विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 4419 2710377 2709460 2026-09-17T18:37:55Z अभय नातू 206 /* हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्यातील योगदान */ 2710377 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = १५ एप्रिल |वर्ष = २०२३ }} {{करिता|'''बाबासाहेब'''|बाबासाहेब (निःसंदिग्धीकरण)}}{{करिता|'''आंबेडकर'''|आंबेडकर (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहितीचौकट पदाधिकारी | सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय = _{[[बोधिसत्व]]} | नाव = _{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर} <br /> भीमराव रामजी आंबेडकर | सन्मानवाचक प्रत्यय = | चित्र = Dr. Bhimrao Ambedkar.jpg | चित्र आकारमान = 250px | लघुचित्र = | चित्र शीर्षक = इ.स. १९४८ नंतर टिपलेले डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे छायाचित्र | क्रम = | पद = [[राज्यसभा|राज्यसभेचे सदस्य]] ([[मुंबई राज्य]]) | कार्यकाळ_आरंभ = [[एप्रिल ३|३ एप्रिल]] [[इ.स. १९५२|१९५२]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[डिसेंबर ६|६ डिसेंबर]] [[इ.स. १९५६|१९५६]] | राष्ट्रपती = [[राजेंद्र प्रसाद]] | पंतप्रधान = [[जवाहरलाल नेहरू]] | क्रम1 = | पद1 = [[कायदा आणि न्याय मंत्रालय, भारत सरकार|भारताचे पहिले कायदा व न्याय मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = [[ऑगस्ट १५|१५ ऑगस्ट]] [[इ.स. १९४७|१९४७]] | कार्यकाळ_समाप्ती1 = [[ऑक्टोबर ६|६ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९५१|१९५१]] | सम्राट1 = | राष्ट्रपती1 = [[राजेंद्र प्रसाद]] | पंतप्रधान1 = [[जवाहरलाल नेहरू]] | गव्हर्नर-जनरल1 = [[लाईस माऊंटबेटन]]<br />[[चक्रवर्ती राजगोपालाचारी]] | मागील1 = पद स्थापित | पुढील1 = [[चारू चंद्र बिस्वार]] | मतदारसंघ1 = | क्रम2 = | पद2 = [[भारताची संविधान सभा|संविधान सभेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = [[ऑगस्ट ३०|३० ऑगस्ट]] [[इ.स. १९४७|१९४७]]{{efn|२९ ऑगस्ट १९४७ रोजी मसुदा समितीची स्थापना करण्यात आली, आणि त्यात ७ सदस्यांचा समावेश करण्यात आला, त्यापैकी एक "सदस्य" डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर होते. दुसऱ्या दिवशी ३० ऑगस्ट १९४७ रोजी मसुदा समितीच्या सदस्यांनी बाबासाहेब आंबेडकरांची मसुदा समितीच्या "अध्यक्ष"पदी निवड केली.}} | कार्यकाळ_समाप्ती2 = [[जानेवारी २४|२४ जानेवारी]] [[इ.स. १९५०|१९५०]] | उपराष्ट्रपती2 = | उपपंतप्रधान2 = [[वल्लभभाई पटेल]] | डेप्युटी2 = | लेफ्टनंट2 = | सम्राट2 = | राष्ट्रपती2 = | पंतप्रधान2 = | राज्यपाल2 = | मागील2 = | पुढील2 = | मतदारसंघ2 = | बहुमत2 = | क्रम3 = | पद3 = [[भारताची संविधान सभा|भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = [[डिसेंबर ९|९ डिसेंबर]] [[इ.स. १९४६|१९४६]] | कार्यकाळ_समाप्ती3 = [[जानेवारी २४|२४ जानेवारी]] [[इ.स. १९५०|१९५०]] | मतदारसंघ3 = [[बंगाल प्रांत]] (१९४६–१९४७)<br />[[मुंबई राज्य]] (१९४७–१९५०) | क्रम4 = | पद4 = ब्रिटिश भारताचे मजूरमंत्री, ऊर्जामंत्री व बांधकाममंत्री; व्हाइसरॉयचे कार्यकारी मंडळ | कार्यकाळ_आरंभ4 = [[जुलै २०|२० जुलै]] [[इ.स. १९४२|१९४२]] | कार्यकाळ_समाप्ती4 = [[ऑक्टोबर २०|२० ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९४६|१९४६]] | मागील4 = फेरोज खान नून | क्रम5 = | पद5 = मुंबई विधानसभेचे विरोधी पक्षनेते | कार्यकाळ_आरंभ5 = [[इ.स. १९३७]] | कार्यकाळ_समाप्ती5 = [[इ.स. १९४२]] | गव्हर्नर-जनरल5 = | क्रम6 = | पद6 = मुंबई विधानसभेचे सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ6 = [[इ.स. १९३७]] | कार्यकाळ_समाप्ती6 = [[इ.स. १९४२]] | गव्हर्नर-जनरल6 = | क्रम7 = | पद7 = मुंबई विधिमंडळाचे सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ7 = [[डिसेंबर]] [[इ.स. १९२६]] | कार्यकाळ_समाप्ती7 = [[इ.स. १९३७]] | गव्हर्नर-जनरल7 = | जन्मदिनांक = [[१४ एप्रिल]], [[इ.स. १८९१]] | जन्मस्थान = [[महू]], [[मध्य प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]] <br /> (सध्या [[भीम जन्मभूमी]], [[डॉ. आंबेडकर नगर]], [[मध्य प्रदेश]]) | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1956|12|6|1891|4|14}} | मृत्युस्थान = [[नवी दिल्ली]], [[दिल्ली]], [[भारत]] <br /> (सध्या [[डॉ. आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक]], [[दिल्ली]]) | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | पक्ष = {{•}}[[स्वतंत्र मजूर पक्ष]]<br /> {{•}}[[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन]]<br /> {{•}}[[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया]] | शिक्षण = {{•}}[[मुंबई विद्यापीठ]]<br />{{•}}[[कोलंबिया विद्यापीठ]]<br />{{•}}[[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]<br />{{•}}ग्रेज इन्, लंडन<br />{{•}}बॉन विद्यापीठ, जर्मनी | इतरपक्ष = '''सामाजिक संस्था''' : <br />{{•}} [[बहिष्कृत हितकारिणी सभा]]<br />{{•}} [[समता सैनिक दल]]<br /><br />'''शैक्षणिक संस्था''' : <br />{{•}} [[डिप्रेस्ड क्लासेस एज्युकेशन सोसायटी]]<br />{{•}} [[द बाँबे शेड्युल्ड कास्ट्स इम्प्रुव्हमेंट ट्रस्ट]]<br />{{•}} [[पिपल्स एज्युकेशन सोसायटी]] <br /><br /> '''धार्मिक संस्था''' : <br />{{•}} [[भारतीय बौद्ध महासभा]] | आई = [[भीमाबाई सकपाळ]] | वडील = [[रामजी सकपाळ]] | पती = | पत्नी = {{•}} [[रमाबाई आंबेडकर]] <br />_{(विवाह १९०६ - निधन १९३५)}<br /><br />{{•}} [[सविता आंबेडकर]] <br />_{(विवाह १९४८ - निधन २००३)} | नाते = '''[[आंबेडकर कुटुंब]]''' | अपत्ये = [[यशवंत आंबेडकर]] | निवास = [[राजगृह]], [[मुंबई]] | धर्म = [[बौद्ध धर्म]] | शाळा_महाविद्यालय = | व्यवसाय = | धंदा = | सही = Dr. Babasaheb Ambedkar Signature.svg | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''भीमराव रामजी आंबेडकर''' तथा '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' ([[१४ एप्रिल]], [[इ.स. १८९१|१८९१]] – [[६ डिसेंबर]], [[इ.स. १९५६|१९५६]]), हे [[भारतीय]] [[कायदेपंडित|न्यायशास्त्रज्ञ]], [[अर्थशास्त्रज्ञ]], [[राजकारण|राजकारणी]], [[तत्त्वज्ञान|तत्त्वज्ञ]] आणि [[समाजसुधारक]] होते. त्यांनी [[दलित बौद्ध चळवळ]]ीला प्रेरणा दिली आणि [[अस्पृश्य]] ([[दलित]]) लोकांविरुद्ध होणारा सामाजिक भेदभाव नष्ट करण्यासाठी चळवळ उभारली, तसेच महिलांच्या आणि कामगारांच्या हक्कांचे समर्थन केले. ते ब्रिटिश भारताचे मजूरमंत्री, स्वतंत्र भारताचे [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री|पहिले कायदेमंत्री]], [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाचे]] शिल्पकार, [[भारतामधील बौद्ध धर्म|भारतीय बौद्ध धर्माचे]] पुनरुज्जीवक होते. देशाच्या विविध क्षेत्रांत दिलेल्या योगदानामुळे त्यांना 'आधुनिक भारताचे शिल्पकार' किंवा 'आधुनिक भारताचे निर्माते' असेही म्हणतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html|title=Bhimrao Ambedkar|publisher=Columbia University|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.google.co.in/books/edition/Makers_of_Modern_India/E6gvEAAAQBAJ|title=Makers of Modern India|last=Guha|first=Ramachandra|date=2013-10-14|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-72596-6|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.alephbookcompany.com/book/understanding-the-founding-fathers-an-enquiry-into-the-indian-republics-beginnings/|title=Understanding the Founding Fathers: An Enquiry into the Indian Republic’s Beginnings|publisher=Aleph Book Company|date=2016-02-02|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theindiaforum.in/article/who-are-true-founding-fathers-and-mothers-indian-democracy|title=Who are the True Founding Fathers and Mothers of Indian Democracy?|publisher=The India Forum|date=2022-09-05|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=_nBsCwAAQBAJ|title=Dr. Ambedkar Samajik Vichar Avam Darshan|last=Jadhav|first=Narendra|date=2015-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5048-586-6|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2024/04/remembering-dr-ambedkar-contributions/|title=Remembering Dr. Ambedkar’s Contributions|last=Raut|first=Bapu|date=2024-04-13|publisher=Forward Press|language=en-US|access-date=2025-03-28}}</ref> आंबेडकर यांनी [[कोलंबिया विद्यापीठ]] आणि [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]] या शिक्षण संस्थांमधून [[अर्थशास्त्र]] विषयात [[विद्यावाचस्पती|पीएच.डी.]] पदव्या मिळविल्या; तसेच त्यांनी [[कायदा]], [[अर्थशास्त्र]] आणि [[राज्यशास्त्र]] या विषयांवर संशोधन केले. त्यांच्या सुरुवातीच्या कारकिर्दीत, ते एक [[अर्थशास्त्रज्ञ]], [[प्राध्यापक]] आणि [[वकील]] होते. त्यानंतर त्यांनी सामाजिक व राजकीय क्षेत्रांत काम केले. ते [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा|भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी]] प्रचारामध्ये व चर्चांमध्ये सामील झाले, वृत्तपत्रे प्रकाशित केली, दलितांसाठी राजकीय हक्कांचा व सामाजिक स्वातंत्र्याचा पुरस्कार केला, तसेच आधुनिक भारताच्या निर्मितीत मोलाचे योगदान दिले. इ.स. १९५६ मध्ये त्यांनी आपल्या अनुयायांसह [[बौद्ध धर्म]] स्वीकारला. धर्मांतरानंतर काही महिन्यांनीच त्यांचे निधन झाले. [[इ.स. १९९०]] मध्ये, त्यांना मरणोत्तर [[भारतरत्‍न]] हा भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान प्रदान करण्यात केला. त्यांचा जन्मदिवस दरवर्षी [[आंबेडकर जयंती]] म्हणून भारतासह जगभरात साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1813188|title=Ambedkar Jayanti Celebrations|publisher=Press Information Bureau, Government of India|date=2022-04-14|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref> इ.स. २०१२ मध्ये, "[[द ग्रेटेस्ट इंडियन]]" नावाच्या सर्वेक्षणात आंबेडकरांची 'सर्वश्रेष्ठ भारतीय' म्हणून निवड करण्यात आली आहे. आंबेडकरांच्या स्मरणार्थ अनेक स्मारके आणि चित्रणे लोकसंस्कृतीत उभारली गेली आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/Dr-B.R.-Ambedkar-voted-as-%E2%80%98Greatest-Indian%E2%80%99/article20485049.ece|title=Dr B.R. Ambedkar voted as 'Greatest Indian'|publisher=द हिंदू BusinessLine|date=2012-08-20|language=en|access-date=2025-03-28}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == === पूर्वज === [[चित्र:Young Ambedkar.gif|thumb|right|तरुण डॉ. आंबेडकर]] बाबासाहेब आंबेडकरांच्या वडिलांचे नाव रामजी तर आजोबांचे नाव मालोजीराव सकपाळ होते. मालोजी [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|इंग्लिश राजसत्तेच्या सैन्यात]] [[शिपाई]] म्हणून भरती झाले होते. सैन्यातील नोकरीमुळे मालोजीराव सैनिकी शाळेत शिक्षण घेऊ शकले. त्यांनी [[रामानंद पंथ]]ाची दीक्षा घेतली होती.<ref name="auto24">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=32|language=मराठी}}</ref> मालोजींना तीन मुलगे व एक मुलगी अशी चार अपत्ये होती. दोन मुलांनंतरच्या मिराबाई या मुलीचा जन्म झाला होता. तर इ.स. १८४८ च्या सुमारास जन्मलेले [[रामजी सकपाळ|रामजी]] हे मालोजींचे चौथे अपत्य होते.<ref>{{Cite book|title=Dr. Ambedkar: Life and Mission|last=Keer|first=Dhananjay|publisher=Popular Prakashan|year=1954|isbn=978-81-7154-237-6|location=Mumbai|pages=1-10|language=en}}</ref><ref name="auto24" /> मालोजींचा पहिला मुलगा घरदार त्यागून संन्यासी झाला.<ref>{{Cite book|title=डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर (खंड १)|last=खैरमोडे|first=चांगदेव भवानराव|publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|year=1952|isbn=|location=मुंबई|pages=15-20|language=मराठी}}</ref> दुसरा मुलगा इंग्रजी सैन्यातच नोकरीस लागला. तिसरा मुलगा असलेल्या रामजींनी सैनिकी शाळेत शिक्षण घेतले व पुढे ते नॉर्मलची परीक्षाही उत्तीर्ण झाले.<ref name="auto24" /> शिक्षण सुरू असताना रामजी इ.स. १८६६ च्या सुमारात वयाच्या १८व्या वर्षी इंग्रजी सैन्याच्या १०६ सॅपर्स अँड मायनर्स तुकडीत शिपाई म्हणून भरती झाले. रामजी १९ वर्षांचे असताना त्यांचा विवाह १३ वर्षीय [[भीमाबाई सकपाळ|भीमाबाईंशी]] झाला. रामजी हे इंग्लिश बोलू शकत. ते नॉर्मल स्कूल (मॅट्रिक) उत्तीर्ण होते. पुढे रामजींनी ब्रिटिश भारतीय सैन्यामध्ये [[सुभेदार]] आणि सैनिकी शिक्षक म्हणून काम केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=34-35|language=मराठी}}</ref>रामजी व भीमाबाई या दांपत्याला सन १८९१ पर्यंत चौदा अपत्ये झाली होती. त्यापैकी गंगा, रमा, मंजुळा व तुळसा या चार मुली जगल्या. मुलांपैकी बाळाराम, आनंदराव व भीमराव (भिवा) ही तीन मुले हयात होती. भीमराव हा सर्वात लहान व चौदावे अपत्य होता.<ref name="auto46">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=35|language=मराठी}}</ref> === बालपण === रामजी ज्या पलटणीत होते ती पलटण इ.स. १८८८ मध्ये [[मध्य प्रदेश]]ातील [[महू]] येथे लष्करी तळावर आली होती.<ref>{{Cite book|title=Dr. Ambedkar: Life and Mission|last=Keer|first=Dhananjay|publisher=Popular Prakashan|year=1954|isbn=978-81-7154-237-6|location=Mumbai|pages=3|language=en}}</ref> येथे सुभेदार रामजींना नॉर्मल स्कूलचे मुख्याध्यापक पद मिळाले होते.<ref name="auto46" /> या काळात [[एप्रिल १४|१४ एप्रिल]] [[इ.स. १८९१|१८९१]] रोजी [[डॉ. आंबेडकर नगर|महू]] (आताचे [[डॉ. आंबेडकर नगर]]) या लष्करी छावणी असलेल्या गावी रामजी व भीमाबाईंच्या पोटी बाबासाहेब आंबेडकरांचा जन्म झाला.<ref name="auto46" /> रामजींनी [[मराठी भाषा|मराठी]] व [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] भाषेचे यथाविधी शिक्षणही घेतले होते. भीमराव हे रामजी सकपाळ व आई भीमाबाई यांचे १४वे व अंतिम अपत्य होते. बाळाचे नाव ''भिवा'' असे ठेवण्यात आले, त्यांची भीम, भीमा व भीमराव ही नावेही प्रचलित झाली. [[आंबेडकर कुटुंब|आंबेडकरांचे कुटुंब]] हे त्याकाळी [[अस्पृश्य]] गणल्या गेलेल्या [[महार]] जातीचे आणि महाराष्ट्रातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[मंडणगड]] तालुक्यातील [[आंबडवे]] या गावचे होते. ('आंबडवे' या गावचा 'अंबावडे' असा चुकीचा उल्लेख अनेक ठिकाणी केला गेलेला आहे.)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/kgtocollege-news/international-standard-educational-complex-at-original-village-of-dr-babasaheb-ambedkar-446635/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे मूळ गाव आंबवडे येथे आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे शैक्षणिक संकुल|website=[[लोकसत्ता]]|date=2018-03-14|access-date=2025-03-28|language=मराठी}}</ref><ref name="auto34">{{स्रोत बातमी|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MUM-ambedkars-teacher-family-saving-memories-of-ambedkar-5489831-NOR.html|title=आंबेडकर गुरुजींचं कुटुंब जपतंय सामाजिक वसा, कुटुंबानं सांभाळल्या ‘त्या’ आठवणी|date=2016-12-26|work=[[दिव्य मराठी]]|access-date=2025-03-28|language=मराठी}}</ref> अस्पृश्य असल्यामुळे त्यांच्यासोबत नेहमी सामाजिक-आर्थिक भेदभाव केला गेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thewirehindi.com/30384/waiting-for-a-visa-br-ambedkar-koregaon-maharashtra/|title=प्रासंगिक: जब नौ साल की उम्र में कोरेगांव गए आंबेडकर को जातीय भेदभाव का सामना करना पड़ा|date=2018-01-03|website=The Wire - Hindi|language=hi|access-date=2025-03-28}}</ref> इ.स. १८९४ मध्ये सुभेदार रामजी सकपाळ इंग्रजी सैन्यातील मुख्याध्यापक पदाच्या नोकरीवरून निवृत्त झाले आणि महाराष्ट्रातल्या [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] आपल्या मूळ गावाजवळील [[दापोली]] या गावातील ''कॅम्प दापोली'' वस्तीत परिवारासह राहू लागले. भीमराव वयाने लहान असल्यामुळे कॅम्प दापोली येथील शाळेत त्यास प्रवेश मिळाला नाही व भीमरावास घरीच [[अक्षर]] ओळख करून द्यावी लागली. इ.स. १८९६ मध्ये रामजींनी आपल्या कुटुंबासह [[दापोली]] सोडले व ते [[सातारा|साताऱ्याला]] जाऊन तेथे राहिले. यावेळी भीमरावाचे वय पाच वर्षाचे झाले होते. रामजींनी इ.स. १८९६ च्या नोव्हेंबर महिन्यात सातारा येथील ''कॅम्प स्कूल'' या मराठी शाळेमध्ये भीमरावाचे नाव दाखल केले.<ref name="auto46" /> या वर्षीच त्यांनी [[कबीर पंथ]]ाची दीक्षा घेतली. त्यांच्या या स्थानांतरानंतर थोड्या कालावधीत [[इ.स. १८९६]] मधे [[डोकेदुखी|मस्तकशूल]] या आजाराने आंबेडकरांच्या आई भीमाबाईंचे निधन झाले, त्यावेळी आंबेडकर ५ वर्षाचे होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=41|language=मराठी}}</ref> त्यानंतर भीमासह व अन्य मुलांचे संगोपन त्यांच्या आत्या मीराबाईंनी कठीण परिस्थितीत केले. साताऱ्यात आल्यावर थोड्याच दिवसानंतर भाड्याने घेतलेल्या एका बंगल्यात आंबेडकर कुटुंब राहू लागले. त्यावेळी भीमरावाचे वय पाच वर्षाचे झाले होते. हे वय त्यास शाळेत प्रवेश देण्यास योग्य होते. रामजींनी [[इ.स. १८९६]]च्या नोव्हेंबर महिन्यात सातारा येथील कॅम्प स्कूलमध्ये भीमरावाचे नाव दाखल केले. [[इ.स. १८९८]] साली रामजींनी जीजाबाई नावाच्या विधवेसोबत दुसरे लग्न केले. साताऱ्यातील कॅम्प स्कूलमधील मराठी शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर साताऱ्यातीलच सातारा हायस्कूल या इंग्रजी सरकारी हायस्कूलमध्ये भीमरावाचे नाव दाखल केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=42|language=मराठी}}</ref> [[कोकण]]ासह महाराष्ट्रातील लोक पूर्वी आपले आडनाव आपल्या गावाच्या नावावरून ठेवत असत व त्यात शेवटी ''कर'' शब्द जोडण्याचा प्रघात आहे. त्यामुळेच बाबासाहेबांचे आडनाव "सकपाळ" असतांना त्यांचे वडील [[रामजी सकपाळ|रामजी]] यांनी ७ नोव्हेंबर १९०० रोजी [[सातारा|साताऱ्यातील]] गव्हर्नमेंट हायस्कूल (आताचे [[प्रतापसिंह हायस्कूल]])मध्ये "आंबडवेकर" असे आडनाव नोंदवले.<ref name="auto34"/> साताऱ्याच्या या शाळेत भीमरावांना शिकवण्यासाठी कृष्णा केशव आंबेडकर नावाचे शिक्षक होते. शाळेच्या दप्तरात नोंदवलेले भीमरावांचे ''आंबडवेकर'' हे आडनाव उच्चारताना त्यांना ते आडनिडे वाटत असे म्हणून माझे ''आंबेडकर'' हे नाव तू धारण कर, त्यांनी असे भीमरावांना सुचविले. त्यावर भीमरावांनी होकार दिल्यावर तशी नोंद शाळेत झाली. तेव्हापासून त्यांचे आडनाव ''आंबडवेकर''चे '[[आंबेडकर]]' असे झाले.<ref>{{Cite book|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=कीर|first=धनंजय|publisher=पॉप्युलर प्रकाशन|year=1966|isbn=|location=मुंबई|pages=60-63|language=मराठी}}</ref> नोव्हेंबर १९०४ मध्ये भीमरावांनी इंग्रजी चौथीची परीक्षा उत्तीर्ण केली व यावर्षीच रामजी सकपाळ [[मुंबई]]ला सहपरिवार गेले.<ref name="auto8">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=44|language=मराठी}}</ref> === सुरुवातीचे शिक्षण === डिसेंबर १९०४ मध्ये रामजी सकपाळ सहपरिवार [[मुंबई]]ला आले व तेथील [[लोअर परळ]] भागातील ''डबक चाळ'' (बदक चाळ) नावाच्या एका इमारतीच्या एका खोलीत राहू लागले.<ref name="auto8" /> [[मुंबई]]मधे आल्यावर भीमराव हे [[एल्फिन्स्टन रोड|एल्फिन्स्टन रस्त्यावरील]] सरकारी शाळेत जाऊ लागले, एल्फिन्स्टन हायस्कूलमधे जाणारे ते पहिले अस्पृश्य विद्यार्थी होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1900s.html|title=1900s|access-date=2025-03-28|language=en}}</ref>[[कबीर पंथ]]ीय असलेल्या रामजींनी मुलांना हिंदू साहित्याची ओळख करून दिली. इतर जातीतील लोकांच्या विरोधामुळे रामजींनी मुलांना सरकारी शाळेत शिकवण्यासाठी आपल्या लष्करातील पदाचा वापर केला. शाळेत प्रवेश मिळाला तरी भीमरावांना इतर विद्यार्थ्यांपासून वेगळे बसावे लागे आणि शिक्षकांचे साहाय्य मिळत नसे. त्यांना वर्गात बसण्याची परवानगी नव्हती.<ref name="columbia.edu">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/txt_ambedkar_waiting.html|title=Waiting for a Visa, by Dr. B. R. Ambedkar|access-date=2025-03-28|language=en}}</ref> जेव्हा त्यांना तहान लागत असे, तेव्हा शाळेतील पाणी पिण्याच्या भांड्याला किंवा [[पेला|पेल्याला]] स्पर्श करण्याची त्यांना परवानगी नव्हती. तेव्हा एखादा उच्च जातीतील व्यक्ती उंचीवरून त्यांच्या ओंजळीवर पाणी ओतत असे. आंबेडकरांसाठी हे काम बहुधा शिपाई करीत. शिपाई उपलब्ध नसेल तर त्यांना दिवसभर पाण्याविनाच रहावे लागत असे; नंतर त्यांनी आपल्या लेखनात या घटनेचे "शिपाई नाही, तर पाणी नाही" असे वर्णन केले आहे.<ref name="columbia.edu"/> शाळेत असतानाच [[इ.स. १९०६]] मध्ये १४-१५ वर्षीय भीमरावांचे लग्न [[दापोली]]च्या भिकू वलंगकर यांची ९-१० वर्षीय कन्या रामीबाई उर्फ [[रमाबाई आंबेडकर|रमाबाई]] यांच्याशी झाले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=४६}}</ref> एल्फिन्स्टन हायस्कूलमध्ये शिकत असताना भीमरावांना वर्गातील स्पृश्य जातींच्या मुलांपासून दूर बसावे लागे. हायस्कूलमधील अनेक शिक्षक त्यांच्याशी तिरस्काराने वागत असत.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=2016|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=48-49|language=मराठी}}</ref>आंबेडकर हे आपल्या विद्यार्थी जीवनात दररोज १८ तास अभ्यास करत असत.<ref>{{Cite book|title=B.R. Ambedkar: Saviour of the Masses|last=Kapadiya|first=Payal|publisher=Puffin Books|year=2012|isbn=978-0143332282|location=Mumbai|pages=14|language=en}}</ref>[[इ.स. १९०७]] साली भीमराव एल्फिन्स्टन हायस्कूलमध्ये मॅट्रिकची परीक्षा यशस्वीरीत्या उत्तीर्ण झाले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=४९-५०}}</ref> ही परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर भीमराव आंबेडकरांच्या ज्ञातिबांधवांनी [[कृष्णाजी अर्जुन केळुसकर]] गुरुजी यांच्या अध्यक्षेखाली सभा भरवून भिवा रामजी आंबेडकरांचे कौतुक केले. एखाद्या अस्पृश्य मुलाने असे यश मिळविणे एवढे दुर्मिळ होते की, त्यांचे अभिनंदन करण्यासाठी तेव्हा एक जाहीर सभा भरवण्यात आली होती. यावेळी केळुसकर गुरुजींनी स्वतः लिहिलेल्या मराठी बुद्धचरित्राची एक प्रत भीमरावांना भेट म्हणून दिली. हे पुस्तक वाचल्यानंतर त्यांना पहिल्यांदाच [[गौतम बुद्ध|बुद्धांच्या]] शिकवणुकींची माहिती मिळाली व ते बुद्धाप्रती आकर्षित झाले.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=2012|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=122|language=मराठी}}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५० व ७७}}</ref> आर्थिक अडचणीमुळे रामजी सकपाळ भीमरावांना महाविद्यालयीन शिक्षण देऊ शकतील, अशी परिस्थिती नव्हती. त्यामुळे केळुसकर गुरुजींनी मुंबईमध्ये [[सयाजीराव गायकवाड|महाराज सयाजीराव गायकवाड]] यांचेशी भीमरावांची भेट घालून दिली. भीमरावांची हुशारी पाहून महाविद्यालयात शिक्षण घेण्यासाठी महाराजांनी त्यांना दरमहा रु.२५ची शिष्यवृत्ती देण्याचे मंजूर केले. त्यानंतर [[३ जानेवारी]], [[इ.स. १९०८]] रोजी भीमरावांनी [[एल्फिन्स्टन महाविद्यालय]]ात प्रवेश घेतला.<ref name="auto3">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५१}}</ref> पुढे चार वर्षांनी इ.स. १९१२ मध्ये त्यांनी [[मुंबई विद्यापीठ]]ाची [[राज्यशास्त्र]] आणि [[अर्थशास्त्र]] विषय घेऊन बी.ए.ची पदवी संपादन केली आणि [[बडोदा संस्थान]]ात नोकरीसाठी रूजू झाले. याच वर्षी १२ जानेवारी १९१२ रोजी त्यांना पहिला मुलगा [[यशवंत आंबेडकर|यशवंत]] झाला. त्याच सुमारात [[२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९१३]] रोजी मुंबईमध्ये त्यांचे वडील रामजींचे आजाराने निधन झाले. पुढे चार महिन्यांनी बडोदा नरेशांकडून प्रति महिने साडे अकरा पाऊंड शिष्यवृत्ती घेऊन [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ात उच्च शिक्षण घेण्यासाठी त्यांनी प्रयाण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/graphics/youth.html|title=Dr. B.R. Ambedkar: Youth Timeline|date=2010-06-25|access-date=2025-03-28|language=en}}</ref> == उच्च शिक्षण == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar 09.jpg|इवलेसे|उजवे|विद्यार्थी दशेतील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (१९१८)]] आंबेडकर हे परदेशातून अर्थशास्त्र विषयात डॉक्टरेट (पी.एचडी.) पदवी मिळवणारे पहिले भारतीय होते. तसेच, दक्षिण आशियातून दोन वेगवेगळ्या संस्थांमधून दोन डॉक्टरेट पदव्या (पी.एचडी. व डी.एससी.) संपादन करणारे ते पहिले दक्षिण आशियाई विद्वान ठरले.<ref name="vishwakosh-ambedkar">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/15777/ |title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर |website=मराठी विश्वकोश |access-date=13 September 2026}}</ref><ref name="lokrajya">{{cite journal |last=आगलावे |first=डॉ. सरोज |date=एप्रिल २०१५ |title=कर विकासोन्मुख हवेत... |journal=लोकराज्य |publisher=माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय, महाराष्ट्र शासन |volume=71 |pages=१२}}</ref> त्यांनी १८९६ ते १९२३ या कालावधीत [[मुंबई विद्यापीठ]], [[कोलंबिया विद्यापीठ]], [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]] आणि [[ग्रेज इन]] या जागतिक दर्जाच्या शिक्षण संस्थांमधून उच्च शिक्षण पूर्ण केले. या कालावधीत त्यांनी बी.ए., दोन वेळा एम.ए., पी.एचडी., एम.एससी., बार-ॲट-लॉ आणि डी.एससी. या पदव्या संपादन केल्या. पुढे १९५० च्या दशकात त्यांना एलएल.डी. (कोलंबिया विद्यापीठ) आणि डी.लिट. (उस्मानिया विद्यापीठ) या मानद पदव्या बहाल करण्यात आल्या.<ref name="gaikwad-bio">{{cite book |title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर |last=गायकवाड 'राजवंश' |first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ |publisher=रिया प्रकाशन |year=२०१६ |location=कोल्हापूर |pages=२६–२७, ७३, ७९}}</ref><ref name="columbia-bio">{{cite web |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/index.html |title=Ambedkar Timeline |website=Columbia University |access-date=13 September 2026}}</ref> === मुंबई विद्यापीठ === कृष्णराव अर्जुन केळुसकर (केळुसकर गुरुजी) यांनी आंबेडकरांची भेट [[बडोदा संस्थान|बडोद्याचे]] महाराज [[सयाजीराव गायकवाड]] यांच्याशी घडवून आणली. त्यानंतर निर्णयसागर छापखान्याचे मालक दामोदर सावळाराम यंदे यांच्याही सहकार्याने सयाजीराव गायकवाड यांनी आंबेडकरांसाठी जानेवारी १९०८ पासून दरमहा २५ रुपयांची शिष्यवृत्ती मंजूर केली.<ref name="gaikwad-bio"/> ३ जानेवारी १९०८ रोजी आंबेडकरांनी मुंबईतील [[एल्फिन्स्टन महाविद्यालय]]ात प्रवेश घेतला. यासह आंबेडकर घराण्यातून महाविद्यालयीन शिक्षण घेणारे ते पहिले व्यक्ती ठरले.<ref name="vishwakosh-ambedkar"/> महाविद्यालयात त्यांनी इंग्रजी आणि [[फारसी भाषा|फारसी]] भाषांचा सखोल अभ्यास केला. प्रा. मुलर आणि प्रा. के. बी. इराणी यांचे मार्गदर्शन त्यांना लाभले. [[राज्यशास्त्र]] आणि [[अर्थशास्त्र]] हे मुख्य विषय घेऊन जानेवारी १९१३ मध्ये ते बी.ए. परीक्षा उत्तीर्ण झाले. मुंबई विद्यापीठातून बी.ए.ची पदवी संपादन करणारे ते अस्पृश्य वर्गातील पहिले विद्यार्थी होते.<ref name="keer-bio">{{cite book |title=Dr. Ambedkar: Life and Mission |last=Keer |first=Dhananjay |publisher=Popular Prakashan |year=1954 |location=Mumbai |isbn=978-8171542376}}</ref> पदवी पूर्ण झाल्यानंतर २३ जानेवारी १९१३ रोजी ते बडोदा संस्थानात सेवेत रुजू झाले. मात्र, पितृछत्र हरपल्याची बातमी मिळताच ते मुंबईस परतले; ३ फेब्रुवारी १९१३ रोजी त्यांच्या वडिलांचे (रामजी आंबेडकर) निधन झाले.<ref name="gaikwad-bio"/> === कोलंबिया विद्यापीठ === [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar in Columbia University.jpg|इवलेसे|उजवे|कोलंबिया विद्यापीठात अभ्यासरत असताना डॉ. आंबेडकर (१९१३-१६)]] बी.ए. उत्तर काळात महाराज सयाजीराव गायकवाड यांनी उच्च शिक्षणासाठी अमेरिकेस पाठवण्यासाठी निवडलेल्या चार विद्यार्थ्यांमध्ये डॉ. आंबेडकरांचा समावेश होता. १५ जून १९१३ ते १४ जून १९१६ या तीन वर्षांच्या कालावधीसाठी दरमहा साडेअकरा पाउंडची शिष्यवृत्ती मंजूर करण्यात आली.<ref name="gaikwad-bio"/> २१ जुलै १९१३ रोजी ते [[न्यू यॉर्क]] येथे पोहोचले आणि त्यांनी [[कोलंबिया विद्यापीठ|कोलंबिया विद्यापीठाच्या]] राज्यशास्त्र शाखेत प्रवेश घेतला. येथे त्यांनी अर्थशास्त्र हा मुख्य विषय, तर समाजशास्त्र, इतिहास, राज्यशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि तत्त्वज्ञान हे उपविषय निवडले. प्रा. [[एडविन रॉबर्ट अँडरसन सेलीग्मन|एडविन आर. के. सेलिग्मन]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी सखोल संशोधन केले.<ref name="columbia-bio"/> १५ मे १९१५ रोजी त्यांनी *एन्शंट इंडियन कॉमर्स* (Ancient Indian Commerce) या विषयावर प्रबंध सादर करून एम.ए.ची पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर त्यांनी *द नॅशनल डिव्हिडंड ऑफ इंडिया: अ हिस्टॉरीकल अँड ॲनालिटिकल स्टडी* या विषयावर डॉक्टरेटचा प्रबंध लिहिला.<ref name="keer-bio"/> १९१७ मध्ये विद्यापीठाने हा प्रबंध स्वीकारून त्यांना पी.एचडी. पदवी देण्याचे निश्चित केले; हाच प्रबंध पुढे १९२५ मध्ये लंडनच्या पी.एस. किंग अँड कंपनीने *द इव्होल्यूशन ऑफ प्रोव्हिन्शियल फायनान्स इन ब्रिटिश इंडिया* (British भारतातील प्रांतीय अर्थव्यवस्थेची उत्क्रांती) या नावाने प्रकाशित केला.<ref name="gaikwad-bio"/> ८ जून १९२७ रोजी कोलंबिया विद्यापीठाने त्यांना रीतसर पी.एचडी. पदवी प्रदान केली.<ref name="columbia-bio"/> कोलंबिया विद्यापीठात ९ मे १९१६ रोजी प्रा. ए. ए. गोल्डनवायझर यांच्या मानववंशशास्त्र चर्चासत्रात डॉ. आंबेडकरांनी *कास्ट्स इन इंडिया: देअर मेकनिझम, जेनेसिस अँड डेव्हलपमेंट* (Castes in India: Their Mechanism, Genesis and Development) हा प्रसिद्ध शोधनिबंध सादर केला, जो मे १९१७ मध्ये *इंडियन अँटीक्वेरी* नियतकालिकामध्ये प्रसिद्ध झाला.<ref name="keer-bio"/> कोलंबियात त्यांना [[जॉन ड्युई]] या विचारवंतांचेही मार्गदर्शन लाभले, ज्यांच्या समतावादी तत्त्वज्ञानाचा आंबेडकरांच्या सामाजिक विचारांवर खोल प्रभाव पडला.<ref name="columbia-bio"/> === लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स आणि ग्रेज इन === [[चित्र:Dr. B. R. Ambedkar with his professors and friends from the London School of Economics and Political Science, 1916-17.jpg|इवलेसे|उजवे|३००px|लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये प्राध्यापक व सहकाऱ्यांसोबत डॉ. आंबेडकर (१९१६-१७)]] [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar as Barrister in London.jpg|इवलेसे|लंडन येथे बॅरिस्टर पदवी प्राप्त केल्यानंतर डॉ. आंबेडकर (१९२२)]] जून १९१६ मध्ये डॉ. आंबेडकर लंडनला पोहोचले. ऑक्टोबर १९१६ मध्ये त्यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]] अँड पॉलिटिकल सायन्समध्ये एम.एससी.साठी नाव नोंदवले, तसेच ११ नोव्हेंबर १९१६ रोजी कायद्याचा अभ्यास करण्यासाठी [[ग्रेज इन]] (Gray's Inn) या संस्थेत प्रवेश घेतला.<ref name="gaikwad-bio"/> परंतु, बडोदा संस्थानाकडून मिळालेली शिष्यवृत्ती संपल्याने त्यांना जुलै १९१७ मध्ये भारतात परतणे भाग पडले. लंडन विद्यापीठाकडून पुढील चार वर्षांच्या आत परत येऊन अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याची विशेष परवानगी त्यांनी मिळवून ठेवली होती.<ref name="keer-bio"/> भारतात परतल्यानंतर त्यांनी काही काळ बडोदा संस्थानात सैनिकी सचिव (Military Secretary) म्हणून काम केले; परंतु तेथील अस्पृश्यतेच्या तीव्र अनुभवांमुळे त्यांनी नोकरी सोडली.<ref name="vishwakosh-ambedkar"/> मुंबईत परतल्यानंतर त्यांनी दावर्स कॉलेज ऑफ कॉमर्स आणि त्यानंतर १० नोव्हेंबर १९१८ पासून [[सिडनहॅम कॉलेज ऑफ कॉमर्स]] येथे अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक म्हणून कार्य केले.<ref name="gaikwad-bio"/> या काळात त्यांनी *मूकनायक* हे पाक्षिक सुरू केले तसेच कोल्हापूरचे छत्रपती [[शाहू महाराज]] यांच्या आर्थिक सहकार्याने सप्टेंबर १९२० मध्ये ते पुन्हा लंडनला रवाना झाले.<ref name="keer-bio"/> लंडनमध्ये पुनरागमन केल्यानंतर त्यांनी अत्यंत कठोर परिश्रमपूर्वक अभ्यास केला. जून १९२१ मध्ये त्यांनी *प्रॉव्हिन्शियल डीसेंट्रलायझेशन ऑफ इम्पिरियल फायनान्स इन ब्रिटिश इंडिया* या प्रबंधाबद्दल एम.एससी. (M.Sc.) पदवी मिळवली. २८ जून १९२२ रोजी ग्रेज इन संस्थेने त्यांना 'बॅरिस्टर-ॲट-लॉ' ही पदवी प्रदान केली.<ref name="gaikwad-bio"/> त्यानंतर त्यांनी *द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी: इट्स ओरिजिन अँड इट्स सोल्युशन* (The Problem of the Rupee: Its Origin and Its Solution) हा प्रबंध सादर केला. लंडन विद्यापीठाने नोव्हेंबर १९२३ मध्ये या संशोधनाबद्दल त्यांना 'डॉक्टर ऑफ सायन्स' (D.Sc.) ही उच्च पदवी बहाल केली.<ref name="keer-bio"/> हा प्रबंध डिसेंबर १९२३ मध्ये पी.एस. किंग अँड कंपनीने ग्रंथरूपाने प्रकाशित केला, ज्याला अर्थशास्त्रज्ञ एडविन कॅनन यांची प्रस्तावना लाभली होती.<ref name="gaikwad-bio"/> या संशोधनातील शिफारशींचा उपयोग पुढे भारतातील [[रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया|भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या]] (RBI) स्थापनेसाठीच्या 'हिल्टन यंग आयोगा'ने (Hilton Young Commission) मार्गदर्शन म्हणून केला.<ref>{{cite web |url=https://www.rbi.org.in/scripts/aboutusdisplay.aspx |title=History of Reserve Bank of India |website=Reserve Bank of India |access-date=13 September 2026}}</ref> == जातिसंस्था विषयक सिद्धान्त == {{मुख्य|कास्ट्स इन इंडिया}} अमेरीकेतील कोलंबिया विद्यापीठामध्ये १९१६ साली डॉ. ए.ए. गोल्डनविझर यांनी [[मानववंशशास्त्र]] विषयक परिसंवादात भाग घेण्यासाठी भीमराव आंबेडकरांना बोलविले. त्यांनी [[कास्ट्स इन इंडिया|भारतातील जाती, त्यांचा उगम, विकास आणि वास्तविकता]] या विषयावर व्याख्यान दिले. तेव्हा आंबेडकर हे केवळ २५ वर्षांचे होते.<ref name="auto17">{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=६}}</ref> आंबेडकरांनी या आपल्या शोध पुस्तिकेत जातिसंस्था विषयक खालील सिद्धांत मांडले. <blockquote> वर्ग आणि जात तसे मानायचे झाले, तर निकटवर्ती होत. कालांतराने ते अलग होतात. बंदिस्त केलेली, गोठवलेला वर्ग म्हणजे ‘जात’.<ref name="auto17" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/txt_ambedkar_castes.html|title=Castes in India: Their Mechanism, Genesis, and Development, by Dr. B. R. Ambedkar|language=en|access-date=2018-04-01}}</ref> </blockquote> जातिसंस्था मनूने निर्माण केली हे डॉ. आंबेडकरांना मान्य नव्हते. आंबेडकरांच्या मतानुसार, 'मनूने जातीचा कायदा सांगितला नाही. तो ते करू शकता नव्हता. मनूपूर्वी कित्येक वर्षे जातिसंस्था अस्तित्त्वात होत्या. स्मृतिकार मनूने अस्तित्त्वात असलेल्या कायद्यांची संहिता बनवून, त्याला तात्त्विक आणि धार्मिक अधिष्ठान प्राप्त करून दिले.'<ref>{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=६ व ७}}</ref> ४ जानेवारी १९२८ रोजी [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]च्या इंदूर संस्थानात अनुसूचित जातींना मिळणाऱ्या वाईट वागणुकीबद्दलच्या वृत्तांताची तुलना आंबेडकरांनी १८ व्या शतकातील [[पेशवाई]]तील रिजनाच्या स्थितीशी केली.<ref>{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=७}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ccnmtl.columbia.edu/projects/mmt/ambedkar/web/section_2.html|title=Section 2 [Why social reform is necessary for political reform]|language=en|access-date=2018-04-01}}</ref> आंबेडकरांनी ''[[जात]]'' या संकल्पनेची चिकित्सा करून तिचा शोध घेण्याचा प्रयत्न केला. <blockquote>जात ही ''श्रमविभागणी'' वरही अवलंबून नाही आणि ''नैसर्गिक कल वा योग्यतेवरही'' अवलंबून नाही. व्यक्तीची कामे जात आधीच तयार करते. कूळ कुवतीच्या आधारे नव्हे तर, जन्मानुसार किंवा आई-वडिलांच्या सामाजिक स्थानानुसार ठरते.<ref>{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=7-8|language=मराठी}}</ref> </blockquote> == वकिली == [[चित्र:Babasaheb Ambedkar as a Lawyer in Bombay High Court.jpg|thumb|right|बॉम्बे उच्च न्यायालयामधील वकील आंबेडकर]] आंबेडकर १९२२ मध्ये ग्रेज इन येथून बॅरिस्टर-ॲट-लॉ ही पदवी घेउन ३ एप्रिल, १९२३ रोजी मुंबईत परतले. समाजकार्य करावे व अर्थाजनासाठी वकिली करावी असा निर्णय त्यांनी घेतला व [[परळ]]च्या दामोदर हॉलमध्ये पहिल्या मजल्यावर एक खोली कार्यालयासाठी मिळवली. जून महिन्यात त्यांनी वकिलीच्या प्रॅक्टिससाठी [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्चन्यायालयात]] आपले नाव नोंदवण्यासाठी अर्ज दाखल केला व ५ जुलै, १९२३ रोजी उच्च न्यायालयाने त्यांचे नाव नोंदवून घेतले. वकिली सुरू झाल्यावर आंबेडकर अस्पृश्य समाजाचे असल्याने स्पृश्य समाजाच्या वकिलांनी त्यांना सहकार्य करण्याचे टाळले. अशा स्थितीत बाळकृष्ण गणेश मोडक नावाच्या एका स्पृश्य वकीलाने आंबेडकरांना वकिली करत राहण्यासाठी सहकार्य केले.<ref name="auto50">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२०|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांना पहिली केस म्हणून [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातल्या]] आडगावच्या महार जातीच्या जाधव बंधूंची केस मिळाली. ही केस वर्षभर चालली व यशस्वीही झाली. केसची फी म्हणून आंबेडकरांना सहाशे रुपये मिळाले.<ref name="auto50" /> वकिलीतून घरखर्च भागत नसल्यामुळे त्यांनी बॉटलीबॉईज अकौंटसी इन्स्टिट्युटमध्ये मर्कंटाइल लॉचे प्राध्यापक म्हणून नोकरी केली. याचे त्यांना महिन्याला दोनशे रुपये वेतन मिळे. ही प्राध्यापक पदाची नोकरी त्यांनी १० जून, १९२५ ते ३१ मार्च, १९२८ पर्यंत केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२० व १२१|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी अनेक महत्त्वपूर्ण खटल्यात सहभाग घेतला होता. ब्राह्मणेत्तर सत्यशोधक चळवळीशी संबंधित नेते [[केशव गणेश बागडे]], [[केशवराव मारुतीराव जेधे]], [[रांमचंद्र नारायण लाड]] आणि [[दिनकरराव शंकरराव जवळकर]] या चौघांवर "देशाचे दुश्मन" हे पुस्तक लिहिण्याच्या कारणांवरून खटला भरण्यात येऊन खालच्या न्यायालयाने त्यांना दोषी मानले होते. आंबेडकरांनी त्यांची अपील लढवून ऑक्टोबर १९२६ मध्ये त्या चौघांनाही वरच्या न्यायालयातून निर्दोष मुक्तता मिळवून दिली. फिर्यादीच्या बाजूने [[पुणे|पुण्यातील]] वकील एल.बी. भोपटकर होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२६|language=मराठी}}</ref> ''इंडिया अँड चायना'' या पुस्तकाचे लेखक फिलीफ स्प्रॅट यांनाही आंबेडकरांच्या वकिलीनिशी २८ नोव्हेंबर, १९२७ रोजी न्यायालयाद्वारे दोषमुक्त करण्यात आले. बॅरिस्टर आंबेडकरांची यशस्वी वकिलांमध्ये गणना होऊ लागली.<ref name="auto21">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२७|language=मराठी}}</ref> [[शहापूर तालुका|शहापूर तालुक्यातील]] [[किन्हवली]] येथील व्यापारी चंदुलाला सरूपचंद शहा यांच्याविरुद्ध १९३० च्या [[भारतीय दंड संहिता|इंडियन पिनल कोड]]च्या कायद्याखाली बेकायदा शस्त्रे आणि स्फोटके बाळगल्याच्या आरोपाखाली गुन्हा दाखल झाला होता. हे प्रकरण ठाणे जिल्हा सत्र न्यायालयात सुरू असताना शहा यांचे वकील प्रभाकर रेगे यांनी या गुन्ह्यातून तुम्हाला सोडवणे आपणास शक्य नसल्याचे सांगितला व [[दादर]]च्या [[हिंदू कॉलनी|हिंदू कॉलनीमध्ये]] राहणाऱ्या डॉ. आंबेडकरांना भेटण्याचे सांगितले. पुढची तारीख कोणती आहे हे विचारून डॉ. आंबेडकरांनी त्यांचे वकीलपत्र स्वीकारले. त्यांनी [[ठाणे]] येथे सत्र न्यायालयात शस्त्र कायद्याप्रकरणी न्यायाधीशांसमोर दोनच मिनिटे युक्तिवाद केला. या युक्तिवादानंतर न्यायाधीशांकडून चंदुलाल शेठ यांना आरोपातून निर्दोष सोडवण्यात आले. यासाठी आंबेडकरांनी फक्त ठाणे-दादर रेल्वेचे तिकीट हेच मानधन घतेले होते.<ref name="Gaikwad">{{Cite web|url=http://prahaar.in/%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%a8%e0%a5%80-%e0%a4%9a%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a5%81%e0%a4%b2/|title=..आणि बाबासाहेबांनी चंदुलाल शहा यांना आरोपातून सोडविले! &#124;|first=Priyanka|last=Gaikwad}}{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन १९३० ते १९३८ या कालावधीत शहापूर येथील कनिष्ठ स्तर न्यायालयात वकील म्हणून अनेक खटले आंबेडकर यांनी चालवले. [[वाशिंद]] येथील नाना मलबारी यांच्या घरी डॉ. आंबेडकर आले असताना ते ज्या लाकडी खुर्चीवर बसले होते ती खुर्ची त्यांनी आजपर्यंत जपून ठेवली आहे. आता ती खुर्ची कासने येथील विहारात मलबारी यांनी दान केलेली आहे.<ref name="Gaikwad"/> २०२३ मध्ये, बाबासाहेब आंबेडकरांच्या वकिली कारकीर्दीस १०० वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दल, संविधान दिनी २६ नोव्हेंबर २०२३ रोजी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या]] संकेतस्थळावर आंबेडकरांविषयी एक [https://main.sci.gov.in/AMB/home विशेष विभाग] जोडण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/AMB/home|title=Dr. B.R. Ambedkar: A Legacy in Law|website=Supreme Court of India|access-date=2025-03-28}}</ref> या विभागामध्ये आंबेडकरांच्या जीवनाचे तपशील, त्यांनी युक्तिवाद केलेले खटले, त्यांच्या महत्त्वाच्या भाषणांच्या लिंक्स (त्याच्या CAD भाषणाच्या ऑडिओसह), फोटो इत्यादी बाबी आहेत. == अस्पृश्यता निर्मूलन व जातीअंताचा लढा == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar delivering a speech 2.jpg|thumb|300px|right|बाबासाहेब आंबेडकर सभेत संबोधित करताना विशेष उपस्थिती महिलांची दिसत आहे. (१९४०)]] भारतातील वर्गलढ्याला आणि जातीअंताच्या लढ्याला आकार आणि दिशा देण्याचे काम आंबेडकरांनी केले. जागतिक पातळीवर शोषण मुक्ती आणि समतेसाठीच्या लढ्यांमध्येही आंबेडकर प्रेरणादायी ठरले आहेत.<ref name="auto13"/> जगाच्या इतिहासात असे योगदान करणाऱ्या अत्युच्च पातळीवरच्या निवडक व्यक्तींमध्ये आंबेडकरांचे स्थान आहे, असे [[गेल ऑमवेट|डॉ. गेल ऑमवेट]] सांगतात.<ref name="auto13">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-43756471|title=दृष्टिकोन : न्यू यॉर्क आणि शिकागोमध्येही फडकतोय आंबेडकरांचा निळा झेंडा|first=डॉ गेल|last=ऑमवेट|date=13 एप्रिल 2018|via=www.bbc.com}}</ref> सामाजिक सुधारणा क्षेत्राच्या संदर्भात विशेषतः वर्ग, जात, धर्म, लिंग ह्यांचा भेदभाव न करता सर्व नागरिकांना समान अधिकार यासाठी आंबेडकरांनी काम केले. त्यांनी वेगवेगळ्या जातीतल्या लोकांमधली दरी मिटण्यासाठी तीन महत्त्वाच्या मार्गांचा उल्लेख केला होता - लग्न, खानपान आणि सांस्कृतिक मिलाप.<ref>{{स्रोत बातमी|last=आर्य|first=दिव्या|url=https://www.bbc.com/marathi/india-43620153|title=जाती-धर्माच्या बेड्या तोडण्यासाठी धडपडणाऱ्या त्या|publisher=BBC News मराठी|year=2018|language=mr}}</ref> आंबेडकरांना बालपणापासून अस्पृश्येचा सामना करावा लागला.<ref>{{Cite web|url=http://thewirehindi.com/30384/waiting-for-a-visa-br-ambedkar-koregaon-maharashtra/|title=प्रासंगिक: जब नौ साल की उम्र में कोरेगांव गए आंबेडकर को जातीय भेदभाव का सामना करना पड़ा|website=thewirehindi.com}}</ref> [[इ.स. १९३५]]-[[इ.स. १९३६|३६]] या कालावधी दरम्यान लिहिलेल्या [[वेटिंग फॉर अ व्हिझा]] या आपल्या आत्मकथेत आंबेडकरांनी [[अस्पृश्यता|अस्पृश्यतेसंबंधी]] त्यांना आलेल्या कटु अनुभवांच्या आठवणींच्या नोंदी केलेल्या आहेत.<ref name="columbia.edu"/><ref>{{स्रोत पुस्तक|last1=Moon|first1=Vasant |title=Dr. Babasaheb Ambedkar: Writings and Speeches, Vol. 12|url=https://www.amazon.in/BABASAHEB-AMBEDKAR-WRITINGS-SPEECHES-Vol-ebook/dp/B0785FK2W1|date=1993|publisher=Bombay: Education Department, Government of Maharashtra|location=Mumbai|accessdate=15 April 2015}}</ref> हे आत्मचरित्रपर पुस्तक [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ात 'पाठ्यपुस्तक' म्हणून वापरले जाते.<ref name="columbia.edu"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/opinion/ambedkars-autobiography-is-not-taught-in-india-but-columbia-university/55760/|title=भारत नहीं, कोलंबिया यूनिवर्सिटी में पढ़ाई जाती है डॉ. भीमराव आम्बेडकर की आत्मकथा|last=सिद्धार्थ|date=2019-04-14|website=ThePrint Hindi|language=en-US|access-date=2021-06-05}}</ref> राजकीय स्वातंत्र्य आधी की सामाजिक सुधारणा हा [[टिळक]] व [[आगरकर]] यांच्यातील वाद डॉ. आंबेडकरांच्याही मनात चालत होता. स्वातंत्र्योत्तर भारतात तत्कालीन अस्पृश्यांच्या स्वातंत्र्याला काहीच किंमत नसेल, तर त्यातून अधिक गुंतागुंतीच्या समस्या निर्माण होतील. तसे होऊ नये यासाठी आंबेडकरांनी सामाजिक सुधारणा व अस्पृश्यता निर्मूलन ही कार्ये करण्याला अधिक प्राथमिकता दिली. आंबेडकर भारतातील ब्रिटिश सत्तेचे सुद्धा विरोधक होते. === साऊथबरो मताधिकार समितीसमोर साक्ष === इंग्रज सरकारकडून भारतातील अस्पृश्य समाजाला राजकीय व सामाजिक स्वरूपाचे हक्क [[इ.स. १९१९]] पर्यंत मिळालेले नव्हते. पण ज्यावेळी साउथबरो अध्यक्ष असलेली मताधिकार समिती जेव्हा [[मुंबई प्रांत|मुंबई प्रांतात]] आली, तेव्हा [[सिडनहॅम महाविद्यालय|सिडनहॅम महाविद्यालयात]] प्राध्यापक असताना आंबेडकरांनी २७ जानेवारी, १९१९ रोजी अस्पृश्यांचा प्रतिनिधी म्हणून [[माँटेग्यू चेम्सफोर्ड सुधारणा १९१९|गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट १९१९]] बाबत साऊथबरो मताधिकार समितीसमोर साक्ष दिली व समितीला आपल्या मागण्यांचे पन्नास पृष्ठांचे छापील निवेदनही सादर केले. त्यात त्यांनी ''अस्पृश्यांना मतदानाचा हक्क पाहिजे, त्यांना निवडणुकीस उभे राहता पाले पाहिजे, त्यांच्या मतदारांना स्वतंत्र मतदारसंघ पाहिजेत, अस्पृश्यांचे अस्पृश्य प्रतिनीधी अस्पृश्य मतदारांनीच निवडले पाहिजेत आणि अस्पृश्यांच्या मतदारसंघात अस्पृश्यांना लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा दिल्या पाहिजेच,'' यासारख्या मागण्या केल्या होत्या.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०० व १०१|language=मराठी}}</ref> त्यांच्या प्रभावाखाली अस्पृश्यवर्गीय समाजसेवक व पुढारी सभा घेऊन आपल्या मागण्यांचा पाठपुरावा करणारे ठराव पास करून इंग्रज सरकारकडे पाठवू लागले. समाजप्रबोधनाची ही चळवळ नेटाने सुरू ठेवण्यासाठी चळवळीला मदत करणारे एखादे वृत्तपत्र सुरू करावे असे आंबेडकरांना वाटू लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०१|language=मराठी}}</ref> === '[[मूकनायक]]' पाक्षिकातून अस्पृश्यांच्या अन्यायाला वाचा === आंबेडकरांचे समाजकार्य सुरू असताना मुंबईत कोल्हापुरचे राजे [[शाहू महाराज]] हे आपण होऊन आंबेडकरांना त्यांच्या घरी येऊन भेटले.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १०१ व १०२">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०१ व १०२|language=मराठी}}</ref> त्यांनी आंबेडकरांना वृत्तपत्र काढण्यासाठी अडीच हजार रुपयांची मदत केली.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १०१ व १०२"/> आंबेडकरांनी [[इ.स. १९२०]] साली मुंबईत [[मूकनायक]] नावाचे पाक्षिक सुरू केले व पांडुरंग नंदराम भटकर यांना पाक्षिकाचे संपादक नेमले. मूकनायक पाक्षिकाचा पहिला अंक ३१ जानेवारी, १९२० रोजी प्रकाशित करण्यात आला. पहिल्या अंकातील ''मनोगत'' नावाचा अग्रलेख आंबेडकरांनी लिहिला होता. त्यांनी आपल्या लेखांतून बहिष्कृत अस्पृश्य समाजावर होत असलेल्या अन्यायाला वाचा फोडली व हा अन्याय कमी करण्यासाठी सरकारला काही उपाययोजना सुचवल्या. अस्पृश्यांचा उद्धार होण्यासाठी त्यांनी सत्ता मिळवणे गरजेचे आहे असे आंबेडकरांना वाटत होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०२|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर ५ जुलै, १९२० मध्ये आपले अपूर्ण राहिलेले शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी इंग्लंडमध्ये गेले असता तेथे त्यांनी भारतमंत्री [[एडविन माँटेग्यू]] यांची भेट घेतली आणि अस्पृश्यांच्या हितांविषयी चर्चा केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=११०|language=मराठी}}</ref> === अस्पृश्यांच्या परिषदांमधील सहभाग === आंबेडकरांच्या आदेशानुसार त्यांचे अनुयायी व अस्पृश्य लोक ठिकठिकाणी सभा घेऊन व आंदोलन करून आपल्या राजकीय हक्कांच्या मागण्या इंग्रज सरकारकडे करु लागले. त्यांचाच भाग म्हणून १९२० मध्ये कोल्हापूर जवळील माणगाव आणि नागपूर येथे अस्पृश्यांच्या दोन परिषदा पार पडल्या. कोल्हापूर संस्थानातील [[माणगाव]] या गावात २१ मार्च व २२ मार्च १९२० रोजी दक्षिण महाराष्ट्र दलित परिषदेचे पहिले अधिवेशन झाले. या अधिवेशनाचे अध्यक्ष आंबेडकर होते तर शाहू महाराजांची विशेष उपस्थिती होती. आंबेडकरांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात अस्पृश्यांच्या उद्धारासाठी त्यांच्या सामाजिक हक्कांचे व राजकीय हक्कांचे समर्थन केले. अस्पृश्यांच्या उद्धाराचे व समाजसुधारणेचे कार्य करीत असलेल्या राजर्षी शाहू महाराजांचाही गौरव आंबेडकरांनी केला. तर शाहू महाराजांनी आपल्या भाषणात आंबेडकरांविषयी वक्तव्य केले की ''डॉ. आंबेडकर आपल्या अस्पृश्य समाजाचा उद्धार करतील आणि आपल्या देशाचाही उद्धार करतील. ते फक्त अस्पृश्यांचेच नव्हे तर देशाचेही थोर राष्ट्रीय नेते होतील. त्यांच्या नेतृत्वाखाली अस्पृश्य समाजाने अवश्य आपला उद्धार करून घ्यावा. तसे घडले तर सर्वांचेच कल्याण होईल.''<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०२ व १०३|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/pune-news/chhatrapati-shahu-maharajs-hora-dr-ambedkar-done-right/articleshow/74715917.cms|title=छत्रपती शाहू महाराजांचा होरा डॉ. आंबेडकरांनी खरा केला!|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-05}}</ref> ३० मे ते १ जून, इ.स. १९२० दरम्यान नागपूर येथे शाहू महाराज यांच्या अध्यक्षतेखाली ''अखिल भारतीय बहिष्कृत समाज परिषद'' झाली. आंबेडकर आपल्या अनुयायांसह या परिषदेत सहभागी झाले. आंबेडकरांनी या परिषदेमध्ये समाजसेवक [[विठ्ठल रामजी शिंदे]] यांचा निषेध करणारा ठराव पास करून घेतला. अस्पृश्यांना इंग्रज सरकारकडून राजकीय व सामाजिक हक्क कशा स्वरूपात मिळावेत, याविषयी आंबेडकर व शिंदे यांच्यात मतभेद होते. इंग्रज सरकारने अस्पृश्यांना स्पृश्यांच्या माध्यमातून राजकीय व सामाजिक हक्क द्यावेत, असे शिंदेंचे मत होते तर त्याच्या उलट इंग्रज सरकारने अस्पृश्यांना अगदी थेट राजकीय व सामाजिक हक्क द्यावेत, असे आंबेडकरांचे मत होते. ''अस्पृश्यांचे राजकीय व सामाजिक हक्क स्पृश्यांच्या किंवा अन्य कोणाच्याही मर्जीवर अवलंबून असू नयेत'', असा आंबेडकरांचा दृष्टीकोन होता.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१०३|language=मराठी}}</ref> इ.स. १९२६ च्या मे महिन्यात [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[कोरेगाव तालुका|कोरेगाव तालुक्यातील]] [[रहिमतपुर]] येथे आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली ''सातारा जिल्हा महार परिषदे''चे अधिवेशन झाले. त्यांनी आपल्या भाषणात महार वतनाविषयी सविस्तर माहिती सांगितली. तसेच अस्पृश्य समाजाला ब्राह्मणी विचारसरणीच्या लोकांपासून सावध राहण्यास सांगितले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२५ व १२६|language=मराठी}}</ref> === बहिष्कृत हितकारिणी सभा === आंबेडकरांनी अस्पृश्य व मागासवर्गीय समाजाच्या उत्थानासाठी ९ मार्च १९२४ रोजी दामोदर हॉलमध्ये सहकाऱ्यांची बैठक घेऊन '[[बहिष्कृत हितकारिणी सभा]]' नावाची संस्था स्थापना करण्याचा निर्णय घेतला. त्यानुसार त्यांनी २० जुलै १९२४ रोजी '[[बहिष्कृत हितकारिणी सभा]]' संस्था स्थापना केली व स्वतः त्या संस्थेचे अध्यक्ष झाले. संस्थेचे ध्येय व कार्य सूचित करण्यासाठी "शिका, संघटित व्हा व संघर्ष करा" हे क्रियावाचक व आज्ञावाचक शब्द स्वीकारण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२१, १२३ व १२४|language=मराठी}}</ref> भारतीय समाजातील सामाजिक व राजकीयदृष्ट्या तळागाळात असलेल्यांना इतरांच्या बरोबरीस आणणे, हे या सभेचे ध्येय होते. अस्पृश्यांना नसलेल्या नागरी, धार्मिक वा राजकीय हक्कांबद्दल त्यांच्यामध्ये जागृती निर्माण करणे हा उद्देश होता. आंबेडकरांनी [[सायमन कमिशन]]कडे एक पत्र सादर केले व त्यात त्यांनी मागासवर्गीयांसाठी नामनिर्देशन तत्त्वावर जागा आरक्षित ठेवण्यासंबंधी मागणी केली. तसेच भूदल, नौदल व पोलीस खात्यात मागासवर्गीयांची भरती करण्यासंबंधीचीही मागणी केली. सभेमार्फत अस्पृश्यांच्या कल्याणासाठी शाळा, वसतिगृहे व ग्रंथालये सुरू करण्यात आली.<ref name="auto16">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४२|language=मराठी}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Dr. Ambedkar Life And Mission|last=keer|first=Dhanajay|publisher=Popular Prakashan|year=1995|isbn=|location=|pages=62}}</ref> या संस्थेमधील पदाधिकाऱ्यांत अस्पृश्य व स्पृश्य समाजांच्या व्यक्ती होत्या. स्पृश्य समाजाचे जे लोक जातीयतेचे व अस्पृश्यतेचे अच्चाटन करु इच्छितात त्यांचे सहकार्य अवश्य घ्यावे, असा आंबेडकरांचा विचार होता. बहिष्कृत हितकारणी सभेने अस्पृश्यांमध्ये शिक्षण प्रसार करणे, वाचनालये सुरू करणे, विद्यार्थी वसतीगृहे काढले इत्यादी कर्तव्ये स्वीकारली. या संस्थेमार्फत [[सोलापूर]] (१९२५ मध्ये), [[जळगाव]], [[पनवेल]], [[अहमदाबाद]], [[ठाणे]] अशा अनेक ठिकाणी वसतीगृहे सुरू करण्यात आली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२१, १२३, १२४ व १२६|language=मराठी}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=Wx218EFVU8MC&q=Shahu+meets+ambedkar#v=snippet&q=Shahu%20food&f=false|title=Dalit Movement in India and Its Leaders, 1857–1956|last=Kshīrasāgara|first=Rāmacandra|date=|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1994|isbn=9788185880433|location=|pages=135|language=en}}</ref> १० व ११ एप्रिल १९२५ रोजी बहिष्कृत हितकाकारणी सभेच्या सहकार्याने [[बेळगाव जिल्हा|बेळगाव जिल्ह्यातील]] [[निपाणी]] या गावी ''मुंबई इलाखा प्रांतीय बहिष्कृत परिषद'' या संस्थेने आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली तिसरे अधिवेशन आयोजित केले. आंबेडकरांनी ''सामाजिक सुधारणांसाठी तयार व्हा'' असा संदेश देणारे भाषण केले. त्यावर प्रभावित होऊन अस्पृश्यांनी बेळगाव येथे मुलांचे वसतीगृह सुरू केले. पुढे इ.स. १९२९ मध्ये हे वसतीगृह [[धारवाड]]ला हलवण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२४ व १२५|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी बहिष्कृत हितकाकारणी सभेतर्फे [[मुंबई राज्य]] सरकारकडे मागणी केली होती, की मुंबई राज्य सरकारकतर्फे मुंबई राज्य कायदेमंडळावर (विधिमंडळावर) सदस्य म्हणून अस्पृश्य समाजाचे दोन प्रतिनिधी नेमण्यात यावेत. त्यांची ही मागणी मान्य करून १९२६ च्या डिसेंबर मध्ये मुंबई कायदेमंडळावर आंबेडकर व पुरुषोत्तम सोलंकी यांना नेमण्यात आले.<ref name="auto21" /> === कोरेगाव येथील विजयस्तंभास भेट === [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar and his followers at Vijaystambha of Bhima Koregaon (Pune, Maharashtra).jpg|thumb|300px|left|१ जानेवारी १९२७ रोजी आंबेडकर आणि त्यांचे कार्यकर्ते भीमा-कोरेगाव येथील 'विजयस्तंभ' येथे युद्ध जिंकलेल्या शूर महार रेजिमेंटच्या सैनिकांना अभिवादन करण्यासाठी आले असतानाचे छायाचित्र. छायाचित्रात पुष्पहार घातलेले आंबेडकर व त्यांच्या डाव्या हाताला शिवराम जानबा कांबळे व इतर कार्यकर्ते.]] १ जानेवारी १८१८ रोजी भीमा कोरेगाव येथे [[कोरेगावची लढाई|ब्रिटिश आणि पेशव्यांमध्ये लढाई]] झाली होती. या लढाईत ब्रिटिशांकडून बहुतांश दलित समाजाचे [[महार]] सैनिक लढले होते. १ जानेवारी १९२७ रोजी [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[कोरेगाव भिमा|भीमा कोरेगाव]] येथील विजयस्तंभाला आंबेडकरांनी आपल्या सहकाऱ्यांसमवेत मानवंदना देऊन त्यावर्षी स्मृतिदिन साजरा केला. त्यावेळी त्यांनी [[महार रेजिमेंट|महार बटालियनच्या]] शौर्याचे कौतुक केले. आंबेडकरांच्या भेटीनंतर त्यांच्या अनुयायांनी मोठ्या प्रमाणात या विजयस्तंभाला भेट देण्यास सुरुवात केली. महार लोक आपल्यावर होत असलेल्या अन्यायाचा विरोध म्हणून [[पेशवे|पेशव्यांच्या]] ब्राह्मणी प्रशासनाविरुद्ध ब्रिटिश सैन्याचा भाग म्हणून लढले.<ref name="शर्मा">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india-42542280|title=कोरेगांव में मराठों और महारों के बीच हुआ क्या था|last=शर्मा|first=भरत|date=2 जानेवारी 2018|via=www.bbc.com|url-status=live}}</ref> त्यांच्या व त्या दिवसाच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ व महार बटालियनच्या शौर्याचे प्रतिक म्हणून ब्रिटिशांनी भीमा नदीच्या तीरावर कोरेगाव येथे एक विजयस्तंभ उभारला आहे. आंबेडकरांनी कोरेगावला दलित स्वाभिमानाचे प्रतीक बनवले.<ref name="bbc.com">{{Cite web|url=http://www.bbc.com/hindi/india-42598739|title=नज़रिया: आंबेडकर ने कोरेगांव को दलित स्वाभिमान का प्रतीक बनाया?|date=8 जानेवारी 2018|via=www.bbc.com|url-status=live}}</ref> २५ डिसेंबर १९२७ रोजी [[महाड]] येथे दिलेल्या भाषणात आंबेडकर अस्पृश्यांना उद्देशून म्हणाले की ''तूम्ही शूर वीरांची संतान आहात, ही गोष्ट काल्पनिक नव्हे. भीमा कोरेगावला जाऊन बघा तुमच्या पूर्वजांची नावे तेथील विजयस्तंभावर कोरलेली आहेत. तो पुरावा आहे की तुम्ही भेड बकरींची संतान नसून सिंहाचे छावे आहात''.<ref name="शर्मा"/><ref name="bbc.com"/><ref>{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/pune/dr-babasaheb-ambedkar-gave-salute-vijaystambha-bhima-koregoan/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी विजयस्तंभाला मानवंदना दिली अन्...|date=1 जानेवारी 2019|website=Lokmat|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-42554568|title=भीमा कोरेगाव: दलितांना इतिहासातल्या आदर्शांचा शोध|date=4 जानेवारी 2018|via=www.bbc.com|url-status=live}}</ref> === चवदार तळे आंदोलन === {{मुख्य|महाड सत्याग्रह|चवदार तळे}} [[चित्र:Bronze sculpture depicting Mahad water moment by B R Ambedkar.png|thumb|300px|[[महाड सत्याग्रह]]ाचे नेतृत्व करत [[चवदार तळे|चवदार तळ्याचे]] पाणी प्राशन करतांना आंबेडकरांचे कांस्य धातुचे शिल्पचित्रण]] डॉ. आंबेडकर मुंबई प्रांतिक विधानपरिषदेचे सदस्य असताना [[इ.स. १९२७]]च्या सुमारास त्यांनी पिण्याच्या पाण्यासाठी व [[मंदिर|हिंदू देवळांमध्ये]] प्रवेशासाठी चळवळी व मोर्चे काढण्यास सुरुवात केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२७-१४१, १४५-१५०, १६१-१६५|language=मराठी}}</ref> संपूर्ण देशात बहुसंख्य ठिकाणी अस्पृश्यांना सार्वजनिक पाणवठ्यावर पाणी भरण्याचा किंवा पिण्याचा अधिकार नव्हता. [[४ ऑगस्ट]] [[इ.स. १९२३]] रोजी ब्राह्मणेतर पक्षाचे नेते व मुंबई कायदेमंडळाचे सभासद असलेले समाजसुधारक रावबहादुर [[सीताराम केशव बोले]] यांनी मुंबई प्रांताच्या विधिमंडळात "सार्वजनिक निधीतून बांधलेली किंवा शासकिय नियमांनुसार बनविलेल्या संस्थांनी प्रशासित केली सार्वजनिक शाळा, न्यायालये, कार्यालये आणि दवाखाने व सर्व सार्वजनिक पाण्याची ठिकाणे, विहिरी व धर्मशाळाचा वापर करण्यास परिषदेने अस्पृश्य वर्गांना परवानगी असावी." असा ठराव मंजूर करून घेतला.<ref name="auto48">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२८|language=मराठी}}</ref><ref name="auto36">{{स्रोत बातमी|url=https://feminisminindia.com/2017/03/20/mahad-satyagraha/|title=The Significance Of Mahad Satyagraha: Ambedkar's Protest March To Claim Public Water {{!}} Feminism in India|date=2017-03-20|work=Feminism in India|access-date=2018-04-01|language=en-US}}</ref> रावबहादुर बोले यांनी ५ ऑगस्ट १९२३ रोजी मुंबई विधिमंडळात "ज्या [[नगरपालिका]] आणि जिल्हामंडळे पहिल्या ठरावाची अंमलबजावणी करणार नाहीत, त्यांना सरकारतर्फे दिले जाणारे वार्षिक अनुदान बंद करण्यात यावे." असा दुसरा ठराव मांडला<ref name="auto48" /> या ठरावानुसार [[महाड]]च्या नगरपालिकेने आपल्या ताब्यातील [[चवदार तळे]] अस्पृश्यांना खुले केल्याचे जाहीर केले. परंतु सनातनी स्पृश्यांनी अस्पृश्यांना तळ्यातून पाणी भरू दिले नाही.<ref name="auto48" /> अस्पृश्यांना त्यांचा हक्क मिळवून देण्यासाठी आंबेडकरांनी [[१९ मार्च]] व [[२० मार्च]] [[इ.स. १९२७|१९२७]] रोजी येथे स्वतःच्या अध्यक्षतेखाली ''कुलाबा जिल्हा बहिष्कृत परिषद, अधिवेशन पहिले'' अशा नावाखाली परिषद भरवली आणि [[२० मार्च]] [[इ.स. १९२७|१९२७]] रोजी महाड येथे आंदोलन सुरू करण्याचे निश्चित केले. या कुलाबा परिषदेस सुरेंद्र चिटणीस, संभाजी गायकवाड, अनंत चित्रे, रामचंद्र मोरे, गंगाधरपंत सहस्त्रबुद्धे आणि बापूराव जोशी हे दलितेतर सवर्ण व ब्राह्मण नेते सुद्धा उपस्थित होते. या परिषदेत अस्पृश्यतेचा धिक्कार करून पुढील ठराव पास झाले. आंबेडकरांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणातून माणुसकीचे व सन्मानाचे जीवन जगण्याचा संदेश दिला.<ref name="auto36" /><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१२९|language=मराठी}}</ref> [[२० मार्च]] [[इ.स. १९२७|१९२७]] रोजी आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली परिषदेतील सर्वांनी [[चवदार तळे|चवदार तळ्याकडे]] कूच केली. आंबेडकरांनी सर्वप्रथम चवदार तळ्यातील [[पाणी]] आपल्या हातांच्या ओंजळीत घेतले व तो पाणी प्राशन केले. त्यानंतर सर्व आंदोलनकर्त्यांनी आंबेडकरांचे अनुसरण करत तळ्यातील पाणी प्राशन केले. ही घटना महाडमधील रूढीवादी स्पृश्य हिंदुंना सहन झाली नाही. त्यांनी दलितांसाठींच्या भोजनामध्ये माती मिसळली व नंतर झुंडीने येत दलितांवर लाठया-काठ्यांनी हल्ले केले. आंबेडकरांनी आंदोलनकारी अस्पृश्यांना प्रतिहल्ला करु नका असे अवाहन केले. अस्पृश्यांना जबर मारहाण करण्यात आली, खूप लोक जखमी झाले होते. ''अस्पृश्यांनी तळे बाटवले'' असे म्हणून चवदार चळ्यात [[गोमूत्र]] टाकून तळ्याचे ब्राह्मणांकडून शुद्धीकरण केले. सरकारच्या प्रतिनिधींनी हल्लेखोर स्पृश्यांना अटक करून त्यांच्यावर खटला चालू केला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३०|language=मराठी}}</ref> या आंदोलनाद्वारे आंबेडकरांनी आपला कायदेशीर, नागरी व मानवी हक्क अमलात अस्पृश्यांबरोबर सामुदायिक रीतीने चवदार तळ्याचे पाणी पिण्याचे आंदोलन यशस्वी केले. यामध्ये त्यांना संभाजी गायकवाड, विश्राम सवादकर, रामचंद्र मोरे, शिवराम जाधव, केशवराव व गोविंद आड्रेकर इत्यादी अस्पृश्य कार्यकत्यांचे तसेच अनंतराव विनायक चित्रे, [[सुरेंद्रनाथ टिपणीस]], [[गंगाधर नीलकंठ सहस्त्रबुद्धे]], कमलाकांत चित्रे इत्यादी स्पृश्य समाजसेवकांचेही महत्त्वाचे सहकार्य मिळाले होते. स्पृश्यास्पृश्य भेद संपवून सामाजिक समता प्रस्तावित करणे, हे आंबेडकरांच्या सामाजिक क्रांतीच्या आंदोलनाचे प्रमुख ध्येय होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३१ व १३२|language=मराठी}}</ref> === शिवजयंती व गणेशोत्सवात सहभाग === [[मे ३|३ मे]] [[इ.स. १९२७|१९२७]] रोजी मुंबईजवळ [[बदलापूर]] येथे [[शिवजयंती]] उत्सव आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली साजरा केला गेला. बदलापूरच्या गावकऱ्यांनी जातिभेद न ठेवता आंबेडकरांना कार्यक्रमाचे निमंत्रण दिले होते. [[बहिष्कृत भारत]]च्या २० मे १९२७ च्या अंकात छापलेल्या माहितीनुसार आंबेडकरांनी [[शिवाजी महाराज]]ांच्या लोकहितकारी राज्यपद्धतीवर भाषण केले. कीर्तनाच्या वेळी स्पृश्य व अस्पृश्यांनी एकत्र बसून [[कीर्तन]] ऐकले. रात्री शिवाजी महाराजांची [[पालखी]] आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली सुमारे पंधरा हजार लोकांसह नगरप्रदक्षिणा करून आली आणि उत्सवाची समाप्ती झाली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३४, १३५ व १३६|language=मराठी}}</ref> [[दादर]] [[बी.बी.सी.आय.]] रेल्वे स्थानकाजवळच्या गणेशोत्सवाच्या उत्सवाच्या व्यवस्थापक मंडळाने [[इ.स. १९२७]]च्या [[गणेशोत्सव]]ात आंबेडकरांचे भाषण आयोजित केले. आंबेडकरांनी आपल्या भाषणात विविध देशांच्या व भारताच्या इतिहासाचे दाखले देत सांगितले की, "''हिंदू समाज तेव्हाच सामर्थ्यवान होऊ शकेल, जेव्हा तो आपल्या अनिष्ठ रूढी नष्ट करु शकेल आणि स्पृश्यास्पृश्यभेद संपवून समानतेचे व माणुसकीचे वर्तन करू लागेल.''"<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४३|language=मराठी}}</ref> === मनुस्मृतीचे दहन === {{quote| "ते (मनुस्मृती दहन) एक दक्षतेचे उचललेले आक्रमक पाऊल होते. परंतु ते सवर्ण हिंदुंचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी उचलेले होते. अधूनमधून अशा प्रकारचे तीव्र उपाय योजावे लागतात. तुम्ही दार ठोठावलेच नाही, तर ते कोणी उघडणार नाही. [[मनुस्मृती]]चे सर्व भाग टाकाऊ आहेत आणि त्यात चांगली तत्त्वे मुळीच नाहीत किंवा मनु स्वतः समाजशास्त्रज्ञ नव्हता, तर केवळ एक मूर्ख माणूस होता, असा त्याचा अर्थ नाही. आम्ही मनुस्मृतीचे दहन केले ते शतकानुशतके आम्ही ज्या अन्यायाखाली चिरडले गेलो त्याचे प्रतिक म्हणून..!" |डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|_{इ.स. १९३८ मध्ये दिलेल्या एका मुलाखतीत मनुस्मृती दहनाच्या प्रतीकात्मक स्वरूपावरील विधान}<ref name="auto41">{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकर आणि बौद्धधम्म|last=संघरक्षित|first=महास्थवीर|publisher=द कॉर्पोरेट बॉडी ऑफ द बुद्धा एज्युकेशन फाऊंडेशन|year=१९९०|isbn=|location=[[तैवान]]|pages=५६|language=मराठी}}</ref>}} आंबेडकर यांच्या मते दलितांच्या सर्व प्रमुख समस्या या [[मनुस्मृती]]मुळे निर्माण झालेल्या आहेत.<ref name="auto16" /> काही हिंदुंना मनुस्मृती हा ग्रंथ आदरणीय असून अस्पृश्यांच्या दृष्टीने मात्र तो तिरस्कारणीय आहे.<ref name="auto16" /> हा ग्रंथ सुमारे २००० वर्षापूर्वी मनूने लिहिला असला तरी तो रूढीवादी हिंदुंच्या जीवनाचे आजही नियंत्रण करतो.<ref name="auto16" /> मनुस्मृतीने कनिष्ठ जातींवर अनेक अपात्रता लादल्या तर उच्च जातींना अनेक विशेषाधिकार दिले.<ref name="auto16" /> आंबेडकरांच्या मते मनुस्मृती हा ग्रंथ अस्पृश्यांवर होणाऱ्या अन्यायाचे, क्रूरतेचे व विषमतेचे प्रतीक आहे.<ref name="auto16" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sabrangindia.in/article/why-did-dr-babasaheb-ambedkar-publicly-burn-manu-smruti-dec-25-1927|title=Why did Dr Babasaheb Ambedkar publicly burn the Manu Smruti on Dec. 25, 1927?|date=2017-12-24|website=SabrangIndia|language=en|access-date=2021-06-05}}</ref> स्मृतिकाराने [[अस्पृश्य]]ांवर केलेल्या अन्यायाची जंत्री म्हणून [[मनुस्मृती]]चा उल्लेख केला जातो.<ref>{{Cite book|title=युगप्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=राणे|first=दिनेश|publisher=ज्ञानगंगा अँड को. पब्लिकेशन|year=|isbn=|location=दिल्ली|pages=१३|language=मराठी}}</ref> [[चित्र:Flyer published before Mahad Satyagraha in 1927.png|thumb|300px|महाड सत्याग्रहाचे प्रकाशित पत्रक]] {{मुख्य|मनुस्मृती दहन दिन}} आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली बहिष्कृत हितकारणी सभेने महाड येथे २५ व २६ डिसेंबर १९२७ रोजी अस्पृश्यांचे अधिवेशन भरवले. त्यात अधिवेशनात प्रामुख्याने दोन कार्यक्रम करण्याचे निश्चित करण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४५, १४६ व १४७|language=मराठी}}</ref> # चवदार तळ्यावर पाणी पिण्यासाठी अस्पृश्य बंधंनी वहिवाट पाडावी, म्हणून आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली सर्वांनी मिरवणुकीने सामुहिकपणे जाऊन चवदार तळ्याचे पाणी प्यावयाचे. # हिंदू समाजातील व धार्मिक सामाजिक विषमतेचा आधार असलेल्या मनुस्मृती ग्रंथाचे दहन करायचे. प्रतीकात्मक रीतीने हिंदूंतील सामाजिक विषमतेचे निर्मूलन करावयाचे. पहिल्या दिवशी २५ डिसेंबर रोजी आंबेडकर यांचे उपदेशपर भाषण झाले. 'अस्पृश्योद्धार झाला पाहिजे. त्यासाठी आपण जागरुकपणे सामाजिक क्रांतीचे आंदोलन यश मिळेपर्यंत चालू ठेवले पाहिजे. अस्पृश्यांचा उद्धार होण्यात आपल्या राष्ट्राचेही हीत आहे.' अशा आशयाचे त्यांचे भाषण झाले. आंबेडकरांचे ब्राह्मण सहकारी गंगाधर, नीलकंठ सहस्त्रबुद्धे यांनी मनुस्मृती दहन करण्याचा प्रस्ताव मांडला आणि अस्पृश्य सहकारी [[पां.न. राजभोज]] यांनी अनुमोदन दिले. त्यानंतर मनुस्मृती जाळण्याचा कार्यक्रम करण्यात आला. दहनभूमीवर (सरणावर) म्हणजे वेदीवर मनुस्मृती ठेवून तिचे दहन करण्यात आले आणि हे काम आंबेडकरांचे ब्राह्मण सहकारी गंगाधर नीलकंठ सहस्त्रबुद्धे तसेच पाच-सहा अस्पृश्य साधू या सहकाऱ्यांनी पूर्ण केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४८|language=मराठी}}</ref> मनुस्मृतीचे जाहीरपणे दहन ही घटना म्हणजे सनातनी [[हिंदू धर्म]]ाला बसलेला मोठा धक्का होता. मनुस्मृती दहनाचे परिणाम इतके दुरगामी होते की, त्या घटनेची तुलना [[मार्टिन ल्युथर]]ने केलेल्या [[पोप]]च्या ([[ख्रिश्चन]] धर्मगुरू) धर्मबहिष्कृततेच्या आज्ञेच्या दहनाशी केली गेली.<ref name="auto41" /> तेव्हापासून दरवर्षी [[२५ डिसेंबर]] रोजी अनेक लोक '[[मनुस्मृती दहन दिन]]' आयोजित करतात.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://feminisminindia.com/2016/12/25/manusmriti-dahan-din-still-relevant/|title=Why Manusmriti Dahan Din Is Still Relevant {{!}} Feminism in India|date=2016-12-25|work=Feminism in India|access-date=2018-03-24|language=en-US}}</ref> दुसऱ्या दिवशी २६ डिसेंबर रोजी ८ ते १० हजार अस्पृश्य लोक चवदार तळ्याचे पाणी पिण्याच्या सत्याग्रहासाठी सहभागी झाले होते. अस्पृश्य स्त्रिया देखील मोठ्या संख्येने उपस्थित होत्या. मात्र आपण पाणी पिण्यासाठी चवदार तळ्यावर जाऊ नये असा तात्पुरता मनाई हुकूम महाडच्या दिवाणी न्यायालयाने १२ डिसेंबर १९२७ रोजी काढला होता. सनातन्यांशी लढताना सरकारचे वैर घेण्यापेक्षा सरकारचे सहकार्य घेणे हितकारण असल्याचे आंबेडकरांनी सत्याग्रहींना समजावले. सर्वजण सामूहिकपणे चवदार तळ्याला एक प्रदक्षिणा घालून परत आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४८ व १४९|language=मराठी}}</ref> बॅरीस्टर आंबेडकरांनी तीन न्यायालयांमधून महाडच्या चवदार तळ्याच्या बाबतीत अस्पृश्यांच्या बाजूने न्याय मिळवण्यात यश प्राप्त केले. 'महाडच्या चवदार तळ्याची जमीन सरकारी मालकीची आहे, म्हणजेच त्या जमिनीवरील चवदार तळे सार्वजनिक आहे; आणि त्यामुळे अस्पृश्यांना चवदार तळ्याचे पाणी पिण्याचा व पाणी वापराचा कायदेशीर हक्क आहे.' हे सत्य महाडच्या न्यायालयाच्या निकालाने ८ जून १९३१ रोजी, ठाण्याच्या जिल्हा न्यायालयाच्या निकालाने ३० जानेवारी १९३३ रोजी, व मुंबईच्या उच्च न्यायालयाच्या निकालाने १७ मार्च १९३७ रोजी मान्य केले. महाड न्यायालयाचा १२ डिसेंबर १९२७चा तात्पुरता मनाई हुकूम १७ मार्च १९३७ रोजी पूर्णपणे निकालात निघाला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४९ व १५०|language=मराठी}}</ref> === समाज समता संघ === [[चित्र:Dr Babasabeb Ambedkar (front row, third from right) with members of the Samaj Samata Sangh in Bombay in 1927.jpg|thumb|right |300px|इ.स. १९२७ मध्ये मुंबई येथे समाज समता संघाच्या सहकार्यांसोबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (पहिल्या ओळीत उजवीकडून तिसरे)]] ४ सप्टेंबर, १९२७ रोजी आंबेडकरांनी स्वतःच्या अध्यक्षतेखाली ''समाज समता संघ'' नावाच्या संस्थेची स्थापना केली. या संस्थेच्या पदाधिकाऱ्यांत अस्पृश्यांसह स्पृश्यही होते. या संस्थेतर्फे त्यांनी रोटीबंदी व बेटीबंदी तोडण्याकरिता काम करण्याचे ठरविले. या संघात भिन्न जातींचे पदाधिकारी व सभासद होते, त्या प्रत्येकांनी आळीपाळीने एकामेकांची घरी सहभोजनाचे कार्यक्रम केले. पहिला सहभोजनाचा कार्यक्रम आंबेडकरांच्या घरी १५ ऑगस्ट १९२८ रोजी झाला. मात्र बेटीबंदी तोडण्याच्या दृष्टीने समाज समता संघाकडून एकही आंतरजातीय विवाह होऊ शकला नाही.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४३ व १४४|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी २९ जून १९२८ रोजी पासून समाज समता संघासाठी [[समता (वृत्तपत्र)|समता]] नावाचे पाक्षिक सुरू केले पण आर्थिक अडचणीमुळे इ.स. १९२९ मध्ये ते बंद पडले.<ref name="auto27">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१४४|language=मराठी}}</ref> या काळात आंबेडकरांचे बहिष्कृत हितकारणी सभेच्या माध्यमातून अस्पृश्योद्धाराचे कार्य व इतर समाजकार्य व्यापक सुरू होते. सभेचे 'बहिष्कृत भारत' हे वृत्तपत्र सुद्धा चालू होते, जे इ.स. १९२७ च्या नोव्हेंबर पासून 'बुद्ध भूषण प्रिटिंग प्रेस' मधून छापण्यात येई.<ref name="auto27" /> === धर्मांतराची घोषणा === सार्वजनिक जीवनात पदार्पण केल्यानंतर पहिली दहा वर्षे आंबेडकरांनी हिंदू धर्माच्या चौकटीत राहूनच हिंदू समाजात सुधारणा घडवून आणण्याचा प्रयत्न केला.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४६|language=मराठी}}</ref> पण सवर्ण हिंदुंचा दृष्टिकोन बदलणे अशक्य आहे याची खात्री त्यांना झाली, तसेच हिंदू धर्मात राहून अस्पृश्यांची आर्थिक स्थिती व सामाजिक दर्जा सुधारणार नाही, याची जाणीव झाल्यानंतर आंबेडकरांनी हिंदू धर्माचा त्याग करण्याचा निर्णय घेतला.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/><ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/><ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> त्यांनी असा विचार मांडला की, जसे स्वातंत्र्य हे भारतासाठी आवश्यक आहे, तसे धर्म बदलणे हे अस्पृश्यांसाठी आवश्यक आहे.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> आंबेडकरांची धर्मांतराची संकल्पना होती की - अस्पृश्यांना हिंदू धर्मामध्ये चांगली वागणूक मिळत नाही. तसेच हिंदू धर्म जातिव्यवस्थेचा पुरस्कर्ता असून तो माणसांत भेद करतो, हिंदू धर्मात समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुता नाही. आंबडकरांनी हिंदू धर्म आणि समाजव्यवस्थेला असा प्रश्न केला, "जो धर्म अस्पृश्यांना मंदिरात जाऊ देत नाही, पाणी पिऊ देत नाही, ज्ञानार्जन करू देत नाही; आमच्या सारख्यांच्या सावलीचा विटाळ मानतो, हिंदू धर्म अस्पृश्यांना तुच्छ मानतो, अशा हिंदू धर्मात अस्पृश्यांनी का राहावे?"<ref name="गाठाळ २०१९ ४३३">{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कैलास प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४३३|language=मराठी}}</ref> सोलापूर जिल्ह्यातील बार्शी येथे मुंबई प्रांतिक बहिष्कृत परिषदेत मे १९२४ मध्ये ‘अस्पृश्यतेवर उपाय- देशांतर, नामांतर की धर्मातर’ या विषयावर विवेचन करताना आंबेडकर म्हणाले की, "कोणत्याही धर्माकडे आपण तात्त्विक तसेच व्यावहारिकदृष्ट्याही पाहिले पाहिजे. तात्त्विकदृष्ट्या हिंदुधर्म कोणत्याही धर्मास हार जाणार नाही असे माझे मत आहे. नव्हे कोणत्याही धर्माहून तो श्रेष्ठच गणला जाईल. ‘सर्वाभूती एक आत्मा’ या मूलतत्त्वाप्रमाणे समाज घटना न झाल्याने हिंदू समाजाचे व्यावहारिक स्वरूप किळसवाणे झाले आहे. ज्या धर्मात माणसाला माणुसकी नाही तो धर्म काय कामाचा? आपण धर्मत्याग केला तर जे हिंदू लोक आपला तिरस्कार करतात तेच आपल्याला मान देतील. आपण आज आहोत तसे बहिष्कृत असण्याऐवजी एका मोठ्या समाजाचे अंग होऊन काळ न लागता आपली आपण उन्नती करून घेऊ."<ref name="archive.is">{{स्रोत बातमी|url=http://archive.is/wJ65n|title=eSakal|date=2013-08-21|work=archive.is|access-date=2018-03-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/opinion/why-ambedkar-adopted-bauddh-dharm-except-islam-christian-or-sikhism/61588/|title=डॉ. आंबेडकर ने इस्लाम, ईसाई या सिख धर्म की जगह बौद्ध धम्म ही क्यों अपनाया|last=सिद्धार्थ|date=2019-05-14|website=ThePrint Hindi|language=en-US|access-date=2021-06-05}}</ref> त्यानंतर आंबेडकरांनी १३ ऑक्टोबर १९३५ रोजी नाशिक जवळील येवला येथे धर्मांतराची घोषणा केली की,<br /> <span style="color: green"> <blockquote>मी अस्पृश्य जातीत हिंदू म्हणून जन्माला आलो ते माझ्या हाती नव्हते, पण हिंदू म्हणून मरणार नाही!<ref name="archive.is"/> </blockquote> त्या वेळेस आपण कोणत्या धर्माचा स्वीकार करणार हे त्यांनी स्पष्ट केले नव्हते. ३० व ३१ मे १९३६ रोजी घेण्यात आलेल्या मुंबई इलाखा महार परिषदेत धर्मांतराच्या निर्णयावर शिक्कामोर्तब करण्यात आले. परिषदेपुढे बोलताना आंबेडकर म्हणाले की, ‘‘अस्पृश्यांनी हिंदू धर्माचा त्याग केल्यानंतर कोणता धर्म स्वीकारायचा हे प्रत्येकाच्या मर्जीवर अवलंबून आहे. फक्त समानतेचे हक्क मिळतील असाच धर्म त्यांनी स्वीकारावा.’’ ते पुढे म्हणाले, ‘‘ ‘दुर्दैवाने अस्पृश्य हिंदू’ असा डाग घेऊन मी जन्माला आलो, पण ती गोष्ट माझ्या स्वाधीन नव्हती. तथापि हा नीच दर्जा झुगारून देऊन ही स्थिती सुधारणे मला शक्य आहे आणि ते मी करणारच. मी तुम्हाला स्पष्टपणे सांगतो की हिंदू म्हणवून घेत मी मरणार नाही.’’ इ.स. १९३५ च्यापूर्वी हिंदू पुढाऱ्यांशी झालेल्या भेटीगाठीत हिंदू संस्कृतीचे नुकसान होईल असा धर्म मी स्वीकारणार नाही अशी ग्वाही त्यांनी दिली होती. ३० मे १९३६ रोजी जातपात मोडक मंडळाकरिता केलेल्या भाषणात अस्पृश्यांनी बुद्धवचन लक्षात घेतल्यास त्यांना मुक्तीचा मार्ग सापडेल असे प्रतिपादन केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/babasaheb-ambedkar-and-religion-change-290869/|title=बाबासाहेब आणि धर्मातर|date=6 डिसेंबर 2013|website=Loksatta|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/knowledge/why-ambedkar-take-20-years-to-accept-buddhism-3296343.html|title=हिंदू धर्म छोड़ने के 21 साल बाद क्यों बौद्ध बने थे डॉ. अंबेडकर|website=News18 India|access-date=2021-06-05|archive-date=2021-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801225947/https://hindi.news18.com/news/knowledge/why-ambedkar-take-20-years-to-accept-buddhism-3296343.html|url-status=dead}}</ref> === 'हरिजन' शब्दाला विरोध === [[महात्मा गांधी]] अस्पृश्यांसाठी '[[हरिजन]]' ही संज्ञा वापरत, जिचा अर्थ 'ईश्वराची लेकरे' असा होतो.<ref name="saamana.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/samata-yodha-book-review-diwakar-shejawal1/|title=समता योद्धा {{!}} Saamana (सामना)|last=ऑनलाईन|first=सामना|language=en-US|access-date=2021-06-05|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503205131/https://www.saamana.com/samata-yodha-book-review-diwakar-shejawal1/|url-status=dead}}</ref> तसेच गांधी इ.स. १९३३ मध्ये 'हरिजन' नावाचे एक नियतकालिकही चालवत होते. आंबेडकरांनी "अस्पृश्य हे 'हरिजन' असतील तर उरलेले लोक 'दैत्यजन' आहेत काय?", असा सवाल करत 'हरिजन' हा शब्दाला विरोध केला. या मुद्यावरून त्यांनी मुंबई विधिमंडळात २२ जानेवारी १९३८ रोजी सभात्यागसुद्धा केला होता.<ref name="saamana.com"/> पुढे १९८२ सालात भारतीय केंद्र सरकारने 'हरिजन' शब्दावर बंदी घालत तो शब्द जातप्रमाणपत्रातूनही हद्दपार केला. आता 'हरिजन'च नव्हे तर 'दलित' या शब्दाचाही सरकार दरबारी वापर करण्यास बंदी घालण्यात आलेली आहे, व त्याऐवजी '[[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जाती]]' (इंग्रजीत: 'शेड्युल्ड कास्ट्स') हा शब्द स्वीकारण्यात आला आहे.<ref name="saamana.com"/> == मंदिर सत्याग्रह == आंबेडकर हे एक सत्याग्रही सुद्धा होते, त्यांनी अनेक सत्याग्रह व आंदोलने केली होती. === अंबादेवी मंदिर सत्याग्रह === {{मुख्य|अंबादेवी मंदिर सत्याग्रह}} [[अमरावती]] येथील प्राचीन अंबादेवी मंदिरात प्रवेशासाठी अस्पृश्यांनी इ.स. १९२५ मध्ये माधोराव गोविंदराव मेश्राम यांच्या मार्गदर्शनाखाली आंदोलन सुरू केले होते. या आंदोलनास आंबेडकर, दादासाहेब पाटील, [[पंजाबराव देशमुख]] या ब्राह्मणेतर आंदोलनाच्या नेत्यांनी पाठिंबा दिला होता.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १३७">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३७|language=मराठी}}</ref> [[२६ जुलै]], [[इ.स. १९२७]] रोजी अमरावती येथे पाटील यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या सभेत ''पंधरा दिवसाच्या आत अंबादेवीच्या पंचसमितीने अस्पृश्यांच्या मंदिरप्रवेशास संमती दिली नाही, तर अस्पृश्य लोक मंदिरप्रवेशासाठी सत्याग्रह सुरू करतील'' अशा आशयाचा ठराव समंत करण्यात आला. या ठरावाचा पंचकमिटीवर काहीही परिणाम झाला नाही. अस्पृश्यांच्या या सत्याग्रहाच्या निर्धाराचे अभिनंदन करताना आंबेडकरांनी बहिष्कृत भारताच्या २ सप्टेंबर १९२७ रोजी अस्पृश्यांना वीरवृत्ती धारण करून अंबादेवी मंदिरात प्रवेश मिळवण्यासाठी यशस्वी सत्याग्रह करीत राहण्याचा संदेश दिला.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १३७"/> १३ नोव्हेंबर, १९२७ रोजी अमरावतीच्या इंद्रभुवन थिएटरमध्ये आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली ''वऱ्हाड प्रांतिक अस्पृश्य परिषदे''चे दुसरे अधिवेशन सुरू झाले. या सुमारास आंबेडकरांचे बंधू बाळाराम यांचे १२ नोव्हेंबर १९२७ रोजी निधन झाल्याची तार त्यांना मिळाली. १५ फेब्रुवारी, १९२८ पासून अंबादेवी मंद्रिरप्रवेशाचा सत्याग्रह सुरू करण्याचा निर्णय अधिवेशनात घेण्यात आला. आंबेडकरांनी या सत्याग्रहाच्या संदर्भात सत्याग्रहासंबंधीचे आपले विचार ''बहिष्कृत भारत''च्या २१ नोव्हेंबर, १८२७ च्या अंकात व्यक्त केले. '...सत्कार्यासाठी केलेला आग्रह म्हणजे सत्याग्रह...' अशी सत्याग्रह व्याख्या करत, ही विचारसरणी भगवद्गीतेवर आधारित असल्याचे मत आंबेडकरांनी मांडले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३८-१३९|language=मराठी}}</ref> केवळ देवाच्या दर्शनासाठी हा मंदिर सत्याग्रह नव्हता तर हिंदू असूनही हिंदूच्या मंदिरात प्रवेश मिळत नसल्यामुळे तो समानतेचा अधिकार मिळवण्यासाठी हा मंदिर प्रवेशाचा संघर्ष होता. हिंदू दलितांच्या मंदिर प्रवेशामुळे मंदिर व मंदिरातील मुर्ती अपवित्र वा अशुद्ध होत नाही, हे ही सिद्ध करण्याचा हेतू या चळवळीमागे होता. या मंदिरात प्रवेश देण्यात यावा यासाठी अस्पृश्यांनी देवस्थान कमिटीकडे दोन वेळा अर्ज केला. सुरुवातीला अर्ज फेटाळले गेले नंतर मात्र देवस्थानचे एक विश्वस्त [[दादासाहेब खापर्डे]] यांनी अस्पृश्यांना हे मंदिर खुले करून देण्याचे आश्वासन दिले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१३७-१४१|language=मराठी}}</ref> === पर्वती मंदिर सत्याग्रह === {{मुख्य|पर्वती मंदिर सत्याग्रह}} [[पुणे|पुण्यातील]] [[पर्वती]] टेकडीवरील मंदिर अस्पृश्यांना खुले नव्हते. हे मंदिर दलितांसाठी खुले करावे म्हणून पुण्यातील एम.एम. जोशी, [[ना.ग. गोरे]], र.के. खाडिलकर व शिरूभाऊ लिमये यांनी मंदिराच्या ट्रस्टला अर्ज केला. परंतु मंदिर खाजगी मालमत्ता असल्याचे सांगून त्यांना प्रवेश देण्याचा किंवा न देण्याचा अधिकार आहे या कारणास्तव हा अर्ज फेटाळला गेला. यानंतर सत्याग्रह मंडळ स्थापन केले गेले. त्यात शिवराम काबंळे (अध्यक्ष), पां.ना. राजभोज (उपाध्यक्ष) व इतर सभासदांचा सहभाग होता. यांनी [[१३ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९२९]] रोजी पर्वती सत्याग्रह सुरू केला. हा सत्याग्रह आंबेडकरांच्या प्रेरणेने करण्यात आला.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १६२">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६२|language=मराठी}}</ref> सत्याग्रहात शिवराम जानबा कांबळे, एम.एम. जोशी, ना.ग. गोरे, र.के. खाडिलकर, विनायक भुस्कुटे, पां.ना. राजभोज व स्वामी योगानंद यांच्यासहित अनेक स्त्री पुरुषांनी सत्याग्रहात भाग घेतला होता. या दरम्यान पर्वती मंदिराचे दरवाजे कायम बंद ठेवण्यात आले होते, त्यामुळे पर्वती मंदिरात अस्पृश्यांना प्रवेश मिळू शकला नाही. अखेर २० जानेवारी १९३० रोजी सत्याग्रह बंद करण्यात आला.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १६२"/> === काळाराम मंदिर सत्याग्रह === {{मुख्य|काळाराम मंदिर सत्याग्रह}} [[चित्र:Dr. Ambedkar with Dadasaheb Gaikwad and other social workers.jpg|thumb|right|काळाराम मंदिर सत्याग्रहामधील बाबासाहेब आंबेडकर, दादासाहेब गायकवाड व इतर सत्याग्रही, १९३०]] आंबेडकरांनी [[अस्पृश्यता]] निवारणासाठी जे लढे दिले त्यात [[काळाराम मंदिर सत्याग्रह|काळाराम मंदिराच्या सत्याग्रहाचे]] महत्त्वाचे स्थान आहे. फक्त हिंदूंनाच नव्हे तर सत्ताधारी इंग्रजांनाही जाग यावी आणि त्यावेळच्या दलितांना, शोषितांना सर्व मूलभूत हक्क मिळावेत यासाठी त्यांनी हा लढा उभारला होता. हा लढा २ मार्च १९३०ला सुरू झाला आणि पुढील पाच वर्षे चालला. त्यावेळी सत्ताधारी इंग्रजांच्या दडपशाहीविरोधात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] लढत होती तर हिंदू धर्ममार्तंडशाहीविरोधात आंबेडकरांचा संघर्ष सुरू होता. नाशिकामधील काळाराम मंदिरात हजारो अस्पृश्यांसह प्रवेश करण्याचा निर्धार डॉ. आंबेडकर यांनी केला होता. त्याबद्दल आंबेडकरांचे चरित्रकार [[धनंजय कीर]] लिहितात, "''महाराष्ट्रातील स्पृश्य हिंदूंचे नाक जे नाशिक तेच दाबण्याचा निर्धार आंबेडकरांनी केला. डॉ. आंबेडकरांचा लढा माणुसकीस कलंक लावणाऱ्या अमानुष, अन्यायी आणि अघोर अशा स्वदेशी सनातनी ब्राह्मणी सत्तेविरुद्ध होता.''"<ref name="auto52">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india-47925404|title=आंबेडकर को जब रामनवमी के रथ में हाथ नहीं लगाने दिया गया|last=कुलकर्णी|first=तुषार|date=14 एप्रिल 2019|via=www.bbc.com|url-status=live}}</ref><ref name="auto26">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६२-१६५|language=मराठी}}</ref> काळाराम मंदिराचा सत्याग्रह म्हणजे शोषितांना त्यांचा हक्क मिळावा यासाठी आंबेडकरांनी स्पृश्य व [[सवर्ण]]ांना केलेले एक आवाहन होते. {{quote|"आज आपण मंदिरात प्रवेश करणार आहोत. मंदिरात प्रवेश केल्यामुळे आपले प्रश्न सुटणार नाहीत. आपले प्रश्न राजकीय आहेत, सामाजिक, धार्मिक, आर्थिक आणि शैक्षणिक आहेत. काळाराम मंदिरात प्रवेश करणे म्हणजे हिंदू मनाला केलेले आवाहन आहे. उच्चवर्णीय हिंदूंनी आपल्याला आपल्या हक्कांपासून अनेक पिढ्यांपासून दूर ठेवले. आता तेच हिंदू आपल्याला आपला मानवी हक्क देतील का हा प्रश्न या काळाराम मंदिर सत्याग्रहाच्या माध्यमातून मी विचारत आहे. हिंदू मन हे आपल्याला एक मानव म्हणून स्वीकारावयास तयार आहे की नाही हा याची पडताळणी या सत्याग्रहाद्वारे होणार आहे."|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|<sub> २ मार्च १९३० रोजी केलेले भाषण<ref>डॉ. आंबेडकर यांची भाषणं आणि पत्रं (प्रकाशक- परराष्ट्र मंत्रालय भारत सरकार, भाग 17).</ref>}} [[चित्र:Kalaram Mandir (temple) Satyagrah at Nashik, 1930.jpg|thumb|right|काळाराम मंदिर सत्याग्रहामध्ये सामील सत्याग्रही व पोलीस शिपाई]] [[इ.स. १९२९]]च्या ऑक्टोबर मध्ये आंबेडकर यांच्याशी विचारविनिमय करून [[नाशिक जिल्हा|नाशिक]] जिल्ह्यातील अस्पृश्यांच्या पुढाऱ्यांनी नाशिक येथील [[काळाराम मंदिर]]ात अस्पृश्यांनी प्रवेश करावा व गरज वाटल्यास सत्याग्रह करावा, असे निश्चित करण्यात आले. अस्पृश्य पुढाऱ्यांनी नाशिक येथे सत्याग्रह समिती स्थापन केली आणि नाशिकचे नेते [[दादासाहेब गायकवाड|भाऊराव कृष्णाजी गायकवाड]] यांना त्या सत्याग्रह समितीचे चिटणीस तर अध्यक्ष केशव नारायण वर्धेकर यांना केले तर [[शंकरराव गायकवाड]] हे सभासद होते. या समितीने काळाराम मंदिराच्या पंचाना अस्पृश्यांना मंदिरात प्रवेश देण्याबाबत नोटीस पाठवली मात्र तिची पंचांनी दखल घेतली नाही. त्यामुळे [[मार्च ३|३ मार्च]] [[इ.स. १९३०|१९३०]] रोजी प्रत्यक्ष सत्याग्रह करण्याचे निश्चित करण्यात आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६३|language=मराठी}}</ref> २ मार्च १९३० रोजी डॉ. आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली नाशिकमध्ये एक परिषद भरली. २ मार्च १९३० रोजी सकाळी व दुपारी अशा दोन सभा आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली झाल्या, तसेच ३ मार्च १९३० रोजीही सकाळी आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली सभा झाली. आंबेडकरांनी शांततेच्या मार्गाने [[सत्याग्रह]] करावा व यश मिळेपर्यंत सत्याग्रहाचा लढा सुरू ठेवावा असा उपदेश केला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६३-१६४|language=मराठी}}</ref> त्या परिषदेत ठरल्याप्रमाणे २ मार्च रोजी नाशिक शहरात अस्पृश्यांची मोठी मिरवणूक निघाली. ही मिरवणूक अंदाजे एक मैल लांबीची होती व त्यात सुमारे पंधरा हजार कार्यकर्त्यांनी सहभाग घेतला होता. मिरवणूक मंदिराजवळ पोहोचली. काळाराम मंदिराला पूर्व, पश्चिम, उत्तर व दक्षिण अशा चारही बाजूंनी दरवाजे होते, व मंदिराचे ते सर्व दरवाजे बंद होते म्हणून मिरवणूक [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या घाटाजवळ]] गेली. तिथे एक भव्य सभा झाली. दुसऱ्या दिवशी ३ मार्च रोजी मंदिरात प्रवेश करण्याचा निर्णय सभेत झाला. सत्याग्रहींच्या पहिल्या तुकडीत १२५ पुरुष आणि २५ स्त्रिया जातील, असे ठरले. सत्याग्रही चार गटांत विभागून दरवाजांवर धरणे धरून बसले होते. पतितपावनदास (उत्तर दरवाजा), कचरू साळवे (पूर्व दरवाजा), पांडुरंग राजभोज (दक्षिण दरवाजा) व शंकरदास नारायणदास (पश्चिम दरवाजा) असे चार सरदार मंदिराच्या चारी दिशांवर आपापल्या आघाड्या सांभाळत होते. आंबेडकर आणि भाऊराव गायकवाड हे प्रत्यक्ष सत्याग्रहाच्या ठिकाणी सारी व्यवस्था पहात होते. मंदिराचे सर्व दरवाजे बंद होते. दरवाजे उघडल्यास सत्याग्रही मंदिरात प्रवेश करणार अन् [[राम]]ाचे दर्शन घेणार, असे ठरले.<ref name="auto45">{{Cite web|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/nashik-north-maharashtra-news/nashik/kalaram-satyagraha-and-dr-ambedkar/articleshow/63750408.cms|title=काळाराम सत्याग्रह आणि डॉ. आंबेडकर|website=Maharashtra Times}}</ref> मंदिराभोवती हजारांच्यावर बंदुकधारी सैनिक तैनात करण्यात आले होते. त्या दिवशी स्पृश्यांनाही मंदिर प्रवेशास मज्जाव करण्यात आला होता. पुढे महिनाभर हा सत्याग्रह सुरूच होता. मग ९ एप्रिल १९३० रोजी [[रामनवमी]]चा दिवस होता. सनातनी हिंदू आणि सत्याग्रहाचे नेत्यांमध्ये तडजोड झाली आणि असे ठरले की स्पृश्य-अस्पृश्यांनी मिळून [[राम]]ाचा रथ ओढावा. कार्यकर्त्यांसह आंबेडकर मंदिराजवळ आले. पण आंबेडकरांच्या अनुयायांनी रथाला हात लावण्यापूर्वीच सनातनी हिंदूंनी सत्याग्रहींना हुलकावणी देऊन तो रथ दुसरीकडे पळवला. त्या रथाचा पाठलाग आंबेडकरांच्या अनुयायांनी केला व चरण पादुकाजवळ थांबलेल्या सत्याग्रहींच्या लक्षात येताच त्यांनी सर्व शक्ती एकवटून रथ अडविला तेव्हा मारामारी व आंबेडकरांच्या अनुयायांवर दगडांचा वर्षाव झाला. तोवर आंबेडकर प्रत्यक्ष घटनेच्या ठिकाणी पोहचले. दगडांचा वर्षाव चालू होता. इतक्यात पोलिसांचा कडा फोडून भास्कर कद्रे नावाचा सत्याग्रही भीमसैनिक मंदिरात घुसला आणि रक्ताने माखून बेशुद्ध पडला.<ref name="auto45" /> डॉ. आंबेडकरांवर दगडे पडू नये म्हणून त्यांच्या सहकाऱ्यांनी त्यांच्या डोक्यावर [[छत्री]] होती. उपस्थित सर्व सत्याग्रह्यांना व स्वतः आंबेडकरांनाही लहान-सहान इजा झाल्या होत्या. या घटनेत एक तरुण रक्तबंबाळ झाला होता नंतर त्याचा मृत्यू झाला. डॉ. आंबेडकरांनी [[मुंबई इलाखा|बॉम्बे प्रांताचे]] गव्हर्नर फ्रेडरिक साइक्स यांना पत्र लिहून हा सर्व वृत्तांत कळवला होता. "''सत्याग्रहानंतर नाशिकमधल्या अस्पृश्यांना अतोनात छळ सोसावे लागले. त्यांच्या मुलांच्या शाळा बंद झाल्या. रस्ते बंद झाले, इतकंच काय तर त्यांना दुकानातून वस्तू देखील मिळेनाशा झाल्या. सनातनी हिंदू त्यांच्यावर दमदाटी करू लागले. तुम्ही माजले आहात अशा शब्दांत अस्पृश्यांना बोलणी खावी लागत होती. ही दुःखं भोगूनही आंबेडकरांनी सत्याग्रह सुरूच ठेवला''," असे धनंजय कीर यांनी लिहितात. दरम्यान, आंबेडकरांना गोलमेज परिषदेसाठी लंडनलाही जावे लागले. पण त्यांच्या अनुपस्थितीत [[दादासाहेब गायकवाड|भाऊराव गायकवाड]] यांनी हा लढा सुरूच ठेवला. पाच वर्षं हा लढा चालला. पण अस्पृश्यांना मंदिर प्रवेश मिळाला नाही. एका सत्याग्रही तरुणाने [[रामकुंड]]ात उडी घेतली होती. सर्व सत्याग्रह, सभा, आंदोलने [[अहिंसा|अहिंसेच्याच]] मार्गाने व्हावीत, यावर आंबेडकरांचा जोर असायचा. कुठलाही [[कायदा]] मोडायचा नाही, असे ते म्हणायचे. नाशिकमध्ये तत्कालीन कलेक्टरने जमावबंदी लागू केली. मंदिरात प्रवेश मिळावा यासाठी आंबेडकरांनी गव्हर्नरकडे पाठपुरावा केला पण त्याचाही काही उपयोग झाला नाही. आंबेडकरांनी ३ मार्च १९३४ रोजी गायकवाडांना पत्र पाठवले आणि आता सत्याग्रह सुरू ठेवून शक्ती वाया घालवण्यापेक्षा ती शक्ती राजकीय हक्क व शिक्षण घेण्याची सोय मिळवण्यासाठी वापरावी, म्हणून आता सत्याग्रह बंद करण्यात यावा, असे कळवले. त्यानंतर हा मंदिराचा सत्याग्रह बंद करण्यात आला, व तो पुन्हा कधीही करण्यात आला नाही.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६४|language=मराठी}}</ref> काळाराम मंदिराच्या सत्याग्रहात कवी [[वि.वा. शिरवाडकर|कुसुमाग्रज]] हेही सहभागी झाले होते. त्यांच्या [[विद्रोही कविता|क्रांतिकारी कवितांची]] सुरुवात याच लढ्यापासून झाली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/television/kalaram-temple-satyagraha-story-will-be-shown-dr-babasaheb-ambedkar-serial/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मालिकेत पहायला मिळणार काळाराम मंदिर सत्याग्रह|date=7 फेब्रुवारी 2020|website=Lokmat|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/editorial/ravivar-mata/artical-on-vashivarcha-paulkhuna/articleshow/57349100.cms|title=कुसुमाग्रजांचे उपेक्षित शिरवाडे|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-05}}</ref> मग शेवटी त्यांनी काळाराम मंदिराचे आंदोलन स्थगित केले. पुढे [[स्वातंत्र्य दिन (भारत)|भारताला स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतरच सर्व मंदिरे खुली झाली आणि अस्पृश्यांना प्रवेश मिळाला.<ref name="auto26" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.com/hindi/india-47925404|title=आंबेडकर को जब रामनवमी के रथ में हाथ नहीं लगाने दिया गया|date=2019-04-14|website=BBC News हिंदी|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref> जर तुमची [[राम]]ावर खरी भक्ती असेल तर तुम्हाला देवळातच प्रवेश का हवा असा प्रश्न तेव्हा विचारला जात होता. या प्रश्नाचे उत्तर आंबेडकरांनी अमरावतीत घेतलेल्या सभेत दिले आहे. त्यात आंबेडकर म्हणतात, "''उपासनेचे अनेक प्रकार आहेत. साकाराचे प्रत्यक्ष पूजन देवळात करता यावे म्हणून अस्पृश्यांना देवळात प्रवेश पाहिजे असे नाही. त्यांना सिद्ध करायचे आहे की त्यांच्या प्रवेशाने देवालय भ्रष्ट होत नाही. किंवा त्यांच्या स्पर्शाने मूर्तीचे पावित्र्य कमी होत नाही.''" पुढे आंबेडकर म्हणतात, "''[[हिंदू धर्म|हिंदुत्व]] ही जितकी स्पृश्यांची मालमत्ता आहे. तितकीच अस्पृश्यांची आहे. या हिंदुत्वाची प्राणप्रतिष्ठा जितकी [[वशिष्ठ|वसिष्ठांसारख्या]] ब्राह्मणांनी, [[कृष्ण]]ासारख्या क्षत्रियांनी, [[सम्राट हर्षवर्धन|हर्षासारख्या]], [[संंत तुकाराम|तुकारामासारख्या]] वैश्यांनी केली तितकीच [[वाल्मीकी|वाल्मिकी]], [[रोहिदास]] इत्यादी अस्पृश्यांनी केलेली आहे. या हिंदुत्वाचे रक्षण करण्यासाठी अस्पृश्यांनी आपली माणुसकी खर्ची घातली आहे. मंदिरे जितकी स्पृश्यांचीच तितकीच अस्पृश्यांचीच आहेत.''"<ref name="auto52" /><ref name="auto26" /> शोषितांचा लढा फक्त मंदिर प्रवेशापुरताच मर्यादित नाही, असे आंबेडकरांनी स्पष्ट केले होते. [[इ.स. १९३३]] मध्ये [[महात्मा गांधी]] आणि डॉ. आंबेडकर यांची [[येरवडा मध्यवर्ती कारागृह|येरवडा तुरुंगात]] भेट झाली होती त्यावेळी गांधींनी डॉ. सुब्बारायान यांच्या विधेयकाला समर्थन देण्याची विनंती आंबेडकरांना केली होती. आंबेडकरांनी नकार दिला. या विधेयकात मंदिर प्रवेशाबाबत लिहिलं आहे, पण अस्पृश्यांच्या पूजेच्या अधिकाराबाबत काहीच लिहिलं नाही, असं आंबेडकरांनी सांगितलं.<ref>डॉ. आंबेडकरांची भाषणे आणि पत्रे, प्रकाशक भारतीय परराष्ट्र खाते)</ref> आपल्या मंदिर प्रवेशाबाबतच्या भूमिकेबाबत आंबेडकरांनी गांधींना सांगितले होते की, "''शोषित वर्ग फक्त मंदिर प्रवेशामुळे समाधानी होणार नाही. या वर्गाचा नैतिक आणि सामाजिक उत्कर्ष होणे आवश्यक आहे आणि त्यासाठी [[शिक्षण]] मिळणे महत्त्वाचे आहे. त्या अनुषंगाने संपूर्ण जातीव्यवस्थेचे निर्दालन होणे आवश्यक आहे. जातीव्यवस्थेेेचे समूळ उच्चाटन झाल्याशिवाय अस्पृश्यांचा उत्कर्ष होणार नाही.''"<ref name="auto52" /><ref name="auto26" /> "''सामाजिक बदलाची प्रक्रिया हळुहळू होत असते, याची जाणीव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनाही होती. शोषितांना मानवतेचे पूर्ण हक्क मिळावे यासाठी ते वेगवेगळ्या मार्गांनी लढत राहिले आणि मंदिर प्रवेशही त्याच लढ्याचा एक महत्त्वपूर्ण भाग आहे''", असे मत 'साप्ताहिक विवेक'चे सह-कार्यकारी संपादक रवी गोळे यांनी मांडले. आंबेडकरांच्या या लढ्याने काय साध्य केले याबद्दल अखिल भारतीय दलित नाट्य परिषदेचे अध्यक्ष मधुसूदन गायकवाड सांगतात की, "''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा लढा हा प्रतीकात्मक होता. जो समाज जातीयवादाचा, बळी पडला आहे, त्याला या अंधकारातून बाहेर काढण्यासाठी आणि सत्ताधारी इंग्रजांना जाग यावी यासाठी त्यांनी हे पाऊल उचलले होते.''"<ref name="auto52" /> == कृषी व शेतकऱ्यांसाठी कार्य == आंबेडकर यांनी कृषी क्षेत्रात सुद्धा काम केले आहे. त्यांनी शेतकऱ्यांचा समस्या दूर करण्यासाठी अनेक उपाययोजना सुचविल्या होत्या.<ref name="auto62">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/babasaheb-and-farmer/|title=बाबासाहेब आणि शेतकरी|last=author/admin|date=2016-04-14|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-04}}</ref><ref name="auto60">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/aurangabad-news/dr-babasaheb-ambedkar-water-nice-idea-power-1229010/|title=‘डॉ. आंबेडकरांकडून पाणी, वीज व शेतीचा सूक्ष्म विचार’|date=2016-04-20|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-06-04}}</ref> === कृषी व शेती संबंधीचे विचार === शेती व्यवसायाचा संबंध त्यांनी समाजव्यवस्थेशी जोडला होता. ग्रामीण भागातील जातीवर आधारित समाज व्यवस्थेचे कारण त्यांनी ग्रामीण आर्थिक व्यवस्थेमध्ये शोधलं होतं. त्यामुळेच जातीवर आधारित समाजव्यवस्था बदलायची, तर त्यासाठी शेतीमध्ये परिवर्तन घडवावे लागेल. शेतीला उद्योग मानून पायाभूत सुविधा पुरवून शेतकऱ्यांचा आर्थिक विकास झाला पाहिजे. शेतकरी आर्थिक समृद्ध झाला तर शेतमजूर आणि शेतीशी निगडित सर्वच घटकाला या आर्थिक सक्षमतेचा फायदा होईल. आर्थिक स्रोत तळागाळापर्यंत झिरपले म्हणजे ग्रामीण माणसाच्या मानसिकतेत सकारात्मक बदल घडतील. हे बदल सामाजिक परिवर्तनासाठी पोषक ठरतील. आर्थिक विषमता ही जातीय व्यवस्थेला पूरक व पोषक ठरते. आर्थिक विषमता जितकी कमी होईल, तितकी जातीय भेदभावाची दरी कमी होईल, असे त्यांना वाटत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/editorial/samwad/prof-dr-satish-yadav-article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-farmers/articleshow/82012003.cms|title=खोती आणि जमीनदारी विरोधातील बाबासाहेब|url-status=live}}</ref><ref name="auto64">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://prahaar.in/%e0%a4%b6%e0%a5%87%e0%a4%a4%e0%a5%80-%e0%a4%b6%e0%a5%87%e0%a4%a4%e0%a4%95%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be/|title=शेती, शेतकरी आणि डॉ. बाबासाहेब {{!}}|last=Sawant|first=Rajesh|language=en-US|access-date=2021-06-04|archive-date=2021-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604204535/http://prahaar.in/%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%86%E0%A4%A3%E0%A4%BF-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE/|url-status=dead}}</ref> शेतीसाठी [[जमीन]] व [[पाणी]] हे मुख्य घटक आहेत. पाण्याशिवाय शेतीचा विकास अशक्य आहे. शेतकऱ्याला शाश्‍वत पाणी मिळणे गरजेचे आहे. पाण्याशिवाय उत्पादकता वाढणे आणि शेतकऱ्यांचा आर्थिक स्तर उंचावणे शक्य नाही, हे त्यांनी ब्रिटिश सरकारच्या निदर्शनास आणून दिले होते. शेतीला शाश्‍वत पाणी पुरविण्यासाठी नदीच्या पाण्याचे नियोजन झाले पाहिजे. देशात घडणारे दुष्काळ हे मानवनिर्मित आहेत. दुष्काळ हटवायचा तर दुष्काळात पाण्याचे नियोजन करावे. जिरायती शेती, बागायती करण्याचे प्रयत्न वाढवावेत. शेती व शेतमजूर समृद्ध झाला तरच देश समृद्ध होईल, असे मौलिक विचार त्यांनी मांडले. पाण्यासंदर्भात केवळ विचार व्यक्त न करता त्यांनी ब्रिटिश सरकारला, नदीच्या खोऱ्यातील पाण्याच्या नियोजनाची योजना सादर केली. ही योजना ‘दामोदर खोरे परियोजना’ म्हणून ओळखली जाते. आपल्या शासनाने १९९६ मध्ये कृष्णा, गोदावरी, तापी, नर्मदा अशी खोऱ्यांची विभागणी केली. यावरून आंबेडकरांच्या दूरदर्शीपणाची लांबी व खोली लक्षात येते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/editorial/samwad/prof-dr-satish-yadav-article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-farmers/articleshow/82012003.cms|title=शेतकऱ्यांचे बाबासाहेब|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-04}}</ref><ref name="auto38">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/mumbai/dr-babasaheb-ambedkars-three-points-agricultural-thought-381731|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा "त्रिसूत्री' शेतीविचार|website=eSakal - Marathi Newspaper|language=mr-IN|access-date=2021-06-04}}</ref> आंबेडकर यांनी सर्वांत महत्त्वाची संकल्पना मांडली ती ‘शेतीचे राष्ट्रीयकरण’ करण्याची. शासनाने शेतजमिनी ताब्यात घेऊन, त्या विकसित कराव्यात, अशा विकसित शेतजमिनी शेतकऱ्यांना काही अटींवर कसण्यासाठी द्याव्यात. हा एका अर्थाने सामुदायिक शेतीचाच प्रयोग होता. अशी शेती करण्यासाठी शासनाने अधिनियम बनवावेत. पीकपद्धती, पाणी उपलब्धता, बांधबंदिस्ती, उत्पादकता वाढ, साठवण व्यवस्था, शेतमालाची विक्री, शेतमालाचे भाव या संदर्भात स्पष्ट नियम करावेत. यामुळे कोणत्याही एकाच पिकाखाली मोठे क्षेत्र येऊन, शेतमालाच्या उपलब्धतेत विषमता येणार नाही. मागणी व पुरवठा या अर्थशास्त्रीय नियमानुसार, शेतमालाला रास्त भाव मिळतील. त्याचबरोबर अतिरिक्त उत्पादन टळून शेतमालाचे नुकसानही टळेल. आजही शेतकऱ्यांना शेतमालाला रास्त भाव मिळावा यासाठी शासनाशी झगडावे लागते. या पार्श्‍वभूमीवर आंबेडकर यांचे शेतीसाठी अधिनियम व कायदा असावा ही संकल्पना शेतकऱ्यांसाठी किती मोलाची आहे, हे अधोरेखित होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/marathi/india-55382981|title=BBC News मराठी|language=mr}}</ref><ref name="auto38"/> आंबेडकर यांच्या काही संकल्पनातूनच कमाल जमीनधारणा कायदा, सावकारी व खोती पद्धतींना प्रतिबंध करणारा कायदा, सामूहिक शेतीचे प्रणालीवर आधारित शेती महामंडळ, राज्यातील नद्यांच्या खोऱ्यांची विभागणी व विकास, जलसंवर्धन योजना अमलात आल्या. शासनाने त्याबाबत कायदे व नियम बनविले. यामागे आंबडकरांच्या विचारांचा प्रभाव दिसून येतो. आंबडकरांचे शेतीबाबतचे विचार राज्यकर्ते नियोजनकार व शेती तज्ज्ञांनी अभ्यासले पाहिजेत.<ref name="auto64"/><ref name="auto62"/><ref name="auto60"/> === शेतकऱ्यांच्या मोर्चात सहभाग व खोती पद्धतीवर बंदी === आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली शेतकऱ्यांचा पहिला संप घडवून आला होता. हा संप इ.स. १९२८-१९३४ या कालावधीत [[चरी]] (रायगड जिल्हा) या गावात झाला. हा संप ७ वर्ष सुरू होता. आंबेडकर यांनी [[खोती पद्धत]] नष्ट करण्यासाठी सुद्धा संघर्ष केला.<ref name="auto59">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.thewire.in/a-farmers-agitation-lasting-for-6-years|title=६ वर्षे चाललेले एक शेतकरी आंदोलन!|website=marathi.thewire.in|language=en|access-date=2021-06-04|archive-date=2021-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604204536/https://marathi.thewire.in/a-farmers-agitation-lasting-for-6-years|url-status=dead}}</ref><ref name="auto57">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maxmaharashtra.com/max-kissan/what-is-khoti-system-and-how-ambedkars-fight-against-khoti-system-869724|title=चरीचा शेतकरी संप आणि बाबासाहेब|last=Admin|date=2021-04-14|website=www.maxmaharashtra.com|language=mr|access-date=2021-06-04}}</ref> [[१४ एप्रिल]] १९२९ रोजी [[रत्‍नागिरी]] येथे आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली जिल्हा शेतकरी परिषद चिपळूण येथे आयोजन करण्यात आले होते. या परिषदेत त्यांनी [[कोकण]]ातील खोतीदारीविरूद्ध शेतकऱ्यांचे आंदोलन सुरू केले. या संबंधी [[१७ सप्टेंबर]] १९३७ रोजी [[खोती]] पद्धत नष्ट करणाऱ्या कायद्याचे विधेयक आंबडकरांनी [[मुंबई]] विधिमंडळात मांडले. [[१० जानेवारी]] १९३८ रोजी आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली २५,००० शेतकऱ्यांचा मोर्चा विधिमंडळावर काढण्यात आला.<ref name="auto59"/><ref name="auto57"/> सप्टेंबर १९१८ मध्ये शेतजमिनीच्या समस्येवर शोधनिबंध एका प्रसिद्ध मासिकात प्रकाशित केला. शेतकऱ्यांसाठी त्यांनी [[प्रधानमंत्री पीक विमा योजना|पीक विमा योजना]] सुचवली. श्रमिकांची श्रमशक्ती उद्योग क्षेत्रात वळवायला हवी; तसेच शेतीचा विकास करण्यासाठी राज्य समाजवादाचा सिद्धांत त्यांनी मांडला.<ref name="auto59"/><ref name="auto57"/> == गोलमेज परिषदांमधील सहभाग == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar with Sir Muhammad Zafrulla Khan, standing outside the House of Commons when they participated in the 2nd Round Table Conference on Sept. 1931.jpg|thumb|दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत भाग घेतल्यावर हाऊस ऑफ कॉमन्सबाहेर सर मुहम्मद झफरुल्ला खान यांच्यासोबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, सप्टेंबर १९३१]] {{मुख्य|गोलमेज परिषद}} इ.स. १९२७-३० मधील सायमन कमिशनने अस्पृश्यांच्या राजकीय हितांना फारसे महत्त्व दिले नाही. ब्रिटिश सरकार भारताला काही राजकीय हक्क राज्यघटनेच्या माध्यमातून देण्याच्या तयारीत होते तेव्हा ''भारताच्या भावी राज्यघटनेत अस्पृश्यांच्या हिताचे संरक्षण करणारे राजकीय हक्क असावेत'' असे आंबेडकरांना वाटत होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६५|language=मराठी}}</ref> अस्पृश्यांच्या ठिकठिकाणी सभा व अधिवेशन भरवून आंबेडकरांनी अस्पृश्यांना त्यांच्या राजकीय हक्कांचे महत्त्व पटवून देऊन त्यांच्याच स्वतःच्या अधिकारांविषयी जागृती करु लागले. ''अस्पृश्यांनी काँग्रेस पक्षापासून दूर राहिले पाहिजे. कारण काँग्रेसच्या हाती सत्ता गेली तर ती काँग्रेस अस्पृश्यांना राजकीय हक्क देईल, यात विश्वास नाही. म्हणून अस्पृश्यांना राजकीय हक्क मिळवण्यासाठी इंग्रजी सरकारशीही व काँग्रेसशीही लढत राहणे महत्त्वाचे आहे,'' असा आंबेडकरांचा विचार होता.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६६|language=मराठी}}</ref> इ.स. १९३०, १९३१ व १९३२ मध्ये इंग्लंडमध्ये गोलमेज परिषदा झाल्या. आंबेडकर शोषित व अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी म्हणून या तिन्हींही गोलमेज परिषदांमध्ये हजर राहिले. ''अस्पृश्यांना राजकीय हक्क असावेत आणि ब्रिटिशांपासून भारताला स्वातंत्र मिळावे'' अशा मागण्या त्यांनी गोलमेज परिषदांमध्ये केल्या.<ref name="auto40">{{स्रोत पुस्तक|title=डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर खंड ४ कालखंड १९२८ ते १९३२|last=खैरमोडे|first=चांगदेव भगवान|publisher=सुगावा प्रकाशन (तृतीय आवृत्ती)|year=जुलै २००३|isbn=|location=पुणे|pages=९४ ते ९५}}</ref> त्यांनी ब्रिटिश शासनाच्या सत्ताधाऱ्यांना सांगितले की, 'जसे कोणत्याही संप्रदायाला दुसऱ्या संप्रदायावर दबाव टाकून गुलाम बनविण्याचा अधिकार नाही. तसेच कोणत्याही देशाला दुसऱ्या देशावर आपली सत्ता गाजवून गुलाम ठेवण्याचा अधिकार नाही' म्हणून ब्रिटिश सत्तेला भारतात हे कारण पुढे करून की भारत 'अजून स्वराज्य प्राप्तीसाठी सक्षम नाही' हे निमित्त आता चालणार नाही. बालकाला कडेवर घेऊन फिरल्याने तो आपल्या पायावर कसा चालू शकेल? म्हणून त्याला कडेवरून उतरवून स्वतंत्रपणे चालायचा अधिकार दिला गेला पाहिजे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/patriot-great-dr-babasaheb-ambedkar-who-going-east-british/|title=इंग्रजांच्या मायभूमीत जाऊन त्यांना ललकारणारे 'देशभक्त डॉ. बाबासाहेब'|last=author/online-lokmat|date=2019-04-14|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/humanitarian-mahatmas-dr-ambedkar/|title=मानवतावादी महापुरुष डॉ. आंबेडकर|last=author/lokmat-news-network|date=2018-12-06|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref> === पहिली गोलमेज परिषद === [[चित्र:The first Round Table Conference - 16 November 1930 to 19 January 1931. Dr. Ambedkar in the first row left.jpg|thumb|इ.स. १९३० मध्ये आयोजित लंडन मधील पहिल्या गोजमेज परिषदेमध्ये आंबेडकर (डावीकडून दुसऱ्या रांगेत दहाव्या स्थानी) व इतर प्रतिनिधी दिसत आहेत.]] ब्रिटिश सरकारने भारताला देऊ केलेल्या वसाहतींचे स्वराज्य व भावी राज्यघटना यावर चर्चा व विचारविनिमय करण्यासाठी भारतातील नेत्यांसह इंग्लंड येथे गोलमेज परिषद भरवली. यात अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी म्हणून आंबेडकर व रावबहादूर श्रीनिवासन या दोघांचा समावेश होता. काँग्रेसने गोलमेज परिषदेवर बहिष्कार टाकला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६७|language=मराठी}}</ref> गोलमेज परिषदेच्या निमंत्रणानंतर २ ऑक्टोबर १९३० रोजी मुंबई प्रांतातील अस्पृश्यांनी दामोदर हॉलच्या मैदानावर सभा घेऊन आंबेडकरांचा सत्कार केला. त्यांना मानपत्र व रु. ३७००ची शैलीही देण्यात आली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६८-१६९|language=मराठी}}</ref> या परिषदेसाठी आंबेडकर, श्रीनिवास व अन्य सर्व प्रतिनिधी ४ ऑक्टोबर, १९३० रोजी ''एस.एस. व्हाइसरॉय ऑफ इंडिया'' या बोटीने [[मुंबई]]हून इंग्लंडकडे निघाले. १८ ऑक्टोबर १९३० रोजी हे इंग्लंडला पोहचले. ही परिषद एक दिवस आधी म्हणजे १७ ऑक्टोबर, १९३० रोजी सुरू झाली होता. याचे अधिकृत उद्घाटन १२ नोव्हेंबर, १९३० रोजी [[पंचम जॉर्ज]] यांच्या हस्ते व ब्रिटनचे पंतप्रधान [[रामसे मॅकडॉनल्ड]] यांच्या अध्यक्षतेखाली [[हाउस ऑफ लॉर्ड्स]]च्या रॉयल गॅलरीत होणार होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६९|language=मराठी}}</ref> त्यामुळे आंबेडकरांनी १८ ऑक्टोबर १९३० ते ११ नोव्हेंबर १९३० या कालावधीत भारतमंत्री, उपभारतमंत्री, मजूर पक्षाचे नेते जॉर्ज लान्सबेरी, भारताचे नवे सरसेनापती सर [[फिलिप चेटवूड]], लंडनचे खासदार, मजूर, उदारमतवादी व हुजूर पक्षांचे सभासद या सर्वांशी भेटी घेतल्या व अस्पृश्योद्धाराच्या विषयावर त्यांच्याशी चर्चा केल्या.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१६९-१७०|language=मराठी}}</ref> पंतप्रधान रॅम्से मॅक्डोनाल्ड यांच्या अध्यक्षतेखाली १२ नोव्हेंबर १९३० ते १९ जानेवारी १९३१ पर्यंत गोलमेज परिषदेच्या बैठका होत राहिल्या. या परिषेदला आंबेडकर व श्रीनिवासन अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी म्हणून उपस्थित होते. आंबेडकरांनी अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांचा खलिता या परिषदेत सादर केला. डिसेंबर १९३० मध्ये त्यांनी अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांचा खलित्याच्या दोन हजार प्रती छापल्या व त्यापैकी काही प्रती ब्रिटिश संसदेच्या सदस्यांना, गोलमेज परिषदेच्या सभासदांना तसेच काही प्रती मुंबईला पाठवून दिल्या.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७०|language=मराठी}}</ref> भविष्यात भारत स्वतंत्र होऊन ज्या राज्यघटनेच्या आधारे राज्यकारभार करतील त्या राज्यघटनेत अस्पृश्यांच्या आठ राजकीय हक्कांचा समावेश असावा, असे मत आंबेडकर व श्रीनिवास यांनी मांडले. अस्पृश्य वर्गासाठी समान नागरिकत्व, समान हक्क, जातिद्वेषरहित वागणूक, कायदेमंडळात भरपूर प्रतिनिधित्व, सरकारी नोकरीत अस्पृश्यांची भरती करण्यात यावी, सरकारची पूर्वग्रहरहित वर्तवणूक, अस्पृश्यता निर्मूलन सरकारी खाते, व गव्हर्नर जनरलच्या मंत्रिमंडळात प्रतिनिधित्व, असे ते राजकीय हक्क होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७०-१७१|language=मराठी}}</ref> या परिषदेदरम्यान आंबेडकरांना कळाले की त्यांचे मुंबई कायदेमंडळाचे सदस्यत्व आणखी तीन वर्षांनी वाढवले आहे. आंबेडकरांनी गोलमेज परिषदेमध्ये तसेच मजूर पक्ष, उदारमतवादी पक्ष, हुजूर पक्ष या तिन्ही पक्षांच्या सभासदांपुढे भाषणे दिली आणि भारताच्या भावी राज्यघटनेत अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांची तरतुद करून ठेवण्याबाबत पाठपुरावा केला. आंबेडकरांच्या भाषणांची दखल ब्रिटिश वर्तमानपत्रांनीही घेतली, आंबेडकरांच्या छायाचित्रासह त्यांच्या भाषणांचे वृत्त वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध होऊ लागली. अस्पृश्यांच्या स्थितीबाबतची माहिती सर्वांना कळू लागली. वर्तमानपत्रे आंबेडकरांना "अस्पृश्यांचा महान नेता" संबोधू लागले.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १७१">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७१|language=मराठी}}</ref> लंडन मधीन काही संस्थानी आंबेडकरांची भाषणे आयोजित केली होती.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १७१"/> ब्रिटिश संसदेत [[हाऊस ऑफ कॉमन्स]]च्या सदस्यांपुढे आंबेडकरांनी भाषण केले आणि अस्पृश्यांचा उद्धार करणे अत्यंत निकडीचे असल्याचे सांगितले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७१-१७२|language=मराठी}}</ref> बडोद्याचे [[महाराजा सयाजीराव गायकवाड]] हेही परिषदेचे सभासद होते, त्यांनी आंबेडकरांचे कौतुक केले.<ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १७२">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७२|language=मराठी}}</ref> परिषद संपल्यावर जानेवारी १९३१ मध्ये मुंबईला परतले. १९ एप्रिल, १९३१ रोजी त्यांनी [[परळ]] येथील गोखले शिक्षण संस्थेच्या शाळेत अखिल भारतीय अस्पृश्य पुढारी परिषद आयोजित केली होती. त्या परिषदेत त्यांनी अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांविषयी सर्व प्रदेशातील अस्पृश्य पुढाऱ्यांचे मत जाणून घेतले.<ref name="auto40" /><ref name="गायकवाड 'राजवंश' २०१६ १७२"/> === दुसरी गोलमेज परिषद === {{मुख्य|दुसरी गोलमेज परिषद}} [[चित्र:Second round tableconf.gif|thumb|इ.स. १९३१ मध्ये आयोजित लंडन मधील दुसऱ्या गोजमेज परिषदेमध्ये बाबासाहेब आंबेडकर (उजवीकडील रांगेत चौथे), रॅम्से मॅकडोनाल्ड, (त्यांच्या उजव्या हाताला) गांधी, मदन मोहन मालवीय, जयकर, सप्रु व इतर प्रतिनिधी दिसत आहेत.]] दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत १९३१ च्या ऑगस्टमध्ये काँग्रेसचे प्रतिनिधी म्हणून महात्मा गांधी यांची निवड करण्यात आली. तत्पूर्वी ते तुरुंगात बंद होते आणि काँग्रेसनेही पहिल्या गोलमेज परिषदेवर बहिष्कार टाकला होता. आंबेडकरांनाही दुसऱ्या गोलमेज परिषदेचे निमंत्रण मिळाले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७३|language=मराठी}}</ref> १४ ऑगस्ट १९३१ रोजी मुंबई येथे गांधींनी अस्पृश्योद्धाराच्या प्रशांवर चर्चा करण्यासाठी आंबेडकरांना बोलावले. या पहिल्या भेटीत गांधींना आंबेडकर हे अस्पृश्य असल्याचे माहिती नव्हते तर ते त्यांना अस्पृश्यांविषयी कळवळा असलेले एक पुरोगामी ब्राह्मण समजत होते. या भेटीत गांधी यांनी आंबेडकरांना देशभक्त म्हणले होते. अस्पृश्योद्धाराच्या मार्गाबाबत आंबेडकर व गांधी यांच्यामध्ये एकमत न होऊ शकल्याने ही भेट अयशस्वी झाली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७३ व १७४|language=मराठी}}</ref> दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत भाग घेण्यासाठी आंबेडकर २९ ऑगस्ट १९३१ रोजी लंडनला पोहोचले. गांधी १२ सप्टेंबर १९३१ रोजी लंडनला पोहोचले. दुसऱ्या गोलमेज परिषदेचे कामकाज ७ सप्टेंबर १९३१ ते १ डिसेंबर १९३१ पर्यंत चालू होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७४|language=मराठी}}</ref> ४ नोव्हेंबर १९३१ रोजी आंबेडकरांनी भारताच्या भावी संविधानात अल्पसंख्य अस्पृश्यांना काही राजकीय हक्क असावेत याची मागणी केली व ४ नोव्हेंबर १९३१ रोजी आंबेडकरांनी आपल्या मागण्या लिखित स्वरूपात गोलमेज परिषदेपुढे सादर केल्या. यामध्ये दोन प्रमुख मागण्या होत्या - स्वतंत्र्य मतदार संघ, ज्याद्वारे अस्पृश्यांना त्यांचे प्रतिनिधी स्वतंत्रपणे निवडून देण्याचा हक्क असावा. दुसरी मागणी ही की अस्पृश्यता पाळणे हा कायद्याने गुन्हा समजण्यात यावे. मुसलमान, शीख, अँग्लो इंडियन इत्यादी अल्पसंख्यांना राजकीय हक्क देण्यासाठी गांधी तयार होते, मात्र त्यांनी अस्पृश्यांना राजकीय हक्क देण्याच्या मागणीचा विरोध केला. संपूर्ण परिषदेत आंबेडकर व गांधी यांचे एकमत होऊ शकले नाही.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७४ व १७५|language=मराठी}}</ref> परिषदेत म. गांधींनी असे म्हणले की, 'अस्पृश्यांचे प्रतिनिधित्व काँग्रेसच्या वतीने मी स्वतः करत असल्याने डॉ. आंबेडकर किंवा श्रीनिवासन हे अस्पृश्यांचे खरे प्रतिनिधी नाहीत'. गांधींच्या या भूमिकेचा अनिष्टपणा मि मॅक्डोनाल्ड यांच्या नजरेस आंबेडकरांनी आणून देताना गांधींच्या विधानाला गैरजबाबदार व्यक्तीचे विधान म्हणले. आंबेडकरांनी या परिषदेसमोर अस्पृश्यांच्या राजकीय अधिकारांची मागणी केली. त्यात, 'अस्पृश्यांना लोकसंख्येच्या प्रमाणात स्वतंत्र राजकीय हक्क मिळाले पाहिजे आणि अस्पृश्य मतदारसंघातून अस्पृश्यांनी आपले उमेदवार निवडले पाहिजेत, तसेच त्यांना नोकऱ्यांमध्ये व स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये, प्रांतिक व मध्यवर्ती कायदेमंडळात लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा मिळाव्यात' अशा प्रकारचा खलिता परिषदेला सादर केला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर खंड ४ कालखंड १९२८ ते १९३२|last=खैरमोडे|first=चांगदेव भगवान|publisher=सुगावा प्रकाशन|year=जुलै २००३|isbn=|location=पुणे|pages=१६४(तृतीय आवृत्ती)}}</ref> १० नोव्हेंबर १९३१ रोजी लंडन येथील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंटरनॅशनल अफेअर्स' या संस्थेच्या सभागृहात आंबेडकरांचे भाषण आयोजित करण्यात आले. भाषणात त्यांनी भारतातील अस्पृश्यांची दुःस्थिती कथन केली आणि त्यांच्या उत्कर्षाकरिता त्यांना स्वतंत्र राजकीय हक्क मिळणे किती आवश्यक आहे, तेही पटवून दिले. यावेळीही आंबेडकरांना अस्पृश्यांचे सर्वोच्च नेते म्हणून ओळख मिळाली. आंबेडकर लंडनहून मुंबईला २९ जानेवारी १९३२ रोजी पोहोचले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७५|language=मराठी}}</ref> भारताला संघराज्यात्मक राज्यघटना देण्यात यावी, असा विचार पहिल्या गोलमेज परिषदेत झाला होता. म्हणून दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत भारताला भावी राज्यघटनेचे स्वरूप कसे असावे यावर विचारविनिमय झाला आणि 'फेडरल स्ट्रक्चर कमिटी' म्हणजेच एक प्रकारची संविधान समिती नेमण्यात आली, व तिच्यावर भारताच्या भावी संविधानाविषयी विचारविनिमय करण्याची जबाबदारी सोपण्यात आली. ३८ विद्वानांना या समितीचे प्रतिनिधी म्हणून नियुक्त केले गेले, ज्यात काही ब्रिटिश प्रतिनिधी आणि काही भारतीय प्रतिनिधी होते. या भारतीय प्रतिनिधींमध्ये आंबेडकरांनाही स्थान मिळाले, व सोबतच सयाजीराव गायकवाड, इतर संस्थानिक, म. गांधी, बॅ. जयकर, सर तेजबहादूर सप्रू इत्यादी भारतीयही समितीचे प्रतिनिधी होते. 'फेडरल स्ट्रक्चर कमिटी' या घटना समितीचे अध्यक्ष लॉर्ड सँकी होते. त्यांच्या अध्यक्षतेखाली ७ सप्टेंबर १९३१ ते ४ नोव्हेंबर १९३१ या कालावधीत बंकिंगहॅम पॅलेसमध्ये घटना समितीच्या बैठका घेण्यात आल्या. बैठकांत आंबेडकरांनी विद्वतेने युक्त विचार मांडले ज्यामुळे अध्यक्षांसह सर्व सभासद आंबेडकरांच्या बुद्धिमत्तेवर प्रभावित झाले. चर्चेत आंबेडकर विविध देशांतील राज्यघटनांच्या कलमांचा आधार देऊन बिनतोड उत्तरे देत.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७६|language=मराठी}}</ref> १६ सप्टेंबर १९३१ रोजी झालेल्या बैठकीत आंबेडकरांनी राज्यघटनेविषयी आपले विचार सविस्तरपणे व्यक्त केले. [[कायदेमंडळ]] एकच असावे, जर दोन कायदेमंडळ असावीत असे वाटत असल्यास कनिष्ठ कायदेमंडळात लोकांनी निवडून दिलेले (निर्वाचित) सदस्य असावेत व वरिष्ठ कायदेमंडळात प्रांतिक कायदेमंडळांनी निवडून दिलेले सदस्य असावेत. संस्थानिकांनी स्वतंत्र राहण्यापेक्षा संघराज्यात्मक भारतात सामील होण्यातच त्यांचे हित आहे. कायदेमंडळावर अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी सरकारने नियुक्त केलेले नसावे, तर ते देखील लोकांनी निवडून दिलेले असावे. अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी स्वतंत्र मतदारसंघातून अस्पृश्य मतदारांद्वारे निवडून दिलेले असावे. मागासवर्गीयांचे हित करणे, राज्यकारभाराचे प्रमुख ध्येय असावे. अंदाजपत्रकात अस्पृश्यांच्या प्रगतीसाठी भरपूर निधीची तरतूद असावी, असेही आंबेडकरांनी सुचवले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७७|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर लंडनहून मुंबईला २९ जानेवारी १९३२ रोजी पोहोचले. या दिवशी सायंकाळी डॉ. सोळुंकी यांच्या अध्यक्षतेखाली आंबेडकरांना ११४ संस्थांच्यावतीने मानपत्र देण्याचा समारंभ दामोदर हॉलच्या मैदानात साजरा करण्यात आला. या सत्कारात आंबेडकर म्हणाले की, "तुम्ही सर्वांनी मला सहकार्य केले, माझ्या भुमिकांना पाठिंबा दिला, म्हणूनच मी अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांसाठी यशस्वीपणे संघर्ष करु शकलो. माझा संघर्ष केवळ महार जातीच्या उद्धारासाठी नव्हे नसून भारतातील संपूर्ण अस्पृश्य समाजाच्या उद्धारासाठी आहे म्हणजेच आपल्या देशाच्या उद्धारासाठी आहे."<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७८|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी पुणे व कोल्हापूर भागात दौरे केले. पुणे येथील अहिल्याश्रमात पुणे जिल्हा बहिष्कृत समाजातर्फे व अखिल भारतीय अस्पृश्यतानिवारण संघातर्फे २१ मे १९३२ रोजी आंबेडकरांना रौप्य करंडकातून मानपत्रे प्रदान करण्यात आली. कोल्हापूर येथेही कर्नाटकच्या जनेतेद्वारे २३ मे १९३२ रोजी आंबेडकरांना समारंभापूर्वक मानपत्र देण्यात आले. दुसऱ्या दिवशी २४ मे रोजी त्यांना लंडनहून गोलमेज परिषदेच्या चिटणीसाची तार मिळाली, ज्यात राजकीय प्रश्नांच्या कामकाजासाठी त्यांना ताबडतोब लंडनला येण्याचे सुचवले होते. २६ मे रोजी आंबेडकर मुंबईहून लंडनकडे रवाना झाले आणि जून १९३२ मध्ये लंडनला पोहोचले. तेथील कामकाज आटोपवून ते १७ ऑगस्ट १९३२ रोजी मुंबईस परत आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७८ व १७९|language=मराठी}}</ref> भारतीय जनतेला मतदानाचे अधिकार कोणत्या पात्रतेवर द्यावेत, याचा विचार करण्यासाठी 'इंडियन फ्रंचाईज कमिटी' नेमण्यात आली होती आणि तिच्या १७ सभासदांमध्ये आंबेडकरांचाही समावेश करण्यात आला होता.<ref name="auto22">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७९|language=मराठी}}</ref> दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत ठरल्यानुसार इंग्रज सरकारने १७ ऑगस्ट १९३२ रोजी जातीय निवाडा जाहीर करून अस्पृश्यांना स्वतंत्र मतदार संघ देण्याची तरतूद मान्य केली. आंबेडकरांच्या अस्पृश्यांच्या राजकीय हक्कांच्या मागणीला यश मिळाले. मात्र याला [[महात्मा गांधी]]ंनी विरोध करून २२ सप्टेंबर १९३२ रोजी येरवाडा तुरूंगात प्राणांतिक उपोषण सुरू केले व अस्पृश्यांच्या स्वतंत्र मतदार संघाच्या मागणीस विरोध केला. त्यामुळे नाईलाजास्तव आंबेडकर यांनी २४ सप्टेंबर १९३२ [[पुणे करार]]ावर साक्षरी करून स्वतंत्र मतदार संघाची मागणी मागे घेतली व अस्पृश्यांसाठी संयुक्त राखीव मतदारसंघ मान्य केला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८०, १८१ व १८२|language=मराठी}}</ref> === तिसरी गोलमेज परिषद === ब्रिटिश सरकारने आंबेडकरांना तिसऱ्या गोलमेज परिषदेच्या कामकाजात सहभागी होण्यासाठी निमंत्रित केले. आंबेडकरांनी दुसऱ्या गोलमेज परिषदेच्या वेळी भारताच्या भावी राज्यघटनेविषयी महत्त्वाचे काम केले होते. ब्रिटिश सरकार भारताला वताहतीचे स्वराज्य देणार होते व त्याच्याबरोबरच राज्यकारभारासाठी स्वतंत्र राज्यघटना सुद्धा देणार होते. त्यामुळे त्यांनी तिसरी गोलमेज परिषद बोलावली होती.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८२|language=मराठी}}</ref> परिषदेत सहभागी होण्यासाठी आंबेडकर ७ नोव्हेंबर १९३२ रोजी एम.एन. व्हिक्टोरीया बोटीने इंग्लंडकडे रवाना झाले. लंडनला पोहोचल्यावर आंबेडकरांनी असे उद्गार काढले की, "ब्रिटिश सरकारने भारताला लवकरात लवकर स्वातंत्र्य देण्याचा प्रयत्न करावा." त्यावेळी मुंबईतील बाँबे क्रॉनियल या काँग्रेस पक्षीय वृत्तपत्राने २२ नोव्हेंबर १९३२ च्या अंकात आंबेडकरांच्या विधानाची नोंद घेतली आणि "डॉ. आंबेडकरांचे राष्ट्रप्रेम कोणाही राष्ट्रभक्तापेक्षा कधीच कमी नव्हते" असे म्हणले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८३|language=मराठी}}</ref> परिषदेत आंबेडकरांनी अशीही मागणी केली होती की, भारताची मध्यवर्ती सत्ता व प्रांतिय सत्ता या दोन्ही सत्ता एकाच वेळी भारतीयांच्या हातांत आल्या पाहिजेत. तिसऱ्या गोलमेज परिषदेचे कामकाज २१ नोव्हेंबर १९३२ रोजी सुरू झाले आणि २४ डिसेंबर १९३२ पर्यंत चालले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८३ व १८४|language=मराठी}}</ref> यावेळी भारतासंबंधीच्या घटनात्मक सुधारणेच्या संयुक्त समितीवर सभासद म्हणून आंबेडकरांचा समावेश करण्यात आला. तिसऱ्या गोलमेज परिषदेचे कामकाज संपल्यानंतर आंबेडकर २३ जानेवारी १९३३ रोजी बोटीने मुंबईस परत आले.<ref name="auto35">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८४|language=मराठी}}</ref> भारतासंबंधीच्या घटनात्मक सुधारणेच्या संयुक्त समितीच्या (जॉईंट कमिटी ऑन इंडियन कोन्स्टिट्युशनल रिफोर्म) बैठकांमध्ये सहभागी घेण्यासाठी आंबेडकर पुन्हा मुंबईहून बोटीने २४ एप्रिल १९३३ रोजी लंडनकडे निघाले आणि ६ मे १९३३ रोजी लंडनला पोहोचले. घटनात्मक सुधारणेच्या संयुक्त समितीच्या बैठका दोन टप्प्यात झाल्या. पहिला टप्पा ११ ते २८ जुलै १९३३ आणि दुसरा ३ ऑक्टोबर ते ७ नोव्हेंबर १९३३ या कालावधीत झाल्या.<ref name="auto35" /> या बैठकांमध्ये आंबेडकरांनी गव्हर्नरचे सर्व जातींच्या हितसंरक्षासाठी अधिकार, कनिष्ठ व वरिष्ठ तसेच प्रांतिय कायदेमंडळ, मध्यवर्ती व प्रांतिय सरकार यांचे अधिकार अशा विविध घटनात्मक प्रश्नांवर चर्चा केली. त्यांनी भारतीय १९१९ च्या कायद्यातील बऱ्याच उणिवा निदर्शनास आणून दिल्या. सरकारने नेमलेला सभासद मंत्री होऊ शकतो का?, असा एक नवीन मुद्दा आंबेडकरांनी चर्चेत उपस्थित केला होता. घटनापंडित आंबेडकरांना सखोल घटनात्मक ज्ञान होते. नोव्हेंबर १९३३ मध्ये समितीचे कामकाज संपले आणि ८ जानेवारी १९३४ रोजी आंबेडकर मुंबईला परत आले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८४ व १८५|language=मराठी}}</ref> गोलमेज परिषदांच्या निमित्ताने आंबेडकरांचे पाच वेळा लंडनला जाणे-येणे झाले. गोलमेज परिषदांतील सहभागामुळे त्यांना 'अस्पृश्यांचा महान नेता', 'कायदेपंडित' व 'बुद्धिमान व्यक्ती' म्हणून जागतिक पातळीवर ओळखले जाऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८५|language=मराठी}}</ref> == पुणे करार == [[चित्र:M.R. Jayakar, Tej Bahadur Sapru and Dr. Babasaheb Ambedkar at Yerwada jail, in Poona, on 24 September 1932, the day the Poona Pact was signed.jpg|thumb|right|230px|२४ सप्टेंबर १९३२ रोजी, येरवडा कारागृहामध्ये जयकर, तेज बहादुर व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर. या दिवशी पुणे करावर सही झाली.]] {{मुख्य|पुणे करार}} {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title= | halign=center | quote=<poem> "युरोपीयन, अँग्लो इंडियन, भारतीय ख्रिश्चन, मुसलमान व शीख या अल्पसंख्याकांना स्वतंत्र मतदारसंघ दिला गेल्यामुळे राष्ट्राचे तुकडे पडतात असे जर गांधींना वाटत नसेल, तर केवळ बहिष्कृत वर्गासाठी (अस्पृश्य) स्वतंत्र मतदारसंघ दिल्यास अरिष्ट कोरळेल असे त्यांना वाटण्याचे काय कारण? त्याचबरोबर गांधी अमर नाहीत किंवा काँग्रेसही अमर नाही. अस्पृश्यतेचे निवारण करण्यासाठी व बहिष्कृत वर्गाचा दर्जा उंचावण्यासाठी आणि त्यांना सामावून घेण्यासाठी हिंदुस्तानात अनेक महात्म्यांनी आजपर्यंत प्रयत्न केले. पण प्रत्येकाला अपयश आले. महात्मे आले आणि गेले पण अस्पृश्य हे अस्पृश्यच राहिले." </poem> |salign=right |author= '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' <br /> इ.स. १९३२ मध्ये गांधींनी आमरण उपोषण सुरू केल्यानंतर दिलेली प्रतिक्रिया |source= <ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=३६|language=मराठी}}</ref> }} १९१० च्या दशकाच्या अखेरीस डॉ. आंबेडकरांनी अस्पृश्यांचे राजकीय नेतृत्व करायला सुरुवात केली. त्यांनी अस्पृश्यांसाठी एक नवीन राजकीय आघाडी काढली. त्यांनी अस्पृश्यांच्या उद्धारासाठी व जातिसंस्थेविरुद्ध काहीही न करणाऱ्या पक्षांवर आणि ब्रिटिश सरकारवर टीका केली. [[महात्मा गांधी]] आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|अखिल भारतीय काँग्रेस]] यांच्यावर अस्पृश्यांना दयनीय परिस्थितीत ढकलल्याचा आरोप आंबेडकरांनी केला. ८ ऑगस्ट, १९३० रोजी मागासवर्गीयांच्या सभेमध्ये आंबेडकरांनी आपला राजकीय दृष्टिकोन लोकांसमोर जाहीर केला, आणि ''मागासवर्गीयांनी काँग्रेस पक्ष व ब्रिटिश यांपासून स्वतंत्र झाल्याशिवाय ते सुरक्षित होणार नाहीत'' असे त्यानी सांगितले. या भाषणात त्यांनी [[मिठाचा सत्याग्रह|मिठाच्या सत्याग्रहावर]] सुद्धा टीका केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७९ ते १८२|language=मराठी}}</ref> [[गोलमेज परिषद|पहिल्या व दुसऱ्या गोलमेज परिषदेतील]] चर्चेच्या आधारे ब्रिटिश पंतप्रधान [[रॅम्से मॅकडोनाल्ड]] यांनी १७ ऑगस्ट, १९३२ रोजी जातीय निवाडा (कम्युनल अवॉर्ड) जाहीर केला. यानुसार भारतातील अस्पृश्यांना युरोपीयन, अँग्लो इंडियन, भारतीय ख्रिश्चन, मुसलमान व शीख यांच्याप्रमाणे राजकीय हक्क देण्याची तरतूद करण्यात आली होती. यामुळे अस्पृश्यांना दुहेरी राजकीय लाभ मिळणार होता. पहिला लाभ असा की, कायदेमंडळावर निवडून येण्याकरिता अस्पृश्यांना स्वतंत्र मतदार संघ मान्य करण्यात आले होते. त्या स्वतंत्र मतदारसंघातून अस्पृश्य उमेदवार निवडून येऊन प्रांतिक कायदेमंडळाचे सभासद बनू शकत होते. यावेळी अस्पृश्य उमेदवारांनी स्वतंत्र निवडून येण्यासाठी फक्त अस्पृश्य मतदारांवरच विसंबून राहता येत होते, त्यांना स्पृश्य मतदार मतदान करु शकत नव्हते. अस्पृश्यांसाठी विकास करण्यासाठी केवळ अस्पृश्य मतदारांमार्फतच अस्पृश्य प्रतिनिधी निवडण्यात येणार होता.<ref name="auto22" /> दुसरा लाभ असा की, अस्पृश्यांना दोन मतांचा अधिकार मान्य करण्यात आला होता. अस्पृश्यांचे मतदार संघ सामान्य मतदारसंघाच्या अंतर्गत होते. अस्पृश्य मतदार आपल्या दोन मतांपैकी एक मत अस्पृश्य उमेदवाराला देऊ शकत होते व दुसरे मत सामान्य स्पृश्य उमेदवाराला देऊ शकत होते. सामान्य (स्पृश्य) उमेदवाराला निवडणुकीत निवडून येण्यासाठी अस्पृश्य मतदारांवरही अवलंबून राहावे लागणार होते. अस्पृश्य उमेदवाराला निवडून येण्यासाठी स्पृश्य मतदारांवर अवलंबून राहण्याची गरज नव्हती. भारतातील स्पृश्यास्पृश्यभेद नष्ट होण्यासाठी आणि सामाजिक समता स्थापन होण्यासाठी ब्रिटिश सरकारने हे राजकीय हक्क मान्य केले होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१७९-१८०|language=मराठी}}</ref> अस्पृश्यांचा हा राजकीय हक्क महात्मा गांधींना मान्य झाला नाही. त्यांनी अस्पृश्यांच्या स्वतंत्र मतदार संघाच्या हक्कास विरोध केला आणि तो बदलण्यासाठी [[पुणे|पुण्याच्या]] [[येरवडा तुरूंग|येरवडा तुरूंगात]] २० सप्टेंबर, १९३२ रोजी प्राणांतिक उपोषण सुरू केले. आंबेडकर अस्पृश्यांना मिळालेले हे राजकीय हक्क कोणत्याही स्थितीत सोडून देण्यास किंवा बदलण्यास तयार नव्हते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८०|language=मराठी}}</ref> ''प्राण गेला तरी बेहेत्तर, पण अस्पृश्यांना स्वतंत्र असे काही मिळू देणार नाही'' असे गांधी म्हणले.<ref>{{Cite book|title=माझी आत्मकथा|last=आंबेडकर|first=डॉ. बाबासाहेब|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=५३|language=मराठी}}</ref> सर्वसाधारण मतदारसंघातून मुसलमानांना वगळल्यानंतर जे मतदारसंघ शिल्लक राहतात त्यांच्यामध्ये स्पृश्य हिंदूंची संख्या फार मोठी असल्यामुळे अस्पृश्यांना केवळ स्वतःच्या सामर्थ्यावर कायदेमंडळात आपले प्रतिनिधी निवडून आणता येणार नाहीत. अस्पृश्य हे मुसलमानांसारखेच अल्पसंख्याक आणि त्यांच्याहूनही अधिक दुबळे व असंघटित आहेत म्हणून त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी त्यांना स्वतंत्र मतदारसंघ द्यावेत असा युक्तिवाद आंबेडकरांनी गोलमेज परिषदेत केलेला होता. अस्पृश्य हे हिंदू धर्माचेच घटक आहेत असे गांधींच्या मतावर आंबेडकरांनी स्पष्ट केले की, स्पृश्य हिंदूप्रमाणे अस्पृश्यांना मंदिरात जाता येत नाही, हिंदू देवाच्या मूर्तीला स्पर्श करता येत नाही, हिंदू ग्रंथांचे वाचन करता येत नाही तसेच स्पृश्य हिंदू अस्पृश्यांना आपले धर्मबांधव मानत नाही व त्यांनी कोणताही धार्मिक अधिकार देत नाही. त्यामुळे अस्पृश्यांना हिंदू म्हणणे योग्य नाही. युरोपीयन, अँग्लो इंडियन, भारतीय ख्रिश्चन, मुसलमान व शीख या अल्पसंख्याकांना मिळालेल्या स्वंतत्र मतदारसंघास गांधींचा विरोध नव्हता, मात्र अस्पृश्यांना स्वतंत्र्य मतदारसंघ दिल्यास हिंदू समाज दुभंगेल तसेच राष्ट्राचे तुकडे पडतील असे गांधींना वाटत होते. त्यावर आंबेडकरांचे मत होते की युरोपीय, अँग्लो इंडियन, भारतीय ख्रिश्चन, मुसलमान व शीख या अल्पसंख्याकांना स्वतंत्र मतदारसंघ दिला गेल्यामुळे राष्ट्राचे तुकडे पडत नाही त्याप्रमाणे बहिष्कृत वर्गासाठी (अस्पृश्य) स्वतंत्र मतदारसंघ दिल्यास अरिष्ट कोरळणार नाही किंवा राष्ट्राचे तुकडे पडणार नाही. अस्पृश्यतेचे निवारण करण्यासाठी व बहिष्कृत वर्गाचा दर्जा उंचावण्यासाठी आणि त्यांना सामावून घेण्यासाठी अस्पृश्यांना स्वतंत्र्य मतदार संघ आवश्यक आहेत. अस्पृश्यता निर्मूलन हे अस्पृश्यांच्या सशक्तीकरणामुळेच होऊ शकते असा आंबेडकरांचा विचार होता तर स्पृश्य हिंदूंच्या हृदयपरिवर्तनाने अस्पृश्यता निर्मूलन होईल असे गांधींना वाटे.<ref>{{Cite book|title=माझी आत्मकथा|last=आंबेडकर|first=डॉ. बाबासाहेब|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४१ ते ६४|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांना काँग्रेसचे नेते भेटू लागले आणि गांधींचे प्राण वाचविण्यास विनवू लागले. या कालावधीत देशात अशांतता निर्माण झाली होती. अखेर डॉ. आंबेडकर व महात्मा गांधी यांच्यात तडजोड होऊन २४ सप्टेंबर, १८३२ रोजी [[पुणे करार]] करण्यात आला, त्याद्वारे आंबेडकरांनी राखीव मतदारसंघाची मागणी मान्य करत स्वतंत्र मतदार संघाची मागणी मागे घेतली. मात्र या कराराबाबत आंबेडकर असमाधानी होते. ब्रिटिश सरकारने २६ सप्टेंबर, १९३२ रोजी पुणे करार मान्य केला, त्यानंतर गांधींनी २७ सप्टेंबर, १९३२ रोजी आपले प्राणांतिक उपोषण समाप्त केले. गांधींच्या उपोषणाचे वर्णन आंबेडकरांनी ''अस्पृश्यांच्या राजकीय अधिकारांना बगल देण्यासाठी गांधींनी खेळलेली राजकीय चाल होय'' असे नंतर केले. अस्पृश्यांच्या स्वतंत्र मतदारसंघाच्या मागणीस विरोध व पुणे करार या घटनांमुळे गांधी अस्पृश्य लोकांत अप्रिय बनले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=१८१|language=मराठी}}</ref> इ.स. १९४२ मध्ये आंबेडकरांनी स्वतः या कराराचा धिक्कार केला. आंबेडकरांनी आपल्या 'स्टेट ऑफ मायनॉरिटी' या ग्रंथातसुद्धा पुणे कराराबाबत नाराजी व्यक्त केली आहे. रिपब्लिकन पक्षातर्फेही अनेक धिक्कार सभा घेण्यात आल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/gadchiroli/it-was-dabkare-who-had-done-punes-contract-babasaheb/|title=पुणे कराराचा बाबासाहेबांनीच केला होता धिक्कार|last=author/admin|date=2015-09-25|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref> === पुणे कराराचा संक्षिप्त मसुदा === # प्रांतीय विधानसभांमध्ये साधारण निवडणूक क्षेत्रांमधील जागांपैकी दलित वर्गासाठी पुढीलप्रमाणे राखीव जागा ठेवण्यात येतील: मद्रास - ३०, [[मुंबई]] व [[सिंध]] मिळून - १५, [[पंजाब]] - ७, [[बिहार]] व [[ओरिसा]] - १८, मध्य भारत - २०, [[आसाम]] - ७, बंगाल - ३०, मध्यप्रांत - २० अशा प्रकारे एकूण १४८ जागा. या ८ प्रांताच्या कायदेमंडळात हिंदूंच्या ७८७ जागा होत्या.<ref>{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४३०|language=मराठी}}</ref> # या जागांची निवडणूक संयुक्त निवडणूक संघ पद्धतीद्वारे केली जाईल. प्रत्येक राखीव जागेसाठी [[दलित]] वर्गातील ४ उमेदवारांचे पॅनल निवडले जाईल. या चार उमेदवारांतून ज्याला सर्वाधिक मते मिळतील तो उमेदवार विजयी जाहीर होईल. # केंद्रीय कार्यकारिणीमध्ये दलित वर्गाचे प्रतिनिधित्व वरील कलम दोननुसार होईल. # केंद्रीय कारिणीमध्ये दलित वर्गाच्या राखीव जागांची संख्या १८% असेल आणि त्यांची निवड वरील प्रकारे होईल. # वर उल्लेख केलेली उमेदवारांच्या पॅनलच्या प्राथमिक निवडींची व्यवस्था अशा केंद्रीय तसेच प्रांतिक कार्यकारिणींसाठी १० वर्षांनंतर समाप्त होईल. # जोपर्यंत दोन्ही संबंधित पक्षांद्वारा आपसांत समझौता होऊन दलितांच्या प्रतिनिधीस हटविण्याचा सर्वसंमत निर्णय होत नाही, तोपर्यंत प्रांतीय व केंद्रीय कार्यकारिणीमध्ये दलितांच्या जागांचे प्रतिनिधित्व कलम १ व ४ मध्ये दिले आहे त्याप्रमाणे अंमलात असेल. # केंद्रीय व प्रांतिक कार्यकारिणींच्या निवडणुकीत दलितांचा मतदानाचा अधिकार लोथियन समितीच्या अहवालानुसार असेल. # दलितांना स्थानिक निवडणुका व सरकारी नोकरीसाठी जातीय कारणामुळे डावलल्या जाऊ नयेत. पात्रता असलेल्या प्रत्येक दलितास नोकरीत घ्यावे. # सर्व प्रांतांत शैक्षणिक अनुदान देऊन दलितांना मुख्य प्रवाहात आणण्याचे काम करण्यात यावे.<ref>{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४२७ ते ४३०|language=मराठी}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar delivering a speech.jpg|thumb|एका सभेत भाषण करतांना आंबेडकर]] आंबेडकर हे राजनितीज्ञ होते, त्यांना भारतीय इतिहासातील एक आघाडीचे राजकारणी म्हणूनही ओळखले जाते. आंबेडकरांनी इ.स. १९१९ पासून सामाजिक व राजकीय क्षेत्रांमध्ये काम करायला सुरू केले होते. इ.स. १९५६ पर्यंत त्यांना अनेक राजकीय पदांवर नियुक्त केले गेले. === मुंबई विधानपरिषदेचे सदस्य (१९२६ – १९३७) === डिसेंबर १९२६ मध्ये मुंबईचे गव्हर्नर [[हेनरी स्टॅव्हले लॉरेन्स]] यांनी त्यांना [[मुंबई विधानपरिषद|मुंबई विधानपरिषदेचे]] (बॉम्बे लेजिस्लेटिव्ह काउन्सिल) सदस्य म्हणून नेमले. तेथे त्यांनी अनेकदा आर्थिक विषयांवर भाषणे दिली. ते १९३६ पर्यंत मुंबई विधानपरिषदेचे सदस्य होते.<ref>{{Cite book|title=Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar (Vol. 7)|last=Khairmode|first=Changdev Bhawanrao|publisher=Maharashtra Rajya Sahilya Sanskruti Mandal, Matralaya|year=1985|isbn=|location=Mumbai|pages=273|language=Marathi}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ambedkar.org/ambcd/13A.%20Dr.%20Ambedkar%20in%20the%20Bombay%20Legislature%20PART%20I.htm|title=13A. Dr. Ambedkar in the Bombay Legislature PART I}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=AeGQ8Bnn3XwC&pg=PA231&lpg=PA231&dq=In+1926,+Ambedkar+was+appointed+as+a+member+of+the+Bombay+Legislature&source=bl&ots=by41UAOG17&sig=ACfU3U3_d32QkngHTej8KecSCmneqml_tw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwilwPjQkOnjAhUjH48KHUgDAL4Q6AEwEnoECAoQAQ#v=snippet&q=Dec.+1926+the+Bombay+Legislative+Council&f=false|title=Ambedkar and His Writings: A Look for the New Generation|first=Raj|last=Kumar|date=9 August 2008|publisher=Gyan Publishing House|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1920s.html|title=1920s|website=www.columbia.edu}}</ref> अस्पृश्यांना कोणतेही राजकीय अधिकार नसतानाही त्याना [[इ.स. १९३०]] मध्ये [[लंडन]] येथे भरलेल्या पहिल्या [[गोलमेज परिषद]]ेस अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी म्हणून आमंत्रण दिले गेले. या परिषदेत त्यांनी भारतातील अस्पृश्यांच्या परिस्थितीबद्दल आवाज उठवला आणि अस्पृश्यता निर्मूलनाची मागणी केली. त्यांनी पहिल्या व दुसऱ्या गोलमेज परिषदांमध्ये दलित वर्गाच्या मूलभूत हक्कांचा एक जाहीरनामा तयार केला आणि अल्पसंख्याकांसाठी नेमलेल्या समितीसमोर सादर केला. त्या जाहीरनाम्यात अस्पृश्यांना स्वतंत्र मतदार संघाची मागणी केली होती. हा जाहिरनामा ब्रिटिश सरकारने मान्य केला. परंतु [[महात्मा गांधी]] यांनी स्वतंत्र्य मतदार संघाच्या संकल्पनेस प्रखर विरोध केला व [[पुणे]] येथील [[येरवडा कारागृह|येरवडा कारागृहात]] त्याविरुद्ध आमरण उपोषण सुरू केले. याचे पर्यवसान [[पुणे करार|पुणे करारात]] झाला.<ref name="auto39">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४३|language=मराठी}}</ref> === स्वतंत्र मजूर पक्ष, आणि मुंबई विधानसभेचे सदस्य व विरोधी पक्षनेते (१९३७ – १९४२) === {{मुख्यलेख|स्वतंत्र मजूर पक्ष}} 'कोणत्याही समाजात त्या देशातील सर्वसामान्य जनतेचा जीवनमार्ग हा राजकीय परिस्थितीने घडविलेला असतो. राजकीय सत्ता जनतेच्या आकांक्षांना मूर्त रूप देत असते. ती ज्यांच्या हातात असते त्यांना आपल्या आशा-आकांक्षांना मूर्त रूप देण्याची संधी प्राप्त होते. सत्ता त्यांचीच बटीक बनत असते.' हे आंबेडकरांनी जाणले. “या देशातील काँग्रेस पक्षाचे नेतृत्व भांडवलदार, जमिनदार व ब्राह्मणवर्ग यांच्या हातात असल्याने, राजकीय सत्ता त्यांच्याच हाती जाईल व येथील दलित कष्टकरी समाज गुलामासारखा राबविला जाईल,' असे आंबेडकरांना वाटत होते. असे होऊ नये यासाठी त्यांनी लोकशाही मूल्यांवर आधारित असणारा 'स्वतंत्र मजूर पक्ष' स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी स्थापन केलेला स्वतंत्र मजूर पक्ष जडण घडण आणि धोरण|last=कीर्ती|first=विमल|publisher=प्रबोधन प्रकाशन|year=२५ डिसेंबर १९७९|isbn=|location=नागपूर|pages=१५ (प्रथम आवृत्ती)}}</ref> अस्पृश्य वर्गांची स्वतंत्र्य राजकीय ओळख प्रस्थापित करण्यासाठी आंबेडकरांनी इ.स. १९३६ मध्ये [[स्वतंत्र मजूर पक्ष]]ाची (इंडिपेन्डन्ट लेबर पार्टी) स्थापना केली.<ref name="auto39" /> [[फेब्रुवारी १७|१७ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १९३७|१९३७]] मध्ये [[मुंबई इलाखा|मुंबई इलाख्याच्या]] प्रांतिक विधानसभा निवडणुकीत त्यांच्या प्रयत्नांमुळे या पक्षाचे १७ पैकी १५ उमेदवार निवडून आले. १५ विजयी उमेदवारांपैकी १३ स्वतंत्र मजूर पक्षाचे तर २ हे स्वतंत्र मजूर पक्षाने पाठिंबा दिलेले उमेदवार होते. पक्षाला मिळालेले हे यश सर्वाधिक होते.<ref name="auto53">{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/wanchitanche-vartaman-news/sukhadeo-thorat-article-about-ambedkar-movement-1749355/|title=विचारधारेपासून दुरावणारी आंबेडकरी चळवळ|date=13 सप्टेंबर 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last1=Jaffrelot |first1=Christophe |title=Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste |url=https://archive.org/details/drambedkaruntouc0000jaff |year=2005 |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |location=London |isbn=1-85065-449-2 |pages=[https://archive.org/details/drambedkaruntouc0000jaff/page/76 76]–77 }}</ref> यावेळी आंबेडकरांची सुद्धा मुंबई विधानसभेचे सदस्य (आमदार) म्हणून निवड झाली. सन १९४२ पर्यंत ते विधानसभेचे सदस्य राहिले आणि यादरम्यान त्यांनी मुंबई विधानसभेत विरोधी पक्षनेते म्हणूनही काम केले.<ref name="auto39" /><ref>{{Cite book|title=Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar (Vol. 7)|last=Khairmode|first=Changdev Bhawanrao|publisher=Maharashtra Rajya Sahilya Sanskruti Mandal, Matralaya|year=1985|isbn=|location=Mumbai|pages=245|language=Marathi}}</ref><ref>{{cite book |last1=Jaffrelot |first1=Christophe |title=Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste |url=https://archive.org/details/drambedkaruntouc0000jaff |year=2005 |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |location=London |isbn=978-1-85065-449-0 |pages=[https://archive.org/details/drambedkaruntouc0000jaff/page/76 76]–77 }}</ref> १९३७मध्ये झालेल्या मुंबई विधानसभेच्या निवडणुकीत आंबेडकरांच्या विरुद्ध काँग्रेसने पहिले दलित क्रिकेट खेळाडू [[पी. बाळू|बाळू पालवणकरांना]] मैदानात उतरले होते. बाळूंनी निवडणूक लढवावी हा वल्लभभाई पटेलांचा आग्रह होता. या चुरशीच्या निवडणुकीत डॉ. आंबेडकरांना १३,२४५ तर बाळू यांना ११,२२५ मते मिळाली. या निवडणुकीत [[पा.ना. राजभोज]] सुद्धा उभे राहिले होते. पुणे करार घडवून आणण्यात दाक्षिणात्य सामाजिक नेते [[एम.सी. राजा]] आणि [[बाळू पालवणकर]] यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/marathi/india-56751129|title=BBC News मराठी|language=mr}}</ref> ==== नेहरू व बोस यांच्याशी पहिल्यांदा भेटी ==== ऑक्टोबर १९३९ मध्ये आंबेडकरांची [[जवाहरलाल नेहरू]] यांचेशी पहिल्यांदा भेट झाली, तर २२ जुलै १९४० रोजी मुंबईत त्यांची [[सुभाषचंद्र बोस]] यांचेशी भेट झाली होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=boCDDwAAQBAJ&pg=RA2-PA1942&lpg=RA2-PA1942&dq=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0+%E0%A4%B5+%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%9A%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A5%8B%E0%A4%B8&source=bl&ots=s_oztjMot6&sig=ACfU3U2W0-B9SUdAwABfr0Hp2gGOL4UHjw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjlyqT_-p3nAhXl7HMBHUY6DYYQ6AEwDXoECAgQAQ#v=onepage&q=%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%20%E0%A4%B5%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%9A%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%AC%E0%A5%8B%E0%A4%B8&f=false|title=Dr. Ambedkar : Jeevan Darshan|last=Makwana|first=Kishor|date=|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5322-167-6|language=hi}}</ref> === शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन आणि ब्रिटिश भारताचे केंद्रीय मजूरमंत्री (१९४२ ते १९४६) === [[चित्र:A photograph of the election manifesto of the All India Scheduled Caste Federation, the party founded by Dr Ambedkar.jpg|thumb|right|300px|[[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन|अखिल भारतीय दलित फेडरेशनचे]] निवडणूक घोषणापत्र, १९४६]] आपल्या राजकीय पक्षास राष्ट्रीय स्वरूप देण्यासाठी व सर्व अनुसूचित जातींना या पक्षाच्या झेंड्याखाली आणण्यासाठी त्यांनी '[[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन|ऑल इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन]]'ची (अखिल भारतीय अनुसूचित जाती महासंघाची) [[इ.स. १९४२]] मध्ये स्थापना केली.<ref name="auto39" /> शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन ही एक सामाजिक-राजकीय संघटना होती, या संस्थेचा प्रमुख उद्देश दलित-शोषित समाजाच्या हक्कांच्या मोहिमांसाठी होता. इ.स. १९४२ ते १९४६ या कालावधीत आंबेडकरांनी तत्कालीन भारताचे मध्यवर्ती सरकार असलेल्या संरक्षण सल्लागार समिती व व्हाईसरॉयच्या कार्यकारी समितीमध्ये कामगारमंत्री किंवा मजूरमंत्री म्हणून काम केले.<ref name="Sadangi">{{Cite book|दुवा=https://books.google.com/books?id=maFRVrOe1PQC&pg=PA239&dq=Scheduled+Castes+Federation&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjGk7_u-_fjAhXEbSsKHYrqCno4ChDrATABegQIARAK#v=onepage&q=Scheduled+Castes+Federation&f=false |title=Emancipation of Dalits and Freedom Struggle |last=Sadangi|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|via=Google Books|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=|first=Himansu Charan|date=13 August 2008|publisher=Gyan Publishing House}}</ref><ref name="Keer">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&printsec=frontcover&dq=Scheduled+Castes+Federation&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjGk7_u-_fjAhXEbSsKHYrqCno4ChDrATAGegQIARAk#v=snippet&q=Scheduled+Castes+Federation&f=false|title=Dr. Ambedkar: Life and Mission|first=Dhananjay|last=Keer|date=13 August 1971|publisher=Popular Prakashan|via=Google Books}}</ref><ref name=autogenerated2>{{cite book |last1=Jaffrelot |first1=Christophe |title=Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste |url=https://archive.org/details/drambedkaruntouc0000jaff |year=2005 |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |location=London |isbn=1-85065-449-2 |page=[https://archive.org/details/drambedkaruntouc0000jaff/page/5 5] }}</ref> आंबेडकर हे १९४२ ते १९४६ दरम्यान व्हाइसरॉयच्या एक्झिक्युटिव्ह कौन्सिलमध्ये (कार्यकारी मंडळामध्ये) अर्थात ब्रिटिश भारताच्या केंद्रीय मंत्रिमंडळात कॅबिनेट मंत्री होते. त्यांच्याकडे कामगार खाते, ऊर्जा खाते आणि पाटबंधारे खाते होते. कामगार मंत्री, ऊर्जामंत्री व पाटबंधारे मंत्री म्हणून आंबडकरांनी केलेले काम आधुनिक भारताच्या उभारणीसाठी महत्त्वाचे ठरले आहे. कामगार, पाणी व वीज संबंधात आंबेडकरांनी अनेक उपाय योजना राबवल्या. ऊर्जा साक्षरता व जल साक्षरता यावरही त्यांनी लेखन व मार्गदर्शन केलेले आहे.<ref name="Keer"/><ref name=autogenerated2/><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com.au/books?id=maFRVrOe1PQC&pg=PA239&dq=Scheduled+Castes+Federation&hl=en&sa=X&redir_esc=y|title=Emancipation of Dalits and Freedom Struggle|last=Sadangi|first=Himansu Charan|date=2008|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-8205-481-3|language=en}}</ref> आंबेडकरांनी [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा|भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात]] सक्रियपणे भाग घेतला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/news/2011/03/110331_history_this_day_akd|title=इतिहास के पन्नों से : भारत में दलाई लामा, अंबेडकर को भारत रत्न|website=BBC News हिंदी|url-status=live|accessdate=25 एप्रिल 2019}}</ref> पाकिस्तानची मागणी करणाऱ्या [[अखिल भारतीय मुस्लिम लीग|मुस्लिम लीगच्या]] [[लाहोर ठराव|लाहोर ठरावाच्या]] (१९४०) अनुसरणानंतर आंबेडकरांनी [[थॉट्स ऑन पाकिस्तान]] (पाकिस्तानवरील विचार) या नावाने ४०० पानांचे पुस्तक लिहिले व त्यात त्यांनी "[[पाकिस्तान]]" या संकल्पनेचे विश्लेषण केले. त्यांनी मुस्लिम लीगच्या [[मुसलमान]]ांसाठी वेगळा देश पाकिस्तानच्या मागणीवर टीका करीत ''हिंदूंनी मुस्लिमांच्या पाकिस्तानला स्वीकारले पाहिजे'' असा युक्तिवादही केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.nihcr.edu.pk/Latest_English_Journal/Pjhc%2035-2,%202014/4%20Punjab%20Boundary%20Line,%20Zulfiqar%20Ali.pdf|title=Wayback Machine|date=2018-04-02|website=web.archive.org|access-date=2021-06-05|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402094202/http://www.nihcr.edu.pk/Latest_English_Journal/Pjhc%2035-2,%202014/4%20Punjab%20Boundary%20Line,%20Zulfiqar%20Ali.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{citation |last=Dhulipala |first=Venkat |title=Creating a New Medina |url=https://books.google.com/books?id=1Z6TBQAAQBAJ&pg=PR2 |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-05212-3 |ref={{sfnref|Dhulipala, Creating a New Medina|2015}} |pp=124,&nbsp;134,&nbsp;142–144,&nbsp;149}}</ref> === संविधान सभेचे सदस्य (१९४६ – १९५०) === आंबेडकरांनी स्थापन केलेला राजकीय पक्ष '[[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन|ऑल इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन]]' (अखिल भारतीय अनुसूचित जाती संघ) १९४६ मध्ये [[भारतीय संविधान सभा|भारतीय संविधान सभेसाठीच्या]] झालेल्या निवडणुकीत उत्तम कामगिरी करु शकला नाही. नंतर आंबेडकर मुस्लिम लीगची सत्ता असलेल्या बंगाल प्रांताच्या (आजचा [[बांगलादेश]]) मतदार संघातून संविधान सभेत निवडून गेले. ऑगस्ट १९४७ मध्ये आंबेडकरांची राज्यघटनेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून नियुक्ती झाली आणि त्यांच्या अध्यक्षतेखाली तयार झालेली [[भारताची राज्यघटना]] २६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आली. भारतीय राज्यघटनेच्या निर्मितीत मोठे योगदान दिल्यामुळे आंबेडकरांना "भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार" म्हणून ओळखले जाते. स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर नेहरूंच्या मंत्रिमंडळात डॉ. आंबेडकरांना [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री]] म्हणून नियुक्त करण्यात आले. मात्र त्यांनी संसदेत मांडलेल्या [[हिंदू कोड बिल]]ास विरोध झाल्याने ते नेहरूंच्या मंत्रिमंडळातून राजीनामा देऊन बाहेर पडले.<ref>{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४२ आणि १४३|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.firstpost.com/india/attention-sanghis-when-the-muslim-league-rescued-ambedkar-from-the-dustbin-of-history-2196678.html|title=Attention BJP: When the Muslim League rescued Ambedkar from the 'dustbin of history' - Firstpost|date=2015-09-20|website=web.archive.org|access-date=2021-06-05|archive-date=2015-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920032027/http://www.firstpost.com/india/attention-sanghis-when-the-muslim-league-rescued-ambedkar-from-the-dustbin-of-history-2196678.html|url-status=bot: unknown}}</ref> === भारताचे केंद्रीय कायदा व न्यायमंत्री (१९४७ – १९५१) === [[चित्र:Dr. Ambedkar being sworn in as Minister of Law, 1947. V. N. Gadgil sitting next to him and Sir Servapalli Radhakrishnan on the extreme right.jpg|thumb|300px|सप्टेंबर १९४७ मध्ये स्वंतत्र भारताचे कायदेमंत्री पदाची शपत घेताना बाबासाहेब आंबेडकर. व्ही.एन. गाडगिळ त्यांच्या बाजूला बसलेले आणि [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] सर्वात उजवीकडे]] [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar being sworn in as independent India’s first Law Minister by President Dr. Rajendra Prasad, Prime Minister Jawaharlal Nehru looks on May 8, 1950.jpg|right|thumb|300px| मे १९५० रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना प्रजासत्ताक भारताचे पहिले कायदा व न्यायमंत्री म्हणून शपत देतांना राष्ट्रपती [[राजेंद्र प्रसाद]] व सोबत पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]]]] [[चित्र:The first Cabinet of independent India.jpg|right|thumb|300px|३१ जानेवारी १९५० रोजी राष्ट्रपतींसह प्रजासत्ताक भारताच्या पहिल्या मंत्रीमंडळाचे छायाचित्र. मंत्रीमंडळातील सहकाऱ्यांसोबत कायदामंत्री डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (बसलेल्यापैकी डावीकडून पहिले), मध्यभागी राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद, त्यांच्या उजवीकडे पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] व इतर मंत्री]] ब्रिटिश संसदेने भारताच्या स्वातंत्र्याचा ठराव १५ जुलै १९४७ रोजी स्वीकृत केल्यानंतर ३ ऑगस्ट, १९४७ रोजी भारताच्या मंत्रिमंडळातील मंत्र्यांची नावे जाहीर झाली. त्यात डॉ. आंबेडकरांची कायदे व न्यायमंत्री म्हणून नियुक्ती होती. यानंतर आंबेडकर संविधान समितीचे अध्यक्ष आणि कायदा व न्याय मंत्री अशी दुहेरी जबाबदारी पार पाडत होते. १५ ऑगस्टला देश स्वतंत्र झाल्यावर पंतप्रधान नेहरूंच्या नेतृत्वाखाली सप्टेंबर १९४७ मध्ये स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदेमंत्री म्हणून आंबेडकरांनी पदाची शपथ घेतली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=सुरवाडे|first=विजय|publisher=वैभव प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कल्याण जि. ठाणे|pages=४५|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांनी सप्टेंबर १९४७ ते ऑक्टोबर १९५१ दरम्यान या पदावर कार्य केले. [[मुंबई]]तील वकिलांच्या संस्थेने ६ ऑगस्ट, १९४७ रोजी स्वतंत्र भारताच्या पहिल्या मंत्रिमंडळातील मंत्री म्हणून त्यांचा सत्कार केला. डॉ. आंबेडकरांनी २७ सप्टेंबर, १९५१ रोजी मंत्रीपदाचा राजीनामा पंतप्रधान नेहरूंकडे पाठविला. नेहरुंनी तो त्याच दिवशी स्वीकारला पण १ ऑक्टोबर, १९५१ रोजी आंबेडकरांनी नेहरूंना पत्र पाठवून अशी विनंती केली की ६ ऑक्टोबर, १९५१ रोजी लोकसभेत आपल्या राजीनाम्याविषयी निवेदन करेपर्यंत हा राजीनामा तहकूब समजावा. ४ ऑक्टोबर, १९५१ रोजी नेहरूंनी आंबेडकरांना त्यांची विनंती मान्य केल्याचे कळवले. ६ ऑक्टोबर, १९५१ रोजी सकाळी १० ते ११ वाजण्याच्या दरम्यान लोकसभेत आंबेडकर आपले राजीनाम्याचे निवेदन वाचून दाखविणार होते. परंतु लोकसभेचे उपसभापती [[अनंतशयनम अय्यंगार]] यांनी सायंकाळी ६ वाजता निवेदन वाचण्याचा आदेश दिला. वेळेतील हा बदल आंबेडकरांना अन्यायकारक वाटल्यामुळे ते रागातच लोकसभेतून बाहेर पडले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२६१|language=मराठी}}</ref> लोकसभेबाहेर त्यांनी आपले राजीनाम्यासंबंधीचे लिखित निवेदन वर्तमानपत्रांच्या प्रतिनिधींना दिले. त्या निवेदनात आंबेडकरांनी आपल्या राजीनाम्यामागची कारणे दिली होती.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२६१ व २६४|language=मराठी}}</ref><ref name="auto31">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india/2016/04/160414_ambedkar_un_birth_century_cj_tk|title=‘असल उपचार है हिंदू शास्त्रों की पवित्रता का नाश’|website=BBC News हिंदी}}</ref> === राज्यसभा सदस्य (१९५२ – १९५६) === आंबेडकरांनी [[पहिली लोकसभा|१९५२ची पहिली भारतीय लोकसभा निवडणूक]] [[उत्तर मुंबई (लोकसभा मतदारसंघ)|बॉम्बे उत्तरमधून]] लढविली. त्यात ते त्यांचे माजी सहाय्यक आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्षाचे]] उमेदवार [[नारायण सदोबा काजरोळकर]] यांच्याकडून पराभूत झाले. त्यानंतर १९५२ मध्ये आंबेडकर [[राज्यसभा सभासद|राज्यसभेचे सदस्य]] झाले. सन १९५४ मध्ये [[भंडारा जिल्हा|भंडारा]] येथून झालेल्या पोटनिवडणुकीत त्यांनी पुन्हा लोकसभेत प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु ते तिसऱ्या स्थानावर राहिले. यातही काँग्रेस पक्षाचा उमेदवार विजयी झाला. सन १९५७ मध्ये झालेल्या दुसऱ्या सार्वत्रिक लोकसभा निवडणूकीपर्यंत आंबेडकर यांचे निधन झाले होते. आंबेडकरांनी दोन मुदतींसाठी [[भारतीय संसद]]ेचे वरिष्ठ सभागृह असलेल्या राज्यसभेत मुंबई राज्याचे प्रतिनिधित्व केले. राज्यसभा सदस्य म्हणून त्यांचा पहिला कार्यकाळ ३ एप्रिल १९५२ ते २ एप्रिल १९५६ दरम्यान होता आणि त्यांचा दुसरा कार्यकाळ ३ एप्रिल १९५६ ते २ एप्रिल १९६२ दरम्यान होता. दुसऱ्या कार्यकाळाच्या मुदतीतच ६ डिसेंबर १९५६ रोजी त्यांचे निधन झाले.<ref>{{cite web|title=Alphabetical List Of Former Members Of Rajya Sabha Since 1952|url=http://164.100.47.5/Newmembers/alphabeticallist_all_terms.aspx|publisher=Rajya Sabha Secretariat, New Delhi|accessdate=5 March 2019}}</ref> === रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया === आंबेडकरांनी "शेड्युल्ड कास्ट फेडरेशन" बरखास्त करून [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष|रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया]] स्थापन करण्याची घोषणा १९५६ मध्ये केली होती. हा पक्ष स्थापन होण्यापूर्वीच त्यांचे निधन झाल्यानंतर त्यांच्या अनुयायांनी व कार्यकर्त्यांनी पक्ष स्थापन करण्याची योजना आखली. पक्ष स्थापन करण्यासाठी १ ऑक्टोबर १९५७ रोजी [[नागपूर]] येथे अध्यक्षीय मंडळाची बैठक झाली. या बैठकीत [[एन. शिवराज]], [[यशवंत आंबेडकर]], पी.टी. बोराळे, ए.जी. पवार, दत्ता कट्टी, [[दा.ता. रुपवते]] हे हजर होते. तिसऱ्या दिवशी ३ ऑक्टोबर १९५७ रोजी रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडियाची स्थापना झाली. [[एन. शिवराज]] यांची पक्षाचे अध्यक्ष म्हणून निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite book|title=सूर्यपुत्र यशवंत आंबेडकर|last=खोब्रागडे|first=फुलचंद|publisher=संकेत प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=नागपूर|pages=२० व २१|language=मराठी}}</ref> १९५७ साली दुसऱ्या लोकसभेत या पक्षाचे नऊ सदस्य निवडले गेले. आंबेडकरांचा या पक्षाला मिळालेले हे सर्वाधिक यश होय.<ref name="auto53" /> == शैक्षणिक कार्य == आंबेडकर हे उच्चविद्याविभूषित [[शिक्षणतज्ज्ञ]] होते. "शिक्षण हे वाघिणीचे दूध आहे, आणि जो ते प्राशन करेल तो वाघासारखा गुरगुरल्याशिवाय राहणार नाही." असे त्यांनी लिहिलेले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/jalgaon/dr-babasaheb-ambedkar-says-education-milk-wagheen/|title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर म्हणत, शिक्षण हे वाघिणीचे दूध...|last=author/lokmat-news-network|date=2019-12-01|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/nagpur/nagpur-satyapal-maharaj-column/articleshow/61989657.cms|title=जीवन शिक्षण गरजेचे!|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=YoCDDwAAQBAJ&pg=PT97&lpg=PT97&dq=%E0%A4%A1%E0%A5%89.+%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0+%E0%A4%B5+%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6&source=bl&ots=wafbE-SU6e&sig=ACfU3U1SwkgoasTORin6ywlDMDSdp94ZXA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjSo722-p3nAhUAIbcAHQL1Dfo4FBDoATAIegQICRAB|title=Dr. Ambedkar : Aayaam Darshan|last=Makwana|first=Kishor|date=2001-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5322-165-2|language=hi}}</ref> ''प्राचीन हिंदू समाजातील जातीच्या नियमांनुसार कनिष्ठ जातींना शिक्षण घेण्याचा हक्क नव्हता तर केवळ उच्च जातींना शिक्षणाचा अधिकार होता. त्यामुळे कनिष्ठ जातींची स्थिती जवळपास गुलामासारखीच झाली होती. शिक्षणामुळेच कनिष्ठ जातींची स्थिती सुधारेल'' असा विचार करून आंबेडकरांनी शैक्षणिक कामे केली.<ref name="auto2">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४३ व १४४|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2017/10/ambedkars-thoughts-on-education-an-overview-hindi/|title=आंबेडकर : हाशियाकृत समाज के शिक्षाशास्त्री|last=मीणा|first=Meenakshi Meena मीनाक्षी|date=2017-10-21|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-06-05}}</ref> === शैक्षणिक जागृती === आंबेडकरांच्या मते हजारो वर्षांपासून शिक्षण नाकारलेल्या कनिष्ठ जातींमध्ये अज्ञान व निरक्षरता होती. यामुळे त्यांचे उच्च जाती हलक्या प्रतीची कामे स्वतः न करता कनिष्ठ जातींकडून सक्तीने करून घेत. आंबेडकरांनी कनिष्ठ जातींना त्यांच्या या दयनीय स्थितीचे कारण शिक्षणाचा अभाव हेच आहे याची जाणिव आंबेडकरांनी करून दिली. कनिष्ठ जातींच्या लोकांनी त्यांच्या मुलांना शाळेत पाठवावे यासाठी आंबेडकरांनी त्यांना प्रोत्साहन दिले. या मुलांना शिष्यवृत्ती, गणवेश, भोजन व निवारा अशा सुविधा पुरविण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी आपल्या अनुयायांना "शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा" असा संदेश दिला.<ref name="auto2" /> === बहिष्कृत हितकारिणी सभेची स्थापना === {{मुख्य|बहिष्कृत हितकारिणी सभा}} कनिष्ठ जातीतील लोकांमध्ये शिक्षणाचा प्रसार व्हावा व त्यांची सामाजिक-आर्थिक स्थिती सुधारावी म्हणून २० जुलै १९२४ रोजी [[मुंबई]] येथे डॉ. आंबेडकरांनी [[बहिष्कृत हितकारिणी सभा]] या संस्थेची स्थापना केली. या संघटनेच्या वतीने [[सोलापूर]] येथे [[४ जानेवारी]], [[इ.स. १९२५]] रोजी एक वसतिगृह सुरू करून दलित, गरीब विद्यार्थ्यांना निवास, भोजन, कपडे व शैक्षणिक, साधनसामग्री पुरवली. आंबेडकरांनी या वसतिगृहास [[सोलापूर]] नगरपालिकेकडून रू. ४००००/–चे अनुदान मिळवून दिले. या संस्थेने ''सरस्वती विलास'' नावाचे मासिक व एक मोफत वाचनालयही सुरू केले.<ref name="auto4">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४४|language=मराठी}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Dr. Ambedkar Life And Mission|last=Keer|first=Dhanajay|publisher=Popular Prakashan|year=1995|isbn=|locationMumbai=|pages=62}}</ref> === दलित शिक्षणसंस्थेची स्थापना === {{मुख्य|डिप्रेस्ड क्लासेस एज्युकेशन सोसायटी}} १४ जून १९२८ रोजी आंबेडकरांनी दलित शिक्षणसंस्थेची स्थापना केली. दलितांच्या माध्यमिक शिक्षणाची सोय करणे हे या संस्थेचे मुख्य ध्येय होते. माध्यमिक शिक्षणाची जबाबदारी पेलण्यास ही संस्था समर्थ नसल्याने दलित विद्यार्थ्यांना वसतिगृहाची सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी [[मुंबई]] सरकारने या संस्थेस मदत करावी असे आवाहन आंबेडकरांनी केले. त्यामुळे मुंबईच्या गव्हर्नरने ८ ऑक्टोबर, १९२८ रोजी माध्यमिक शाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी ५ वसतिगृहे मंजूर केली. तसेच गव्हर्नरने दरमहा रू. ९०००/–चे अनुदानही वसतिगृहांना खर्चासाठी मंजूर केले. जेव्हा ही रक्कम खर्चासाठी अपूरी पडू लागली तेव्हा डॉ. आंबेडकर यांनी [[मुस्लिम]] व [[पारशी]] समुदायातील धर्मादाय संस्थांकडून व इतर काही देणगीदारांकडून आर्थिक मदत मिळवली.<ref name="auto4" /> === पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना === {{मुख्य|पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी}} अस्पृश्यांसह निम्न मध्यमवर्गास उच्च शिक्षण देण्यासाठी आंबेडकर यांनी ८ जुलै, १९४५ रोजी [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]] या शैक्षणिक संस्थेची स्थापना केली.<ref name="auto15">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/lokprabha/peoples-education-society-and-dr-babasaheb-ambedkar-144407/|title=बाबासाहेबांच्या संस्थांचा राजकीय आखाडा!|दिनांक=2013-07-05|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> आंबेडकरांनी या संस्थेच्यावतीने सन १९४६ मध्ये [[मुंबई]]त सिद्धार्थ कला व विज्ञान महाविद्यालय, सन १९५० मध्ये [[औरंगाबाद]] येथे [[मिलिंद महाविद्यालय]], सन १९५३ मध्ये मुंबईत सिद्धार्थ वाणिज्य व अर्थशास्त्र महाविद्यालय तर सन १९५६ मध्ये मुंबईत [[सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ लॉ, मुंबई|सिद्धार्थ विधी महाविद्यालय]] सर्व समाजांसाठी सुरू केले.<ref name="auto4" /> सध्या देशभरात या संस्थेची ३० पेक्षा जास्त महाविद्यालये आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/peoples-education-society-and-dr-babasaheb-ambedkar-144407/|title=बाबासाहेबांच्या संस्थांचा राजकीय आखाडा!|date=2013-07-05|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-06-05}}</ref> == स्त्रियांच्या हक्कांसाठी लढा व कार्य == [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar with Women delegates of the Scheduled Caste Federation during the Conference of the Federation on July 8, 1942 at Nagpur..jpg|thumb|८ जुलै १९४२ रोजी नागपूर येथे फेडरेशनच्या परिषदेच्या वेळी अनुसूचित जाती महासंघाच्या महिला प्रतिनिधींसोबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] आंबेडकर स्त्रीमुक्तीचे समर्थक होते. त्यांच्यावर तथागत गौतम बुद्धांच्या शिकवणुकीचा आणि महात्मा जोतिबा फुलेंच्या कार्याचा प्रभाव होता. आंबेडकरांच्या मते बुद्ध हेच स्त्री स्वातंत्र्याचे आद्य पुरस्कर्ते होत. ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्त्या आणि अभ्यासक डॉक्टर रूपा कुलकर्णी-बोधी यांच्या मते, ‘भारतीय स्त्रीमुक्तीची खरी वैचारिक बैठक भगवान बुद्धांच्या भक्कम अशा समतावादी तत्त्वज्ञानाच्या पायावर उभी आहे, बाहेरून आयात केलेल्या एखाद्या जेंडर बेस्ड विचारावर नाही! आणि कायद्याएवढेच आंबेडकरांचे महत्त्वाचे योगदान म्हणजे त्यांनी दिलेली ही शुद्ध भारतीय बैठक!’<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.satyahindi.com/opinion/bhimrao-ambedkar-parinirvan-divas-women-empowerment-champion-106146.html|title=महिला आज़ादी के बड़े पैरोकार थे बाबासाहेब आम्बेडकर|website=www.satyahindi.com|language=en|access-date=2021-06-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/nation/bhim-rao-ambedkar-is-hero-of-women-empowerment-despite-he-has-not-face-of-any-women-movement-2669494.html|title=बाबा साहब महिलाओं के भी मुक्तिदाता, फिर भी महिला आंदोलन का प्रतीक न बन सके|website=News18 India|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608102443/https://hindi.news18.com/news/nation/bhim-rao-ambedkar-is-hero-of-women-empowerment-despite-he-has-not-face-of-any-women-movement-2669494.html|url-status=dead}}</ref><ref name="auto63">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.haribhoomi.com/dr%20ambedkar%20role%20women%20empowerment|title=महिला सशक्तिकरण पर डॉ. भीम राव अंबेडकर का अतुल्य योगदान, जानिए 10 अहम बातें {{!}} Hari Bhoomi|last=haribhoomi.com|date=2016-03-08|website=www.haribhoomi.com|language=hi|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608102442/https://www.haribhoomi.com/dr%20ambedkar%20role%20women%20empowerment|url-status=dead}}</ref><ref name="auto51">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.prabhasakshi.com/personality/dr-bhimrao-ambedkar-was-a-true-advocate-of-women|title=जयंती विशेष: महिलाओं के सच्चे हिमायती थे डॉ. भीमराव अम्बेडकर|last=Prabhasakshi|date=2021-04-14|website=Prabhasakshi|language=hi|access-date=2021-06-08}}</ref><ref name="auto56">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/nagpur/babasahebs-world-refugee-womens-liberation/|title=बाबासाहेब जागतिक स्त्रीमुक्तीचे उद्धारक|last=author/admin|date=2016-06-20|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-06-08}}</ref><ref name="auto61">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/Details/4614091926855976695|title=स्त्रियांचे उद्धारक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर-Striyanche Uddharak Dr. Babasaheb Ambedkar by Vasant Rajas - Anand Prakashan, Aurangabad - BookGanga.com|website=www.bookganga.com|access-date=2021-06-08}}</ref> आंबेडकरांच्या मते कोणत्याही समाजाचे मूल्यमापन त्या समाजातल्या स्त्रियांची परिस्थिती कशी आहे, यावरून करता येते. समाजाने स्त्रियांच्या विकासाकडे लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक असल्याची त्यांची आग्रही भूमिका होती. ही समग्र प्रगती केवळ पुरुषांचीच नव्हे, तर स्त्रियांची देखील होणे गरजेचे आहे, हे भान त्यांना विद्यार्थिदशेतच आले होते. ते स्त्री शिक्षणाचे पुरस्कर्ते होते. [[औरंगाबाद]]ला त्यांनी [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना केली इथे मुलींनाही प्रवेश दिला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/nazaria-dr-ambedkar-wanted-to-give-women-right-to/articleshow/17493392.cms|title=महिलाओं को हक दिलाना चाहते थे डॉ. आंबेडकर|website=Navbharat Times|language=hi|access-date=2021-06-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.feminisminindia.com/2019/04/19/ambedkar-for-women-rights-hindi/|title=नारीवादी डॉ भीमराव अंबेडकर : महिला अधिकारों के लिए मील का पत्थर साबित हुए प्रयास|last=Arora|first=Jagisha|date=2019-04-18|website=फेमिनिज़म इन इंडिया|language=en-GB|access-date=2021-06-08}}</ref> [[चित्र:Dr Babasaheb Ambedkar in a group photograph with the female activists of 'Ambedkarite Movement'.jpg|thumb|अखिल भारतीय अस्पृश्य महिला परिषद, नागपूर, १९४२]] खाण कामगार स्त्रीला प्रसूती भत्ता, कोळसा खाणीत काम करणाऱ्या स्त्री कामगारांना पुरुषांइतकीच मजुरी, बहुपत्नीत्वाच्या प्रथेला पायबंद, मजूर व कष्टकरी स्त्रियांसाठी २१ दिवसांची किरकोळ रजा, एका महिन्याची हक्काची रजा, दुखापत झाल्यास नुकसान भरपाई आणि २० वर्षांची सेवा झाल्यावर निवृत्तिवेतनाची तरतूद यांसारख्या महत्त्वाच्या निर्णयांचा उल्लेख करायला हवा. कामगार किंवा नोकरी करणाऱ्या स्त्रीला प्रसूती रजा मिळवून देणारे आंबेडकर हे जगातील पहिले व्यक्ती आहेत, भारतानंतरच अनेक वर्षांनी इतर देशातील महिलांना प्रसूती रजा मंजूर झाल्या आहेत.<ref name="auto58">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/opinion/women-movement-and-baba-saheb-ambedkar-views-on-that/48725/|title=महिला आंदोलन और बाबा साहेब आंबेडकर की विचार दृष्टि|last=सिंह|first=डॉ मुख्तयार|date=2019-03-08|website=ThePrint Hindi|language=en-US|access-date=2021-06-08}}</ref><ref name="auto54">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thelallantop.com/tehkhana/babasaheb-bhimrao-ambdekar-was-the-real-hero-of-women-empowerment-in-india/|title=आंबेडकर: महिला सशक्तीकरण के रियल पोस्टरबॉय|website=LallanTop - News with most viral and Social Sharing Indian content on the web in Hindi|language=hi|access-date=2021-06-08}}</ref> आंबेडकरांनी १९४७ मध्ये कायदे मंत्री असताना [[हिंदू संहिता विधेयक]] अर्थात [[हिंदू कोड बिल]]ाचा प्रस्ताव लोकसभेत मांडला. अस्पृश्यतेचे उच्चाटन, लग्नसंबंधातली स्त्री-पुरुष समानता, स्त्रियांना काडीमोड घेण्याचा अधिकार, वारसाहक्काचे लाभ स्त्रियांनाही देण्याची तरतूद या तत्त्वांचा यात समावेश होता.<ref name="auto58"/><ref name="auto54"/> आंबेडकरांच्या मते सामाजिक न्यायाचा लढा यशस्वी होण्यासाठी हिंदू समाजाच्या वैयक्तिक कायद्यामध्ये जाती व्यवस्था आणि पुरुषप्रधानता यांना नकार देऊन समान वैयक्तिक संबंधांची पायाभरणी करणे आवश्यक होते. या विधेयकाला प्रारंभी पंडित [[जवाहरलाल नेहरू]]ंचा पाठिंबा होता; पण [[काँग्रेस]]मधल्या सनातनी मंडळींचा टोकाचा विरोध आणि येऊ घातलेल्या निवडणुकांमुळे नेहरूंना प्रतिगामी शक्तींसमोर हार पत्करावी लागली. हिंदू कोड बिलाच्या विरोधात [[वल्लभभाई पटेल]] व [[राजेंद्र प्रसाद]] हे नेते प्रमुख होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.amarujala.com/columns/blog/hindu-code-bill-dr-babasaheb-ambedkar-significance-importance-nehru-and-the-hindu-code-bill|title=बाबा साहेब और हिंदू कोड बिल: महिलाओं की दशा सुधारने में मील का पत्थर बना एक कदम|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2021-06-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://feminisminindia.com/2016/04/14/feminist-principles-of-dr-b-r-ambedkar/|title=13 Feminist Principles of Dr. B R Ambedkar on #AmbedkarJayanti|last=Team|first=F. I. I.|date=2016-04-13|website=Feminism In India|language=en-GB|access-date=2021-06-08}}</ref> [[संविधान]]ात आर्थिक प्रश्नांवर समान अधिकाराची तत्त्वे समाविष्ट करून अपेक्षित परिणाम होणार नाही, तर त्यासाठी हिंदू संहितेमध्ये सुधारणा करण्याची गरज आहे, असे त्यांचे मत होते. जातीय अन्याय आणि स्त्रियांवर होणारे अन्याय यांमागची मूळ कारणे एकमेकांमध्ये गुंतलेली आहेत, याविषयी आंबेडकर ठाम होते. घटनेला समांतर अशी परिपूर्ण हिंदू संहिता असावी, अशी त्यांची इच्छा होती; पण तसे होऊ शकले नाही. ज्या मतदानाच्या अधिकारासाठी युरोपमधल्या स्त्रियांना संघर्ष करावा लागला तो अधिकार भारतीय स्त्रियांना न मागताच आंबेडकरांनी  दिला. त्यांनी कुटुंबाचे योग्य नियोजन स्त्रियांशीच निगडित असल्याची स्पष्ट भूमिका घेतलेली दिसते.<ref name="auto63"/><ref name="auto51"/> आंबेडकरांनी आपल्या चळवळीत स्त्रियांना आवर्जून सहभागी करून घेतले. १९२७चा महाडचा चवदार तळ्याचा सत्याग्रह, १९३०चा नाशिकचा काळाराम मंदिर सत्याग्रह व १९४२ च्या नागपूरातल्या महिला परिषदेत स्त्रिया मोठ्या संख्येने सहभागी झाल्या होत्या. लग्न ही मुलीच्या प्रगतीमधली अडचण असून मुलीवर ते लादले जाऊ नये, “लग्नानंतर पत्नी ही नवऱ्याची मैत्रीण व समान अधिकार असलेली सहचारिणी असायला हवी. ती नवऱ्याची गुलाम व्हायला नको.” असे ते म्हणत. बायको कशी असावी, याबाबत पुरुषाचे मत घेतले जाते, तद्वतच स्त्रीचेही नवऱ्याविषयीचे मत, आवडी-निवडी विचारत घेतल्या पाहिजेत.<ref name="auto56"/><ref name="auto61"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://satyagrah.scroll.in/article/111044/hindu-code-bill-1955-history|title=हिंदू कोड बिल : महिलाओं को अधिकार दिलाने की इस ईमानदार पहल पर आरएसएस को क्या ऐतराज़ था?|last=भारद्वाज|first=अनुराग|website=Satyagrah|language=hi-IN|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625160726/https://satyagrah.scroll.in/article/111044/hindu-code-bill-1955-history|url-status=dead}}</ref> स्त्रियांनी आपले हक्क मिळवण्यासाठी स्वतःही पुढे यायला हवे, हा विचार आंबेडकरांनी मांडला. आंबेडकरांचे भारतीय स्त्रियांसाठी अनेक कार्य आहेत. पण अनेक उच्चभ्रू आणि बहुजन समाजातल्या स्त्रिया आंबेडकरांच्या या कार्याविषयी अनभिज्ञ आहेत किंवा याबाबत जाणून घ्यायला तयार नाहीत. काही अभ्यासक व चळवळीतल्या उच्चवर्णीय आणि दलित स्त्रियांनीच आंबेडकरांच्या योगदानाची दखल घेतली असल्याचे दिसून येते. आंबेडकरांनी केवळ दलित स्त्रियांचा विचार केलेला नसून समस्त स्त्रीवर्गाचे प्रश्न ऐरणीवर आणले. हिंदू कोड बिलाच्या माध्यमातून सधन, उच्चभ्रू स्त्रियांचेच कल्याण होणार होते. हिंदू कोड बिलात सुचवलेल्या उपाययोजना पुढे कायद्याच्या रूपाने अमलात आल्या, त्याचा लाभ दलित-बहुजन स्त्रियांपेक्षा उच्चवर्णीय स्त्रियांनाच अधिक प्रमाणात झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2016/04/ambedkars-understated-feminism_hindi/|title=आंबेडकर का अल्पज्ञात स्त्रीवाद|last=धारा|first=Lalitha Dhara ललिता|date=2016-04-14|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-06-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-women-empowerment/|title=लेख – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि महिला सक्षमीकरण {{!}} Saamana (सामना)|last=ऑनलाईन|first=सामना|language=en-US|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608110953/https://www.saamana.com/article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-women-empowerment/|url-status=dead}}</ref> == हिंदू कोड बिल == [[चित्र:Dr. Ambedkar addressing to students of Siddharth College, Mumbai during the inauguration of 'Students Parliament' on 25 September 1947.jpg|thumb|डॉ. आंबेडकर यांनी मुंबईच्या सिद्धार्थ महाविद्यालयात आयोजित केलल्या विद्यार्थी संसदेत हिंदू कोड बिलाच्या समर्थनात भाषण करताना. कारण विद्यार्थ्यांमध्ये राजकीय विचार रुजावेत यासाठी डॉ. आंबेडकर सतत प्रयत्नशील होते. (११ जून, १९५०)]] {{मुख्य|हिंदू कोड बिल}} भारतात प्राचीन काळापासून पुरुषप्रधान संस्कृती रूढ होती व समाजात स्त्रियांना दुय्यम स्थान होते. [[हिंदू कोड बिल]] (हिंदू सहिंता विधेयक) हे स्त्रीयांच्या सशक्तीकरणासाठी एक पाऊल होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/ambedkar-was-in-favour-of-hindu-code-bill/articleshow/59906235.cms|title=Ambedkar was in favour of Hindu Code Bill: Jyoti Wankhede – Times of India|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2018-04-02}}</ref> भारत स्वातंत्र्य झाला तेव्हा हिंदू समाजात पुरुष आणि महिलांना घटस्पोटाचा अधिकार नव्हता. पुरूषांना एकापेक्षा अधिक लग्न करण्याचे स्वतंत्र होते परंतु विधवांना दुसरे लग्न करु शकत नव्हती. विधवांना संपत्तीपासून सुद्धा वंचित ठेवण्यात आले होते.<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=bN9kPv0Dro8][[सर्वव्यापी आंबेडकर]]<span> : राजकीय नेते आंबेडकर : - हिंदू कोड बिल</span></ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=u3McPRRXhm8|title=Pradhanmantri - Episode 5: Hindu Code Bill &#124; ABP News Hindi|via=www.youtube.com}}</ref> हिंदू कोड बील प्रथमतः १ ऑगस्ट १९४६ रोजी संसदेत मांडले गेले परंतु त्यावर कोणतीही संमती झाली नाही. नंतर ११ एप्रिल १९४७ रोजी संविधान सभेत आंबेडकर यांनी ते पुन्हा मांडले. या बिलाने हिंदू धर्मात त्याकाळी असलेल्या कुप्रथांना दूर केले त्या प्रथांचे वर्णन पुढील प्रमाणे, हिंदू धर्मातील "मिताक्षरा" (दायभाग आणि मिताक्षरा या संस्कृत ग्रंथात वारसा हक्काबद्दल मांडणी आहे.) नुसार वारसा हक्काने संपत्ती मुलांकडेच हस्तांतरण होत असे. आंबेडकरांनी हिंदू कोड बिलात सर्वसामान्य महिलांसोबतच विधवा व तिच्या मुलींना देखील समाविष्ट केले. याचाच अर्थ हिंदू कोडबीलातून त्यांनी मुलींना मुलांबरोबरीचा वारसा हक्कात दर्जा देवू केला. हिंदू दायभाग कायद्यानुसार महिलांना तिच्या पतीची संपत्ती विकता येत नसे. अर्थात ती पुढे पतीच्या भावांकडे अथवा मुलांकडे हक्काने जात असे. यावर हिंदू कोड बीलात महिलांना तीच्या पतीच्या मालकीची संपत्ती विकण्याचा अधिकार प्रदान करण्यात आला. हिंदू धर्मात त्याकाळी असलेल्या आणखी एका कुप्रथेनुसार दत्तक घेतलेल्या मुलाला संपत्तीचा अधिकार नसे. तो अधिकार प्रदान करण्याचा हिंदू कोडबीलात मांडला. हिंदू कोड बिलात बहुपत्नीत्व प्रथेला मज्जाव करून एक पत्नीत्वाचा पुरस्कार केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://dalithistorymonth.medium.com/the-hindu-code-bill-babasaheb-ambedkar-and-his-contribution-to-womens-rights-in-india-872387c53758|title=द हिंदू Code Bill — Babasaheb Ambedkar and his Contribution to Women’s Rights in India|last=Month|first=Dalit History|date=2019-04-17|website=Medium|language=en|access-date=2021-06-05}}</ref> संसदेच्या आत व बाहेर विद्रोहाचे वातावरण तयार झाले. सनातनी अनुयायांसह आर्य समाजी पर्यंत आंबेडकरांचे विरोधी झाले.<ref name="auto20">{{Cite web |url=https://m.thewirehindi.com/article/hindu-code-bill-controversy/6046/amp |title=आज ही के दिन 1947 में पेश हुआ हिंदू कोड बिल कट्टरपंथियों ने काटा था बवाल |website=m.thewirehindi.com |access-date=2021-04-06 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205103120/https://m.thewirehindi.com/article/hindu-code-bill-controversy/6046/amp |url-status=dead }}</ref> भारतीय स्वातंत्र्यानंतर [[जवाहरलाल नेहरू]]ंनी कायदेमंत्री डॉ. आंबेडकरांवर हिंदू वैयक्तिक कायद्यास एक समान नागरी कायद्याच्या दृष्टीने पहिले पाऊल म्हणून काम करण्याची जबाबदारी सोपविली. डॉ. आंबेडकरांनी स्वतः एक समिती स्थापन केली. ज्यात ते समितीचे अध्यक्ष होते तर सदस्य के.के. भंडारकर, के.वाय. भांडारकर, कायामंत्री जी.आर. राजगोपाल आणि बॉम्बे बारचे एस.व्ही. गुप्ते होते. इ.स. १९४७ स्वातंत्र्यपूर्व काळात विधानसभेला सादर केलेल्या मसुद्यामध्ये समितीने केवळ किरकोळ बदल केले. पण विधेयक संविधान सभेसमोर ठेवण्यापूर्वी सनातनी हिंदू नेत्यांनी 'हिंदू धर्म धोक्यात आहे' अशी ओरड सुरू केली.<ref name="auto20" /><ref name="auto5">{{Cite web|url=https://satyagrah.scroll.in/article/111044/hindu-code-bill-1955-history|title=हिंदू कोड बिल : महिलाओं को अधिकार दिलाने की इस ईमानदार पहल पर आरएसएस को क्या ऐतराज़ था?|first=अनुराग|last=भारद्वाज|website=Satyagrah|access-date=2021-04-06|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625160726/https://satyagrah.scroll.in/article/111044/hindu-code-bill-1955-history|url-status=dead}}</ref> आंबेडकरांनी इ.स. १९४७ पासून सतत ४ वर्षे १ महिना २६ दिवस काम करून हिंदू कोड बिल तयार केले होते. हे बिल संसदेत [[फेब्रुवारी ५|५ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १९५१|१९५१]] रोजी संसदेत मांडले. परंतु अनेक हिंदू सदस्यांसह, ज्या काही जणांनी मंत्रिमंडळात पूर्वी मंजूरी दिली होती त्यांनीही आता या बिलाला विरोध केला. ज्यांनी मंत्री मंडळात हिंदू कोड बिलास मंजूरी दिली होती ते तीन सदस्य बी.एन. राव, महामहोपाध्याय आणि गंगानाथ झा हे होत मुलतः या मसुदा समीतीचे अध्यक्ष देखील आंबेडकर असल्यामुळे हिंदू कोड बीलासाठी गठीत केलेल्या समितीची सदस्य संख्या ही डॉ. आंबेडकरांसह ३+१ अशी चार होती. आधीचे हिंदू कोड बीलास त्यांची सहमती होती परंतु डॉ. आंबेडकरांनी त्यावर कोणतीही कार्यवाही झाली नाही म्हणून नव्याने मांडलेल्या बीलाला त्या तीन सदस्यांनी देखील विरोध केला.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Levy|first=Harold Lewis|date=1968|title=Lawyer-Scholars, Lawyer-Politicians and द हिंदू Code Bill, 1921-1956|url=https://www.jstor.org/stable/3053005|journal=Law & Society Review|volume=3|issue=2/3|pages=303–316|doi=10.2307/3053005|issn=0023-9216}}</ref> [[भारताचे राष्ट्रपती]] [[राजेंद्र प्रसाद]], [[भारताचे गृहमंत्री]] व [[भारताचे उपपंतप्रधान|उपपंतप्रधान]] [[वल्लभभाई पटेल]], उद्योगमंत्री [[श्यामाप्रसाद मुखर्जी]], हिंदू महासभेचे सदस्य [[मदन मोहन मालवीय]] आणि पट्टाभी सीतारामय्या यांनी विधेयकाला विरोध केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://drambedkarbooks.com/tag/hindu-code-bill/|title=Hindu Code Bill {{!}} Dr. B. R. Ambedkar's Caravan|website=drambedkarbooks.com|language=en|access-date=2018-04-02|archive-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917022400/https://drambedkarbooks.com/tag/hindu-code-bill/|url-status=dead}}</ref> बाबासाहेब आंबेडकरांनी भारतीय स्त्रियांना कायद्याने हक्क, दर्जा आणि प्रतिष्ठा प्राप्त करून देण्याचा प्रयत्न हिंदू कोड बिलाच्या माध्यमातून केला होता. हे बिल सात वेगवेगळ्या घटकांशी निगडित कायद्याचे कलमात रूपांतर करू पाहणारे होते. हे सात घटक खालीलप्रमाणे : # जी व्यक्ती मृत्युपत्र न करता मृत पावली असेल अशा मृत हिंदू व्यक्तीच्या (स्त्री आणि पुरुष दोघांच्याही) मालमत्तेच्या हक्कांबाबत # मृताचा वारसदार ठरवण्याचा अधिकार # पोटगी # विवाह # घटस्फोट # दत्तकविधान # अज्ञानत्व व पालकत्व<ref name="auto5" /> या स्त्रियांच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या असलेल्या विषयांवर संविधान सभेने ''जात, धर्म किंवा लिंगभेद करून मानवप्राण्यात कायदा भेदभाव करणार नाही, न्यायाच्या तराजूत सर्वांना एकाच मापात तोलले जाईल'' अशी घोषणा केली. या पार्श्वभूमीवर हिंदू स्त्रियांना त्याचे न्याय्य हक्क देण्यास विरोध झाला.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Chandrakala|first=S.Halli.|date=मार्च २०१६ |title=Dr.B.R. Ambedkar and Hindu Code Bill, Women Measure Legislation |url=https://www.onlinejournal.in/IJIRV2I3/002.pdf|journal=Imperial Journal of Interdisciplinary Research (IJIR)|volume=|pages=१ ते ४|via=|accessdate=2018-04-02|archive-date=2017-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809105846/http://www.onlinejournal.in/IJIRV2I3/002.pdf|url-status=dead}}</ref> या बिलातील घटस्फोट, द्विभार्या या कलमांना सनातनी मनोवृत्तीच्या विरोधकांनी तीव्र विरोध केला. हे बील तीन+एक सदस्यांनी आधी तयार केले परंतु उर्वरित तीन सदस्यांनी पुढे त्याला विरोध केला व या बिलासाठी डॉ. आंबेडकरांनी पुढे राजीनामा दिला. इतर तीन सदस्य किंवा संविधान सभेतील अन्य सदस्यांनी त्यांना साथ दिली नाही. मात्र हे बिल आंबेडकर मंत्रीपदी असताना मंजूर होऊ शकले नाही.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/news/india/ambedkar-resigned-as-law-minister-from-nehrus-cabinet-when-govt-refused-to-back-hindu-code-bill_1850749.html|title='Ambedkar resigned as law minister from Nehru's cabinet when govt refused to back Hindu Code Bill'|date=2016-01-31|website=Zee News|language=en|access-date=2021-06-05}}</ref> त्यामुळे दुःखीकष्टी होऊन आंबेडकरांनी [[२७ सप्टेंबर]] [[इ.स. १९५१]] रोजी कायदेमंत्री पदाचा राजीनामा दिला आणि नेहरूंनी तो मंजूर केला. राजीनामा दिल्यानंतर त्यावर लोकसभेमध्ये निवेदन करण्याची संधी उपसभापतींनी नाकारली. तत्कालीन नवशक्ती वृत्तपत्रात ''हिंदू कोड बिलाचा खून झाला'' अशी बातमी आली होती.<ref name="auto31" /><ref name="auto5" /><ref>दैनिक नवशक्ती दिनांक १२ ऑक्टो. १९५१ पृष्ठ ३</ref><ref>{{जर्नल स्रोत|last=Magre|first=Sunita|date=2017-12-17|title=dr babasaheb ambedkar and hindu code bill|url=https://www.researchgate.net/publication/321869023_dr_babasaheb_ambedkar_and_hindu_code_bill}}</ref> पुढे ज्या वारसा कायद्याला विरोध करण्यात आला होता तो बाजूला सारून प्रथम हिंदू विवाह कायदा हाती घेण्यात आला. हिंदू कोड बिलाचे चार वेगवेगळे भाग करून हे चार ही कायदे वेगवेगळ्या वेळी नेहरूंनी मंजूर करून घेतले. इ.स. १९५५-५६ मध्ये मंजूर झालेले चार हिंदू कायदे खालीलप्रमाणे: # हिंदू विवाह कायदा # हिंदू वारसाहक्क कायदा # हिंदू अज्ञान व पालकत्व कायदा # हिंदू दत्तक व पोटगी कायदा हे कायदे लोकसभेत मंजूर होत असताना त्याच्यांशी बाबासाहेबांचा थेट संबंध येत नव्हता, तेव्हा ते राज्यसभेत होते. हे कायदे मंजूर होणे म्हणजे भारतीय न्याय व कायदा व्यवस्थेच्या इतिहासातली एक क्रांतिकारक घटना होती असे मानले जाते. या कायद्यांनी भारतीय स्त्रियांच्या जीवनात आमूलाग्र परिवर्तन घडण्यास सुरुवात झाली. या कायद्यांनी स्त्री-पुरुषांच्या दर्जात कायद्याने समानता प्रस्थापित केली. बाबासाहेबांनी भारताचे कायदेमंत्री पदाचा राजीनामा देताना हिंदू कोड बिलाविषयी असे म्हणले होते की, “समाजातल्या वर्गावर्गातली असमानता, स्त्री-पुरुष यांच्यातली असमानता तशीच अस्पर्शित राहू देऊन, आर्थिक समस्यांशी निगडित कायदे संमत करीत जाणे म्हणजे आमच्या संविधानाची चेष्टा करणे आणि शेणाच्या ढिगारावर राजमहाल बांधण्यासारखे होय.”<ref name="auto20" /><ref name="auto5" /> == अर्थशास्त्रीय कार्य == [[चित्र:B.R. Ambedkar in 1950.jpg|left|thumb|274x274px|१९५० मधील बाबासाहेब आंबेडकर]] आंबेडकरांनी अर्थशास्त्रामध्ये अनेक पदव्या प्राप्त केल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2017/06/ambedkars-enlightened-economics-hindi/|title=प्रबुद्ध अर्थशास्त्र : आंबेडकर और उनकी आर्थिक दृष्टि|last=स्टीफेन|first=Cynthia Stephen सिंथिया|date=2017-06-15|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2015/12/ambedkar-an-empathetic-economist-hindi/|title=आम्बेडकर : एक हमदर्द अर्थशास्त्री|last=गौहर|first=Rajesh Kumar ‘Gauher’ राजेश कुमार|date=2015-12-01|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ae57-Ao8FD0|title=SARVAVYAPI AMBEDKAR: EPISODE 11: Economist Ambedkar 2606|via=www.youtube.com}}</ref> अर्थशास्त्रामध्ये परदेशात डॉक्टरेट पदवी मिळवणारे ते पहिले भारतीय होते.<ref name=IEA>{{स्रोत पुस्तक|last=IEA|title=IEA Newsletter&nbsp;– The Indian Economic Association(IEA)|publisher=IEA publications|location=India|page=10|url=http://indianeconomicassociation.com/download/newsletter2013.pdf|chapter=Dr. B.R. Ambedkar's Economic and Social Thoughts and Their Contemporary Relevance| |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016045757/http://indianeconomicassociation.com/download/newsletter2013.pdf|archivedate=16 October 2013|df=dmy-all}}</ref> त्यांनी अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक म्हणूनही शिकवणी केली होती. अर्थशास्त्रज्ञ म्हणून त्यांनी असा युक्तिवाद केला की, औद्योगिकीकरण आणि कृषीवाढ भारतीय अर्थव्यवस्थेत वाढ करू शकतात. त्यांनी भारतातील प्राथमिक उद्योग म्हणून शेतीमधील गुंतवणूकीवर भर दिला. [[शरद पवार]] यांच्या मते, आंबेडकरांच्या दृष्टीकोनाने सरकारला अन्न सुरक्षा उद्दीष्ट साध्य करण्यास मदत केली.<ref name=TNN>{{स्रोत बातमी|last=TNN|title='Ambedkar had a vision for food self-sufficiency'|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Ambedkar-had-a-vision-for-food-self-sufficiency/articleshow/24170051.cms|accessdate=15 October 2013|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=15 October 2013| |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017053453/http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Ambedkar-had-a-vision-for-food-self-sufficiency/articleshow/24170051.cms|archivedate=17 October 2015|df=dmy-all}}</ref> आंबेडकरांनी राष्ट्रीय आर्थिक आणि सामाजिक विकासाचे समर्थन केले. शिक्षण, सार्वजनिक स्वच्छता, समुदाय स्वास्थ्य, निवासी सुविधांना मूलभूत सुविधा म्हणून जोर दिला.<ref name=Mishra>{{स्रोत पुस्तक|last=Mishra|first=edited by S.N.|title=Socio-economic and political vision of Dr. B.R. Ambedkar|year=2010|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi|isbn=818069674X|pages=173–174|url=https://books.google.com/books?id=N2XLE22ZizYC&pg=PA173&lpg=PA173&dq=the+contribution+of+Ambedkar+on+post+war+economic+development+plan+ofaIndia&source=bl&ots=rE-jG87hdH&sig=4JRU_C0-n6sfc9gRSgDoietEPEU&hl=en&sa=X&ei=2x1AUrSoF4i80QWhtoDwDg&ved=0CEoQ6AEwBQ#v=onepage&q=the%20contribution%20of%20Ambedkar%20on%20post%20war%20economic%20development%20plan%20of%20India&f=false}}</ref> त्यांनी ब्रिटिश शासनामुळे होणाऱ्या विकासाच्या नुकसानाची गणना केली.<ref name="Zelliot Ambedkar and America">{{स्रोत बातमी|last=Zelliot|first=Eleanor|title=Dr. Ambedkar and America|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/graphics/txt_zelliot1991.html|accessdate=15 October 2013|newspaper=A talk at the Columbia University Ambedkar Centenary|year=1991| |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103155400/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/graphics/txt_zelliot1991.html|archivedate=3 November 2013|df=dmy-all}}</ref> त्यांनी [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रावर]] तीन पुस्तके लिहिली: '[[ईस्ट इंडिया कंपनी]]चे भारतातील प्रशासन आणि अर्थकारण', '[[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] प्रांतीय आर्थिक उत्क्रांती' आणि '[[द प्रॉब्लम ऑफ द रूपी|द प्रॉब्लम ऑफ रूपी: इट्स ओरीजीन अँड इट्स सल्यूशन]]'<ref name=autogenerated3>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/editorial/apnibaat-ambedkars-economics-15156446.html|title=अंबेडकर का अर्थशास्त्र |accessdate=८ मार्च २०२३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212223647/https://www.jagran.com/editorial/apnibaat-ambedkars-economics-15156446.html|archivedate=१२ डिसेंबर २०१८}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.onlineresearchjournals.com/aajoss/art/60.pdf |title=Archived copy |accessdate=2012-11-28 | |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102191100/http://www.onlineresearchjournals.com/aajoss/art/60.pdf |archivedate=2 November 2013 |df=dmy-all}}</ref><ref name=autogenerated1>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://drnarendrajadhav.info/drnjadhav_web_files/Published%20papers/Dr%20Ambedkar%20Philosophy.pdf |title=Archived copy |accessdate=2012-11-28 | |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130228060022/http://drnarendrajadhav.info/drnjadhav_web_files/Published%20papers/Dr%20Ambedkar%20Philosophy.pdf |archivedate=28 February 2013 |df=dmy-all}}</ref> या पुस्तकांत त्यांचे भारताच्या आर्थिक व्यवस्थेसंबंधीचे मूलगामी चिंतन अंतर्भूत आहे. १९२१ नंतर आंबेडकरांनी अर्थशास्त्रज्ञ सोडून राजकारण पत्करले. === चलनाच्या सुवर्ण विनिमय पद्धतीवरील विचार व भारतीय रिझर्व बँकेची स्थापना === आपल्या ‘‘प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी’‘ या पुस्तकात रुपयाच्या अवमूल्यनावर आंबेडकरांनी त्यांचे विचार मांडलेले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/b-r-ambedkar-said-currency-should-be-replaced-every-10-years-prakash/|title=B R Ambedkar said currency should be replaced every 10 years: Prakash|date=2016-11-12|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-06-05}}</ref><ref name="loksatta.com"/> स्वतंत्र भारताचे चलन हे सोन्यात असावे, असा अर्थतज्ज्ञ लॉर्ड कान्स यांनी केलेला दावा आंबेडकरांनी खोडून काढला होता. त्याऐवजी [[सुवर्ण विनिमय परिमाण]] (गोल्ड एक्सचेंज स्टँडर्ड) अमलात आणावे, अशी शिफारस आंबेडकरांनी केली. त्यासंदर्भात सन १९२५ साली स्थापन केलेल्या [[हिल्टन यंग आयोग|हिल्टन यंग आयोगापुढे]] त्यांनी साक्षही दिली. त्यानंतर सन १९३५ साली [[भारतीय रिझर्व बँक]]ेची स्थापना करण्यात आली. भारताच्या मूलभूत आर्थिक विचारांचा पाया देखील आंबेडकरांच्या आर्थिक विचारांवर घातला गेला.<ref name="loksatta.com"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/-/articleshow/22494430.cms|title=अर्थतज्ज्ञ बाबासाहेबांचा विसर|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/hindi/special/ambedkar-jayanti-2018-calling-b-r-ambedkar-as-only-dalit-leader-is-unfair-blog-by-pavan-chaurasia/390983|title=आंबेडकर को मात्र ‘दलित-नेता’ कहना उनके साथ सबसे बड़ा अन्याय|date=2018-04-14|website=Zee News Hindi|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref> [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]] येथे त्यांच्या ‘द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी’ प्रबंधावरून प्रा. जॉन केन्स यांच्याशी मतभेद झाले होते. चलन आणि संबंधित विषयावर त्यावेळी प्रा. केन्स हे जागतिक पातळीवरील अंतिम अधिकारी समजले जात. प्रा. केन्स हे ''चलनाच्या मूल्यासाठी सुवर्ण विनिमय पद्धतीचाच अवलंब करावयास हवा'', या मताचे होते. सुवर्ण विनिमय पद्धतीत देशाच्या चलनाच्या मूल्याची सांगड ही सोन्याच्या मूल्याशी घातली जाते. या पद्धतीचा अवलंब करणारे देश आपल्या कागदी चलनाचे रूपांतर निश्चित दराने सोन्यामध्ये करून ठेवतात. तसेच अशा देशांत सोन्याची किंमत सरकार निर्धारित करते. परंतु सुवर्ण प्रमाण पद्धतीत मात्र प्रत्यक्ष चलनात काही प्रमाणात सोने वापरले जाते. पारतंत्र्यातील भारतात सुवर्ण विनिमय पद्धतीने रुपयाची हाताळणी केली जावी असे ब्रिटिश सरकार आणि प्रा. केन्स व इतरांचे मत होते. आंबेडकरांचे म्हणणे होते की, सुवर्ण विनिमय प्रमाण पद्धतीत चलनस्थैर्य येऊ शकत नाही. प्रा. केन्स आणि त्यांच्या मताचा पुरस्कार करणाऱ्या इतरांना वाटत होते की सुवर्ण विनिमय प्रमाण पद्धतीत रुपयाची किंमत आपोआपच स्थिर होऊ शकेल. आंबेडकरांना ते अमान्य होते. आपले मत सिद्ध करण्यासाठी आंबेडकरांनी इ. स. १८०० ते १८९३ या काळातील चलनमूल्यांचा धांडोळा घेतला. त्यातून मिळालेल्या दाखल्यांच्या आधारे त्यांनी साधार दाखवून दिले की, भारतासारख्या अविकसित देशात सुवर्ण विनिमय पद्धती अयोग्य आहे. शिवाय या पद्धतीत चलनवाढीचाही धोका असतो असा युक्तिवाद त्यांनी केला आणि ब्रिटिश सरकारवर थेट आरोप केला. आंबेडकरांच्या मते सुवर्ण विनिमय पद्धतीचा अवलंब करून ब्रिटिश सरकार रुपयाची किंमत कृत्रिमरीत्या चढी ठेवत असून, त्यामागे ब्रिटनमधून भारतात निर्यात करणाऱ्यांना जास्तीत जास्त नफा कसा होईल हाच विचार आहे.<ref name="loksatta.com"/> आंबेडकरांनी रुपयाच्या अवमूल्यनाची मागणी केली. ''रुपयाची सर्वसाधारण क्रयशक्ती जोपर्यंत आपण स्थिर करीत नाही तोपर्यंत रुपयाची किंमत अन्य कोणत्याही मार्गाने स्थिर होऊ शकत नाही. विनिमय पद्धतीत चलनाच्या दुखण्याची लक्षणे तेवढी कळू शकतात, तीत उपचार होऊ शकत नाहीत.’' ब्रिटिश सरकारने चलनाचा तिढा सोडवण्यासाठी [[रॉयल कमिशन]]ची स्थापना केली. या कमिशनसमोर आंबेडकरांनी दिलेल्या साक्षीत ''आपल्याला दोनच गोष्टी विचारात घ्याव्या लागतील. एक म्हणजे आपला विनिमयाचा दर आपण निश्चित करावा का? आणि केला तर अन्यांच्या तुलनेत त्याचे गुणोत्तर काय असावे?'' हे दोन प्रश्न मांडले. या वादात आंबेडकरांनी विनिमय दरनिश्चितीपेक्षा भाववाढ नियंत्रणास महत्त्व दिले. आंबेडकरांनी त्यावेळी यासंदर्भात जे काही लिखाण केले, प्रश्न उपस्थित केले, त्यातूनच अर्थव्यवस्थेच्या अत्यंत केंद्रस्थानी असलेली 'रिझव्‍‌र्ह बँक ऑफ इंडिया' ही एक संस्था जन्माला आली.<ref name="loksatta.com">{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/lokrang/lekha/dr-dr-babasaheb-ambedkar-as-an-economist-1225190/|title=Latest Marathi News- Breaking News Today &#124; Read Marathi Batmya from Maharashtra, India ब्रेकींग मराठी न्यूज at https://loksatta.com/|date=10 एप्रि, 2016}}</ref> [[भारतीय रिझर्व्ह बँक]]ेची स्थापना आंबेडकरांच्या विचारांवर झालेली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/hindi/india/zee-jankari-important-facts-of-dr-bhimrao-ambedkar/288606|title=Zee जानकारी : किसने रची थी डॉ. अंबेडकर के बारे में भ्रम फैलाने की साजिश|date=2016-04-15|website=Zee News Hindi|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref>'' ब्रिटिश सरकारने सर हेन्री फाउलर यांच्या नेतृत्वाखाली फाउलर समिती नावाने भारतीय चलन समिती नेमली होती. आंबेडकरांनी यावर टीका केली होती.<ref name="loksatta.com"/> === स्वदेशी-विदेशी मालाबद्दल विचार === आंबेडकरांनी चलन व्यवस्थापन या विषयावर तसेच कररचनेपासून शेती ते स्वदेशी-परदेशी वादापर्यंत अनेक मुद्द्यांवर भाष्य केलेले आहे. {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title= | halign=center | quote=<poem> “स्वदेशी माल उत्पन्न करून हा दरिद्री देश सधन होईल अशी प्रवचने सांगणाऱ्या तारवठलेल्या स्वदेशी अर्थशास्त्रज्ञांनी लक्षात घ्यायला हवे की, परदेशी माल आयात होतो याचे कारण तो कमी किमतीत मिळतो. तसाच माल स्वदेशात उत्पन्न होत नाही. याचे कारण तो अधिक भावाचा पडल्यामुळे व्यापारात परदेशी मालापुढे त्याचा टिकाव लागत नाही. त्याचा टिकाव लागावा म्हणून परदेशी मालास अटकाव करा, या महामंत्राचा जप चालला आहे. पण परदेशी मालास अटकाव झाल्यास लोकांस अधिक भावाचा स्वदेशी माल विकत घेणे भाग पडेल याचा विचार करावा कोणी? असे केल्याने देशाचे कल्याण होईल, असे म्हणण्याऐवजी देशातील भांडवलवाल्यांचे कल्याण होईल. कारण अनियंत्रित व्यापार पद्धतीत मिळत असलेला स्वल्प भावाचा माल नियंत्रित व्यापार पद्धतीत गोरगरीबांना अधिक दाम देऊन विकत घ्यावा लागणार आहे. यात त्यांची होणारी नागवण ‘स्वदेशी’ या लाडक्या शब्दाने भरून निघेल असे मानून ते समाधान पावतील असे संभवत नाही. सुसंपन्नतेचा हा स्वदेशी मार्ग त्यांना भोवेल.” </poem> |salign=right |author= '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' <br /> ‘[[मूकनायक]]’ या नियतकालिकात २८ फेब्रुवारी १९२० रोजी |source= <ref name="loksatta.com"/> }} === वित्त आयोग === कायदेमंत्री असताना आंबेडकरांनी इ.स. १९५१ मध्ये तात्त्विक आधार त्यांच्या ''इव्होल्यूशन ऑफ प्रोव्हिन्शियल फायनान्स इन ब्रिटिश इंडिया'' या प्रबंधाचा आधार घेउन भारतीय [[वित्त आयोग]]ाची स्थापना केली. याला नंतर वित्तच्या ऊर्ध्व आणि क्षैतिज संतुलन समस्येच्या समाधानासाठी संविधानाच्या कलम २८० मध्ये घालण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://doj.gov.in/page/about-dr-b-r-ambedkar|title=About Dr. B. R. Ambedkar {{!}} Department of Justice {{!}} Ministry of Law & Justice {{!}} GoI|संकेतस्थळ=doj.gov.in|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/b-r-ambedkar-facts-1100782-2017-12-05|title=Remembering B R Ambedkar: Facts about the principal architect of the Constitution of India|last=DelhiDecember 5|पहिले नाव=India Today Web Desk New|last2=December 5|first2=2017UPDATED:|संकेतस्थळ=India Today|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|last3=Ist|first3=2017 18:13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_assembly_debates/volume/9/1949-08-10|title=Constitution of India|website=www.constitutionofindia.net|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=N2XLE22ZizYC&pg=PA176&dq=finance+commission+ambedkar&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiS2_C0h9XmAhXN7XMBHUkWAvYQ6AEIQzAE#v=onepage&q=finance%20commission%20ambedkar&f=false|title=Socio-economic and Political Vision of Dr. B.R. Ambedkar|last=Mishra|first=S. N.|date=2010|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-674-9|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=riTiTry4U3EC&pg=PA100&dq=finance+commission+ambedkar&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiS2_C0h9XmAhXN7XMBHUkWAvYQ6AEILzAB#v=onepage&q=finance%20commission%20ambedkar&f=false|title=Dr. Ambedkar and Social Justice|last=Chitkara|first=M. G.|date=2002|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7648-352-0|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=X_iBDwAAQBAJ&pg=PA26&dq=finance+commission+ambedkar&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiS2_C0h9XmAhXN7XMBHUkWAvYQ6AEIXTAI#v=onepage&q=finance%20commission%20ambedkar&f=false|title=January 2019 Exams Exclusive|last=Sharma|first=Dheeraj|last2=Exclusive|first2=Exams|date=2019-01-02|publisher=DHEERAJ SHARMA|language=en}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2017/06/ambedkars-enlightened-economics/|title=Ambedkar’s ‘enlightened economics’|last=स्टीफेन|first=Cynthia Stephen सिंथिया|date=2017-06-15|website=Forward Press|language=en-US|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/nation/birth-day-special-story-on-doctor-bhim-rao-ambedkar-1341320.html|title=वक्त से आगे थे बाबा साहेब, ऐसे मिला था 'आंबेडकर' उपनाम|website=News18 India|access-date=2021-06-05|archive-date=2019-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227162832/https://hindi.news18.com/news/nation/birth-day-special-story-on-doctor-bhim-rao-ambedkar-1341320.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/education/story/bhimrao-ambedkar-birth-anniversary-know-works-of-ambedkar-for-india-tedu-651432-2019-04-14|title=जानें- अंबेडकर के वो काम, जिन्हें हमेशा याद रखेगा हिंदुस्तान|website=आज तक|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/delhi/power-road-and-water-delhi/dr-ambedkar-was-the-foundation-of-the-international-centre/articleshow/47030994.cms|title=डॉ आंबेडकर इंटरनैशनल सेंटर का हुआ शिलान्यास|website=Navbharat Times|language=hi|access-date=2021-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://pranabmukherjee.nic.in/sph040914.html|title=श्री प्रणब मुखर्जी: भारत के पूर्व राष्ट्रपति|website=pranabmukherjee.nic.in|access-date=2021-06-05}}</ref> === सरकारांमधील कर निर्धारण आणि कर उत्पन्नांचे वाटप === ब्रिटिश राजवटीतील ''सरकार आणि प्रांतीय सरकारांमधील कर निर्धारण आणि कर उत्पन्नांचे वाटप'' या विषयावर आंबेडकरांनी पीएच.डी शोधप्रबंध [[कोलंबिया विद्यापीठ|कोलंबिया विद्यापीठात]] सादर केला होता. त्या प्रबंधात त्यांनी कर उत्पन्न वाटपात कशी सुधारणा करता येईल त्यावर विचार मांडले होते. त्यांच्या या संशोधनाच्या आधारावरच भारतीय करनिर्धारण आणि कर उत्पन्नांचे केंद्र आणि राज्यातील वाटपाचे सूत्र तयार करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/161385/10/10_chapter%204.pdf|title=Shodhganga : a reservoir of Indian theses @ INFLIBNET}}</ref> १३व्या योजना आयोगाने सुद्धा आंबेडकरांच्या कर उत्पन्न वाटपाच्या तत्त्वावर धोरणे आखली आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://openbudgetsindia.org/dataset/ee6bfb93-c336-4bc3-b92b-e91304fbdd3b/resource/51ab5bbf-86a0-4179-9cf3-fe5837f2f0e5/download/plan-summary.pdf|title=plan-summary.pdf|access-date=2020-12-04|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303230529/https://openbudgetsindia.org/dataset/ee6bfb93-c336-4bc3-b92b-e91304fbdd3b/resource/51ab5bbf-86a0-4179-9cf3-fe5837f2f0e5/download/plan-summary.pdf|url-status=dead}}</ref> == काश्मीर समस्येवरील विचार == [[भारतीय जनता पक्ष]]ाचे सदस्य सांगतात की आंबेडकरांनी भारतीय संविधानाची [[कलम ३७०]]चा विरोध केला होता, ज्याद्वारे [[जम्मू आणि काश्मिर]] राज्याला विशेष दर्जा दिला होता आणि याला त्यांच्या इच्छेविरुद्ध संविधानात सामील केले गेले.<ref name=Sehgal>{{cite book |last=Sehgal |first=Narender |title=Converted Kashmir: Memorial of Mistakes |year=1994 |publisher=Utpal Publications |location=Delhi |chapter-url=http://www.kashmir-information.com/ConvertedKashmir/Chapter26.html |accessdate=17 September 2013 |chapter=Chapter 26: Article 370 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905070936/http://www.kashmir-information.com/ConvertedKashmir/Chapter26.html |archivedate=5 September 2013}}</ref><ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/india/b-r-ambedkar-was-not-in-favour-of-article-370-raghubar-das/articleshow/70559092.cms B R Ambedkar was not in favour of Article 370: Raghubar Das] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902232425/https://timesofindia.indiatimes.com/india/b-r-ambedkar-was-not-in-favour-of-article-370-raghubar-das/articleshow/70559092.cms |date=2 September 2019 }}, The Times of India, 6 August 2019.</ref><ref>[https://www.dailyexcelsior.com/ambedkar-opposed-idea-for-special-status-provision-of-jk-at-planning-stage-itself-meghwal/ Ambedkar opposed idea for special status provision of J&K at planning stage itself: Meghwal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821181040/https://www.dailyexcelsior.com/ambedkar-opposed-idea-for-special-status-provision-of-jk-at-planning-stage-itself-meghwal/ |date=21 August 2019 }}, Daily Excelsior, 14 August 2019.</ref> डॉ. पी.जी. ज्योतिकर यांच्या 'व्हिजनरी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर' या इंग्रजी पुस्तकानुसार, [[जम्मू आणि काश्मिर]]ला विशेष दर्जा देण्यास डॉ. आंबेडकरांचा विरोध होता.<ref name="auto44">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49292671|title=काश्मीरच्या कलम 370 चे नक्की जनक कोण? नेहरू की पटेल?|last=मकवाना|first=जय|date=2019-08-10|work=BBC News मराठी|access-date=2020-04-09|language=mr}}</ref> [[आरएसएस]]चे माजी प्रचारक [[बलराज मधोक]] यांच्यानुसार, जम्मू व काश्मिरच्या मुद्द्यावर आंबेडकरांनी काश्मिरी नेता [[शेख अब्दुल्ला]] यांना सांगितले होते की, "भारताने काश्मीरच्या सीमेचे रक्षण करावे, तेथील रस्ते तयार करावे, काश्मीरला अन्नपुरवठा पुरवठा करावा तसेच भारताच्या बरोबरीचा दर्जा मिळावा, अशी जर तुमची इच्छा असेल तर माझा [[कलम ३७०]]ला विरोध आहे. तसेच भारत सरकारकडे काश्मीरबद्दल मर्यादीत अधिकार असावे आणि भारतीय नागरिकांना काश्मीरमध्ये कोणतेच अधिकार नसावे. जर तुम्ही अशा प्रस्तावावर माझी मंजूरी घेत असाल तर मी भारताचा कायदा मंत्री म्हणून या प्रस्तावाला कधीच मान्यता देणार नाही."<ref name=Jamanadas>{{cite web |last=amanadas |first=Dr. K. |title=Kashmir Problem From Ambedkarite Perspective |url=http://www.ambedkar.org/jamanadas/KashmirProblem1.htm |publisher=ambedkar.org |accessdate=17 September 2013 | |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004225153/http://www.ambedkar.org/jamanadas/KashmirProblem1.htm |archivedate=4 October 2013 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last=Sehgal|first=Narender|title=Converted Kashmir: Memorial of Mistakes|year=1994|publisher=Utpal Publications|location=Delhi|url=http://www.kashmir-information.com/ConvertedKashmir/Chapter26.html|accessdate=17 September 2013|chapter=Chapter 26: Article 370| |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905070936/http://www.kashmir-information.com/ConvertedKashmir/Chapter26.html|archivedate=5 September 2013|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|last=Tilak |title=Why Ambedkar refused to draft Article 370 |url=http://india.indymedia.org/en/2003/08/6710.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20040207095529/http://www.india.indymedia.org/en/2003/08/6710.shtml |archive-date=7 February 2004 |publisher=Indymedia India |accessdate=17 September 2013 }}</ref> आंबेडकरांच्या भूमिकेमुळे नाराज झालेले शेख अब्दुल्ला जवाहरलाल नेहरूंकडे गेले. नेहरूंनी [[गोपाळस्वामी अय्यंगार]] यांना कलम ३७०चा मसुदा तयार करायला सांगितले. अय्यंगार बिनखात्याचे मंत्री होते. ते तत्कालीन संविधान सभेचे सदस्य होते. तसेच काश्मीरचे माजी दिवाणही होते.<ref name="auto44" /><ref>{{Cite book|title=व्हिजनरी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=ज्योतिकर|first=डॉ. पी. जी.|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=१५६ व १५७|language=इंग्लिश}}</ref> जनसंघाचे माजी अध्यक्ष व आरआरएसचे कार्यकर्ता [[बलराज मधोक]] यांनी त्यांच्या आत्मचरित्रात 'विभाजित काश्मीर आणि राष्ट्रवादी डॉ. आंबेडकर' या नावाने एक लिहिलेल्या प्रकरणात "ते (आंबेडकर) इतर कुठल्याही नेत्यापेक्षा अधिक राष्ट्रवादी होते आणि इतर बुद्धिजिवींपेक्षा जास्त सुशिक्षित होते, असे मला वाटते." असे लिहिले आहे.<ref name="auto44" /> आंबेडकरवादी प्रतीक टेंभुर्णे यांच्या मते आंबेडकरांच्या निधनाच्या चार दशकानंतर इ.स. १९९१ मध्ये [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ]]ाच्या ''तरुण भारत'' या प्रकाशनामध्ये ही अभिरुचि पहिल्यांदा समोर आली. याच्या सत्यतेची पुष्टी झालेली नाही.<ref>Subhash Gatade, [https://www.newsclick.in/shyama-prasad-mukherjees-role-official-myths-jk-busted Shyama Prasad Mukherjee’s Role: Official Myths on J&K Busted] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821172453/https://www.newsclick.in/shyama-prasad-mukherjees-role-official-myths-jk-busted |date=21 August 2019 }}, News Click, 11 August 2019.</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://satyagrah.scroll.in/article/131098/kashmir-370-br-ambedkar-bayaan-sach|title=बीआर अंबेडकर का हवाला देकर धारा 370 हटाने के फैसले को सही बताना कितना सही है?|last=कुमार|पहिले नाव=दुष्यंत|संकेतस्थळ=Satyagrah|भाषा=hi-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-17|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217092038/https://satyagrah.scroll.in/article/131098/kashmir-370-br-ambedkar-bayaan-sach|url-status=dead}}</ref> आंबेडकरचरित्रकार [[धनंजय कीर]] यांच्यानुसार, जेव्हा एका संवाददाता संमेलनामध्ये आंबेडकरांना विचारले गेले की, कलम ३७० ने काश्मिर समस्येचे निरसन करण्यास मदत केली आहे का, तेव्हा त्यांनी उत्तर दिले की काश्मीरकडून भारताला सैन्य आणि अन्य आवश्यक सेवा प्रदान करण्याची अपेक्षा करणे अनुचित होते परंतु यासोबत विलय झालेला नाही.<ref>Soumyabrata Choudhury, [https://www.news18.com/news/opinion/opinion-the-story-of-ambedkars-scepticism-on-article-370-is-only-half-told-2262893.html Opinion: The Story of Ambedkar's Scepticism on Article 370 is Only Half Told] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821172453/https://www.news18.com/news/opinion/opinion-the-story-of-ambedkars-scepticism-on-article-370-is-only-half-told-2262893.html |date=21 August 2019 }}, News18, 9 August 2019.</ref> आंबेडकर नेहरूंच्या परराष्ट्रनीतीवर असमाधानी होते.<ref name="auto10">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२६३|language=मराठी}}</ref> स्वातंत्र्यानंतरच्या लगेचच्या काळात भारताच्या ३५० कोटी रुपये वार्षिक उत्पन्नापैकी १८० कोटी रुपये केवळ सैन्यावर खर्च होत होता. सैन्यावरील प्रचंड खर्च कमी करायचा असेल तर आंबेडकरांच्या मतानुसार काश्मीरची फाळणी करणे, हा एक उपाय आहे. आंबेडकरांनी असा विचार मांडला की, ज्याप्रमाणे भारताची फाळणी करताना हिंदू बहुसंख्य भाग भारताकडे ठेवला आणि मुस्लिम बहुसंख्य भाग पाकिस्तानला दिला, त्याप्रमाणे हिंदू बहुसंख्य व बौद्ध बहुसंख्य असलेला काश्मिरचा भाग भारताला घ्यावा आणि मुस्लिम बहुसंख्य असलेला काश्मिरचा भाग पाकिस्तानला द्यावा. वाटल्यास युद्धबंदी भाग, काश्मिर खोरे आणि जम्मू-लडाख असे काश्मिरचे तीन भाग करावेत व त्या तिन्ही भागांत स्वतंत्रपणे सार्वत्रिक मतदान घेऊन घेऊन निर्णय करण्यात यावा. काश्मिरचे तीन भाग करून तीन भागात स्वतंत्रपणे सार्वमत घेण्याऐवजी जर संपूर्ण काश्मिरमध्ये सार्वमत घेण्यात आले तर काश्मिरमधील हिंदूंना व बौद्धांना त्यांच्या इच्छेविरुद्ध मुस्लिमांबरोबर पाकिस्तानात जावे लागेल आणि त्यांना पूर्व बंगालमधील हिंदूंप्रमाणे असह्य त्रास सहन करावा लागेल.<ref name="auto10"/> == संविधान निर्मितीतील योगदान == {{मुख्य|भारताचे संविधान|भारताची संविधान सभा}} [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar Chairman, Drafting Committee of the Indian Constitution with other members on Aug. 29, 1947.jpg|thumb|right|300px|भारतीय संविधान सभेच्या मसूदा समितीचे अध्यक्ष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर समवेत समितीच्या इतर सदस्यांचे २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी घेतलेले छायाचित्र. बसलेल्यापैंकी डावीकडून – एन. माधवराव, सय्यद सदुल्ला, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (अध्यक्ष), अल्लादी कृष्णास्वामी अय्यर, सर बेनेगल नरसिंह राव. उभे असलेल्यापैंकी डावीकडून — एस.एन. मुखर्जी, जुगल किशोर खन्ना व केवल कृष्णन]] [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar, chairman of the Drafting Committee, presenting the final draft of the Indian Constitution to Dr. Rajendra Prasad on 25 November, 1949.jpg|thumb|right|300px|घटनाकार [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] [[भारताचे संविधान]] संविधान सभेचे अध्यक्ष डॉ. [[राजेंद्र प्रसाद]] यांना सूपुर्द करतांनाचे छायाचित्र, [[२६ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९४९|१९४९]]]] {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title= | halign=center | quote=<poem>“डॉ. आंबेडकरांनी आपल्या सोबत विद्वता, कल्पनाशक्ती, तर्कनिष्ठा व वक्तृत्व आणि अनुभव पणास लावले, अतिशय क्लिष्ट अशा प्रकारच्या प्रश्नांवर देखील अतिशय दुर्लभ अशी त्यांची पकड होती आणि अशावेळी अतिशय प्रभावीपणे तिकतेच सुलभपणे ते मते मांडीत. जगातल्या सर्व सुधारलेल्या राष्ट्रांच्या घटनात्मक कायद्यांचे व त्यांच्या अंमलबजावणीचे त्यांना प्रचंड ज्ञान होते. तसेच १९३५च्या कायद्याचे बारकावेही त्यांना माहित होते, घटनेचा मसुदा चर्चिला जात असताना उद्भवलेल्या कोणत्याही टीकेला ते स्पष्ट आणि सुटसुटीतपणे स्पष्टीकरण देत. त्यांनी उत्तरे दिल्यानंतर सदस्यांच्या मनातील संदेश, गोंधळ, असंदिग्धपणा यांचे ढग नाहीसे होत. तर्कस्पष्ट युक्तिवाद, प्रभावी आणि सर्वांना समजणारे स्पष्टीकरण, कोणत्याही मुद्याला तात्काळ प्रतिवाद करून वाद संपुष्टात आणण्याची हातोटी त्यांच्याशिवाय [संविधान सभेच्या] अन्य कोणत्याही सदस्यात नव्हती. हे सारे करीत असताना विरोधकाने एखादा रास्त मुद्दा मांडला तर तो समजून घेऊन स्वीकारण्याचा उदारपणा देखील त्यांच्यात होता. म्हणूनच त्यांना आधुनिक मनू अथवा भारतीय राज्यघटनेचे जनक म्हणतात, ते साजेसेच आहे.” </poem> |salign=right |author= '''एस.व्ही. पायली''' <br /> जेष्ठ घटनातज्ज्ञ |source=<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=संविधान सभेतील भाषणे आणि चर्चा|last=|first=|publisher=युगसाक्षी प्रकाशन|year=|isbn=|location=नागपूर|pages=२१}}</ref> }} आंबेडकर जातिव्यवस्थेच्या विरोधात लढत होते, यासोबतच भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातही त्यांचा सहभाग होता. ते सर्व भारतीय समाजांच्या विकासासाठी कार्यरत होते. इ.स. १९३० ते १९३२ दरम्यान झालेल्या गोलमेज परिषदांमध्ये त्यांनी अस्पृश्यांच्या हक्कांची आणि भारताच्या स्वातंत्र्याची मागणी केली होती. पहिल्या गोलमेज परिषदेतील आंबेडकरांचे भाषण ऐकल्यानंतर महात्मा गांधींनी त्यांना "उच्च दर्जाचे देशभक्त" म्हणले आहे. आपल्या पी.एचडी. व डीएससी प्रबंधांतूनही त्यांनी ब्रिटिशांनी भारताच्या चालवलेल्या आर्थिक शोषणाचे विस्तृत विश्लेषण केलेले आहे. आंबेडकरांवर मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून भारतीय संविधानाच्या निर्मितीची जबाबदारी सोपवली गेली होती. याशिवाय संविधान सभेच्या मूलभूत अधिकार समिती, अल्पसंख्यांक उपसमिती, सल्लागार समिती, ध्वज समिती, संघराज्य अधिकार समिती, संघराज्य घटना समिती व प्रांतिक घटना समिती अशा अनेक समित्यांवर सदस्य म्हणूनही आंबेडकरांनी काम केले.<ref>{{Cite book|title=भारताची राज्यघटना आणि प्रशासन|last=कोळंबे|first=रंजन|publisher=भगीरथ प्रकाशन, द्वितीय आवृत्ती|year= २०१९|isbn=|location=पुणे|pages=१३|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/lekha-news/the-formation-of-the-constitution-guidelines-and-dr-ambedkar-1225205/|title=संविधाननिर्मिती, मार्गदर्शक तत्त्वे व डॉ. आंबेडकर|दिनांक=2016-04-10|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> भारतीय राज्यघटनेच्या निर्मितीत मोठा सहभाग असल्यामुळे आंबेडकरांना ''भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार'' किंवा ''भारतीय संविधानाचे निर्माते'' म्हणले जाते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://hindi.theprint.in/opinion/why-dr-ambedkar-is-called-the-creator-of-indian-constitution/100030/|title=डॉ. आंबेडकर को भारतीय संविधान का निर्माता क्यों कहा जाता है|last=|first=|date=|work=The Print Hindi|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://aajtak.intoday.in/education/story/constitution-day-samvidhan-divas-26-november-dr-bhim-rao-ambedkar-tedu-1-1140319.html|title=Constitution Day: ऐसे बना था भारत का संविधान, डॉ. अंबेडकर ने निभाया अहम रोल|संकेतस्थळ=aajtak.intoday.in|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> एप्रिल १९४६ मध्ये नवीन प्रांतिक सरकारांच्या कामकाजाला सुरुवात झाली. ब्रिटिश सरकारने भारताचा स्वातंत्र्य देऊ केले होते आणि स्वतंत्र भारताचा राज्यकारभार संविधानानुसार होत राहावा, म्हणून निवडून आलेल्या मध्यवर्ती व प्रांतिक कायदेमंडळांनी काही प्रतिनिधी निवडून संविधान समिती तयार करावी आणि त्या समितीने भारताची राज्यघटना तयार करण्याचे काम सुरू करावे, असे सुचवले होते. त्याचप्रमाणे मध्यवर्ती व प्रांतिक कायदेमंडळांनी संविधान समितीचे प्रतिनिधी निवडण्याचे काम केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२६ व २२७|language=मराठी}}</ref> १६ मे, १९४६ रोजी भारतमंत्री पेथिक लॉरेन्स, [[स्टॅफर्ड क्रिप्स]] आणि ए.व्ही. अलेक्झांडर या [[इंग्लडची संसद|ब्रिटनच्या मंत्रिमंडळाने]] भारतातील घटना परिषदेच्या (संविधान समितीच्या) निवडणूक प्रक्रियेचा तपशील जाहीर केला. त्यानुसार घटना परिषदेची निवडणूक प्रांतीय विधानसभांच्या सदस्यांनी केलेल्या मतदानानुसार जुलै १९४६मध्ये पार पडली. घटना परिषदेच्या एकूण २९६ सदस्यांपैकी १७५ सदस्य [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षाचे तर ३० काँग्रेसच्या पाठिंब्यावर निवडून आले होते. [[अखिल भारतीय मुस्लिम लीग|मुस्लिम लीगतर्फे]] निवडून आलेल्या ७३ सदस्यांनी घटनापरिषदेवर बहिष्कार घातल्यामुळे उरलेल्या २२३ सदस्यांमध्ये काँग्रेस पुरस्कृत सदस्य एकूण २०५ होते. त्यामुळे घटना परिषदेवर काँग्रेसचे प्रभुत्व होते.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६०|language=मराठी}}</ref> मुंबई कायदेमंडळात आंबेडकरांच्या [[शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन]]चे निवडून आलेले सभासद नव्हते. त्यामुळे आंबेडकर काँग्रेसच्या सहकार्याशिवाय मुंबई कायदेमंडळातून घटना समितीचे प्रतिनिधी सभासद होऊ शकत नव्हते. मुंबई कायदेमंडळाच्या काँग्रेसच्या सभासदांनी घटना समितीचे सभासद म्हणून बॅ. [[मुकुंद जयकर]] आणि [[क.मा. मुन्शी]] या दोघांची निवड केली. त्यामुळे आंबेडकरांना [[बंगाल प्रांत|बंगाल प्रांताच्या]] कायदेमंडळातील सभासदांचे सहकार्य घ्यावे लागले. आंबेडकरांनी बंगालमधून निवडून येण्याचा प्रयत्न केला. तेथे सर्व [[हिंदू|हिंदूंसाठी]] १८ जागा, [[मुसलमान|मुसलमानांसाठी]] ३३ जागा, [[अँग्लो-इंडियन]] १, [[ईस्ट इंडियन|भारतीय ख्रिश्चनांसाठी]] प्रत्येकी १ जागा आणि अनुसूचित जातीसाठी ७ जागा अशा एकूण ६० जागा होत्या. घटना परिषदेतील सदस्यांची निवडणूक प्रमाणशीर प्रतिनिधित्व पद्धतीनुसार घेण्यात आली. बंगालमधून घटना परिषदेत निवडून येण्यासाठी पहिल्या क्रमांकाची पसंतीची चार मते असा 'कोटा' ठरविण्यात आला. आंबेडकरांना पहिल्या क्रमांकाच्या पसंतीची पाच मते मिळाल्यामुळे ते विजयी झाले. भारतमंत्री पेथिक लॉरेन्स यांनी पंतप्रधान [[क्लेमेंट ॲटली|क्लेमंट ॲटलींना]] लिहिलेल्या पत्रात म्हणले आहे की, "बंगालमधील दलितवर्गीयांवर डॉ. आंबेडकरांचा प्रभाव आहे. ते कोणीही नाकारणार नाही. बंगाल विधानसभेत अनुसूचित जातीचे २५ सदस्य आहेत. या सर्व उमेदवारांनी डॉ. आंबेडकरांना मते दिली, त्याच सोबत काही अँग्लो-इंडियन सदस्यांनीही त्यांना मते दिली आहेत. डॉ. आंबेडकर बंगालमधून घटना परिषदेचे सदस्य म्हणून निवडून आले." या निवडणूकीत काँग्रेस सदस्यांनी आंबेडकरांना सहकार्य केले नव्हते.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६० व ६१|language=मराठी}}</ref> बॅ. [[जोगेंद्रनाथ मंडल]] व काही मुस्लिम लीगच्या सभासदांनी सुद्धा आंबेडकरांना मते दिली व ते घटना समितीचे सभासद म्हणून निवडून येण्यात यशस्वी झाले. त्यांनी काँग्रेसचे उमेदवार सरतचंद्र बोस यांचा पराभव केला होता.<ref name="auto30">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२७|language=मराठी}}</ref> एप्रिल १९४६ मध्ये नवीन प्रांतिक सरकारांच्या कामकाजाला सुरुवात झाली. भारतात येऊन आपले कार्य करून इंग्लंडला परत गेलेल्या [[क्रिप्स मिशन]] आणि कॅबिनेट मिशन यांची स्वातंत्र्य होऊ घातलेल्या भारतात अस्पृश्यांचे स्वतंत्र राजकीय हक्कांकडे दुर्लक्ष केले असे वाटल्यामुळे अस्पृश्यांच्या राजकीय भवितव्याबाबत आंबेडकरांना चिंता वाटू लागली. याविषयी आंबेडकरांनी ब्रिटनचे पंतप्रधान [[क्लेमेंट ॲटली|ॲटली]] यांना तार पाठवली आणि अस्पृश्यांच्या राजकीय अस्तित्त्वासाठी न्याय्य मागण्या मान्य करण्याची विनंती केली. अस्पृश्यांना मताधिकार मिळवण्यात ते यशस्वी झाले होते. आंबेडकरांनी ''अस्पृश्यांना राजकीय अस्तित्त्व असावे'' या आशयाचे एक सविस्तर निवेडन तयार करून पंतप्रधान ॲटली, [[मजूर पक्ष|मजूर पक्षाच्या]] इतर नेत्यांना व हुजूर पक्षाचे नेते [[विन्स्टन चर्चिल]] यांना पाठवले. मात्र याचे उत्तर आले नाही. आंबेडकर दुसरे निवेदन घेउन इ.स. १९४६ मध्ये विमानाने [[दिल्ली]]हून [[कराची]]ला आणि कराचीहून लंडन गेले. लंडनमध्ये ते पंतप्रधान ॲटली, भारतमंत्री लॉर्ड पॅथिक लॉरेन्स, विरोधी पक्षनेते चर्चिल, आणि मजूर, [[हुजूर पक्ष|हुजूर]] व [[उदारमतवाद|उदारमतवादी]] या तिन्ही पक्षांच्या प्रमुख नेत्यांना भेटले. त्या सर्वांना छापील निवेदन दिले, आणि अस्पृश्यांची सामाजिक, आर्थिक, शैक्षणिक व राजकीय स्थिती सुधारण्यासाठी स्वतंत्र भारतात अस्पृश्यांना विशेष राजकीय हक्क ब्रिटिश सरकारकडून मिळणे आवश्यक असल्याचे सांगत राहिले. आंबेडकरांची [[विन्स्टन चर्चिल]] यांच्याशी भेट त्यांच्या [[केंट]]मधील वेस्टर्नहॅम येथील राहण्याच्या ठिकाणी झाली होती. त्यांनी चर्चिल बरोबर अस्पृश्योद्धाराच्या प्रश्नांवर चर्चा केली व चर्चिल यांनी आपला हुजूर पक्ष शक्य तितके सहकार्य करील, असे आश्वासन दिले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२८-२२९|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर १५ नोव्हेंबर, १९४६ रोजी मुंबईला पोहोचले. तोपर्यंत भारतात २० ऑक्टोबर, १९४६ रोजी मध्यवर्ती सरकारच्या मंत्रिमंडळाचा शपथविधी झाला होता. घटना समितीचे कामकाज सुरू झाल्यावर आंबेडकरांनी त्यात भाग घेतला. घटना समितीच्या १० डिसेंबर १९४६ च्या बैठकीत डॉ. [[राजेंद्र प्रसाद]] यांची घटना समितीचे अध्यक्ष म्हणून निवड करण्यात आली. ११ डिसेंबर पासून घटना समितीच्या बैठका सुरू झाल्या.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२९|language=मराठी}}</ref> १३ डिसेंबर १९४६ रोजी घटना समितीच्या बैठकीत घटना समितीच्या कार्याचे ध्येय आणि साध्य स्पष्ट करणारा ठराव भारताचे पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांनी मांडला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२२९-२३०|language=मराठी}}</ref> २० जानेवारी १९४७ रोजी नेहरूंचा ठराव मान्य करण्यात आला. भारताला स्वतंत्र देण्याचे काम तत्परतेने व्हावे म्हणून ब्रिटिश सरकारने २४ मार्च १९४७ रोजी [[लॉर्ड वेव्हेल]]च्या जागी [[लुई माउंटबॅटन|लॉर्ड लुई माऊंटबॅटन]] यांना भारताचा व्हाईसरॉय म्हणून नियुक्त केले. ब्रिटिश सरकार जून १९४७ च्या सुमारास (अखंड किंवा विभाजित) भारताला पूर्ण स्वातंत्र्य देण्याच्या विचारात होते.<ref name="auto37">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३१|language=मराठी}}</ref> सुरुवातीला भारतातील बरीच संस्थान स्वतंत्र राहू इच्छित होती. कारण ब्रिटिश सरकार व कॅबिनेट मिशनने भारतातील संस्थानिकांना आपल्या इच्छेप्रमाणे स्वतंत्र राहावे किंवा भारतीय संघराज्यात विलीन व्हावे या मताचे होते. आंबेडकरांनी १८ जून १९४७ रोजी एक पत्रक काढून अखंड भारतातील संस्थानिकांना सुचवले की, संस्थानिकांना आपली संस्थाने स्वतंत्र भारतात विलीन करावीत आणि तसे करणेच त्यांच्या हिताचे आहे. अशा आशयाचे आंबेडकरांचे पत्रक '[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]'च्या १८ जून १९४७ च्या अंकातही प्रसिद्ध झाले होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३१ व २३२|language=मराठी}}</ref> माऊंटबॅटनने एक समिती स्थापन केली ज्यात काँग्रेसतर्फे जवाहलाल नेहरू, [[वल्लभभाई पटेल]], आचार्य जे.बी. कृपलानी; मुस्लिम लीगतर्फे [[मोहम्मद अली जिना]], [[लियाकत अली खान]], सरदार अबदूर रीव निस्तार आणि [[शीख]] समाजातर्फे सरदार बलदेवसिंग या सात जणांना सभासद म्हणून नेमले. समितीने ४ जून ते ७ जून १९४७ दरम्यान विचारविनिमय करून भारताच्या पाळणीचे तत्त्व मान्य केले. १२ जून १९४७ रोजी फाळणी समितीने आपला खलिता तयार केला व ब्रिटिश सरकारला पाठवला. १४ जून १९४७ रोजी मुंबईत [[महात्मा गांधी|गांधींच्या]] उपस्थित काँग्रेसची बैठक झाली व त्या बैठकीत काँग्रेसने फाळणी स्वीकारली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३२|language=मराठी}}</ref> ब्रिटिश सरकारने फाळणीचा खलिता ४ जुलै १९४७ रोजी [[हाउस ऑफ कॉमन्स|हाउस ऑफ कॉमन्समध्ये]] 'दि इंडिया इनडिपेडन्स बील' मांडले. १० जुलैला मोहंमद अली जीना यांना [[पाकिस्तान|पाकिस्तानचे]] गव्हर्नर म्हणून इंग्लंडमध्ये स्वीकारण्यात आले. २६ जुलै रोजी हे बील मंजूर झाले व त्यावर इंग्लंडच्या महाराजाने १८ जुलै १९४७ रोजी शिक्कामोर्तब केले. १५ ऑगस्ट १९४७ च्या मध्यरात्री [[भारत]] व [[पाकिस्तान]] अशी दोन राष्ट्रे स्वातंत्र्य झाले.<ref name="auto33">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३३|language=मराठी}}</ref> या [[भारताची फाळणी|फाळणीच्या]] घडामोडीत आंबेडकर नव्हते, ते अखंड भारताचे समर्थक होते. फाळणी झाली तेव्हा [[दंगल|दंगली]] उसळल्या. फाळणीमुळे बराच अस्पृश्य समाज नव्या पाकिस्तान गेला, त्यांना परत आणण्यासाठी आंबेडकरांना प्रयत्न केले पण तितकेसे यश मिळाले नाही.<ref name="auto1">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३५|language=मराठी}}</ref> फाळणीमुळे बंगाल प्रांताचा पूर्व भाग सुद्धा पाकिस्तानात गेला त्यामुळे आंबेडकरांचे भारतीय घटना समितीचे संपुष्टात येऊन ते पाकिस्तानच्या घटना समितीचे सदस्य बनले.<ref name="auto33" /> त्यांनी आपल्या सदस्यत्वाचा राजीनामा दिला व विभाजित भारताचा भाग असलेल्या पश्चिम बंगालच्या कायदेमंडळातर्फे घटना समितीचे सदस्य होण्यासाठी प्रयत्न करु लागले. मात्र त्यावेळी काँग्रेस पक्षाने आंबेडकरांना घटना समितीचे सभासद म्हणून निवडून देण्याचा निर्णय घेतला. पूर्वी घटना समितीच्या बैठकांमध्ये आंबेडकरांनी जी भाषणे केली त्यावरून त्यांचे कायदा व संविधान या विषयांवरील प्रभुत्व, बुद्धिमत्ता, दूरदृष्टी, देशप्रेम, व विविध विषयांमधील सखोल ज्ञान या सर्वांची जाणीव नेहरू, पटेल, प्रसाद यांच्यासह संविधान सभेतील सर्व सदस्यांना झाली होती. त्यामुळे भारताचे संविधान तयार करण्यासाठी आंबेडकरांचे सहकार्य घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, असे त्यांना वाटले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३४|language=मराठी}}</ref> बंगालच्या फाळणीमुळे आंबेडकरांचे सदस्यत्व संपणार होते. त्यामुळे मुंबई प्रांतातून १९४७ च्या जुलैमध्ये आंबेडकर घटना परिषदेचे सदस्य म्हणून बिनविरोध निवडून येतील अशी व्यवस्था काँग्रेसने केली होती. आंबेडकर घटना परिषदेचे सदस्य म्हणून बंगालमधून निवडून आल्यानंतर ९ डिसेंबर १९४६ रोजी घटना परिषदेची पहिली सभा भरण्यापूर्वीच काँग्रेस नेते आंबेडकरांनी घटना परिषदेत पूर्ण सहकार्य करावे यासाठी प्रयत्न करु लागले होते.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६३ व ६४|language=मराठी}}</ref> यासाठी बॅ. जयकरांनी राजीनामा देऊन मुंबई प्रांतांतून रिकाम्या केलेल्या जागेवर डॉ. आंबेडकरांना निवडून आणावे असे डॉ. राजेंद्र प्रसादांनी मुंबई प्रांताचे मुख्यमंत्री [[बाळ गंगाधर खेर|बाळासाहेब खेर]] यांनी ३० जून १९४७ रोजी पत्र पाठवून कळवले होते. डॉ. राजेंद्र प्रसाद म्हणाले की, "''अन्य कोणतेही कारण विचारात घेतले तरी तरी घटना परिषदेतील आणि तिच्या विविध समित्यांतील डॉ. आंबेडकरांची कामगिरी इतकी उच्च प्रतीची आहे की; त्यांच्या सेवेला आपण मूकू नये असे वाटते. १४ जुलै १९४७ पासून घटना परिषदेचे नवे सत्र सुरू होत आहे. त्या सत्रात डॉ. आंबेडकर उपस्थित रहावेत अशी माझी तीव्र इच्छा आहे. म्हणून मुंबई प्रांतातून तुम्ही डॉ. आंबेडकरांना निवडून द्यावे.''"<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६६ व ६७|language=मराठी}}</ref> घटना समितीवर निवडून आल्यानंतर तीचे सभासद म्हणून समितीच्या नोंदवहीत १४ जुलै १९४७ रोजी आंबेडकरांनी स्वाक्षरी केली.<ref name="auto10" /> यासोबतच पंतप्रधान नेहरू व उपपंतप्रधान पटेल यांनी भारताच्या मंत्रिमंडळात आंबेडकर यांना स्थान दिले व त्यांच्याकडे कायदा व न्याय खात्याची जबाबदारी सोपवली. आंबेडकर स्वतंत्र [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री|भारताचे पहिले कायदा व न्यायमंत्री]] झाले.<ref name="auto1" /> २० ऑगस्ट १९४७ रोजी संविधान सभेच्या अध्यक्षांनी स्वतंत्र भारताचा कायदा आणि त्या संबंधित सर्व कायदेशीर गोष्टींचा विचार करण्यासाठी एक सल्लागार समिती नेमली. डॉ. बी.आर. आंबेडकर, जी.व्ही. मावळणकर, पुरुषोत्तमदास टंडन, गोपालस्वामी अय्यंगार, बिधनचंद्र लाल मित्र, अल्लादी कृष्णस्वामी अय्यर आणि हुसेन इमाम अशी या समितीच्या सभासदांची नावे होती.<ref name="auto1" /> भारतीय घटना समितीने एकूण २२ समित्या स्थापन केल्या होत्या. त्यातील १२ समित्या या विशेष कामकाजासाठी (राज्यघटना कामकाज समित्या) होत्या तर १० समित्या या कार्यपद्धतीशी निगडित होत्या. २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी संविधान सभेने एक ठराव पास करून भारतीय संविधानाचा मुसदा तयार करण्यासाठी मुसदा समिती तयार केली. २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी मसुदा समितीची स्थापना करण्यात आली, आणि त्यात ७ सदस्यांचा समावेश करण्यात आला, त्यांपैकी एक सदस्य आंबेडकर होते. दुसऱ्या दिवशी ३० ऑगस्ट १९४७ रोजी मसुदा समितीच्या सदस्यांनी आंबेडकरांची मसुदा समितीच्या अध्यक्षपदी निवड केली. घटना समित्यांमध्ये मुसदा समिती ही सर्वात महत्त्वाची होती, आणि राज्यघटनेची निर्मिती करणे ही या समितीची महत्त्वाची जबाबदारी होती. विधिमंत्री डॉ. आंबेडकर हे मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते व इतर सहा जण सदस्य होते. मसुदा समितीचे सदस्य म्हणून अलादी कृष्णस्वामी अय्यर, डॉ. कन्हैयालाल मुन्शी, गोपाळस्वामी अय्यंगर, मोहंमद सादुल्ला, [[टी.टी. कृष्णमचारी]] (डी.पी. खैतान यांच्या मृत्युनंतर नियुक्ती), एन. माधव राऊ (बी.एल. मित्तर यांनी राजीनामा दिल्यानंतर नियुक्ती) यांनी काम केले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३५ व २३६|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांना कायद्याचे व राज्यघटनेचे सखोल ज्ञान होते. त्यांनी इंग्लंड, अमेरिका, [[कॅनडा]], [[ऑस्ट्रेलिया]], [[फ्रान्स]], [[जर्मनी]], [[आयर्लंड]] यासारख्या सुमारे ६० देशांच्या [[संविधान|राज्यघटनांचा]] सखोल अभ्यास केला होता.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=PKElDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=indian+polity&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwia77PDu8rfAhVFfH0KHUceBFIQ6AEIGDAD#v=onepage&q=Ambedkar&f=false|title=INDIAN POLITY|first=M.|last=Laxmikanth|publisher=McGraw-Hill Education|accessdate=6 April 2019|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/why-do-we-celebrate-constitution-day-of-india-a-look-at-dr-b-r-ambedkar-s-contribution-towards-the-indian-constitution-1396312-2018-11-26|title=Constitution Day: A look at Dr BR Ambedkar's contribution towards Indian Constitution|first1=India Today Web Desk New|last1=DelhiNovember 26|first2=2018UPDATED:|last2=November 26|first3=2018 15:31|last3=Ist|website=India Today|accessdate=6 April 2019}}</ref> तसेच त्यांनी [[कायदा|कायदाविषयक]] महत्त्वपूर्ण ग्रंथांचा बारकाईने अभ्यास केला होता. संविधान निर्मितीच्या कामासाठी आंबेडकरांना सुरुवातीच्या [[बौद्ध]] [[संघ]]ाच्या पद्धतींचे आणि अन्य बौद्ध ग्रंथांचे अध्ययन सुद्धा कामी आले.<ref>{{cite web|title=Some Facts of Constituent Assembly |work=Parliament of India |publisher=National Informatics Centre |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |quote=On 29 August 1947, the Constituent Assembly set up an Drafting Committee under the Chairmanship of B. R. Ambedkar to prepare a Draft Constitution for India |accessdate=14 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511104514/http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |archivedate=11 May 2011 |df=dmy }}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३६|language=मराठी}}</ref> ३० ऑगस्ट १९४७ पासून आंबेडकरांनी सहकाऱ्यांची मिळेल तशी साथ घेत संविधान मसुदा लिहून पूर्ण केला आणि तो मसुदा संविधान समितीचे अध्यक्ष राजेंद्र प्रसाद यांना २१ फेब्रुवारी १९४८ रोजी सादर केला. आंबेडकरांनी अवघ्या १४५ दिवसांत मसुदारुपी राज्यघटना तयार केली होती. मसुदारुपी ती घटना स्वतंत्र भारताच्या लोकांचे मत अजमावण्याच्या उद्देशाने देशासमोर ठेवण्यात आली. या मसुदारूपातील घटनेचे १८ भाग होते, त्या १८ भागांत ३१५ कलमे व ९ परिशिष्टे होती.<ref name="auto7">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२३९|language=मराठी}}</ref> मसुदा समितीच्या बैठकीतील निर्णय एकमताने किंवा बहुमताने घेतले गेले होते. मसुदा तयार करताना मसुदा समितीने, घटना समितीद्वारा घेतलेल्या निर्णयाचे किंवा घटना समितीद्वारा कार्यान्वित केलेल्या विविध समित्यांनी घेतलेल्या निर्णयांचे अनुसरण केले होते. घटना समितीत झालेल्या चर्चेनंतर घटनेचा जो मसुदा प्रसिद्ध करण्यात आला त्यात ३०५ कलमे होती व ६ परिशिष्टे होती. आंबेडकर राज्यघटनेच्या निर्मितिप्रक्रियेत केंद्रस्थानी राहिले.<ref name="auto7" /> या काळात आंबेडकरांना [[मधुमेह|मधुमेहाचा]] आजार होता आणि त्यांचा त्यांना त्रास होता असे. त्यामुळे त्यांना रोजच उपचार घ्यावे लागत होते. मुंबईल्या मुक्कामात ते डॉ. मालवणकर यांच्या दवाखान्यात औषधोपचार घेण्यासाठी येत, तेव्हा तेथे डॉ. [[सविता आंबेडकर|शारदा कबीर]] (लग्नानंतरच्या डॉ. सविता आंबेडकर) यांच्याशी त्यांची ओळख झाली. मालवणरांनी आंबेडकरांवर उपचार करण्याचे काम डॉ. शारदा कबीर यांचेवर सोपवले होते. दोघांचा परिचय वाढत गेला व दोघांनी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला. हा आंजरजातीय विवाह होता, कबीर या [[ब्राह्मण समाज|ब्राह्मण]] समाजातील होत्या. १५ एप्रिल १९४८ रोजी आंबेडकर यांच्या दिल्ली येथील हार्डिंग ॲव्हिन्यू या निवासस्थानी आंबेडकर व डॉ. शारदा कबीर यांचा विवाह झाला.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४०|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर राज्यघटनेच्या निर्मितिप्रक्रियेत केंद्रस्थानी राहिले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४१|language=मराठी}}</ref> २१ फेब्रुवारी १९४८ पासून जवळपास आठ महिने मुसदारुपी घटना चर्चेसाठी खुली ठेवली होती. त्यानंतर ४ नोव्हेंबर १९४८ रोजी घटना समितीची बैठक घेण्यात आली. या बैठकीत राजेंद्र प्रसादांनी जाहिर केले की, आंबेडकर आज घटना समितीपुढे घटनेचा मसुदा सादर करतील. घटना समितीचे सभासद दोन दिवस मुसदारूप घटनेवर आपले विचार व्यक्त करतील आणि दुरुत्याही सुचवतील. त्यानंतर आंबेडकरांनी घटना समितीपुढे घटनेचा मसुदा सादर केला आणि मसुद्यावर विवेचनात्मक विचार मांडले आणि भारताच्या राज्यघटनेची काही महत्त्वाची वैशिष्ट्ये सांगितली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४३|language=मराठी}}</ref> "घटना समितीने वेगवेगळ्या समित्या नियुक्त केल्या होत्या. त्या सर्व समितीच्या घटना समितीला आपले अहवाल सादर करीत होत्या. घटना समिती त्या अहवालांच्या आधारे कीही निर्णय घेत होती आणि ते निर्णय मसुदा समितीला कळवत होती. मसुदा समिती ते निर्णय आणि भारत सरकारचा १९३५चा कायदा विचारात घेऊन राज्यघटना तयार करण्याचे कार्य करीत होती, असे आपल्या भाषणाच्या सुरुवातीलाच आंबेडकरांनी सांगितले.<ref name="auto43">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४४|language=मराठी}}</ref> मसुदारूप घटना ३१५ कलमांची आणि ८ परिशिष्टांची आहे. मसुदारुपी घटनेत भारतीय संघराज्याचा मुख्य अधिकारी म्हणून एक पद आहे, ज्या भारतीय संघराज्याचा अध्यक्ष (राष्ट्रपती) असे म्हणले आहे. असे असले तरी या घटनेत अमेरिकेसारखे अध्यक्षीय पद्धतीचे सरकार स्वीकारलेले नाही तर संसदीय पद्धतीचे सरकार घटनेत स्वीकारले आहे. म्हणून [[राष्ट्रपती]] भारत देशावर राज्य करणार नाही. तो केंद्रिय मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानेच कार्य करणार आहे. संसदेत बहुमताचे प्रभुत्व आहे. मंत्री संसदेचे सदस्य आहेत. मसुदारूप घटना संघराज्यात्मक आहे आणि एकात्मही आहे. तीमध्ये लोकशाही पद्धतीला प्राध्यान्य आहे."<ref name="auto43" /> संविधान सभेत भाषणाचा समारोप करताना आंबेडकर म्हणले की, "राज्यघटना कितीही चांगली असली तरी ती अमलात आणणारे लोक जर चांगले नसतील तर त्या राज्यघटनेचे मातेरे होते. मात्र राज्यघटना कितीही वाईट असली तरी ती राबविणारे लोक चांगले असतील तर ती राज्यघटना निःसंशय चांगली ठरते." संविधान सभेचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद हेसुद्धा नागरी सेवेचे महत्त्व विशद करताना म्हणाले की, "राज्यघटनेत काही असेल अथवा नसेल, राज्यघटना काही सांगो अथवा न सांगो, देशाचे कल्याण या देशाचे शासन-प्रशासन कोणत्या प्रकारे केले जाते यावर अवलंबून राहील आणि शाळा-प्रशासन चालविणारे लोक कोण वा कसे आहेत त्यावर अधिक अवलंबून राहील."<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४४ व २४५|language=मराठी}}</ref> ४ नोव्हेंबर १९४८ रोजी आंबेडकरांनी आपल्या भाषणात घटनेची देशहिताची, राज्यहिताची व जनहिताची जी वैशिष्ट्ये सांगितली त्यावर प्रभावित होऊन घटना समितीच्या अनेक सभासदांनी ५ नोव्हेंबर १९४८ रोजीच्या बैठकीत घटनाकार आंबेडकर यांची प्रशंसा करणारी मते व्यक्त केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४५ ते २५१|language=मराठी}}</ref> संविधान सभेमध्ये मसुदा समितीचे सदस्य [[टी.टी. कृष्णमचारी]] यांनी सांगितले की, {{Quote|text="संविधान सभेने मसुदा समितीवर सात सदस्य नियुक्त केले होते. त्यापैकी एकाने या सभागृहाचा राजीनामा दिला आणि त्याची जागा दुसऱ्याने घेतली. एकाचा मृत्यू झाला आणि ती जागा रिक्तच राहिली. एक सदस्य अमेरिकेत निघून गेला आणि ती जागा भरली गेलीच नाही, आणि एक अन्य सभासद राज्याच्या राजकारणात गुंतून पडले आणि त्यामुळे तेवढी पोकळी निर्माण झाली. एक किंवा दोन व्यक्ती दिल्लीपासून बरेच लांब होते आणि त्यांची प्रकृती त्यांना उपस्थित राहण्याची अनुमती देत नव्हती. म्हणून सरतेशेवटी असे घडले की, संविधानाचा मसुदा तयार करण्याचे उत्तरदायित्व एकट्या डॉ. आंबेडकरांवर आले. कदाचित सभागृहाला या वास्तवाची जाणीव असावी. डॉ. आंबेडकरांनी ही जबाबदारी, हे कार्य अत्यंत योग्यपणे पार पडले, यात मला तीळमात्रही शंका नाही. म्हणून आम्ही त्यांचे ऋणी आहोत."<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/ambedkar-constitution-narendra-modi-govt-2851111/|title=Denying Ambedkar his due|date=14 June 2016|accessdate=6 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/cadebatefiles/C05111948.html|title=Constituent Assembly of India Debates|website=164.100.47.194|accessdate=6 April 2019}}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४५ ते २४७|language=मराठी}}</ref>}} एस. नागप्पा म्हणाले की, "''या घटनेचा मुसदा तयार करण्याचे कष्ट घेतल्याबद्दल पुन्हा एकदा मी डॉ. आंबेडकर यांचे आभार मानतो. हे काम गुंतागुंतीचे आहे, याविषयी शंकाच नाही, तरी सुद्धा त्यांनी ते अतिशय यशस्वीपणे व कमी वेळेत केले.''"<ref name="auto47">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४७|language=मराठी}}</ref> ७ नोव्हेंबर १९४८ नंतर घटना समितीच्या बैठका लागोपाठ होत राहिल्या. घटनेच्या प्रत्येक कलमावर चर्चा करून एक-एक कलम स्वीकारण्यात आले. २० नोव्हेंबर १९४८ रोजीच्या बैठकीत घटनेचे अकरावे कलम स्वीकारण्यात आले आणि भारतातील [[अस्पृश्यता]] कायद्याने नष्ट करण्यात आली.<ref name="auto47" /> १४ नोव्हेंबर १९४९ रोजी घटना समितीचे शेवटचे चर्चासत्र सुरू झाले. यात आंबेडकरांनी घटनेच्या सुचनांविषयी, दुरुस्त्याविषषी भाषण केले आणि परिवर्तनीय मसुदारुपी राज्यघटना तिसऱ्या वाचनासाठी आणि मंजूर होण्यासाठी घटना समितीपुढे सादर केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४८|language=मराठी}}</ref> सभासदांनी परिवर्तित मसुदारुपी घटनेवर १७ नोव्हेंबर १९४९ रोजीच्या बैठकीत भाषणे केली. यावेळीही बऱ्याच सभासदांनी घटना तयार करण्यासाठी घेतलेल्या परिश्रमामुळे आंबेडकरांची प्रशंसा केली. सेठ गोविंददास यांनी आंबेडकरांना 'आधुनिक युगाचा मनू' म्हणले जात असल्याचे संविधान सभेत सांगितले. खंडुभाई के. देसाई यांनी आंबेडकरांनी दिलेल्या अत्यंत विद्वतापूर्ण भाषणांना अविस्मरणीय म्हणले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२४९|language=मराठी}}</ref> तर के.एम. जेधे यांनी आंबेडकरांना थोर वकील व प्रचंड बुद्धी व क्षमता असलेले मानव म्हणले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२५०|language=मराठी}}</ref> २५ नोव्हेंबर १९४९ रोजी राज्यघटनेचे शिल्पकार आंबेडकर यांनी संविधान सभेत आपले उद्बोधक व ऐतिहासिक भाषण दिले. त्यांनी प्रारंभी घटनेच्यासंबंधीची तांत्रिक माहिती दिली. काही कलमांची व वैशिष्ट्यांची माहिती दिल्यानंतर ते आपल्या भाषणाच्या शेवटाकडे आले आणि थोडेसे गंभीर झाले. त्यावेळी त्यांनी देशाच्या भवितव्याविषयी आपल्या भावना व आपले विचार व्यक्त केले. स्वतंत्र भारतातील लोकशाहीविषयी आंबेडकर म्हणतात की, "जोपर्यंत इंग्रज सरकार होते, तोपर्यंत आपल्या देशातील चांगल्या वाईट गोष्टीची जबाबदारी आपण त्यांच्यावर टाकत होतो. पण आता आपण स्वतंत्र झाल्यामुळे चांगल्या वाईट गोष्टीची जबाबदारी आपलीच राहणार आहे. त्यामुळे आपल्याला आता अधिक जबाबदारीने वागावे लागणार आहे." नंतर देशाच्या सुरक्षिततेच्या संदर्भात आंबेडकर म्हणतात की, "भारताचे स्वातंत्र्य आपल्याच लोकांच्या विश्वासघाताने अनेकदा गेले आहे. आपल्याच लोकांनी देशद्रोह केला आणि भारत देश दुसऱ्यांच्या हाती दिला. [[मुहम्मद बिन कासिम]]ने जेव्हा [[सिंध]]वर स्वारी केली तेव्हा राजा दाहीरच्या सेनापतीने लाच घेतली आणि तो आपल्या राजाच्या मदतीला धावला नाही. यामुळे राजा दाहीरचा पराभव झाला. [[महंमद घोरी]]ला भारतावर स्वारी करण्याचे आमंत्रण राजा [[जयचंद]]ने दिले. [[शिवाजी महाराज]] स्वराज्यासाठी लढत होते, तेव्हा इतर मराठे सरदार शिवाजी महाराजांविरुद्ध लढत राहिले. आता पुन्हा तसेच होणार नाही ना? अशी मला चिंता वाटते. जर राजकीय नेत्यांनी आपल्या पक्षाचे मत हे राष्ट्र हितापेक्षा श्रेष्ठ मानले तर भारताचे स्वातंत्र्य पुन्हा धोक्यात येईल. असे झाले तर पुन्हा स्वातंत्र्य मिळविणे अशक्यच होऊन बसेल. यासाठी रक्ताच्या शेवटच्या थेंबापर्यंत आपण आपल्या स्वातंत्र्यासाठी लढले पाहिजे. मी हिंदू, मी मुसलमान, मी ख्रिश्चन, मी शिख, मी जैन-बौद्ध यांना दुय्यमत्व देऊन, मी प्रथम भारतीय व अंतिमतः ही भारतीयच आहे, असे आपण मानलेच पाहिजे".<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२५१ ते २५६|language=मराठी}}</ref> २६ नोव्हेंबर १९४९ च्या घटना समितीच्या बैठकीत घटना समितीचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद हे आपल्या भाषण म्हणाले की, "''स्वतंत्र भारताची राज्यघटना तयार करण्यासाठी जी मसुदा समिती नियुक्त करण्यात आली, तिचे सभासद आणि प्रामुख्याने तिचे अध्यक्ष डॉ. आंबेडकर यांची निवड करण्याचा घटना समितीची निर्णय अगदी अचूक होता. आणि डॉ. आंबेडकरांनी उत्कृष्ट राज्यघटनेची निर्मिती करून तो निर्णय सार्थक सिद्ध केला आहे.''" आंबेडकर भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार व जगातले एक श्रेष्ठ घटनाकार म्हणून ओळखले जाऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२५८|language=मराठी}}</ref> == हैदराबाद मुक्तिसंग्राम== {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title= | halign=center | quote=<poem> "देशाला स्वातंत्र्य मिळाले तरी निजामाच्या जोखडाखाली अडकलेल्या हैदराबाद संस्थानातील लढ्याला आंबेडकर यांच्या विचारांचे नतिक पाठबळ मिळाले होते. त्यातूनच मराठवाड्यात स्वातंत्र्याची पहाट झाली. धर्मसत्ता व राजसत्ता कधीच एकत्र नांदू शकत नाहीत, या शब्दांत बाबासाहेबांनी निजामाच्या धार्मिक सत्तेला विरोध केला होता." </poem> |salign=right |author= '''ज्येष्ठ स्वातंत्र्यसेनानी अ‍ॅड. [[भगवानराव देशपांडे]]''' <br /> |source= <ref name="ReferenceB">{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/dr-ambedkar-thoughts-behind-haidrabad-mukti-sangram-1142105/|title=Latest Marathi News- Breaking News Today &#124; Read Marathi Batmya from Maharashtra, India ब्रेकींग मराठी न्यूज at https://loksatta.com/|date=18 सप्टें, 2015}}</ref> }} आंबेडकर यांनी [[हैदराबाद संस्थान|हैदराबाद संस्थानात]] नागरी स्वातंत्र्याच्या प्राप्तीसाठी भाषण, लेखन, शिक्षण आणि सभा स्वातंत्र्याची आवश्यकता प्रतिपादन केली होती. त्यांनी 'शेड्यूल्ड कास्ट्स फेडरेशन'च्या माध्यमातून संस्थानातील दलित जनतेमध्ये राजकीय व सामाजिक स्वातंत्र्याची चेतना निर्माण करण्याचे कार्य केले.<ref name="ReferenceB"/> १९४० च्या दशकात ब्रिटीश सरकारने भारतातील संस्थानांना स्वतंत्र राहण्याचा अथवा भारत किंवा पाकिस्तानात विलीन होण्याचा पर्याय दिला होता. [[मुहम्मद अली जिन्ना]] यांच्या नेतृत्वाखालील पाकिस्तानच्या निर्मितीनंतर, हैदराबादच्या निजामाने १७ ऑगस्ट १९४७ रोजी हैदराबाद संस्थान स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून घोषित केले. संस्थानात मूलभूत नागरी अधिकारांवर कठोर नियंत्रणे लादण्यात आली होती. १९३८ ते १९४८ या काळात डॉ. आंबेडकरांनाही संस्थानाच्या हद्दीत सभा, परिषदा व संमेलने आयोजित करण्यास प्रतिबंध करण्यात आला होता. निजामांच्या या भूमिकेमुळे निर्माण झालेल्या राजकीय व सुरक्षेच्या आव्हानांचा सामना करण्यासाठी तत्कालीन पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]], गृहमंत्री [[वल्लभभाई पटेल]] आणि कायदेमंत्री आंबेडकर यांनी धोरणात्मक पावले उचलली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.saamana.com/article-on-marathwada-sangram/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2021-09-19 |archive-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920211747/https://www.saamana.com/article-on-marathwada-sangram/ |url-status=dead }}</ref> भारत सरकारने हैदराबाद संस्थानाविरुद्ध लष्करी कारवाई करण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा डॉ. आंबेडकरांनी गृहमंत्री वल्लभभाई पटेल यांच्या भूमिकेस पाठिंबा दर्शवला. कारवाईपूर्वी पटेल यांनी डॉ. आंबेडकरांशी या विषयावर विचारविनिमय केला होता. संस्थानाचा इतिहास आणि भौगोलिक स्थान लक्षात घेता निजामाचे अस्तित्व स्वतंत्र राहणे अशक्य असल्याचे मत डॉ. आंबेडकरांनी व्यक्त केले होते. थेट लष्करी आक्रमणामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कायदेशीर आणि राजकीय अडचणी निर्माण होऊ शकतात तसेच [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रसंघात]] भारतावर आक्रमक राष्ट्र म्हणून ठपका ठेवला जाऊ शकतो, असा युक्तिवाद त्यांनी केला. त्यामुळे या कारवाईला कायदेशीर आणि तांत्रिकदृष्ट्या 'पोलीस कारवाई' ([[ऑपरेशन पोलो]]) असे स्वरूप देण्याची सूचना डॉ. आंबेडकरांनी केली. वल्लभभाई पटेल यांनी ही सूचना स्वीकारली. १३ सप्टेंबर १९४८ रोजी सुरू झालेल्या या कारवाईचा परिणाम म्हणून निजामाचे सैन्य आणि रजाकारांचा पराभव झाला व १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी हैदराबाद संस्थान अधिकृतपणे भारतात विलीन झाले.<ref>आंबेडकर चरित्र - धनंजय कीर</ref><ref>हैदराबाद मुक्तिसंग्रामातील चित्तथरारक आठवणी - लक्ष्मणराव कापसे</ref><ref>आंबेडकर आणि हैदराबाद संस्थान - डॉ. शेषराव नरवाडे</ref> == बुद्ध जयंतीचे प्रणेते == [[File:Dr. Ambedkar speaking on Buddha Jayanti on 2 May 1950.jpg|thumb|२ मे १९५० रोजी [[नवी दिल्ली]] येथे झालेल्या [[बुद्ध जयंती]]च्या कार्यक्रमात बोलतांना बाबासाहेब आंबेडकर]] आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली २ मे १९५० रोजी भारतात पहिली सार्वजनिक [[बुद्ध जयंती]] [[दिल्ली]] येथे साजरी झाली होती. याप्रसंगी आंबेडकरांनी बुद्धांच्या जीवन कार्यावर विचार मांडले. या जयंती समारंभास अनेक देशांचे प्रतिनिधी, भिक्खू संघ व सुमारे वीस हजार लोकांचा समुदायही उपस्थित होता.<ref name="प्रणेते">{{स्रोत बातमी|url=|title=बुद्ध जयंतीचे प्रणेते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|last=थोरात|first=ॲड. संदिप|date=१७ मे २०१२|work=दैनिक सम्राट|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|page=४|language=मराठी}}</ref> इ.स. १९५१ मध्ये आंबेडकरांच्याच अध्यक्षतेखाली तीन दिवसीय बुद्ध जयंती महोत्सव साजरा झाला. इ.स. १९५६ला आंबेडकरांनी आपल्या आयुष्यातील शेवटची बुद्ध जयंती दिल्लीतच साजरी केली. आंबेडकरांनी दिल्लीशिवाय महाराष्ट्रातही बुद्ध जयंतीस इ.स. १९५३ पासून सुरुवात केली. इ.स. १९५६ पर्यंत त्यांच्या अध्यक्षतेखाली व प्रमुख उपस्थितीत बुद्ध जयंतीचे महाराष्ट्रात भव्य कार्यक्रम झाले. महाराष्ट्रातले बुद्ध जयंतीचे कार्यक्रम प्रामुख्याने मुंबईत झाले. भारतात व महाराष्ट्रात बुद्ध जयंती महोत्सवाच्या परंपरेची सुरुवात आंबेडकरांनी केली, म्हणून त्यांना भारतातील सार्वजनिक बुद्ध जयंती महोत्सवाचे प्रणेते समजले जाते.<ref name="प्रणेते" /> ''इतर सर्व धर्म संस्थापकांच्या जन्मदिनी देशात सुट्टी मिळते. मग मानवतेचा महान संदेश देण्याऱ्या तथागत बुद्धांच्या जयंतीस सुट्टी का नाही? एक तर नियोजित सुट्ट्यातील एक सुट्टी कमी करा अथवा एक सुट्टी वाढवून आम्हाला द्या.'' अशी आग्रही मागणी डॉ. आंबेडकरांनी तत्कालीन केंद्र सरकारकडे केली होती. बुद्ध जयंती दिनी सार्वजनिक सुट्टी असावी ही १९४२ पासूनच मागणी होती. आंबेडकरांच्या प्रयत्नांमुळे व दबावामुळे २७ मे १९५३ रोजी केंद्र सरकारने बुद्ध जयंती निमित्त सार्वजनिक सुट्टी जाहीर केली. महाराष्ट्र सरकारने मात्र त्या वर्षी सार्वजनिक सुट्टी जाहीर केली नाही. या सर्व बाबींचा उल्लेख आंबेडकरांनी १९५३ च्या आपल्या मुंबईतील बुद्ध जयंती कार्यक्रमाच्या भाषणात स्वतः केला आहे.<ref name="प्रणेते" /> == बौद्ध धम्मात धर्मांतर== {{मुख्य|नवबौद्ध चळवळ|नवयान|बावीस प्रतिज्ञा|बौद्धधम्म प्रवर्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}}{{हे सुद्धा पहा|नवबौद्ध|धम्मचक्र प्रवर्तन दिन|दीक्षाभूमी|दीक्षाभूमी (चंद्रपूर)}} [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar addressing his followers during 'Dhamma Deeksha' at Deekshabhoomi, Nagpur 14 October 1956.jpg|thumb|१४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी, नागपूर येथे धम्म दीक्षा सोहळ्यामध्ये आपल्या अनुयायांना उद्देशून बोलताना आंबेडकर]] [[चित्र:Dr. Ambedkar being administered 'Dhamma Deeksha' by Bhante Chandramani (from Kushinara) at Nagpur on 14 October 1956.jpg|thumb|कुशीनाराचे भिक्खू महास्थविर चंद्रमणी यांचेकडून दीक्षा ग्रहण करताना आंबेडकर]] [[चित्र:Dikshabhumi.jpg|left|thumb|[[नागपूर]] येथील दीक्षाभूमीचा [[स्तूप]]]] '''{{Quote box | quoted = true | bgcolor = #F5F6CE | salign = right | quote = ''मी बुद्धांचा धम्म (बौद्ध धर्म) सर्वोत्तम मानतो. त्याची कोणत्याही धर्माशी तुलना केली जाऊ शकत नाही. विज्ञान मानणाऱ्या आधुनिक माणसाला जर कोणता धर्म आवश्यक वाटत असेल, तर तो फक्त एकच धर्म आहे, तो म्हणजे बौद्ध धर्म. मी गेली तीस वर्षे सर्व धर्मांचा अभ्यास करून या निष्कर्षाप्रत आलो आहे की बौद्ध धर्म हा जगातील सर्वश्रेष्ठ धर्म आहे.'' | source = ''' ''- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, [[भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म]] प्रस्तावनेमधून, ६ मार्च १९५६''' }} आंबेडकरांनी [[हिंदू धर्म]]ात सुधारणा करण्याचा प्रयत्न केला.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> पण हिंदुंची मानसिकता बदलण्यास त्यांना अपयश आले. हिंदू धर्मात राहून अस्पृश्यांची आर्थिक स्थिती व सामाजिक दर्जा सुधारणार नाही, याची जाणीव त्यांना झाली.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> तसेच अस्पृश्य हे हिंदूंच्या सामाजिक व धार्मिक गुलामगिरीतून मुक्त होणार नाही हेही त्यांना जाणवले.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> त्यामुळे हिंदू धर्माचा त्याग करणे त्यांच्यासाठी आवश्यक ठरले.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> त्यांनी असा विचार केला की, जसे स्वातंत्र्य हे भारतासाठी आवश्यक आहे, तसे धर्म बदलणे हे अस्पृश्यांसाठी आवश्यक आहे.<ref name="लेखक मंडळ २०१३ १४६"/> आंबेडकरांची धर्मांतराची संकल्पना होती की - अस्पृश्यांना हिंदू धर्मामध्ये चांगली वागणूक मिळत नाही. तसेच हिंदू धर्म जातिव्यवस्थेचा पुरस्कर्ता असून तो माणसांत भेद करतो, हिंदू धर्मात समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुता नाही. आंबेडकरांनी हिंदू धर्म आणि समाजव्यवस्थेला असा प्रश्न केला, "जो धर्म अस्पृश्यांना मंदिरात जाऊ देत नाही, पाणी पिऊ देत नाही, ज्ञानार्जन करू देत नाही; आमच्या सारख्यांच्या सावलीचा विटाळ मानतो, हिंदू धर्म अस्पृश्यांना तुच्छ मानतो, अशा हिंदू धर्मात अस्पृश्यांनी का राहावे?"<ref name="गाठाळ २०१९ ४३३"/> सामाजिक कार्यकर्त्या [[रूपा कुलकर्णी-बोधी]] म्हणतात की, "बाबासाहेबांनी हिंदू धर्माला सुधारण्याचा बराच प्रयत्न केला. त्यांनी आकसाने बौद्ध धर्मात प्रवेश केलेला नाही. महाडचा सत्याग्रह, काळाराम मंदिराचा सत्याग्रह ही त्याचीच उदाहरणं आहेत. त्यांनी अनेक हिंदू नेत्यांशी चर्चा केली. त्यात अगदी एस. एम. जोशी, सावरकर, टिळकांचा मुलगा श्रीधर टिळक यांच्याशी चर्चा केली होती.<ref name="ReferenceC">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-58900160|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी बौद्ध धम्म स्वीकारण्यामागे काय कारणं होती?|via=www.bbc.com}}</ref> आंबेडकरांनी [[१३ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९३५|१९३५]] रोजी [[नाशिक]] जिल्ह्यातील [[येवले|येवला]] या गावी भरलेल्या परिषदेत [[हिंदू धर्म]]ाचा त्याग करण्याची घोषणा केली. धर्मांतराच्या या घोषणेनंतर [[ख्रिश्चन]], [[मुस्लिम]], [[शिख]], [[जैन]], [[बौद्ध]], [[यहूदी]] इत्यादी धर्मांच्या धर्मगुरूंनी आंबेडकरांनी त्यांच्या कोट्यवधी अनुयायांसह आपल्या धर्मात यावे यासाठी निमंत्रणे दिली तर काहींनी आमिषेही दाखवली. बॅरिस्टर [[मोहम्मद अली जिना]] यांनी जयकरांमार्फत आंबेडकरांनी [[इस्लाम]] स्वीकारावा, [[पाकिस्तान]]ाला यावे व पाकिस्तानाचे गव्हर्नर व्हावे असा प्रस्ताव ठेवला होता. तर त्यावेळेचे जगातील सर्वाधिक श्रीमंत संस्थान असलेल्या [[निझाम]]ाने आंबेडकरांनी अनुयायांसह इस्लाम स्वीकारल्यास प्रत्येक व्यक्ती मागे काही कोटी रुपये देण्याचे कबूल केले होते.<ref>{{Citation|last=Zee News|title=Baba Saheb : Documentary on complete personality of Dr Bhimrao Ambedkar {{!}} Part II|date=2016-04-14|url=https://m.youtube.com/watch?t=97s&v=65fxrTaebwQ|accessdate=2018-03-30}}</ref> परंतु त्यांना भारतभूमीतला, विवेकनिष्ट व मानवी मुल्ये जपणारा धर्म हवा होता म्हणून त्यांनी ह्या दोन्ही प्रस्ताव नाकारले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=३०७, ३०८, ३०९|language=मराठी}}</ref> ख्रिश्चन धर्माच्या विदेशी धर्मगुरूंनी त्यांना [[ख्रिश्चन धर्म]] स्वीकारण्याती विनंती केली आणि धर्म स्वीकारल्यानंतर जगातील सारेच ख्रिश्चन देश अस्पृश्यांचा सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय स्तर उंचावण्यास मदत करतील अशी हमी दिली होती. महाबोधी सोसायटीकडून [[बौद्ध]] [[भिक्खू]]ंनी त्यांनी [[बौद्ध धर्म]] स्वीकारावा अशी तार पाठवली होती. हा धर्म [[आशिया]] खंडातील एक प्रमुख धर्म होता. जो तुमचे व तुमच्या अनुयायांची उद्दिष्टे साध्य करेल, असे त्यात लिहिले हाते. आंबेडकर बुद्धिप्रमाण्यवादी होते, त्यांनी सन १९३५ च्या आपल्या धर्मांतरांच्या घोषणेनंतर २१ वर्षे जगातील विविध प्रमुख धर्मांचा अभ्यास केला. त्यानंतर त्यांचा कल मानवतावादी व विज्ञानवादी धर्म म्हणून बौद्ध धम्माकडे वळला.<ref>{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कैलास प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४४०|language=मराठी}}</ref> धर्मांतरापूर्वी मुंबईत १९४५ मध्ये मुंबई येथे [[सिद्धार्थ लॉ कॉलेज, मुंबई|सिद्धार्थ महाविद्यावय]] स्थापन केले.तसेच औरंगाबाद येथे इ.स. १९५० मध्ये [[मिलिंद महाविद्यालय]] सुरू करून त्याच्या परिसरास ''नागसेनवन'' असे नाव दिले. त्यांनी मुंबईतील आपल्या निवासस्थानाला [[राजगृह]] असे नाव दिले. त्यांनी ''१४ ऑक्टोबर १९५६, नागपूर'' हा धर्मांतराचे स्थळ व दिवस जाहीर केला. त्यानंतर भारतातील सर्व राज्यांतून लक्षावधी अस्पृश्य लोक नागपूर येथे धम्म दीक्षेकरिता येऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकर आणि बौद्धधम्म|last=संघरक्षित|first=महास्थवीर|publisher=द कॉर्पोरेट बॉडी ऑफ द बुद्धा एज्युकेशन फाऊंडेशन|year=१९९०|isbn=|location=तैवान|pages=१४०|language=मराठी}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/00_pref_unpub.html| title=00_pref_unpub|संकेतस्थळ=www.columbia.edu|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2018-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502081913/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/00_pref_unpub.html|url-status=dead}}</ref> <span style="color: orange"> <blockquote>बाबासाहब करे पुकार बुद्ध धम्म का करो स्वीकार...</blockquote> <span style="color: blue"> <blockquote>आकाश पाताल एक करो बुद्ध धम्म का स्वीकार करो...</blockquote> अशा घोषणा देत आंबेडकरवाद्यांनी नागपूरात प्रवेश केला. नागपूर शहरात ५ लक्ष आंबेडकरानुयायी आले तेव्हा नागपूर शहराची लोकसंख्या दुप्पट झाली होती. त्या दिवशी [[विजयादशमी|अशोक विजयादशमी]] होती. [[सम्राट अशोक]] यांनी बौद्ध धम्माचा याच दिवशी स्वीकार केला होता. हे शपथग्रहण सकाळी ९.०० वाजता झाले. [[श्रीलंका|श्रीलंकेचे]] बौद्ध भिक्खू [[महास्थविर चंद्रमणी]] यांचेकडून आंबेडकर व [[सविता आंबेडकर]] यांनी [[त्रिशरण]] व [[पंचशील]] ग्रहण करून धम्मदीक्षा घेतली. त्यांनंतर नवदीक्षित बौद्ध आंबेडकरांनी स्वतः आपल्या सुमारे ५ लक्ष अनुयायांना त्रिशरण, पंचशील आणि [[बावीस प्रतिज्ञा]] देऊन बौद्ध धम्माची दीक्षा दिली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/lokprabha/babasaheb-ambedkar-and-religion-change-290869/|title=बाबासाहेब आणि धर्मातर|date=2013-12-06|work=Loksatta|access-date=2018-03-30|language=mr-IN}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://divyamarathi.bhaskar.com/article/EDT-babasaheb-ambedkar-column-2481860.html|title=डॉ. आंबेडकरांचा बौद्ध धम्म|date=2011-10-06|work=marathibhaskar|access-date=2018-03-14|language=mr}}</ref> आंबेडकरांनी १५ ऑक्टोबर रोजी सुद्धा ३ लक्ष अनुयायांना दीक्षा दिली, तर [[चंद्रपूर]] येथे १६ ऑक्टोबर रोजी ३ लक्ष लोकांना बौद्ध धम्माची दीक्षा दिली. तसेच अकोला येथे ५०० लोकांनी बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. तीन दिवसांतच आंबेडकरांनी १० लाखापेक्षा अधिक लोकांना बौद्ध धम्माची दीक्षा देऊन जगातील बौद्धांची संख्या १० लाखांनी वाढवली.<ref name="auto28">{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=१५०|language=मराठी}}</ref> मार्च १९५९ च्या एका अहवालानुसार देशात १.५ ते २ कोटी अस्पृश्यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला होता.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=e-b2EzNRxQIC&printsec=frontcover&dq=ambedkar+and+buddhism&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiSiNXAuJnZAhXLro8KHR0HDhkQ6AEIJjAB#v=onepage&q=ambedkar%20and%20buddhism&f=false|title=Ambedkar and Buddhism|last=Sangharakshita|date=2006|publisher=Motilal Banarsidass Publishe|isbn=9788120830233|language=en}}</ref> आंबेडकरांनी धम्मदीक्षेसाठी अजब बंगला वस्तुसंग्रहालयातील बुद्धमूर्ती मध्य प्रदेशचे तत्कालीन मुख्यमंत्री तथा काँग्रेस नेते रविशंकर शुक्ला यांच्याकडून मागिवली होती.<ref>{{Cite web|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/babasaheb-ambedkar-had-taken-buddha-idol-from-madhya-pradesh-chief-minister-for-dhamma-daksha-125850294.html|title=बाबासाहेबांनी धम्मदीक्षेसाठी मध्य प्रदेशच्या मुख्यमंत्र्यांकडून घेतली होती बुद्धमूर्ती|website=Divya Marathi}}</ref> लक्षावधी अनुयायांसह आंबेडकरांनी बौद्ध धर्म स्वीकारल्यावर देशात बौद्ध धर्माचे पुनरूज्जीवन झाले. त्यांचे धर्मांतर जगातील एक सर्वात मोठे सामूहिक धर्मांतर होते. आंबेडकरांना ''बौद्ध धर्माचे प्रवर्तक'' तसेच ''बौद्ध धर्माचे पुनरूज्जीवक'' म्हणले जाऊ लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=३३२|language=मराठी}}</ref> महापरिनिर्वाणापर्यंत आंबेडकरांनी ३० लक्षापेक्षा जास्त लोकांना बौद्ध धर्मात आणण्याचे कार्य केले. [[अशोक|सम्राट अशोकानंतर]] बौद्ध धर्माचे प्रसार कार्य आंबेडकरांएवढे कोणत्याही भारतीयाने केले नाही.<ref>{{Cite book|title=आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास|last=गाठाळ|first=डॉ. एस.एस.|publisher=कैलास प्रकाशन|year=२०१९|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=४४३|language=मराठी}}</ref> [[चित्र:22 Vows (in Marathi) administered by Most Revered Bodhisattva Dr. Babasaheb Ambedkar on the occasion of Buddhist Dhamma Deeksha on 14 October 1956 at Deeksha Bhoomi, Nagpur.jpg|thumb|right|२२ प्रतिज्ञांचा दीक्षाभूमीवरील स्तंभ]] आंबेडकरांनी बौद्धांना स्वतःच्या [[२२ प्रतिज्ञा]] वदवून घेतल्या. या बौद्ध धर्माचे सार आहेत. यांत बौद्ध धर्मात असलेला हिंदू देवी-देवता व संस्कृतीचा त्याग, बुद्धाचे पंचशील, त्रिशरण, अष्टांगमार्ग, दहा पारमिता, मानवी मूल्ये व तत्त्वे आहेत. या प्रतिज्ञा [[पंचशील]], [[अष्टांगिक मार्ग]] व [[दहा पारमिता]] अनुसरण्याच्या आहेत. आंबेडकरांच्या प्रतिज्ञा या आवाहन स्वरूपातील सूचनांसारखे आहेत. प्रतिज्ञा पाळण्याची ते कठोर सक्त ताकीद देत नाहीत किंवा कठोर भाषा वापरीत नाहीत. या २२ प्रतिज्ञा बौद्ध धर्माचा सांस्कृतिक भाग म्हणून महत्त्वाच्या आहेत.<ref>{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकर आणि बौद्धधम्म|last=संघरक्षित|first=महास्थवीर|publisher=द कॉर्पोरेट बॉडी ऑफ द बुद्धा एज्युकेशन फाऊंडेशन|year=१९९०|isbn=|location=तैवान|pages=१४९|language=मराठी}}</ref> अर्थतज्ज्ञ आणि राज्यसभेचे खासदार [[नरेंद्र जाधव]] म्हणतात की, "बाबासाहेबांनी बौद्ध धर्माचा स्वीकार केल्यावर त्यांचे महापरिनिर्वाण झाले. त्यामुळे बौद्ध धर्माचा प्रसार करण्याचे त्यांचे उद्दिष्ट पूर्ण झाले नाही. १४ ऑक्टोबर नंतर मुंबईत धर्मांतराचा मोठा सोहळा ठेवण्यात आला होता. त्यात प्रल्हाद केशव अत्रेंपासून अनेक नेते त्यात सहभागी होणार होते. मात्र त्यात डॉ. आंबेडकरांना सहभागी होता आले नाही. आम्ही बौद्ध धर्म स्वीकारला पण तो आचरण्यात आणण्याची यंत्रणा त्यांना उभारता आली नाही. ती यंत्रणा उभी राहिली मात्र आपापल्या पद्धतीने. अनेक ठिकाणी बौद्ध धर्माचे आचरण करण्यात येते पण त्याबद्दल प्रत्येकाची थिअरी असते. हे पद्धतशीरपणे व्हायला हवे होते, ते झाले नाही हे मान्य करावं लागेल."<ref name="ReferenceC"/> === आंबेडकरानंतर बौद्ध समाज === आंबेडकरांच्या निधनानंतर मुंबईहून त्यांच्या अस्थी [[दिल्ली]]ला नेण्यात आल्या. तेथे एक आठवड्यानंतर धर्मांतराचा कार्यक्रम होऊन ३०,००० लोकांनी बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. नंतर अस्थींचे अनेक विभाजन केले गेले आणि त्यांचे भाग [[आग्रा]] सहित देशातील प्रमुख शहरात पाठवले गेले आणि प्रत्येक शहरात ठिकठिकाणी धर्मांतराचे कार्यक्रम झाले. अशाप्रकारे नागपूर येथील सामूदायिक धर्मांतरांची चळवळीची गती पुढे चालू राहिली. ७ डिसेंबर १९५६ ते १० फेब्रुवारी १९५६ पर्यंतच्या काळात [[मुंबई]], [[आग्रा]], [[दिल्ली]] यांसह देशातील वीस पेक्षा अधिक शहरांत धर्मांतराचे कार्यक्रम घडून आले. आंबेडकर यांच्या हस्ते दीक्षा घेतलेल्या १०,००,००० बौद्धांद्वारे दीक्षित नवबौद्धांची संख्या ४०,००,००० झाली.<ref name="auto55">{{संकेतस्थळ स्रोत| title=Ambedkar and Buddhism|दुवा=https://books.google.co.in/books?id=e-b2EzNRxQIC&printsec=frontcover&dq=ambedkar+and+buddhism&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiSiNXAuJnZAhXLro8KHR0HDhkQ6AEIJjAB#v=onepage&q=ambedkar%20and%20buddhism&f=false|प्रकाशक=Motilal Banarsidass Publishe|भाषा=en|दिनांक=2006}}</ref> १९५१ च्या जनगणनेनुसार सर्व भारतात अवघे १,८०,८२३ बौद्ध होते. त्यापैकी [[महाराष्ट्र]]ात २,४८७, [[पंजाब]]ात १,५५०, [[उत्तर प्रदेश]]ात ३,२२१, [[मध्य प्रदेश]]ात २,९९१ आणि बाकीचे बहुतेक सर्व बौद्ध ईशान्य भारतात होते. इ.स. १९५१ ते १९६१ या दशतकात महाराष्ट्रातील बौद्धांची अधिकृत संख्या २,४८७ वरून २७,८९,५०१ पर्यंत पोहोचली. तर १९५१ ते १९६१ मध्ये भारतातील अधिकृत बौद्धांची लोकसंख्या १,६७१ टक्क्यांनी वाढून १,८०,८२४ वरून ३२,५०,२२७ पर्यंत पोहोचली होती. धर्मांतरापूर्वी महाराष्ट्रातील [[अनुसूचित जाती]]त महारांचे प्रमाण ७०% इतके होते. धर्मांतरामुळे त्यांची विभागणी ३५% बौद्ध, व ३५% हिंदू महार अशी झाली.<ref name="auto28" /><ref name=":0" /><ref>भारतीय जनगणना, १९५१ व १९६१</ref> ही सरकारी जनगणनेची आकडेवारी होती पण प्रत्यक्षात मात्र भारतातील धर्मांतरित बौद्धांची लोकसंख्या ही या जनगणनेतील बौद्ध लोकसंख्येपेक्षा कितीतरी पटींनी अधिक होती.<ref name="auto55"/> मार्च १९५९ पर्यंत भारतातील धर्मांतरित बौद्धांची संख्या जवळ जवळ १.५ ते २ कोटी होती, जी भारतातील ४.५% लोकसंख्या होती.<ref name="auto55"/> २०११ च्या जनगणनेनुसार भारतातील एकूण बौद्ध लोकसंख्येपैकी ८७% पेक्षा जास्त लोक हे आंबेडकरवादी बौद्ध आहेत, ज्यांचे पूर्वज १९५६ मध्ये बौद्ध धर्मात परिवर्तित झाले होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/india-news/dalits-who-converted-to-buddhism-better-off-in-literacy-and-well-being/745230/|title=Dalits who converted to Buddhism better off in literacy and well-being: Survey|date=2 July 2017}}</ref><ref>Peter Harvey, ''An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices'', p. 400. Cambridge University Press, 2012, {{ISBN|978-052185-942-4}}</ref><ref>''The New York Times guide to essential knowledge: a desk reference for the curious mind''. Macmillan 2004, page 513.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/india/2017/06/17/dalits-converting-to-buddhism|title=Dalits Are Still Converting to Buddhism, but at a Dwindling Rate|date=17 June 2017|website=The Quint}}</ref> == मृत्यू == {{मुख्य|चैत्यभूमी|महापरिनिर्वाण दिन|डॉ. आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक}} [[चित्र:Maha Parinirvana of Dr. Babasaheb Ambedkar 05.jpg|thumb|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे महापरिनिर्वाण]] [[चित्र:The ocean of people waving the mortal remains of Dr. Babasaheb Ambedkar towards the 'Chaitya Bhoomi', Mumbai, which had never been seen in the history (7 December 1956).jpg|thumb|आंबेडकरांची मुंबईतील अंत्ययात्रा, ७ डिसेंबर १९५६]] [[चित्र:Chaitya Bhoomi, Mumbai – Samadhi place of Dr. Babasaheb Ambedkar.jpg|thumb|[[चैत्यभूमी]], आंबेडकरांचे समाधी स्थळ]] [[नागपूर]] व [[चंद्रपूर]] येथील धर्मांतराचे झाल्यावर आंबेडकर [[दिल्ली]]ला परतले. त्यानंतर काही आठवड्यात २० नोव्हेंबर १९५६ मध्ये ते [[नेपाळ]]मधील [[काठमांडू]]ला ‘‘वर्ल्ड फेलोशिप ऑफ बुद्धिस्ट‘’च्या चौथ्या परिषदेस हजर राहिले. तेथे त्यांनी ‘‘[[बुद्ध]] की [[कार्ल मार्क्स]]‘’ या विषयावर भाषण केले. त्यात त्यांनी ''भगवान बुद्धाचा मार्ग मार्क्स पेक्षा श्रेष्ठ आहे, ज्यात प्रेम, न्याय, बंधुत्व, विज्ञानवाद असून तो शोषण समाप्त करू शकतो'' असे सांगितले. आपल्या परतीच्या प्रवासात त्यांनी [[बनारस]]मध्ये दोन भाषणे दिली. दिल्लीमध्येही त्यांनी विविध बौद्ध समारंभांत भाग घेतला. त्यानंतर त्यानी राज्यसभेच्या अधिवेशनात भाग घेतला आणि आपल्या ‘‘भगवान बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स’‘ या पुस्तकाचे शेवटचे प्रकरण लिहून पूर्ण केले. ५ डिसेंबरच्या सायंकाळी ‘‘बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’‘ या ग्रंथाच्या प्रास्ताविक आणि परिचय या दोन प्रकरणांच्या प्रती आणून त्यांनी रात्री त्यांची तपासणी केली. दुसऱ्या दिवशी पहाटे १२.१५ वाजता [[६ डिसेंबर]] [[इ.स. १९५६]] रोजी दिल्लीला निवासस्थानी त्यांचे निधन ([[महापरिनिर्वाण]]) झाले. त्यावेळी त्यांचे वय ६४ वर्ष आणि ७ महिन्याचे होते. दिल्लीहून विशेष विमानाने त्यांचे पार्थिव [[मुंबई]]ला आणण्यात आले. मुंबई हे ठिकाण अत्यंविधीसीठी निश्चित झाले त्यानंतर देशभरातील त्यांचे अनुयायी मिळेल त्या साधनाने मुंबईला येऊ लागले. आंबेडकर यांच्या धर्मांतरानंतरच्या सात आठवड्यांत त्यांनी बौद्ध धम्माच्या प्रचारासाठी मोठे कार्य केले. आंबेडकरांची अंत्ययात्रा राजगृह (हिंदू कॉलनी), दादर येथून दुपारी १.४० वाजता निघाली. दादर व्हिन्सेन्ट रोड (आताचा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर रोड), पोयबावडी, [[परळ]], एलफिन्स्टन ब्रिज, सयाी रोड, गोखले रोड (उत्तर व दक्षिण), रानडे रोडवरून दादर चौपाटीवरील हिंदू स्मशानभूमीत (आता चैत्यभूमी) सायकांळी ६ वाजता पोहोचली. चार मैल लांबीच्या या त्यांच्या अंत्ययात्रेत देशभरातून १५ लाखांवर लोक सामील झाले होते. ७ डिसेंबर १९५६ रोजी सायंकाळी ७.५० वाजता त्यांच्यावर [[मुंबई]] मध्ये बौद्ध पद्धतींनी अंत्यसंस्कार करण्यात आले. मुंबई हे त्यांच्या जीवनकार्यातील अधिकांश काळ मुख्यालय होते आणि तेथेच त्यांचे अजूनही सर्वात जास्त अनुयायी होते. मुंबई शहरातील ती सर्वात मोठी अत्यंयात्रा होती. त्यानंतर दहनसंस्कारास उपस्थित राहिलेल्यापैंकी एक लाख लोक त्यांच्या अस्थींबरोबर तैनातीने राजगृहापर्यंत गेले. परंतु दहनभूमी सोडण्यापूर्वी त्यांनी आंबेडकरांच्या इच्छेची पूर्ती करण्यासाठी म्हणून बौद्ध धम्माचा स्वीकार करण्याचा आग्रह धरला. त्यानुसार दीक्षा समारंभाचा कार्यक्रम होऊन तेथे उपस्थित असलेल्या बौद्ध भिक्खूंपैकी महापंडित डॉ. [[भदंत आनंद कौसल्यायन|आनंद कौसल्यायन]] यांनी त्रिशरण व पंचशील देऊन त्याच ठिकाणी १० लाख लोकांना बौद्धधम्माची दीक्षा दिली. एकाच वेळी दहा लक्षांवरील लोकांचे धर्मांतर हे जगातील सर्वात मोठे सामूहिक धर्मांतर होते.<ref name=":0" /> आंबेडकरांचे दिल्लीमध्ये आपल्या निवासस्थानी महापरिनिर्वाण झाले होते, तेथे भारत सरकारने [[डॉ. आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक]] निर्माण केले आहे. याला 'महापरिनिर्वाण स्थळ' म्हणूनही ओळखले जाते. १३ एप्रिल २०१८ रोजी भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या हस्ते स्मारकाचे लोकार्पन करण्यात आले. या स्मारकाच्या इमारतीची रचना पाने उघडलेल्या [[भारतीय संविधान]]ाच्या पुस्तकाप्रमाणे असून हा आकार "ज्ञानाच्या शोधाचे प्रतीक" आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://lokmat.news18.com/news/ambitious-br-ambedkar-museum-inaugurated-by-pm-narendra-modinew-287075.html|title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारकाचं पंतप्रधानांच्या हस्ते लोकार्पण|संकेतस्थळ=News18 Lokmat|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-01-20|archive-date=2019-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921220028/https://lokmat.news18.com/news/ambitious-br-ambedkar-museum-inaugurated-by-pm-narendra-modinew-287075.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://m.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-pm-modi-inaugurate-dr-ambedkar-national-memorial-in-delhi-17818230.html| title=पीएम मोदी ने अंबेडकर स्मारक का किया उद्घाटन, बोले- भ्रम फैलाती है कांग्रेस|access-date=2020-01-20|language=hi}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == === कुटुंब === {{मुख्य|आंबेडकर कुटुंब}} [[चित्र:Rajagriha, Bombay, February 1934. (L to R) Yashwant, BR Ambedkar, Ramabai, Laxmibai, Mukundrao, and Tobby.jpg|thumb|right|300px|इ.स. १९३४ मध्ये मुंबईतील [[राजगृह]] येथील [[आंबेडकर कुटुंब]]ीय. चित्रात डावीकडून – [[यशवंत आंबेडकर|यशवंत]] (मुलगा), बाबासाहेब, [[रमाबाई आंबेडकर|रमाबाई]] (पत्नी), लक्ष्मीबाई (वहिणी; आनंदरावांची पत्नी), मुकंदराव (पुतण्या) व खाली बसलेला कुत्रा टॉब्बी.]] [[रमाबाई आंबेडकर|रमाबाईंना]] आंबेडकरांच्या पत्नी होत. त्यांनी रमाबाईंना लिहायला वाचायला शिकवले होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=८०|language=मराठी}}</ref> रमाबाई व बाबासाहेब यांना एकूण पाच अपत्य झाली – [[यशवंत आंबेडकर|यशवंत]], गंगाधर, रमेश, इंदू (मुलगी) व राजरत्न. यशवंत खेरीज इतर चार अपत्ये त्यांच्या वयाची दोन वर्षे पूर्ण होण्याच्या आतच दगावली. [[यशवंत आंबेडकर|यशवंत]] (१९१२–१९७७) हा एकमेव त्यांचा वंशज होता.<ref>{{Cite book|title=दलित समाजाचे पितामह डॉ. भीमराव आंबेडकर|last=जोगी|first=डॉ. सुनिल|publisher=डायमंड बुक्स|year=२००७|isbn=|location=|pages=५०|language=मराठी}}</ref> [[चित्र:Dr. B.R. Ambedkar with wife Dr. Savita Ambedkar in 1948.jpg|thumb|right|इ.स. १९४८ मध्ये दिल्ली येथे द्वितीय पत्नी [[डॉ. सविता आंबेडकर]] सोबत बाबासाहेब आंबेडकर]] इ.स. १९३५ मध्ये दीर्घ आजारानंतर आंबेडकरांच्या पत्नी [[रमाबाई आंबेडकर|रमाबाई]] यांचे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/nagpur-vidarbha-news/nagpur/tyagmurti-ramabai/articleshow/69513517.cms| title=त्यागमूर्ती रमाई! - tyagmurti ramabai|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://zeenews.india.com/hindi/zee-hindustan/video/aaj-ka-itihas-today-is-ramabai-ambedkar-death-anniversary/531810| title=आज का इतिहास: आज हुआ था बाबा साहब भीमराव की पत्नी रमाबाई आंबेडकर का निधन|दिनांक=2019-05-27|संकेतस्थळ=Zee Hindustan|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> १९४० च्या दशकात [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाचा]] मसुद्याचे काम पूर्ण करतावेळी डॉ. आंबेडकर खूप आजारी होते. त्यांच्या पायांमध्ये मज्जासंस्थाजन्य वेदना होत होत्या, त्यामुळे त्यांना रात्री झोप येत नसे. ते [[इन्सुलिन]] आणि [[होमिओपॅथी]]ची औषधे घेत होते.<ref>{{Cite news|url=https://www.womensweb.in/2018/05/savita-ambedkar-discredited-caste-woman-may18wk3/|title=The Woman Behind Dr. Ambedkar – Why Are Our Women Denied Their Rightful Place In History?|date=22 May 2018|work=Women's Web: For Women Who Do|access-date=13 November 2018|language=en-US|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503070902/https://www.womensweb.in/2018/05/savita-ambedkar-discredited-caste-woman-may18wk3/|url-status=dead}}</ref> यावर उपचार घेण्यासाठी ते मुंबईला गेले आणि तेथे त्यांची डॉ. [[शारदा कृष्णराव कबीर]] यांच्याशी भेट झाली. कबीर या पुण्याच्या [[सारस्वत]] [[ब्राह्मण]] कुटुंबातील होत्या.<ref>{{Cite book|title=Maaisahebanche Agnidivya|last=Sukhadeve|first=P. V.|publisher=Kaushaly Prakashan|year=|isbn=|location=|pages=15|language=Marathi}}</ref> डॉ. कबीर यांची आंबेडकरांची वैद्यकीय काळजी घेतली. पुढे आंबेडकरांनी कबीरांशी १५ एप्रिल, १९४८ रोजी [[नवी दिल्ली]] येथील आपल्या निवासस्थानी नोंदणी पद्धतीने विवाह केला. विवाहसमयी आंबेडकरांचे वय ५७ वर्ष तर शारदा कबीर यांचे वय ३९ वर्ष होते.<ref>{{cite book |last=Keer |first=Dhananjay |title=Dr. Ambedkar: life and mission |year=2005 |origyear=1954 |publisher=Popular Prakashan |location=Mumbai |pages=403–404 |isbn=81-7154-237-9 |url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA394 |accessdate=13 June 2012}}</ref> विवाहानंतर शारदा कबीरांनी '[[सविता आंबेडकर|सविता]]' हे नाव स्वीकारले.<ref>{{cite web | last=Pritchett | first=Frances |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1940s.html | title=In the 1940s | accessdate=13 June 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623190913/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1940s.html | archivedate=23 June 2012 | df=dmy-all }}</ref> सविता आंबेडकरांना अपत्य नव्हते. आंबेडकरानुयायी लोक सविता आंबेडकरांना आदराने 'माई' किंवा 'माईसाहेब' म्हणत असत. मुंबईमध्ये २९ मे, २००३ रोजी वयाच्या ९३व्या वर्षी सविताबाईंचे त्यांचे निधन झाले.<ref>{{cite web |url=http://www.रीडिफ.कॉम/news/2003/may/29mai.htm |title=Archived copy |accessdate=20 जून 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161210075024/http://www.रीडिफ.कॉम/news/2003/may/29mai.htm |archivedate=10 December 2016 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/00_pref_unpub.html|title=00_pref_unpub|last=Pritchett|first=Frances|website=Columbia.edu|access-date=11 January 2020|archive-date=2018-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502081913/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/00_pref_unpub.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.loksatta.com/lekha-news/the-buddha-and-his-dhamma-dr-b-r-ambedkar-1594868/|title=उपोद्घाताची कथा..|date=3 December 2017|work=Loksatta|access-date=11 January 2020|language=mr-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-expresses-grief-over-death-of-savita-ambedkar/articleshow/47857884.cms|title=PM expresses grief over death of Savita Ambedkar – Times of India|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=11 January 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/b-r-ambedkars-widow-passes-away/articleshow/47838403.cms|title=B R Ambedkar's widow passes away – Times of India|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=11 January 2020|language=en}}</ref> यशवंत आंबेडकरांचा विवाह [[मीरा आंबेडकर|मीरा]] यांचेशी झाला. त्यांना एकूण चार अपत्ये झाली, ती पुढील प्रमाणे : [[प्रकाश आंबेडकर|प्रकाश]] (बाळासाहेब), रमाबाई, [[भीमराव यशवंत आंबेडकर|भीमराव]] व [[आनंदराज आंबेडकर|आंनदराज]]. प्रकाश आंबेडकरांचे लग्न अंजली यांचेशी झाले असून त्यांना [[सुजात आंबेडकर|सुजात]] हा एक मुलगा आहे. तर रमाबाईंचा विवाह प्राध्यापक व अभ्यासक [[आनंद तेलतुंबडे|आनंद तेलतुबंडे]] यांचेशी झालेला असून त्यांना दोन मुली आहेत. भीमराव यांना एक मुलगी आहे व आनंदराज यांनाही दोन मुलगे आहेत. आंबेडकरांचा पुतण्या आनंदराव यांचे नातू [[राजरत्न आंबेडकर|राजरत्न]] आहेत, जे सध्या [[भारतीय बौद्ध महासभा|भारतीय बौद्ध महासभेचे]] राष्ट्रीय अध्यक्ष आहेत. [[आंबेडकर कुटुंब]]ातील हे सदस्य मात्र राजकारण, समाजकारण व [[आंबेडकरवादी चळवळ]]ीशी, तसेच बौद्ध चळवळींमध्ये काम करतात. === भाषाज्ञान === [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar written a letter to the Bonn University in fluent German language.jpg|thumb|300px|right|२५ फेब्रुवारी १९२१ रोजी जर्मनीतील बॉन विद्यापीठात शिक्षण घेण्यासाठी आंबेडकरांनी तिथल्या प्रशासनास अस्खलित जर्मन भाषेत लिहिलेले पत्र.<ref name="auto29">{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/mumbai-news/dr-babasaheb-ambedkar-autobiography-marathi-articles-1452080/|title=डॉ. आंबेडकर चरित्रातील अज्ञात जर्मन दुवा!|date=21 एप्रिल 2017|website=Loksatta|url-status=live}}</ref>]] आंबेडकर हे [[बहुभाषी]] होते. ते [[मराठी भाषा|मराठी]], [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]], [[पाली भाषा|पाली]], [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[फ्रेंच भाषा|फ्रेंच]], [[जर्मन भाषा|जर्मन]], [[फारसी भाषा|फारसी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]] अशा अकरा पेक्षा अधिक अनेक भारतीय व विदेशी भाषा शिकलेले होते. यापैकी इंग्रजी, हिंदी, गुजराती, व मराठीसह अनेक [[भाषा]]ंवर त्यांचे प्रभुत्व होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=७१, ८१, ८८, ८९, ९०|language=मराठी}}</ref><ref>{{Cite book|title=माझी आत्मकथा|last=आंबेडकर|first=डॉ. बाबासाहेब|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=२०१४|isbn=|location=औरंगाबाद|pages=२०, २३, १४४, १४९, १५०|language=मराठी}}</ref> जर्मन व फ्रेंच भाषा त्यांनी कोलंबिया विद्यापीठात आत्मसात केल्या.<ref name="auto29" /> === देव आणि धर्माबद्दल विचार === आंबेडकर [[नास्तिकता|नास्तिक]] होते. त्यांचा [[देव|देवावर]] अजिबात विश्वास नव्हता. पण ते [[निधर्मी]] किंवा [[धर्मविरोधी]] नव्हते, तर समाजासाठी [[धर्म]] आवश्यक आहे, हे त्यांनी मान्य केले. त्यांच्यासाठी धर्म हा [[नैतिक पाठराखण|नैतिक संहिता]], [[समता|समानता]], [[प्रेम]], [[न्याय]] यासारख्या मूल्यांचा संच म्हणून वैध होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2016/06/phule-ambedkar-ki-vaichariki-aur-virasat_bajrang-bihari-yiwari/|title=फुले-आंबेडकर की वैचारिकी और विरासत|last=तिवारी|first=Bajrang Bihari Tiwari बजरंग बिहारी|date=2016-06-05|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2021-08-27}}</ref> त्यांनी [[धर्मनिरपेक्षता]] या तत्त्वाचा पुरस्कार केला, तसेच त्यांनी संविधानामार्फत भारतीय राजकीय-सामाजिक समाज जीवनामध्ये हे तत्त्व रुजवले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/vishesh-news/dr-ambedkar-and-secularism-1167319/|title=डॉ. आंबेडकर आणि धर्मनिरपेक्षता|date=2015-12-06|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-08-27}}</ref> स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुत्व शिकवणारा धर्म मला आवडतो, हे त्यांचे प्रचलित कथन आहे. मानव आणि धर्म या दोघांत तुलना करताना त्यांनी मानवास अधिक महत्त्वाचे ठरवले, तर धर्माला दुय्यम ठरवले. ते असे म्हणाले की, मानव हा धर्मासाठी नसून धर्म हा माणसासाठी आहे. आधुनिक जगामध्ये विज्ञानाच्या कसोटीवर टिकणारा धर्म त्यांना अपेक्षित होता. त्यामुळे त्यांनी बुद्ध धम्माला वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि मानवी मूल्य असणारा जगासाठी सर्वात उपयुक्त धर्म म्हणले आहे. आयुष्याच्या उत्तरार्धात त्यांचा कल बौद्ध धम्म अनुसरण्याकडे झुकला, आणि आयुष्याच्या अगदी अंतिम महिन्यांत त्यांनी अधिकृतपणे बौद्ध धम्म स्वीकारला. == पत्रकारिता == {{हे सुद्धा पहा|वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची वृत्तपत्रे}} [[चित्र:Cover page of Dr. Babasaheb Ambedkar's 'Mooknayak'.jpg|thumb|left|मूकनायकचा पहिला अंक, ३१ जानेवारी १९२०]] [[चित्र:Cover page of Dr. Babasaheb Ambedkar's 'Bahishkrut Bharat' Fortnightly.jpg|thumb|right|[[बहिष्कृत भारत]]चा २३ डिसेंबर १९२७ रोजीचा अंक]] २०२० मध्ये प्रकाशित झालेल्या वृत्तानुसार आंबेडकर प्रभावी पत्रकार व संपादक होते,<ref>{{Cite web|url=https://www.forwardpress.in/2020/01/mooknayak-100-years-journalism-ambedkar-hindi/|title=डॉ. आंबेडकर की पत्रकारिता : ‘मूकनायक’ से ‘प्रबुद्ध भारत’ की यात्रा|first=Siddharth|last=सिद्धार्थ|date=26 January 2020|website=फॉरवर्ड प्रेस}}</ref> वृत्तपत्रांच्या माध्यमातून समाजोन्नती करण्यासाठी त्यांनी एकूण ५ वृत्तपत्रे सुरू केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.forwardpress.in/2017/07/ambedkars-journalism-and-its-significance-today/| title=Ambedkar’s journalism and its significance today|last=चौबे|पहिले नाव=Kripashankar Chaube कृपाशंकर|दिनांक=2017-07-05|संकेतस्थळ=Forward Press|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://velivada.com/2018/03/28/dr-ambedkar-as-a-journalist/|title=Dr. Ambedkar As A Journalist|दिनांक=2018-03-28|संकेतस्थळ=Velivada|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2020-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107153507/https://velivada.com/2018/03/28/dr-ambedkar-as-a-journalist/|url-status=dead}}</ref><ref name="auto49">https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand17/index.php/23-2015-01-15-05-42-45/9964-2012-06-14-09-33-10?showall=&start=12</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://prahaar.in/%e0%a4%aa%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac-%e0%a4%86%e0%a4%82%e0%a4%ac/|title=पत्रकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर {{!}}|last=Sawant|first=Rajesh|language=en-US|access-date=2021-06-08|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421155319/http://prahaar.in/%e0%a4%aa%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac-%e0%a4%86%e0%a4%82%e0%a4%ac/|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mahamtb.com/Encyc/2017/12/6/Article-on-journalist-babasaheb-Ambedkar-by-ravindra-gole.html| title=पत्रकार आंबेडकर|संकेतस्थळ=www.mahamtb.com|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714075733/https://www.mahamtb.com/Encyc/2017/12/6/Article-on-journalist-babasaheb-Ambedkar-by-ravindra-gole.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/104917|title=Dr Ambedkar as a journalist a study|date=31 December 2002}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.beedlive.com/newsdetail.php| title=beedlive|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=www.beedlive.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202120210/http://www.beedlive.com/newsdetail.php|archive-date=2020-02-02|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|url-status=dead}}</ref><ref name="auto14">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mahanews.gov.in/Home/FrontMantralayDetails.aspx?str=utYf%2FMWKOh8%3D| title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर एक बहुआयामी व्यक्तीमत्त्व - डॉ. गंगाधर पानतावणे|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103210546/https://www.mahanews.gov.in/Home/FrontMantralayDetails.aspx?str=utYf%2FMWKOh8%3D|archive-date=2019-01-03|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=|title=संग्रहित प्रत|url-status=dead}}</ref> ते त्यांच्या मते ''कोणतीही चळवळ यशस्वी होण्यासाठी तिला वर्तमानपत्राची आवश्यकता असते. ज्या चळवळीचे वर्तमानपत्र नसेल तिची अवस्था पंख तुटलेल्या पक्ष्याप्रमाणे होते.'' त्यांनी आपल्या चळवळीत वेगवेगळ्या कालावधीत पाच वर्तमानपत्रे वापरली.<ref name="auto49" /><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.forwardpress.in/2017/02/baba-sahab-dr-ambedkar-ka-srijnatmak-sahity/|title=बाबा साहेब डा. आंबेडकर का सृजनात्मक साहित्य|date=2017-02-10|work=फॉरवर्ड प्रेस|access-date=2018-03-26|language=hi-IN}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://prahaar.in/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC/|title=पत्रकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|website=prahaar.in|language=en-US|access-date=2018-03-26|archive-date=2018-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111133834/http://prahaar.in/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC/|url-status=dead}}</ref> ३१ जानेवारी १९२० रोजी, आंबेडकरांनी अस्पृश्यांवरील अन्याय दाखविण्यासाठी ''[[मूकनायक]]'' हे पहिले [[पाक्षिक]] सुरू केले.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-51311062| title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या 'मूकनायक'ची आजही गरज का आहे?|last=येंगडे|first=सूरज|date=2020-01-31|work=BBC News मराठी|access-date=2020-04-09|language=mr}}</ref> यासाठी त्यांना [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर संस्थानाचे]] छत्रपती [[शाहू महाराज]] यांनी आर्थिक मदत केली होती. ३ एप्रिल, इ.स. १९२७ रोजी त्यांनी ''[[बहिष्कृत भारत]]'' हे वृत्तपत्र सुरू केले. त्यांनी २९ जून १९२८ रोजी ''[[समता (वृत्तपत्र)|समता]]'' हे वृत्तपत्र सुरू केले. हे [[समाज समता संघ|समाज समता संघाचे]] मुखपत्र होते. २४ फेब्रुवारी १९३० रोजी त्यांनी [[जनता (वृत्तपत्र)|जनता]] तर ४ फेब्रुवारी १९५६ मध्ये [[प्रबुद्ध भारत]] हे वृत्तपत्र सुरू केले. इ.स. १९४४ मध्ये आंबेडकरांनी "आम्ही शासनकर्ती जमात बनणार" या शीर्षकाखाली ''जनता'' वृत्तपत्रात लेख लिहिला. या वृत्तपत्रांद्वारे आपल्या विचारांनी त्यांनी स्पृश्य आणि अस्पृश्यांना जागृत केले. त्यांची प्रत्रकारिता प्रभावी होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mahamtb.com/Encyc/2017/12/6/Article-on-journalist-babasaheb-Ambedkar-by-ravindra-gole.html|title=पत्रकार आंबेडकर|website=mahamtb.com|language=en|access-date=2018-03-26|archive-date=2018-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111133957/http://mahamtb.com/Encyc/2017/12/6/Article-on-journalist-babasaheb-Ambedkar-by-ravindra-gole.html|url-status=dead}}</ref> आंबेडकर हे इंग्रजी भाषेचे विद्वान होते, परंतु त्यावेळी महाराष्ट्रातील बहुतांश दलित जनता केवळ मराठी वाचत असे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.forwardpress.in/2017/02/baba-sahab-dr-ambedkar-ka-srijnatmak-sahity/| title=बाबा साहेब डा. आंबेडकर का सृजनात्मक साहित्य|last=राजबहादुर|पहिले नाव=Raj Bahadur|दिनांक=2017-02-10|संकेतस्थळ=फॉरवर्ड प्रेस|भाषा=hi-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> त्यामुळे त्यांनी ही सर्व पाक्षिके व साप्ताहिके मराठी भाषेमध्ये प्रकाशित केली. [[गंगाधर पानतावणे]] यांच्या १९८७मधील आंबेडकरांया पत्रकारितेवरील पी.एच.डी. शोध प्रबंधानुसार"या मुकनायकाने (आंबेडकर) बहिष्कृत भारतामधील लोकांना प्रबुद्ध भारताकडे नेले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे महान पत्रकार होते."<ref name="auto14" /> == पुरस्कार आणि सन्मान == [[चित्र:Dr. Ambedkar with Mr. Wallace Stevens at Columbia University, New York (USA), while receiving LL.D. (Doctorate of Laws) for being the 'Chief Architect of the Constitution of India'.jpg|thumb|५ जून १९५२ रोजी, आंबेडकर [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ाची मानध एलएल.डी. ही डॉक्टरेट पदवी स्वीकारल्यानंतर त्यांच्यासोबत [[वॅलन्स स्टीव्हन्स]].]] [[चित्र:D.Litt. Degree Certificate of Dr. B. R. Ambedkar from Osmania University.jpg|thumb|१२ जानेवारी १९५३ रोजी, हैदराबादच्या [[उस्मानिया विद्यापीठ]]ाकडून आंबेडकर यांना दिलेली डी.लिट्. ही मानद पदवी]] === राष्ट्रीय सन्मान === * '''भारतरत्न''' : सन १९९० मध्ये आंबेडकरांना मरणोत्तर "[[भारतरत्न]]" हा देशाच्या सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite news|url=https://www.mapsofindia.com/my-india/india/list-of-bharat-ratana-award-winners|title=List of Bharat Ratna Award Winners 1954–2017|date=12 July 2018|work=My India|access-date=17 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bharatratna.co.in/bharat-ratna-awardees.htm|title=List Of Bharat Ratna Awardees|website=bharatratna.co.in|access-date=17 January 2020|archive-date=2018-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124205711/http://www.bharatratna.co.in/bharat-ratna-awardees.htm|url-status=dead}}</ref> आंबेडकरांना भारतरत्न देण्याचे [[भारत सरकार]]ने एप्रिल १९९० च्या पहिल्या आठवड्यात जाहिर केले. आणि [[१४ एप्रिल]] [[इ.स. १९९०|१९९०]] रोजी त्यांना मरणोत्तर [[भारतरत्‍न]] या पुरस्काराने गौरवले गेले. डॉ. आंबेडकरांना दिलेला ‘[[भारतरत्न]]' पुरस्कार भारताचे राष्ट्रपती [[रामस्वामी वेंकटरमण]] यांचे हस्ते डॉ. [[सविता आंबेडकर]] यांनी स्वीकारला. [[१४ एप्रिल]] [[इ.स. १९९०|१९९०]] हा त्यांचा शताब्धी जयंती दिन होता. हा पुरस्कार सोहळा [[राष्ट्रपती भवन]]ातील दरबार हॉल/ अशोक हॉलमध्ये संपन्न झाला होता.<ref>{{Cite book|title=माईसाहेबांचे अग्निदिव्य|last=सुखदेवे|first=पी.व्ही.|publisher=कौशल्य प्रकाशन|year=|isbn=|location=|pages=५०|language=मराठी}}</ref> === मानद पदव्या === * '''डॉक्टर ऑफ लॉ''' (एलएलडी) : ही सन्माननीय पदवी ५ जून १९५२ रोजी अमेरिकेतील [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ाने प्रदान केली. 'भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार, मंत्रिमंडळाचे सदस्य आणि राज्यसभेचे सदस्य, भारताच्या प्रमुख नागरिकांपैकी एक, एक महान समाजसुधारक आणि मानवी हक्कांचा शूर समर्थक' असे कोलंबिया विद्यापीठाने त्यांना दिलेल्या मानपत्रात संबोधण्यात आले आहे.<ref>{{cite web|url=https://globalcenters.columbia.edu/content/bhimrao-ramji-ambedkar|title=Bhimrao Ramji Ambedkar {{!}} Columbia Global Centers|website=globalcenters.columbia.edu|access-date=13 November 2018}}</ref><ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२७९|language=मराठी}}</ref> * '''डॉक्टर ऑफ लिटरेचर''' (डी.लिट.) : ही सन्माननीय पदवी १२ जानेवारी १९५३ रोजी [[तेलंगाणा]] राज्यातील हैदराबादमधील [[उस्मानिया विद्यापीठ]]ाने प्रदान केली.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=२७|language=मराठी}}</ref> === बौद्ध उपाध्या === भारतीय बौद्ध विशेषतः [[नवयान]]ी अनुयायी आंबेडकरांना '[[बोधिसत्त्व]]' व '[[मैत्रेय]]' मानतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|author= Fitzgerald, Timothy| title= The Ideology of Religious Studies|दुवा=https://books.google.com/books?id=R7A1f6Evy84C&pg=PA129| year=2003|प्रकाशक= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-534715-9|page=129}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|author=M.B. Bose|editor=Tereza Kuldova and Mathew A. Varghese| title=Urban Utopias: Excess and Expulsion in Neoliberal South Asia |दुवा=https://books.google.com/books?id=6c9NDgAAQBAJ&pg=PA144 |year=2017|प्रकाशक=Springer|isbn=978-3-319-47623-0|pages=144–146}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.esakal.com/sampadakiya/sudhir-maske-article-dr-br-ambedkar-241452|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: प्रज्ञा, शिल, करुणेचा महासागर ! &#124; eSakal|website=www.esakal.com}}</ref> इ.स. १९५५ मध्ये, [[काठमांडू]], [[नेपाळ]] येथे झालेल्या जागतिक बौद्ध परिषदेत सहभागी बौद्ध [[भिक्खू]]ंनी त्यांना 'बोधिसत्व' ही उपाधी प्रदान केली. त्यानंतर [[दलाई लामा]] एकदा डॉ. आंबेडकरांना भेटले असता दलाई लामांनी सुद्धा त्यांना 'बोधिसत्व' संबोधले होते. === टपाल तिकिटे === [[भारतीय टपाल सेवा|भारतीय टपाल]]ने इ.स. १९६६, १९७३, १९९१, २००१ आणि २०१३ मध्ये आंबेडकरांच्या जन्मदिनानिमित्त त्यांची टपाल तिकिटे काढली होती. याशिवाय इ.स. २००९, २०१५, २०१६ व २०१७ मध्ये त्यांना अन्य टपाल तिकिटांवर चित्रित केले गेले आहे.<ref>[https://colnect.com/en/stamps/years/country/8663-India/item_name/Ambedkar Ambedkar on stamps]. colnect.com</ref><ref>[[commons:Category:B. R. Ambedkar on stamps|B. R. Ambedkar on stamps]]. commons.wikimedia.org</ref> === नाणे === * इ.स. १९९० मध्ये, भारत सरकारने आंबेडकरांची १००वी जयंती साजरी करण्याकरिता त्यांच्या सन्मानार्थ ₹१ चे नाणे काढले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://drantiques.in/2018/11/03/dr-bhim-rao-ambedkar-centenary-special-coin-commemoration-1990/|title=Dr Bhimrao Ambedkar centenary special coin commemoration (1990):- – Dr. Antiques|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801165142/https://drantiques.in/2018/11/03/dr-bhim-rao-ambedkar-centenary-special-coin-commemoration-1990/|url-status=dead}}</ref> * आंबेडकरांची १२५व्या जयंतीच्या निमित्ताने ₹१० आणि ₹१२५ची नाणी २०१५ मध्ये काढले गेले होते. या सर्व नाण्यांवर एका बाजूला आंबेडकरांचे चित्र कोरलेले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/economy/pm-narendra-modi-releases-rs-10-rs-125-commemorative-coins-honouring-dr-babasaheb-ambedkar/175185/|title=PM Narendra Modi releases Rs 10, Rs 125 commemorative coins honouring Dr Babasaheb Ambedkar|date=6 December 2015|website=The Financial Express|access-date=16 January 2019}}</ref> === तैलचित्रे === * [[मंत्रालय]] (महाराष्ट्र) : मंत्रालयाच्या इमारतीत आंबेडकरांचे तैलचित्र व त्यासोबत संविधान प्रस्ताविकेचे अनावरण ९ सप्टेंबर २०१९ रोजी तत्कालीन मुख्यमंत्री [[देवेंद्र फडणवीस]] यांच्या हस्ते करण्यात आले. हे तैलचित्र रमेश कांबळे यांनी साकारले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/navi-mumbai/babasaheb-oil-painting/articleshow/71028194.cms |title=बाबासाहेबांचे तैलचित्र |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= महाराष्ट्र टाइम्स |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20230402011910/https://maharashtratimes.com/maharashtra/navi-mumbai/babasaheb-oil-painting/articleshow/71028194.cms |विदा दिनांक=२ एप्रिल २०२३}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.nagpurtoday.in/chief-minister-devendra-fadnavis-unveiled-an-oil-painting-of-dr-babasaheb-ambedkar/09091953 |title=Chief Minister Devendra Fadnavis unveiled an oil painting of Dr Babasaheb Ambedkar |लेखक= |दिनांक= |भाषा=इंग्रजी | संकेतस्थळ= Nagpur Today |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ एप्रिल २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20210302171245/https://www.nagpurtoday.in/chief-minister-devendra-fadnavis-unveiled-an-oil-painting-of-dr-babasaheb-ambedkar/09091953 |विदा दिनांक=२ मार्च २०२१}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/mumbai/inauguration-of-dr-babasaheb-ambedkars-oil-portrait-in-mantralaya/mh20190911082310089|title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांच्या तैलचित्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते अनावरण|first=E. T. V.|last=Bharat|date=11 सप्टें, 2019|website=ETV Bharat News}}</ref> === द कोलंबियन्स अहेड ऑफ देअर टाइम === सन २००४ मध्ये [[कोलंबिया विद्यापीठ]]ाने आंबेडकरांचा सर्वश्रेष्ठ विद्वान म्हणून सन्मान केला. इ.स. २००४ मध्ये आपल्या स्थापनेला २५० वर्ष पूर्ण झाले त्यानिमित्ताने कोलंबिया विद्यापीठाने आपल्या विद्यापीठात आजपर्यंत शिकलेल्या सर्वात बुद्धिमान अशा शंभर सर्वश्रेष्ठ विद्यार्थ्यांची 'द कोलंबियन्स अहेड ऑफ देअर टाइम' नावाने एक यादी प्रसिद्ध केली आहे, ज्यात 'भीमराव आंबेडकर' हे नाव पहिल्या स्थानावर होते. यावेळी विद्यापीठाने आंबेडकरांचा उल्लेख "आधुनिक भारताचा निर्माता" असा केला होता.<ref>{{Cite web|url=https://lokmat.news18.com/amp/news/article-70063.html|title=कोलंबिया विद्यापीठात महामानवाचा गौरव &#124; News – News18 Lokmat, Today's Latest Marathi News|website=lokmat.news18.com|access-date=2020-04-14|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804065118/https://lokmat.news18.com/amp/news/article-70063.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html|title=Bhimrao Ambedkar|website=c250.columbia.edu|access-date=2018-03-19}}</ref> "विश्वविख्यात कोलंबिया विद्यापीठाच्या ४५० वर्षांच्या इतिसाहात डॉ. आंबेडकर यांच्यासारखा अत्यंत विद्वान विद्यार्थी एकही नव्हता", असे खुद्द विद्यापीठाच्या कुलगुरूंनी मला प्रत्यक्ष सांगितल्याचे [[भालचंद्र मुणगेकर]] यांनी म्हणले.<ref name="auto32">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/babasaheb-understood-by-world-but-not-in-india/articleshow/60819188.cms|title=जगाला बाबासाहेब समजले देशाला नाहीच - babasaheb understood by world, but not in india|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> === गुगल डुडल === [[गुगल]]ने १४ एप्रिल २०१५ रोजी आपले मुख्यपृष्ठ डुडलच्या माध्यमातून आंबेडकरांचा १२४वा जन्मदिवस साजरा केला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://lh3.googleusercontent.com/vk66VJ12cmvzjaxJJbWrpz8bDWPaRTxC5Ta6SNvi5hlUXlJfm3cH-yKHwzHG9pk3vWIz5cvYE-6xMiHGE_7s91fy_aLVBJqxSNWpf_E |title=Archived copy |accessdate=2015-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414003026/http://lh3.googleusercontent.com/vk66VJ12cmvzjaxJJbWrpz8bDWPaRTxC5Ta6SNvi5hlUXlJfm3cH-yKHwzHG9pk3vWIz5cvYE-6xMiHGE_7s91fy_aLVBJqxSNWpf_E |archivedate=14 April 2015 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last1=Gibbs|first1=Jonathan|title=B. R. Ambedkar's 124th Birthday: Indian social reformer and politician honoured with a Google Doodle|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/b-r-ambedkar-indian-social-reformer-and-politician-honoured-with-a-google-doodle-10174529.html|accessdate=14 April 2015|publisher=The Independent|date=14 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414000658/http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/b-r-ambedkar-indian-social-reformer-and-politician-honoured-with-a-google-doodle-10174529.html|archivedate=14 April 2015|df=dmy-all}}</ref> हे डुडल [[भारत]], [[अर्जेंटिना]], [[चिली]], [[आयर्लंड]], [[पेरू]], [[पोलंड]], [[स्वीडन]] आणि [[युनायटेड किंग्डम]] या देशांमध्ये चित्रित करण्यात आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/trending/google-tributes-doodle-to-b-r-ambedkar-for-125th-birth-anniversary/|title=B R Ambedkar 124th birth anniversary: Google doodle changes in 7 countries as tribute|date=14 April 2015|work=द इंडियन एक्सप्रेस |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707224447/http://indianexpress.com/article/trending/google-tributes-doodle-to-b-r-ambedkar-for-125th-birth-anniversary/|archivedate=7 July 2015|df=dmy-all}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dnaindia.com/india/report-google-doodle-marks-dr-br-ambedkar-s-124th-birth-anniversary-2077330|title=Google's BR Ambedkar birth anniversary doodle on 7 other countries apart from India|date=14 April 2015|work=dna |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707202543/http://www.dnaindia.com/india/report-google-doodle-marks-dr-br-ambedkar-s-124th-birth-anniversary-2077330|archivedate=7 July 2015|df=dmy-all}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/google/google-doodle/11534732/B.R.-Ambedkar-a-hero-of-Indias-independence-movement-honoured-by-Google-Doodle.html|title=B.R. Ambedkar, a hero of India's independence movement, honoured by Google Doodle|date=14 April 2015|work=Telegraph.co.uk |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105014345/http://www.telegraph.co.uk/technology/google/google-doodle/11534732/B.R.-Ambedkar-a-hero-of-Indias-independence-movement-honoured-by-Google-Doodle.html|archivedate=5 January 2016|df=dmy-all}}</ref> === ट्विटर इमोजी === इ.स. २०१७ मध्ये, १२६व्या आंबेडकर जयंतीनिमित्त [[ट्विटर]]कडून खास इमोजी तयार करून आंबेडकरांना अभिवादन करण्यात आले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/twitter-salutes-iconic-dr-ambedkar-with-emoji-hashtags-1451841/| title=बाबासाहेब आंबेडकर जयंतीनिमित्त ट्विटरकडून खास इमोजी|date=2017-04-13|work=Loksatta|access-date=2020-01-20|language=मराठी}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/storypage.php?catid=2&newsid=18865198| title=डॉ बाबासाहेब आंबेडकर जयंतीनिमित्त ट्विटरचे खास हॅशटॅग|date=2017-04-14|work=Lokmat|access-date=2020-01-20|language=mr}}</ref> === समर्पित विशेष दिवस === * [[महाराष्ट्र]]ात आंबेडकरांची जयंती "[[ज्ञान दिन]]" म्हणून साजरी केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bhaskar.com/| title=Hindi News; Latest Hindi News, Breaking Hindi News Live, Hindi Samachar (हिंदी समाचार), Hindi News Paper Today|संकेतस्थळ=Dainik Bhaskar|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.majhapaper.com/विषय/%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%9e%e0%a4%be%e0%a4%a8-%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%b8/| title=ज्ञान दिवस Archives|संकेतस्थळ=Majha Paper|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|title=Babasaheb Ambedkar Jayanti 2017: Ambedkar Jayanti to be celebrated as ‘Gyan Diwas’ {{!}} डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|last=desale|first=sunil|website=India.com|language=en|access-date=2020-01-20|archive-date=2019-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529015637/https://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://lokmat.news18.com/maharastra/ambedkar-jayanti-celebrated-as-world-knowledge-day-258209.html|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता 'ज्ञान दिवस' म्हणून साजरा होणार {{!}} News – News18 Lokmat, Today's Latest Marathi News|संकेतस्थळ=News18 Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805233920/https://lokmat.news18.com/maharastra/ambedkar-jayanti-celebrated-as-world-knowledge-day-258209.html|url-status=dead}}</ref> आंबेडकरांना 'ज्ञानाचे प्रतीक' मानले जाते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने इ.स. २०१७ मध्ये आंबेडकर जयंती 'ज्ञान दिन' म्हणून साजरी करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://aajdinank.com/news/news/maharashtra/3595/DR.AMBEDKAR.html| title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|संकेतस्थळ=aajdinank.com/|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805233733/http://aajdinank.com/news/news/maharashtra/3595/DR.AMBEDKAR.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.mahapolitics.com/%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac-%e0%a4%86%e0%a4%82%e0%a4%ac%e0%a5%87%e0%a4%a1%e0%a4%95%e0%a4%b0-%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%82/| title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जन्मदिवस ज्ञान दिवस म्हणून होणार साजरा – Mahapolitics|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> * [[७ नोव्हेंबर]] हा आंबेडकरांचा शाळा प्रवेश दिवस महाराष्ट्रामध्ये '[[विद्यार्थी दिन (महाराष्ट्र)|विद्यार्थी दिन]]' म्हणून साजरा केला जातो. महाराष्ट्र शासनाने हा निर्णय २७ ऑक्टोबर २०१७ रोजी घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.esakal.com/pune/pune-news-dr-ambedkar-79512| title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचा शाळा प्रवेश दिन आता विद्यार्थी दिवस|website=www.esakal.com|language=mr|access-date=2020-01-20}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/mumbai/architect-constitution-dr-november-7-student-day-favor-dr-babasaheb-ambedkar/| title=राज्यघटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या प्रीत्यर्थ ७ नोव्हेंबर ‘विद्यार्थी दिवस’|date=2017-10-28|work=Lokmat|access-date=2020-01-20|language=मराठी}}</ref> आंबेडकर हे आदर्श विद्यार्थी होते, ते विद्वान असूनही त्यांनी स्वतःला आजन्म विद्यार्थी मानले. या दिवशी राज्यातील सर्व [[शाळा]] आणि [[कनिष्ठ महाविद्यालय]]ात आंबेडकरांच्या विविध पैलूंवर अनेक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dainikprabhat.com/%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%BE/| title=बाबासाहेब आंबेडकरांचा शाळा प्रवेश दिन “विद्यार्थी दिवस’ ओळखला जाणार {{!}} Dainik Prabhat, Marathi News Paper, Pune.|website=www.dainikprabhat.com|language=en-US|access-date=2020-01-20|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615004921/http://www.dainikprabhat.com/%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%BE/|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.loksatta.com/mumbai-news/ambedkar-admission-day-will-celebrate-as-a-student-day-1576631/| title=आंबेडकरांचा शाळा प्रवेश दिन आता विद्यार्थी दिवस|date=2017-10-28|work=Loksatta|access-date=2020-01-20|language=mr-IN}}</ref> * आंबेडकरांच्या सन्मानार्थ [[भारतीय संविधान दिन]] (राष्ट्रीय विधी दिन) [[२६ नोव्हेंबर]] रोजी साजरा केला जातो.<ref>{{cite web|title=Govt. to observe November 26 as Constitution Day|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/live-pm-modi-at-mumbai-lays-foundation-for-fourth-terminal-at-jnpt/article7749798.ece|publisher=द हिन्दू|accessdate=20 November 2015|date=11 October 2015}}</ref> भारत सरकारने आंबेडकरांचे १२५वे जयंती वर्ष साजरे केले जात असताना त्यांना एक प्रकारची श्रद्धांजली वाहण्यासाठी २६ नोव्हेंबर २०१५ रोजी पहिला अधिकृत संविधान दिन साजरा केला.<ref>{{Cite web|url=https://aajtak.intoday.in/education/story/constitution-day-samvidhan-divas-26-november-dr-bhim-rao-ambedkar-tedu-1-1140319.html|title=Constitution Day: ऐसे बना था भारत का संविधान, डॉ. अंबेडकर ने निभाया अहम रोल|website=aajtak.intoday.in}}</ref> संविधानाबाबत जनजगृती करण्यासाठी आणि आंबेडकरांच्या विचारांचा प्रसार करण्याच्या उद्देशाने देशभरात २६ नोव्हेंबर हा दिवस 'संविधान दिन' म्हणून साजरा केला जातो.<ref name=IT>{{cite news|title=November 26 to be observed as Constitution Day: Facts on the Constitution of India|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/constitution-of-india/1/496659.html|accessdate=20 November 2015|work=इंडिया टुडे|date=12 October 2015|archive-date=2015-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114203645/http://indiatoday.intoday.in/education/story/constitution-of-india/1/496659.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Law Day Speech|url=http://supremecourtofindia.nic.in/speeches/lawdayspeech.pdf|publisher=Supreme Court of India|accessdate=20 November 2015}}</ref> महाराष्ट्र शासनाच्या सामान्य प्रशासन विभागाने २४ नोव्हेंबर २००८ला आदेश काढून '२६ नोव्हेंबर' हा दिवस संविधान दिन म्हणून साजरा करण्याचे घोषित केले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.lokmat.com/nagpur/constitution-day-special-craftsman-e-z-khobragade/| title=संविधान दिन विशेष : शिल्पकार ठरले ई. झेड. खोब्रागडे|last=Tue|पहिले नाव=लोकमत न्यूझ नेटवर्क on|last2=November 26|दिनांक=2019-11-26|संकेतस्थळ=Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|last3=2019 10:34am}}</ref> * आंबेडकरांच्या सन्मानार्थ ५ जुलै हा दिवस 'लॉयर्स डे' (वकील दिन) म्हणून साजरा केला जातो. आंबेडकरांनी ५ जुलै १९२३ रोजी वकिली व्यवसायाला सुरुवात केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/do-not-confine-dr-ambedkar-to-the-constitution/articleshow/71052631.cms| title=डॉ. आंबेडकरांना राज्यघटनेपुरते मर्यादित ठेवू नका|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> * आंबेडकरांनी २५ डिसेंबर १९२७ रोजी '[[मनुस्मृती]]' या ग्रंथाचे जाहिरपणे दहन केले होते. त्यामुळे '२५ डिसेंबर' हा दिवस '[[मनुस्मृती दहन दिन]]' म्हणून पाळला जातो. * आंबेडकरांनी अशोक विजयादशमीच्या दिवशी १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे 'बौद्ध धर्म' स्वीकारला होता व तसेच लाखो लोकांना बौद्ध धर्माची दीक्षा दिली होती. त्यांच्या या कृतीमुळे बौद्ध धर्माचे प्रवर्तन झाले त्यामुळे 'अशोक विजयादशमी' किंवा १४ ऑक्टोबर हा दिवस '[[धम्मचक्र प्रवर्तन दिन]]' म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/dhammchakra-pravartan-din-news-in-marathi-125855855.html|title=दीक्षा घेणाऱ्यांची संख्या हजारोंनी वाढली; दीक्षाभूमीवरील गर्दी मात्र बरीच रोडावली|website=Divya Marathi}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/nagpur-news/devendra-fadnavis-nitin-gadkari-to-attend-60th-dhamma-chakra-day-on-october-11-1470283|title=Devendra Fadnavis, Nitin Gadkari To Attend 60th Dhamma Chakra Day On October 11|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskarhindi.com/news/55-thousand-followers-took-the-initiation-of-buddhism-88262|title=55 हजार अनुयायियों ने ली बौद्ध धर्म की दीक्षा,दीक्षाभूमि पर जुटे बौद्ध अनुयायी|first=Dainik Bhaskar|last=Hindi|date=7 October 2019|website=दैनिक भास्कर हिंदी|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008050952/https://www.bhaskarhindi.com/news/55-thousand-followers-took-the-initiation-of-buddhism-88262|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskarhindi.com/news/62nd-dhammachakra-pravartan-day-on-dikshabhoomi-nagpur-maharashtra-51123|title=धम्म दीक्षा के लिए नागपुर के साथ दिल्ली-मुंबई और औरंगाबाद भी थे लिस्ट में|first=Dainik Bhaskar|last=Hindi|date=18 October 2018|website=दैनिक भास्कर हिंदी|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022051529/https://www.bhaskarhindi.com/news/62nd-dhammachakra-pravartan-day-on-dikshabhoomi-nagpur-maharashtra-51123|url-status=dead}}</ref> * आंबेडकरांनी २० मार्च १९२७ रोजी [[महाड सत्याग्रह|महाडचा सत्याग्रह]] केला होता. त्यामुळे २० मार्च हा दिवस "[[सामाजिक सबलीकरण दिन]]" म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite press release | url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmar2003/20032003/r200320038.html | title=March 20 observed as social empowerment day to commemorate Mahad Satyagrah by Dr. Ambedkar | publisher=Press Information Bureau | date=20 March 2003 | accessdate=29 March 2020}}</ref> == प्रभाव व वारसा == {{हे सुद्धा पहा|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची}} [[चित्र:125 feet Ambedkar Statue in Hyderabad, Telangana (cropped).jpg|इवलेसे|१२५ फुट उंचीचा [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर पुतळा, हैदराबाद]]]] [[चित्र:Dr. Ambedkar and the constitution 2015 stamp of India.jpg|180px|इवलेसे|उजवे|भारताच्या २०१५ च्या टपाल तिकिटावर डॉ. आंबेडकर आणि भारतीय संविधान]] [[चित्र:People paying tribute at the central statue of Bodhisattva Babasaheb Ambedkar in Dr. Babasaheb Ambedkar Marathwada University, India.png|180px|इवलेसे|उजवे|[[औरंगाबाद]] येथील [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]]ातील आंबेडकरांच्या मध्यवर्ती पुतळ्याला अभिवादन करताना एक आंबेडकरवादी कुटुंब]] [[चित्र:Dr Bhimrao Ramji Ambedkar 1891-1956 Indian crusader for social justice lived here 1921-1922.jpg|180px|इवलेसे|उजवे|आंबेडकर समर्पित निळी पट्टी, जी लंडन येथील [[डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर स्मारक]]ाच्या भिंतीवर लावलेली आहे]] डॉ. आंबेडकर यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे व कर्तृत्त्वाचे मूल्यांकन करताना जगातील अनेक विद्वानांनी त्यांना ''या शतकातील युगप्रवर्तक'' म्हणून संबोधले आहे.<ref name="ReferenceA">{{स्रोत पुस्तक|title=डॉ. आंबेडकरी प्रणाली आणि आपण|last=लोखंडे|first=डॉ. भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=१३ एप्रिल २०१२|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=५ व २७४}}</ref><ref name="लोखंडे २०१२ २२०">{{Cite book|title=डॉ. आंबेडकरी हितशत्रुंच्या जाणिवा|last=लोखंडे|first=भाऊ|publisher=परिजात प्रकाशन|year=२०१२|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=२२०|language=मराठी}}</ref> त्याच काळातील बंगालचा गव्हर्नर रिचर्ड कॅसे म्हणतो की, डॉ. आंबेडकर बुद्धिमत्तेचा व ज्ञानाचा मूळ झरा आहे.<ref name="ReferenceA"/><ref name="लोखंडे २०१२ २२०"/> तर त्यांना बुद्ध धम्माची दीक्षा देणारे महास्थवीर भदन्त चंद्रमणी त्यांना ''या युगातील भगवान बुद्ध'' म्हणतात.<ref name="ReferenceA"/><ref name="लोखंडे २०१२ २२०"/> [[भालचंद्र मुणगेकर|डॉ. भालचंद्र मुणगेकर]] म्हणतात, की "विसाव्या शतकावर महात्मा गांधींचा निर्विवाद प्रभाव होता, तर प्रचंड विद्वत्ता, ताकद व विचारप्रवर्तक योगदानामुळे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी एकविसावे शतक गाजवले."<ref name="auto32" /> [[नरेंद्र जाधव]] म्हणतात की, "महात्मा गांधी हे 'भारताचे राष्ट्रपिता' होते तर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे 'प्रजासत्ताक भारताचे राष्ट्रपिता' होते!"<ref>https://southasiamonitor.org/videogallery-details.php?nid=29402&type=videogallery{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महात्मा गांधींऐवजी आंबेडकर "प्रतिकार आणि सामाजिक प्रबोधनाचे नवे प्रतीक" ठरले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.news18.com/news/opinion/why-ambedkar-has-replaced-gandhi-as-the-new-icon-of-resistance-and-social-awakening-2437333.html|title=Why Ambedkar Has Replaced Gandhi as the New Icon of Resistance and Social Awakening|संकेतस्थळ=www.news18.com|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> आंबेडकरांचा सामाजिक-राजकीय सुधारक म्हणून आधुनिक भारतावर मोठा प्रभाव पडला आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|first=Barbara R.|last=Joshi|title=Untouchable!: Voices of the Dalit Liberation Movement|url=https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13|year=1986|publisher=Zed Books|pages=11–14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160729072018/https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13|archivedate=29 July 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|first=D.|last=Keer|title=Dr. Ambedkar: Life and Mission|url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61|year=1990|publisher=Popular Prakashan|page=61 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160730015400/https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61|archivedate=30 July 2016|df=dmy-all}}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतातील त्यांच्या सामाजिक-राजकीय विचारांचा राजकारणामध्ये आदर आहे. त्यांच्या पुढाकारामुळे जीवनाच्या विविध क्षेत्रात परिणाम झाला आहे आणि आज भारताची सामाजिक-आर्थिक आणि कायदेशीर प्रोत्साहनांद्वारे सामाजिक-आर्थिक धोरणे, शिक्षण आणि सकारात्मक कृती पाहता भारताचा दृष्टिकोन बदलला आहे. स्वतंत्र भारताचे प्रथम कायदामंत्री म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली आणि संविधानाचा मसूदा तयार करण्याऱ्या मसूदा समितीचे ते अध्यक्ष झाले. त्यांनी वैयक्तिक स्वातंत्र्यावर पूर्णपणे विश्वास ठेवला आणि जातीरहित समाजाचा पुरस्कार केला. जातिव्यवस्थेवर केलेल्या त्यांच्या विधानांनी त्यांना सनातनी हिंदुंमध्ये विवादास्पद व अलोकप्रिय बनविले. तथापि, दलित व दलितेतर हिंदू समाजावरही त्यांच्या विचारांचा व कार्यांचा प्रभाव पडला आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|first=Susan|last=Bayly|title=Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age|url=https://books.google.com/books?id=HbAjKR_iHogC&pg=PA259|year=2001|publisher=Cambridge University Press|page=259 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801081134/https://books.google.com/books?id=HbAjKR_iHogC&pg=PA259|archivedate=1 August 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/unknown-10-factors-of-baba-saheb-ambedkar-1662923/|title=डॉ. बाबासाहेबांच्या या १० गोष्टी तुम्हाला माहित आहेत का?|दिनांक=2018-04-14|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> त्यांच्या बौद्ध धर्मात केलेल्या धर्मांतराने भारतात व परदेशात बौद्ध तत्त्वज्ञानाच्या अभिव्यक्तीमध्ये पुनरुज्जीवन घडून आले.<ref>{{स्रोत पुस्तक |last1=Naik |first1=C.D |title=Thoughts and philosophy of Doctor B.R. Ambedkar |edition=First |year=2003 |publisher=Sarup & Sons |location=New Delhi |isbn=81-7625-418-5 |oclc=53950941 |page=12 |chapter=Buddhist Developments in East and West Since 1950: An Outline of World Buddhism and Ambedkarism Today in Nutshell}}</ref> आंबेडकर हे भारतातील ''निदर्शकांचे प्रतीक'' बनले आहेत. भारतातील राष्ट्रीय स्तरावरील होणाऱ्या निदर्शनांमधील किंवा आंदोलनांमधील निदर्शनकर्ते आंबेडकरांची प्रतिमा हाती घेऊन त्याच्या नावाचा जयघोष करून आपल्या मागण्या सादर करीत असतात.<ref>{{Cite web|url=https://time.com/5770511/india-protests-br-ambedkar/|title=As India’s Constitution Turns 70, Opposing Sides Fight Over Its Author’s Legacy|website=Time|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128072951/https://time.com/5770511/india-protests-br-ambedkar/|url-status=dead}}</ref> प्रामुख्याने दलितांचे प्रतीक समजले जाणारे आंबेडकर इतर मागासवर्गीयांचेही ([[ओबीसी]]ंचे) प्रतीक बनले आहेत. दलित व आदिवासीखेरीज इतर मागासवर्गीय, अल्पसंख्य, तसेच सवर्ण समाज सुद्धा आंबेडकरांना आपले प्रेरणास्रोत मानतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.dnaindia.com/india/report-why-only-dalit-icon-ambedkar-is-an-obc-icon-too-2204394|title=Why only Dalit icon, Ambedkar is an OBC icon too|last=Srivastava|पहिले नाव=Kanchan|दिनांक=2016-04-21|संकेतस्थळ=DNA India|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/lucknow-city-political-consciousness-of-the-upper-castes-also-influenced-by-babasaheb-research-by-babasaheb-bhimrao-ambedkar-university-lucknow-jagran-special-21700565.html|title=दल में नहीं हर दिल में बसे डा.भीमराव आंबेडकर, सवर्णों की राजनीतिक चेतना में भी शामिल हुए बाबा साहेब|website=Dainik Jagran|language=hi|access-date=2021-06-16}}</ref> {{Photomontage | photo1a = Dr Babasaheb Ambedkar at home Rajgriha – 1946.jpg | photo1b = Maharajah_of_Kolhapur_1912.jpg | photo1c = Mphule.jpg | photo1d = | photo2a = | photo2b = | photo2c = | photo2d = | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 480 | text = डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, [[राजर्षी शाहू महाराज]] व [[महात्मा जोतीराव फुले]] | text_background = white }} महाराष्ट्राला तीन प्रमुख [[समाजसुधारक|समाजसुधारकांचा]] वैचारिक वारसा लाभला असल्यामुळे या राज्यास "[[फुले-शाहू-आंबेडकरांचा महाराष्ट्र]]" असे म्हणतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/only-then-will-dream-maharashtra-shahu-phule-ambedkar-and-yashwantrao-chavan-happen/|title=maharashtra day: ...तरच शाहू, फुले, आंबेडकर अन् यशवंतराव चव्हाणांच्या स्वप्नातील महाराष्ट्र घडेल|last=author/online-lokmat|date=2020-05-01|website=lokmat|language=mr-in|access-date=2020-08-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/editorial/samwad/phule-shahu-ambedkar-just-for-speech/articleshow/71461791.cms|title=‘फुले-शाहू-आंबेडकर’ भाषणापुरतेच!|website=maharashtra times|language=mr|access-date=2020-08-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2016/11/shahu-phule-aur-ambedkar-ke-bich-ki-mahatvpurn-kadi/|title=शाहू : फुले और आंबेडकर के बीच की महत्वपूर्ण कड़ी|last=धारा|first=lalitha dhara ललिता|date=2016-11-25|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-in|access-date=2020-08-05}}</ref> भारतात आणि इतरत्र अनेकदा त्यांना ''बाबासाहेब'' म्हणले जाते, ज्याचा मराठीत अर्थ "आदरणीय" किंवा "आदरणीय पिता" असा होय. कोट्यवधी भारतीय त्यांना "महान मुक्तिदाता" मानतात. सप्टेंबर १९२७ पासून, डॉ. भीमराव आंबेडकर यांना त्यांचे कार्यकर्ते व अनुयायी सन्मानपूर्वक "डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर" म्हणून संबोधित करु लागले.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=२०१६|isbn=|location=|pages=१३८|language=मराठी}}</ref><ref>{{Cite book|title=महाराष्ट्राचा समग्र इतिहास|last=कठारे|first=डॉ. अनिल|publisher=कल्पना प्रकाशन|year= २०१७|isbn=|location=नांदेड|page=६९०|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरांना मुख्यत्वे भीम तसेच काहीदा भीमा, भिवा, भीमराव, भीमराज, बाबा, बा भिमा, बाबासाहेब यासारख्या नावांनीही संबोधिले जाते. त्यांच्या "भीम" नावाचा वापर [[भीम जन्मभूमी]], [[भीम जयंती]], [[जय भीम]], भीम स्तंभ, [[भीम गीत]], [[भीम ध्वज]], [[भीम आर्मी]], भीम नगर, [[भीम ॲप]], भीम सैनिक, [[भीम गर्जना]] सारख्या अनेक ठिकाणी केला जातो.<ref>{{cite web|url=https://www.loksatta.com/mumbai-news/ambedkri-flame-of-bhim-crowd-in-chaityabhoomi-1801336/|title=चैत्यभूमीवरील 'भीम'गर्दीत आंबेडकरी विचारांची ज्योत|date=7 December 2018|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=20 January 2020}}</ref> आंबेडकर यांचे नाव भीमराव होते त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या शक्तीला 'भीमशक्ती' संबोधण्याचा प्रघात आहे. महाडच्या सत्याग्रहाच्या प्रसंगानंतर आंबेडकरी शक्तीला भीमशक्ती म्हणले जाऊ लागले, परंतु हा शब्द प्रामुख्याने १९५७ च्या दुसऱ्या सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर प्रचारात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/vishesh-news/shivshakti-bhimshakti-1115649/|title=शिवशक्ती-भीमशक्ती : एक मृगजळ|दिनांक=2015-06-21|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> [[आंबेडकरवाद]]ी लोक एकमेकांना नमस्कार किंवा अभिवादन करण्यासाठी "[[जय भीम]]" शब्द उच्चारतात. 'जय भीम'मुळे आंबेडकरांप्रती असलेला आदर व्यक्त केला जातो. "जय भीम" या शब्दातील 'जय'चा अर्थ 'विजय' होय, व 'भीम' हे आंबेडकरांचे नाव आहे; तसेच जयभीम या संयुक्त शब्दाचा अर्थ "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा विजय असो" असा आहे. 'जयभीम' या प्रेरणादायी शब्दाची सुरुवात [[एल.एन. हरदास]] यांनी इ.स. १९३९ मध्ये केली होती. सर्वप्रथम [[डिसेंबर २०|२० डिसेंबर]] [[इ.स. १९४१|१९४१]] पासून स्वतः आंबेडकर अभिवादन म्हणून 'जयभीम' वापरू लागले.<ref>{{Cite book|last=Christophe|first=Jaffrelot|year=2005|title=Dr Ambedkar and untouchability: analysing and fighting caste|url=https://archive.org/details/drambedkaruntouc0000jaff|pages=[https://archive.org/details/drambedkaruntouc0000jaff/page/154 154]–155|ISBN=978-1-85065-449-0|ref=harv}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ramteke|first=P. T.|title=Jai Bhim che Janak Babu Hardas L. N.|language = mr}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jamnadas|first=K.|title=Jai Bhim and Jai Hind|url=http://www.ambedkar.org/jamanadas/JaiBhim.htm|access-date=2021-02-13|archive-date=2018-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325082336/http://www.ambedkar.org/jamanadas/JaiBhim.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.esakal.com/vidarbha-news/nagpur/babu-hardas-l-n-still-neglected-251532|title=कोण होते 'जयभीम'चे जनक? का अजूनही आहेत उपेक्षित? {{!}} eSakal|संकेतस्थळ=www.esakal.com|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2020-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125152129/https://www.esakal.com/vidarbha-news/nagpur/babu-hardas-l-n-still-neglected-251532|url-status=dead}}</ref> [[निळा रंग]] आंबेडकरांच्या विचारधारा आणि आंबेडकरी चळवळीचे प्रतीक मानला जातो. आंबेडकरांच्या समता सैनिक दलाचा आणि राजकीय पक्षांचा निळा रंग होता. 'तारे असलेला निळा झेंडा' हा समता सैनिक दलाचा ध्वज आहे. 'या ध्वजाचा अर्थ आहे स्वातंत्र्य, समता, बंधुता आणि आपले उद्दिष्ट गाठण्यासाठी संघर्ष करणे,' असे समता सैनिक दलाच्या घटनेत लिहिले आहे. शेड्युल कास्ट फेडरेशनचा ध्वज निळा होता. १९५७ मध्ये आंबेडकरांच्या सहकाऱ्यांनी भारतीय रिपब्लिकन पक्ष स्थापन केला. तेव्हा डॉ. आंबेडकरांनी दिलेला निळा रंग कायम ठेवण्यात आला. डॉ. आंबेडकरांच्या काळातच निळा रंग हा क्रांतीचे प्रतीक ठरला होता. डॉ. आंबेडकरांचे नेतृत्व म्हणजे निळा झेंडा असे समीकरण होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-59537984|title=आंबेडकरी चळवळ आणि निळ्या रंगाचे नाते काय? निळ्या रंगाचे महत्त्व काय?|via=www.bbc.com}}</ref> अनेक [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी|सार्वजनिक संस्था, विद्यापीठे, महाविद्यालये, वास्तु, रस्ते, इत्यादी गोष्टी आंबेडकरांच्या सन्मानार्थ त्यांच्या नावाने नामांकित]] आहेत. त्यापैकी [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]], [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर राष्ट्रीय तंत्रज्ञान संस्थान, जालंधर]], [[आंबेडकर विद्यापीठ दिल्ली]], [[डॉ. आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार]] आहेत. सन १९९० मध्ये, भारतीय [[संसद भवन]]ाच्या मध्यवर्ती कक्षात [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे तैलचित्र, संसद भवन|आंबेडकरांचे मोठे अधिकृत तैलचित्र]] लावण्यात आले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm|title=Lok Sabha|website=164.100.47.194|access-date=2020-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/picture_gallery/dr_brambedkar.asp|title=Rajya Sabha|website=rajyasabha.nic.in|access-date=2020-07-14}}</ref> भारतातील गावात, शहरात, चौकात, रेल्वे स्थानक, उद्याने, स्मारके या ठिकाणी आंबेडकरांचे पुतळे मोठ्या संख्येने स्थापित केलेले आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india/2015/10/151002_ambedkar_cage_statue_tamilnadu_sr|title='सलाखों' में आंबेडकर की मूर्तियां|date=2 ऑक्टो, 2015|website=BBC News हिंदी}}</ref> भारताबाहेर सुद्धा त्यांचे काही पुतळे उभारण्यात आले आहेत. <ref>https://www.livemint.com/news/india/watch-tallest-statue-of-ambedkar-outside-india-unveiled-in-maryland-us-11697348235292.html</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/dr-b-r-ambedkars-statue-unveiled-at-koyasan-university-in-japan/articleshow/48903558.cms?from=mdr|title=Dr B R Ambedkar's statue unveiled at Koyasan University in Japan|date=10 सप्टें, 2015|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-narendra-modi-inaugurates-ambedkar-memorial-in-london-1243419|title=PM Narendra Modi Inaugurates Ambedkar Memorial in London|website=www.ndtv.com}}</ref> १४ एप्रिल २०२३ रोजी १३२व्या आंबेडकर जयंतीदिनी “[[डॉ. बी.आर. आंबेडकर पुतळा, हैदराबाद|१२५ फुट डॉ. बी.आर. आंबेडकरांचा पुतळा]]” [[तेलंगणा]]ची राजधानी [[हैदराबाद]] येथे उभारण्यात आला आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Nanisetti|first=Serish|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/125-foot-ambedkar-statue-to-be-ready-for-opening-in-hyderabad-by-april-14/article66435459.ece|title=125-foot Ambedkar statue to be ready for opening in Hyderabad by April 14|date=2023-01-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> या पुतळ्याची एकूण उंची १७५ फूट असून तो ५० फुट उंचीच्या चबुतऱ्यावर उभा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thewire.in/urban/in-photos-construction-of-125-foot-ambedkar-statue-in-full-swing-in-hyderabad|title=In Photos: Construction of 125 Foot Ambedkar Statue in Full Swing in Hyderabad|website=The Wire|access-date=2023-04-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/telangana-news/125-feet-tall-br-ambedkar-statue-unveiled-by-kcr-in-hyderabad-3948353|title=125 Feet Tall BR Ambedkar Statue Unveiled By KCR In Hyderabad|website=NDTV.com|access-date=2023-04-14}}</ref> [[चित्र:The bronze statue of BR Ambedkar in Ambedkar Memorial Park, Lucknow, identical to Lincoln's.jpg|thumb|लखनौमधील [[आंबेडकर मेमोरिअल पार्क|आंबेडकर स्मारकातील]] आंबेडकरांचा पुतळा]] लखनौमधील [[आंबेडकर मेमोरिअल पार्क|आंबेडकर स्मारक पार्क]] त्यांच्या स्मृतींना समर्पित आहे. येथील [[चैत्य]]ामध्ये त्यांचे जीवनचरित्र दाखवणारी स्मारके आहेत. या स्मारकातील बसलेल्या स्थितीतील आंबेडकरांचा कांस्य पुतळा हा [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] मध्ये असलेल्या [[लिंकन स्मारक|लिंकन स्मारकातील]] [[अब्राहम लिंकन]] यांच्या पुतळ्याप्रमाणे बनवण्यात आला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Dr. B.R. Ambedkar Samajik Parivartan Sthal |url=http://www.up-tourism.com/destination/lucknow/other_attraction.htm |publisher=Department of Tourism, Government of UP, Uttar Pradesh |accessdate=17 July 2013 |quote=New Attractions |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130719163239/http://www.up-tourism.com/destination/lucknow/other_attraction.htm |archivedate=19 July 2013 |df=dmy-all}}</ref><ref name="Ambedkar Memorial Lkh">{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Ambedkar Memorial, Lucknow/India|url=http://in.remmers.com/fileadmin/remmers-in/references/india/IND_Lucknow_Ambedkar_Memorial.pdf|publisher=Remmers India Pvt. Ltd|accessdate=17 July 2013|quote=Brief Description |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102211326/http://in.remmers.com/fileadmin/remmers-in/references/india/IND_Lucknow_Ambedkar_Memorial.pdf|archivedate=2 November 2013|df=dmy-all}}</ref> १९२० च्या दशकात आंबेडकर विद्यार्थी म्हणून [[लंडन]]मध्ये ज्या इमारतीत राहिले, ती तीन मजली वास्तू [[महाराष्ट्र सरकार]]ने विकत घेऊन त्याचे संग्रहालयात रूपांतर केले. इ.स. २०१५ मध्ये त्यांचे हे [[डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर स्मारक]] झाले.<ref>[http://www.hindustantimes.com/india/maharashtra-government-buys-br-ambedkar-s-house-in-london/story-y2c9YAdgdEOzUPWH1lcXHM.html Maharashtra government buys BR Ambedkar's house in London] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425144149/http://www.hindustantimes.com/india/maharashtra-government-buys-br-ambedkar-s-house-in-london/story-y2c9YAdgdEOzUPWH1lcXHM.html |date=25 April 2016 }}, Hindustan Times, 27 August 2015.</ref> २०१२ मध्ये, [[सीएनएन आयबीएन]], हिस्ट्री टिव्ही१८ व [[आऊटलुक इंडिया]] यांच्या संयुक्त उपक्रमाद्वारे घेण्यात आलेल्या ''[[द ग्रेटेस्ट इंडियन]]'' सर्वेक्षणात [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]] व [[वल्लभभाई पटेल|पटेल]] यांना मागे टाकत आंबेडकर पहिल्या क्रमांकावर आले. या सर्वेक्षणात २८ परीक्षक होते आणि देश-विदेशातील २० कोटीपेक्षा अधिक लोकांनी यात मते दिली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=The Greatest Indian after Independence: BR Ambedkar |url=http://ibnlive.in.com/videos/282480/the-greatest-indian-after-independence-br-ambedkar.html |publisher=IBNlive |date=15 August 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106012934/http://ibnlive.in.com/videos/282480/the-greatest-indian-after-independence-br-ambedkar.html |archivedate=6 November 2012 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=The Greatest Indian |url=http://www.historyindia.com/TGI/ |publisher=historyindia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120808090032/http://www.historyindia.com/TGI/ |archivedate=8 August 2012 |df=dmy-all}}</ref> तत्पूर्वी, इ.स. २००७ मध्ये झालेल्या सर्वेक्षणात ''६० सर्वश्रेष्ठ भारतीयां''मध्ये आंबेडकरांचा सुद्धा समावेश होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20080421-60-greatest-indians-736022-2008-04-11|title=60 greatest Indians|last=April 11|पहिले नाव=S. Prasannarajan|last2=April 21|first2=2008 ISSUE DATE:|संकेतस्थळ=India Today|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|last3=August 13|first3=2008UPDATED:|last4=Ist|first4=2008 18:30}}</ref> आंबेडकरांच्या राजकीय तत्त्वज्ञानाने मोठ्या संख्येने राजकीय पक्ष, प्रकाशने, कामगार संघटनांचा आणि विविध संस्थांचा उगम झाला आहे, हे संपूर्ण भारतात आणि विशेषतः महाराष्ट्रात जास्त सक्रिय आहेत. बौद्ध धर्माबद्दलच्या त्यांच्या प्रबंधामुळे भारताच्या लोकसंख्येतील मोठ्या वर्गांमध्ये बौद्ध तत्त्वज्ञानाबद्दल रूची वाढली आहे. सन १९५६ मधील आंबेडकरांच्या नागपूर येथील धर्मांतर सोहळ्याचे अनुकरण करत, वर्तमान काळातील मानवाधिकार कार्यकर्त्यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर बौद्ध धर्मांतर सोहळे आयोजित केले जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindu.com/2007/05/28/stories/2007052806851200.htm|title=One lakh people convert to Buddhism|work=द हिंदू|date=28 May 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100829082828/http://www.hindu.com/2007/05/28/stories/2007052806851200.htm|archivedate=29 August 2010|df=dmy-all}}</ref> भारतीय बौद्ध अनुयायी विशेषतः [[नवयान]]ी आंबेडकरांना "[[बोधिसत्त्व]]" व "[[मैत्रेय]]" असे संबोधतात.<ref name="Fitzgerald2003">{{स्रोत पुस्तक|author= Fitzgerald, Timothy|title= The Ideology of Religious Studies|url=https://books.google.com/books?id=R7A1f6Evy84C&pg=PA129| year=2003|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-534715-9|page=129}}</ref><ref name="KuldovaVarghese2017">{{स्रोत पुस्तक|author=M.B. Bose|editor=Tereza Kuldova and Mathew A. Varghese|title=Urban Utopias: Excess and Expulsion in Neoliberal South Asia |url=https://books.google.com/books?id=6c9NDgAAQBAJ&pg=PA144 |year=2017|publisher=Springer|isbn=978-3-319-47623-0|pages=144–146}}</ref><ref>{{harvtxt|Michael|1999}}, p. 65, notes that "The concept of Ambedkar as a Bodhisattva or enlightened being who brings liberation to all backward classes is widespread among Buddhists." He also notes how Ambedkar's pictures are enshrined side-to-side in Buddhist Vihars and households in Indian Buddhist homes.</ref> [[शाहू महाराज|राजर्षी शाहू महाराजांनी]] आंबेडकरांच्या कार्याविषयीचा आदरभाव व्यक्त करण्यासाठी त्यांना लिहिलेल्या एका पत्रात ''रा. लोकमान्य आंबेडकर'' असा मायना महाराजांनी लिहिला होता.<ref>{{Cite book|title=राजर्षी शाहू छत्रपती: जीवन व शिक्षणकार्य|last=भगत|first=रा.तु.|publisher=रिया पब्लिकेशन्स|year=२०१६|isbn=|location=कोल्हापुर|pages=६४|language=मराठी}}</ref> आंबेडकरी विचारांचा प्रभाव भारतातच नाही तर जगभरातल्या समता लढ्यांमध्ये सुद्धा दिसतो.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-46472649|title=डॉ. आंबेडकरांची गांधीजींवर टीका : 'वास्तव, कडवटपणा, संताप यांचं मिश्रण'|date=७ डिसेंबर २०१८ |via=www.bbc.com}}</ref> तसेच आंबेडकरांचे [[तत्त्वज्ञान]] [[आंबेडकरवाद]] हा मानवी मूल्यांवर आधारित आहे. त्यांच्या तत्त्वज्ञानातून इतर देशातील शोषित लोकांना प्रेरणा मिळाली आहे. [[जपान]]मध्ये [[बुराकू]] नावाची एक शोषित जमात आहे. या जमातीच्या नेत्यांनी भारतात येऊन आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास केला व त्यापासून प्रभावित झाले. ते नेते आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाचा बुराकू जमातीत प्रसार करीत आहे. बुराकू जमात ही आंबेडकरांना आपले प्रेरणास्थान मानते.<ref>Yengde, Suraj (11 October 2018) [https://thewire.in/caste/at-japan-convention-dalit-and-burakumin-people-forge-solidarity At Japan Convention, Dalit and Burakumin People Forge Solidarity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414232224/https://thewire.in/caste/at-japan-convention-dalit-and-burakumin-people-forge-solidarity |date=14 April 2019 }}. ''The Wire''</ref><ref>Kumar, Chetham (14 October 2018) [https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/jai-bhim-jai-burakumin-working-for-each-other/articleshow/66197117.cms Jai Bhim Jai Burakumin: Working for each other] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203115050/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/jai-bhim-jai-burakumin-working-for-each-other/articleshow/66197117.cms |date=3 February 2019 }}. ''Times of India''.</ref> [[नेपाळ]]मधील दलितही आंबेडकरांपासून प्रभावित झाले आहेत. ते आंबेडकरांकडे आपला मुक्तिदाता म्हणून पाहतात आणि नेपाळी आंबेडकरवादी चळवळही चालवतात. आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाचे पालन करणे: "शिका, संघटित व्हा, संघर्ष करा" हा जातीनिष्ठ भेदभाव आणि अस्पृश्यता दूर करण्याचा एकमेव मार्ग असल्याचे त्यांचे मत आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.forwardpress.in/2014/06/nepals-dalits-should-turn-to-ambedkar-gahatraj-hindi/|title=आंबेडकर से जुड़ें नेपाल के दलित : गहतराज|first=Vidya Bhushan Rawat विद्या भूषण|last=रावत|date=1 जून, 2014}}</ref> [[युरोप]]मधील [[हंगेरी]] देशातील [[रोमा जिप्सी|जिप्सी]] लोकांचे नेते जानोस ओरसोस यांच्यावरही आंबेडकरांच्या विचारांचा प्रभाव पडला. त्यांनी आंबेडकरांचे विचार जिप्सो लोकांमध्ये पेरून त्यांच्यात परिवर्तन घडवून आणले.<ref name=":1">{{Citation|last=Bouddha Jiwan|title=Ambedkar in Hungary Hindi Dubbed|date=2016-11-01|url=https://m.youtube.com/watch?v=5isB43Rr5sU|accessdate=2018-03-26}}</ref> १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, काही [[हंगेरी|हंगेरियन]] रोमानी लोकांना स्वतःच्या परिस्थितीत आणि भारतातील दलित लोकांच्या परिस्थितीत साम्यता आढळून आली; त्यांनी आंबेडकरांच्या धर्मांतरापासून प्रेरित होऊन बौद्ध धर्मांत रूपांतरित होण्यास सुरुवात केली. हंगेरीयन लोकांनी सन २००७ मध्ये [[साजोकाझा]] गावात [[डॉ. आंबेडकर हायस्कूल, हंगेरी|डॉ. आंबेडकर हायस्कूल]] नावाची शाळा सुरू केली. हंगेरीत आंबेडकरांच्या नावाने तीन विद्यालये सुरू करण्यात आली आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://drambedkarbooks.com/2016/04/15/first-dr-ambedkar-statue-installed-at-the-heart-of-europe-hungary/|title=First Dr. Ambedkar statue installed at the heart of Europe – Hungary!|दिनांक=2016-04-15|संकेतस्थळ=Dr. B. R. Ambedkar's Caravan|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2018-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041408/https://drambedkarbooks.com/2016/04/15/first-dr-ambedkar-statue-installed-at-the-heart-of-europe-hungary/|url-status=dead}}</ref> येथे विद्यार्थ्यांना आंबेडकरांचे धडे शिकवले जातात. त्यामध्ये आंबेडकरांचा शिक्षणासाठीचा संघर्ष, जातिविरोधी चळवळी व भारतीय संविधान निर्मितीतील योगदान या बाबी शिकवल्या जातात. या शाळेत १४ एप्रिल २०१६ रोजी आंबेडकरांचा अर्धपुतळा स्थापन करण्यात आला आहे, जो हंगेरीतील [[जय भीम नेटवर्क, हंगेरी|जयभीम नेटवर्क]]ने शाळेस भेट दिला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/Ambedkar-in-Hungary/article15941919.ece|title=Ambedkar in Hungary|date=2009-11-22|work=द हिंदू|access-date=2018-03-26|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |url=http://www.hindu.com/mag/2009/11/22/stories/2009112250120300.htm |title=Magazine / Land & People: Ambedkar in Hungary |work=द हिंदू |date=22 November 2009 |accessdate=17 July 2010 |location=Chennai, India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100417181130/http://www.hindu.com/mag/2009/11/22/stories/2009112250120300.htm |archivedate=17 April 2010 |df=dmy-all}}</ref> २५ डिसेंबर १९५४ रोजी आंबेडकरांनी देहूरोड येथे भगवान बुद्धांच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना केली होती. या दिनाच्या निमित्ताने २५ डिसेंबर, २०१९ रोजी सुमारे एक लाख आंबेडकरी बौद्ध अनुयायांनी बुद्धवंदना म्हणली.<ref>{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/pune-news/dr-babasaheb-ambedkars-followers-say-mahabuddha-vandana-msr-87-2044820/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या अनुयायांनी म्हटली महाबुद्धवंदना|date=२५ डिसेंबर २०१९ }}</ref> === भारतीय समाजावरील प्रभाव === डॉ. आंबेडकरांचा भारतीय समाज जीवनावर अनेक प्रकारे प्रभाव पडलेला आहे. ==== जातिव्यवस्थेचे उच्चाटन ==== आंबेडकरांच्या कार्यामुळे भारतीय समाजात सुमारे ५००० वर्षापासून प्रचलित असलेल्या जातिव्यवस्थेत बदल सुरू झाले. विषमतेवर आधारलेल्या जातिव्यवस्थेच्या जागी समतेवर आधारलेली [[लोकशाही]] व्यवस्था प्रस्थापित होण्यास चालना मिळाली.<ref name="auto4" /> तसेच [[विवाह]], [[धर्म]], [[अर्थशास्त्र|अर्थ]], [[शिक्षण]] [[राज्य]] या सामाजिक संस्थांतही परिवर्तन सुरू झाले. [[नवबौद्ध]]ांनी हिंदूविवाह पद्धती नाकारली व बौद्ध विवाहपद्धती स्वीकारली. आंबेडकरांच्या पुरोगामी विचारांमुळे दलितांनी [[बलुता पद्धती]]चा त्याग केला. त्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा चेहरामोहरा बदलला. जे लोक शिक्षणापासून वंचित होते त्यांनी शिक्षण घेणे सुरू केल्याने शिक्षणाचे सर्वत्रीकरण घडून आले. [[आरक्षण]]ाच्या धोरणामुळे [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती]]ंना राजकीय व प्रशासकीय सत्ता मिळाली. परिणामी समाजातील सर्व घटकांना राजकीय सहभाग मिळणे शक्य झाले.<ref name="auto11" /> ====अस्पृश्यांची उन्नती==== डॉ. आंबेडकरांच्या कार्यामुळे अस्पृश्यांना त्यांच्यावर होणाऱ्या अन्यायाची जाणीव झाली. परिणामी त्याच्यांत आत्मविश्वास व आत्मविष्कार निर्माण झाला. आपणच आपल्या विकासासाठी लढा दिला पाहिजे, याची जाणीव झाली. आंबेडकरांनी अस्पृश्यांच्या उन्नतीसाठी राज्यघटनेत ज्या विशेष तरतुदी केल्या, त्यामुळे अस्पृश्यांच्या हक्कांना घटनात्मक वैधता प्राप्त झाली. भारत सरकारच्या विविध समाजकल्याणकारी योजनांचे मोठे श्रेय आंबेडकरांच्या कार्यास जाते. आंबेडकरांच्या प्रयत्नांमुळेच अस्पृश्यांना शिक्षणसंस्था, कायदेमंडळ, पंचायत राज्यव्यवस्था, सरकारी नोकऱ्या इत्यादींमध्ये आरक्षण मिळाले. याचा परिणाम म्हणून अस्पृश्यांमध्ये ऊर्ध्वगामी सामाजिक गतिशीलतेस चालना मिळाली.<ref>{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४४ व १४५|language=मराठी}}</ref> ====बौद्ध धर्माचा प्रसार==== इसवी सन पूर्व ३ऱ्या शतकात [[सम्राट अशोक]]ांच्या काळात भारताचा राज्यधर्म असलेल्या बौद्ध धर्माचा ११व्या शतकानंतर भारतात झाला. आंबेडकरांनी बौद्ध धर्म स्वीकारल्याने बौद्ध धर्माच्या प्रसारास चालना मिळाली. [[महाराष्ट्र]], [[उत्तर प्रदेश]], [[पंजाब]], [[मध्य प्रदेश]], [[गुजरात]] व इतरही काही राज्यांत लाखो लोकांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला, इतरही उच्चशिक्षित लोकही बौद्ध धर्माकडे आकर्षित झाले. त्यांनी [[बौद्ध तत्त्वज्ञान]], [[बौद्ध साहित्य|साहित्य]] व [[पाली भाषा]] यांच्या अभ्यासाला सुरुवात केली. आंबेडकरांनी बौद्ध धर्म स्वीकारल्याने भारतात बौद्ध धर्माचे पुनरुज्जीवन झाले.<ref name="auto11">{{Cite book|title=समाजशास्त्र (इयत्ता १२ वी)|last=लेखक मंडळ|first=महाराष्ट्र|publisher=महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ|year=२०१३|isbn=|location=पुणे|pages=१४५|language=मराठी}}</ref> १९५६ नंतर दरवर्षी अखंडपणे हजारों-लाखोंच्या संख्येने लोक बौद्ध धर्म स्वीकारत आहेत. २००१ ते २०११ च्या जनगणनेवरून भारतातील [[अनुसूचित जाती]]मध्ये अत्यंत वेगाने वाढणारा धर्म म्हणजे बौद्ध धर्म होय. २०११ च्या जनगणनेनुसार, एकूण भारतीय बौद्धांत सुमारे १३% पूर्वीपासूनचे म्हणजेच पारंपारिक बौद्ध आहेत तर ८७% [[नवयान]]ी बौद्ध किंवा [[नवबौद्ध]] आहेत. आणि देशातील जवळजवळ ९०% नवयानी बौद्ध हे [[महाराष्ट्र]] राज्यात आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.indiaspendhindi.com/cover-story/%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A5%8C%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7-%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE-%E0%A4%85%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BE|title=दलितों का बौद्ध धर्म अपनाना जारी, लेकिन परिवर्तन दर कम|last=मउदगिल|first=मनु|date=2017-06-23|work=IndiaSpend|access-date=2018-03-16|language=en-US}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.nationaldastak.com/country-news/buddhism-has-brought-literacy-gender-equality-and-well-being-to-dalits/|title=Page not found|संकेतस्थळ=National Dastak|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801124755/http://www.nationaldastak.com/country-news/buddhism-has-brought-literacy-gender-equality-and-well-being-to-dalits/|url-status=dead}}</ref> ====दलित चळवळीचा उदय==== आंबेडकरांच्या प्रयत्नांमुळे [[दलित चळवळ]]ीचा उदय झाला. सुरुवातीस केवळ [[महार]] लोकच या चळवळीत सहभागी झाले होते. शिक्षणप्रसाराबरोबरच इतर मागास जातीही आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाने प्रभावित झाल्या व त्यांनी त्यांच्या हक्कांसाठी चळवळी सुरू केल्या. दलित चळवळीला आज प्रामुख्याने [[आंबेडकरी चळवळ]] किंवा [[आंबेडकरवादी चळवळ]] म्हणले जाते.<ref name="auto11" /> == लोकप्रिय संस्कृतीमध्ये == आंबेडकरांच्या जीवनावर व विचारांवर आधारित अनेक पुस्तके, गीते ([[भीमगीते]]), स्मारके अशा अनेक गोष्टींची निर्मिती झालेली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/manoranjan-news/dr-babasaheb-ambedkar-in-marathi-serial-abn-97-2031123/|title=वाहिन्यांत भीम दिसतो गा..|दिनांक=2019-12-08|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> आंबेडकरांच्या प्रेरणेतून देशाच्या प्रत्येक भाषेत आंबेडकरवादी निर्माण झाले आहेत.<ref name="auto6" /> आंबेडकरांवर दरवर्षी अनेक संशोधक आणि साहित्यिक नवनवीन ग्रंथ लिहित असतात.<ref name="auto6" /> विदेशातदेखील आंबेडकरी साहित्याची विशेष मागणी असून, आंबेडकरी साहित्याचा अनुवाद इंग्रजीत मोठ्या प्रमाणात होत आहे. सर्वत्र आंबेडकरांच्या ग्रंथांचा, प्रतिमांचा आणि आंबेडकरी साहित्यांचा प्रचंड खप होतो.<ref name="auto6" /> [[दीक्षाभूमी]] आणि [[चैत्यभूमी]]वर तर दरवर्षी कोट्यवधी रूपयांची पुस्तके विकली जातात. शिक्षणापासून वंचित ठेवण्यात आलेल्या समाजात आंबेडकरांमुळे ज्ञानर्जनाची वृत्ती निर्माण झाली.<ref name="auto6">[[लोकराज्य]], एप्रिल २०१५; संपादक: चंद्रशेखर ओक, प्रकाशित: माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय, [[महाराष्ट्र शासन]], पृष्ठ ९</ref> आंबेडकरांच्या जीवनावर चरित्र लिहून त्यांच्या जीवनावर प्रकाश टाकण्याचे काम जवळपास ११० चरित्रकारांनी केले आहे. चरित्रकारांनी कथा, काव्य, कादंबरी, जातककथा, नाटक व चित्रमयकथा अशा अनेक रचनांमध्ये चरित्र लिहिल्याचे दिसून येते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/95755/8/07_chapter%203.pdf|title=Shodganga|last=|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=१२३|title=Dr babasaheb ambedkar lekhan aani bhashne Khand 18 va bhag 1 2 3cha chikitsak abhyas}}</ref> आंबेडकरांच्या महापरिनिर्वाणानंतर त्यांच्या तत्त्वज्ञानामुळे देशातील शोषित समाज जागृत होत आहे.<ref name=":1" /><ref name="auto6" /> आंबेडकरांनी भारतात बौद्ध धम्माचे पुनरूज्जीवन केले. ही घटना भारतातील बौद्ध धम्माचे इतिहासाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. इतर देशांत विशेषतः बौद्ध राष्ट्रांत आंबेडकरांचे ग्रंथ मोठ्या प्रमाणात वाचले जात आहेत.<ref name="auto6" /> [[महाराष्ट्र]] शासनाने प्रकाशित केलेल्या [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: लेखन आणि भाषणे]] या २४ खंडाच्या ग्रंथांना जगभरातून मोठी मागणी आहे.<ref name="auto6" /> [[तैवान]] देशातील एक बौद्ध संस्था आंबेडकरांच्या धार्मिक ग्रंथांच्या जगातील विविध भाषेत लाखो प्रती प्रकाशित करून त्यांना मोफत वाटत असते.<ref name="auto6" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.budaedu.org/ebooks/6-EN.php|title=English eBooks|संकेतस्थळ=www.budaedu.org|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2020-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330063119/http://www.budaedu.org/ebooks/6-EN.php|url-status=dead}}</ref> ''[[भीमायन|भीमायन : एक्सपीरियन्सेस ऑफ अनटचेबिलिटी]]'' (भीमायन : अस्पृश्यतेचे अनुभव) हे आंबेडकरांचे एक ग्राफिक चरित्र आहे, ज्याला परधन-गोंड कलाकार, [[दुर्गाबाई व्याम]], सुभाष व्याम, आणि लेखक श्रीविज्ञान नटराजन आणि [[एस. आनंद]] यांनी बनवले आहे. या पुस्तकात आंबेडकरांच्या लहानपणापासून ते प्रौढत्वापर्यंतच्या अस्पृश्यतेच्या अनुभवांना दर्शवण्यात आले आहे. सीएनएनने त्यास शीर्ष ५ प्रसिद्ध कॉमिक पुस्तकांपैकी एक म्हणले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/19/graphic.novels/index.html |title=The top five political comic books |last1=Calvi |first1=Nuala |date=23 May 2011 |publisher=CNN |accessdate=14 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130109004845/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/19/graphic.novels/index.html |archivedate=9 January 2013 |df=dmy-all}}</ref> [[चित्र:Buddhist flag of Indian Buddhists.jpg|thumb|200px|right|[[भीम ध्वज]]]] आंबेडकरांचा [[अशोकचक्र]]ांकित [[भीम ध्वज]] हा बौद्ध व दलित आंदोलनात आंबेडकरवाद्यांद्वारे वापण्यात येत असतो.<ref name="auto13" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/yavatmal/jai-bhim-carrot-thunderstruck/|title=‘जय भीम’च्या गजराने दुमदुमला आसमंत|date=१४ एप्रिल २००९ |website=Lokmat}}</ref> या ध्वजाचा रंग [[निळा]] असून तो समतेचे व त्यागाचे प्रतिक मानला जातो. हा ध्वज भारतीय बौद्धांचा प्रतिकध्वज सुद्धा मानला जातो. अनेकदा या ध्वजावर '[[जय भीम]]' शब्द लिहिलेले असतात.<ref name="auto13" /> [[नवयान]] ही बौद्ध धर्माची एक संकल्पना आंबेडकरांनी तयार केली.<ref name="auto13" /> आंबेडकरांचा जन्मदिन हा [[आंबेडकर जयंती]] एक उत्सव म्हणून हा संपूर्ण भारतभर साजरा जातो, तर देशातील अनेक राज्यांत या दिवशी सार्वजनिक सुटी असते. जगातील अनेक देशांत सुद्धा दरवर्षी [[आंबेडकर जयंती]] साजरी होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mea.gov.in/ambedkar.htm|title=Dr. B. R. Ambedkar &#124; MEA|website=www.mea.gov.in}}</ref> आंबेडकरांची पहिली सार्वजनिक जयंती आंबेडकरानुयायी सदाशिव रणपिसे यांनी १४ एप्रिल १९२८ रोजी [[पुणे|पुण्यात]] साजरी केली होते.<ref>एप्रिल २०१८ चे लोकराज्य (महाराष्ट्र शासनाचे मासिक)</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/how-birth-anniversary-started-of-babasaheb-ambedkar-1660712/|title=बाबासाहेबांची जयंती कधी आणि कोणी सुरू केली?|date=2018-04-14|work=Loksatta|access-date=2020-01-12|language=मराठी}}</ref> [[महाराष्ट्र]]ात आंबेडकर जन्मदिन "[[ज्ञान दिवस]]" म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|title=Babasaheb Ambedkar Jayanti 2017: Ambedkar Jayanti to be celebrated as ‘Gyan Diwas’ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|last=desale|first=sunil|website=India.com|language=इंग्लिश|access-date=2020-01-20|archive-date=2019-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529015637/https://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|url-status=dead}}</ref> अमेरिकेतील [[संयुक्त राष्ट्रसंघ]]ामध्ये सन २०१६, २०१७ व २०१८ या वर्षांमध्ये आंबेडकर जयंती साजरी झालेली आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघाने आंबेडकरांचा 'वैश्विक प्रणेता" म्हणून गौरव केला आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/ambedkar-jayanti-celebrated-for-the-first-time-outside-india-as-un-organises-special-event-2730772.html|title=Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event – Firstpost|website=firstpost.com|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://velivada.com/2017/04/29/dr-ambedkar-jayanti-celebrated-at-united-nations/|date=2017-04-29|title=Dr Ambedkar Jayanti celebrated at United Nations|website=velivada.com|access-date=2018-11-09|archive-date=2018-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108025726/http://velivada.com/2017/04/29/dr-ambedkar-jayanti-celebrated-at-united-nations/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/world/2018/apr/14/un-celebrates-ambedkars-legacy-fighting-inequality-inspiring-inclusion-1801468.html|title=UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion'|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|title=संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State|work=newsstate.com|access-date=2018-11-09|language=इंग्लिश|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419065326/https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|url-status=dead}}</ref> == चित्रपट, मालिका आणि नाटके == आंबेडकर यांच्या जीवनावर व विचारांवर आधारित अनेक चित्रपटांची, दूरचित्रवाणी मालिकांची आणि नाटकांची निर्मिती करण्यात आलेली आहे. इसवी सन २००० मध्ये [[जब्बार पटेल]] यांनी इंग्लिश भाषेत ''[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]'' चित्रपट दिग्दर्शित केला, ज्यात अभिनेता [[मामुट्टी]] हे मुख्य भूमिकेत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/b-r-ambedkar-resurgence-of-an-icon/article8447300.ece|title=Resurgence of an icon Babasaheb Ambedkar}}</ref> हा चित्रपट राष्ट्रीय फिल्म विकास महामंडळ आणि सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि सबलीकरण मंत्रालयाने प्रायोजित केला होता. या चित्रपटाला तीन राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले होते.<ref>{{स्रोत बातमी | last =Viswanathan | first =S | title =Ambedkar film: better late than never | work=द हिंदू | date =24 May 2010 |url=http://www.thehindu.com/opinion/Readers-Editor/article435886.ece | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910142933/http://www.thehindu.com/opinion/Readers-Editor/article435886.ece | archivedate =10 September 2011 }}</ref> [[श्याम बेनेगल]] यांनी दिग्दर्शित केलेल्या भारतीय संविधानाच्या निर्मितीवरील एक टीव्ही लघु-मालिका ''[[संविधान (मालिका)|संविधान]]'' मध्ये आंबेडकरांची प्रमुख भूमिका [[सचिन खेडेकर]] यांनी साकारली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.imdb.com/title/tt3562784/?ref_=fn_al_tt_1|title=Samvidhaan: The Making of the Constitution of India (TV Mini-Series 2014)|author=Ramnara|date=5 March 2014|work=IMDb|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150527221343/http://www.imdb.com/title/tt3562784/?ref_=fn_al_tt_1|archivedate=27 May 2015l}}</ref> अरविंद गौर यांनी दिग्दर्शित केलेल्या आणि राजेशकुमार यांनी लिहिलेल्या ''आंबेडकर आणि गांधी'' नाटकात या दोन मान्यवर व्यक्तिमत्त्वांचा शोध घेतला गेला.<ref>{{स्रोत बातमी |url=http://www.hindu.com/fr/2009/07/17/stories/2009071750610300.htm |title=A spirited adventure |first=P. |last=Anima |work=द हिंदू |date=17 July 2009 |accessdate=14 August 2009 |location=Chennai, India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102102157/http://www.hindu.com/fr/2009/07/17/stories/2009071750610300.htm |archivedate=2 January 2011}}</ref> === लघुपट === * '''महापुरुष डॉ. आंबेडकर''' हा १९६८ मध्ये आंबेडकरांवर निर्मित मराठी लघुपट आहे. या लघुपटाची निर्मिती महाराष्ट्र शासनाच्या प्रसिद्धी संचालनालयातर्फे १९६८ च्या जुलै महिन्यात करण्यात आली होती. ‘व्हटकर प्रॉडक्शन्स’ या बॅनरखाली निर्मित करण्यात आलेल्या या लघुपटाचे दिग्दर्शन नामदेव व्हटकर यांनी केले होते. सुमारे १८ मिनिटांच्या या लघुपटाला संगीतकार [[दत्ता डावजेकर]] यांनी संगीत दिले होते. अभिनेते डेव्हिड अब्राहम यांनी लघुपटाचे निवेदन केले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1711586|title=एनएफएआई संग्रह में डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पर1968 की एक दुलर्भ शॉर्ट फिल्म|website=pib.gov.in|access-date=2021-04-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/entertainment/rare-1968-marathi-short-film-on-br-ambedkar-acquired-by-national-film-archive-of-india-9526261.html|title=Rare 1968 Marathi short film on BR Ambedkar acquired by National Film Archive of India - Entertainment News , Firstpost|date=2021-04-14|website=Firstpost|access-date=2021-04-14}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.jagran.com/news/national-ambedkar-jayanti-2021-many-leaders-including-pm-modi-paid-tribute-21557117.html|title=Dainik Jagran|language=hi}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/cities/pune-news/rare-1968-short-film-on-dr-babasaheb-ambedkar-now-in-nfai-collection-101618330721856.html|title=Rare 1968 short film on Dr Babasaheb Ambedkar now in NFAI collection|date=2021-04-13|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-04-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/india/nfai-included-rare-short-film-on-babasaheb-ambedkar-in-its-collection/articleshow/82056101.cms|title=बाबासाहेब आंबेडकर पर बनी दुर्लभ लघु फिल्म को एनएफएआई ने अपने संग्रह में किया शामिल|website=Navbharat Times|language=hi|access-date=2021-04-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-rare-copy-of-marathi-short-film-on-br-ambedkar-acquired-by-national-film-archive-of-india/380191|title=Rare Copy Of 1968 Marathi Short Film On BR Ambedkar Acquired By National Film Archive Of India|website=www.outlookindia.com/|access-date=2021-04-14}}</ref> === चित्रपटे === {{मुख्य|:वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट}} * '''[[भीम गर्जना]]''' : हा सन १९९० मधील विजय पवार दिग्दर्शित [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता कृष्णानंद यांनी साकारली होती.<ref name="cinestaan.com">{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/movies/yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-19901|title=Yugpurush Dr. Babasaheb Ambedkar (1993) – Review, Star Cast, News, Photos|website=Cinestaan|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623225009/https://www.cinestaan.com/movies/yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-19901|archive-date=23 June 2018}}</ref><ref name="marathifilmdata.com">{{Cite web|url=https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/yugapurush-dr-babasaheb-aambedakar/|title=युगपुरुष डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर|website=मराठी चित्रपट सूची|access-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115015216/http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/yugapurush-dr-babasaheb-aambedakar/|archive-date=15 November 2018}}</ref><ref name="baiae.org">{{Cite web|url=https://www.baiae.org/index.php/blog/item/138-yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-1993-marathi-full-movie.html|title=Yugpurush Dr Babasaheb Ambedkar (1993) &#124; Marathi Full Movie – BAIAE Japan|website=www.baiae.org|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228150417/https://www.baiae.org/index.php/blog/item/138-yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-1993-marathi-full-movie.html|url-status=dead}}</ref> * '''[[बालक आंबेडकर]]''' : हा सन १९९१ मधील बसवराज केस्थर दिग्दर्शित [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता चिरंजीवी विनय यांनी साकारली होती. हा आंबेडकरांच्या बालपणीच्या जीवनावर आधारित चित्रपट होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt3530436/mediaviewer/rm1474442496|title=Balak Ambedkar (1991)|via=www.imdb.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/showtimes/title/tt3530436|title=Balak Ambedkar Showtimes|website=IMDb}}</ref> * '''[[डॉ. आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. आंबेडकर]]''' : हा [[इ.स. १९९२]] मधील परपल्ली भारत दिग्दर्शित [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[आकाश खुराना]] यांनी साकारली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmibeat.com/celebs/bharat-parepalli.html|title=All you want to know about #BharatParepalli|website=FilmiBeat|language=en|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Narasimham|first=M. L.|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-a-feel-good-love-story/article2931850.ece|title=द हिंदू|date=2012-02-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sakshi.com/news/movies/bharat-ratna-dr-b-r-ambedkar-jayanti-14th-april-229969|title=మనకు గుర్తులేని...మన అంబేడ్కర్|date=2015-04-13|website=Sakshi|language=te|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://moviegq.com/movie/dr-ambedkar-2787|title=Dr. Ambedkar 1992 Telugu Movie Wiki,Cast Crew,Songs,Videos,Release Date|website=MovieGQ|language=en|access-date=2021-02-25|archive-date=2022-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128122558/https://moviegq.com/movie/dr-ambedkar-2787|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://moviegq.com/movie/dr-ambedkar-2787/cast-crew|title=Dr. Ambedkar 1992 Telugu Movie Cast Crew,Actors,Director, Dr. Ambedkar Producer,Banner,Music Director,Singers & Lyricists|website=MovieGQ|language=en|access-date=2021-02-25|archive-date=2023-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120045621/https://moviegq.com/movie/dr-ambedkar-2787/cast-crew|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indiancine.ma/AGRZ|title=Dr Ambedkar (1992)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gomolo.com/dr-ambedkar-movie/18060|title=Dr. Ambedkar (1992)|website=gomolo.com|access-date=2021-02-25|archive-date=2017-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314202405/http://www.gomolo.com/dr-ambedkar-movie/18060|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://peoplepill.com/people/akash-khurana|title=About Bharath Parepalli: Indian film director and screenwriter {{!}} Biography, Facts, Career, Wiki, Life|last=peoplepill.com|website=peoplepill.com|language=en|access-date=2021-02-25}}</ref> * '''[[युगपुरुष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]''' : हा सन १९९३ मधील शशिकांत नरवाडे दिग्दर्शित [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता नारायण दुलारे यांनी साकारली होती.<ref name="cinestaan.com" /><ref name="marathifilmdata.com" /><ref name="baiae.org" /> * '''[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]''' : हा सन २००० मधील [[जब्बार पटेल]] दिग्दर्शित [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[मामुट्टी]] यांनी साकारली होती. हा चित्रपट अनेक भारतीय भाषांमध्ये डब झालेला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.weeklysadhana.in/view_article/nandini-atmasidhi-on-ambedkar-from-cinemascope|title=सिनेमास्कोपमधले आंबेडकर|website=www.weeklysadhana.in|language=en|access-date=2022-07-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/resurgence-of-an-icon/article8447300.ece|title=Resurgence of an icon|first=Vivek|last=Kumar|website=@businessline|accessdate=20 March 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.रीडिफ.कॉम/entertai/2000/jun/27jabb.htm |title=रीडिफ.कॉम, A revolutionary who changed the life of millions of people. Movies: Jabbar Patel on his latest film, Dr Babasaheb Ambedkar |publisher=रीडिफ.कॉम |date=2000-06-27 |accessdate=2011-07-31 }}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/Readers-Editor/Ambedkar-film-better-late-than-never/article16302923.ece|title=Ambedkar film: better late than never|first=S.|last=Viswanathan|date=24 May 2010|accessdate=20 March 2019|via=www.thehindu.com|newspaper=द हिंदू}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19970430-i-could-not-really-visualise-myself-as-ambedkar-mammootty-830228-1997-04-30|title=I could not really visualise myself as Ambedkar: Mammootty|first1=Jacob George|last1=April 30|first2=1997 ISSUE DATE|last2=April 30|first3=1997UPDATED|last3=April 30|first4=2013 15:05|last4=Ist|website=India Today|accessdate=20 March 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/for-them-ambedkar-was-god-says-mammootty/articleshow/64635715.cms|title=For them, Ambedkar was God, says Mammootty – Times of India|संकेतस्थळ=द टाइम्स ऑफ इंडिया|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/snapshots-of-life-outside-the-ring/|title=Snapshots of life outside the ring|date=29 October 2009|accessdate=14 May 2019}}</ref><ref>http://indianexpress.com/article/cities/pune/pune-a-film-festival-that-celebrates-freedom2962539/{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''[[डॉ. बी.आर. आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बी.आर. आंबेडकर]]''' : हा सन २००५ मधील शरण कुमार किब्बूर दिग्दर्शित [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकरांची भूमिका अभिनेता विष्णूकांत बी.जे. यांनी साकारली होती.<ref>{{cite web|title=Dr B R Ambedkar (2005) Kannada movie: Cast & Crew|url=https://chiloka.com/movie/dr-b-r-ambedkar-2005#movie_details_list|website=chiloka.com|accessdate=23 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Dr{{!}}{{!}} B.R. Ambedkar Cast & Crew, Dr{{!}}{{!}} B.R. Ambedkar Kannada Movie Cast, Actor, Actress, Director – Filmibeat|url=https://www.filmibeat.com/kannada/movies/dr-b-r-ambedkar/cast-crew.html|website=FilmiBeat|accessdate=23 November 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotstar.com/us/movies/dr-b-r-ambedkar/1000106324|title=Dr B R Ambedkar – Hotstar Premium|website=Hotstar|accessdate=28 December 2019|archive-date=2020-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203114122/https://www.hotstar.com/us/movies/dr-b-r-ambedkar/1000106324|url-status=dead}}</ref> * '''[[:en:Periyar (2007 film)|पेरियार]]''' : हा सन २००७ मधील ज्ञान राजशेकरन दिग्दर्शित [[पेरियार]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[तामिळ भाषा|तामिळ]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकरांची भूमिका मोहन रामन यांनी साकारली होती.<ref>{{Cite web|url=http://www.kollywoodtoday.net/news/making-of-periyar/|title=Making of Periyar|date=२५ फेब्रुवारी २००७|access-date=2020-04-14|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406040310/http://www.kollywoodtoday.net/news/making-of-periyar/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.रीडिफ.कॉम/movies/2007/may/02periyar.htm|title=Periyar is path-breaking|website=www.रीडिफ.कॉम}}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.filmysouth.com/Tamil_Movie_Reviews/PeriyarNew/October-08-2007/Periyar_New_attempts_in_Tamil_cinema.html|title=Periyar_New_attempts_in_Tamil_cinema|last=|पहिले नाव=|दिनांक=10-08-2007|संकेतस्थळ=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307091440/http://www.filmysouth.com/Tamil_Movie_Reviews/PeriyarNew/October-08-2007/Periyar_New_attempts_in_Tamil_cinema.html|archive-date=2012-03-07|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=|title=संग्रहित प्रत|url-status=dead}}</ref> * '''[[जोशी की कांबळे]]''' : हा सन २००८ मधील शेखर सरतांडेल दिग्दर्शित एक मराठी चित्रपट आहे. या चित्रपटात 'भीमरावांचा जयजयकार' हे एक [[भीमगीत]] आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/joshi-ki-kambale/|title=जोशी की कांबळे|संकेतस्थळ=मराठी चित्रपट सूची|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216190045/https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/joshi-ki-kambale/|url-status=dead}}</ref> * '''[[डेबू]]''' : हा सन २०१० मधील निलेश जळमकर दिग्दर्शित [[गाडगे बाबा]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांचीही भूमिका साकारली गेली होती. * '''[[रमाबाई भिमराव आंबेडकर (चित्रपट)|रमाबाई भिमराव आंबेडकर]]''' : हा सन २०११ मधील प्रकाश जाधव दिग्दर्शित [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता गणेश जेथे यांनी साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://marathi.webdunia.com/article/marathi-film-stars/%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%88-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%E0%A4%A4-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%9F-110100100010_1.htm|title=रमाबाई आंबेडकरांवर मराठीत चित्रपट|last=वेबदुनिया|access-date=2018-05-09|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/ramabai-bhimrao-ambedkar-ramai/|title=रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई) - मराठी चित्रपट सूची|work=मराठी चित्रपट सूची|access-date=2018-05-09|language=en-US}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''[[शूद्रा: द राइझिंग|शूद्र: द राइझिंग]]''' : हा सन २०१२ मधील [[संजीव जयस्वाल]] दिग्दर्शित आणि आंबेडकरांना समर्पित [[हिंदी भाषा|हिंदी]] चित्रपट आहे. [[शूद्र]]ांच्या जीवनावर आधारित हा चित्रपट आहे. 'जय जय भीम' हे चित्रपटाचे एक आंबेडकरांवरील गाणे आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/congress-dalit-anthem-2014-general-elections-dr-br-ambedkar-118142-2012-10-09|title=Congress releases 'Dalit anthem' to woo community ahead of 2014 general elections|first1=|date=October 9, 2012 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Consumer/6nnJc915E2imyZKE0jkVtJ/Ten-Indian-films-on-the-caste-system.html|title=Ten Indian films on the caste system|first=Lata|last=Jha|date=23 July 2018|website=www.livemint.com|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726015709/https://www.livemint.com/Consumer/6nnJc915E2imyZKE0jkVtJ/Ten-Indian-films-on-the-caste-system.html|archive-date=26 July 2018}}</ref> * '''[[अ जर्नी ऑफ सम्यक बुद्ध]]''' : हा सन २०१३ मधील प्रवीण दामले दिग्दर्शित [[गौतम बुद्ध]] यांच्या जीवनावर आधारित एक हिंदी चित्रपट आहे. आंबेडकर यांच्या [[भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म|द बुद्ध अँड हिज धम्म]] या ग्रंथावर आधारित हा चित्रपट आहे.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Film-on-Buddha-based-on-Ambedkars-book-to-be-released-on-March-15/articleshow/18944610.cms|title=Film on Buddha based on Ambedkar's book to be released on March 15 &#124; Nagpur News – Times of India|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt3056820/|title=A Journey of Samyak Buddha (2013) – IMDb|via=m.imdb.com|access-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212084950/http://www.imdb.com/title/tt3056820/|archive-date=12 February 2017}}</ref> * '''[[रमाबाई (चित्रपट)|रमाबाई]]''' : हा सन २०१६ मधील एम. रंगनाथ दिग्दर्शित [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता सिद्धाराम कर्णिक यांनी साकारली होती.<ref>{{cite news|last1=Khajane|first1=Muralidhara|title=Remembering Ramabai|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/remembering-ramabai/article7101466.ece|accessdate=21 October 2015|work=द हिंदू|date=14 April 2015}}</ref><ref name="tnie1">{{cite web|title=Yagna's Next Chronicles Dr Ambedkar's Wife|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Yagnas-Next-Chronicles-Dr-Ambedkars-Wife/2015/04/28/article2786164.ece|publisher=The New Indian Express|accessdate=21 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021123111/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Yagnas-Next-Chronicles-Dr-Ambedkars-Wife/2015/04/28/article2786164.ece|archivedate=21 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Yajna Shetty Plays Dr.BR. Ambedkar's wife in Ramabai|url=http://www.chitraloka.com/news/11718-yajna-shetty-plays-dr-br-ambedkar-s-wife-in-ramabai.html|accessdate=21 October 2015|work=Chitraloka|date=17 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150503084722/http://chitraloka.com/news/11718-yajna-shetty-plays-dr-br-ambedkar-s-wife-in-ramabai.html|archivedate=3 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Ramabai Ambedkar...audition of the artists|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Ramabai-Ambedkar/speednewsbytopic/keyid-256954.cms|publisher=द टाइम्स ऑफ इंडिया|accessdate=21 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021125521/http://timesofindia.indiatimes.com/Ramabai-Ambedkar/speednewsbytopic/keyid-256954.cms|archivedate=21 October 2015}}</ref> * '''[[बोले इंडिया जय भीम]]''' : हा सन २०१६ मधील सुबोध नागदेवे दिग्दर्शित [[एल.एन. हरदास]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, ज्यात आंबेडकर यांची भूमिका श्याम भीमसरिया यांनी साकारली होती.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/daliff-film-and-cultural-festival-celebrating-dalit-art-life-and-pride-97574 |title=DALIFF: A film and cultural festival celebrating Dalit art, life and pride |access-date=29 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808120454/https://www.thenewsminute.com/article/daliff-film-and-cultural-festival-celebrating-dalit-art-life-and-pride-97574 |archive-date=8 August 2019 }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.thenewsminute.com/article/kaala-pariyerum-perumal-first-ever-dalit-film-and-cultural-fest-new-york-95838|title=First ever dalit film festival|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=www.thenewsminute.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/us-to-host-its-first-dalit-film-and-cultural-festival-in-columbia-varsity/articleshow/67875502.cms|title=US to host its first Dalit film and cultural festival in Columbia varsity &#124; Nagpur News – Times of India|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208143233/https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/us-to-host-its-first-dalit-film-and-cultural-festival-in-columbia-varsity/articleshow/67875502.cms|archive-date=8 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://silverscreen.in/news/pa-ranjith-dalit-film-festival-in-new-york-nagraj-manjule-subodh-nagdeve-kaala/|title=Pa Ranjith Among Three Filmmakers Who Win At The Dalit Film Festival In New York|date=5 March 2019|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808110325/https://silverscreen.in/news/pa-ranjith-dalit-film-festival-in-new-york-nagraj-manjule-subodh-nagdeve-kaala/|archive-date=8 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/pa-ranjith-to-be-part-of-dalit-film-festival-in-us/article26123842.ece|title=Pa. Ranjith to be part of Dalit film festival in U.S.|first=Udhav|last=Naig|date=30 January 2019|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt6080232/|title=Bole India Jai Bhim (2016) – IMDb|via=m.imdb.com|access-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312132625/http://www.imdb.com/title/tt6080232/|archive-date=12 March 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/bole-india-jai-bhim/movieshow/61264061.cms|title=Bole India Jai Bhim Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos &#124; eTimes|via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * '''[[सरणं गच्छामि]]''' : हा सन २०१७ मधील प्रेम राज दिग्दर्शित भारतीय संविधानावर आणि आंबेडकरांच्या विचारांवर आधारित एक [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] चित्रपट आहे. "आंबेडकर सरणं गच्छामि" (अर्थ: मी आंबेडकरांना शरण जातो) हे चित्रपटाचे एक गाणे असून त्यात आंबेडकर यांचीही भूमिका साकारली गेली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/ambedkar-song-saranam-gachami/videoshow/61306345.cms|title=Ambedkar &#124; Song – Saranam Gachami – Times of India Videos|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/saranam-gacchami.html|title=Saranam Gacchami (2017) &#124; Saranam Gacchami Movie &#124; Saranam Gacchami Telugu Movie Cast & Crew, Release Date, Review, Photos, Videos|website=FilmiBeat|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705050535/http://www.filmibeat.com/telugu/movies/saranam-gacchami.html|archive-date=5 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/saranam-gacchami/movieshow/61306390.cms|title=Saranam Gacchami Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos &#124; eTimes|via=timesofindia.indiatimes.com|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324102547/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/saranam-gacchami/movieshow/61306390.cms|archive-date=24 March 2019}}</ref> * '''[[बाळ भिमराव]]''' : हा सन २०१८ मधील प्रकाश नारायण दिग्दर्शित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे, आंबेडकर यांची भूमिका बाल कलाकार मनीष कांबळे यांनी साकारली होती. हा आंबेडकरांच्या बालपणीच्या जीवनावर आधारित चित्रपट होता.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/bal-bhimrao/movieshow/63201906.cms|title=Bal Bhimrao Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos &#124; eTimes|via=timesofindia.indiatimes.com|access-date=25 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815081623/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/bal-bhimrao/movieshow/63201906.cms|archive-date=15 August 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nagpurtoday.in/bal-bhimraos-poster-launched/03032049,%20https://www.nagpurtoday.in/bal-bhimraos-poster-launched/03032049|title=Bal Bhimrao’s Poster launched|first=Nagpur|last=News|website=www.nagpurtoday.in}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com//movies/bal-bhimrao/ET00071946?utm_source=FBLIKE&fbrefresh=1|title=Bal Bhimrao Movie (2018) &#124; Reviews, Cast & Release Date in|website=BookMyShow}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/bal-bhimrao/movie-showtimes/nagpur/173/63201906|title=Bal Bhimrao Movie Show Time in Nagpur &#124; Bal Bhimrao in Nagpur Theaters &#124; eTimes|via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * '''[[रमाई (चित्रपट)|रमाई]]''' : हा सन २०१९ मधील बाळ बरगाले दिग्दर्शित [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे. यात रमाबाईंची भूमिका अभिनेत्री [[वीणा जामकर]] यांनी तर आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता सागर तळाशीकर यांनी साकारली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/veena-jamkar-ramabai-ambedkar-ramai-film/|title=रमाई या चित्रपटात वीणा जामकर दिसणार रमाबाई आंबेडकर यांच्या भूमिकेत|last=author/lokmat-news-network|दिनांक=2018-07-16|संकेतस्थळ=Lokmat|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%e0%a4%b5%e0%a5%80%e0%a4%a3%e0%a4%be-%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%ae%e0%a4%95%e0%a4%b0-%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%88%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%ad%e0%a5%82%e0%a4%ae%e0%a4%bf/|title=वीणा जामकर "रमाई"च्या भूमिकेत|संकेतस्थळ=मराठी चित्रपट सूची|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|archive-date=2019-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921134012/https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/actress-veena-jamkar-to-act-as-ramabai-ambedkar-in-ramai/articleshow/65011139.cms|title=Actress Veena Jamkar to act as Ramabai Ambedkar in 'Ramai'|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423015343/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/actress-veena-jamkar-to-act-as-ramabai-ambedkar-in-ramai/articleshow/65011139.cms|archive-date=23 April 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.tarunbharat.com/news/678232|title=Tarun Bharat|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=तरुण भारत|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mumbailive.com/mr/marathi-film/actress-veena-jamkar-will-play-role-of-ramabai-ambedkar-in-ramai-film-34827|title=अखेर ‘रमाई’च्या रूपात अवतरणार वीणा!|संकेतस्थळ=Mumbai Live|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> * '''[[ओरिजिन (चित्रपट)|ओरिजिन]]''' : अमेरिकन चित्रपट निर्माती [[एवा डुवर्ने]] आंबेडकर यांच्यावर [[हॉलिवूड]] मधून चित्रपट बनवला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/entertainment/netflix-film-by-celebrated-black-filmmaker-will-feature-br-ambedkars-character|title=Netflix Film by Celebrated Black Filmmaker Will Feature BR Ambedkar's Character|last=Harad|first=Tejas|date=2022-11-09|website=TheQuint|language=en|access-date=2022-11-13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.shethepeople.tv/shestars/ava-duvernays-film-on-br-ambedkar/|title=Ava DuVernay's film on BR Ambedkar, Read More For Details|language=en-US|access-date=2022-11-13}}</ref> ===टीव्ही मालिका === * '''[[डॉ. आंबेडकर (मालिका)|डॉ. आंबेडकर]]''' : ही इ.स. १९९२-९३ मध्ये [[दूरदर्शन|डीडी नॅशनल]]वर प्रसारित झालेली एक हिंदी डॉक्युमेंट्री मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[सुधीर कुलकर्णी]] यांनी साकारली आहे. * '''[[प्रधानमंत्री (मालिका)|प्रधानमंत्री]]''' : ही सन २०१३-१४ मधील [[एबीपी न्यूझ]]वर प्रसारित झालेली एक हिंदी दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[सुरेंद्र पाल]] यांनी साकारली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surendra-Pal-Shishir-Sharma-Anang-Desai-in-Idea-of-India/articleshow/19862288.cms|title=Surendra Pal, Shishir Sharma &Anang Desai in Idea of India – Times of India|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324130320/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surendra-Pal-Shishir-Sharma-Anang-Desai-in-Idea-of-India/articleshow/19862288.cms|archive-date=24 March 2017}}</ref> * '''[[संविधान (मालिका)|संविधान]]''' : ही सन २०१४ मधील [[राज्यसभा टीव्ही]]वर प्रसारित झालेली एक [[इंग्लिश]]-[[हिंदी]] दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[सचिन खेडेकर]] यांनी साकारली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/sachin-khedekar/288046|title=Sachin Khedekar|date=14 October 2013|website=Outlook|access-date=23 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223113817/https://www.outlookindia.com/magazine/story/sachin-khedekar/288046|archive-date=23 December 2019}}</ref> * '''[[सर्वव्यापी आंबेडकर]]''' : ही [[एबीपी माझा]] दूरचित्रवाणी वाहिनीने बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या [[आंबेडकर जयंती|शतकोत्तर रौप्य महोत्सवी जयंती निमित्त]] (इ.स. २०१६ मध्ये) सुरू केलेली १३ भागांची मालिका होती, ज्यात आंबेडकरांचे ११ बहुआयामी व्यक्तीमत्वाचे पैलू दाखवण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=K5bQZzsQ31o|title=- YouTube|website=www.youtube.com}}</ref> * '''[[गर्जा महाराष्ट्र]]''' : ही सन २०१८-१९ मधील [[सोनी मराठी]]वर प्रसारित झालेली एक मराठी दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता प्रशांत चौधप्पा यांनी साकारली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.sonyliv.com/details/episodes/5974080828001/1-December-2018---Garja-Maharashtra---B.-R.-Ambedkar|title=Sony LIV|website=www.sonyliv.com|access-date=2020-04-14|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228150417/https://www.sonyliv.com/details/episodes/5974080828001/1-December-2018---Garja-Maharashtra---B.-R.-Ambedkar|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/jitendra-joshi-to-host-garja-maharashtra-a-new-reality-show/articleshow/65437374.cms|title=Jitendra Joshi to host 'Garja Maharashtra', a new reality show – Times of India|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429150820/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/jitendra-joshi-to-host-garja-maharashtra-a-new-reality-show/articleshow/65437374.cms|archive-date=29 April 2019}}</ref> * '''[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]]''' : ही सन २०१९-२० मध्ये [[स्टार प्रवाह]]वर प्रसारित झालेली एक मराठी दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता [[सागर देशमुख]] यांनी साकारली आहे. बाल कलाकार अमृत गायकवाड याने आंबेडकरांच्या बालपणीची भूमिका तर अभिनेता [[संकेत कोर्लेकर]] यांनी त्यांच्या तरुणपणीची भूमिका साकारली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/a-new-show-based-on-the-life-of-babasaheb-bhimrao-ambedkar-to-go-on-air-soon/articleshow/68023249.cms|title=A new show based on the life of Babasaheb Bhimrao Ambedkar to go on-air soon|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425050725/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/a-new-show-based-on-the-life-of-babasaheb-bhimrao-ambedkar-to-go-on-air-soon/articleshow/68023249.cms|archive-date=25 April 2019}}</ref> * '''[[एक महानायकः डॉ. बी.आर. आंबेडकर]]''' : ही सन २०१९-२० मधील [[अँड टिव्ही]]वर प्रसारित होत असलेली एक हिंदी दूरचित्रवाणी मालिका आहे, ज्यामध्ये आंबेडकर यांच्या बालपणीची भूमिका बालकलाकार आयुध भानुशाली याने साकारली आहे, तर अभिनेता अथर्व कर्वे यांनी त्यांच्या तरुणपणीची भूमिका साकारत आहे. मालिकेची कथा पुढे गेल्यानंतर आंबेडकरांची मुख्य भूमिका अभिनेता [[प्रसाद जावडे]] साकारतील.<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnowhindi.com/entertainment/television/video/ek-mahanayak-dr-b-r-ambedkar-serial-promo-release/267842|title=संविधान के निर्माता बीआर आंबेडकर की कहानी पर्दे पर, जल्‍द शुरू होने वाला है नया धारावाहिक 'एक महानायक' &#124; TV|access-date=2019-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116101527/https://www.timesnowhindi.com/entertainment/television/video/ek-mahanayak-dr-b-r-ambedkar-serial-promo-release/267842|archive-date=2019-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/ambedkars-life-to-be-brought-alive-in-tv-series/1682354|title=Ambedkar''s life to be brought alive in TV series|website=www.outlookindia.com/|access-date=2019-12-13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://theprint.in/features/a-new-tv-show-on-b-r-ambedkar-raises-questions-of-responsible-representation/331115/|title=A new TV show on B.R. Ambedkar raises questions of responsible representation|दिनांक=2019-12-06|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-09|title=संग्रहित प्रत|archive-date=2019-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206175753/https://theprint.in/features/a-new-tv-show-on-b-r-ambedkar-raises-questions-of-responsible-representation/331115/|url-status=bot: unknown}}</ref> * '''आंबेडकर - द लेजंड''' ही [[संजीव जयस्वाल]] दिग्दर्शित आंबेडकर यांच्यावर आधारीत एक आगामी वेब मालिका आहे. आंबेडकरांच्या महापरिनिर्वाणाच्या निमित्ताने सीरिजचा ट्रेलर ६ डिसेंबर २०२१ रोजी प्रदर्शित झाला आहे. ही सीरिज ‘बाबा प्ले’ या ओटीटी प्लॅटफॉर्मरवर प्रदर्शित होणार आहे. या सीरिजमध्ये अभिनेता [[विक्रम गोखले]] मुख्य भूमिका साकारणार आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/a-biopic-series-on-dr-ambedkar-announces-veteran-actor-vikram-gokhale-play-main-role/articleshow/88259017.cms|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या भूमिकेत विक्रम गोखले ; सीरिजचा ट्रेलर पाहिलात का?|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-12-16}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/manoranjan/dr-ambedkar-the-legend-baba-play-announces-a-biopic-series-starring-veteran-actor-vikram-gokhale-dcp-98-2717480/|title=विक्रम गोखले साकारणार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची भूमिका ; वेब मालिकाचा ट्रेलर प्रदर्शित|website=Loksatta|language=mr|access-date=2021-12-16}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/manoranjan/sanjeev-jaiswal-inform-that-ambedkar-the-legend-series-is-coming-soon-bam92|title=विक्रम गोखले डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या भूमिकेत; 'या' वेब मालिकाचा ट्रेलर प्रदर्शित I Babasaheb Ambedkar {{!}} Sakal|website=www.esakal.com|access-date=2021-12-16}}</ref> === नाटके === आंबेडकर यांच्यावर विविध भाषेत असंख्य नाटके तयार केलेली आहेत. * 'बाबासाहेब: द ग्रँड म्युझिकल' हे आंबेडकर यांच्या जीवनावरील नाटक 25 फेब्रुवारी ते 12 मार्च 2022 पर्यंत दिल्लीत प्रदर्शित झाले आहे. दिल्ली सरकारने या भव्य नाटकाचे आयोजन केले होते. अभिनेता [[रोहित रॉय]] याने नाटकामध्ये आंबेडकरांची भूमिका साकारली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/cities/delhi/story/br-ambedkar-musical-show-delhi-tickets-life-of-ambedkar-show-1917154-2022-02-24|title=Grand musical play on Ambedkar’s life to be screened in Delhi from tomorrow|website=India Today|language=en|access-date=2023-04-02}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/news/india/delhi-govt-to-organise-musical-play-on-life-of-br-ambedkar-see-details-here-11644649809698.html|title=Delhi govt to organise musical play on life of BR Ambedkar. See details here|last=Livemint|date=2022-02-12|website=livemint.com|language=en|access-date=2023-04-02}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/babasaheb-ambedkar-comes-to-life-in-delhi-101645807415896.html|title=Babasaheb Ambedkar comes to life in Delhi|date=2022-02-25|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-04-02}}</ref> * ''वादळ निळ्या क्रांतीचे'' (नाटक, लेखक - प्रा. रामनाथ चव्हाण) * ''डॉ. आंबेडकर आणि गांधीजी'' - नाटक * ''प्रतिकार'' - नाटक * अरविंद गौर यांनी दिग्दर्शित केलेले आणि राजेशकुमार यांनी लिहिलेले ''आंबेडकर आणि गांधी'' नाटक == हे सुद्धा पहा == * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याबद्दल व्यक्त झालेली मते]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे सहयोगी]] * [[सर्वव्यापी आंबेडकर]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची ग्रंथसंपदा व इतर लेखन]] * [[आंबेडकरवाद]] * [[विद्यार्थी दिवस (महाराष्ट्र)]] * [[ज्ञान दिवस (महाराष्ट्र)]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा जीवनक्रम]] * [[आंबेडकर कुटुंब]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यावरील पुस्तके]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार]] * [[जय भीम]] * [[नवयान]] * [[सर्वात महान भारतीय (सर्वेक्षण)]] == नोंदी आणि टीपा == {{Notelist}} * [[सदस्य:Sandesh9822/बाबासाहेब आंबेडकर/संदर्भ दुवे]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|B. R. Ambedkar|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} {{विकिक्वोटविहार}} * [https://www.bbc.com/hindi/media-56744433 वो भीमराव बाबासाहेब आंबेडकर जिन्हें आप नहीं जानते होंगे - विवेचना (हिंदीमध्ये)] * [https://www.bbc.com/hindi/india-56732192 डॉ आंबेडकर: रात भर किताबें पढ़ते और फिर सवेरे अख़बारों में रम जाते - विवेचना; रेहान फ़ज़ल; बीबीसी संवाददाता; 14 एप्रिल 2021 (हिंदीमध्ये)] * [https://www.bbc.com/marathi/india-43756471 बीबीसी: दृष्टिकोन : न्यू यॉर्क आणि शिकागोमध्येही फडकतोय आंबेडकरांचा निळा झेंडा – डॉ. गेल ऑमवेट, ज्येष्ठ समाजशास्त्रज्ञ; 13 एप्रिल 2018] * [https://mr.vikaspedia.in/education/childrens-corner/92d93e93092494092f-90792493f93993e938/921949-92c93e92c93e93893e93994792c-90690292c947921915930 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (विकासपीडिया)] * [https://maharashtratimes.com/editorial/samwad/prof-dr-satish-yadav-article-on-dr-babasaheb-ambedkar-and-farmers/articleshow/82012003.cms शेतकऱ्यांचे बाबासाहेब] * [https://www.saamana.com/article-by-pro-hari-narake-on-babasaheb-aambedkar/ डॉ. आंबेडकरांचे चीनविषयी विचार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529220116/https://www.saamana.com/article-by-pro-hari-narake-on-babasaheb-aambedkar/ |date=2020-05-29 }} ** [https://maharashtratimes.com/editorial/article/babasaheb-and-china/articleshow/75121822.cms डॉ. आंबेडकरांचे चीनविषयी विचार] * [https://www.bbc.com/marathi/india-46460676 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी २६ फेब्रुवारी १९५५ला बीबीसी रेडिओला दिलेली एक प्रदीर्घ मुलाखत, ज्यात त्यांनी महात्मा गांधी यांच्या भूमिकेबाबत परखड मते व्यक्त केली होती.] * [https://omprakashkashyap.wordpress.com/2016/12/06/%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%86%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A4/ डॉ. आंबेडकरांचे आर्थिक चिंतन (हिंदीमध्ये)] * [http://www.symbiosis.ac.in/Museums/Dr-Babasaheb-Ambedkar-Museum.php सिंबायोसिस सोसायटीचे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संग्रहालय व स्मारक, पुणे - अधिकृत संकेतस्थळ इंग्लिश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170414103234/http://symbiosis.ac.in/Museums/Dr-Babasaheb-Ambedkar-Museum.php |date=2017-04-14 }} * [http://www.symbiosis-ambedkarmemorial.com/ सिम्बायोसिस डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संग्रहालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615035225/http://www.symbiosis-ambedkarmemorial.com/ |date=2011-06-15 }} * [http://www.ambedkar.org/ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे/संबंधित लेख] * [http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html कोलंबिया विद्यापीठाद्वारे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा सन्मान] {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} {{भारतरत्‍न}} {{बोधिसत्व}} {{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} {{बौद्ध विषय सूची}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:आंबेडकर, भीमराव रामजी}} [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|*]] [[वर्ग:इ.स. १८९१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:आंबेडकर कुटुंब|भीमराव]] [[वर्ग:इंग्लिश भाषेमधील साहित्यिक]] [[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]] [[वर्ग:नवयान बौद्ध]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:बोधिसत्व]] [[वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:बौद्ध विद्वान]] [[वर्ग:बौद्ध लेखक]] [[वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय बौद्ध]] [[वर्ग:भारतीय लेखक]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय इतिहाससंशोधक]] [[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय कायदामंत्री]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:भारतीय मानववंशशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय समाजसुधारक]] [[वर्ग:भारतीय पत्रकार]] [[वर्ग:भारतीय संविधान]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राज्यशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय कायदेपंडित]] [[वर्ग:भारतीय समाजशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतीय नास्तिक]] [[वर्ग:द ग्रेटेस्ट इंडियन]] [[वर्ग:भारतीय आत्मचरित्रकार]] [[वर्ग:दलित नेते]] [[वर्ग:दलित राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी समाजसुधारक]] [[वर्ग:धर्मांतरित बौद्ध]] [[वर्ग:धर्मसुधारक]] [[वर्ग:बौद्ध संप्रदायांचे संस्थापक]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:इंग्लिश भाषी भारतीय लेखक]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:मराठी समाजसेवक]] [[वर्ग:लंडन विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] r8feulgdiiosrm64p7842tu24pxmd7d 0 5910 2710318 2705815 2026-09-17T13:16:23Z विजय बावने 87944 शहरा बाबात माहिती संपादन keli 2710318 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय शहर | नाव = तेल्हारा | जिल्हा_नाव = अकोला | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | लोकसंख्या = 30500 | जनगणना_वर्ष = 2019 | क्षेत्रफळ = | दूरध्वनी_कोड = ०७२५८ | पोस्टल_कोड = ४४४१०८ | आरटीओ_कोड = MH 30 | निर्वाचित_प्रमुख_नाव = | निर्वाचित_पद_नाव = | प्रशासकीय_प्रमुख_नाव = | प्रशासकीय_पद_नाव = | संकेतस्थळ_लिंक = }} '''तेल्हारा''' महाराष्ट्राच्या अकोला जिल्ह्यातील शहर आहे. [[तेल्हारा तालुका|तेल्हारा तालुक्यातील]] या शहराच्या आसपासची जमीन तापी-पूर्णा खोऱ्यातील, म्हणून काळी व कसदार जमीन येथील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच आहे. पाण्याची बारा महिने उपलब्धतता नसल्यामुळे शेती प्रामुख्याने कोरडवाहू आहे. शहरात श्री शिवाजी हायस्कूल आहे. शिवाय, सेठ बन्सीधर दहिगावकर एज्युकेशन सोसायटी ही प्राथमिक, माध्यमिक तसेच उच्च माध्यमिक शाळा चालवते. तेल्हारा या शहरापासून ८ कि.मी. अंतरावर भांबेरी या गावी विवेक विद्या मंदिर ही शाळा व तिच्याच विज्ञान शाखेचे कनिष्ठ तसेच वरिष्ठ महाविद्यालय आहे. कला व वाणिज्य शाखेच्या पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रमासाठी गोपाळराव खेडकर कला व वाणिज्य महाविद्यालय आहे. त्याच्याच बाजूला यशोगाथा पब्लिक स्कूल आहे. शहरातील शेगाव रोडवर दत्तवाडी आहे. तेथे दत्ताचे एक मंदिर असून येथे दर दत्तजयंतीला यात्रा भरते. शहरातून एक पावसाळी प्रवाह असलेली गौतमा नावाची छोटी नदी वाहते. ही [[पूर्णा नदी]]ची उपनदी आहे. नदीच्या प्रवाहाच्या मध्यात आणि गावाच्या दक्षिणेकडे गौतमेश्वराचे देऊळ आहे. तेथील शिवलिंग फार पुरातन आहे. गावातील लटीयाल भवानी मंदिर(भवानी पेठ) विठ्ठल मंदिर(मुख्य पेठ), दुर्गादेवी (प्रताप चौक), मारोती मंदिर (कसबा), गजानन महाराज मंदिर (वान प्रकल्प), महानुभाव पंथी कृष्ण मंदिर ( गाडेगाव रस्ता) वगैरे प्रसिद्ध आहेत. शहरांत दर रविवारी आठवडी बाजार असतो.बाजाराला लागून मटण मार्केट आहे. तेल्हारा शहरापासून वीस किलोमीटरवर सातपुड्याच्या कुशीत वारी भैरवगड आहे. जिथे समर्थ रामदास स्वामींनी पंधरा फुट उंचीची हनुमानाची स्थापना केली आहे. जवळच हनुमान सागर नावाचा जलाशय असून तालुक्यातील मुख्य जलस्त्रोत आहे. [[वर्ग:तेल्हारा]] h61m0bjb34puyxtiie0htet71aehs68 0 11811 2710325 2653251 2026-09-17T13:54:08Z अभय नातू 206 दुवा 2710325 wikitext text/x-wiki {{nobots}} [[मराठी]] भाषकांचे राज्य म्हणून सन १९६० मध्ये [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्याची]] स्थापना झाल्यानंतर, [[मराठी साहित्य महामंडळ|अखिल भारतीय मराठी साहित्य महामंडळ]] पुरस्कृत केलेल्या मराठी लेखनविषयक चौदा नियमांना [[महाराष्ट्र राज्य शासन|महाराष्ट्र शासनाने]] १९६२ वर्षी मान्यता दिली. पुढे १९७२ मध्ये आणखी चार नवीन नियमांची भर घालून पूर्वीच्या नियमांतील त्रुटी [[मराठी साहित्य महामंडळ|महामंडळाकडून]] दूर करण्यात आल्या. अ. भा. मराठी साहित्य महामंडळ हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[साहित्य]] संस्थांचे प्रातिनिधिक मंडळ असल्यामुळे त्याने केलेल्या नियमांना [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र राज्य शासनाने]] मान्यता दिली आणि राज्यकारभारात व [[शिक्षण|शिक्षणाच्या]] सर्व क्षेत्रांत ते पाळण्याचे ठरविले. : मराठी भाषेत ऍ हे अक्षर वापरत नाही, त्या ऐवजी ॲ हे अक्षर वापरतात. : कृपया संगणकावर मराठी कसे वापरावे , क्ष | ज्ञ | ॲ | ऑ यांसारखी अक्षरे कशी लिहावी यांसंबंधी माहितीसाठी [[युनिकोड]] हे पान पाहावे. हे अठरा नियम पुढीलप्रमाणे आहेत - ==नियम १== [[अनुस्वार]] ===नियम १.१=== [[स्पष्टोच्चार|स्पष्टोच्चारित]] [[अनुनासिक|अनुनासिकाबद्दल]] [[शीर्षबिंदू]] लावा. * उदाहरणार्थ : [[गुलकंद]], [[चिंच]], [[घंटा]], [[आंबा]] ===नियम १.२=== [[तत्सम]](मुळात [[संस्कृत]] असलेल्या) शब्दातील [[अनुनासिक|अनुनासिकाबद्दल]] विकल्पाने [[पर-सवर्ण]] लिहिण्यास हरकत नाही. मात्र अशा वेळी [[अनुस्वार|अनुस्वारानंतर]] येणाऱ्या अक्षराच्या वर्गातील अनुनासिकच पर-सवर्ण म्हणून वापरावे. *उदाहरणार्थ : 'पंकज=पङ्कज', पञ्चानन, पंडित=पण्डित, अंतर्गत=अन्तर्गत, अंबुज=अम्बुज. ===नियम १.३=== [[पर-सवर्ण]] लिहिण्याची सवलत फक्त [[तत्सम]] शब्दांपुरती मर्यादित आहे. [[संस्कृत]] नसलेले [[मराठी]] शब्द [[शीर्षबिंदू]] ([[अनुस्वार]]) देऊनच लिहावेत. * उदाहरणार्थ : 'दंगा, झांज, बंड, खंत, संप' हे शब्द 'दङ्गा, झाञ्ज, बण्ड, खन्त, सम्प' असे लिहू नयेत. ===नियम १.४=== अर्थभेद स्पष्ट करण्यासाठी कधीकधी [[पर-सवर्ण]] जोडून शब्द लिहिणे योग्य ठरते. * उदाहरणार्थ : ** वेदांत=वेदांमध्ये, वेदान्त= तत्त्वज्ञान, ** देहांत=शरीरांमध्ये, देहान्त= मृत्यू.... ===नियम १.५=== काही [[शब्द|शब्दांमधील]] [[अनुस्वार|अनुस्वारांचा]] [[उच्चार]] अस्पष्ट असतो. कधीकधी तो उच्चारलादेखील जात नाही. अशा [[शब्द|शब्दांवर]] [[अनुस्वार]] देऊ नये. * उदाहरणार्थ: 'हंसणे, धांवणे, जेव्हां, कोठें, कधीं, कांही' हे शब्द 'हसणे, धावणे, जेव्हा, कोठे, कधी, काही' असे लिहावेत. ==नियम २== ===नियम २.१=== य्, र्, ल्, व्, श्, ष्, स्, ह् यांच्यापूर्वी येणाऱ्या [[अनुस्वार|अनुस्वारांबद्दल]] केवळ [[शीर्षबिंदू]] द्यावा. 'ज्ञ' पूर्वीचा [[नासोच्चार|नासोच्चारही]] केवळ [[शीर्षबिंदू|शीर्षबिंदूने]] दाखवावा. *उदाहरणार्थ : संयम, संरचना, संलग्न, संवाद, दंश, दंष्ट्रा, मांस, सिंह, संज्ञा' हे शब्द 'संय्यम, संव्रचना, संल्लग्न, संव्वाद, दंव्श, दंव्ष्ट्रा, मांव्स, सिंव्ह, संव्ज्ञा' असे लिहू नयेत. ==नियम ३== ===नियम ३.१=== [[नाम|नामांच्या]] व [[सर्वनाम|सर्वनामांच्या]] [[वचन|अनेकवचनी]] [[सामान्यरूप|सामान्यरूपांवर]] [[विभक्ती|विभक्तिप्रत्यय]] व [[शब्दयोगी अव्यय]] लावताना [[अनुस्वार]] द्यावा. * उदाहरणार्थ : लोकांना, मुलांनी, तुम्हांस, लोकांसमोर, घरांपुढे. ===नियम ३.२=== [[आदरार्थी बहुवचन|आदरार्थी बहुवचनाच्या]] वेळीही असा [[अनुस्वार]] दिला पाहिजे. * उदाहरणार्थ : राज्यपालांचे, मुख्यमंत्र्यांचा, तुम्हांला, आपणांस, शिक्षकांना, अध्यक्षांचे. ==नियम ४== [[अनुस्वार]] वरील नियमांव्यतिरिक्त कोणत्याही कारणांसाठी - [[व्युत्पत्ती|व्युत्पत्तीने]] सिद्ध होणारे वा न होणारे - [[अनुस्वार]] देऊ नयेत. * या नियमानुसार 'घंरे, पांच, करणें, काळीं, नांव, कां, कांच, जों, घरीं' हे शब्द 'घरे, पाच, करणे, काळी, नाव, का, जो, घरी' असे लिहावेत. ==नियम ५ == {{main|ऱ्हस्व-दीर्घ नियम}} ===नियम ५.१=== मराठीतील [[तत्सम]] [[इ-कारान्त]] आणि [[उ-कारान्त]] शब्द [[दीर्घान्त]] लिहावेत. * उदाहरणार्थ : कवि=कवी, बुद्धि=बुद्धी, गति=गती. ** इतर शब्दांच्या अंती येणारा इकार व उकार [[दीर्घ]] लिहावा. *** उदाहरणार्थ : पाटी, जादू, पैलू ===नियम ५.२=== * 'परंतु, यथामति, आणि, तथापि', ही [[तत्सम]] [[अव्यय|अव्यये]] [[ऱ्हस्वान्त]] लिहावीत. ===नियम ५.३=== [[नाम|व्यक्तिनामे]], [[नाम|ग्रंथनामे]], [[शीर्षक|शीर्षके]] व सुटे [[ऱ्हस्वान्त]] [[तत्सम]] शब्द मराठीत [[दीर्घान्त]] लिहावेत. * उदाहरणार्थ: हरी, मनुस्मृती, वर्गीकरण, पद्धती, कुलगुरू. ===नियम ५.४=== * 'आणि' व 'नि' ही मराठीतील दोन [[अव्यय|अव्यये]] [[ऱ्हस्वान्त]] लिहावीत. ===नियम ५.५=== [[समास|सामासिक शब्द]] लिहिताना समासाचे [[पूर्वपद]] (पहिला शब्द) [[तत्सम]] [[ऱ्हस्वान्त]] असेल (म्हणजेच मुळात [[संस्कृत|संस्कृतमध्ये]] [[ऱ्हस्वान्त]] असेल) तर ते पूर्वपद ऱ्हस्वान्तच लिहावे. [[दीर्घान्त]] असेल तर दीर्घान्तच लिहावे. * उदाहरणार्थ : बुद्धि -बुद्धिवैभव, लक्ष्मी -लक्ष्मीपुत्र. [[साधित शब्द|साधित शब्दांनाही]] हाच नियम लावावा. * उदाहरणार्थ : बुद्धि-बुद्धिमान, लक्ष्मी-लक्ष्मीसहित. ===नियम ५.६=== *'विद्यार्थिन्, गुणिन्, प्राणिन्, पक्षिन्' या सारखे [[इन्-अन्त शब्द]] मराठीत येतात तेव्हा त्यांच्या शेवटी असलेल्या न् चा [[लोप]] होतो व [[उपान्त्य]] [[ऱ्हस्व]] अक्षर दीर्घ होते. परंतु हे शब्द समासात [[पूर्वपदी]] आले असता (म्हणजेच [[समास|समासातील]] पहिला शब्द असता) ते ऱ्हस्वान्तच लिहावेत. ** उदाहरणार्थ : विद्यार्थिमंडळ , गुणिजन, [[प्राणिसंग्रह]], स्वामिभक्ती, [[पक्षिमित्र]], [[योगिराज]]. ==नियम ६== * [[ऱ्हस्व-दीर्घ नियम]] [[मराठी]] [[शब्द|शब्दातील]] शेवटचे अक्षर [[दीर्घ]] असेल तर त्याचा [[उपान्त्य]] (म्हणजेच शेवटच्या अक्षराच्या अलीकडचा) [[इकार]] किंवा [[उकार]] [[ऱ्हस्व]] लिहावा. * उदाहरणार्थ: किडा, विळी, पिसू, इथे, निघो, फुगा, खुनी, सुरू, कुठे, उठो. ** मात्र तत्सम [[शब्द|शब्दांना]] हा नियम लागू नाही. [[तत्सम]] शब्दातील [[उपान्त्य]] [[इकार]] किंवा [[उकार]] मुळाप्रमाणे [[ऱ्हस्व]] किंवा [[दीर्घ]] लिहावेत. * उदाहरणार्थ : पूजा, गीता, अनुज्ञा, दक्षिणा ==नियम ७== * [[ऱ्हस्व-दीर्घ नियम]] ===नियम ७.१=== [[मराठी]] [[अ-कारान्त]] [[शब्द|शब्दाचे]] [[उपान्त्य]] [[इकार]] व [[उकार]] [[दीर्घ]] लिहावेत. * उदाहरणार्थ : कठीण, नीट, रतीब, विहीर, ऊस, चिरूट, तूप, मूल. [[तत्सम]](मुळात [[संस्कृत]] असलेल्या) [[अ-कारान्त]] शब्दांतील उपान्त्य इकार व उकार मुळाप्रमाणे [[ऱ्हस्व]] किंवा [[दीर्घ]] लिहावेत. * उदाहरणार्थ: [[गणित]], विष, गुण, मधुर, दीप, [[न्यायाधीश]], रूप, [[व्यूह]] ===नियम ७.२=== [[मराठी]] [[शब्द|शब्दांतील]] [[अनुस्वार]], [[विसर्ग]] किंवा [[जोडाक्षर]] यांच्या पूर्वीचे [[इकार]] व [[उकार]] सामान्यत: [[ऱ्हस्व]] लिहावेत. * उदाहरणार्थ : [[चिंच]], [[डाळिंब]], [[भिंग]], [[खुंटी]], [[पुंजका]], [[भुंगा]], छिः, थुः, [[दुर्ग|किल्ला]], भिस्त, विस्तव, [[कुस्ती]], पुष्कळ, मुक्काम. परंतु [[तत्सम]] शब्दांत ते मुळाप्रमाणे [[ऱ्हस्व]], किंवा [[दीर्घ]] लिहावेत. * उदाहरणार्थ : अरविंद, चिंतन, [[कुटुंब]], [[चुंबक]], [[निःपक्षपात]], निःशस्त्र, [[चतू:सूत्री]], [[दुःख]], कनिष्ठ, मित्र, गुप्त, [[पुण्य]], [[देव|ईश्वर]], नावीन्य, [[पूज्य]], [[शून्य]]. ==नियम ८== *[[ऱ्हस्व-दीर्घ नियम]] ===नियम ८.१=== उपान्त्यी दीर्घ ई किंवा ऊ असलेल्या मराठी शब्दांचा उपान्त्य ई-कार किंवा ऊ-कार [[उभयवचनी सामान्यरूप|उभयवचनी सामान्यरूपांच्या]] वेळी [[ऱ्हस्व]] लिहावा. * उदाहरणार्थ : गरीब-गरिबाला, गरिबांना, चूल-चुलीला, चुलींना. अपवाद-दीर्घोपान्त्य [[तत्सम]] [[शब्द]]. * उदाहरणार्थ:परीक्षा-परीक्षेला, परीक्षांना, दूत-दूताला, दूतांना. ===नियम ८.२=== मराठी शब्द तीन अक्षरी असून त्याचे पहिले अक्षर दीर्घ असेल तर अशा शब्दाच्या [[सामान्यरूप|सामान्यरूपात]] उपान्त्य ई-ऊ यांच्या जागी 'अ' आल्याचे दिसते. * उदाहरणार्थ : [[बेरीज]]-बेरजेला, बेरजांना, लाकूड-लाकडाला, लाकडांना. ** मात्र पहिले [[अक्षर]] [[ऱ्ह्स्व]] असल्यास हा 'अ' विकल्पाने (पर्यायी) होतो. * उदाहरणार्थ :परीट-पर(रि)टास, पर(रि)टांना ===नियम ८.३=== शब्दांचे उपान्त्य अक्षर 'ई' किंवा 'ऊ' असेल तर अशा शब्दाच्या [[उभयवचनी सामान्यरूप|उभयवचनी सामान्यरूपाच्या]] वेळी 'ई' च्या जागी 'य' आणि 'उ' च्या जागी 'व' असे आदेश होतात. * उदाहरणार्थ :काईल-कायलीला, देऊळ-देवळाला, देवळांना ===नियम ८.४=== [[पुल्लिंग|पुल्लिंगी]] शब्दाच्या शेवटी 'सा' असल्यास त्या जागी [[उभयवचनी सामान्यरूप|उभयवचनी सामान्यरूपाच्या]] वेळी 'शा' होतो.('श्या' होत नाही) * उदाहरणार्थ : घसा-घशाला, घशांना, ससा-सशाला, सशांना ===नियम ८.५=== [[पुल्लिंग|पुल्लिंगी]] शब्दाच्या शेवटी 'जा' असल्यास [[उभयवचनी सामान्यरूप|उभयवचनी सामान्यरूपाच्या]] वेळी तो तसाच राहतो (त्याचा 'ज्या' होत नाही.) * उदाहरणार्थ : दरवाजा - दरवाजाला, दरवाजांना; मोजा - मोजाला, मोजांना. ===नियम ८.६=== तीन अक्षरी शब्दातील मधले अक्षर 'क' चे किंवा 'प' चे द्वित्व असेल तर [[उभयवचनी सामान्यरूप|उभयवचनी सामान्यरूपाच्या]] वेळी हे [[द्वित्व]] नाहीसे होते. * उदाहरणार्थ : रक्कम-रकमेला,रकमांना; छप्पर-छपराला,छपरांना ===नियम ८.७=== मधल्या 'म' पूर्वीचे [[अनुस्वार|अनुस्वारसहित]] अक्षर उभयवचनी सामान्यरूपाच्या वेळी अनुस्वारविरहित होते. * उदाहरणार्थ : किंमत-किमतीला, किमतींना; गंमत-गमतीला, गमतींचा ===नियम ८.८=== [[ऊ-कारान्त]] [[विशेषनाम|विशेषनामाचे]] [[सामान्यरूप]] होत नाही. * उदाहरणार्थ : गणू-गणूस; दिनू-दिनूला. ===नियम ८.९=== [[धातू|धातूला]] 'ऊ' किंवा 'ऊन' प्रत्यय लावताना [[धातू|धातूच्या]] शेवटी 'व' असेल तरच 'वू' आणि 'वून' अशी रूपे होतात.पण धातूच्या शेवटी 'व' नसेल तर 'ऊ' किंवा 'ऊन' अशी रूपे होतात * उदाहरणार्थ : धाव-धावू, धावून; गा-गाऊ, गाऊन; कर-करू, करून. ==नियम ९== पूर हा [[ग्राम|ग्रामवाचक]] कोणत्याही [[ग्रामनाम|ग्रामनामास]] लावताना दीर्घोपान्त्य लिहावा. * उदाहरणार्थ : नागपूर, तारापूर, सोलापूर ==नियम १०== *'कोणता, एखादा' ही रूपे लिहावीत. 'कोणचा, एकादा' ही रूपे लिहू नयेत. ==नियम ११== *'खरीखरी, हळूहळू' यांसारख्या [[पुनरुक्त शब्द|पुनरुक्त शब्दांतील]] दुसरा व चौथा हे स्वर मूळ घटक शब्दांमध्ये ते दीर्घ असल्याने ते [[दीर्घ]] लिहावेत, परंतु [[पुनरुक्त शब्द]] [[नादानुकारी]] असतील तर ते [[उच्चार|उच्चाराप्रमाणे]] [[ऱ्हस्व]] लिहावेत. उदाहरणार्थ : दुडुदुडु, रुणुझुणु, लुटुलुटु. ==नियम १२== एकारान्त [[नाम|नामाचे]] [[सामान्यरूप]] या-कारान्त करावे. ए-कारान्त करू नये. * उदाहरणार्थ : करणे-करण्यासाठी, फडके-फडक्यांना. ==नियम १३== [[लेखन|लेखनात]] [[पात्र|पात्राच्या]] किंवा वक्त्याच्या तोंडी बोलण्याची [[भाषा]] घालावी लागते. त्या वेळी तिचे स्वरूप बोलण्यातील [[उच्चार|उच्चाराप्रमाणे]] [[अनुस्वार|अनुस्वारयुक्त]] असावे. उदाहरणार्थ : 'असं केलं, मी म्हटलं, त्यांनी सांगितलं' अन्य प्रसंगी ही रूपे ए-कारान्त लिहावीत. उदाहरणार्थ : असे केले; मी म्हटले; त्यांनी सांगितले ==नियम १४== *'क्वचित्, कदाचित्, अर्थात्, अकस्मात्, विद्वान्,' यांसारखे मराठीत रूढ झालेले [[तत्सम]] शब्द अ-कारान्त लिहावेत. ** उदाहरणार्थ : 'क्वचित, कदाचित, अर्थात, अकस्मात, विद्वान' * कोणत्याही अन्य भाषेतील शब्द लिहिण्याची गरज पडेल तेव्हा त्या भाषेतल्या [[उच्चार|उच्चाराप्रमाणे]] लेखन करावे. ** उदाहरणार्थ : डिक्शनरी, ब्रिटिश, हाऊस. *[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] शब्द, पदव्या किंवा त्यांचे संक्षेप यांच्या शेवटचे अक्षर आता [[व्यंजनान्त]] म्हणजे [[व्यंजनान्त|पाय मोडके]] लिहू नये. ** उदाहरणार्थ : 'एम.ए., पीएच.डी., अमेरिकन, वॉशिंग्टन. ==नियम १५== [[केशवसुत|केशवसुतपूर्वकालीन ]][[पद्य]] व [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर|विष्णूशास्त्री चिपळूणकरपूर्वकालीन]] [[गद्य]] यांतील [[उतारा|उतारे]] छापताना ते मूळ लेखनानुसार छापावेत. त्यानंतरचे ([[केशवसुत]] व [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर|चिपळूणकर]] यांच्या लेखनासह) लेखन '[[मराठी साहित्य महामंडळ|अ. भा. मराठी साहित्य महामंडळाच्या]] प्रस्तुत लेखन नियमांस अनुसरून छापावे. * [[केशवसुत|केशवसुतांचा]] काव्यरचना काल १८८५ -१९०५ * [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर|चिपळूणकरांचा]] लेखनकाल १८७४-१८८२ ==नियम १६== * राहणे, पाहणे, वाहणे अशी रूपे वापरावीत. रहाणे, राहाणे, पहाणे, वहाणे, वाहाणे, अशी रूपे वापरू नयेत. * [[आज्ञार्थी]] प्रयोग करताना मात्र 'राहा, पाहा, वाहा', या बरोबरच 'रहा, पहा, वहा' अशी रूपेही वापरण्यास हरकत नाही. ==नियम १७== *'इत्यादी' व 'ही' हे [[शब्द]] दीर्घांन्त लिहावेत. 'अन्' हा शब्द [[व्यंजनान्त]] लिहावा. ==नियम १८== * [[पद्य|पद्यात]] [[वृत्त|वृत्ताचे]] बंधन पाळताना [[ऱ्हस्व]]-[[दीर्घ|दीर्घाच्या]] बाबतीत हे नियम काटेकोरपणे पाळणे शक्य नसल्यास कवीला तेवढ्यापुरते स्वातंत्र्य असावे. ==हे सुद्धा पहा== * [[भाषा]] * [[मराठी व्याकरण]] * [[विरामचिन्हे]] * [[पद]] * [[परिभाषेच्या निर्मितीसाठी निदेशक तत्त्वे]] * [[मराठी भाषेचा इतिहास#भाषाशुद्धी चळवळ|भाषाशुद्धी चळवळ]] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियात अशुद्धलेखन का आढळते?|मराठी विकिपीडियात अशुद्धलेखन का आढळते?]] ==बाह्य दुवे== *[http://www.loksatta.com/daily/20040724/lvad.htm शुद्धलेखन अवघड का वाटते ?] == लेखनविषयक नियम ज्या पुस्तकामध्ये समाविष्ट केले आहेत अशी पुस्तके == * मराठी शब्दलेखनकोश - प्रा.[[यास्मिन शेख]] (१९७२ साली संमत झालेले नियम), प्रकाशन वर्ष - २००७ * मराठी लेखन-कोश - [[अरुण फडके]], मार्गदर्शन डॉ.[[गंगाधर नारायण जोगळेकर|ग.ना.जोगळेकर]] (१९७२ साली संमत झालेले नियम), प्रकाशन वर्ष - २००१ * सुगम मराठी शुद्धलेखन - माधव राजगुरू (प्रकाशन महाराष्ट्र साहित्य परिषद, पुणे प्रकाशन वर्ष -२०१७) [[वर्ग:शुद्धलेखन]] [[वर्ग:मराठी व्याकरण]] hkiuzjv1g16hxtrnq97dnoqof4aotrm 0 12453 2710428 2708139 2026-09-17T22:16:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710428 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|६|२४९|२५०}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === दहावे शतक === * [[इ.स. ९५२|९५२]] - जपानी सम्राट [[सम्राट सुझाकु]] यांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Suzaku |title=Suzaku: Emperor of Japan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५२२|१५२२]] - [[फर्डिनांड मेजेलन|फर्डिनांड मॅगेलन]]च्या मोहिमेतील [[व्हिक्टोरिया, जहाज|व्हिक्टोरिया]] हे जगप्रदक्षिणा करणारे पहिले जहाज [[स्पेन]]ला पोचले.<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/this-day-in-history/magellans-expedition-completes-first-circumnavigation-of-globe |title=Magellan's expedition completes first circumnavigation of globe |website=History.com |access-date=6 September 2026}}</ref> === सतरावे शतक === * [[इ.स. १६२०|१६२०]] - [[प्लिमथ, इंग्लंड]] येथून [[मेफ्लॉवर जहाज|मेफ्लॉवर जहाजाचा]] प्रवास सुरू झाला.<ref>{{cite web |url=https://www.mayflower400uk.org/education/the-mayflower-story/ |title=The Mayflower Story |website=Mayflower 400 |access-date=6 September 2026}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७७६|१७७६]] - [[ग्वादालूप]] बेटावर चक्रीवादळ, ६,००० ठार.<ref>{{cite book |last=Piddington |first=Henry |title=The Sailor's Horn-book for the Law of Storms |publisher=F. Norgate |year=1860 |page=153}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[चार्ल्स टर्नर]]ने एकाच मोसमात २५० क्रिकेट बळी घेण्याचा विक्रम रचला.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/charles-turner-8067 |title=Charles Turner Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=6 September 2026}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९०१|१९०१]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[विल्यम मॅककिन्ली]]वर खूनी हल्ला.<ref>{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/today-in-history/september-06/ |title=President McKinley Assassinated |website=Library of Congress |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - लश्करी उठावात [[आर्जेन्टिना]]च्या [[:वर्ग:आर्जेन्टीनाचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[हिपोलितो इरिगोयेन]]ची उचलबांगडी.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hipolito-Irigoyen |title=Hipólito Irigoyen: President of Argentina |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेने]] [[जर्मनी]]विरुद्ध युद्ध पुकारले.<ref>{{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/south-africa-declares-war-germany |title=South Africa declares war on Germany |website=South African History Online |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[बल्गेरिया]]च्या राजा [[कॅरोल दुसरा, बल्गेरिया|कॅरोल दुसऱ्या]]ने पदत्याग केला. त्याचा मुलगा [[मायकेल, बल्गेरिया|मायकेल]] सत्तेवर.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-II |title=Carol II: King of Romania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[कॅम्डेन, न्यू जर्सी]]मध्ये [[हॉवर्ड अन्रुह]]ने १३ शेजाऱ्यांची गोळ्या घालून हत्या केली.<ref>{{cite news |title=Mass Murderer Howard Unruh Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/20/us/20unruh.html |work=The New York Times |date=19 October 2009}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध]]-[[भारत|भारताने]] पाकिस्तानवर हल्ला केला.<ref>{{cite web |url=https://www.indianarmy.nic.in/history/1965-war |title=1965 Indo-Pak War |website=Indian Army Official Portal |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेच्या]] पंतप्रधान [[हेन्ड्रिक व्हेरवोर्ड]]ची संसदेत भोसकून हत्या.<ref>{{cite news |title=1966: Hendrik Verwoerd assassinated |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/6/newsid_2500000/2500213.stm |work=BBC On This Day |access-date=6 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[स्वाझीलँड]]ला स्वातंत्र्य.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.sz/index.php/about-eswatini/history |title=Eswatini Independence History |website=The Government of the Kingdom of Eswatini |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[पॅलेस्टाईन]]च्या अतिरेक्यांनी [[युरोप]]मधून [[न्यू यॉर्क]]ला निघालेल्या दोन विमानांचे अपहरण केले व [[जॉर्डन]]ला नेली.<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/hijacked-dawson-field/ |title=Dawson's Field Hijackings |website=PBS American Experience |access-date=6 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[मिडवेस्ट एक्सप्रेस एरलाइन्स फ्लाइट १०५]] हे [[डग्लस डी.सी.-९]] प्रकारचे विमान मिलवॉकीहून उड्डाण करताच कोसळले. ३१ ठार.<ref>{{cite web |url=https://www.ntsb.gov/investigations/AccidentReports/Reports/AAR8701.pdf |title=NTSB Aircraft Accident Report: Midwest Express Airlines Flight 105 |publisher=National Transportation Safety Board |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[अबु निदाल]]च्या हस्तकांनी [[नेव्हे शालोम]] येथे [[सिनॅगॉग]]वर हल्ला चढवून २२ लोकांना ठार मारले.<ref>{{cite news |title=21 Synagogue Worshippers Killed in Istanbul |url=https://www.nytimes.com/1986/09/07/world/21-synagogue-worshippers-killed-in-istanbul.html |work=The New York Times |date=7 September 1986}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २०१८|२०१८]] - [[भारतीय सर्वोच्च न्यायालय|भारतीय सर्वोच्च न्यायालयाने]] कलम ३७७ अंशतः रद्द करून समलैंगिकतेला गुन्हेगारीमुक्त केले.<ref>{{cite news |title=Section 377 verdict: Supreme Court decriminalises homosexuality |url=https://www.thehindu.com/news/national/section-377-verdict-supreme-court-decriminalises-homosexuality/article24880625.ece |work=The Hindu |date=6 September 2018}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ९७३|९७३]] - [[अल-बिरुनी]], मध्य आशियातील प्रसिद्ध इस्लामिक विद्वान, गणितज्ञ आणि इतिहासकार.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/al-Biruni |title=al-Biruni: Persian Scholar |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६६६|१६६६]] - [[आयव्हन पाचवा, रशिया]]चा झार.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ivan-V |title=Ivan V: Tsar of Russia |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७६६|१७६६]] - [[जॉन डाल्टन]], [[:वर्ग:ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ]] व [[:वर्ग:ब्रिटिश भौतिकशास्त्रज्ञ|भौतिकशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.biography.com/scientist/john-dalton |title=John Dalton Biography |website=Biography.com |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८९२|१८९२]] - सर [[एडवर्ड ॲपलटन|एडवर्ड ऍपलटन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:ब्रिटिश भौतिकशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश भौतिकशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1947/appleton/biographical/ |title=Edward V. Appleton Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[लुइस फेदेरिको लेलवा]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:आर्जेन्टीनाचे भौतिकशास्त्रज्ञ|आर्जेन्टीनाचा भौतिकशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1970/leloir/biographical/ |title=Luis Federico Leloir Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९२३|१९२३]] - [[पीटर दुसरा, युगोस्लाव्हिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Peter-II-king-of-Yugoslavia |title=Peter II: King of Yugoslavia |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९२९|१९२९]] - [[यश जोहर]], भारतीय चित्रपट निर्माता.<ref>{{cite news |title=Yash Johar Profile |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yash-johar-profile/articleshow/758129.cms |work=The Times of India |date=27 June 2004}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[कार्ली फियोरिना]], अमेरिकन उद्योगपती.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Carly-Fiorina |title=Carly Fiorina Biography |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - [[होजे सॉक्रेटिस]], [[:वर्ग:पोर्तुगालचे पंतप्रधान|पोर्तुगालचा पंतप्रधान]].<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-Socrates |title=José Sócrates: Prime Minister of Portugal |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९७१|१९७१]] - [[देवांग गांधी (क्रिकेट खेळाडू)|देवांग गांधी]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/dewang-gandhi-28784 |title=Dewang Gandhi Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=6 September 2026}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. ९५२|९५२]] - [[सम्राट सुझाकु]], जपानचे ६१ वे सम्राट.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Suzaku |title=Emperor Suzaku |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. ९७२|९७२]] - [[पोप जॉन तेरावा]].<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/John-XIII |title=Pope John XIII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[सली प्रुडहॉम]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:फ्रेंच लेखक|फ्रेंच लेखक]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1901/sulled-prudhomme/biographical/ |title=Sully Prudhomme Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[हेन्ड्रिक व्हेरवोर्ड]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे पंतप्रधान|दक्षिण आफ्रिकेचा पंतप्रधान]].<ref>{{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/people/hendrik-frensch-verwoerd |title=Hendrik Frensch Verwoerd Profile |website=South African History Online |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[लेन हटन]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/len-hutton-14336 |title=Len Hutton Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=6 September 2026}}</ref> * [[इ.स. २००७|२००७]] - [[लुसियानो पाव्हारॉटी]], इटालियन [[ऑपेरा]] गायक.<ref>{{cite news |title=Luciano Pavarotti, Italian Tenor, Dies at 71 |url=https://www.nytimes.com/2007/09/06/arts/music/06pavarotti.html |work=The New York Times |date=6 September 2007}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * स्वाझीलँड स्वातंत्र्य दिन - स्वाझीलँड.<ref>{{cite web |url=https://www.officeholidays.com/holidays/eswatini/eswatini-somhlolo-day |title=Somhlolo Day in Eswatini |website=Office Holidays |access-date=6 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||september/6}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ----- [[सप्टेंबर ४]] - [[सप्टेंबर ५]] - '''सप्टेंबर ६''' - [[सप्टेंबर ७]] - [[सप्टेंबर ८]] - [[सप्टेंबर महिना]] {{ग्रेगरियन महिने}} da6do5yvnwe04ce3z2k5lbdbb7wsq1k 0 12462 2710430 2708142 2026-09-17T22:18:20Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710430 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|७|२५०|२५१}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === बारावे शतक === * [[इ.स. ११९१|११९१]] - [[तिसरी क्रुसेड]] - [[इंग्लंड]]चा राजा [[रिचर्ड पहिला, इंग्लंड|रिचर्ड पहिल्याने]] [[सलाद्दिन]]ला हरवले.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Arsuf |title=Battle of Arsuf |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> === तेरावे शतक === * [[इ.स. १२२८|१२२८]] - [[सहावी क्रुसेड]] - [[होली रोमन एम्पायर|पवित्र रोमन सम्राट]] [[फ्रेडरिक दुसरा, पवित्र रोमन सम्राट|फ्रेडरिक दुसरा]] अक्के येथे पोहोचला आणि क्रुसेडची सुरुवात झाली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Crusades/The-Sixth-Crusade |title=The Sixth Crusade |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> === चौदावे शतक === * [[इ.स. १३०३|१३०३]] - अज्ञाने येथील घटनेत फ्रेंच सैन्याने पोप [[पोप बोनिफेस आठवा|बोनिफेस आठवा]] यांच्यावर हल्ला केला आणि त्यांना बंदी बनवले.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Boniface-VIII |title=Boniface VIII: Pope |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १४५७|१४५७]] - उज्‍जे उपरोत्पादनात श्केंदरबेगच्या नेतृत्वाखालील अल्बेनियन सैन्याने उज्‍जेच्या लढाईत उस्मानी सैन्याचा पराभव केला.<ref>{{cite book |last=Frashëri |first=Kristo |title=Gjergj Kastrioti Skënderbeu: jeta dhe vepra |publisher=Botimet Toena |year=2002 |pages=340–345}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५३९|१५३९]] - [[गुरू अंगद देव]] हे दुसरे शीख गुरू बनले.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Guru-Angad |title=Guru Angad |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> === सत्रावे शतक === * [[इ.स. १६९५|१६९५]] - इंग्रजी चाच्या हेन्री एव्हरीने मुघल सम्राट [[औरंगजेब]] यांचे जहाज 'गंज-इ-सवाई' लुटले.<ref>{{cite book |last=Biddulph |first=John |title=The Pirates of Malabar |publisher=Smith, Elder & Co. |year=1907 |pages=27–32}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७६४|१७६४]] - [[स्टॅनिस्लॉस पॉनियाटोव्स्की]] यांची पोलंडचे शेवटचे राजे म्हणून निवड झाली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Stanislaw-II-August-Poniatowski |title=Stanisław II August Poniatowski |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८२१|१८२१]] - [[ग्रान कोलंबियाचे प्रजासत्ताक|ग्रान कोलंबियाच्या प्रजासत्ताकाची]] स्थापना.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Gran-Colombia |title=Gran Colombia: Former Republic, South America |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८२२|१८२२]] - [[डोम पेद्रो पहिला]] याने [[ब्राझील]]च्या स्वातंत्र्याची घोषणा केली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Independence-of-Brazil |title=Independence of Brazil |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९२९|१९२९]] - [[फिनलंड]]मध्ये जहाज बुडून १३६ मृत्युमुखी.<ref>{{cite web |url=https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?142340 |title=SS Kuru (+1929) |website=Wrecksite |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[ब्लिट्झ]]: जर्मनीने लंडनवर बॉम्बफेक सुरू केली. यानंतर पुढील सलग ५७ रात्री लंडनवर सतत बॉम्बवर्षा होत राहिली.<ref>{{cite news |title=1940: The Blitz begins on London |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/7/newsid_2500000/2500115.stm |work=BBC On This Day |access-date=7 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[जर्मनी]]ची पूर्व आघाडीवरून पीछेहाट सुरू झाली.<ref>{{cite book |last=Glantz |first=David M. |title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler |publisher=University Press of Kansas |year=1995 |pages=178–180}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ह्युस्टन]]मध्ये हॉटेलला आग लागून ५५ ठार.<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/this-day-in-history/fire-sweeps-through-gulf-hotel-in-houston |title=Fire sweeps through Gulf Hotel in Houston |website=History.com |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[जपान]]च्या सैन्याने [[वेक द्वीप|वेक द्वीपावर]] आत्मसमर्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.history.navy.mil/research/histories/feature-histories/japanese-surrender-wake-island.html |title=Japanese Surrender on Wake Island |website=Naval History and Heritage Command |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[निकिता ख्रुश्चेव]] [[सोवियेत संघ|सोवियेत संघाच्या]] कम्युनिस्ट पक्षाच्या प्रथम सचिवपदी आरूढ.<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/this-day-in-history/khrushchev-becomes-first-secretary-of-communist-party |title=Khrushchev becomes First Secretary of Communist Party |website=History.com |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९७९|१९७९]] - [[क्रायस्लर कॉर्पोरेशन]]ने दिवाळखोरी टाळण्यासाठी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] सरकारकडे १.५ अब्ज [[डॉलर]]च्या कर्जाची हमी मागितली.<ref>{{cite news |title=Chrysler Asks $1.2 Billion in U.S. Aid |url=https://www.nytimes.com/1979/09/08/archives/chrysler-asks-12-billion-in-us-aid.html |work=The New York Times |date=8 September 1979}}</ref> * [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[लॅरी पेज]] आणि [[सर्गेई ब्रिन]] यांनी [[गूगल]] कंपनीची अधिकृत नोंदणी केली.<ref>{{cite web |url=https://about.google/our-story/ |title=Google Company History |website=Google About |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[अथेन्स]]मध्ये [[रिश्टर मापनपद्धती|रिश्टर मापन पद्धतीनुसार]] ५.९ तीव्रतेचा भूकंप. १४३ ठार, ५०० हून अधिक जखमी.<ref>{{cite web |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp0009ec3/executive |title=M 5.9 - Southern Greece (Athens Earthquake) |website=USGS Earthquakes |access-date=7 September 2026}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[हरिकेन आयव्हन]] हे श्रेणी ५ चे चक्रीवादळ [[ग्रेनडा]]वर आले. ३९ ठार, बेटावरील ९०% इमारतींचे नुकसान.<ref>{{cite web |url=https://www.nhc.noaa.gov/data/tcr/AL092004_Ivan.pdf |title=Tropical Cyclone Report: Hurricane Ivan |publisher=National Hurricane Center |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[इजिप्त]]मध्ये पहिली थेट बहुपक्षीय राष्ट्राध्यक्षीय निवडणूक पार पडली.<ref>{{cite news |title=Egyptians Vote in First Multi-Candidate Election |url=https://www.theguardian.com/world/2005/sep/07/egypt |work=The Guardian |date=7 September 2005}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ९७३|९७३]] - [[अल-बिरुनी]], प्रसिद्ध इस्लामिक विद्वान, गणितज्ञ आणि इतिहासकार.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/al-Biruni |title=al-Biruni: Persian Scholar |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १५३३|१५३३]] - [[पहिली एलिझाबेथ, इंग्लैंड|पहिली एलिझाबेथ]], [[इंग्लंड]]ची राणी.<ref>{{cite web |url=https://www.royal.uk/elizabeth-i |title=Elizabeth I (r.1558-1603) |website=The Royal Family |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १५६६|१५६६]] - [[सुलेमान दुसरा]], उस्मानी (ऑटोमन) सल्तनतीचा सुलतान.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Suleiman-II-Ottoman-sultan |title=Suleiman II: Ottoman Sultan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६८३|१६८३]] - [[फिलिप पाचवा, स्पेन|फिलिप पाचवा]], स्पेनचा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Philip-V-king-of-Spain |title=Philip V: King of Spain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७०७|१७०७]] - [[जॉर्ज-लुई लॅक्लर्क, काउंट डी बफन]], फ्रेंच निसर्गशास्त्रज्ञ आणि गणितज्ञ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Georges-Louis-Leclerc-Comte-de-Buffon |title=Georges-Louis Leclerc, comte de Buffon |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८२९|१८२९]] - [[ऑगस्ट केकुले]], जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/August-Kekule-von-Stradonitz |title=August Kekule |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८३६|१८३६]] - [[हेन्री कॅम्पबेल-बॅनरमन]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान]].<ref>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/history/past-prime-ministers/henry-campbell-bannerman |title=History of Sir Henry Campbell-Bannerman |website=Gov.uk |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८५७|१८५७]] - [[जॉन मॅकइलरेथ]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/john-mcilwraith-6582 |title=John McIlwraith Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८७१|१८७१]] - [[जॉर्ज हर्स्ट]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/george-hirst-14300 |title=George Hirst Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८८७|१८८७]] - [[गोपीचंद भार्गव]], पंजाबचे पहिले मुख्यमंत्री आणि स्वातंत्र्यसैनिक.<ref>{{cite book |last=Arora |first=A.C. |title=Punjab Past and Present |publisher=Punjabi University |year=1990 |pages=112–115}}</ref> * [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[व्हिक रिचर्डसन]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/vic-richardson-7359 |title=Vic Richardson Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[टोडोर झिव्कोव्ह]], [[बल्गेरिया]]चा नेता आणि अध्यक्ष.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Todor-Zhivkov |title=Todor Zhivkov: President of Bulgaria |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[डेव्हिड पॅकार्ड]], अमेरिकन उद्योगपती व [[ह्यूलेट-पॅकार्ड]] (HP) चे सह-संस्थापक.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/David-Packard |title=David Packard Biography |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[नॉर्मन मिचेल-इनेस]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/norman-mitchell-innes-17180 |title=Norman Mitchell-Innes Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[बोद्वॉँ पहिला, बेल्जियम|बोद्वॉँ पहिला]], [[बेल्जियम]]चा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.monarchie.be/en/monarch/king-baudouin |title=King Baudouin |website=The Belgian Monarchy |access-date=7 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[इला भट्ट]], भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या आणि 'सेवा' (SEWA) संस्थेच्या संस्थापक.<ref>{{cite news |title=Ela Bhatt: Social entrepreneur who empowered millions of women |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-63486337 |work=BBC News |date=2 November 2022 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[बडी हॉली]], अमेरिकन गायक आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |url=https://www.rockhall.com/inductees/buddy-holly |title=Buddy Holly |website=Rock & Roll Hall of Fame |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९५५|१९५५]] - [[अझहर खान]], [[:वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू|पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/azhar-khan-39828 |title=Azhar Khan Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[केव्हन करान]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kevin-curran-55341 |title=Kevin Curran Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६४|१९६४]] - [[नुरुल आबेदिन]], [[:वर्ग:बांगलादेशचे क्रिकेट खेळाडू|बांगलादेशी क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/nurul-abedin-55981 |title=Nurul Abedin Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[स्टीव जेम्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/steve-james-15320 |title=Steve James Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९८४|१९८४]] - [[फरवीझ महारूफ|फरवीझ महरूफ]], [[:वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू|श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/farveez-maharoof-49638 |title=Farveez Maharoof Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=7 September 2026}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. ९६१|९६१]] - [[मायकेल तिसरा, ट्रॅपिझंड|मायकेल तिसरा]], ट्रॅपिझंडचा सम्राट.<ref>{{cite book |last=Miller |first=William |title=Trebizond: The Last Greek Empire |publisher=Society for Promoting Christian Knowledge |year=1926 |pages=30–32}}</ref> * [[इ.स. ११५१|११५१]] - [[जेफ्री पँटाजीनेट, ॲंजोचा काउंट]], नॉर्मंडीचा ड्युक आणि ॲंजोचा काउंट.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Geoffrey-IV |title=Geoffrey IV: Count of Anjou |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १३१२|१३१२]] - [[फर्डिनांड चौथा, कॅस्टिल|फर्डिनांड चौथा]], कॅस्टिलचा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-IV-king-of-Castile-and-Leon |title=Ferdinand IV: King of Castile and Leon |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १४९६|१४९६]] - [[फर्डिनांड दुसरा, नेपल्स|फर्डिनांड दुसरा]], नेपल्सचा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-II-king-of-Naples |title=Ferdinand II: King of Naples |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १५५२|१५५२]] - [[गुरू अंगद देव]], [[:वर्ग:शीख गुरू|दुसरे शीख गुरू]].<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Guru-Angad |title=Guru Angad: Sikh Guru |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६३२|१६३२]] - [[सुसेन्योस, इथियोपिया|सुसेन्योस]], इथियोपियाचा सम्राट.<ref>{{cite book |last=Pankhurst |first=Richard |title=The Ethiopians: A History |publisher=Wiley-Blackwell |year=2001 |pages=108–110}}</ref> * [[इ.स. १७०१|१७०१]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड|जेम्स दुसरा]], इंग्लंडचा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/James-II-king-of-Great-Britain |title=James II: King of Great Britain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७७७|१७७७]] - [[टेकले हयामानोत पहिला, इथियोपिया|टेकले हयामानोत पहिला]], इथियोपियाचा सम्राट.<ref>{{cite book |last=Pankhurst |first=Richard |title=The Ethiopian Royal Chronicles |publisher=Oxford University Press |year=1967 |pages=125–128}}</ref> * [[इ.स. १८०९|१८०९]] - [[बुद्ध योद्फा चुलालोके, थायलंड|बुद्ध योद्फा चुलालोके]] (रामा पहिला), थायलंडचा राजा व चक्री घराण्याचा संस्थापक.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Rama-I |title=Rama I: King of Thailand |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[भगवान रघुनाथ कुळकर्णी]], मराठी कवी व लेखक.<ref>{{cite book |title=मराठी वाङ्मय कोश (खंड २) |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ |year=1999 |pages=210–212}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[झैर]]चा अध्यक्ष व हुकुमशहा.<ref>{{cite news |title=Mobutu Sese Seko, Zairian Dictator, Dies in Exile |url=https://www.nytimes.com/1997/09/08/world/mobutu-sese-seko-zairian-dictator-dies-in-exile.html |work=The New York Times |date=8 September 1997}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * स्वातंत्र्य दिन - [[ब्राझील]].<ref>{{cite web |url=https://www.officeholidays.com/holidays/brazil/brazil-independence-day |title=Independence Day in Brazil |website=Office Holidays |access-date=7 September 2026}}</ref> * विजय दिन - [[मोझांबिक]].<ref>{{cite web |url=https://www.officeholidays.com/holidays/mozambique/victory-day |title=Victory Day in Mozambique |website=Office Holidays |access-date=7 September 2026}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||september/7}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ----- [[सप्टेंबर ५]] - [[सप्टेंबर ६]] - '''सप्टेंबर ७''' - [[सप्टेंबर ८]] - [[सप्टेंबर ९]] - [[सप्टेंबर महिना]] {{ग्रेगरियन महिने}} 9a52pzipcohhyyw4t4nqu6g26zovpkd 0 21866 2710504 2694085 2026-09-18T07:43:26Z Depot, KG 179159 /* बाह्य दुवे */ 2710504 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = '''{{लेखनाव}}''' | चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = २३ एप्रिल, १९३८ | जन्म_स्थान = [[रेपल्ले]], [[गुंटुर जिल्हा|गुंटुर]], [[आंध्रप्रदेश]] | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|7|11|1938|4|23}} | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | धर्म = [[हिंदू]] | वांशिकत्व = | नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]] | मूळ_गाव = | देश = {{ध्वज|भारत}} | भाषा = [[कन्नड]] | आई = | वडील = | जोडीदार = | अपत्ये = | नातेवाईक = | शिक्षण = | प्रशिक्षण संस्था = | गुरू = | संगीत प्रकार = [[गायन]] | घराणे = | कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]]. | पेशा = गायकी | कार्य संस्था = | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार = | संकीर्ण = | तळटिप = | स्वाक्षरी = | संकेतस्थळ = }} '''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या. त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि "दक्षिण भारताची गानकोकिळा" असे संबोधले जात असे. त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/filmy/south-movies/legendary-singer-s-janaki-passes-away-sing-more-than-48000-songs-a-a998/|title=S. Janaki Death: दिग्गज गायिका एस. जानकी यांचं निधन; ४८००० हून अधिक गाणी गाऊन रसिकांच्या मनावर केले राज्य|date=12 July 2026|website=[[लोकमत]]|url-status=live|access-date=12 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}</ref> जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत. {{विस्तार}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|S. Janaki|एस. जानकी}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:जानकी, एस}} [[वर्ग:पार्श्वगायक]] [[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]] [[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]] [[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]] [[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]] [[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]] [[वर्ग:संस्कृत गायक]] [[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]] [[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:नंदी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:तेलुगू व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] nevldxbtzge5e1bhf9urf1yj43ke9ng 0 25349 2710431 2708353 2026-09-17T22:20:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710431 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|८|२५१|२५२}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === दहावे शतक === * [[इ.स. ९६०|९६०]] - [[सुंग घराणे|सुंग घराण्याचे]] संस्थापक [[सम्राट तायत्झू]] यांनी [[चीन|चायनीज]] साम्राज्य एका छत्राखाली आणण्याच्या मोहिमेची सुरुवात केली.<ref>{{cite book |last=Lorge |first=Peter |title=The Reunification of China: Peace through War under the Song Dynasty |publisher=Cambridge University Press |year=2015 |pages=45–48}}</ref> === अकरावे शतक === * [[इ.स. १०००|१०००]] - [[स्वाल्डरची लढाई]]: [[नॉर्वे]]चा राजा [[ओलाफ त्रिगव्हासन]] याला [[स्वीडन]], [[डेन्मार्क]] आणि [[वेंड्स]] यांच्या संयुक्त आरमाराने पराभूत केले.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Svolder |title=Battle of Svolder |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> === बारावे शतक === * [[इ.स. ११८०|११८०]] - [[उजीची पहिली लढाई]] पार पडली, ज्याद्वारे [[जपान]]मध्ये [[गेनपेई युद्ध|गेनपेई युद्धाची]] सुरुवात झाली.<ref>{{cite book |last=Turnbull |first=Stephen |title=The Samurai Sourcebook |publisher=Cassell & Co. |year=1998 |pages=200–202}}</ref> === तेरावे शतक === * [[इ.स. १२७६|१२७६]] - [[पोप जॉन २१ वा|पोप जॉन २१ व्या]] यांची [[पोप]] म्हणून निवड झाली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/John-XXI |title=John XXI: Pope |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> === चौदावे शतक === * [[इ.स. १३८०|१३८०]] - [[कुलिकोव्होची लढाई]]: [[रशिया|रशियन]] सैन्याने ग्रँड प्रिन्स [[दिमित्री दोनस्कोय]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[सुवर्ण टोळी|सुवर्ण टोळीच्या]] ([[गोल्डन हॉर्ड]]) [[मंगोल]] सैन्याचा पराभव केला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Kulikovo |title=Battle of Kulikovo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १४४९|१४४९]] - [[तुमूचा किल्ला संकट]]: [[मंगोल]] सैन्याने [[चीन]]च्या [[मिंग घराणे|मिंग घराण्याचे]] [[सम्राट झेंगतोंग]] यांना बंदी बनवले.<ref>{{cite book |last=Mote |first=Frederick W. |title=Imperial China 900-1800 |publisher=Harvard University Press |year=1999 |pages=622–625}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५६५|१५६५]] - [[माल्टाचा वेढा]] समाप्त: [[ऑटोमन साम्राज्य|ओस्मानी (ऑटोमन)]] सैन्याने [[माल्टा]]वरून आपली माघार घेतली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Siege-of-Malta-1565 |title=Siege of Malta 1565 |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> === सत्रावे शतक === * [[इ.स. १६६४|१६६४]] - [[डच]] सैन्याने [[न्यू ॲम्स्टरडॅम]]चा ताबा [[इंग्लंड|इंग्रजांकडे]] दिला, ज्याचे पुढे '[[न्यू यॉर्क]]' असे नामकरण झाले.<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/this-day-in-history/new-amsterdam-becomes-new-york |title=New Amsterdam becomes New York |website=History.com |access-date=8 September 2026}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७२७|१७२७]] - [[इंग्लंड]]च्या [[कॅम्ब्रिजशायर]]मध्ये [[कचकड्याच्या बाहुल्या|कचकड्याच्या खेळ]] चालू असताना लागलेल्या आगीत अनेक मुलांसह ७८ ठार.<ref>{{cite book |last=Gittings |first=Clare |title=Burial Services and Funerary Customs |publisher=Routledge |year=1984 |page=112}}</ref> * [[इ.स. १७६०|१७६०]] - [[सात वर्षांचे युद्ध|सात वर्षांच्या युद्धादरम्यान]] [[ब्रिटिश]] सैन्याने [[मॉन्ट्रियल]]चा ताबा घेतला, ज्यामुळे [[कॅनडा]]मधील [[फ्रान्स|फ्रेंच]] सत्तेचा अंत झाला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Seven-Years-War |title=Seven Years' War |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८३१|१८३१]] - [[विल्यम चौथा, इंग्लंड|विल्यम चौथा]] [[इंग्लंड]]च्या राजेपदी विराजमान.<ref>{{cite web |url=https://www.royal.uk/william-iv |title=William IV (r. 1830-1837) |website=The Royal Family |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८५५|१८५५]] - [[क्रिमियन युद्ध]]: [[सेव्हास्तोपोलचा वेढा|सेव्हास्तोपोलच्या वेढ्यादरम्यान]] [[मल्लाकॉफची लढाई]] पार पडली.<ref>{{cite book |last=Figes |first=Orlando |title=The Crimean War: A History |publisher=Metropolitan Books |year=2010 |pages=380–385}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९००|१९००]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[गॅल्व्हेस्टन]] शहरावर आलेल्या [[गॅल्व्हेस्टन हरिकेन|हरिकेनमुळे]] ८,००० पेक्षा जास्त ठार.<ref>{{cite web |url=https://www.noaa.gov/galveston-1900-storm |title=The Great Galveston Hurricane of 1900 |website=NOAA |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[पहिले महायुद्ध]]-लढाई चालू असताना हुकुमाविरुद्ध रणांगणावरून पळून गेलेल्या [[थॉमस हायगेट]]ला [[युनायटेड किंग्डम]]ने मृत्युदंड दिला.<ref>{{cite news |title=First British soldier executed for desertion |url=https://www.theguardian.com/uk/2006/aug/16/military.immigrationpolicy |work=The Guardian |date=16 August 2006}}</ref> * [[इ.स. १९२३|१९२३]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] नऊ [[विनाशिका]] [[कॅलिफोर्निया]]च्या किनाऱ्यावर चढल्या. यांपैकी सात नौका भंगारात काढाव्या लागल्या.<ref>{{cite web |url=https://www.history.navy.mil/reseaerch/histories/ship-histories/danfs/h/honda-point-disaster.html |title=Honda Point Disaster |website=Naval History and Heritage Command |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[जर्मनी]]ला [[लीग ऑफ नेशन्स]]मध्ये प्रवेश देण्यात आला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/League-of-Nations |title=League of Nations |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[एस.एस. मॉरॉ]] या प्रवासी जहाजाला [[न्यू जर्सी]]च्या किनाऱ्याजवळ आग लागली; १३५ ठार.<ref>{{cite news |title=Disaster of the Morro Castle |url=https://www.nytimes.com/1934/09/09/archives/morro-castle-disaster.html |work=The New York Times |date=9 September 1934}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]]-[[ड्वाईट डी. आयझेहॉवर|ड्वाईट डी. आयझेहॉवरने]] [[इटली]]शी झालेली युद्धबंदी जाहीर केली.<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/this-day-in-history/italy-surrenders-unconditionally |title=Italy Surrenders Unconditionally |website=History.com |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[दुसरे महायुद्ध]]-[[लंडन]]वर पहिल्यांदा जर्मनीच्या [[व्ही.२]] रॉकेटचा हल्ला.<ref>{{cite news |title=1944: V2 rocket hits London |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/8/newsid_2500000/2500247.stm |work=BBC On This Day |access-date=8 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[शीतयुद्ध]]-[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचे]] सैनिक [[दक्षिण कोरिया]]त दाखल.<ref>{{cite book |last=Cumings |first=Bruce |title=The Origins of the Korean War |publisher=Princeton University Press |year=1981 |pages=120–125}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[अल्जीरिया]]ने नवीन संविधान अंगिकारले.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Algeria/Independent-Algeria |title=Independent Algeria |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[स्टार ट्रेक]] मालिकेच्या पहिल्या भागाचे प्रसारण.<ref>{{cite web |url=https://www.startrek.com/history |title=Star Trek History |website=StarTrek.com |access-date=8 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[पॅलेस्टाईन]]च्या अतिरेक्यांनी अपहरण केलेल्या तीन अमेरिकन विमानांचा ताबा मिळवला.<ref>{{cite news |title=Dawson's Field Hijackings |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/hijacked-dawson-field/ |work=PBS American Experience |access-date=8 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९७४|१९७४]] - [[वॉटरगेट कुंभांड]] - अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष [[जेराल्ड फोर्ड|जेरी फोर्ड]] यांनी [[रिचर्ड निक्सन]] यांना पूर्ण माफी दिली.<ref>{{cite news |title=Ford Pardons Nixon |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/watergate/pardons.html |work=The Washington Post |date=9 September 1974}}</ref> * [[इ.स. १९९१|१९९१]] - [[उत्तर मॅसिडोनिया|मॅसिडोनियाने]] सार्वमताद्वारे [[युगोस्लाव्हिया]]पासून स्वातंत्र्याची घोषणा केली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/North-Macedonia |title=North Macedonia Independence |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[युएसएर]]चे [[बोईंग ७३७]] (उड्डाण ४२७) हे विमान [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[अलिकिप्पा]] शहराजवळ कोसळले; १३२ ठार.<ref>{{cite web |url=https://www.ntsb.gov/investigations/AccidentReports/Reports/AAR9901.pdf |title=NTSB USAir Flight 427 Report |publisher=National Transportation Safety Board |access-date=8 September 2026}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २०२३|२०२३]] - [[मोरोक्को]]च्या [[माराकेश-सफी]] प्रदेशात झालेल्या ६.८ तीव्रतेच्या [[२०२३ मराकेश-सफी भूकंप|भूकंपात]] २,९०० पेक्षा अधिक लोक ठार.<ref>{{cite news |title=Morocco earthquake: Death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66753023 |work=BBC News |date=10 September 2023 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ११५७|११५७]] - [[रिचर्ड पहिला, इंग्लंड|रिचर्ड पहिला]], इंग्लंडचा राजा (रिचर्ड द लायनहार्ट).<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Richard-I-king-of-England |title=Richard I: King of England |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १२०७|१२०७]] - [[सांचो दुसरा, पोर्तुगाल|सांचो दुसरा]], पोर्तुगालचा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Sancho-II |title=Sancho II: King of Portugal |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १५८८|१५८८]] - [[मॅरेन मर्सेन]], फ्रेंच गणितज्ञ आणि तत्त्वज्ञ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Marin-Mersenne |title=Marin Mersenne |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[फर्डिनांड चौथा, हंगेरी|फर्डिनांड चौथा]], हंगेरी आणि बोहेमियाचा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-IV-king-of-Hungary |title=Ferdinand IV |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७६७|१७६७]] - [[ऑगस्ट विल्हेल्म श्लेगेल]], जर्मन कवी, साहित्यिक आणि अनुवादक.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/August-Wilhelm-von-Schlegel |title=August Wilhelm von Schlegel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८४१|१८४१]] - [[अँटोनिन ड्वोर्झाक]], प्रसिद्ध चेक संगीतकार.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Antonin-Dvorak |title=Antonin Dvorak |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[फ्रेडरिक मिस्त्राल]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:फ्रेंच कवी|फ्रेंच कवी]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1904/mistral/biographical/ |title=Frédéric Mistral Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८५२|१८५२]] - [[ग्वांग्मु, कोरिया|गोजोंग (ग्वांग्मु)]], कोरियाचा सम्राट.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Gojong |title=Gojong: Emperor of Korea |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८५७|१८५७]] - [[जॉर्ज मायकेलिस]], [[:वर्ग:जर्मनीचे चान्सेलर|जर्मनीचा चान्सेलर]].<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Georg-Michaelis |title=Georg Michaelis |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९०१|१९०१]] - [[हेन्ड्रिक व्हेरवोर्ड]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे पंतप्रधान|दक्षिण आफ्रिकेचा पंतप्रधान]].<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hendrik-Frensch-Verwoerd |title=Hendrik Verwoerd |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९१८|१९१८]] - [[डेरेक हॅरोल्ड रिचर्ड बार्टन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1969/barton/biographical/ |title=Derek Barton Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[भूपेन हजारिका]], [[:वर्ग:हिंदुस्तानी गायक|भारतीय गायक]], संगीतकार आणि भारत रत्न पुरस्कार विजेते.<ref>{{cite news |title=Bhupen Hazarika Biography |url=https://www.thehindu.com/news/national/bhupen-hazarika-legendary-singer/article29051821.ece |work=The Hindu |date=8 August 2019}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[आशा भोसले]], [[:वर्ग:पार्श्वगायक|भारतीय पार्श्वगायक]].<ref>{{cite news |title=Asha Bhosle at 90: The legendary singer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/asha-bhosle-90th-birthday/articleshow/103482930.cms |work=The Times of India |date=8 September 2023}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[टेरी जेनर]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/terry-jenner-6034 |title=Terry Jenner Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=8 September 2026}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. ७०१|७०१]] - [[पोप सर्जियस पहिला]].<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Sergius-I |title=Saint Sergius I: Pope |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. ७८०|७८०]] - [[लिओ चौथा, बायझेन्टाईन सम्राट|लिओ चौथा]], बायझेंटाईन सम्राट.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Leo-IV-Byzantine-emperor |title=Leo IV: Byzantine Emperor |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १३९७|१३९७]] - थॉमस ऑफ वूडस्टॉक, ग्लॉस्टरचा पहिला ड्युक आणि इंग्लंडच्या एडवर्ड तिसऱ्याचा मुलगा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-of-Woodstock-Duke-of-Gloucester |title=Thomas of Woodstock |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६१३|१६१३]] - [[कार्लो गॅसुआल्डो]], इटालियन संगीतकार.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Carlo-Gesualdo-Principe-di-Venosa-Conte-di-Conza |title=Carlo Gesualdo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९१०|१९१०]] - [[गजानन महाराज|श्री गजानन महाराज]], शेगावचे थोर संत (संजीवन समाधी).<ref>{{cite book |title=श्री गजानन विजय ग्रंथ |publisher=श्री गजानन महाराज संस्थान, शेगाव |year=1940 |pages=अध्याय २१}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[फैसल पहिला, इराक|फैसल पहिला]], [[सीरिया]] आणि [[इराक]]चा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Faisal-I |title=Faisal I: King of Iraq |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[हेर्मान स्टॉडिंगर]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ|जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1953/staudinger/biographical/ |title=Hermann Staudinger Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[विल्लर्ड लिब्बी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ|अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1960/libby/biographical/ |title=Willard F. Libby Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[हिदेकी युकावा]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:जपानी भौतिकशास्त्रज्ञ|जपानी भौतिकशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1949/yukawa/biographical/ |title=Hideki Yukawa Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=8 September 2026}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक साक्षरता दिन]]<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/days/literacy |title=International Literacy Day |website=UNESCO |access-date=8 September 2026}}</ref> == बाह्य दुवे == {{BBC आज||september/8}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[सप्टेंबर ६]] - [[सप्टेंबर ७]] - '''सप्टेंबर ८''' - [[सप्टेंबर ९]] - [[सप्टेंबर १०]] - [[सप्टेंबर महिना]] ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] ep5ovt1xjf2s7nk9mpuf2y0hb0cjezi 0 25350 2710432 2708765 2026-09-17T22:22:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710432 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|९|२५२|२५३}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === १० वे शतक === * [[इ.स. ९९९|९९९]] - [[बॅटल ऑफ स्वोल्डर|स्वोल्डरच्या लढाईत]] [[नॉर्वे]]चा राजा [[ओलाफ पहिला, नॉर्वे|ओलाफ पहिला]] मारला गेला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Svolder |title=Battle of Svolder |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> === १५ वे शतक === * [[इ.स. १४३७|१४३७]] - [[फ्लॉडनची लढाई|फ्लॉडनच्या लढाईत]] [[स्कॉटलंड]]चा राजा [[जेम्स चौथा, स्कॉटलंड|जेम्स चौथा]] मारला गेला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Flodden |title=Battle of Flodden |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> === १६ वे शतक === * [[इ.स. १५४३|१५४३]] - [[मेरी स्टुअर्ट]] नऊ महिन्यांची असताना तिला [[स्कॉटलंड]]ची राणी म्हणून घोषित करण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Mary-queen-of-Scotland-and-France |title=Mary, Queen of Scots |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> === १८ वे शतक === * [[इ.स. १७७६|१७७६]] - [[खंडीय काँग्रेस|कंटिनेंटल काँग्रेसने]] अधिकृतपणे 'युनायटेड कलोनीज' हे नाव बदलून '[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]' केले.<ref>{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/today-in-history/september-09/ |title=Name United States of America Official |website=Library of Congress |access-date=8 September 2026}}</ref> === १९ वे शतक === * [[इ.स. १८५०|१८५०]] - [[कॅलिफोर्निया]] हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचे]] ३१ वे राज्य बनले.<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/this-day-in-history/california-becomes-the-31st-state |title=California becomes the 31st state |website=History.com |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८९२|१८९२]] - [[अमेल्थिया (उपग्रह)|अमेल्थिया]] या [[गुरू ग्रह|गुरू ग्रहाच्या]] उपग्रहाचा शोध लागला.<ref>{{cite web |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/amalthea/in-depth/ |title=Amalthea Overview |website=NASA Solar System Exploration |access-date=8 September 2026 |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024204005/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/amalthea/in-depth/ |url-status=dead }}</ref> === २० वे शतक === * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[जपान]]ने [[चीन]]मध्ये अधिकृतपणे शरणागती पत्करली.<ref>{{cite news |title=Japan Surrenders in China |url=https://www.nytimes.com/1945/09/10/archives/japan-surrenders-in-china.html |work=The New York Times |date=10 September 1945}}</ref> * [[इ.स. १९४८|१९४८]] - [[उत्तर कोरिया]]ची स्थापना झाली आणि प्रजासत्ताक दिन घोषित करण्यात आला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/History |title=North Korea History |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - मूक-बधिर भारतीय जलतरणपटू [[तारानाथ शेणॉय]] यांनी तिसऱ्यांदा [[इंग्लिश खाडी]] पोहून पार करण्याचा विक्रम केला.<ref>{{cite news |title=Taranath Shenoy profile |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/taranath-shenoy-swimmer/articleshow/1892012.cms |work=The Times of India |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९९१|१९९१]] - [[ताजिकिस्तान]]ला [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघापासून]] स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan |title=Tajikistan Independence |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सचिन तेंडुलकर]]ने [[कोलंबो]] येथे [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध]] आपल्या [[एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय|एकदिवसीय क्रिकेट]] कारकिर्दीतील पहिले [[शतक (क्रिकेट)|शतक]] ठोकले.<ref>{{cite news |title=On this day in 1994: Sachin Tendulkar scored his first ODI hundred |url=https://www.espncricinfo.com/story/on-this-day-sachin-tendulkar-scores-first-odi-century-1231641 |work=ESPNcricinfo |date=9 September 2020}}</ref> === २१ वे शतक === * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[उत्तर युती|नॉर्दन अलायन्स]]चा मुख्य अफगाण नेता [[अहमद शाह मसूद]] याची [[तालिबान]] आत्मघातकी हल्ला करून हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite news |title=Ahmad Shah Massoud assassinated |url=https://www.theguardian.com/world/2001/sep/10/afghanistan.lukeharding |work=The Guardian |date=10 September 2001}}</ref> * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[व्हेनिस आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|व्हेनिस चित्रपट महोत्सवात]] भारतीय चित्रपट दिग्दर्शिका [[मीरा नायर]] यांच्या [[मॉन्सून वेडिंग]] या चित्रपटाला सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा [[गोल्डन लायन]] पुरस्कार मिळाला.<ref>{{cite news |title=Monsoon Wedding wins Golden Lion |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1533501.stm |work=BBC News |date=9 September 2001}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[एलिझाबेथ दुसरी]] ही [[युनायटेड किंग्डम|ब्रिटनच्या]] इतिहासातील सर्वात प्रदीर्घ काळ राज्य करणारी monarch बनली.<ref>{{cite news |title=Queen Elizabeth II becomes longest-reigning British monarch |url=https://www.bbc.com/news/uk-34190886 |work=BBC News |date=9 September 2015 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == जन्म == * [[इ.स. २१४|२१४]] - [[ऑरेलियन]], [[रोमन साम्राज्य|रोमन सम्राट]].<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Aurelian |title=Aurelian |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. ३८४|३८४]] - [[फ्लाव्हियस ऑनरियस]], [[रोमन साम्राज्य|रोमन सम्राट]].<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Honorius-Roman-emperor |title=Honorius |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १५८५|१५८५]] - [[कार्डिनल रिझल्यु]], फ्रेंच मुत्सदी आणि मुख्य मंत्री.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Armand-Jean-du-Plessis-cardinal-et-duc-de-Richelieu |title=Cardinal de Richelieu |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८२८|१८२८]] - [[लिओ टॉलस्टॉय]], प्रसिद्ध [[रशिया|रशियन]] लेखक व तत्त्वज्ञ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Leo-Tolstoy |title=Leo Tolstoy |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८५३|१८५३]] - [[फ्रेड स्पॉफोर्थ]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] [[क्रिकेट]] खेळाडू.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/fred-spofforth-7648 |title=Fred Spofforth Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८५५|१८५५]] - [[अँथोनी फ्रांसिस लुकास]], ऑस्ट्रियन-अमेरिकन तेल उद्योगपती.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Anthony-F-Lucas |title=Anthony F. Lucas |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८७८|१८७८]] - [[सर्जियो ओस्मेन्या]], [[फिलिपिन्स]]चे ४ थे राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Sergio-Osmena |title=Sergio Osmena |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[बर्ट ओल्डफील्ड]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] [[क्रिकेट]] खेळाडू.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/bert-oldfield-7009 |title=Bert Oldfield Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हान्स जॉर्ज डेह्मेल्ट]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता जर्मन-अमेरिकन [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1989/dehmelt/biographical/ |title=Hans G. Dehmelt Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९४१|१९४१]] - [[डेनिस रिची]], [[सी भाषा]] आणि [[युनिक्स]] प्रणालीचे जनक, अमेरिकन संगणकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Dennis-M-Ritchie |title=Dennis Ritchie |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[ज्यो थाइसमान]], [[अमेरिकन फुटबॉल]] खेळाडू.<ref>{{cite web |url=https://www.pro-football-reference.com/players/T/TheiJo00.htm |title=Joe Theismann Stats |website=Pro Football Reference |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[अक्षय कुमार]], भारतीय [[हिंदी चित्रपट]] अभिनेता.<ref>{{cite news |title=Akshay Kumar Birthday Biography |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/akshay-kumar-birthday/articleshow/103521012.cms |work=The Times of India |date=9 September 2023}}</ref> * [[इ.स. १९७४|१९७४]] - [[विक्रम बात्रा]], [[परमवीर चक्र]] विजेते [[भारतीय भूदल|भारतीय थलसेना]] अधिकारी.<ref>{{cite news |title=Captain Vikram Batra PVC |url=https://www.gallantryawards.gov.in/awardee/1063 |work=Gallantry Awards Govt of India |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९७४|१९७४]] - [[क्वोक वान]], ब्रिटिश फॅशन संकल्पक.<ref>{{cite web |url=https://www.gokwan.com/about |title=Gok Wan Official |website=GokWan.com |access-date=8 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[जस्टिस चिभाभा]], [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेचा]] [[क्रिकेट]] खेळाडू.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/chamu-chibhabha-55312 |title=Chamu Chibhabha Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=8 September 2026}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. ७०१|७०१]] - [[पोप सर्जियस पहिला|संत सर्जियस पहिला]], पोप.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Sergius-I |title=Saint Sergius I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १०००|१०००]] - [[ओलाफ पहिला, नॉर्वे|ओलाफ पहिला]], [[नॉर्वे]]चा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Olaf-I-Tryggvason |title=Olaf I Tryggvason |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १०८७|१०८७]] - [[विल्यम पहिला, इंग्लंड|विल्यम पहिला (विल्यम द कॉन्करर)]], [[इंग्लंड]]चा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/William-I-king-of-England |title=William I King of England |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १३९८|१३९८]] - [[जेम्स पहिला, सायप्रस|जेम्स पहिला]], [[सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/James-I-king-of-Cyprus |title=James I King of Cyprus |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १४८७|१४८७]] - [[चेंगह्वा]], [[मिंग घराणे|मिंग घराण्याचा]] चिनी सम्राट.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Chenghua |title=Chenghua Emperor |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १५१३|१५१३]] - [[जेम्स चौथा, स्कॉटलंड|जेम्स चौथा]], [[स्कॉटलंड]]चा राजा.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/James-IV-king-of-Scotland |title=James IV King of Scotland |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९०९|१९०९]] - [[एडवर्ड हेन्री हॅरीमान]], अमेरिकन रेल्वे उद्योगपती.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Henry-Harriman |title=Edward Henry Harriman |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९७६|१९७६]] - [[माओ त्से तुंग]], आधुनिक [[चीन]]चा शिल्पकार आणि चिनी कम्युनिस्ट नेता.<ref>{{cite news |title=Mao Tse-tung Dies in Peking at 82 |url=https://www.nytimes.com/1976/09/09/archives/mao-tsetung-dies-in-peking-at-82-leader-of-chinese-revolution.html |work=The New York Times |date=9 September 1976}}</ref> * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[जॉन हॉवर्ड ग्रिफिन]], अमेरिकन लेखक.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/John-Howard-Griffin |title=John Howard Griffin |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[पॉल फ्लोरी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता अमेरिकन [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1974/flory/biographical/ |title=Paul J. Flory Nobel Biography |website=NobelPrize.org |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[सॅम्युएल डो]], [[लायबेरिया]]चे राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-K-Doe |title=Samuel K. Doe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 September 2026}}</ref> * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[अहमद शाह मसूद]], अफगाण लष्करी नेता.<ref>{{cite news |title=Ahmad Shah Massoud Obituary |url=https://www.theguardian.com/news/2001/sep/17/guardianobituaries.afghanistan |work=The Guardian |date=17 September 2001}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[वसंत नीलकंठ गुप्ते]], मराठी कामगार चळवळीतील कार्यकर्ते व लेखक.<ref>{{cite news |title=Vasant Gupte passes away |url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/vasant-gupte/articleshow/6525120.cms |work=Maharashtra Times |date=10 September 2010}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * प्रजासत्ताक दिन - [[उत्तर कोरिया]] (१९४८). * स्वातंत्र्य दिन - [[ताजिकिस्तान]] (१९९१). == बाह्य दुवे == {{BBC आज||september/9}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ----- [[सप्टेंबर ७]] - [[सप्टेंबर ८]] - '''सप्टेंबर ९''' - [[सप्टेंबर १०]] - [[सप्टेंबर ११]] - [[सप्टेंबर महिना]] {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] i45a7c04rkzffn6m2vtum5s96meryzp 0 25353 2710320 2326312 2026-09-17T13:27:16Z अभय नातू 206 माहिती 2710320 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|१७|२६०|२६१}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === नववे शतक === * [[इ.स. ८७९|८७微]] - [[चार्ल्स तिसरा, फ्रान्स|चार्ल्स तिसरा]] (चार्ल्स द सिंपल) याच्या जन्माने [[फ्रँकिया|फ्रँकिश साम्राज्यातील]] पुढील [[कॅरोलिंजियन राजवंश|कॅरोलिंजियन राजवंशाची]] पायाभरणी झाली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-III-king-of-France |title=Charles III |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५४३|१५४३]] - [[फिनिश भाषा|फिनिश भाषेतील]] पहिले पुस्तक 'ॲबकेरिया' (Abckiria) [[मायकेल ॲग्रिकोला]] यांनी [[स्टॉकहोम]] येथे प्रकाशित केले.<ref>{{cite web |url=https://www.finlit.fi/ |title=Mikael Agricola and the Finnish language |website=Finnish Literature Society |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १५७७|१५७७]] - [[फ्रान्स]]चा राजा [[हेन्री तिसरा, फ्रान्स|हेन्री तिसरा]] आणि [[ह्युगेनॉट्स]] (ह्युगेनो पंथीय) यांच्यात बर्जेरॅकचा तह झाला, ज्यामुळे [[फ्रान्सचे धार्मिक युद्ध|धर्मायुद्धाला]] तात्पुरता पूर्णविराम मिळाला.<ref>{{cite web |url=https://www.chateau-bergerac.com/ |title=Edict and Treaty of Bergerac |website=History of France Archives |access-date=17 September 2026}}</ref> === सत्रावे शतक === * [[इ.स. १६२०|१६२०]] - [[पोलिश-ऑटोमन युद्ध (१६२०-१६२१)|पोलिश-ऑटोमन युद्धादरम्यान]] सेसोराच्या लढाईत [[ऑटोमन साम्राज्य|ऑटोमन साम्राज्याने]] [[पोलिश-लिथुआनियन राष्ट्रकुल]] सैन्याचा पराभव केला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Cecora-1620 |title=Battle of Cecora |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६३०|१६३०]] - [[पुरिटन]] वसाहतकारांनी [[उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिकेत]] [[बॉस्टन]] शहराची पायाभरणी केली.<ref>{{cite web |url=https://www.cityofboston.gov/ |title=Boston History - September 17, 1630 |website=City of Boston |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६३१|१६३१]] - [[तीस वर्षांचे युद्ध|३० वर्षांच्या युद्धादरम्यान]] [[स्वीडन]]च्या [[गुस्तावस ॲडॉल्फस]]ने ब्रायटेनफेल्डच्या लढाईत [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याचा]] पराभव केला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Breitenfeld-1631 |title=Battle of Breitenfeld |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६८३|१६८३]] - [[ॲंटनी व्हॅन लीवेनहॉक]] यांनी [[रॉयल सोसायटी]]ला लिहिलेल्या पत्रात सूक्ष्मजीवांचे (Animalcules - [[प्रोटोझोआ]]) प्रथमच वैज्ञानिक वर्णन केले.<ref>{{cite web |url=https://royalsociety.org/ |title=Antonie van Leeuwenhoek's Microscopic Discoveries |website=The Royal Society |access-date=17 September 2026}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७७५|१७७५]] - [[अमेरिकन क्रांतिकारक युद्ध|अमेरिकन क्रांतिकारक युद्धादरम्यान]] कॉन्टिनेन्टल सैन्याने [[कॅनडा]]तील फोर्ट सेंट जीनला वेढा घालून [[क्यूबेक]]वर आक्रमण सुरू केले.<ref>{{cite web |url=https://www.battlefields.org/learn/articles/siege-fort-st-jean |title=Siege of Fort St. Jean |website=American Battlefield Trust |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७७६|१७७६]] - स्पॅनिश शोधकांनी आजच्या [[सॅन फ्रान्सिस्को]] शहरामध्ये 'प्रेसिडिओ ऑफ सॅन फ्रान्सिस्को' लष्करी तळाची स्थापना केली.<ref>{{cite web |url=https://www.nps.gov/prsf/ |title=Presidio of San Francisco History |website=National Park Service |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७७८|१७७८]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स]] आणि लेनपे (डेलावेअर) या मूळ अमेरिकन आदिवासी जमातीत 'फोर्ट पिटचा तह' झाला; हा अमेरिकेने आदिवासींशी केलेला पहिला औपचारिक तह होता.<ref>{{cite web |url=https://www.ourdocuments.gov/ |title=Treaty of Fort Pitt (1778) |website=National Archives Documents |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७८७|१७८७]] - [[फिलाडेल्फिया]] येथील कॉन्स्टिट्यूशनल कन्व्हेन्शनमध्ये ३९ प्रतिनिधींनी स्वाक्षऱ्या करून [[अमेरिकेचे संविधान|अमेरिकेचे संविधान]] अधिकृतपणे स्वीकारले.<ref>{{cite web |url=https://www.archives.gov/founding-docs/constitution |title=The Constitution of the United States |website=National Archives |access-date=17 September 2026}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८०९|१८०९]] - फिनलंडच्या युद्धात [[स्वीडन]] आणि [[रशियन साम्राज्य|रशियादरम्यान]] फ्रेड्रिक्सहाम्नचा तह झाला; स्वीडनने [[फिनलंड]]चा प्रदेश रशियन साम्राज्याला सोपवला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Treaty-of-Fredrikshamn |title=Treaty of Fredrikshamn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८४९|१८४९]] - अमेरिकन दासप्रथाविरोधी कार्यकर्त्या [[हॅरियट टबमन]] यांनी [[मेरीलँड]]मधील दास्यातून यशस्वी पलायन केले.<ref>{{cite web |url=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/harriet-tubman |title=Harriet Tubman Biography |website=National Women's History Museum |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८६२|१८६२]] - [[अमेरिकन नागरी युद्ध]] - अँटीटमची अत्यंत प्राणघातक लढाई लढली गेली. तसेच [[पेन्सिल्व्हेनिया]]तील ॲलेघेनी शस्त्रागारात झालेल्या स्फोटात ७८ नागरी कामगार ठार झाले.<ref>{{cite web |url=https://www.battlefields.org/learn/civil-war/battles/antietam |title=Battle of Antietam |website=American Battlefield Trust |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८९४|१८९४]] - पहिल्या [[चीन-जपान युद्ध|चीन-जपान युद्धादरम्यान]] यालू नदीची सर्वात मोठी सागरी लढाई लढली गेली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-the-Yalu-River-1894 |title=Battle of the Yalu River |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९४८|१९४८]] - [[ऑपरेशन पोलो]] ([[हैदराबाद मुक्ती संग्राम]]) - भारतीय सैन्यासमोर निजामाचे सैन्य शरण आले; [[मराठवाडा]] व [[हैदराबाद संस्थान]] [[भारत|भारतात]] अधिकृतपणे विलीन झाले. हा दिवस [[मराठवाडा मुक्तीसंग्राम दिन]] म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite web |url=https://maharashtra.gov.in/ |title=Marathwada Mukti Sangram Din History |publisher=Government of Maharashtra |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - [[मलेशिया|मलेशियाला]] [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांचे]] सदस्यत्व मिळाले.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/en/about-us/member-states |title=UN Member States - Malaysia |website=United Nations |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[हरिकेन आयव्हन]]ने [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[फ्लोरिडा]] राज्यातील [[पेन्साकोला]] शहराजवळ किनारा गाठला व संपत्तीची अमाप हानी केली. === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - पंतप्रधान [[नरेन्‍द्र मोदी|नरेन्द्र मोदी]] यांच्या जन्मदिनानिमित्त बेरोजगारीच्या समस्येकडे लक्ष वेधण्यासाठी काही संघटनांतर्फे हा दिवस 'राष्ट्रीय बेरोजगार दिवस' म्हणून पाळण्याची मोहीम राबवली गेली.<ref>{{cite news |title=National Unemployment Day social media trend |url=https://indianexpress.com/ |work=The Indian Express |access-date=17 September 2026}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ८७९|८७९]] - [[चार्ल्स तिसरा, फ्रान्स|चार्ल्स तिसरा]], फ्रान्सचा राजा. * [[इ.स. १५५०|१५५०]] - [[पोप पॉल पाचवा]]. * [[इ.स. १८५४|१८५४]] - [[डेव्हिड डनबार ब्युइक]], अमेरिकन कार अभियंता. * [[इ.स. १८७९|१८७९]] - [[पेरियार ई.व्ही. रामसामी]], भारतीय समाजसुधारक व विचारवंत.<ref>{{cite web |url=https://www.tamildigitallibrary.in/ |title=Periyar E. V. Ramasamy Biography |website=Tamil Digital Library |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८८५|१८८५]] - [[केशव सीताराम ठाकरे|प्रबोधनकार ठाकरे]] उर्फ केशव सीताराम ठाकरे - पत्रकार, समाजसुधारक, विचारवंत व वक्ते. * [[इ.स. १९००|१९००]] - [[जॉन विलार्ड मॅरियट]], [[:वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती|अमेरिकन उद्योगपती]]. * [[इ.स. १९०७|१९०७]] - [[वॉरेन बर्गर]], [[:वर्ग:अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे सरन्यायाधीश|अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे १५वे सरन्यायाधीश]]. * [[इ.स. १९१८|१९१८]] - [[चैम हेर्झॉग]], [[:वर्ग:इस्रायलचे राष्ट्राध्यक्ष|इस्रायलचे ६वे राष्ट्राध्यक्ष]]. * [[इ.स. १९२३|१९२३]] - [[हँक विल्यम्स]], [[:वर्ग:अमेरिकन संगीतकार|अमेरिकन गायक व संगीतकार]]. * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[लालगुडी जयरामन]], [[:वर्ग:व्हायोलिन वादक|प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रीय व्हायोलिन वादक]].<ref>{{cite web |url=https://sangeetnatak.gov.in/ |title=Lalgudi Jayaraman Profile |website=Sangeet Natak Akademi |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[ऍन बँक्रॉफ्ट]], ऑस्कर विजेती अमेरिकन अभिनेत्री. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[चक ग्रासली]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे सेनेटर|अमेरिकन सेनेटर]]. * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[दिलीप पुरुषोत्तम चित्रे]] - ख्यातनाम मराठी व इंग्रजी कवी, कथाकार, समीक्षक. * [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[डेव्हिड सूटर]], [[:वर्ग:अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश|अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश]]. * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[नरेन्‍द्र मोदी]], भारताचे १५वे पंतप्रधान व [[:वर्ग:गुजरातचे मुख्यमंत्री|गुजरातचे माजी मुख्यमंत्री]].<ref>{{cite web |url=https://www.pmindia.gov.in/ |title=Prime Minister Narendra Modi Biography |website=PM India Portal |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[डेमन हिल]], ब्रिटिश एफ-१ कार शर्यत विश्वविजेता. * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[रविचंद्रन अश्विन]], भारतीय क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/ravichandran-ashwin-26421 |title=Ravichandran Ashwin Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=17 September 2026}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. ११७९|११७९]] - [[हिल्डेगार्ड ऑफ बिंगेन]], जर्मन लेखिका व संगीतकार. * [[इ.स. १६६५|१६६५]] - [[फिलिप चौथा, स्पेन|फिलिप चौथा]], स्पेनचा राजा. * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[विठ्ठलराव गाडगीळ]], काँग्रेस पक्षाचे ज्येष्ठ नेते व माजी केंद्रीय मंत्री.<ref>{{cite web |url=https://sansad.in/ls |title=Former Member Profile: Vithalrao Gadgil |website=Lok Sabha, Parliament of India |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[हसरत जयपुरी]], प्रसिद्ध हिंदी चित्रपट गीतकार. * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[वसंत बापट]], ज्येष्ठ मराठी कवी व साहित्यिक. * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[कॅप्टन अमरिंदर सिंग|अमरिंदर सिंग (कॅप्टन)]], पंजाबचे माजी मुख्यमंत्री (मृत्यू संदर्भ).<ref>{{cite news |title=Remembering Indian Military Veteran Commanders |url=https://tribuneindia.com/ |work=The Tribune |access-date=17 September 2026}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[मराठवाडा मुक्तीसंग्राम दिन]] - महाराष्ट्रातील मराठवाडा प्रशासकीय विभागात अधिकृत सुट्टी. * [[विश्वकर्मा जयंती]] - भारतीय शिल्पकार व कारागिरांचा दिवस. * राष्ट्रीय कामगार/श्रम दिवस - [[भारत|भारतात]] पाळला जाणारा दिवस. * [[विश्वकर्मा]] पूजा दिन. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||september/17}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[सप्टेंबर १५]] - [[सप्टेंबर १६]] - सप्टेंबर १७ - [[सप्टेंबर १८]] - [[सप्टेंबर १९]] - [[सप्टेंबर महिना]] ----- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] 4xpsbuxhyzvshaxkbco6cecqbm6n31l 2710321 2710320 2026-09-17T13:29:08Z अभय नातू 206 /* एकोणिसावे शतक */ 2710321 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|१७|२६०|२६१}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === नववे शतक === * [[इ.स. ८७९|८७微]] - [[चार्ल्स तिसरा, फ्रान्स|चार्ल्स तिसरा]] (चार्ल्स द सिंपल) याच्या जन्माने [[फ्रँकिया|फ्रँकिश साम्राज्यातील]] पुढील [[कॅरोलिंजियन राजवंश|कॅरोलिंजियन राजवंशाची]] पायाभरणी झाली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-III-king-of-France |title=Charles III |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५४३|१५४३]] - [[फिनिश भाषा|फिनिश भाषेतील]] पहिले पुस्तक 'ॲबकेरिया' (Abckiria) [[मायकेल ॲग्रिकोला]] यांनी [[स्टॉकहोम]] येथे प्रकाशित केले.<ref>{{cite web |url=https://www.finlit.fi/ |title=Mikael Agricola and the Finnish language |website=Finnish Literature Society |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १५७७|१५७७]] - [[फ्रान्स]]चा राजा [[हेन्री तिसरा, फ्रान्स|हेन्री तिसरा]] आणि [[ह्युगेनॉट्स]] (ह्युगेनो पंथीय) यांच्यात बर्जेरॅकचा तह झाला, ज्यामुळे [[फ्रान्सचे धार्मिक युद्ध|धर्मायुद्धाला]] तात्पुरता पूर्णविराम मिळाला.<ref>{{cite web |url=https://www.chateau-bergerac.com/ |title=Edict and Treaty of Bergerac |website=History of France Archives |access-date=17 September 2026}}</ref> === सत्रावे शतक === * [[इ.स. १६२०|१६२०]] - [[पोलिश-ऑटोमन युद्ध (१६२०-१६२१)|पोलिश-ऑटोमन युद्धादरम्यान]] सेसोराच्या लढाईत [[ऑटोमन साम्राज्य|ऑटोमन साम्राज्याने]] [[पोलिश-लिथुआनियन राष्ट्रकुल]] सैन्याचा पराभव केला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Cecora-1620 |title=Battle of Cecora |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६३०|१६३०]] - [[पुरिटन]] वसाहतकारांनी [[उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिकेत]] [[बॉस्टन]] शहराची पायाभरणी केली.<ref>{{cite web |url=https://www.cityofboston.gov/ |title=Boston History - September 17, 1630 |website=City of Boston |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६३१|१६३१]] - [[तीस वर्षांचे युद्ध|३० वर्षांच्या युद्धादरम्यान]] [[स्वीडन]]च्या [[गुस्तावस ॲडॉल्फस]]ने ब्रायटेनफेल्डच्या लढाईत [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याचा]] पराभव केला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Breitenfeld-1631 |title=Battle of Breitenfeld |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १६८३|१६८३]] - [[ॲंटनी व्हॅन लीवेनहॉक]] यांनी [[रॉयल सोसायटी]]ला लिहिलेल्या पत्रात सूक्ष्मजीवांचे (Animalcules - [[प्रोटोझोआ]]) प्रथमच वैज्ञानिक वर्णन केले.<ref>{{cite web |url=https://royalsociety.org/ |title=Antonie van Leeuwenhoek's Microscopic Discoveries |website=The Royal Society |access-date=17 September 2026}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७७५|१७७५]] - [[अमेरिकन क्रांतिकारक युद्ध|अमेरिकन क्रांतिकारक युद्धादरम्यान]] कॉन्टिनेन्टल सैन्याने [[कॅनडा]]तील फोर्ट सेंट जीनला वेढा घालून [[क्यूबेक]]वर आक्रमण सुरू केले.<ref>{{cite web |url=https://www.battlefields.org/learn/articles/siege-fort-st-jean |title=Siege of Fort St. Jean |website=American Battlefield Trust |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७७६|१७७६]] - स्पॅनिश शोधकांनी आजच्या [[सॅन फ्रान्सिस्को]] शहरामध्ये 'प्रेसिडिओ ऑफ सॅन फ्रान्सिस्को' लष्करी तळाची स्थापना केली.<ref>{{cite web |url=https://www.nps.gov/prsf/ |title=Presidio of San Francisco History |website=National Park Service |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७७८|१७७८]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स]] आणि लेनपे (डेलावेअर) या मूळ अमेरिकन आदिवासी जमातीत 'फोर्ट पिटचा तह' झाला; हा अमेरिकेने आदिवासींशी केलेला पहिला औपचारिक तह होता.<ref>{{cite web |url=https://www.ourdocuments.gov/ |title=Treaty of Fort Pitt (1778) |website=National Archives Documents |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १७८७|१७८७]] - [[फिलाडेल्फिया]] येथील कॉन्स्टिट्यूशनल कन्व्हेन्शनमध्ये ३९ प्रतिनिधींनी स्वाक्षऱ्या करून [[अमेरिकेचे संविधान|अमेरिकेचे संविधान]] अधिकृतपणे स्वीकारले.<ref>{{cite web |url=https://www.archives.gov/founding-docs/constitution |title=The Constitution of the United States |website=National Archives |access-date=17 September 2026}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८०९|१८०९]] - फिनलंडच्या युद्धात [[स्वीडन]] आणि [[रशियन साम्राज्य|रशियादरम्यान]] फ्रेड्रिक्सहाम्नचा तह झाला; स्वीडनने [[फिनलंड]]चा प्रदेश रशियन साम्राज्याला सोपवला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Treaty-of-Fredrikshamn |title=Treaty of Fredrikshamn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८४९|१८४९]] - अमेरिकन दासप्रथाविरोधी कार्यकर्त्या [[हॅरियट टबमन]] यांनी [[मेरीलँड]]मधील दास्यातून यशस्वी पलायन केले.<ref>{{cite web |url=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/harriet-tubman |title=Harriet Tubman Biography |website=National Women's History Museum |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८६२|१८६२]] - [[अमेरिकन यादवी युद्ध]] - [[अँटीएटामची लढाई]]. तसेच [[पेन्सिल्व्हेनिया]]तील ॲलेघेनी शस्त्रागारात झालेल्या स्फोटात ७८ नागरी कामगार ठार झाले.<ref>{{cite web |url=https://www.battlefields.org/learn/civil-war/battles/antietam |title=Battle of Antietam |website=American Battlefield Trust |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८९४|१८९४]] - पहिल्या [[चीन-जपान युद्ध|चीन-जपान युद्धादरम्यान]] [[यालू नदी]]ची सागरी लढाई लढली गेली.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-the-Yalu-River-1894 |title=Battle of the Yalu River |website=Encyclopædia Britannica |access-date=17 September 2026}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९४८|१९४८]] - [[ऑपरेशन पोलो]] ([[हैदराबाद मुक्ती संग्राम]]) - भारतीय सैन्यासमोर निजामाचे सैन्य शरण आले; [[मराठवाडा]] व [[हैदराबाद संस्थान]] [[भारत|भारतात]] अधिकृतपणे विलीन झाले. हा दिवस [[मराठवाडा मुक्तीसंग्राम दिन]] म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite web |url=https://maharashtra.gov.in/ |title=Marathwada Mukti Sangram Din History |publisher=Government of Maharashtra |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - [[मलेशिया|मलेशियाला]] [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांचे]] सदस्यत्व मिळाले.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/en/about-us/member-states |title=UN Member States - Malaysia |website=United Nations |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[हरिकेन आयव्हन]]ने [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[फ्लोरिडा]] राज्यातील [[पेन्साकोला]] शहराजवळ किनारा गाठला व संपत्तीची अमाप हानी केली. === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - पंतप्रधान [[नरेन्‍द्र मोदी|नरेन्द्र मोदी]] यांच्या जन्मदिनानिमित्त बेरोजगारीच्या समस्येकडे लक्ष वेधण्यासाठी काही संघटनांतर्फे हा दिवस 'राष्ट्रीय बेरोजगार दिवस' म्हणून पाळण्याची मोहीम राबवली गेली.<ref>{{cite news |title=National Unemployment Day social media trend |url=https://indianexpress.com/ |work=The Indian Express |access-date=17 September 2026}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ८७९|८७९]] - [[चार्ल्स तिसरा, फ्रान्स|चार्ल्स तिसरा]], फ्रान्सचा राजा. * [[इ.स. १५५०|१५५०]] - [[पोप पॉल पाचवा]]. * [[इ.स. १८५४|१८५४]] - [[डेव्हिड डनबार ब्युइक]], अमेरिकन कार अभियंता. * [[इ.स. १८७९|१८७९]] - [[पेरियार ई.व्ही. रामसामी]], भारतीय समाजसुधारक व विचारवंत.<ref>{{cite web |url=https://www.tamildigitallibrary.in/ |title=Periyar E. V. Ramasamy Biography |website=Tamil Digital Library |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १८८५|१८८५]] - [[केशव सीताराम ठाकरे|प्रबोधनकार ठाकरे]] उर्फ केशव सीताराम ठाकरे - पत्रकार, समाजसुधारक, विचारवंत व वक्ते. * [[इ.स. १९००|१९००]] - [[जॉन विलार्ड मॅरियट]], [[:वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती|अमेरिकन उद्योगपती]]. * [[इ.स. १९०७|१९०७]] - [[वॉरेन बर्गर]], [[:वर्ग:अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे सरन्यायाधीश|अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे १५वे सरन्यायाधीश]]. * [[इ.स. १९१८|१९१८]] - [[चैम हेर्झॉग]], [[:वर्ग:इस्रायलचे राष्ट्राध्यक्ष|इस्रायलचे ६वे राष्ट्राध्यक्ष]]. * [[इ.स. १९२३|१९२३]] - [[हँक विल्यम्स]], [[:वर्ग:अमेरिकन संगीतकार|अमेरिकन गायक व संगीतकार]]. * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[लालगुडी जयरामन]], [[:वर्ग:व्हायोलिन वादक|प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रीय व्हायोलिन वादक]].<ref>{{cite web |url=https://sangeetnatak.gov.in/ |title=Lalgudi Jayaraman Profile |website=Sangeet Natak Akademi |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[ऍन बँक्रॉफ्ट]], ऑस्कर विजेती अमेरिकन अभिनेत्री. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[चक ग्रासली]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे सेनेटर|अमेरिकन सेनेटर]]. * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[दिलीप पुरुषोत्तम चित्रे]] - ख्यातनाम मराठी व इंग्रजी कवी, कथाकार, समीक्षक. * [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[डेव्हिड सूटर]], [[:वर्ग:अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश|अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश]]. * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[नरेन्‍द्र मोदी]], भारताचे १५वे पंतप्रधान व [[:वर्ग:गुजरातचे मुख्यमंत्री|गुजरातचे माजी मुख्यमंत्री]].<ref>{{cite web |url=https://www.pmindia.gov.in/ |title=Prime Minister Narendra Modi Biography |website=PM India Portal |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[डेमन हिल]], ब्रिटिश एफ-१ कार शर्यत विश्वविजेता. * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[रविचंद्रन अश्विन]], भारतीय क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/ravichandran-ashwin-26421 |title=Ravichandran Ashwin Profile |website=ESPNcricinfo |access-date=17 September 2026}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. ११७९|११७९]] - [[हिल्डेगार्ड ऑफ बिंगेन]], जर्मन लेखिका व संगीतकार. * [[इ.स. १६६५|१६६५]] - [[फिलिप चौथा, स्पेन|फिलिप चौथा]], स्पेनचा राजा. * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[विठ्ठलराव गाडगीळ]], काँग्रेस पक्षाचे ज्येष्ठ नेते व माजी केंद्रीय मंत्री.<ref>{{cite web |url=https://sansad.in/ls |title=Former Member Profile: Vithalrao Gadgil |website=Lok Sabha, Parliament of India |access-date=17 September 2026}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[हसरत जयपुरी]], प्रसिद्ध हिंदी चित्रपट गीतकार. * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[वसंत बापट]], ज्येष्ठ मराठी कवी व साहित्यिक. * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[कॅप्टन अमरिंदर सिंग|अमरिंदर सिंग (कॅप्टन)]], पंजाबचे माजी मुख्यमंत्री (मृत्यू संदर्भ).<ref>{{cite news |title=Remembering Indian Military Veteran Commanders |url=https://tribuneindia.com/ |work=The Tribune |access-date=17 September 2026}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[मराठवाडा मुक्तीसंग्राम दिन]] - महाराष्ट्रातील मराठवाडा प्रशासकीय विभागात अधिकृत सुट्टी. * [[विश्वकर्मा जयंती]] - भारतीय शिल्पकार व कारागिरांचा दिवस. * राष्ट्रीय कामगार/श्रम दिवस - [[भारत|भारतात]] पाळला जाणारा दिवस. * [[विश्वकर्मा]] पूजा दिन. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||september/17}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[सप्टेंबर १५]] - [[सप्टेंबर १६]] - सप्टेंबर १७ - [[सप्टेंबर १८]] - [[सप्टेंबर १९]] - [[सप्टेंबर महिना]] ----- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] j2awgzruk0wnw572fquthwtbauqdjjk 0 26016 2710354 2225124 2026-09-17T17:43:08Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2710354 wikitext text/x-wiki {{सहस्रकपेटी|-2}} '''इ.स.पू.चे २ रे सहस्रक''' हे ख्रिस्तपूर्व २००० ते ख्रिस्तपूर्व १००१ या कालावधीचे सहस्रक होते. हा काळ मानवी इतिहासातील उत्तर [[कांस्ययुग|कांस्ययुगाचा]] सुवर्णकाळ आणि [[लोहयुग|लोहयुगाची]] सुरुवात मानला जातो. या काळात मध्यपूर्वेत [[बॅबिलोनिया]], [[हित्ती साम्राज्य]] आणि [[इजिप्तचे नवे राज्य]], तर भारतीय उपखंडात [[वैदिक काळ|वैदिक संस्कृतीचा]] पाया रचला गेला.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/22756/ |title=इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> == जगातील प्रमुख संस्कृती आणि घडामोडी == === सिंधू संस्कृती आणि भारतीय उपखंड === * **[[उत्तर हडप्पा काळ]] आणि वैदिक संस्कृतीची सुरुवात:** इ.स.पू. १९०० च्या सुमारास [[सिंधू संस्कृती|सिंधू संस्कृतीच्या]] नागरी वसाहींचा ऱ्हास होउन लहान ग्रामीण वसाहतींचा विकास झाला.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32410/ |title=सिंधू संस्कृती |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> * **[[ऋग्वेद काळ]]:** भारतीय उपखंडाच्या वायव्य भागात [[ऋग्वेद|ऋग्वेदाची]] रचना आणि प्राकृत वैदिक संस्कृतीचा उदय या सहस्रकात झाला.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/13845/ |title=वेद |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> === मेसोपोटेमिया व आशिया === * **[[बॅबिलोनियाचे साम्राज्य]]:** [[बॅबिलोनिया|बॅबिलोन]] राज्याचा उदय झाला. राजा [[हम्मुराबी]] याने कायदेसंहिता (हम्मुराबीची संहिता) अमलात आणली.<ref>{{cite book |last=Van De Mieroop |first=Marc |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000-323 BC |publisher=Wiley-Blackwell |year=2015 |isbn=978-1118718162}}</ref> * **[[हित्ती साम्राज्य]]:** [[अनातोलिया]]मध्ये (सध्याचा [[तुर्कस्तान]]) हित्ती साम्राज्याची स्थापना झाली, ज्यांनी रथांचा वापर आणि लोखंड वितळवण्याच्या तंत्रज्ञानाचा विकास केला. === इजिप्त === * **इजिप्तचे नवे राज्य:** [[इजिप्त]]च्या इतिहासातील सर्वात समृद्ध आणि शक्तिशाली काळ मानला जातो. [[तुतानखामुन]], हटशेपसूत आणि [[रामसेस दुसरा]] यांसारख्या फॅरोंनी या काळात राज्य केले.<ref>{{cite book |last=Shaw |first=Ian |title=The Oxford History of Ancient Egypt |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0192804587}}</ref> === चीन व पूर्व आशिया === * **[[शांग राजवंश|शांग]] आणि [[झोऊ राजवंश]]:** [[चीन]]मध्ये शांग राजवंशाच्या काळात आद्य-चिनी लिपीचा विकास कासवाच्या पाठीवरील हाडांवर झाला. त्यानंतर झोऊ राजवंशाची स्थापना झाली. === युरोप === * **मायसीनियन व मिनोअन संस्कृती:** [[ग्रीस]] आणि क्रीट बेटावर मिनोअन व मायसीनियन संस्कृतीचा सुवर्णकाळ राहिला. [[ट्रोजन युद्ध]] याच कालावधीत घडल्याचे मानले जाते. == शोध आणि तंत्रज्ञान == * **लोखंडाचा वापर:** हित्ती लोकांनी लोखंड वितळवून अवजारे आणि शस्त्रे बनवण्याच्या तंत्रज्ञानाची सुरुवात केली, ज्यामुळे लोहयुगाचा पाया रचला गेला. * **युद्धरथ:** अश्वचलित चाकांच्या रथांचा युद्धात व्यापक वापर सुरू झाला. * **वर्णमाला:** [[फिनिशिया|फिनिशियन]] वर्णमालेची निर्मिती झाली, ज्यातून आधुनिक लिपींचा विकास झाला. == महत्त्वाच्या घटना == * **इ.स.पू. १७५०:** राजा हम्मुराबी याने बॅबिलोनियन कायदेसंहिता प्रसिद्ध केली. * **इ.स.पू. १५००:** भारतीय उपखंडात ऋग्वेदाची रचना सुरु झाली. * **इ.स.पू. १२७४:** [[इजिप्त]] आणि हित्ती साम्राज्यादरम्यान कादेशची प्रसिद्ध लढाई लढली गेली. * **इ.स.पू. १२००:** कांस्ययुगाचा ऱ्हास - भूमध्य सागरी भागातील प्राचीन साम्राज्यांचा एकाकी ऱ्हास झाला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{मराठी विश्वकोश|३२४१०|सिंधू संस्कृती}} * {{मराठी विश्वकोश|२२७५६|इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ}} [[वर्ग:सहस्रके]] [[वर्ग:कांस्ययुग]] [[वर्ग:लोहयुग]] [[वर्ग:प्रागैतिहासिक काळ]] [[वर्ग:इ.स.पू.ची सहस्रके]] [[वर्ग:इ.स.पू.चे २ रे सहस्रक]] duxbk6x3nl3m14app5jn3qnakoyvgdf 2710355 2710354 2026-09-17T17:43:09Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2710355 wikitext text/x-wiki {{सहस्रकपेटी|-2}} '''इ.स.पू.चे २ रे सहस्रक''' हे ख्रिस्तपूर्व २००० ते ख्रिस्तपूर्व १००१ या कालावधीचे सहस्रक होते. हा काळ मानवी इतिहासातील उत्तर [[कांस्ययुग|कांस्ययुगाचा]] सुवर्णकाळ आणि [[लोहयुग|लोहयुगाची]] सुरुवात मानला जातो. या काळात मध्यपूर्वेत [[बॅबिलोनिया]], [[हित्ती साम्राज्य]] आणि [[इजिप्तचे नवे राज्य]], तर भारतीय उपखंडात [[वैदिक काळ|वैदिक संस्कृतीचा]] पाया रचला गेला.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/22756/ |title=इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> == जगातील प्रमुख संस्कृती आणि घडामोडी == === सिंधू संस्कृती आणि भारतीय उपखंड === * **[[उत्तर हडप्पा काळ]] आणि वैदिक संस्कृतीची सुरुवात:** इ.स.पू. १९०० च्या सुमारास [[सिंधू संस्कृती|सिंधू संस्कृतीच्या]] नागरी वसाहींचा ऱ्हास होउन लहान ग्रामीण वसाहतींचा विकास झाला.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32410/ |title=सिंधू संस्कृती |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> * **[[ऋग्वेद काळ]]:** भारतीय उपखंडाच्या वायव्य भागात [[ऋग्वेद|ऋग्वेदाची]] रचना आणि प्राकृत वैदिक संस्कृतीचा उदय या सहस्रकात झाला.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/13845/ |title=वेद |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> === मेसोपोटेमिया व आशिया === * **[[बॅबिलोनियाचे साम्राज्य]]:** [[बॅबिलोनिया|बॅबिलोन]] राज्याचा उदय झाला. राजा [[हम्मुराबी]] याने कायदेसंहिता (हम्मुराबीची संहिता) अमलात आणली.<ref>{{cite book |last=Van De Mieroop |first=Marc |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000-323 BC |publisher=Wiley-Blackwell |year=2015 |isbn=978-1118718162}}</ref> * **[[हित्ती साम्राज्य]]:** [[अनातोलिया]]मध्ये (सध्याचा [[तुर्कस्तान]]) हित्ती साम्राज्याची स्थापना झाली, ज्यांनी रथांचा वापर आणि लोखंड वितळवण्याच्या तंत्रज्ञानाचा विकास केला. === इजिप्त === * **इजिप्तचे नवे राज्य:** [[इजिप्त]]च्या इतिहासातील सर्वात समृद्ध आणि शक्तिशाली काळ मानला जातो. [[तुतानखामुन]], हटशेपसूत आणि [[रामसेस दुसरा]] यांसारख्या फॅरोंनी या काळात राज्य केले.<ref>{{cite book |last=Shaw |first=Ian |title=The Oxford History of Ancient Egypt |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0192804587}}</ref> === चीन व पूर्व आशिया === * **[[शांग राजवंश|शांग]] आणि [[झोऊ राजवंश]]:** [[चीन]]मध्ये शांग राजवंशाच्या काळात आद्य-चिनी लिपीचा विकास कासवाच्या पाठीवरील हाडांवर झाला. त्यानंतर झोऊ राजवंशाची स्थापना झाली. === युरोप === * **मायसीनियन व मिनोअन संस्कृती:** [[ग्रीस]] आणि क्रीट बेटावर मिनोअन व मायसीनियन संस्कृतीचा सुवर्णकाळ राहिला. [[ट्रोजन युद्ध]] याच कालावधीत घडल्याचे मानले जाते. == शोध आणि तंत्रज्ञान == * **लोखंडाचा वापर:** हित्ती लोकांनी लोखंड वितळवून अवजारे आणि शस्त्रे बनवण्याच्या तंत्रज्ञानाची सुरुवात केली, ज्यामुळे लोहयुगाचा पाया रचला गेला. * **युद्धरथ:** अश्वचलित चाकांच्या रथांचा युद्धात व्यापक वापर सुरू झाला. * **वर्णमाला:** [[फिनिशिया|फिनिशियन]] वर्णमालेची निर्मिती झाली, ज्यातून आधुनिक लिपींचा विकास झाला. == महत्त्वाच्या घटना == * **इ.स.पू. १७५०:** राजा हम्मुराबी याने बॅबिलोनियन कायदेसंहिता प्रसिद्ध केली. * **इ.स.पू. १५००:** भारतीय उपखंडात ऋग्वेदाची रचना सुरू झाली. * **इ.स.पू. १२७४:** [[इजिप्त]] आणि हित्ती साम्राज्यादरम्यान कादेशची प्रसिद्ध लढाई लढली गेली. * **इ.स.पू. १२००:** कांस्ययुगाचा ऱ्हास - भूमध्य सागरी भागातील प्राचीन साम्राज्यांचा एकाकी ऱ्हास झाला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{मराठी विश्वकोश|३२४१०|सिंधू संस्कृती}} * {{मराठी विश्वकोश|२२७५६|इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ}} [[वर्ग:सहस्रके]] [[वर्ग:कांस्ययुग]] [[वर्ग:लोहयुग]] [[वर्ग:प्रागैतिहासिक काळ]] [[वर्ग:इ.स.पू.ची सहस्रके]] [[वर्ग:इ.स.पू.चे २ रे सहस्रक]] fdat06jvdj739mbfhsasz12vd926lu2 0 26017 2710342 2225126 2026-09-17T15:58:48Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2710342 wikitext text/x-wiki {{सहस्रकपेटी|-3}} '''इ.स.पू.चे ३ रे सहस्रक''' हे ख्रिस्तपूर्व ३००० ते ख्रिस्तपूर्व २००१ या कालावधीचे सहस्रक होते. हा काळ मानवी इतिहासातील [[कांस्ययुग|कांस्ययुगाचा]] मुख्य टप्पा मानला जातो. या सहस्रकात [[सिंधू संस्कृती]], [[मेसोपोटेमिया]]चे [[सुमेर|सुमेरियन]] व [[अक्कडियन साम्राज्य]] आणि [[प्राचीन इजिप्त]]चे जुने राज्य यांसारख्या जगातील पहिल्या महान नागरी आणि लिपी-ज्ञान असलेल्या संस्कृतींचा सुवर्णकाळ पाहायला मिळाला.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/22756/ |title=इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> == जगातील प्रमुख संस्कृती आणि घडामोडी == === सिंधू संस्कृती आणि भारतीय उपखंड === * **नागरी सिंधू संस्कृतीचा सुवर्णकाळ (इ.स.पू. २६०० - १९००):** [[हडप्पा]], [[मोहेनजोदारो]], [[लोथल]], [[धोलाविरा]] आणि [[कालीबंगन]] यांसारख्या नियोजनबद्ध शहरांचा उदय झाला. या काळात नगररचना, भूमिगत गटार योजना, प्रमाणित वजने-मापे आणि सागरी व्यापाराचा मोठ्या प्रमाणावर विकास झाला.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32410/ |title=सिंधू संस्कृती |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> * **ताम्र-कांस्य तंत्रज्ञान:** कांस्य (तांबे व कथील यांचे मिश्रण) धातूचा वापर करून शस्त्रे, भांडी आणि मूर्ती बनवण्याचे प्रगत तंत्रज्ञान विकसित झाले. === मेसोपोटेमिया व आशिया === * **सुमेरियन नगरराज्ये आणि अक्कडियन साम्राज्य:** [[सुमेर|सुमेरियन]] संस्कृतीचा विस्तार होऊन उर, उरुक आणि लगाश ही नगरराज्ये समृद्ध झाली. इ.स.पू. २३३४ च्या सुमारास 'सार्गन द ग्रेट' याने जगातील पहिले संघटित [[अक्कडियन साम्राज्य]] स्थापन केले.<ref>{{cite book |last=Liverani |first=Mario |title=The Ancient Near East: History, Society and Economy |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0415679060}}</ref> * **क्युनिरफॉर्म लिपी:** [[मेसोपोटेमिया]]मध्ये क्युनिरफॉर्म या पाचरुपी लिपीचा प्रशासकीय व साहित्यिक कारणांसाठी पूर्ण विकास झाला. === इजिप्त === * **पिरामिडचे युग (जुने राज्य):** [[इजिप्त]]मध्ये तिसऱ्या ते सहाव्या राजवंशाचा काळ हा 'पिरामिडचे युग' म्हणून ओळखला जातो. या काळात [[गिझाचा महापिरामिड]] आणि स्फिंक्सची उभारणी झाली.<ref>{{cite book |last=Shaw |first=Ian |title=The Oxford History of Ancient Egypt |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0192804587}}</ref> * [[इजिप्त]]चे एकत्रीकरण होऊन राजाला (फॅरो) देवतुल्य स्थान प्राप्त झाले. === चीन व पूर्व आशिया === * **लोंगशान संस्कृती:** [[ह्वँग हो|पिवळ्या नदीच्या]] खोऱ्यात लोंगशान संस्कृतीचा विकास झाला. तटबंदी असलेली शहरे, काळ्या रंगाची तलम मातीची भांडी आणि सामाजिक उतरंड या काळात स्पष्टपणे दिसू लागली. * [[चीन]]च्या पौराणिक परंपरेनुसार 'तीन सार्वभौम आणि पाच सम्राट' यांचा काळ याच सहस्रकात मानला जातो. === युरोप === * **कॉर्डीत वेअर आणि बेल बीकर संस्कृती:** मध्य आणि उत्तर [[युरोप]]मध्ये [[इंडो-युरोपीय भाषा समूह|इंडो-युरोपीय]] भाषिक लोकांचे स्थलांतर व प्रसार वेगाने झाला. कांस्य धातूचा वापर संपूर्ण युरोपमध्ये पसरला. == शोध आणि तंत्रज्ञान == * **कांस्य निर्मिती:** तांबे आणि कथील यांचे मिश्रण करून कांस्य बनवण्याचे तंत्रज्ञान जगभर पसरले, ज्यामुळे अधिक मजबूत शस्त्रे व अवजारे तयार झाली. * **चाकाची वाहने आणि जहाजे:** [[मेसोपोटेमिया]] व [[सिंधू संस्कृती]]त मालाच्या वाहतुकीसाठी चाकांच्या गाड्या आणि सागरी व्यापारासाठी मोठ्या नौकांची निर्मिती झाली. * **लिपीचा विकास:** [[सिंधू लिपी]], [[हायरोग्लिफ्स|इजिप्शियन हायरोग्लिफ्स]] आणि [[मेसोपोटेमिया]]ची क्युनिरफॉर्म लिपी या कालावधीत पूर्णतः वापरात होत्या. == महत्त्वाच्या घटना == * **इ.स.पू. २९००:** [[मेसोपोटेमिया]]त अर्ली डायनॅस्टिक काळाची सुरुवात. * **इ.स.पू. २५६०:** [[इजिप्त]]मध्ये [[गिझाचा महापिरामिड|गिझाच्या महापिरामिडचे]] काम पूर्ण झाले. * **इ.स.पू. २५००:** [[सिंधू संस्कृती]]च्या महान नागरी टप्प्याची सुरुवात. * **इ.स.पू. २३३४:** सार्गन याने [[अक्कडियन साम्राज्य|अक्कडियन साम्राज्याची]] स्थापना केली. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{मराठी विश्वकोश|३२४१०|सिंधू संस्कृती}} * {{मराठी विश्वकोश|२२७५६|इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ}} [[वर्ग:सहस्रके]] [[वर्ग:इ.स.पू.चे ३ रे सहस्रक| ]] [[वर्ग:कांस्ययुग]] [[वर्ग:प्रागैतिहासिक काळ]] [[वर्ग:इ.स.पू.ची सहस्रके]] dcfsunznc4hnb3sluw65nv2a2doepkf 0 26019 2710339 2225128 2026-09-17T15:52:31Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2710339 wikitext text/x-wiki {{सहस्रकपेटी|-5}} '''इ.स.पू.चे ५ वे सहस्रक''' हे ख्रिस्तपूर्व ५००० ते ख्रिस्तपूर्व ४००१ या कालावधीचे सहस्रक होते. या काळात [[नवपाषाण युग|नवपाषाण युगाकडून]] [[ताम्रपाषाण युग|ताम्रपाषाण युगात]] संक्रमण झाले. जगातील विविध भागांत विशेषतः [[सुमेरिया|सुमेर]], नाईल नदीचे खोरे, सिंधू संस्कृतीचा पूर्वकाळ आणि चीनमध्ये कृषी, तांबे वितळवण्याचे तंत्रज्ञान आणि नागरी संस्कृतीची पायाभरणी झाली.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/22756/ |title=इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> == जगातील प्रमुख संस्कृती आणि घडामोडी == === मेसोपोटेमिया व आशिया === * **[[उबैद संस्कृती]] :** [[मेसोपोटेमिया]]त (सध्याचा [[इराक]]) उबैद संस्कृतीचा विस्तार झाला. या काळात मातीची पक्की भांडी, सिंचनावर आधारित शेती आणि पहिल्या शहरी केंद्रांचा (जसे की [[उरुक]] व [[एरिडू]]) उदय सुरू झाला.<ref>{{cite book |last=Maisels |first=Charles Keith |title=The Near East: Archaeology in the 'Cradle of Civilization' |publisher=Routledge |year=1999 |isbn=978-0415186070}}</ref> * **ताम्रयुगाची सुरुवात:** [[तांबे]] वितळवून साचे बनवण्याच्या तंत्रज्ञानाचा विकास [[मध्यपूर्व|मध्यपूर्वेत]] आणि [[पूर्व युरोप]]मध्ये मोठ्या प्रमाणावर झाला. === [[हडप्पा संस्कृती|सिंधू संस्कृती]] आणि भारतीय उपखंड === * **मेहरगढ ([[मेहरगढ काळ]] ३):** [[भारतीय उपखंड|भारतीय उपखंडातील]] [[मेहरगढ]] (सध्याच्या [[बलुचिस्तान]]मध्ये) येथे कृषी संस्कृतीचा अधिक विकास झाला. या काळात तांब्याचा वापर, कुंभाराच्या चाकाचा वापर आणि सुती कापडाचे उत्पादन सुरू झाल्याचे पुरावे मिळतात.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32410/ |title=सिंधू संस्कृती |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> === [[इजिप्त]] आणि [[आफ्रिका]] === * **[[बदारी संस्कृती]]:** वरच्या इजिप्तमध्ये बदारी संस्कृतीचा उदय झाला, ज्याने पुढील [[नाईल खोरे|नाईल खोऱ्यातील]] प्रगत इजिप्शियन संस्कृतीची पायाभरणी केली. * शेती आणि पशुपालनाचा सहारा व नाईल खोऱ्यात मोठा प्रसार झाला. === [[चीन]] व [[पूर्व आशिया]] === * **[[यांगशाओ संस्कृती]]:** चीनमधील पिवळ्या नदीच्या ([[ह्वँग हो]]) खोऱ्यात यांगशाओ संस्कृतीचा विकास झाला. मणी, रंगवलेली मातीची भांडी आणि रेशीम उत्पादनाची प्राथमिक सुरुवात या काळात झाली.<ref>{{cite book |last=Liu |first=Li |title=The Archaeology of China: From the Late Paleolithic to the Early Bronze Age |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |isbn=978-0521644327}}</ref> === युरोप === * **[[व्हिंचा संस्कृती]]):** आग्नेय युरोपमध्ये (बाल्कन प्रदेश) व्हिंचा संस्कृतीचा विस्तार झाला, जिथे जगात सर्वात जुन्या तांब्याच्या खाणी आणि धातूकामाचे अवशेष सापडले आहेत. == शोध आणि तंत्रज्ञान == * **कुंभाराचे चाक:** मेसोपोटेमिया आणि दक्षिण आशियात कुंभाराच्या चाकाचा वापर सुरू झाला. * **नांगर आणि सिंचन:** शेतीसाठी प्राथमिक नांगर आणि कालव्यांद्वारे सिंचन पद्धतींचा वापर वाढला. * **कापड विणकाम:** कापूस आणि लोकरीपासून कापड विणण्याच्या तंत्रज्ञानाचा प्रसार झाला. == महत्त्वाच्या घटना == * **इ.स.पू. ४९०० - ४७००:** युरोपमध्ये मध्य-युरोपीय वर्तुळाकार खंदक (Circular enclosures) उभारले गेले. * **इ.स.पू. ४५००:** सुमेरियन प्रदेशात नागरी संस्कृतीची सुरुवातीची लक्षणे दिसून आली. * **इ.स.पू. ४००० च्या सुमारास:** जगातील अनेक भागांत नवपाषाण युगाचा अंत होऊन ताम्रयुगाला पूर्ण स्वरूप प्राप्त झाले. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{मराठी विश्वकोश|२२७५६|इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ}} [[वर्ग:सहस्रके]] [[वर्ग:इ.स.पू.चे ५ वे सहस्रक| ]] [[वर्ग:प्रागैतिहासिक काळ]] [[वर्ग:इ.स.पू.ची सहस्रके]] [[वर्ग:इ.स.पू.चे ५ वे सहस्रक]] fo01iuwrq29xjzot1rhs4y9tj97p8qy 0 26022 2710362 2225131 2026-09-17T17:52:37Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2710362 wikitext text/x-wiki {{सहस्रकपेटी|-8}} '''इ.स.पू.चे ८ वे सहस्रक''' हे ख्रिस्तपूर्व ८००० ते ख्रिस्तपूर्व ७००१ या कालावधीचे सहस्रक होते. हा काळ मानवी इतिहासातील [[नवपाषाण युग|नवपाषाण युगाचा]] (नवाश्मयुग) अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. या काळात मानवाने शिकार आणि अन्न गोळा करण्याच्या भटक्या जीवनाकडून कायमस्वरूपी शेती, पशुपालन आणि ग्रामीण वसाहतींकडे मोठे संक्रमण केले.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/22756/ |title=इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> == जगातील प्रमुख संस्कृती आणि घडामोडी == === सिंधू संस्कृती आणि भारतीय उपखंड === * '''[[मेहरगढ संस्कृती]]ची सुरुवात:''' भारतीय उपखंडातील [[मेहरगढ]] (सध्याच्या [[बलुचिस्तान]]मध्ये) येथे मानवी वसाहतींचा पाया रचला गेला. हा भाग जगातील सर्वात जुन्या कृषी व पशुपालन केंद्रांपैकी एक मानला जातो.<ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32410/ |title=सिंधू संस्कृती |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=17 September 2026}}</ref> * '''शेती व पशुपालन:''' या काळात गहू आणि बार्लीची (जव) लागवड तसेच शेळ्या-मेंढ्या पाळण्यास सुरुवात झाली. === मेसोपोटेमिया व आशिया === * '''जेरिकोची तटबंदी:''' [[जेरिको]] येथे जगातील सर्वात जुनी दगडी तटबंदी आणि संरक्षण भिंत उभारली गेली, जी मानवी स्थापत्यशास्त्राचा आद्य नमुना मानली जाते.<ref>{{cite book |last=Kenyon |first=Kathleen M. |title=Digging Up Jericho |publisher=Praeger |year=1957}}</ref> * '''चाताल होयुक:''' अनाटोलियामध्ये (सध्याचा [[तुर्कस्तान]]) चाताल होयुक या मोठ्या नवपाषाण युगातील शहराची निर्मिती झाली, जिथे घरे एकमेकांना लागून बांधली जात असत. === पूर्व आशिया === * '''चीनमधील कृषी विकास:''' [[चीन]]मध्ये पिवळ्या नदीच्या आणि यांगत्से नदीच्या खोऱ्यात तांदूळ आणि बाजरीची लागवड करण्यास सुरुवात झाली. तसेच डुकरांचे संगोपन सुरू झाले. === युरोप === * '''मध्यपाषाण ते नवपाषाण युग:''' युरोपमध्ये हिमयुगाच्या समाप्तीनंतर जंगलांचा विस्तार झाला आणि मानवाने शिकार तसेच मासेमारीसाठी प्रगत सूक्ष्म-दगड (मायक्रोलिथ्स) शस्त्रांचा वापर वाढवला. == शोध आणि तंत्रज्ञान == * '''कृषी क्रांती:''' वनस्पतींचे पद्धतशीर संगोपन आणि पिकांची लागवड जगभरात वेगाने पसरली. * '''पशुपालन:''' कुत्रे, शेळ्या, मेंढ्या आणि गुरांना मानवाने पूर्णपणे पाळीव बनवले. * '''मातीची भांडी आणि टोपल्या:''' अन्न साठवण्यासाठी टोपल्या विणण्याचे आणि प्राथमिक मातीची भांडी बनवण्याचे तंत्रज्ञान विकसित झाले. == महत्त्वाच्या घटना == * '''इ.स.पू. ८०००:''' जगातील शेवटच्या हिमयुगाचा परिणाम पूर्णपणे संपून आधुनिक हवामान (होलोसीन युग) स्थिर झाले. * '''इ.स.पू. ७५००:''' [[जेरिको]] येथे वसाहतीचा मोठा विस्तार झाला. * '''इ.स.पू. ७०००:''' भारतीय उपखंडात [[मेहरगढ]] येथे कायमस्वरूपी नवपाषाणकालीन वस्तीची स्थापना झाली. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{मराठी विश्वकोश|२२७५६|इतिहास, प्रागैतिहासिक काळ}} [[वर्ग:सहस्रके]] [[वर्ग:इ.स.पू.चे ८ वे सहस्रक| ]] [[वर्ग:नवपाषाण युग]] [[वर्ग:प्रागैतिहासिक काळ]] [[वर्ग:इ.स.पू.ची सहस्रके]] [[वर्ग:इ.स.पू.चे ८ वे सहस्रक]] efbkxkhy9k8rkj3jp6ufdriy5ox5do7 0 48035 2710399 2709825 2026-09-17T21:05:49Z नरेश सावे 88037 /* विदेशी पक्षी */ 2710399 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Crested Sperpent Eagle 1.jpg|thumb|right|200 px|सर्प गरुड]] [[चित्र:उडणारा पक्षी.JPG|200px|thumb| उडणारा पक्षी]] '''पक्षी''' हे उंच उडणारे दोन पायांवर चालणारे पिसे असलेले गरम रक्ताचे पृष्ठवंशीय जीव आहेत. जीवशास्त्रानुसार पक्ष्यांची व्याख्या फेदर्ड बायपेड अशी होते. याचा अर्थ पिसे असलेले दोन पायांचे [[प्राणी]]. पक्ष्यांचे सर्वांत ठळक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची उडण्याची क्षमता. ही क्षमता पक्ष्यांना इतर पृष्ठवंशीय प्राण्यांपेक्षा वेगळे ठरवते. [[पेंग्विन]] व [[शहामृग]] असे फारच थोडके पक्षी वगळता इतर सर्व पक्ष्यांना उडता येते. त्यांचे दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची पिसे. सर्व पक्ष्यांना पिसे, चोच व चार कप्याचे हृदय असते. हृदयाच्या चार कप्यांमुळे पक्षी उष्ण रक्ताचे आहेत. पिसांच्या व चोचीच्या रचनेमुळे [[पक्षी]] वजनाने अतिशय हलके असतात. पिसांच्या व चोचीच्या रचनेमुळे पक्षी वजनाने अतिशय हलके असतात. पिसे त्यांचे थंडीपासून सं‍रक्षण करतात व सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे उडण्याची शक्ती देतात. == उत्पत्ती == पक्ष्यांची उत्पत्ती प्राचीनकालीन [[डायनासॉर]]पासून झाल्याचे मानण्यात येते. सुरुवातीला ही कल्पना पटणे थोडेसे कठीण होते. कारण डायनासॉर थंड रक्ताचे सरपटणारे प्राणी, तर पक्षी उष्णरक्तीय उडणारे प्राणी. मात्र, उत्खननात सापडलेल्या पुराव्यांमुळे. ही कल्पना सत्य असल्याचे दिसून आले. गेल्या शतकात जर्मनीतील एका खाणीत [[आर्कीऑपटरिक्स|आर्चिओप्टेरिक्स]] या पक्ष्याचा [[सांगाडा]] मिळाला. या सांगाड्याला पंखांची रचना होती व पंखामध्ये पक्ष्यांमध्ये न आढळणाऱ्या नख्या होत्या. सांगाड्यात सरपटणाऱ्या प्राण्यांना असतात तशा जबड्याऐवजी आजच्या पक्ष्यात आढळणारी [[चोच]] होती. शिवाय पक्ष्यांमध्ये नसलेली लांब शेपटी होती. अशा प्रकारे या उत्क्रांतीमधील महत्त्वाच्या दुवा असलेल्या त्या सांगाड्याने सिद्ध केले की पक्षी हे सरपटणाऱ्या प्राण्यांपासून बनले असले पाहिजेत. आजच्या पक्ष्यांच्या [[कवटी]]ची रचना व [[रक्त]]ातील [[लालपेशी]] ह्या सरपटणाऱ्य प्राण्यांशी साधर्म्य सांगणाऱ्या आहेत. तसेच पक्ष्यांच्या पावलांवरील खवले व नख्यांची रचना, नखे दुमडायची पद्धत ह्या गोष्टीही सरपटणाऱ्या प्राण्यांशी जवळचे नाते सांगतात. पक्षीही सरपटणाऱ्या प्राण्यांप्रमाणे [[अंडी]] घालतात. अंड्याचे कवच व आतील रचना या गोष्टीही मिळत्याजुळत्या आहेत. ज्याप्रमाणे काही सरपटणारे प्राणी नियमितपणे आपल्या कातडीची [[कात]] टाकतात तसेच काही पक्षी अजूनही आपली [[पिसे]] झडून पाडतात व नवीन पिसे धारण करतात. जीवशास्त्रज्ञांच्या म्हणण्याप्रमाणे पक्ष्यांची पिसे ही जनावरांच्या [[खवले|खवल्यांचे]] बदललेले रूप आहे. == शरीर रचना == [[चित्र:Birdmorphology.svg|thumb|right|300 px|१ चोच, २ डोके, ३ पापणी, ४ बुब्बुळ, ५ Mantle, Lesser [[covert (feather)|coverts]], ७ Scapulars, ८Median coverts, ९ Tertials, १० Rump, ११ Primaries, १२ बूड, १३ जांघ, १४ Tibio-tarsal articulation, १५ Tarsus, १६ पाय, १७ नडगी, १८ पोट, १९ Flanks, २० छाती, २१ गळा, २२ Wattle]] पक्ष्यांचे शरीराचे तापमान ३८° ते ४४° इतके असते व ते साधारणपणे सस्तन प्राण्यांपेक्षा थोडेच जास्तच असते. त्यांची पिसे ही उत्तम उष्णतारोधकाचे काम करतात, त्यामुळे त्यांना शरीराचे तापमान कायम ठेवणे सोपे जाते. पिसांचा उपयोग थंड प्रदेशात अतिशय चांगला होतो व जर खाणेपिणे व्यवस्थित मिळाल्यास बाहेरील तापमान कमी असतानाही अतिशय निवांतपणे कडक थंडीतही जीवन व्यतीत करतात. परंतु याच उष्णतारोधक पिसांचा त्यांना उष्ण वातावरणात तोटा होण्याची शक्यता असते. पक्ष्यांची हालचाल इतर कोणत्याही प्राण्यांपेक्षा जास्त असते त्यामुळे त्यांच्या शरीरात मोठ्या प्रमाणावर उष्णतादेखील निर्माण होते. सस्तन प्राण्यांमध्ये घाम आणणाऱ्या स्वेद ग्रंथी असतात. त्या तापमान नियंत्रणाचे काम करतात. पक्ष्यांना अश्या स्वेद ग्रंथी नसतात. यामुळे उष्ण तापमानात हालचालीमुळे त्यांना ताप येऊन मृत्यू ओढावण्याची शक्यता झाली असती. परंतु, निसर्गाने त्यांना फुफ्फुसांमध्ये हवेचे फुगे दिले आहेत. त्यांमुळे पक्ष्यांचे जादा उष्णता निर्मूलनाचे काम पटकन होते. पक्ष्यांची पिसे विविधरंगी असतात. पक्ष्याला शरीराच्या विविध भागांवर अनेक रंगाची पिसे असतात. हे रंग एका जातीच्या पक्ष्याला दुसऱ्या जातीच्या पक्ष्याहून वेगळे करतात. नर-मादीचे रंगही वेगळे असतात. सामान्यतः पक्ष्यांमध्ये नर अधिक सुंदर असतो. कुठल्याही पक्ष्याला तीन प्रकारची पिसे असतात. # बाह्य पिसे- ही पिसे सर्वांत बाहेरची असतात.यांना कॉंटूर पिसे अथवा पेने असे म्हणतात. याच पिसांचे रंग एका जातीच्या पक्ष्याला दुसऱ्या जातीपासून वेगळे ठरवतात. यांत साधारणपणे शेपटीची पिसे, उड्डाणांची पिसे व इतर बाह्य पिसे यांचा समावेश होतो. # अंतर्बाह्य पिसे- या पिसांना प्ल्युमुले असे म्हणतात. ही पिसे लवचीक असतात व बाह्य पिसांखाली दडलेली असतात. # अंतर्गत पिसे- ही पिसे सर्वांत आतमध्ये असतात व केसांच्या लवीप्रमाणे दिसतात. जोपर्यंत वरची पिसे आहेत तोवर ही पिसे दिसत नाहीत. ही पिसे उड्डाणात भाग घेत नाहीत. # पक्षांना हृदयाचे केवळ ३ भाग असतात. == पंखांची रचना व उडणे == वेगवेगळे खाद्य मिळविण्यासाठीच्या उडतानाच्या हालचालींना अनुरूप अशी पक्षांच्या पंखांची रचना असते. # एकाच ठिकाणी पंख न हालविता तरंगणे # जलद झेप # पंखाची थोडी उघडझाप करून हवेत तरंगणे # हवेत तरंगताना मधेच पंखांची जलद फडफड # पंखांची जलद फडफड करून जलद उड्डाण # भरारी मारत असतांना मधेच पंख मिटणे # कमी उंचीवर असताना पंखांची अतिजलद फडफड # सरळ उड्डाण व जलद फडफड == चोच == पक्ष्यांच्या चोचींचे उपयोगानुसार विविध प्रकार - १) मासे पकडण्यासाठी दातऱ्या असलेली. २) दलदल किंवा चिखलातून अन्न गाळून घेण्यासाठी. ३) पाणी/चिखलातील अन्न शोधण्यासाठी. ४) लाकूड तासण्यासाठी. ५) फुलातील मध खाण्यासाठी . ६) बिया/कठीण कवचाची फळे फोडून खाण्यासाठी. ७) मास चिरण्यासाठी व फाडून खाण्यासाठी. ८) कापण्यासाठी. ९) संवरक्षणासाठी == विविध जाती व कुळे == जगात पक्ष्यांच्या साधारणपणे एकूण ८,६०० जाती आहेत. उपजाती व स्थानिक बदल लक्षात घेतल्यास हा आकडा ३०,००० च्यावर जाईल. त्यापैकी सुमारे २६५ जाती नामशेष झाल्या असाव्यात.अजूनही काही प्रमाणात पक्षांच्या प्रजाती शोधण्याचे काम चालू आहे . == वर्तन == बहुतांशी पक्षी हे दिनचर आहेत. फारच थोडे पक्षी हे निशाचर असतात. [[घुबड]]ांमधील बहुतांशी जाती निशाचर आहेत. तसेच [[रात्रबगळा]], [[टिटवी]] हे काही पक्षी निशाचर आहेत. === खाद्य === [[चित्र:BirdBeaksA.svg|thumb|right|Feeding adaptations in beaks]] पक्ष्यांमध्ये खाण्यापिण्याच्या बाबतीत प्रचंड विविधता आढळून येते. फुलांतील मकरंद, फळे, लहान रोपे,छोटे प्राणी, साप, व विविध प्रकारचे किडे पक्षी खातात. काही शिकारी पक्षी वगळता किडे हे बहुतांशी पक्ष्यांचे आवडते अन्न आहे, किंबहुना किड्यांची संख्या नियंत्रणात ठेवण्यासाठीच पक्ष्यांचा जन्म झाला आहे असे मानण्यात येते. पक्ष्यांना दात नसल्याने ते चोचीने खाद्य प्रथम जितके लहान आकारात तोडता येईल तितके तोडतात व लगेच गिळतात. चर्वणाची पुढील प्रक्रिया पोटात पार पडते. शेवाळे हे महत्त्वाचे अन्न आहे. == स्थलांतर == ठरल्या वेळी एका मुलखातून दुसऱ्या मुलुखात स्थलांतर करायचे व नंतर नियमितपणे परतायचे हे पक्ष्यांच्या स्थलांतराचे खास लक्षण आहे. उडण्याच्या वरदानामुळे पक्षी इतर प्राण्यांपेक्षा जास्त लांबवर स्थलांतर करतात. पक्ष्यांचे स्थलांतरास अनेक कारणे असतात त्यातील कारणे खालीलप्रमाणे :- # अन्नाची उपलब्धता - # हवामान- थंड हवामान सोसण्याची क्षमता- पक्ष्यांची थंडी सोसण्याची क्षमता चांगली असते तरी युरोप, सायबेरियातील पक्षी येथील अतिकडक हिवाळा आवाक्याबाहेरचा असतो. म्हणून या भागातील पक्षी दक्षिणेकडील उबदार प्रदेशात म्हणजे, उत्तर अफ्रिका, मध्यपूर्व इराण, भारतीय उपखंडात व आग्नेय अशियात स्थलांतर करतात. युरोप व सायबेरियातील उन्हाळ्यामध्ये या भागात खाद्य मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध होते व पक्षी पुन्हा सायबेरिया व युरोपात स्थलांतर करतात. # जनुकीय सवयी- लक्षावधी वर्षांची स्थलांतराची सवय यामुळे बहुतांशी स्थलांतरित पक्ष्यांच्या जातींमध्ये जन्मतः स्थलांतराचे ज्ञान असते. - उदा; पेरू व चिली देशातील काही पक्षी, जनुकीय सवयींमुळे अन्न उपलब्ध नसलेल्या भागातही स्थलांतर करतात. # सुरक्षितता - शिकाऱ्यांपासून सुरक्षितता # पिल्लांच्या प्रशिक्षणासाठी # उदाहरणार्थ: कोकिळा ही उत्तर प्रदेशातून मार्चच्या पहिल्या आठवड्यात महाराष्ट्रात येते व ऑगस्टमध्ये दक्षिण भारताकडे स्थलांतर करते. == पक्षांची घरटी == पक्ष्यांमुळे पर्यावरणाचा समतोल राखला जातो, बीजप्रसार होतो, निसर्गाची सुंदरता वाढते. सकाळी सकाळी पक्ष्यांचे सुमधुर आवाजाने माणूस ताजेतवाना होतो. == शेतकऱ्यांचे मित्र == साप, बेडूक, फुलपाखरे, मधमाश्या कोंबड्या, शेळ्या असे अनेक प्राणी शेतकऱ्याचे मित्र असतात. सर्व पक्षी शेतातील धान्य खाऊन फस्त करतात अशी एक गैरसमजूत आहे. काही पक्षी शेतातील धान्य खात नसून पिकाची काढणी झाल्यावर शेतात पडलेले दाणे टिपतात. निसर्गातील कीड नियंत्रण आणि सरपटणाऱ्या प्राण्यांचे संतुलन राखण्याचे काम पक्षी करतात. पिकांचे नुकसान करतात म्हणून अमेरिकेतील लोकांनी [[कॅरोलविना पॅराकीट]] या पोपटाच्या सुंदर प्रजातीचा वंशच संपवून टाकला. माओच्या आदेशानंतर चिनी नागरिकांनी लाखो चिमण्यांची कत्तल केली, त्याचा परिणाम शेतीवर झाल्याने चीनला उपासमारीचा सामना करावा लागला. पीक उत्पादनच न झाल्याने लाखो लोक मृत्युमुखी पडले. शेवटी चीन सरकारला रशियातून चिमण्या आयात कराव्या. सायंकाळच्या वेळी शेतामध्ये पक्ष्याचे थवे बघायला मिळतात. ते बघून मन प्रसन्न होते. == पुस्तक == शेतकऱ्यांच्या 'मित्रां'वर डॉ. राजू कसंबे यांनी 'शेतातील पक्षी' नावाचे पुस्तक लिहिले आहे. == भारतीय पक्षी == पक्ष्यांच्या ८५०० पैकी भारतात एकूण १२०० जातीचे पक्षी आढळतात. स्थानिक जातींप्रमाणेच स्थलांतरित जातींचीही संख्या पुष्कळ आहे. [[कावळा]], [[कबूतर]] व [[चिमणी]] हे भारतात सर्वाधिक प्रमाणात आढळणारे पक्षी आहेत. भारतात आढळणाऱ्या पक्ष्यांची माहिती देणारी अनेक पुस्तके मराठी-इंग्रजीत आहेत. त्यांपैकी काही ही :- * निसर्गाचे मित्र (दैनिक सकाळमध्ये आठवड्यातून एकदा असे सतत तीन वर्षे प्रकाशित झालेल्या लेखांचा संग्रह; लेखक मिलिंद गुप्ते) * महाराष्ट्रातील १०० सामान्य पक्षी (मोफत ई-पुस्तक)(लेखक - डॉ. राजू कसंबे) * पक्षीजगत (लेखक - सचिन मेन) * पक्षिकोश (लेखक - मारुती चितमपल्ली) * पक्षीही सुस्वरें (लेखक - डॉ. सतीश पांडे) * पक्षांचे स्थलांतर लेखक - डॉ. सतीश पांडे) * पक्षी - आपले सख्खे शेजारी - किरण पुरंदरे * पक्षी - पाणथळीतले – किरण पुरंदरे * शेतातील पक्षी (मोफत ई-पुस्तक)(डॉ. राजू कसंबे) * A Pictorial guide to the Birds of the Indian Subcontinent ( इंग्रजी; लेखक - डॉ. सलीम अली आणि एस. डिलॉन रिप्ले) * Birds of Maharashtra (इंग्रजी; लेखक - डॉ. सतीश पांडे, प्रमोद देशपांडे आणि निरंजन संत) * Birds of Lonavala Khandala (इंग्रजी; लेखक - डॉ. सतीश पांडे) * Birds of Southern India (Helm Field Guides) (इंग्रजी; लेखक - रिचर्ड ग्रिमेट आणि टिम इन्स्किप) * Birds of Sri Lanka (Helm Field Guides) (इंग्रजी; लेखक - दीपल वराकगोडा, कॅरोल इन्स्किप, टिम इन्स्किप आणि एकजण) ==विदेशी पक्षी== अ.अमेरिकेतील पक्षी. क.दक्षिण डाकोटा राज्य.<ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> #[[गुंजन पक्षी]].[[(Hummingbird)]]. #[[कबुतरे व पारवे]] ([[Doves]] and [[Pigeons]]). #[[सुतारपक्षी]] ([[Woodpeckers]]). #[[भिंगरी पक्षी आणि राजापक्षी|स्वॅलोज आणि किंगबर्ड्स]]([[Swallows and Kingbirds]]). #[[पाकोळ्या आणि ससाणे ]] ([[Swifts]] and [[Nighthawks]]). #[[नीळकंठ आणि कावळा]] ([[Jays and Crows]]). #[[चिकाडी,भिंतसर्पी,वृक्षसर्पी, आणि रानचिमणी पक्षी]] ([[Chickadees, Nuthatches, Creepers and Wrens]]). #[[मुकुटपक्षी, हरितपक्षी, आणि वटवट्या पक्षी]] ([[Kinglets, Vireos and Warblers]]). #[[थ्रशेस्,मिमिक्स्,आणि वक्सविंगस् ]]([[Thrushes, Mimics, and Waxwings]]). #[[ओरियलस्,ब्लॅकबर्डस्,आणि स्टारलिंगस्]] ([[Orioles, Blackbirds, and Starlings]]). #[[कार्डिनलस् आणि इतर ग्रॉसबिकस्]] ([[Cardinals and other Grosbeaks]]). #[[स्पॅरोज्,फिंचेस्,आणि क्रॉसबिलस्]] ([[Sparrows, Finches, and Crossbills]]). #[[डायुर्नल बर्डस् ऑफ प्रे आणि स्राईकस्]] ([[Diurnal Birds of Prey and Shrikes]]). #[[आऊलस्]] ([[Owls]]). #[[कीलडीर]] ([[Killdeer]]). #[[फेझंट]] ([[Pheasant]]. #[[आणखी काही पक्षी]] ([[Few More Birds]]). == पक्षी निरीक्षण == पक्षीनिरीक्षण हा अतिशय आनंददायक [[छंद]] आहे. त्याची सुरुवात करतानाच्या काही मूलभूत गोष्टींचा येथे ऊहापोह केलेला आहे. '''पक्षी निरीक्षण कोठे करावे''' पक्षीनिरीक्षणासाठी जंगलात जावे लागते असे नाही. आपल्या घराजवळशहरी बगिच्यात, रहदारीच्या रस्त्यावर सुद्धा पक्षी असतात. अर्थात प्रत्येक ठिकाणी त्यांची विविधता कमी अधिक प्रमाणात असते. त्यामळे आपणास जमेल तसे पक्षीनिरीक्षणास सुरुवात करता येते.खूप दूरच्या ठिकाणी जाणे शक्य नसल्यास आपल्या परिसरातील मोजक्या पक्ष्यांची वर्तणूक अधिक सखोल निरीक्षणे नोंदवून ठेवावीत. त्यामुळे आपल्याला पक्ष्यांच्या जीवनात डोकावून बघता येईल. कुठल्याही गावाच्या, खेड्याच्या बाहेर असलेले माळरानझुडूपी [[जंगल]], [[नदी]] [[नाले]] कितीतरी प्रजातीच्या पक्ष्यांचा [[अधिवास]] असते. अशा ठिकाणी पक्षीनिरीक्षणाला गेल्यास वेळ सत्कारणी लागतो. '''पक्षी निरीक्षणाला कधी जावे''' बहुतेक प्रजातीचे पक्षी (दिवाचार) सकाळी व सायंकाळी जास्त क्रियाशील असतात. त्यामुळे सकाळी व सायंकाळी पक्षी निरीक्षणाला गेल्यास जास्त गतिविधि बघायला मिळते. पक्ष्यांचे गायन, उदा. [[दयाळ]] (Oriental Magpie Robin ), [[नाचण]] (Fantail), [[भूकस्तूर]] (Grounthrush), [[शामा]] (Shama), [[कोकीळ]] ऐकायचे असतील तर मात्र सूर्योदयापूर्वी इच्छित स्थळी पोचले पाहिजे. काही पक्षी मात्र सायंकाळी व रात्री कार्यशील (निशाचर) असतात, उदा. [[घुबड]], [[पिंगळारातवा]], [[करवानक]] (Stone-Curlew or Thick-knee). हे पक्षी बघायचे असतील, त्यांचे आवाज ऐकायचे असतील मात्र सायंकाळी अथवा रात्री बाहेर पडायला हवे. हिवाळ्यात आपल्या देशात अनेक प्रजातीचे पक्षी [[स्थलांतर]] करून येतात. पावसाळ्यात व उन्हाळ्यात अनेक स्थानिक पक्षी पिलांना जन्म देतात. त्यामुळे तिन्ही ऋतू पक्षी निरीक्षण करायला चांगले असतात. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{Commons category}} == बाह्य दुवे == * [https://www.natureweb.net/taxa/birds/marathibirdnames पक्ष्यांची मराठी नावे (१)] * [http://www.flickr.com/groups/marathi/discuss/72157612766100485/ Bird Names (English-Marathi)] [[वर्ग:पक्षी|*]] {{विस्तार}} h0rhe43q4u3glvzo87qdy69x95hj4k0 0 50706 2710421 2407533 2026-09-17T21:58:51Z अभय नातू 206 माहिती 2710421 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ''' (किंवा राजमंड्री / राजमहेंद्रवरम) हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Rajahmundry Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[पूर्व गोदावरी जिल्हा|पूर्व गोदावरी]] आणि [[पश्चिम गोदावरी जिल्हा|पश्चिम गोदावरी]] जिल्ह्यांतील मतदारसंघांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[ॲनापार्थी विधानसभा मतदारसंघ|ॲनापार्थी]] # [[राजानगारम विधानसभा मतदारसंघ|राजानगारम]] # [[राजमुंद्री शहर विधानसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री शहर]] # [[राजमुंद्री ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री ग्रामीण]] # [[कोव्वुर विधानसभा मतदारसंघ|कोव्वुर]] (अनुसूचित जाती) # [[निदादावोलु विधानसभा मतदारसंघ|निदादावोलु]] # [[गोपाळपूरम विधानसभा मतदारसंघ|गोपाळपूरम]] (अनुसूचित जाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५२]] || [[नल्ला रेड्डी नायडू]] || [[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]] |- | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[जुलुरी जमना रायडू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[के. व्ही. आर. चौधरी]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००९]] || [[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१४]] || [[मुराली मोहन मगंती]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१९]] || [[मार्गणी भारत]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०२४]] || [[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी]]''' || '''७,२६,५१५''' || '''५४.१५%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[मार्गणी भारत]] || ४,८७,३८१ || ३६.३३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || गिडुगु रुद्र राजू || ४५,४९४ || ३.३९% |- | नोटा || नोटा || १३,८१२ || १.०३% |- | मताधिक्य || दग्गुबाती पुरंदेश्वरी || २,३९,१३४ || १७.८२% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मार्गणी भारत]]''' || '''५,८२,५०२''' || '''४५.८६%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[मुराली मोहन मगंती|मगंती रूपा]] || ५,६०,३३६ || ४४.११% |- | [[जनसेना पक्ष]] || अक्कुला सत्यनारायण || ४२,५८१ || ३.३५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सत्य गोपीनाथ पारचा || १९,२१६ || १.५१% |- | नोटa || नोटा || १५,१३१ || १.१९% |- | मताधिक्य || मार्गणी भारत || २२,१६६ || १.७५% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[मुराली मोहन मगंती]]''' || '''६,३०,५७३''' || '''५१.०१%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || बोड्डु वेंकटरमण || ४,६३,३४९ || ३७.४८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कुरुपम तिलकम]] || २४,३५२ || १.९७% |- | नोटा || नोटा || ६,९८८ || ०.५६% |- | मताधिक्य || मुराली मोहन मगंती || १,६७,२२४ || १३.५३% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]]''' || '''३,५७,४४९''' || '''३५.०५%''' |- | प्रजा राज्यम पक्ष || [[मुराली मोहन मगंती]] || ३,५५,३०२ || ३४.८४% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || जी. एम्. सी. बालयोगी || २,५०,४२० || २४.५५% |- | मताधिक्य || अरुणा कुमार वुंडवल्ली || २,१४७ || ०.२१% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Rajahmundry_Lok_Sabha_constituency Rajahmundry Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]]''' || '''४,१३,१६१''' || '''५१.३०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]] || ३,६५,१८७ || ४५.३४% |- | मताधिक्य || अरुणा कुमार वुंडवल्ली || ४७,९७४ || ५.९६% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]]''' || '''३,६०,४०५''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || ३,३०,३३१ || ४५.००% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव || ३०,०७४ || ४.१०% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू]]''' || '''३,२२,१५०''' || '''४५.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || २,९०,६१० || ४१.१४% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || के. व्ही. आर. चौधरी || ९१,२३० || १२.९२% |- | मताधिक्य || गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू || ३१,५४० || ४.४६% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[चित्तुरी रवींद्र]]''' || '''३,०५,६२०''' || '''४४.५०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || चुरुकुवाडा श्रीहरी राव || २,४५,३२० || ३५.७१% |- | NTR तेदेप || जी. व्ही. स्वामी नायडू || १,१२,४५० || १६.३७% |- | मताधिक्य || चित्तुरी रवींद्र || ६०,३०० || ८.७९% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[के. व्ही. आर. चौधरी]]''' || '''३,०५,४२०''' || '''५०.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जुलुरी जमना रायडू]] || २,६४,२१० || ४३.९५% |- | मताधिक्य || के. व्ही. आर. चौधरी || ४१,२१० || ६.८५% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[जुलुरी जमना रायडू]]''' || '''३,४५,६२०''' || '''५२.४०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]] || २,९८,५१० || ४५.२६% |- | मताधिक्य || जुलुरी जमना रायडू || ४७,११० || ७.१४% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]]''' || '''३,३५,४२०''' || '''५९.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || २,१५,३२० || ३८.००% |- | मताधिक्य || चुरुकुवाडा श्रीहरी राव || १,२०,१०० || २१.२०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५८.२०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || एम. एस. संजीव राव || १,४५,३२० || ३१.८५% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || १,२०,१०० || २६.३५% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,४८,६५०''' || '''५६.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || पोतुल व्ही. राव || १,७५,३२० || ३९.७८% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || ७३,३३० || १६.६२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''६४.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || डी. एस. राजू || १,०५,३२० || २९.९७% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || १,२०,१०० || ३४.२३% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,७५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || एन. जी. रंगा || १,४५,२१० || ४२.३८% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ३०,२१० || ८.८२% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,६२,४५०''' || '''५३.६०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || के. एल. नरसिंह राव || १,२२,३४० || ४०.३६% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ४०,११० || १३.२४% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || सी. व्ही. के. राव || १,१२,४५० || ४१.८८% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ३२,८७० || १२.२२% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]]''' || '''[[नल्ला रेड्डी नायडू]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || के. एम्. राव || १,१२,३२० || ४२.६३% |- | मताधिक्य || नल्ला रेड्डी नायडू || २३,१०० || ८.७७% |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp08.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पूर्व गोदावरी जिल्हा]] [[वर्ग:पश्चिम गोदावरी जिल्हा]] [[वर्ग:राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] 0ncualytskq5nwb1cfyigtsdwxzfo1i 2710422 2710421 2026-09-17T21:59:29Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710422 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ''' (किंवा राजमंड्री / राजमहेंद्रवरम) हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Rajahmundry Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[पूर्व गोदावरी जिल्हा|पूर्व गोदावरी]] आणि [[पश्चिम गोदावरी जिल्हा|पश्चिम गोदावरी]] जिल्ह्यांतील मतदारसंघांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[ॲनापार्थी विधानसभा मतदारसंघ|ॲनापार्थी]] # [[राजानगारम विधानसभा मतदारसंघ|राजानगारम]] # [[राजमुंद्री शहर विधानसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री शहर]] # [[राजमुंद्री ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री ग्रामीण]] # [[कोव्वुर विधानसभा मतदारसंघ|कोव्वुर]] (अनुसूचित जाती) # [[निदादावोलु विधानसभा मतदारसंघ|निदादावोलु]] # [[गोपाळपूरम विधानसभा मतदारसंघ|गोपाळपूरम]] (अनुसूचित जाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[नल्ला रेड्डी नायडू]] || [[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[जुलुरी जमना रायडू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[के. व्ही. आर. चौधरी]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[मुराली मोहन मगंती]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[मार्गणी भारत]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी]]''' || '''७,२६,५१५''' || '''५४.१५%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[मार्गणी भारत]] || ४,८७,३८१ || ३६.३३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || गिडुगु रुद्र राजू || ४५,४९४ || ३.३९% |- | नोटा || नोटा || १३,८१२ || १.०३% |- | मताधिक्य || दग्गुबाती पुरंदेश्वरी || २,३९,१३४ || १७.८२% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मार्गणी भारत]]''' || '''५,८२,५०२''' || '''४५.८६%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[मुराली मोहन मगंती|मगंती रूपा]] || ५,६०,३३६ || ४४.११% |- | [[जनसेना पक्ष]] || अक्कुला सत्यनारायण || ४२,५८१ || ३.३५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सत्य गोपीनाथ पारचा || १९,२१६ || १.५१% |- | नोटa || नोटा || १५,१३१ || १.१९% |- | मताधिक्य || मार्गणी भारत || २२,१६६ || १.७५% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[मुराली मोहन मगंती]]''' || '''६,३०,५७३''' || '''५१.०१%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || बोड्डु वेंकटरमण || ४,६३,३४९ || ३७.४८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कुरुपम तिलकम]] || २४,३५२ || १.९७% |- | नोटा || नोटा || ६,९८८ || ०.५६% |- | मताधिक्य || मुराली मोहन मगंती || १,६७,२२४ || १३.५३% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]]''' || '''३,५७,४४९''' || '''३५.०५%''' |- | प्रजा राज्यम पक्ष || [[मुराली मोहन मगंती]] || ३,५५,३०२ || ३४.८४% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || जी. एम्. सी. बालयोगी || २,५०,४२० || २४.५५% |- | मताधिक्य || अरुणा कुमार वुंडवल्ली || २,१४७ || ०.२१% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Rajahmundry_Lok_Sabha_constituency Rajahmundry Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]]''' || '''४,१३,१६१''' || '''५१.३०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]] || ३,६५,१८७ || ४५.३४% |- | मताधिक्य || अरुणा कुमार वुंडवल्ली || ४७,९७४ || ५.९६% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]]''' || '''३,६०,४०५''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || ३,३०,३३१ || ४५.००% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव || ३०,०७४ || ४.१०% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू]]''' || '''३,२२,१५०''' || '''४५.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || २,९०,६१० || ४१.१४% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || के. व्ही. आर. चौधरी || ९१,२३० || १२.९२% |- | मताधिक्य || गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू || ३१,५४० || ४.४६% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[चित्तुरी रवींद्र]]''' || '''३,०५,६२०''' || '''४४.५०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || चुरुकुवाडा श्रीहरी राव || २,४५,३२० || ३५.७१% |- | NTR तेदेप || जी. व्ही. स्वामी नायडू || १,१२,४५० || १६.३७% |- | मताधिक्य || चित्तुरी रवींद्र || ६०,३०० || ८.७९% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[के. व्ही. आर. चौधरी]]''' || '''३,०५,४२०''' || '''५०.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जुलुरी जमना रायडू]] || २,६४,२१० || ४३.९५% |- | मताधिक्य || के. व्ही. आर. चौधरी || ४१,२१० || ६.८५% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[जुलुरी जमना रायडू]]''' || '''३,४५,६२०''' || '''५२.४०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]] || २,९८,५१० || ४५.२६% |- | मताधिक्य || जुलुरी जमना रायडू || ४७,११० || ७.१४% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]]''' || '''३,३५,४२०''' || '''५९.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || २,१५,३२० || ३८.००% |- | मताधिक्य || चुरुकुवाडा श्रीहरी राव || १,२०,१०० || २१.२०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५८.२०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || एम. एस. संजीव राव || १,४५,३२० || ३१.८५% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || १,२०,१०० || २६.३५% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,४८,६५०''' || '''५६.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || पोतुल व्ही. राव || १,७५,३२० || ३९.७८% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || ७३,३३० || १६.६२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''६४.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || डी. एस. राजू || १,०५,३२० || २९.९७% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || १,२०,१०० || ३४.२३% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,७५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || एन. जी. रंगा || १,४५,२१० || ४२.३८% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ३०,२१० || ८.८२% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,६२,४५०''' || '''५३.६०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || के. एल. नरसिंह राव || १,२२,३४० || ४०.३६% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ४०,११० || १३.२४% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || सी. व्ही. के. राव || १,१२,४५० || ४१.८८% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ३२,८७० || १२.२२% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]]''' || '''[[नल्ला रेड्डी नायडू]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || के. एम्. राव || १,१२,३२० || ४२.६३% |- | मताधिक्य || नल्ला रेड्डी नायडू || २३,१०० || ८.७७% |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp08.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पूर्व गोदावरी जिल्हा]] [[वर्ग:पश्चिम गोदावरी जिल्हा]] [[वर्ग:राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] 3zhtl4yu8jjmbuvxg04xdc9k6k4hbcd 2710423 2710422 2026-09-17T22:00:36Z अभय नातू 206 /* विधानसभा मतदारसंघ */ 2710423 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ''' (किंवा राजमंड्री / राजमहेंद्रवरम) हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Rajahmundry Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[पूर्व गोदावरी जिल्हा|पूर्व गोदावरी]] आणि [[पश्चिम गोदावरी जिल्हा|पश्चिम गोदावरी]] जिल्ह्यांतील मतदारसंघांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[ॲनापार्थी विधानसभा मतदारसंघ|ॲनापार्थी]] # [[राजनगरम विधानसभा मतदारसंघ|राजनगरम]] # [[राजमुंद्री शहर विधानसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री शहर]] # [[राजमुंद्री ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री ग्रामीण]] # [[कोव्वुर विधानसभा मतदारसंघ|कोव्वुर]] (अनुसूचित जाती) # [[निदादावोलु विधानसभा मतदारसंघ|निदादावोलु]] # [[गोपाळपूरम विधानसभा मतदारसंघ|गोपाळपूरम]] (अनुसूचित जाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[नल्ला रेड्डी नायडू]] || [[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[डी. एस. राजू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[जुलुरी जमना रायडू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[के. व्ही. आर. चौधरी]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[मुराली मोहन मगंती]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[मार्गणी भारत]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी]]''' || '''७,२६,५१५''' || '''५४.१५%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[मार्गणी भारत]] || ४,८७,३८१ || ३६.३३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || गिडुगु रुद्र राजू || ४५,४९४ || ३.३९% |- | नोटा || नोटा || १३,८१२ || १.०३% |- | मताधिक्य || दग्गुबाती पुरंदेश्वरी || २,३९,१३४ || १७.८२% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मार्गणी भारत]]''' || '''५,८२,५०२''' || '''४५.८६%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[मुराली मोहन मगंती|मगंती रूपा]] || ५,६०,३३६ || ४४.११% |- | [[जनसेना पक्ष]] || अक्कुला सत्यनारायण || ४२,५८१ || ३.३५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सत्य गोपीनाथ पारचा || १९,२१६ || १.५१% |- | नोटa || नोटा || १५,१३१ || १.१९% |- | मताधिक्य || मार्गणी भारत || २२,१६६ || १.७५% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[मुराली मोहन मगंती]]''' || '''६,३०,५७३''' || '''५१.०१%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || बोड्डु वेंकटरमण || ४,६३,३४९ || ३७.४८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कुरुपम तिलकम]] || २४,३५२ || १.९७% |- | नोटा || नोटा || ६,९८८ || ०.५६% |- | मताधिक्य || मुराली मोहन मगंती || १,६७,२२४ || १३.५३% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/rajahmundry-lok-sabha-constituency Rajahmundry Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]]''' || '''३,५७,४४९''' || '''३५.०५%''' |- | प्रजा राज्यम पक्ष || [[मुराली मोहन मगंती]] || ३,५५,३०२ || ३४.८४% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || जी. एम्. सी. बालयोगी || २,५०,४२० || २४.५५% |- | मताधिक्य || अरुणा कुमार वुंडवल्ली || २,१४७ || ०.२१% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Rajahmundry_Lok_Sabha_constituency Rajahmundry Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अरुणा कुमार वुंडवल्ली]]''' || '''४,१३,१६१''' || '''५१.३०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]] || ३,६५,१८७ || ४५.३४% |- | मताधिक्य || अरुणा कुमार वुंडवल्ली || ४७,९७४ || ५.९६% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव]]''' || '''३,६०,४०५''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || ३,३०,३३१ || ४५.००% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. बी. के. सत्यनारायण राव || ३०,०७४ || ४.१०% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू]]''' || '''३,२२,१५०''' || '''४५.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्तुरी रवींद्र]] || २,९०,६१० || ४१.१४% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || के. व्ही. आर. चौधरी || ९१,२३० || १२.९२% |- | मताधिक्य || गिरजला व्यंकट स्वामी नायडू || ३१,५४० || ४.४६% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[चित्तुरी रवींद्र]]''' || '''३,०५,६२०''' || '''४४.५०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || चुरुकुवाडा श्रीहरी राव || २,४५,३२० || ३५.७१% |- | NTR तेदेप || जी. व्ही. स्वामी नायडू || १,१२,४५० || १६.३७% |- | मताधिक्य || चित्तुरी रवींद्र || ६०,३०० || ८.७९% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[के. व्ही. आर. चौधरी]]''' || '''३,०५,४२०''' || '''५०.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जुलुरी जमना रायडू]] || २,६४,२१० || ४३.९५% |- | मताधिक्य || के. व्ही. आर. चौधरी || ४१,२१० || ६.८५% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[जुलुरी जमना रायडू]]''' || '''३,४५,६२०''' || '''५२.४०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]] || २,९८,५१० || ४५.२६% |- | मताधिक्य || जुलुरी जमना रायडू || ४७,११० || ७.१४% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[चुरुकुवाडा श्रीहरी राव]]''' || '''३,३५,४२०''' || '''५९.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]] || २,१५,३२० || ३८.००% |- | मताधिक्य || चुरुकुवाडा श्रीहरी राव || १,२०,१०० || २१.२०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५८.२०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || एम. एस. संजीव राव || १,४५,३२० || ३१.८५% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || १,२०,१०० || २६.३५% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,४८,६५०''' || '''५६.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || पोतुल व्ही. राव || १,७५,३२० || ३९.७८% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || ७३,३३० || १६.६२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''६४.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || डी. एस. राजू || १,०५,३२० || २९.९७% |- | मताधिक्य || एस. बी. पी. पट्टाभिराम राव || १,२०,१०० || ३४.२३% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,७५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || एन. जी. रंगा || १,४५,२१० || ४२.३८% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ३०,२१० || ८.८२% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,६२,४५०''' || '''५३.६०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || के. एल. नरसिंह राव || १,२२,३४० || ४०.३६% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ४०,११० || १३.२४% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. एस. राजू]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || सी. व्ही. के. राव || १,१२,४५० || ४१.८८% |- | मताधिक्य || डी. एस. राजू || ३२,८७० || १२.२२% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]]''' || '''[[नल्ला रेड्डी नायडू]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || के. एम्. राव || १,१२,३२० || ४२.६३% |- | मताधिक्य || नल्ला रेड्डी नायडू || २३,१०० || ८.७७% |} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == बाह्य दुवे == * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp08.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पूर्व गोदावरी जिल्हा]] [[वर्ग:पश्चिम गोदावरी जिल्हा]] [[वर्ग:राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] i7sctna6yh8taqy26fgvhqimi1pv0h7 0 50709 2710461 2398323 2026-09-18T04:04:42Z अभय नातू 206 माहिती 2710461 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''एलुरु लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Eluru Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[पश्चिम गोदावरी जिल्हा|पश्चिम गोदावरी]] आणि [[एलुरु जिल्हा|एलुरु]] जिल्ह्यांतील मतदारसंघांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == एलुरु लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[उंगुटुरु विधानसभा मतदारसंघ|उंगुटुरु]] # [[देंदुलुरु विधानसभा मतदारसंघ|देंदुलुरु]] # [[एलुरु विधानसभा मतदारसंघ|एलुरु]] # [[पोलवरम विधानसभा मतदारसंघ|पोलवरम]] (अनुसूचित जमाती) # [[चिंतलपुडी विधानसभा मतदारसंघ|चिंतलपुडी]] (अनुसूचित जाती) # [[नूझविद विधानसभा मतदारसंघ|नूझविद]] # [[कैकलुरु विधानसभा मतदारसंघ|कैकलुरु]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५२]] || [[कोंडरु सुब्बा राव]] / [[बय्या सूर्यनारायण मूर्ति]] (द्विसदस्यीय) || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]] || [[मोती वेदकुमारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]] || [[विमन्ना विमला देवी]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[चित्तुरी सुब्बाराव चौधरी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[घंटमनेनी कृष्णा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[कावुरु सांबशिव राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००९]] || [[कावुरु सांबशिव राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१४]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१९]] || [[कोथागिरी श्रीधर]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०२४]] || [[पुट्टा महेश कुमार]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/eluru-lok-sabha-constituency Eluru Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[पुट्टा महेश कुमार]]''' || '''७,४६,३५१''' || '''५४.००%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[करुमुरु सुनील कुमार]] || ५,६४,४९४ || ४०.८४% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कावुरु लावण्या]] || २०,८२६ || १.५१% |- | नोटा || नोटा || २२,५१५ || १.६३% |- | मताधिक्य || पुट्टा महेश कुमार || १,८१,८५७ || १३.१६% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/eluru-lok-sabha-constituency Eluru Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[कोथागिरी श्रीधर]]''' || '''६,७६,८०९''' || '''५०.९७%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || ५,१०,८८४ || ३८.४७% |- | [[जनसेना पक्ष]] || पेंटापती पुल्लाराव || ७६,८२७ || ५.७९% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || जेटी गुरुनाध राव || २०,३७८ || १.५३% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चिन्नम रामकोटय्या || ८,४१२ || ०.६३% |- | नोटा || नोटा || २३,८८० || १.८०% |- | मताधिक्य || कोथागिरी श्रीधर || १,६५,९२५ || १२.५०% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/eluru-lok-sabha-constituency Eluru Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[मागांती व्यंकटेश्वर राव]]''' || '''६,२३,४७१''' || '''५१.८८%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[तोट्टा चंद्रशेखर]] || ५,२१,५४५ || ४३.४०% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || मुसुनुरी नागेश्वर राव || ११,७७० || ०.९८% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || नेटाला रमेश बाबू || ११,६७० || ०.९७% |- | नोटा || नोटा || ७,५४४ || ०.६३% |- | मताधिक्य || मागांती व्यंकटेश्वर राव || १,०१,९२६ || ८.४८% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/eluru-lok-sabha-constituency Eluru Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कावुरु सांबशिव राव]]''' || '''४,२३,७७७''' || '''३९.२७%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || ३,८०,९९४ || ३५.३१% |- | प्रजा राज्यम पक्ष || के. पी. रेड्डय्या यादव || २,२५,९२८ || २०.९४% |- | मताधिक्य || कावुरु सांबशिव राव || ४२,७८३ || ३.९६% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Eluru_Lok_Sabha_constituency Eluru Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कावुरु सांबशिव राव]]''' || '''४,९९,१९१''' || '''५५.६५%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || ३,७५,९०० || ४१.९१% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || डी. एस. व्ही. कृष्णाजी || ८,७०७ || ०.९८% |- | मताधिक्य || कावुरु सांबशिव राव || १,२३,२९१ || १३.७४% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[बोल्ला बुल्ली रामय्या]]''' || '''४,३५,८८४''' || '''५२.२३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || ३,७३,६५३ || ४४.७८% |- | मताधिक्य || बोल्ला बुल्ली रामय्या || ६२,२३१ || ७.४५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मागांती व्यंकटेश्वर राव]]''' || '''३,८५,४१२''' || '''४७.६८%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || ३,६१,६०५ || ४४.७४% |- | मताधिक्य || मागांती व्यंकटेश्वर राव || २३,८०७ || २.९४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[बोल्ला बुल्ली रामय्या]]''' || '''३,३३,१६७''' || '''४२.७५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || ३,३१,५३२ || ४२.५४% |- | NTR तेदेप || पेंटापती पुल्लाराव || ९४,९०४ || १२.१८% |- | मताधिक्य || बोल्ला बुल्ली रामय्या || १,६३५ || ०.२१% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[बोल्ला बुल्ली रामय्या]]''' || '''३,६०,३१२''' || '''५२.४५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[घंटमनेनी कृष्णा]] || ३,१२,६५७ || ४५.५१% |- | मताधिक्य || बोल्ला बुल्ली रामय्या || ४७,६५५ || ६.९४% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[घंटमनेनी कृष्णा]]''' || '''४,१०,७०८''' || '''५४.३६%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || ३,३९,३०१ || ४४.९१% |- | मताधिक्य || घंटमनेनी कृष्णा || ७१,४०७ || ९.४५% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[बोल्ला बुल्ली रामय्या]]''' || '''३,५१,३४०''' || '''५९.२१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्तुरी सुब्बाराव चौधरी]] || २,२५,५३० || ३८.०१% |- | मताधिक्य || बोल्ला बुल्ली रामय्या || १,२५,८१० || २१.२०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[चित्तुरी सुब्बाराव चौधरी]]''' || '''२,६६,८०५''' || '''५८.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || के. व्ही. एन. आर. चौधरी || १,६२,३२० || ३५.५३% |- | मताधिक्य || चित्तुरी सुब्बाराव चौधरी || १,०४,४८५ || २२.८७% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]]''' || '''२,९०,४१०''' || '''५७.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || व्ही. व्ही. जी. राजू || २,०२,३४० || ४०.०१% |- | मताधिक्य || कोमारेड्डी सूर्यनारायण || ८८,०७० || १७.३९% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]]''' || '''२,३५,९३३''' || '''६२.३०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || विमन्ना विमला देवी || १,३२,४५० || ३४.९८% |- | मताधिक्य || कोमारेड्डी सूर्यनारायण || १,०३,४८३ || २७.३२% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]]''' || '''१,८५,६२०''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || विमन्ना विमला देवी || १,५६,३२० || ४३.३०% |- | मताधिक्य || कोमारेड्डी सूर्यनारायण || २९,३०० || ८.१०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[विमन्ना विमला देवी]]''' || '''१,५९,३७९''' || '''५१.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मोती वेदकुमारी]] || १,३८,४५० || ४५.००% |- | मताधिक्य || विमन्ना विमला देवी || २०,९२९ || ६.८०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मोती वेदकुमारी]]''' || '''१,४५,६२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || कोंडरु सुब्बा राव || १,१५,३२० || ४२.८४% |- | मताधिक्य || मोती वेदकुमारी || ३०,३०० || ११.२६% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[कोंडरु सुब्बा राव]]''' || '''१,४२,५२०''' || '''५२.४०%''' |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[बय्या सूर्यनारायण मूर्ति]]''' || '''१,३६,४५०''' || '''५०.१८%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || डी. एस. राजू || १,१२,३४० || X१.२८% |- | मताधिक्य || कोंडरु सुब्बा राव || ६,०७० || २.२२% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp11.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:एलुरु जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम गोदावरी जिल्हा]] [[वर्ग:एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] 8up6bqhaailivh129bbv48na9a4s3gi 2710462 2710461 2026-09-18T04:05:22Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710462 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''एलुरु लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Eluru Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[पश्चिम गोदावरी जिल्हा|पश्चिम गोदावरी]] आणि [[एलुरु जिल्हा|एलुरु]] जिल्ह्यांतील मतदारसंघांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == एलुरु लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[उंगुटुरु विधानसभा मतदारसंघ|उंगुटुरु]] # [[देंदुलुरु विधानसभा मतदारसंघ|देंदुलुरु]] # [[एलुरु विधानसभा मतदारसंघ|एलुरु]] # [[पोलवरम विधानसभा मतदारसंघ|पोलवरम]] (अनुसूचित जमाती) # [[चिंतलपुडी विधानसभा मतदारसंघ|चिंतलपुडी]] (अनुसूचित जाती) # [[नूझविद विधानसभा मतदारसंघ|नूझविद]] # [[कैकलुरु विधानसभा मतदारसंघ|कैकलुरु]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[कोंडरु सुब्बा राव]] / [[बय्या सूर्यनारायण मूर्ति]] (द्विसदस्यीय) || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[मोती वेदकुमारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[विमन्ना विमला देवी]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[चित्तुरी सुब्बाराव चौधरी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[घंटमनेनी कृष्णा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[कावुरु सांबशिव राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[कावुरु सांबशिव राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[कोथागिरी श्रीधर]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[पुट्टा महेश कुमार]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/eluru-lok-sabha-constituency Eluru Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[पुट्टा महेश कुमार]]''' || '''७,४६,३५१''' || '''५४.००%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[करुमुरु सुनील कुमार]] || ५,६४,४९४ || ४०.८४% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कावुरु लावण्या]] || २०,८२६ || १.५१% |- | नोटा || नोटा || २२,५१५ || १.६३% |- | मताधिक्य || पुट्टा महेश कुमार || १,८१,८५७ || १३.१६% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/eluru-lok-sabha-constituency Eluru Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[कोथागिरी श्रीधर]]''' || '''६,७६,८०९''' || '''५०.९७%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || ५,१०,८८४ || ३८.४७% |- | [[जनसेना पक्ष]] || पेंटापती पुल्लाराव || ७६,८२७ || ५.७९% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || जेटी गुरुनाध राव || २०,३७८ || १.५३% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चिन्नम रामकोटय्या || ८,४१२ || ०.६३% |- | नोटा || नोटा || २३,८८० || १.८०% |- | मताधिक्य || कोथागिरी श्रीधर || १,६५,९२५ || १२.५०% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/eluru-lok-sabha-constituency Eluru Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[मागांती व्यंकटेश्वर राव]]''' || '''६,२३,४७१''' || '''५१.८८%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[तोट्टा चंद्रशेखर]] || ५,२१,५४५ || ४३.४०% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || मुसुनुरी नागेश्वर राव || ११,७७० || ०.९८% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || नेटाला रमेश बाबू || ११,६७० || ०.९७% |- | नोटा || नोटा || ७,५४४ || ०.६३% |- | मताधिक्य || मागांती व्यंकटेश्वर राव || १,०१,९२६ || ८.४८% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/eluru-lok-sabha-constituency Eluru Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कावुरु सांबशिव राव]]''' || '''४,२३,७७७''' || '''३९.२७%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || ३,८०,९९४ || ३५.३१% |- | प्रजा राज्यम पक्ष || के. पी. रेड्डय्या यादव || २,२५,९२८ || २०.९४% |- | मताधिक्य || कावुरु सांबशिव राव || ४२,७८३ || ३.९६% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Eluru_Lok_Sabha_constituency Eluru Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कावुरु सांबशिव राव]]''' || '''४,९९,१९१''' || '''५५.६५%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || ३,७५,९०० || ४१.९१% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || डी. एस. व्ही. कृष्णाजी || ८,७०७ || ०.९८% |- | मताधिक्य || कावुरु सांबशिव राव || १,२३,२९१ || १३.७४% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[बोल्ला बुल्ली रामय्या]]''' || '''४,३५,८८४''' || '''५२.२३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || ३,७३,६५३ || ४४.७८% |- | मताधिक्य || बोल्ला बुल्ली रामय्या || ६२,२३१ || ७.४५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मागांती व्यंकटेश्वर राव]]''' || '''३,८५,४१२''' || '''४७.६८%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || ३,६१,६०५ || ४४.७४% |- | मताधिक्य || मागांती व्यंकटेश्वर राव || २३,८०७ || २.९४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[बोल्ला बुल्ली रामय्या]]''' || '''३,३३,१६७''' || '''४२.७५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मागांती व्यंकटेश्वर राव]] || ३,३१,५३२ || ४२.५४% |- | NTR तेदेप || पेंटापती पुल्लाराव || ९४,९०४ || १२.१८% |- | मताधिक्य || बोल्ला बुल्ली रामय्या || १,६३५ || ०.२१% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[बोल्ला बुल्ली रामय्या]]''' || '''३,६०,३१२''' || '''५२.४५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[घंटमनेनी कृष्णा]] || ३,१२,६५७ || ४५.५१% |- | मताधिक्य || बोल्ला बुल्ली रामय्या || ४७,६५५ || ६.९४% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[घंटमनेनी कृष्णा]]''' || '''४,१०,७०८''' || '''५४.३६%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[बोल्ला बुल्ली रामय्या]] || ३,३९,३०१ || ४४.९१% |- | मताधिक्य || घंटमनेनी कृष्णा || ७१,४०७ || ९.४५% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[बोल्ला बुल्ली रामय्या]]''' || '''३,५१,३४०''' || '''५९.२१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्तुरी सुब्बाराव चौधरी]] || २,२५,५३० || ३८.०१% |- | मताधिक्य || बोल्ला बुल्ली रामय्या || १,२५,८१० || २१.२०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[चित्तुरी सुब्बाराव चौधरी]]''' || '''२,६६,८०५''' || '''५८.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || के. व्ही. एन. आर. चौधरी || १,६२,३२० || ३५.५३% |- | मताधिक्य || चित्तुरी सुब्बाराव चौधरी || १,०४,४८५ || २२.८७% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]]''' || '''२,९०,४१०''' || '''५७.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || व्ही. व्ही. जी. राजू || २,०२,३४० || ४०.०१% |- | मताधिक्य || कोमारेड्डी सूर्यनारायण || ८८,०७० || १७.३९% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]]''' || '''२,३५,९३३''' || '''६२.३०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || विमन्ना विमला देवी || १,३२,४५० || ३४.९८% |- | मताधिक्य || कोमारेड्डी सूर्यनारायण || १,०३,४८३ || २७.३२% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोमारेड्डी सूर्यनारायण]]''' || '''१,८५,६२०''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || विमन्ना विमला देवी || १,५६,३२० || ४३.३०% |- | मताधिक्य || कोमारेड्डी सूर्यनारायण || २९,३०० || ८.१०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[विमन्ना विमला देवी]]''' || '''१,५९,३७९''' || '''५१.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मोती वेदकुमारी]] || १,३८,४५० || ४५.००% |- | मताधिक्य || विमन्ना विमला देवी || २०,९२९ || ६.८०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मोती वेदकुमारी]]''' || '''१,४५,६२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || कोंडरु सुब्बा राव || १,१५,३२० || ४२.८४% |- | मताधिक्य || मोती वेदकुमारी || ३०,३०० || ११.२६% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[कोंडरु सुब्बा राव]]''' || '''१,४२,५२०''' || '''५२.४०%''' |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[बय्या सूर्यनारायण मूर्ति]]''' || '''१,३६,४५०''' || '''५०.१८%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || डी. एस. राजू || १,१२,३४० || X१.२८% |- | मताधिक्य || कोंडरु सुब्बा राव || ६,०७० || २.२२% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp11.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:एलुरु जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम गोदावरी जिल्हा]] [[वर्ग:एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] 9i5sa3xv9bx957qgzwtxj10fjo5qjz4 0 50717 2710388 2407551 2026-09-17T19:46:39Z अभय नातू 206 माहिती 2710388 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Nellore Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[नेल्लोर जिल्हा|नेल्लोर जिल्ह्याचा]] बहुतांश भाग आणि [[तिरुपती जिल्हा|तिरुपती जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[कांदुकुर विधानसभा मतदारसंघ|कांदुकुर]] # [[कावली विधानसभा मतदारसंघ|कावली]] # [[अत्मकुर विधानसभा मतदारसंघ|अत्मकुर]] # [[कोवुर विधानसभा मतदारसंघ|कोवुर]] # [[नेल्लोर शहर विधानसभा मतदारसंघ|नेल्लोर शहर]] # [[नेल्लोर ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|नेल्लोर ग्रामीण]] # [[उदयगिरी विधानसभा मतदारसंघ|उदयगिरी]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५२]] || [[बी. रामचंद्र रेड्डी]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]] || [[बी. अंजप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]] || [[बी. अंजप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[सी. मुथय्या]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रic निवडणूक|१९७७]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[पुचलापल्ली पेच्चय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[कोर्लागुंटा जर्नादन]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[कुदिपुलि पड्मनाभम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००९]] || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | २०१२ (पोटनिवडणूक) || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१४]] || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१९]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०२४]] || [[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]]''' || '''७,६८,३८२''' || '''५४.३२%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || ५,२२,४९२ || ३६.९५% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || कोप्पुल राजू || ६८,९६४ || ४.८८% |- | नोटा || नोटा || १३,४१७ || ०.९५% |- | मताधिक्य || वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी || २,४५,८९० || १७.३७% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[अदाला प्रभाकर रेड्डी]]''' || '''६,८३,८३०''' || '''४८.६३%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || बीड मस्तान राव || ५,३५,२५९ || ३८.०६% |- | [[सीपीआय(एम)]] || [[चल्ला वेंकय्या]] || २६,८०३ || १.९१% |- | [[जनसेना पक्ष]] || चेंदारेड्डी पसुपुलती || २५,५७६ || १.८२% |- | नोटa || नोटा || २०,८४१ || १.४८% |- | मताधिक्य || अदाला प्रभाकर रेड्डी || १,४८,५७१ || १०.५७% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''५,७६,३९६''' || '''४७.९४%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || ५,४२,९२० || ४५.१६% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || वाकाटी नारायण रेड्डी || २२,८६० || १.९०% |- | नोटा || नोटा || ९,०६२ || ०.७५% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || ३३,४७६ || २.७८% |} === २०१२ पोटनिवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Nellore_Lok_Sabha_constituency Nellore Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''५,३५,४३२''' || '''५२.८१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || टी. सुब्बारामी रेड्डी || २,४३,८८७ || २४.०५% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || सोमरेड्डी चंद्रमोहन रेड्डी || २,०४,२८४ || २०.१५% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || २,९१,५४५ || २८.७६% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''४,३०,५८२''' || '''४२.९४%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वानंगापुडी कल्याणी]] || ३,७५,८८९ || ३७.४९% |- | प्रजा राज्यम पक्ष || [[पेन्चाला रेड्डी]] || १,३८,६३६ || १३.८३% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || ५४,६९३ || ५.४५% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''४,६७,१६८''' || '''५४.१०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || ३,३८,२५१ || ३९.१६% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || १,२८,९१७ || १४.९४% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[वुक्काला राजेश्वरम्मा]]''' || '''३,८१,५७४''' || '''४९.८२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || ३,४१,१२१ || ४४.५४% |- | मताधिक्य || वुक्काला राजेश्वरम्मा || ४०,४५३ || ५.२८% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''३,२२,६३६''' || '''४५.०९%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || २,९८,७८० || ४१.७५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || कर्नाटी वेंकटेश्वरलू || ८२,८०६ || ११.५७% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || २३,८५६ || ३.३४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''३,१३,१८८''' || '''४५.५८%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || टी. पी. कोदांडा रामारेड्डी || २,४६,८९६ || ३५.९३% |- | NTR तेदेप || मत्सा व्यंकटेश्वरलू || १,००,०१२ || १४.५५% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || ६६,२९२ || ९.६५% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कुदिपुलि पड्मनाभम]]''' || '''३,२१,४१०''' || '''५१.४०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || एम. पेच्चय्या || २,४५,६२० || ३९.३०% |- | मताधिक्य || कुदिपुलि पड्मनाभम || ७५,७९० || १२.१०% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोर्लागुंटा जर्नादन]]''' || '''३,६५,४२०''' || '''५३.६०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[पुचलापल्ली पेच्चय्या]] || ३,०१,२५० || ४४.२०% |- | मताधिक्य || कोर्लागुंटा जर्नादन || ६४,१७० || ९.४०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[पुचलापल्ली पेच्चय्या]]''' || '''३,२८,४५०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[डी. कामाक्षाया]] || २,४५,३२० || ४१.७०% |- | मताधिक्य || पुचलापल्ली पेच्चय्या || ८३,१३० || १४.१०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''५९.६०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || पी. सी. रेड्डी || १,४५,२१० || ३३.५०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || १,१३,२१० || २६.१०% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,४२,६५०''' || '''५८.१०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,६२,४५० || ३८.९०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || ८०,२०० || १९.२०% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,१५,३२०''' || '''६२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,१२,४५० || ३२.६०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || १,०२,८७० || २९.८०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सी. मुथय्या]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,६२,३५० || ४४.८०% |- | मताधिक्य || सी. मुथय्या || २३,०७० || ६.४०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बी. अंजप्पा]]''' || '''१,५४,२५०''' || '''५२.४०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || ई. व्ही. चिन्नाया || १,२८,४५० || ४३.६०% |- | मताधिक्य || बी. अंजप्पा || २५,८०० || ८.८०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बी. अंजप्पा]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५४.६०%''' |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || एम. व्ही. कृष्णा राव || १,१२,४५० || ४२.२०% |- | मताधिक्य || बी. अंजप्पा || ३२,८७० || १२.४०% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[बी. रामचंद्र रेड्डी]]''' || '''१,३८,५२०''' || '''५२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || टी. ए. रामचंद्र राव || १,१२,३४० || ४२.२०% |- | मताधिक्य || बी. रामचंद्र रेड्डी || २६,१८० || ९.९०% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp19.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नेल्लोर जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:तिरुपती जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] 9l04k0hhclga2769jok7l27vphbtbx4 2710389 2710388 2026-09-17T19:47:10Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710389 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Nellore Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[नेल्लोर जिल्हा|नेल्लोर जिल्ह्याचा]] बहुतांश भाग आणि [[तिरुपती जिल्हा|तिरुपती जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[कांदुकुर विधानसभा मतदारसंघ|कांदुकुर]] # [[कावली विधानसभा मतदारसंघ|कावली]] # [[अत्मकुर विधानसभा मतदारसंघ|अत्मकुर]] # [[कोवुर विधानसभा मतदारसंघ|कोवुर]] # [[नेल्लोर शहर विधानसभा मतदारसंघ|नेल्लोर शहर]] # [[नेल्लोर ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|नेल्लोर ग्रामीण]] # [[उदयगिरी विधानसभा मतदारसंघ|उदयगिरी]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[बी. रामचंद्र रेड्डी]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[बी. अंजप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[बी. अंजप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[सी. मुथय्या]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रic निवडणूक|१९७७]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[पुचलापल्ली पेच्चय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[कोर्लागुंटा जर्नादन]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कुदिपुलि पड्मनाभम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | २०१२ (पोटनिवडणूक) || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]]''' || '''७,६८,३८२''' || '''५४.३२%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || ५,२२,४९२ || ३६.९५% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || कोप्पुल राजू || ६८,९६४ || ४.८८% |- | नोटा || नोटा || १३,४१७ || ०.९५% |- | मताधिक्य || वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी || २,४५,८९० || १७.३७% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[अदाला प्रभाकर रेड्डी]]''' || '''६,८३,८३०''' || '''४८.६३%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || बीड मस्तान राव || ५,३५,२५९ || ३८.०६% |- | [[सीपीआय(एम)]] || [[चल्ला वेंकय्या]] || २६,८०३ || १.९१% |- | [[जनसेना पक्ष]] || चेंदारेड्डी पसुपुलती || २५,५७६ || १.८२% |- | नोटa || नोटा || २०,८४१ || १.४८% |- | मताधिक्य || अदाला प्रभाकर रेड्डी || १,४८,५७१ || १०.५७% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''५,७६,३९६''' || '''४७.९४%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || ५,४२,९२० || ४५.१६% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || वाकाटी नारायण रेड्डी || २२,८६० || १.९०% |- | नोटा || नोटा || ९,०६२ || ०.७५% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || ३३,४७६ || २.७८% |} === २०१२ पोटनिवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Nellore_Lok_Sabha_constituency Nellore Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''५,३५,४३२''' || '''५२.८१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || टी. सुब्बारामी रेड्डी || २,४३,८८७ || २४.०५% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || सोमरेड्डी चंद्रमोहन रेड्डी || २,०४,२८४ || २०.१५% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || २,९१,५४५ || २८.७६% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''४,३०,५८२''' || '''४२.९४%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वानंगापुडी कल्याणी]] || ३,७५,८८९ || ३७.४९% |- | प्रजा राज्यम पक्ष || [[पेन्चाला रेड्डी]] || १,३८,६३६ || १३.८३% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || ५४,६९३ || ५.४५% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''४,६७,१६८''' || '''५४.१०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || ३,३८,२५१ || ३९.१६% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || १,२८,९१७ || १४.९४% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[वुक्काला राजेश्वरम्मा]]''' || '''३,८१,५७४''' || '''४९.८२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || ३,४१,१२१ || ४४.५४% |- | मताधिक्य || वुक्काला राजेश्वरम्मा || ४०,४५३ || ५.२८% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''३,२२,६३६''' || '''४५.०९%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || २,९८,७८० || ४१.७५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || कर्नाटी वेंकटेश्वरलू || ८२,८०६ || ११.५७% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || २३,८५६ || ३.३४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''३,१३,१८८''' || '''४५.५८%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || टी. पी. कोदांडा रामारेड्डी || २,४६,८९६ || ३५.९३% |- | NTR तेदेप || मत्सा व्यंकटेश्वरलू || १,००,०१२ || १४.५५% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || ६६,२९२ || ९.६५% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कुदिपुलि पड्मनाभम]]''' || '''३,२१,४१०''' || '''५१.४०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || एम. पेच्चय्या || २,४५,६२० || ३९.३०% |- | मताधिक्य || कुदिपुलि पड्मनाभम || ७५,७९० || १२.१०% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोर्लागुंटा जर्नादन]]''' || '''३,६५,४२०''' || '''५३.६०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[पुचलापल्ली पेच्चय्या]] || ३,०१,२५० || ४४.२०% |- | मताधिक्य || कोर्लागुंटा जर्नादन || ६४,१७० || ९.४०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[पुचलापल्ली पेच्चय्या]]''' || '''३,२८,४५०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[डी. कामाक्षाया]] || २,४५,३२० || ४१.७०% |- | मताधिक्य || पुचलापल्ली पेच्चय्या || ८३,१३० || १४.१०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''५९.६०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || पी. सी. रेड्डी || १,४५,२१० || ३३.५०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || १,१३,२१० || २६.१०% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,४२,६५०''' || '''५८.१०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,६२,४५० || ३८.९०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || ८०,२०० || १९.२०% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,१५,३२०''' || '''६२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,१२,४५० || ३२.६०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || १,०२,८७० || २९.८०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सी. मुथय्या]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,६२,३५० || ४४.८०% |- | मताधिक्य || सी. मुथय्या || २३,०७० || ६.४०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बी. अंजप्पा]]''' || '''१,५४,२५०''' || '''५२.४०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || ई. व्ही. चिन्नाया || १,२८,४५० || ४३.६०% |- | मताधिक्य || बी. अंजप्पा || २५,८०० || ८.८०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बी. अंजप्पा]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५४.६०%''' |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || एम. व्ही. कृष्णा राव || १,१२,४५० || ४२.२०% |- | मताधिक्य || बी. अंजप्पा || ३२,८७० || १२.४०% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[बी. रामचंद्र रेड्डी]]''' || '''१,३८,५२०''' || '''५२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || टी. ए. रामचंद्र राव || १,१२,३४० || ४२.२०% |- | मताधिक्य || बी. रामचंद्र रेड्डी || २६,१८० || ९.९०% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp19.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नेल्लोर जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:तिरुपती जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] a2recb1seb6zblce7arpypmw86ubl93 2710390 2710389 2026-09-17T19:47:28Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710390 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Nellore Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[नेल्लोर जिल्हा|नेल्लोर जिल्ह्याचा]] बहुतांश भाग आणि [[तिरुपती जिल्हा|तिरुपती जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[कांदुकुर विधानसभा मतदारसंघ|कांदुकुर]] # [[कावली विधानसभा मतदारसंघ|कावली]] # [[अत्मकुर विधानसभा मतदारसंघ|अत्मकुर]] # [[कोवुर विधानसभा मतदारसंघ|कोवुर]] # [[नेल्लोर शहर विधानसभा मतदारसंघ|नेल्लोर शहर]] # [[नेल्लोर ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|नेल्लोर ग्रामीण]] # [[उदयगिरी विधानसभा मतदारसंघ|उदयगिरी]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[बी. रामचंद्र रेड्डी]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[बी. अंजप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[बी. अंजप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[सी. मुथय्या]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[पुचलापल्ली पेच्चय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[कोर्लागुंटा जर्नादन]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कुदिपुलि पड्मनाभम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | २०१२ (पोटनिवडणूक) || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]]''' || '''७,६८,३८२''' || '''५४.३२%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || ५,२२,४९२ || ३६.९५% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || कोप्पुल राजू || ६८,९६४ || ४.८८% |- | नोटा || नोटा || १३,४१७ || ०.९५% |- | मताधिक्य || वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी || २,४५,८९० || १७.३७% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[अदाला प्रभाकर रेड्डी]]''' || '''६,८३,८३०''' || '''४८.६३%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || बीड मस्तान राव || ५,३५,२५९ || ३८.०६% |- | [[सीपीआय(एम)]] || [[चल्ला वेंकय्या]] || २६,८०३ || १.९१% |- | [[जनसेना पक्ष]] || चेंदारेड्डी पसुपुलती || २५,५७६ || १.८२% |- | नोटa || नोटा || २०,८४१ || १.४८% |- | मताधिक्य || अदाला प्रभाकर रेड्डी || १,४८,५७१ || १०.५७% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''५,७६,३९६''' || '''४७.९४%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || ५,४२,९२० || ४५.१६% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || वाकाटी नारायण रेड्डी || २२,८६० || १.९०% |- | नोटा || नोटा || ९,०६२ || ०.७५% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || ३३,४७६ || २.७८% |} === २०१२ पोटनिवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Nellore_Lok_Sabha_constituency Nellore Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''५,३५,४३२''' || '''५२.८१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || टी. सुब्बारामी रेड्डी || २,४३,८८७ || २४.०५% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || सोमरेड्डी चंद्रमोहन रेड्डी || २,०४,२८४ || २०.१५% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || २,९१,५४५ || २८.७६% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''४,३०,५८२''' || '''४२.९४%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वानंगापुडी कल्याणी]] || ३,७५,८८९ || ३७.४९% |- | प्रजा राज्यम पक्ष || [[पेन्चाला रेड्डी]] || १,३८,६३६ || १३.८३% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || ५४,६९३ || ५.४५% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''४,६७,१६८''' || '''५४.१०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || ३,३८,२५१ || ३९.१६% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || १,२८,९१७ || १४.९४% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[वुक्काला राजेश्वरम्मा]]''' || '''३,८१,५७४''' || '''४९.८२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || ३,४१,१२१ || ४४.५४% |- | मताधिक्य || वुक्काला राजेश्वरम्मा || ४०,४५३ || ५.२८% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''३,२२,६३६''' || '''४५.०९%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || २,९८,७८० || ४१.७५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || कर्नाटी वेंकटेश्वरलू || ८२,८०६ || ११.५७% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || २३,८५६ || ३.३४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''३,१३,१८८''' || '''४५.५८%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || टी. पी. कोदांडा रामारेड्डी || २,४६,८९६ || ३५.९३% |- | NTR तेदेप || मत्सा व्यंकटेश्वरलू || १,००,०१२ || १४.५५% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || ६६,२९२ || ९.६५% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कुदिपुलि पड्मनाभम]]''' || '''३,२१,४१०''' || '''५१.४०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || एम. पेच्चय्या || २,४५,६२० || ३९.३०% |- | मताधिक्य || कुदिपुलि पड्मनाभम || ७५,७९० || १२.१०% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोर्लागुंटा जर्नादन]]''' || '''३,६५,४२०''' || '''५३.६०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[पुचलापल्ली पेच्चय्या]] || ३,०१,२५० || ४४.२०% |- | मताधिक्य || कोर्लागुंटा जर्नादन || ६४,१७० || ९.४०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[पुचलापल्ली पेच्चय्या]]''' || '''३,२८,४५०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[डी. कामाक्षाया]] || २,४५,३२० || ४१.७०% |- | मताधिक्य || पुचलापल्ली पेच्चय्या || ८३,१३० || १४.१०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''५९.६०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || पी. सी. रेड्डी || १,४५,२१० || ३३.५०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || १,१३,२१० || २६.१०% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,४२,६५०''' || '''५८.१०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,६२,४५० || ३८.९०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || ८०,२०० || १९.२०% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,१५,३२०''' || '''६२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,१२,४५० || ३२.६०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || १,०२,८७० || २९.८०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सी. मुथय्या]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,६२,३५० || ४४.८०% |- | मताधिक्य || सी. मुथय्या || २३,०७० || ६.४०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बी. अंजप्पा]]''' || '''१,५४,२५०''' || '''५२.४०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || ई. व्ही. चिन्नाया || १,२८,४५० || ४३.६०% |- | मताधिक्य || बी. अंजप्पा || २५,८०० || ८.८०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बी. अंजप्पा]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५४.६०%''' |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || एम. व्ही. कृष्णा राव || १,१२,४५० || ४२.२०% |- | मताधिक्य || बी. अंजप्पा || ३२,८७० || १२.४०% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[बी. रामचंद्र रेड्डी]]''' || '''१,३८,५२०''' || '''५२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || टी. ए. रामचंद्र राव || १,१२,३४० || ४२.२०% |- | मताधिक्य || बी. रामचंद्र रेड्डी || २६,१८० || ९.९०% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp19.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नेल्लोर जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:तिरुपती जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] 2ugcabjhkzld8ok2wtnb4qe9b16cic5 2710391 2710390 2026-09-17T19:47:42Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710391 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Nellore Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[नेल्लोर जिल्हा|नेल्लोर जिल्ह्याचा]] बहुतांश भाग आणि [[तिरुपती जिल्हा|तिरुपती जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[कांदुकुर विधानसभा मतदारसंघ|कांदुकुर]] # [[कावली विधानसभा मतदारसंघ|कावली]] # [[अत्मकुर विधानसभा मतदारसंघ|अत्मकुर]] # [[कोवुर विधानसभा मतदारसंघ|कोवुर]] # [[नेल्लोर शहर विधानसभा मतदारसंघ|नेल्लोर शहर]] # [[नेल्लोर ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|नेल्लोर ग्रामीण]] # [[उदयगिरी विधानसभा मतदारसंघ|उदयगिरी]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[बी. रामचंद्र रेड्डी]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[बी. अंजप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[बी. अंजप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[सी. मुथय्या]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[डी. कामाक्षाया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[पुचलापल्ली पेच्चय्या]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[कोर्लागुंटा जर्नादन]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कुदिपुलि पड्मनाभम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | २०१२ (पोटनिवडणूक) || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]] || [[तेलुगू देसम पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]]''' || '''७,६८,३८२''' || '''५४.३२%''' |- | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || ५,२२,४९२ || ३६.९५% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || कोप्पुल राजू || ६८,९६४ || ४.८८% |- | नोटा || नोटा || १३,४१७ || ०.९५% |- | मताधिक्य || वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी || २,४५,८९० || १७.३७% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[अदाला प्रभाकर रेड्डी]]''' || '''६,८३,८३०''' || '''४८.६३%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || बीड मस्तान राव || ५,३५,२५९ || ३८.०६% |- | [[सीपीआय(एम)]] || [[चल्ला वेंकय्या]] || २६,८०३ || १.९१% |- | [[जनसेना पक्ष]] || चेंदारेड्डी पसुपुलती || २५,५७६ || १.८२% |- | नोटa || नोटा || २०,८४१ || १.४८% |- | मताधिक्य || अदाला प्रभाकर रेड्डी || १,४८,५७१ || १०.५७% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''५,७६,३९६''' || '''४७.९४%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[अदाला प्रभाकर रेड्डी]] || ५,४२,९२० || ४५.१६% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || वाकाटी नारायण रेड्डी || २२,८६० || १.९०% |- | नोटा || नोटा || ९,०६२ || ०.७५% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || ३३,४७६ || २.७८% |} === २०१२ पोटनिवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Nellore_Lok_Sabha_constituency Nellore Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वायएसआरसीपी]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''५,३५,४३२''' || '''५२.८१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || टी. सुब्बारामी रेड्डी || २,४३,८८७ || २४.०५% |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || सोमरेड्डी चंद्रमोहन रेड्डी || २,०४,२८४ || २०.१५% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || २,९१,५४५ || २८.७६% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/nellore-lok-sabha-constituency Nellore Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मेकपटी राजामोहन रेड्डी]]''' || '''४,३०,५८२''' || '''४२.९४%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वानंगापुडी कल्याणी]] || ३,७५,८८९ || ३७.४९% |- | प्रजा राज्यम पक्ष || [[पेन्चाला रेड्डी]] || १,३८,६३६ || १३.८३% |- | मताधिक्य || मेकपटी राजामोहन रेड्डी || ५४,६९३ || ५.४५% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''४,६७,१६८''' || '''५४.१०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || ३,३८,२५१ || ३९.१६% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || १,२८,९१७ || १४.९४% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[वुक्काला राजेश्वरम्मा]]''' || '''३,८१,५७४''' || '''४९.८२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[पनबाका लक्ष्मी]] || ३,४१,१२१ || ४४.५४% |- | मताधिक्य || वुक्काला राजेश्वरम्मा || ४०,४५३ || ५.२८% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''३,२२,६३६''' || '''४५.०९%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[वुक्काला राजेश्वरम्मा]] || २,९८,७८० || ४१.७५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || कर्नाटी वेंकटेश्वरलू || ८२,८०६ || ११.५७% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || २३,८५६ || ३.३४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पनबाका लक्ष्मी]]''' || '''३,१३,१८८''' || '''४५.५८%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || टी. पी. कोदांडा रामारेड्डी || २,४६,८९६ || ३५.९३% |- | NTR तेदेप || मत्सा व्यंकटेश्वरलू || १,००,०१२ || १४.५५% |- | मताधिक्य || पनबाका लक्ष्मी || ६६,२९२ || ९.६५% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कुदिपुलि पड्मनाभम]]''' || '''३,२१,४१०''' || '''५१.४०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || एम. पेच्चय्या || २,४५,६२० || ३९.३०% |- | मताधिक्य || कुदिपुलि पड्मनाभम || ७५,७९० || १२.१०% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोर्लागुंटा जर्नादन]]''' || '''३,६५,४२०''' || '''५३.६०%''' |- | [[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]] || [[पुचलापल्ली पेच्चय्या]] || ३,०१,२५० || ४४.२०% |- | मताधिक्य || कोर्लागुंटा जर्नादन || ६४,१७० || ९.४०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[तेलुगू देसम पक्ष|तेदेप]]''' || '''[[पुचलापल्ली पेच्चय्या]]''' || '''३,२८,४५०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[डी. कामाक्षाया]] || २,४५,३२० || ४१.७०% |- | मताधिक्य || पुचलापल्ली पेच्चय्या || ८३,१३० || १४.१०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''५९.६०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || पी. सी. रेड्डी || १,४५,२१० || ३३.५०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || १,१३,२१० || २६.१०% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,४२,६५०''' || '''५८.१०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,६२,४५० || ३८.९०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || ८०,२०० || १९.२०% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. कामाक्षाया]]''' || '''२,१५,३२०''' || '''६२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,१२,४५० || ३२.६०% |- | मताधिक्य || डी. कामाक्षाया || १,०२,८७० || २९.८०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सी. मुथय्या]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || बी. रामचंद्र रेड्डी || १,६२,३५० || ४४.८०% |- | मताधिक्य || सी. मुथय्या || २३,०७० || ६.४०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बी. अंजप्पा]]''' || '''१,५४,२५०''' || '''५२.४०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || ई. व्ही. चिन्नाया || १,२८,४५० || ४३.६०% |- | मताधिक्य || बी. अंजप्पा || २५,८०० || ८.८०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बी. अंजप्पा]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५४.६०%''' |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || एम. व्ही. कृष्णा राव || १,१२,४५० || ४२.२०% |- | मताधिक्य || बी. अंजप्पा || ३२,८७० || १२.४०% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[बी. रामचंद्र रेड्डी]]''' || '''१,३८,५२०''' || '''५२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || टी. ए. रामचंद्र राव || १,१२,३४० || ४२.२०% |- | मताधिक्य || बी. रामचंद्र रेड्डी || २६,१८० || ९.९०% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S01/partycomp19.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{आंध्र प्रदेशातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नेल्लोर जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:तिरुपती जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] hzmtxv2qtpvv23hwn1h01h5x1rzbjcv 0 50761 2710470 2527971 2026-09-18T04:33:06Z अभय नातू 206 माहिती 2710470 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राजकोट लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[गुजरात]] राज्यातील २६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Rajkot Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[राजकोट जिल्हा|राजकोट जिल्ह्याचा]] बहुतांश भाग आणि [[मोरबी जिल्हा|मोरबी जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == राजकोट लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[टंकारा विधानसभा मतदारसंघ|टंकारा]] # [[वांकानेर विधानसभा मतदारसंघ|वांकानेर]] # [[राजकोट पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|राजकोट पूर्व]] # [[राजकोट पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|राजकोट पश्चिम]] # [[राजकोट दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|राजकोट दक्षिण]] # [[राजकोट ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|राजकोट ग्रामीण]] (अनुसूचित जाती) # [[जसदाण विधानसभा मतदारसंघ|जसदाण]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[हर्षदभाई जोशी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[एम. आर. मसानी]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[उच्छंगराय नवलशंकर ढेबर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | १९६७ (पोटनिवडणूक) || [[मीनू मसानी]] || [[स्वतंत्र पक्ष]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[एम. आर. मसानी]] || [[स्वतंत्र पक्ष]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[घनश्यामभाई ओझा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[केशुभाई पटेल]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[रामजीभाई मावजीभाई मवाणी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[मनोहरसिंहजी प्रद्युम्नसिंहजी जाडेजा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[शिवलाल वेकारिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[शिवलाल वेकारिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[वल्लभभाई कथीरिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[वल्लभभाई कथीरिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[वल्लभभाई कथीरिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[वल्लभभाई कथीरिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[कुंवरजीभाई बावळिया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[मोहनभाई कुंदारिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[मोहनभाई कुंदारिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[पुरुषोत्तम रूपाला]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/rajkot-lok-sabha-constituency Rajkot Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[पुरुषोत्तम रूपाला]]''' || '''८,५७,७९२''' || '''६७.३७%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[परेश धानाणी]] || ३,७३,५३२ || २९.३३% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || मनावडा मुकाभाई || १२,९९२ || १.०२% |- | नोटा || नोटा || १५,८९२ || १.२५% |- | मताधिक्य || पुरुषोत्तम रूपाला || ४,८४,२६० || ३८.०४% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/rajkot-lok-sabha-constituency Rajkot Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[मोहनभाई कुंदारिया]]''' || '''७,५८,६४५''' || '''६३.१६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[ललित कगथरा]] || ३,९०,२३८ || ३२.४७% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || विजय परमार || १५,३८४ || १.२८% |- | नोटा || नोटa || १८,३६२ || १.५३% |- | मताधिक्य || मोहनभाई कुंदारिया || ३,६८,४०७ || ३०.६९% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/rajkot-lok-sabha-constituency Rajkot Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[मोहनभाई कुंदारिया]]''' || '''६,२१,५२४''' || '''५८.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कुंवरजीभाई बावळिया]] || ३,७५,०९६ || ३५.४८% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || जशवंतभाई भाटी || १४,६२९ || १.३८% |- | नोटा || नोटा || १७,४१० || १.६५% |- | मताधिक्य || मोहनभाई कुंदारिया || २४६,४२८ || २३.३२% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/rajkot-lok-sabha-constituency Rajkot Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कुंवरजीभाई बावळिया]]''' || '''३,०७,४३४''' || '''४७.३४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || किरणभाई पटेल || २,८२,७३९ || ४३.५४% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || शिराझभाई भानभाणी || १९,९४२ || ३.०७% |- | मताधिक्य || कुंवरजीभाई बावळिया || २४,६९५ || ३.८०% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Rajkot_Lok_Sabha_constituency Rajkot Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[वल्लभभाई कथीरिया]]''' || '''३,२०,६०४''' || '''५९.५२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मनोहरसिंहजी प्रद्युम्नसिंहजी जाडेजा]] || १,७६,६३४ || ३२.८०% |- | मताधिक्य || वल्लभभाई कथीरिया || १,४३,९७० || २६.७२% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[वल्लभभाई कथीरिया]]''' || '''३,६३,३५१''' || '''५६.७२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || विठ्ठलभाई रादडिया || २,४,३५४ || ३५.०१% |- | मताधिक्य || वल्लभभाई कथीरिया || १,३९,००७ || २१.७१% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[वल्लभभाई कथीरिया]]''' || '''४,२५,१८५''' || '''६२.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[विठ्ठलभाई रादडिया]] || १,७१,४१३ || २५.२०% |- | राजपा || शिवलाल वेकारिया || ६९,४१० || १०.२०% |- | मताधिक्य || वल्लभभाई कथीरिया || २,५३,७७२ || ३७.३०% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[वल्लभभाई कथीरिया]]''' || '''२,९१,५२०''' || '''५६.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || रामजीभाई मावजीभाई मवाणी || १,३५,४२० || २६.१०% |- | मताधिक्य || वल्लभभाई कथीरिया || १,५६,१०० || ३०.००% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[शिवलाल वेकारिया]]''' || '''२,५८,३२०''' || '''५२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मनोहरसिंहजी प्रद्युम्नसिंहजी जाडेजा]] || १,८८,४५० || ३८.२०% |- | मताधिक्य || शिवलाल वेकारिया || ६९,८७० || १४.२०% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[शिवलाल वेकारिया]]''' || '''३,३५,४२०''' || '''६२.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मनोहरसिंहजी प्रद्युम्नसिंहजी जाडेजा]] || १,७५,३२० || ३२.६०% |- | मताधिक्य || शिवलाल वेकारिया || १,६०,१०० || २९.९०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मनोहरसिंहजी प्रद्युम्नसिंहजी जाडेजा]]''' || '''२,३५,४२०''' || '''५२.१०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[चिमनभाई शुक्ला]] || १,८५,३२० || ४१.१०% |- | मताधिक्य || मनोहरसिंहजी प्रद्युम्नसिंहजी जाडेजा || ५०,१०० || ११.००% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[रामजीभाई मावजीभाई मवाणी]]''' || '''१,९८,५२०''' || '''४८.२०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[चिमनभाई शुक्ला]] || १,६५,४२० || ४०.१०% |- | मताधिक्य || रामजीभाई मावजीभाई मवाणी || ३३,१०० || ८.१०% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[केशुभाई पटेल]]''' || '''२,२५,६२०''' || '''६२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || घनश्यामभाई ओझा || १,२५,३२० || २४.६०% |- | मताधिक्य || केशुभाई पटेल || १,००,३०० || २७.८०% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[घनश्यामभाई ओझा]]''' || '''१,७५,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || [[एम. आर. मसानी]] || १,२५,४२० || ३८.७०% |- | मताधिक्य || घनश्यामभाई ओझा || ५०,००० || १५.४०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[स्वतंत्र पक्ष]]''' || '''[[एम. आर. मसानी]]''' || '''१,५५,४२०''' || '''५२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || व्हिएम शाह || १,२२,३४० || ४१.२०% |- | मताधिक्य || एम. आर. मसानी || ३३,०८० || ११.२०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[उच्छंगराय नवलशंकर ढेबर]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५६.१०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || नारोत्तम लालजी शाह || ९८,४५० || ३८.००% |- | मताधिक्य || उच्छंगराय नवलशंकर ढेबर || ४६,८७० || १८.१०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[एम. आर. मसानी]]''' || '''१,२५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || जयसुखलाल हाथी || १,०५,३२० || ४२.९०% |- | मताधिक्य || एम. आर. मसानी || २०,१०० || ८.३०% |} === १९५२ निवडणूक (सौराष्ट्र राज्य) <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[हर्षदभाई जोशी]]''' || '''१,१२,४५०''' || '''५४.१०%''' |- | [[किसाण मजदूर प्रजा पक्ष]] || बी. ए. पटेल || ८५,३२० || ४१.१०% |- | मताधिक्य || हर्षदभाई जोशी || २७,१३० || १३.००% |} ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S06/partycomp04.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:राजकोट जिल्हा]] [[वर्ग:गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:मोरबी जिल्हा]] [[वर्ग:राजकोट लोकसभा मतदारसंघ|*]] i6rk771g18zpi25cep2cnk6kpa6uhvq 0 50965 2710402 2443155 2026-09-17T21:10:21Z अभय नातू 206 माहिती 2710402 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[छत्तीसगड]] राज्यातील ११ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Mahasamund Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[महासमुंद जिल्हा|महासमुंद]], [[गरियाबंद जिल्हा|गरियाबंद]] आणि [[धमतरी जिल्हा|धमतरी]] जिल्ह्यांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == महासमुंद लोकसभा मतदारसंघात खालील आठ विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[सराइपाली विधानसभा मतदारसंघ|सराइपाली]] (अनुसूचित जाती) # [[बसना विधानसभा मतदारसंघ|बसना]] # [[खल्लारी विधानसभा मतदारसंघ|खल्लारी]] # [[महासमुंद विधानसभा मतदारसंघ|महासमुंद]] # [[राजिम विधानसभा मतदारसंघ|राजिम]] # [[बिंद्रानवागड विधानसभा मतदारसंघ|बिंद्रानवागड]] (अनुसूचित जमाती) # [[करूद विधानसभा मतदारसंघ|करूद]] # [[धमतरी विधानसभा मतदारसंघ|धमतरी]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५२]] || [[शेवदास दगा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[श्रीकृष्ण अगरवाल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[ब्रीजलाल वर्मा]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[पवन दिवाण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[पवन दिवाण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[चंद्रशेखर साहू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[श्यामा चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[अजित जोगी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००९]] || [[चंदूलाल साहू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१४]] || [[चंदूलाल साहू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१९]] || [[चुन्नीलाल साहू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०२४]] || [[रूपकुमारी चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/mahasamund-lok-sabha-constituency Mahasamund Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रूपकुमारी चौधरी]]''' || '''७,०३,६५९''' || '''५३.१४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[ताम्रध्वज साहू]] || ५,५८,२०३ || ४२.१६% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || बसंत सिन्हा || १२,५११ || ०.९४% |- | नोटा || नोटa || ४,२३२ || ०.३२% |- | मताधिक्य || रूपकुमारी चौधरी || १,४५,४५६ || १०.९८% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/mahasamund-lok-sabha-constituency Mahasamund Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चुन्नीलाल साहू]]''' || '''६,१६,५८०''' || '''५०.४४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || धनेंद्र साहू || ५,२६,०६९ || ४३.०५% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || धरमसिंह ठाकूर || १७,२६० || १.४१% |- | नोटा || नोटा || २१,२४१ || १.७४% |- | मताधिक्य || चुन्नीलाल साहू || ९०,५११ || ७.३९% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/mahasamund-lok-sabha-constituency Mahasamund Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंदूलाल साहू]]''' || '''५,०३,५१४''' || '''४४.५८%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[अजित जोगी]] || ५,०२,२९७ || ४४.४७% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || लक्ष्मण सांडिल्य || १५,६९४ || १.३९% |- | नोटा || नोटा || २१,२७९ || १.८८% |- | मताधिक्य || चंदूलाल साहू || १,२१७ || ०.११% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/mahasamund-lok-sabha-constituency Mahasamund Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंदूलाल साहू]]''' || '''३,७१,२६७''' || '''४४.३७%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || मोतीलाल साहू || ३,२३,९९२ || ३८.७२% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || धनसिंग कोसरिया || २३,११३ || २.७६% |- | मताधिक्य || चंदूलाल साहू || ४७,२७५ || ५.६५% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Mahasamund_Lok_Sabha_constituency Mahasamund Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अजित जोगी]]''' || '''४,३८,९६२''' || '''५२.५९%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || ३,४०,५४१ || ४०.८१% |- | मताधिक्य || अजित जोगी || ९८,४२१ || ११.७८% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[श्यामा चरण शुक्ला]]''' || '''३,१९,५९०''' || '''५०.७०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[चंद्रशेखर साहू]] || २,८३,२४१ || ४४.९४% |- | मताधिक्य || श्यामा चरण शुक्ला || ३६,३४९ || ५.७६% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंद्रशेखर साहू]]''' || '''२,८७,९१३''' || '''४५.४६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || २,८३,१३६ || ४४.७१% |- | मताधिक्य || चंद्रशेखर साहू || ४,७७७ || ०.७५% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पवन दिवाण]]''' || '''२,३६,८५४''' || '''४४.१२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चंद्रशेखर साहू || २,१५,६०५ || ४०.१६% |- | मताधिक्य || पवन दिवाण || २१,२४९ || ३.९६% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पवन दिवाण]]''' || '''२,२८,६४०''' || '''५१.२०%''' |- | [[जनता दल]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || १,५६,४५० || ३५.०१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चंद्रशेखर साहू || ५५,४२० || १२.४०% |- | मताधिक्य || पवन दिवाण || ७२,१९० || १६.१९% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५५.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || पवन दिवाण || १,९५,३२० || ४०.९१% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || ७०,१०० || १४.६९% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''२,५८,९४०''' || '''६४.२०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || त्रिभुवन यादव || १,२२,५६० || ३०.३९% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || १,३६,३८० || ३३.८१% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५४.५०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[ब्रीजलाल वर्मा]] || १,२५,६४० || ३६.९२% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || ५९,७८० || १७.५८% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[ब्रीजलाल वर्मा]]''' || '''२,०५,४२०''' || '''६२.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[श्रीकृष्ण अगरवाल]] || १,०८,५६० || ३३.०७% |- | मताधिक्य || ब्रीजलाल वर्मा || ९६,८६० || २९.५३% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[श्रीकृष्ण अगरवाल]]''' || '''१,६५,३२०''' || '''५८.४०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || ब्रीजलाल वर्मा || ९८,६५० || ३४.८३% |- | मताधिक्य || श्रीकृष्ण अगरवाल || ६६,६७० || २३.५७% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''१,४२,५६०''' || '''५२.३०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || ब्रीजलाल वर्मा || १,०१,५२० || ३७.२३% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || ४१,०४० || १५.०७% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''१,२५,३४०''' || '''५१.२०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || खूभचंद बघेल || ९४,५२० || ३८.५४% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || ३०,८२० || १२.६६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''१,१२,४५०''' || '''५३.४०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || खूभचंद बघेल || ८५,३४० || ४०.५३% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || २७,११० || १२.८७% |} === १९५२ निवडणूक (मध्य प्रदेश राज्य) <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[शेवदास दगा]]''' || '''९८,४५०''' || '''५२.८०%''' |- | [[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]] || खूभचंद बघेल || ७५,३२० || ४०.३६% |- | मताधिक्य || शेवदास दगा || २३,१३० || १२.४४% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== *{{भारतीय निवडणूक आयोग||S26/partycomp07.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:छत्तीसगढमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:महासमुंद जिल्हा]] [[वर्ग:गरियाबंद जिल्हा]] [[वर्ग:धमतरी जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] 4z67i5gqkyt125sc1ua1g4y9twgk1g1 2710403 2710402 2026-09-17T21:11:13Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710403 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[छत्तीसगड]] राज्यातील ११ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Mahasamund Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[महासमुंद जिल्हा|महासमुंद]], [[गरियाबंद जिल्हा|गरियाबंद]] आणि [[धमतरी जिल्हा|धमतरी]] जिल्ह्यांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == महासमुंद लोकसभा मतदारसंघात खालील आठ विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[सराइपाली विधानसभा मतदारसंघ|सराइपाली]] (अनुसूचित जाती) # [[बसना विधानसभा मतदारसंघ|बसना]] # [[खल्लारी विधानसभा मतदारसंघ|खल्लारी]] # [[महासमुंद विधानसभा मतदारसंघ|महासमुंद]] # [[राजिम विधानसभा मतदारसंघ|राजिम]] # [[बिंद्रानवागड विधानसभा मतदारसंघ|बिंद्रानवागड]] (अनुसूचित जमाती) # [[करूद विधानसभा मतदारसंघ|करूद]] # [[धमतरी विधानसभा मतदारसंघ|धमतरी]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[शेवदास दगा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[श्रीकृष्ण अगरवाल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[ब्रीजलाल वर्मा]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[पवन दिवाण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[पवन दिवाण]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[चंद्रशेखर साहू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[श्यामा चरण शुक्ला]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[अजित जोगी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[चंदूलाल साहू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[चंदूलाल साहू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[चुन्नीलाल साहू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[रूपकुमारी चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/mahasamund-lok-sabha-constituency Mahasamund Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रूपकुमारी चौधरी]]''' || '''७,०३,६५९''' || '''५३.१४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[ताम्रध्वज साहू]] || ५,५८,२०३ || ४२.१६% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || बसंत सिन्हा || १२,५११ || ०.९४% |- | नोटा || नोटa || ४,२३२ || ०.३२% |- | मताधिक्य || रूपकुमारी चौधरी || १,४५,४५६ || १०.९८% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/mahasamund-lok-sabha-constituency Mahasamund Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चुन्नीलाल साहू]]''' || '''६,१६,५८०''' || '''५०.४४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || धनेंद्र साहू || ५,२६,०६९ || ४३.०५% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || धरमसिंह ठाकूर || १७,२६० || १.४१% |- | नोटा || नोटा || २१,२४१ || १.७४% |- | मताधिक्य || चुन्नीलाल साहू || ९०,५११ || ७.३९% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/mahasamund-lok-sabha-constituency Mahasamund Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंदूलाल साहू]]''' || '''५,०३,५१४''' || '''४४.५८%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[अजित जोगी]] || ५,०२,२९७ || ४४.४७% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || लक्ष्मण सांडिल्य || १५,६९४ || १.३९% |- | नोटा || नोटा || २१,२७९ || १.८८% |- | मताधिक्य || चंदूलाल साहू || १,२१७ || ०.११% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/mahasamund-lok-sabha-constituency Mahasamund Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंदूलाल साहू]]''' || '''३,७१,२६७''' || '''४४.३७%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || मोतीलाल साहू || ३,२३,९९२ || ३८.७२% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || धनसिंग कोसरिया || २३,११३ || २.७६% |- | मताधिक्य || चंदूलाल साहू || ४७,२७५ || ५.६५% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Mahasamund_Lok_Sabha_constituency Mahasamund Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अजित जोगी]]''' || '''४,३८,९६२''' || '''५२.५९%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || ३,४०,५४१ || ४०.८१% |- | मताधिक्य || अजित जोगी || ९८,४२१ || ११.७८% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[श्यामा चरण शुक्ला]]''' || '''३,१९,५९०''' || '''५०.७०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[चंद्रशेखर साहू]] || २,८३,२४१ || ४४.९४% |- | मताधिक्य || श्यामा चरण शुक्ला || ३६,३४९ || ५.७६% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंद्रशेखर साहू]]''' || '''२,८७,९१३''' || '''४५.४६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || २,८३,१३६ || ४४.७१% |- | मताधिक्य || चंद्रशेखर साहू || ४,७७७ || ०.७५% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पवन दिवाण]]''' || '''२,३६,८५४''' || '''४४.१२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चंद्रशेखर साहू || २,१५,६०५ || ४०.१६% |- | मताधिक्य || पवन दिवाण || २१,२४९ || ३.९६% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पवन दिवाण]]''' || '''२,२८,६४०''' || '''५१.२०%''' |- | [[जनता दल]] || [[विद्या चरण शुक्ला]] || १,५६,४५० || ३५.०१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चंद्रशेखर साहू || ५५,४२० || १२.४०% |- | मताधिक्य || पवन दिवाण || ७२,१९० || १६.१९% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५५.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || पवन दिवाण || १,९५,३२० || ४०.९१% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || ७०,१०० || १४.६९% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''२,५८,९४०''' || '''६४.२०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || त्रिभुवन यादव || १,२२,५६० || ३०.३९% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || १,३६,३८० || ३३.८१% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५४.५०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[ब्रीजलाल वर्मा]] || १,२५,६४० || ३६.९२% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || ५९,७८० || १७.५८% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[ब्रीजलाल वर्मा]]''' || '''२,०५,४२०''' || '''६२.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[श्रीकृष्ण अगरवाल]] || १,०८,५६० || ३३.०७% |- | मताधिक्य || ब्रीजलाल वर्मा || ९६,८६० || २९.५३% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[श्रीकृष्ण अगरवाल]]''' || '''१,६५,३२०''' || '''५८.४०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || ब्रीजलाल वर्मा || ९८,६५० || ३४.८३% |- | मताधिक्य || श्रीकृष्ण अगरवाल || ६६,६७० || २३.५७% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''१,४२,५६०''' || '''५२.३०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || ब्रीजलाल वर्मा || १,०१,५२० || ३७.२३% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || ४१,०४० || १५.०७% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''१,२५,३४०''' || '''५१.२०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || खूभचंद बघेल || ९४,५२० || ३८.५४% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || ३०,८२० || १२.६६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विद्या चरण शुक्ला]]''' || '''१,१२,४५०''' || '''५३.४०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || खूभचंद बघेल || ८५,३४० || ४०.५३% |- | मताधिक्य || विद्या चरण शुक्ला || २७,११० || १२.८७% |} === १९५२ निवडणूक (मध्य प्रदेश राज्य) <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[शेवदास दगा]]''' || '''९८,४५०''' || '''५२.८०%''' |- | [[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]] || खूभचंद बघेल || ७५,३२० || ४०.३६% |- | मताधिक्य || शेवदास दगा || २३,१३० || १२.४४% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== *{{भारतीय निवडणूक आयोग||S26/partycomp07.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:छत्तीसगढमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:महासमुंद जिल्हा]] [[वर्ग:गरियाबंद जिल्हा]] [[वर्ग:धमतरी जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] 4ypk80ceb9k52qq84qxkf6ahce04ui3 0 50969 2710409 2534216 2026-09-17T21:15:35Z अभय नातू 206 माहिती 2710409 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राजनंदगाव लोकसभा मतदारसंघ''' (किंवा राजनांदगांव) हा [[छत्तीसगड]] राज्यातील ११ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Rajnandgaon Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[राजनंदगाव जिल्हा|राजनंदगाव]], [[कबीरधाम जिल्हा|कबीरधाम]] आणि [[मोहला मानपूर जिल्हा|मोहला मानपूर अमबागड चौकी]] जिल्ह्यांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == राजनंदगाव लोकसभा मतदारसंघात खालील आठ विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[पंडरिया विधानसभा मतदारसंघ|पंडरिया]] # [[कवर्धा विधानसभा मतदारसंघ|कवर्धा]] # [[खैरागड विधानसभा मतदारसंघ|खैरागड]] # [[डोंगरगड विधानसभा मतदारसंघ|डोंगरगड]] (अनुसूचित जाती) # [[राजनंदगाव विधानसभा मतदारसंघ|राजनंदगाव]] # [[डोंगरगाव विधानसभा मतदारसंघ|डोंगरगाव]] # [[खुज्जी विधानसभा मतदारसंघ|खुज्जी]] # [[मोहला-मानपूर विधानसभा मतदारसंघ|मोहला-मानपूर]] (अनुसूचित जमाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]] || [[मेजर राजा बहादूर वीरेंद्र बहादूर सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]] || [[मेजर राजा बहादूर वीरेंद्र बहादूर सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[पद्मावती देवी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[रामसहाय पांडे]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[मदन तीवारी]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[शिवेंद्र बहादूर सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[शिवेंद्र बहादूर सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[धर्मपाल सिंग गुप्ता]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[शिवेंद्र बहादूर सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[अशोक शर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[मोतीलाल वोरा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[डॉ. रमण सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | २००७ (पोटनिवडणूक) || [[देवव्रत सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[प्रदीप गांधी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००९]] || [[मधुसूदन यादव]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१४]] || [[अभिषेक सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१९]] || [[संतोष पांडे]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०२४]] || [[संतोष पांडे]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/rajnandgaon-lok-sabha-constituency Rajnandgaon Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[संतोष पांडे]]''' || '''७,१२,०५७''' || '''४९.२५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[भूपेश बघेल]] || ६,६७,६४६ || ४६.१८% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || देवलाल सिन्हा तंवर || १४,५३९ || १.०१% |- | नोटा || नोटा || ४,१२३ || ०.२९% |- | मताधिक्य || संतोष पांडे || ४४,४११ || ३.०७% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/rajnandgaon-lok-sabha-constituency Rajnandgaon Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[संतोष पांडे]]''' || '''६,६२,३८७''' || '''५०.६८%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || भोलाराम साहू || ५,५०,४९१ || ४२.११% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || रविकुंत चंद्रवंशी || १७,९१४ || १.३७% |- | नोटा || नोटा || १९,५६२ || १.५०% |- | मताधिक्य || संतोष पांडे || १,११,८९६ || ८.५७% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/rajnandgaon-lok-sabha-constituency Rajnandgaon Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[अभिषेक सिंग]]''' || '''६,४३,४७३''' || '''५४.६१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || कमलेश्वर वर्मा || ४,०७,५६२ || ३४.६१% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || आनंद राम साहू || २०,४५८ || १.७४% |- | नोटा || नोटa || १८,२३० || १.५५% |- | मताधिक्य || अभिषेक सिंग || २,३५,९११ || २०.००% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/rajnandgaon-lok-sabha-constituency Rajnandgaon Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[मधुसूदन यादव]]''' || '''४,३७,७२७''' || '''५२.६६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[देवव्रत सिंग]] || ३,१८,७५३ || ३८.३५% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || प्रफुल्ल रामटेके || १८,४५० || २.२२% |- | मताधिक्य || मधुसूदन यादव || १,१८,९७४ || १४.३१% |} === २००७ पोटनिवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Rajnandgaon_Lok_Sabha_constituency Rajnandgaon Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[देवव्रत सिंग]]''' || '''३,५६,५४५''' || '''४९.१२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || मधुसूदन यादव || ३,२९,९५३ || ४५.४६% |- | मताधिक्य || देवव्रत सिंग || २६,५९२ || ३.६६% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[प्रदीप गांधी]]''' || '''३,८९,२६४''' || '''४९.०२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[देवव्रत सिंग]] || ३,२८,६९७ || ४१.३९% |- | मताधिक्य || प्रदीप गांधी || ६०,५६७ || ७.६३% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[डॉ. रमण सिंग]]''' || '''३,०४,६११''' || '''५१.४६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मोतीलाल वोरा]] || २,७७,७९६ || ४६.९३% |- | मताधिक्य || डॉ. रमण सिंग || २६,८१५ || ४.५३% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मोतीलाल वोरा]]''' || '''३,०४,७१८''' || '''५०.८१%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[अशोक शर्मा]] || २,५२,४७७ || ४२.०९% |- | मताधिक्य || मोतीलाल वोरा || ५२,२४१ || ८.७२% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[अशोक शर्मा]]''' || '''२,३६,४१०''' || '''४४.५२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[शिवेंद्र बहादूर सिंग]] || २,१०,२५० || ३९.५९% |- | मताधिक्य || अशोक शर्मा || २६,१६० || ४.९३% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[शिवेंद्र बहादूर सिंग]]''' || '''२,२८,४५०''' || '''४८.९०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[धर्मपाल सिंग गुप्ता]] || १,९२,६५० || ४१.२४% |- | मताधिक्य || शिवेंद्र बहादूर सिंग || ३५,८०० || ७.६६% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[धर्मपाल सिंग गुप्ता]]''' || '''२,४५,६२०''' || '''५१.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[शिवेंद्र बहादूर सिंग]] || १,९८,४५० || ४१.२८% |- | मताधिक्य || धर्मपाल सिंग गुप्ता || ४७,१७० || ९.८२% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[शिवेंद्र बहादूर सिंग]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''६२.८०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || किशोरीलाल शुक्ला || १,२०,४५० || २८.५३% |- | मताधिक्य || शिवेंद्र बहादूर सिंग || १,४४,९७० || ३४.२७% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[शिवेंद्र बहादूर सिंग]]''' || '''१,९८,५२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[मदन तीवारी]] || १,२५,४२० || ३४.१८% |- | मताधिक्य || शिवेंद्र बहादूर सिंग || ७३,१०० || १९.९२% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[मदन तीवारी]]''' || '''२,१५,६२०''' || '''६२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[रामसहाय पांडे]] || १,१२,४५० || ३२.५८% |- | मताधिक्य || मदन तीवारी || १,०३,१७० || २९.८२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[रामसहाय पांडे]]''' || '''१,६८,५२०''' || '''५६.८०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || बीडी शुक्ला || ९८,४५० || ३३.१८% |- | मताधिक्य || रामसहाय पांडे || ७०,०७० || २३.६२% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पद्मावती देवी]]''' || '''१,४८,५२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जे. सिंग || १,०५,४२० || ३७.१४% |- | मताधिक्य || पद्मावती देवी || ४३,१०० || १५.१६% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मेजर राजा बहादूर वीरेंद्र बहादूर सिंग]]''' || '''१,२८,६५०''' || '''५२.८०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || मदन तीवारी || ९२,४५० || ३७.९४% |- | मताधिक्य || मेजर राजा बहादूर वीरेंद्र बहादूर सिंग || ३६,२०० || १४.८६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मेजर राजा बहादूर वीरेंद्र बहादूर सिंग]]''' || '''१,१५,४२०''' || '''५४.६०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || समर्थ लाल || ८५,६२० || ४०.५१% |- | मताधिक्य || मेजर राजा बहादूर वीरेंद्र बहादूर सिंग || २९,८०० || १४.०९% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S26/partycomp11.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:राजनांदगांव लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:राजनांदगांव जिल्हा]] [[वर्ग:कबीरधाम जिल्हा]] [[वर्ग:खैरागढ जिल्हा]] [[वर्ग:मोहला-मानपूर जिल्हा]] 7ert4o3o66iu0s1f5758y5pimoqghiu 0 50977 2710469 2442530 2026-09-18T04:27:44Z अभय नातू 206 माहिती 2710469 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''खरगौन लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[मध्य प्रदेश]] राज्यातील २९ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Khargone Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[अनुसूचित जमाती]] (ST) उमेदवारांसाठी राखीव आहे. या मतदारसंघात [[खरगौन जिल्हा|खरगौन]] आणि [[बडवाणी जिल्हा|बडवाणी]] जिल्ह्यांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == खरगौन लोकसभा मतदारसंघात खालील आठ विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[महेश्वर विधानसभा मतदारसंघ|महेश्वर]] (अनुसूचित जाती) # [[कसरावद विधानसभा मतदारसंघ|कसरावद]] # [[खरगौन विधानसभा मतदारसंघ|खरगौन]] # [[भगवानपुरा विधानसभा मतदारसंघ|भगवानपुरा]] (अनुसूचित जमाती) # [[सेंधवा विधानसभा मतदारसंघ|सेंधवा]] (अनुसूचित जमाती) # [[राजपूर विधानसभा मतदारसंघ|राजपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[पानसेमल विधानसभा मतदारसंघ|पानसेमल]] (अनुसूचित जमाती) # [[बडवाणी विधानसभा मतदारसंघ|बडवाणी]] (अनुसूचित जमाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[रामचंद्र बडे]] || [[भारतीय जनसंघ]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[तुलसीराम भटौरे]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[रामचंद्र बडे]] || [[भारतीय जनसंघ]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[रमेशेश्वर पाटीदार]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[सुभाष यादव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[सुभाष यादव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[रमेशेश्वर पाटीदार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[रमेशेश्वर पाटीदार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[रमेशेश्वर पाटीदार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[रमेशेश्वर पाटीदार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[ताराचंद पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[कृष्णमुरारी मोघे]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | २००७ (पोटनिवडणूक) || [[अरुण यादव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[माखनसिंग सोळंकी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[सुभाष पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[गजेंद्र पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[गजेंद्र पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/khargone-lok-sabha-constituency Khargone Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[गजेंद्र पटेल]]''' || '''८,१९,८६३''' || '''५२.८३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || पोरलाल खारते || ६,८४,८४५ || ४४.१३% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || मेश्राम मुजाल्दे || १४,९१४ || ०.९६% |- | नोटा || नोटा || १८,३१९ || १.१८% |- | मताधिक्य || गजेंद्र पटेल || १,३५,०१८ || ८.७०% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/khargone-lok-sabha-constituency Khargone Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[गजेंद्र पटेल]]''' || '''७,७३,५५०''' || '''५४.१९%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || डॉ. गोविंद मुझल्दा || ६,४३,९४० || ४५.१४% |- | नोटा || नोटा || १८,४२३ || १.२९% |- | मताधिक्य || गजेंद्र पटेल || १,२९,६१० || ९.०५% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/khargone-lok-sabha-constituency Khargone Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[सुभाष पटेल]]''' || '''६,४९,३५४''' || '''५६.८३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[रमेश पटेल]] || ३,९१,४७५ || ३४.२६% |- | [[आम आदमी पक्ष|आप]] || कैलास अवास्या || ३१,२२२ || २.७३% |- | नोटा || नोटa || १३,००८ || १.१४% |- | मताधिक्य || सुभाष पटेल || २,५७,८७९ || २२.५७% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/khargone-lok-sabha-constituency Khargone Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[माखनसिंग सोळंकी]]''' || '''३,५१,५०८''' || '''४६.७०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[अरुण यादव]] || ३,३७,०९- || ४४.७९% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || मालसिंग भवर || १६,४५२ || २.१८% |- | मताधिक्य || माखनसिंग सोळंकी || १४,४१४ || १.९१% |} === २००७ पोटनिवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Khargone_Lok_Sabha_constituency Khargone Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अरुण यादव]]''' || '''३,९६,९३०''' || '''५०.७१%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || कृष्णमुरारी मोघे || ३,७८,२४७ || ४८.३२% |- | मताधिक्य || अरुण यादव || १८,६८३ || २.३९% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[कृष्णमुरारी मोघे]]''' || '''३,५९,९२१''' || '''५०.८८%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || ताराचंद पटेल || ३,३१,०३२ || ४६.८०% |- | मताधिक्य || कृष्णमुरारी मोघे || २८,८८९ || ४.०८% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[ताराचंद पटेल]]''' || '''३,६६,९७७''' || '''५१.६९%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बालराम यादव]] || ३,२२,१४३ || ४५.३८% |- | मताधिक्य || ताराचंद पटेल || ४४,८३४ || ६.३१% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रमेशेश्वर पाटीदार]]''' || '''३,३७,६७६''' || '''४९.६९%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[सुभाष यादव]] || ३,३१,८१४ || ४८.८३% |- | मताधिक्य || रमेशेश्वर पाटीदार || ५,८६२ || ०.८६% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रमेशेश्वर पाटीदार]]''' || '''३,०२,५१०''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[सुभाष यादव]] || २,५८,३२० || ४३.८८% |- | मताधिक्य || रमेशेश्वर पाटीदार || ४४,१९० || ७.५२% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रमेशेश्वर पाटीदार]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''४९.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[सुभाष यादव]] || २,३२,४५० || ४४.२६% |- | मताधिक्य || रमेशेश्वर पाटीदार || २५,९७० || ४.९४% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रमेशेश्वर पाटीदार]]''' || '''३,०५,६२०''' || '''५६.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[सुभाष यादव]] || २,१५,३२० || ३९.७४% |- | मताधिक्य || रमेशेश्वर पाटीदार || ९०,३०० || १६.६६% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सुभाष यादव]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५८.१०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[रमेशेश्वर पाटीदार]] || १,७५,३२० || ३८.३८% |- | मताधिक्य || सुभाष यादव || ९०,१०० || १९.७२% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[सुभाष यादव]]''' || '''१,९८,५२०''' || '''५२.२०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[रमेशेश्वर पाटीदार]] || १,५४,३२० || ४०.६०% |- | मताधिक्य || सुभाष यादव || ४४,२०० || ११.६०% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[रमेशेश्वर पाटीदार]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''६२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || रामचंद्र बडे || १,२५,४२० || ३४.५६% |- | मताधिक्य || रमेशेश्वर पाटीदार || १,००,००० || २७.५४% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनसंघ]]''' || '''[[रामचंद्र बडे]]''' || '''१,६८,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || तुलसीराम भटौरे || १,३८,५२० || ४२.११% |- | मताधिक्य || रामचंद्र बडे || २९,९०० || ९.०९% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[तुलसीराम भटौरे]]''' || '''१,५५,३२०''' || '''४९.६०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[रामचंद्र बडे]] || १,३५,४२० || ४३.२५% |- | मताधिक्य || तुलसीराम भटौरे || १९,९०० || ६.३५% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनसंघ]]''' || '''[[रामचंद्र बडे]]''' || '''१,३८,५२०''' || '''५२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || कन्हैयालाल खादीवाला || १,१२,४५० || ४२.३०% |- | मताधिक्य || रामचंद्र बडे || २६,०७० || ९.८०% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S12/partycomp24.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{मध्य प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:मध्य प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:खरगौन जिल्हा]] [[वर्ग:बडवाणी जिल्हा]] 9q74flgs3cu9pbiiojyyli8a53p3sag 0 51130 2710466 2582503 2026-09-18T04:19:58Z अभय नातू 206 माहिती 2710466 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फुलबनी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[ओडिशा]] राज्यातील एक ऐतिहासिक [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[अनुसूचित जमाती]] (ST) उमेदवारांसाठी राखीव होता. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार (Delimitation) हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[कंधमाळ लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाळ]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]] || [[रामचंद्र मल्लिक]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[अद्वैत माझी]] || [[स्वतंत्र पक्ष]] |- | [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[बाकुरी नायक]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[समांत सुकदेव]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[श्रीभल्लभ पाणिग्राही]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[राधाकांत दिगाल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[नकुल नायक]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[मृत्युंजय नायक]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[मृत्युंजय नायक]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[पदमनवा बेहेरा]] || [[बीजू जनता दल]] |- | [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[पदमनवा बेहेरा]] || [[बीजू जनता दल]] |- | [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[सुग्रीव सिंग]] || [[बीजू जनता दल]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/phulbani-lok-sabha-constituency Phulbani Lok Sabha Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बीजू जनता दल|बीजद]]''' || '''[[सुग्रीव सिंग]]''' || '''३,५२,६९८''' || '''४९.२४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || अभिमन्यू बेहेरा || ३,०२,५५७ || ४२.२४% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || नकुल नायक || ३४,२०३ || ४.७७% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || सूर्यकांत मल्लिक || २५,८२१ || ३.६०% |- | मताधिक्य || सुग्रीव सिंग || ५०,१४१ || ७.००% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/phulbani-lok-sabha-constituency Phulbani Lok Sabha Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बीजू जनता दल|बीजद]]''' || '''[[पदमनवा बेहेरा]]''' || '''३,३५,४५१''' || '''५६.४१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मृत्युंजय नायक]] || २,२५,५१० || ३७.९२% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || सुरंजन नायक || ३३,७१२ || ५.६७% |- | मताधिक्य || पदमनवा बेहेरा || १,०९,९४१ || १८.४९% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/phulbani-lok-sabha-constituency Phulbani Lok Sabha Constituency Election Result 1998], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बीजू जनता दल|बीजद]]''' || '''[[पदमनवा बेहेरा]]''' || '''३,१८,४२०''' || '''५३.१४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मृत्युंजय नायक]] || २,३५,६१० || ३९.३२% |- | [[जनता दल]] || [[नकुल नायक]] || ४५,१२० || ७.५३% |- | मताधिक्य || पदमनवा बेहेरा || ८२,८१० || १३.८२% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Phulbani_Lok_Sabha_constituency Phulbani Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मृत्युंजय नायक]]''' || '''२,५८,३४०''' || '''४७.२०%''' |- | [[जनता दल]] || [[पदमनवा बेहेरा]] || २,०१,५२० || ३६.८१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || उदित चरण नायक || ८७,६४० || १६.००% |- | मताधिक्य || मृत्युंजय नायक || ५६,८२० || १०.३९% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मृत्युंजय नायक]]''' || '''२,१५,६२०''' || '''४६.८०%''' |- | [[जनता दल]] || [[नकुल नायक]] || १,८८,४५० || ४०.९०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || उदित चरण नायक || ५६,६५० || १२.३०% |- | मताधिक्य || मृत्युंजय नायक || २७,१७० || ५.९०% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[नकुल नायक]]''' || '''२,५२,४१०''' || '''५६.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[राधाकांत दिगाल]] || १,७५,३२० || ३८.९७% |- | मताधिक्य || नकुल नायक || ७७,०९० || १७.१३% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[राधाकांत दिगाल]]''' || '''२,१८,४५०''' || '''५८.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[नकुल नायक]] || १,३२,५४० || ३५.४४% |- | मताधिक्य || राधाकांत दिगाल || ८५,९१० || २२.९६% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[श्रीभल्लभ पाणिग्राही]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]] || [[समांत सुकदेव]] || १,०२,३५० || ३२.३७% |- | मताधिक्य || श्रीभल्लभ पाणिग्राही || ६३,०७० || १९.९३% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[समांत सुकदेव]]''' || '''१,७५,३२०''' || '''५९.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बाकुरी नायक]] || १,०८,४५० || ३६.५३% |- | मताधिक्य || समांत सुकदेव || ६६,८७० || २२.५७% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बाकुरी नायक]]''' || '''१,२५,४२०''' || '''४९.६०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || [[अद्वैत माझी]] || ९५,३२० || ३७.६९% |- | मताधिक्य || बाकुरी नायक || ३०,१०० || ११.९१% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[स्वतंत्र पक्ष]]''' || '''[[अद्वैत माझी]]''' || '''१,१२,४५०''' || '''४८.३०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[रामचंद्र मल्लिक]] || ९२,४५० || ३९.७२% |- | मताधिक्य || अद्वैत माझी || २०,००० || ८.५८% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[रामचंद्र मल्लिक]]''' || '''९८,४५०''' || '''५१.२०%''' |- | [[गणतंत्र परिषद]] || अद्वैत माझी || ७५,६२० || ३९.३३% |- | मताधिक्य || रामचंद्र मल्लिक || २२,८३० || ११.८७% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S18/partycomp15.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:ओडिशामधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:कंधमाळ जिल्हा]] [[वर्ग:गंजम जिल्हा]] [[वर्ग:बौध जिल्हा]] 9an2c6tfn8236v8dx4aqnmg9srwd7dl 2710467 2710466 2026-09-18T04:20:19Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710467 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फुलबनी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[ओडिशा]] राज्यातील एक ऐतिहासिक [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[अनुसूचित जमाती]] (ST) उमेदवारांसाठी राखीव होता. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार (Delimitation) हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[कंधमाळ लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाळ]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[रामचंद्र मल्लिक]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[अद्वैत माझी]] || [[स्वतंत्र पक्ष]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[बाकुरी नायक]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[समांत सुकदेव]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[श्रीभल्लभ पाणिग्राही]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[राधाकांत दिगाल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[नकुल नायक]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[मृत्युंजय नायक]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[मृत्युंजय नायक]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[पदमनवा बेहेरा]] || [[बीजू जनता दल]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[पदमनवा बेहेरा]] || [[बीजू जनता दल]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[सुग्रीव सिंग]] || [[बीजू जनता दल]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/phulbani-lok-sabha-constituency Phulbani Lok Sabha Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बीजू जनता दल|बीजद]]''' || '''[[सुग्रीव सिंग]]''' || '''३,५२,६९८''' || '''४९.२४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || अभिमन्यू बेहेरा || ३,०२,५५७ || ४२.२४% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || नकुल नायक || ३४,२०३ || ४.७७% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || सूर्यकांत मल्लिक || २५,८२१ || ३.६०% |- | मताधिक्य || सुग्रीव सिंग || ५०,१४१ || ७.००% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/phulbani-lok-sabha-constituency Phulbani Lok Sabha Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बीजू जनता दल|बीजद]]''' || '''[[पदमनवा बेहेरा]]''' || '''३,३५,४५१''' || '''५६.४१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मृत्युंजय नायक]] || २,२५,५१० || ३७.९२% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || सुरंजन नायक || ३३,७१२ || ५.६७% |- | मताधिक्य || पदमनवा बेहेरा || १,०९,९४१ || १८.४९% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/phulbani-lok-sabha-constituency Phulbani Lok Sabha Constituency Election Result 1998], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बीजू जनता दल|बीजद]]''' || '''[[पदमनवा बेहेरा]]''' || '''३,१८,४२०''' || '''५३.१४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मृत्युंजय नायक]] || २,३५,६१० || ३९.३२% |- | [[जनता दल]] || [[नकुल नायक]] || ४५,१२० || ७.५३% |- | मताधिक्य || पदमनवा बेहेरा || ८२,८१० || १३.८२% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Phulbani_Lok_Sabha_constituency Phulbani Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मृत्युंजय नायक]]''' || '''२,५८,३४०''' || '''४७.२०%''' |- | [[जनता दल]] || [[पदमनवा बेहेरा]] || २,०१,५२० || ३६.८१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || उदित चरण नायक || ८७,६४० || १६.००% |- | मताधिक्य || मृत्युंजय नायक || ५६,८२० || १०.३९% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मृत्युंजय नायक]]''' || '''२,१५,६२०''' || '''४६.८०%''' |- | [[जनता दल]] || [[नकुल नायक]] || १,८८,४५० || ४०.९०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || उदित चरण नायक || ५६,६५० || १२.३०% |- | मताधिक्य || मृत्युंजय नायक || २७,१७० || ५.९०% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[नकुल नायक]]''' || '''२,५२,४१०''' || '''५६.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[राधाकांत दिगाल]] || १,७५,३२० || ३८.९७% |- | मताधिक्य || नकुल नायक || ७७,०९० || १७.१३% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[राधाकांत दिगाल]]''' || '''२,१८,४५०''' || '''५८.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[नकुल नायक]] || १,३२,५४० || ३५.४४% |- | मताधिक्य || राधाकांत दिगाल || ८५,९१० || २२.९६% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[श्रीभल्लभ पाणिग्राही]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]] || [[समांत सुकदेव]] || १,०२,३५० || ३२.३७% |- | मताधिक्य || श्रीभल्लभ पाणिग्राही || ६३,०७० || १९.९३% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[समांत सुकदेव]]''' || '''१,७५,३२०''' || '''५९.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बाकुरी नायक]] || १,०८,४५० || ३६.५३% |- | मताधिक्य || समांत सुकदेव || ६६,८७० || २२.५७% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बाकुरी नायक]]''' || '''१,२५,४२०''' || '''४९.६०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || [[अद्वैत माझी]] || ९५,३२० || ३७.६९% |- | मताधिक्य || बाकुरी नायक || ३०,१०० || ११.९१% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[स्वतंत्र पक्ष]]''' || '''[[अद्वैत माझी]]''' || '''१,१२,४५०''' || '''४८.३०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[रामचंद्र मल्लिक]] || ९२,४५० || ३९.७२% |- | मताधिक्य || अद्वैत माझी || २०,००० || ८.५८% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[रामचंद्र मल्लिक]]''' || '''९८,४५०''' || '''५१.२०%''' |- | [[गणतंत्र परिषद]] || अद्वैत माझी || ७५,६२० || ३९.३३% |- | मताधिक्य || रामचंद्र मल्लिक || २२,८३० || ११.८७% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S18/partycomp15.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:ओडिशामधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:कंधमाळ जिल्हा]] [[वर्ग:गंजम जिल्हा]] [[वर्ग:बौध जिल्हा]] s03bhnj4xousglclidiqgrc6kkeyvrj 0 51153 2710369 2520950 2026-09-17T18:25:13Z अभय नातू 206 माहिती 2710369 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[झारखंड]] राज्यातील १४ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Singhbhum Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ अनुसूचित जमाती (ST) च्या उमेदवारांसाठी राखीव असून यात [[पश्चिम सिंगभूम जिल्हा]] आणि [[सराइकेला खरसावां जिल्हा|सराइकेला खरसावां जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघात खालील सहा विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[सराइकेला विधानसभा मतदारसंघ|सराइकेला]] (अनुसूचित जमाती) # [[चैबासा विधानसभा मतदारसंघ|चैबासा]] (अनुसूचित जमाती) # [[मजगाव विधानसभा मतदारसंघ|मजगाव]] (अनुसूचित जमाती) # [[जगन्नाथपूर विधानसभा मतदारसंघ|जगन्नाथपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[मनोहरपूर विधानसभा मतदारसंघ|मनोहरपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[चक्रधरपूर विधानसभा मतदारसंघ|चक्रधरपूर]] (अनुसूचित जमाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | १९५७ || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | १९६२ || [[हरी चरण सोय]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | १९६७ || [[कोलई बिरुआ]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | १९७१ || [[मोरोन सिंग पुरती]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | १९७७ || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | १९८० || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | १९८४ || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | १९८९ || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | १९९१ || [[कृष्णा मरांडी]] || [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |- | १९९६ || [[चित्रसेन सिंकू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | १९९८ || [[विजय सिंग सोय]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | १९९९ || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | २००४ || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | २००९ || [[मधू कोडा]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | २०१४ || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | २०१९ || [[गीता कोडा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | २०२४ || [[जोबा माझी]] || [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]]''' || '''[[जोबा माझी]]''' || '''५,२०,१६४''' || '''५१.६२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[गीता कोडा]] || ३,५१,७६२ || ३४.९१% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || दामोदर सिंग हंसदा || ४४,२९२ || ४.४०% |- | नोटा || नोटा || २३,९८२ || २.३८% |- | मताधिक्य || जोबा माझी || १,६८,४०२ || १६.७१% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[गीता कोडा]]''' || '''४,३१,८१५''' || '''४९.११%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || ३,५९,६६० || ४०.९०% |- | नोटा || नोटा || २४,२७० || २.७६% |- | मताधिक्य || गीता कोडा || ७२,१५५ || ८.२१% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लक्ष्मण गिलुवा]]''' || '''३,०३,१३१''' || '''३८.११%''' |- | जय भारत समानता पक्ष || [[गीता कोडा]] || २,१५,६०७ || २७.११% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || १,११,७९६ || १४.०६% |- | झारखंड विकास मोर्चा (प्रजातांत्रिक) || दशरथ गगराई || ३५,६८१ || ४.४९% |- | झारखंड दिशोम पार्टी || सालखन मुर्मू || २५,५४७ || ३.२१% |- | नोटा || नोटा || २७,०३७ || ३.४०% |- | मताधिक्य || लक्ष्मण गिलुवा || ८७,५२४ || ११.००% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[मधू कोडा]]''' || '''२,५६,८२७''' || '''४४.१४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || Barkuwar Gagrai ||१,६७,४८७ || २८.७८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || ९५,६५१ || १६.४४% |- | मताधिक्य || मधू कोडा || ८९,३४० || १५.३६% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Singhbhum_Lok_Sabha_constituency Singhbhum Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''२,८९,५८८''' || '''५१.४६%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || २,३६,२०७ || ४१.९६% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ५३,३८१ || ९.५०% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लक्ष्मण गिलुवा]]''' || '''२,५३,७२३''' || '''४६.०४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[विजय सिंग सोय]] || १,६९,१५८ || ३०.७०% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || ९१,२३१ || १६.५६% |- | मताधिक्य || लक्ष्मण गिलुवा || ८४,५६५ || १५.३४% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[विजय सिंग सोय]]''' || '''२,५४,२१८''' || '''४३.९२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,८४,९५० || ३१.९५% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,०८,८०५ || १८.८०% |- | मताधिक्य || विजय सिंग सोय || ६९,२६८ || ११.९७% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चित्रसेन सिंकू]]''' || '''२,०२,५६७''' || '''३८.२६%''' |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,५७,३१४ || २९.७३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,११,२०८ || २१.०२% |- | मताधिक्य || चित्रसेन सिंकू || ४५,२५३ || ८.५३% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]]''' || '''[[कृष्णा मरांडी]]''' || '''२,२२,५५१''' || '''४८.९४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,०१,५६४ || २२.३३% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || ९३,१८७ || २०.४९% |- | मताधिक्य || कृष्णा मरांडी || १,२०,९८७ || २६.६१% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,६५,९१०''' || '''३९.६६%''' |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,५८,२३१ || ३७.८२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चित्रसेन सिंकू || ५४,८०३ || १३.१०% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ७,६७९ || १.८४% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,७३,२६२''' || '''५१.९०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || मंगल सिंग लागुरी || ७३,६४१ || २२.०६% |- | [[झारखंड पक्ष]] || नरेन हेंब्रोम || ४०,५५३ || १२.१५% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ९९,६२१ || २९.८४% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,०१,९०८''' || '''४१.३३%''' |- | [[झारखंड पक्ष]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || ७७,९१० || ३१.६०% |- | [[जनता पक्ष]] || [[कोलई बिरुआ]] || ३४,२०२ || १३.८७% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || २४,००८ || ९.७३% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,१०,३०२''' || '''६३.४६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || ३८,५१५ || २२.१५% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[कोलई बिरुआ]] || २५,००० || १४.३९% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ७१,७८७ || ४१.३१% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[मोरोन सिंग पुरती]]''' || '''६४,९५०''' || '''४६.०३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोलई बिरुआ]] || ३८,१८० || २७.०६% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || २५,६५० || १८.१८% |- | मताधिक्य || मोरोन सिंग पुरती || २६,७७० || १८.९७% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[कोलई बिरुआ]]''' || '''५६,२४०''' || '''३८.८५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[हरी चरण सोय]] || ३८,४१० || २६.५४% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || २८,४५० || १९.६५% |- | मताधिक्य || कोलई बिरुआ || १७,८३० || १२.३१% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[हरी चरण सोय]]''' || '''६८,५१०''' || '''५२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || ४१,६२० || ३१.८४% |- | मताधिक्य || हरी चरण सोय || २६,८९० || २०.५६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[शंभू चरण गोडसोरा]]''' || '''५८,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || लखो बोद्रा || ३५,२१० || ३२.५७% |- | मताधिक्य || शंभू चरण गोडसोरा || २३,२१० || २१.५३% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S27/partycomp10.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:झारखंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:सराइकेला खरसावां जिल्हा]] [[वर्ग:पश्चिम सिंगभूम जिल्हा]] {{विस्तार}} q1lqfghlgbc63c2k7nrysntygvp6dl3 2710370 2710369 2026-09-17T18:26:22Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710370 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[झारखंड]] राज्यातील १४ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Singhbhum Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ अनुसूचित जमाती (ST) च्या उमेदवारांसाठी राखीव असून यात [[पश्चिम सिंगभूम जिल्हा]] आणि [[सराइकेला खरसावां जिल्हा|सराइकेला खरसावां जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघात खालील सहा विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[सराइकेला विधानसभा मतदारसंघ|सराइकेला]] (अनुसूचित जमाती) # [[चैबासा विधानसभा मतदारसंघ|चैबासा]] (अनुसूचित जमाती) # [[मजगाव विधानसभा मतदारसंघ|मजगाव]] (अनुसूचित जमाती) # [[जगन्नाथपूर विधानसभा मतदारसंघ|जगन्नाथपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[मनोहरपूर विधानसभा मतदारसंघ|मनोहरपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[चक्रधरपूर विधानसभा मतदारसंघ|चक्रधरपूर]] (अनुसूचित जमाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]] || [[हरी चरण सोय]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[कोलई बिरुआ]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[कृष्णा मरांडी]] || [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |- | [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[विजय सिंग सोय]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००९]] || [[मधू कोडा]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[२०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१४]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१९]] || [[गीता कोडा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०२४]] || [[जोबा माझी]] || [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]]''' || '''[[जोबा माझी]]''' || '''५,२०,१६४''' || '''५१.६२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[गीता कोडा]] || ३,५१,७६२ || ३४.९१% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || दामोदर सिंग हंसदा || ४४,२९२ || ४.४०% |- | नोटा || नोटा || २३,९८२ || २.३८% |- | मताधिक्य || जोबा माझी || १,६८,४०२ || १६.७१% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[गीता कोडा]]''' || '''४,३१,८१५''' || '''४९.११%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || ३,५९,६६० || ४०.९०% |- | नोटा || नोटा || २४,२७० || २.७६% |- | मताधिक्य || गीता कोडा || ७२,१५५ || ८.२१% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लक्ष्मण गिलुवा]]''' || '''३,०३,१३१''' || '''३८.११%''' |- | जय भारत समानता पक्ष || [[गीता कोडा]] || २,१५,६०७ || २७.११% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || १,११,७९६ || १४.०६% |- | झारखंड विकास मोर्चा (प्रजातांत्रिक) || दशरथ गगराई || ३५,६८१ || ४.४९% |- | झारखंड दिशोम पार्टी || सालखन मुर्मू || २५,५४७ || ३.२१% |- | नोटा || नोटा || २७,०३७ || ३.४०% |- | मताधिक्य || लक्ष्मण गिलुवा || ८७,५२४ || ११.००% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[मधू कोडा]]''' || '''२,५६,८२७''' || '''४४.१४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || Barkuwar Gagrai ||१,६७,४८७ || २८.७८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || ९५,६५१ || १६.४४% |- | मताधिक्य || मधू कोडा || ८९,३४० || १५.३६% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Singhbhum_Lok_Sabha_constituency Singhbhum Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''२,८९,५८८''' || '''५१.४६%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || २,३६,२०७ || ४१.९६% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ५३,३८१ || ९.५०% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लक्ष्मण गिलुवा]]''' || '''२,५३,७२३''' || '''४६.०४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[विजय सिंग सोय]] || १,६९,१५८ || ३०.७०% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || ९१,२३१ || १६.५६% |- | मताधिक्य || लक्ष्मण गिलुवा || ८४,५६५ || १५.३४% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[विजय सिंग सोय]]''' || '''२,५४,२१८''' || '''४३.९२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,८४,९५० || ३१.९५% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,०८,८०५ || १८.८०% |- | मताधिक्य || विजय सिंग सोय || ६९,२६८ || ११.९७% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चित्रसेन सिंकू]]''' || '''२,०२,५६७''' || '''३८.२६%''' |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,५७,३१४ || २९.७३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,११,२०८ || २१.०२% |- | मताधिक्य || चित्रसेन सिंकू || ४५,२५३ || ८.५३% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]]''' || '''[[कृष्णा मरांडी]]''' || '''२,२२,५५१''' || '''४८.९४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,०१,५६४ || २२.३३% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || ९३,१८७ || २०.४९% |- | मताधिक्य || कृष्णा मरांडी || १,२०,९८७ || २६.६१% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,६५,९१०''' || '''३९.६६%''' |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,५८,२३१ || ३७.८२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चित्रसेन सिंकू || ५४,८०३ || १३.१०% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ७,६७९ || १.८४% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,७३,२६२''' || '''५१.९०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || मंगल सिंग लागुरी || ७३,६४१ || २२.०६% |- | [[झारखंड पक्ष]] || नरेन हेंब्रोम || ४०,५५३ || १२.१५% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ९९,६२१ || २९.८४% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,०१,९०८''' || '''४१.३३%''' |- | [[झारखंड पक्ष]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || ७७,९१० || ३१.६०% |- | [[जनता पक्ष]] || [[कोलई बिरुआ]] || ३४,२०२ || १३.८७% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || २४,००८ || ९.७३% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,१०,३०२''' || '''६३.४६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || ३८,५१५ || २२.१५% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[कोलई बिरुआ]] || २५,००० || १४.३९% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ७१,७८७ || ४१.३१% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[मोरोन सिंग पुरती]]''' || '''६४,९५०''' || '''४६.०३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोलई बिरुआ]] || ३८,१८० || २७.०६% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || २५,६५० || १८.१८% |- | मताधिक्य || मोरोन सिंग पुरती || २६,७७० || १८.९७% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[कोलई बिरुआ]]''' || '''५६,२४०''' || '''३८.८५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[हरी चरण सोय]] || ३८,४१० || २६.५४% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || २८,४५० || १९.६५% |- | मताधिक्य || कोलई बिरुआ || १७,८३० || १२.३१% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[हरी चरण सोय]]''' || '''६८,५१०''' || '''५२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || ४१,६२० || ३१.८४% |- | मताधिक्य || हरी चरण सोय || २६,८९० || २०.५६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[शंभू चरण गोडसोरा]]''' || '''५८,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || लखो बोद्रा || ३५,२१० || ३२.५७% |- | मताधिक्य || शंभू चरण गोडसोरा || २३,२१० || २१.५३% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S27/partycomp10.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:झारखंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:सराइकेला खरसावां जिल्हा]] [[वर्ग:पश्चिम सिंगभूम जिल्हा]] {{विस्तार}} 77jleua2ewceaz4308r0ygud6husdgj 2710371 2710370 2026-09-17T18:26:52Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710371 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[झारखंड]] राज्यातील १४ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Singhbhum Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ अनुसूचित जमाती (ST) च्या उमेदवारांसाठी राखीव असून यात [[पश्चिम सिंगभूम जिल्हा]] आणि [[सराइकेला खरसावां जिल्हा|सराइकेला खरसावां जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघात खालील सहा विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[सराइकेला विधानसभा मतदारसंघ|सराइकेला]] (अनुसूचित जमाती) # [[चैबासा विधानसभा मतदारसंघ|चैबासा]] (अनुसूचित जमाती) # [[मजगाव विधानसभा मतदारसंघ|मजगाव]] (अनुसूचित जमाती) # [[जगन्नाथपूर विधानसभा मतदारसंघ|जगन्नाथपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[मनोहरपूर विधानसभा मतदारसंघ|मनोहरपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[चक्रधरपूर विधानसभा मतदारसंघ|चक्रधरपूर]] (अनुसूचित जमाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५७ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९६२ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[हरी चरण सोय]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९६७ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[कोलई बिरुआ]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९७१ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९७७ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९८० भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कृष्णा मरांडी]] || [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |- | [[१९९६ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[विजय सिंग सोय]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ भारतीय लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ भारतीय लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ भारतीय लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[मधू कोडा]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[२०१४ भारतीय लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ भारतीय लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[गीता कोडा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०२४ भारतीय लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[जोबा माझी]] || [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]]''' || '''[[जोबा माझी]]''' || '''५,२०,१६४''' || '''५१.६२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[गीता कोडा]] || ३,५१,७६२ || ३४.९१% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || दामोदर सिंग हंसदा || ४४,२९२ || ४.४०% |- | नोटा || नोटा || २३,९८२ || २.३८% |- | मताधिक्य || जोबा माझी || १,६८,४०२ || १६.७१% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[गीता कोडा]]''' || '''४,३१,८१५''' || '''४९.११%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || ३,५९,६६० || ४०.९०% |- | नोटा || नोटा || २४,२७० || २.७६% |- | मताधिक्य || गीता कोडा || ७२,१५५ || ८.२१% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लक्ष्मण गिलुवा]]''' || '''३,०३,१३१''' || '''३८.११%''' |- | जय भारत समानता पक्ष || [[गीता कोडा]] || २,१५,६०७ || २७.११% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || १,११,७९६ || १४.०६% |- | झारखंड विकास मोर्चा (प्रजातांत्रिक) || दशरथ गगराई || ३५,६८१ || ४.४९% |- | झारखंड दिशोम पार्टी || सालखन मुर्मू || २५,५४७ || ३.२१% |- | नोटा || नोटा || २७,०३७ || ३.४०% |- | मताधिक्य || लक्ष्मण गिलुवा || ८७,५२४ || ११.००% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[मधू कोडा]]''' || '''२,५६,८२७''' || '''४४.१४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || Barkuwar Gagrai ||१,६७,४८७ || २८.७८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || ९५,६५१ || १६.४४% |- | मताधिक्य || मधू कोडा || ८९,३४० || १५.३६% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Singhbhum_Lok_Sabha_constituency Singhbhum Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''२,८९,५८८''' || '''५१.४६%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || २,३६,२०७ || ४१.९६% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ५३,३८१ || ९.५०% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लक्ष्मण गिलुवा]]''' || '''२,५३,७२३''' || '''४६.०४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[विजय सिंग सोय]] || १,६९,१५८ || ३०.७०% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || ९१,२३१ || १६.५६% |- | मताधिक्य || लक्ष्मण गिलुवा || ८४,५६५ || १५.३४% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[विजय सिंग सोय]]''' || '''२,५४,२१८''' || '''४३.९२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,८४,९५० || ३१.९५% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,०८,८०५ || १८.८०% |- | मताधिक्य || विजय सिंग सोय || ६९,२६८ || ११.९७% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चित्रसेन सिंकू]]''' || '''२,०२,५६७''' || '''३८.२६%''' |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,५७,३१४ || २९.७३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,११,२०८ || २१.०२% |- | मताधिक्य || चित्रसेन सिंकू || ४५,२५३ || ८.५३% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]]''' || '''[[कृष्णा मरांडी]]''' || '''२,२२,५५१''' || '''४८.९४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,०१,५६४ || २२.३३% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || ९३,१८७ || २०.४९% |- | मताधिक्य || कृष्णा मरांडी || १,२०,९८७ || २६.६१% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,६५,९१०''' || '''३९.६६%''' |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,५८,२३१ || ३७.८२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चित्रसेन सिंकू || ५४,८०३ || १३.१०% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ७,६७९ || १.८४% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,७३,२६२''' || '''५१.९०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || मंगल सिंग लागुरी || ७३,६४१ || २२.०६% |- | [[झारखंड पक्ष]] || नरेन हेंब्रोम || ४०,५५३ || १२.१५% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ९९,६२१ || २९.८४% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,०१,९०८''' || '''४१.३३%''' |- | [[झारखंड पक्ष]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || ७७,९१० || ३१.६०% |- | [[जनता पक्ष]] || [[कोलई बिरुआ]] || ३४,२०२ || १३.८७% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || २४,००८ || ९.७३% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,१०,३०२''' || '''६३.४६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || ३८,५१५ || २२.१५% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[कोलई बिरुआ]] || २५,००० || १४.३९% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ७१,७८७ || ४१.३१% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[मोरोन सिंग पुरती]]''' || '''६४,९५०''' || '''४६.०३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोलई बिरुआ]] || ३८,१८० || २७.०६% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || २५,६५० || १८.१८% |- | मताधिक्य || मोरोन सिंग पुरती || २६,७७० || १८.९७% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[कोलई बिरुआ]]''' || '''५६,२४०''' || '''३८.८५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[हरी चरण सोय]] || ३८,४१० || २६.५४% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || २८,४५० || १९.६५% |- | मताधिक्य || कोलई बिरुआ || १७,८३० || १२.३१% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[हरी चरण सोय]]''' || '''६८,५१०''' || '''५२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || ४१,६२० || ३१.८४% |- | मताधिक्य || हरी चरण सोय || २६,८९० || २०.५६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[शंभू चरण गोडसोरा]]''' || '''५८,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || लखो बोद्रा || ३५,२१० || ३२.५७% |- | मताधिक्य || शंभू चरण गोडसोरा || २३,२१० || २१.५३% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S27/partycomp10.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:झारखंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:सराइकेला खरसावां जिल्हा]] [[वर्ग:पश्चिम सिंगभूम जिल्हा]] {{विस्तार}} d4qmcgpxkupep1mn91vhavhrlfhucic 2710372 2710371 2026-09-17T18:27:35Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2710372 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[झारखंड]] राज्यातील १४ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Singhbhum Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ अनुसूचित जमाती (ST) च्या उमेदवारांसाठी राखीव असून यात [[पश्चिम सिंगभूम जिल्हा]] आणि [[सराइकेला खरसावां जिल्हा|सराइकेला खरसावां जिल्ह्याचा]] काही भाग समाविष्ट आहे. == विधानसभा मतदारसंघ == सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघात खालील सहा विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[सराइकेला विधानसभा मतदारसंघ|सराइकेला]] (अनुसूचित जमाती) # [[चैबासा विधानसभा मतदारसंघ|चैबासा]] (अनुसूचित जमाती) # [[मजगाव विधानसभा मतदारसंघ|मजगाव]] (अनुसूचित जमाती) # [[जगन्नाथपूर विधानसभा मतदारसंघ|जगन्नाथपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[मनोहरपूर विधानसभा मतदारसंघ|मनोहरपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[चक्रधरपूर विधानसभा मतदारसंघ|चक्रधरपूर]] (अनुसूचित जमाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[हरी चरण सोय]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[कोलई बिरुआ]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[झारखंड पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कृष्णा मरांडी]] || [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[विजय सिंग सोय]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[मधू कोडा]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[गीता कोडा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[जोबा माझी]] || [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]]''' || '''[[जोबा माझी]]''' || '''५,२०,१६४''' || '''५१.६२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[गीता कोडा]] || ३,५१,७६२ || ३४.९१% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || दामोदर सिंग हंसदा || ४४,२९२ || ४.४०% |- | नोटा || नोटा || २३,९८२ || २.३८% |- | मताधिक्य || जोबा माझी || १,६८,४०२ || १६.७१% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[गीता कोडा]]''' || '''४,३१,८१५''' || '''४९.११%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || ३,५९,६६० || ४०.९०% |- | नोटा || नोटा || २४,२७० || २.७६% |- | मताधिक्य || गीता कोडा || ७२,१५५ || ८.२१% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लक्ष्मण गिलुवा]]''' || '''३,०३,१३१''' || '''३८.११%''' |- | जय भारत समानता पक्ष || [[गीता कोडा]] || २,१५,६०७ || २७.११% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || १,११,७९६ || १४.०६% |- | झारखंड विकास मोर्चा (प्रजातांत्रिक) || दशरथ गगराई || ३५,६८१ || ४.४९% |- | झारखंड दिशोम पार्टी || सालखन मुर्मू || २५,५४७ || ३.२१% |- | नोटा || नोटा || २७,०३७ || ३.४०% |- | मताधिक्य || लक्ष्मण गिलुवा || ८७,५२४ || ११.००% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/singhbhum-lok-sabha-constituency Singhbhum Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[मधू कोडा]]''' || '''२,५६,८२७''' || '''४४.१४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || Barkuwar Gagrai ||१,६७,४८७ || २८.७८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || ९५,६५१ || १६.४४% |- | मताधिक्य || मधू कोडा || ८९,३४० || १५.३६% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Singhbhum_Lok_Sabha_constituency Singhbhum Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''२,८९,५८८''' || '''५१.४६%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[लक्ष्मण गिलुवा]] || २,३६,२०७ || ४१.९६% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ५३,३८१ || ९.५०% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लक्ष्मण गिलुवा]]''' || '''२,५३,७२३''' || '''४६.०४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[विजय सिंग सोय]] || १,६९,१५८ || ३०.७०% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || ९१,२३१ || १६.५६% |- | मताधिक्य || लक्ष्मण गिलुवा || ८४,५६५ || १५.३४% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[विजय सिंग सोय]]''' || '''२,५४,२१८''' || '''४३.९२%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,८४,९५० || ३१.९५% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,०८,८०५ || १८.८०% |- | मताधिक्य || विजय सिंग सोय || ६९,२६८ || ११.९७% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चित्रसेन सिंकू]]''' || '''२,०२,५६७''' || '''३८.२६%''' |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,५७,३१४ || २९.७३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,११,२०८ || २१.०२% |- | मताधिक्य || चित्रसेन सिंकू || ४५,२५३ || ८.५३% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]]''' || '''[[कृष्णा मरांडी]]''' || '''२,२२,५५१''' || '''४८.९४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बागुन सुंब्रुई]] || १,०१,५६४ || २२.३३% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[चित्रसेन सिंकू]] || ९३,१८७ || २०.४९% |- | मताधिक्य || कृष्णा मरांडी || १,२०,९८७ || २६.६१% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,६५,९१०''' || '''३९.६६%''' |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || [[कृष्णा मरांडी]] || १,५८,२३१ || ३७.८२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चित्रसेन सिंकू || ५४,८०३ || १३.१०% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ७,६७९ || १.८४% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,७३,२६२''' || '''५१.९०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || मंगल सिंग लागुरी || ७३,६४१ || २२.०६% |- | [[झारखंड पक्ष]] || नरेन हेंब्रोम || ४०,५५३ || १२.१५% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ९९,६२१ || २९.८४% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,०१,९०८''' || '''४१.३३%''' |- | [[झारखंड पक्ष]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || ७७,९१० || ३१.६०% |- | [[जनता पक्ष]] || [[कोलई बिरुआ]] || ३४,२०२ || १३.८७% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || २४,००८ || ९.७३% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[बागुन सुंब्रुई]]''' || '''१,१०,३०२''' || '''६३.४६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मोरोन सिंग पुरती]] || ३८,५१५ || २२.१५% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[कोलई बिरुआ]] || २५,००० || १४.३९% |- | मताधिक्य || बागुन सुंब्रुई || ७१,७८७ || ४१.३१% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[मोरोन सिंग पुरती]]''' || '''६४,९५०''' || '''४६.०३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोलई बिरुआ]] || ३८,१८० || २७.०६% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || २५,६५० || १८.१८% |- | मताधिक्य || मोरोन सिंग पुरती || २६,७७० || १८.९७% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[कोलई बिरुआ]]''' || '''५६,२४०''' || '''३८.८५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[हरी चरण सोय]] || ३८,४१० || २६.५४% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || २८,४५० || १९.६५% |- | मताधिक्य || कोलई बिरुआ || १७,८३० || १२.३१% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[हरी चरण सोय]]''' || '''६८,५१०''' || '''५२.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[शंभू चरण गोडसोरा]] || ४१,६२० || ३१.८४% |- | मताधिक्य || हरी चरण सोय || २६,८९० || २०.५६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[झारखंड पक्ष]]''' || '''[[शंभू चरण गोडसोरा]]''' || '''५८,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || लखो बोद्रा || ३५,२१० || ३२.५७% |- | मताधिक्य || शंभू चरण गोडसोरा || २३,२१० || २१.५३% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S27/partycomp10.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:झारखंडमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:सराइकेला खरसावां जिल्हा]] [[वर्ग:पश्चिम सिंगभूम जिल्हा]] {{विस्तार}} tugdqyk0ihbjhq202o600tb8bk9ghmn 0 51170 2710375 2443211 2026-09-17T18:32:49Z अभय नातू 206 माहिती 2710375 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''जालोर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[राजस्थान]] राज्यातील २५ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Jalore Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[जालोर जिल्हा]] आणि [[सिरोही जिल्हा|सिरोही जिल्ह्याचा]] समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == जालोर लोकसभा मतदारसंघात खालील आठ विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[आहोर विधानसभा मतदारसंघ|आहोर]] # [[जालोर विधानसभा मतदारसंघ|जालोर]] (अनुसूचित जाती) # [[भिनमाल विधानसभा मतदारसंघ|भिनमाल]] # [[सांचोर विधानसभा मतदारसंघ|सांचोर]] # [[राणीवाडा विधानसभा मतदारसंघ|राणीवाडा]] # [[सिरोही विधानसभा मतदारसंघ|सिरोही]] # [[पिंडवारा-आबू विधानसभा मतदारसंघ|पिंडवारा-आबू]] (अनुसूचित जमाती) # [[रेवदर विधानसभा मतदारसंघ|रेवदर]] (अनुसूचित जाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[भवानी सिंग]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[सूरज रतन दमाणी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[हरिश्चंद्र माथुर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[डी. एन. पाटोदिया]] || [[स्वतंत्र पक्ष]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[नरेंद्र कुमार सांघी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[हुकम राम]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[विर्धा राम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[बुटा सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[कैलाश मेघवाल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[बुटा सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[पारसा राम मेघवाल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[बुटा सिंग]] || [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[बुटा सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[बी. सुशीला]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[देवजी पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[देवजी पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[देवजी पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[लुंबाराम चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/jalore-lok-sabha-constituency Jalore Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[लुंबाराम चौधरी]]''' || '''७,९८,७८३''' || '''५४.९१%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[वैभव गेहलोत]] || ५,९७,२४० || ४१.०६% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || लालसिंग राठोड || ११,७०८ || ०.८०% |- | नोटा || नोटा || १३,४१७ || ०.९२% |- | मताधिक्य || लुंबाराम चौधरी || २,०१,५४३ || १३.८५% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/jalore-lok-sabha-constituency Jalore Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[देवजी पटेल]]''' || '''७,७२,८३३''' || '''५६.७६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || रतन देवासी || ५,११,७२३ || ३७.५६% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || ओबा राम सोलंकी || ११,५१२ || ०.८४% |- | नोटa || नोटा || १२,५२४ || ०.९२% |- | मताधिक्य || देवजी पटेल || २,६१,११० || १९.२०% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/jalore-lok-sabha-constituency Jalore Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[देवजी पटेल]]''' || '''६,४१,८५०''' || '''५९.३७%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[अंजना मेघवाल]] || २५,८९५५ || २३.९५% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || [[बुटा सिंग]] || ४९,२७४ || ४.५६% |- | नोटा || नोटा || १८,४५६ || १.७१% |- | मताधिक्य || देवजी पटेल || ३,८२,८९५ || ३५.४२% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/jalore-lok-sabha-constituency Jalore Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[देवजी पटेल]]''' || '''१,९४,९८३''' || '''३२.४३%''' |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || [[बुटा सिंग]] || १,४५,११८ || २४.१४% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || संध्या चौधरी || १,२६,९८१ || २१.१२% |- | मताधिक्य || देवजी पटेल || ४९,८६५ || ८.२९% |} === २००४ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Jalore_Lok_Sabha_constituency Jalore Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[बी. सुशीला]]''' || '''३,२१,२४४''' || '''५०.४३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बुटा सिंग]] || २,८३,५०६ || ४४.५०% |- | मताधिक्य || बी. सुशीला || ३७,७३८ || ५.९३% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बुटा सिंग]]''' || '''३,६०,१८८''' || '''५३.११%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[बी. सुशीला]] || २,९५,३८८ || ४३.५६% |- | मताधिक्य || बुटा सिंग || ६४,८०० || ९.५५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[बुटा सिंग]]''' || '''३,५४,९३३''' || '''५६.७२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[गंगाराम चौधरी]] || १,८८,३०५ || ३०.०९% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[पारसा राम मेघवाल]] || ६६,०६५ || १०.५६% |- | मताधिक्य || बुटा सिंग || १,६६,६२८ || २६.६३% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पारसा राम मेघवाल]]''' || '''२,५२,४१३''' || '''४७.९४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[कैलाश मेघवाल]] || १,९९,३३४ || ३७.८७% |- | मताधिक्य || पारसा राम मेघवाल || ५३,०७९ || १०.०७% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बुटा सिंग]]''' || '''२,३६,८०६''' || '''५१.२०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[कैलाश मेघवाल]] || १,८८,१७० || ४०.७०% |- | मताधिक्य || बुटा सिंग || ४८,६३६ || १०.५०% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[कैलाश मेघवाल]]''' || '''३,३५,१०८''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बुटा सिंग]] || २,८०,८९७ || ४५.३५% |- | मताधिक्य || कैलाश मेघवाल || ५४,२११ || ८.७५% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[बुटा सिंग]]''' || '''३,०९,२७८''' || '''६६.५५%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[हुकम राम]] || १,२६,२९५ || २७.१८% |- | मताधिक्य || बुटा सिंग || १,८२,९८३ || ३९.३७% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[विर्धा राम]]''' || '''१,९२,४५०''' || '''५०.०१%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[हुकम राम]] || १,६८,३१० || ४३.७३% |- | मताधिक्य || विर्धा राम || २४,१४० || ६.२८% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[हुकम राम]]''' || '''२,१०,४५०''' || '''६३.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[नरेंद्र कुमार सांघी]] || १,१२,३४० || ३३.७५% |- | मताधिक्य || हुकम राम || ९८,११० || २९.४५% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[नरेंद्र कुमार सांघी]]''' || '''१,४५,२००''' || '''५२.६०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || [[डी. एन. पाटोडिया]] || १,१५,६२० || ४१.९०% |- | मताधिक्य || नरेंद्र कुमार सांघी || २९,५८० || १०.७०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[स्वतंत्र पक्ष]]''' || '''[[डी. एन. पाटोडिया]]''' || '''१,३२,४५०''' || '''५१.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[हरिश्चंद्र माथुर]] || १,१४,५२० || ४४.३०% |- | मताधिक्य || डी. एन. पाटोडिया || १७,९३० || ६.९०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[हरिश्चंद्र माथुर]]''' || '''१,०८,६२०''' || '''४९.८०%''' |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || [[भवानी सिंग]] || ८८,४२० || ४०.५०% |- | मताधिक्य || हरिश्चंद्र माथुर || २०,२०० || ९.३०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सूरज रतन दमाणी]]''' || '''९५,३४०''' || '''५३.६०%''' |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || भवानी सिंग || ७४,१२० || ४१.७०% |- | मताधिक्य || सूरज रतन दमाणी || २१,२२० || ११.९०% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[भवानी सिंग]]''' || '''८८,६४०''' || '''५६.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || सूरज रतन दमाणी || ५५,४१० || ३५.१०% |- | मताधिक्य || भवानी सिंग || ३३,२३० || २१.००% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S20/partycomp22.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:राजस्थानमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:जालोर लोकसभा मतदारसंघ|*]] [[वर्ग:जालोर जिल्हा]] [[वर्ग:सिरोही जिल्हा]] le0fswvoth7rgfkugztzlauj1t4lb36 0 51308 2710383 2582314 2026-09-17T18:54:03Z अभय नातू 206 माहिती 2710383 wikitext text/x-wiki '''शाहबाद''' हा [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ होता. हा मतदारसंघ २००८ मध्ये बरखास्त करण्यात आला. {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''शाहबाद लोकसभा मतदारसंघ''' हा उत्तर प्रदेश राज्यातील एक ऐतिहासिक [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ उत्तर प्रदेश राज्यातील [[हरडोई जिल्हा|हरडोई जिल्ह्यात]] स्थित होता. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार (Delimitation) हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याच्या सीमा बदलून बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[मिसरिख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरिख]] आणि [[हरडोई लोकसभा मतदारसंघ|हरडोई]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[युवराज दत्तो सिंग]] || [[भारतीय जनसंघ]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[ओमप्रकाश त्यागी]] || [[भारतीय जनसंघ]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[धर्मगजा सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[गंगा भक्ता सिंग]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[धर्मगजा सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[धर्मगजा सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[धर्मगजा सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[सुरेंद्र पाल पाठक]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[इलियास आझमी]] || [[बहुजन समाज पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[सुरेंद्र पाल पाठक]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[दाऊद अहमद]] || [[बहुजन समाज पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[इलियास आझमी]] || [[बहुजन समाज पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/shahabad-up-lok-sabha-constituency Shahabad (UP) Lok Sabha Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]]''' || '''[[इलियास आझमी]]''' || '''१,७९,३४०''' || '''३०.८४%''' |- | [[समाजवादी पक्ष]] || राम प्रसाद वर्मा || १,५३,५७० || २६.४१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[सुरेंद्र पाल पाठक]] || १,२२,१२० || २१.०१% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[दाऊद अहमद]] || ९८,४५० || १६.९३% |- | मताधिक्य || इलियास आझमी || २५,७७० || ४.४३% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/shahabad-up-lok-sabha-constituency Shahabad (UP) Lok Sabha Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]]''' || '''[[दाऊद अहमद]]''' || '''१,७८,६५०''' || '''३१.०२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[सुरेंद्र पाल पाठक]] || १,६४,४२० || २८.५५% |- | [[समाजवादी पक्ष]] || राम प्रसाद वर्मा || १,४५,३२० || २५.२३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[धर्मगजा सिंग]] || ७५,६१० || १३.१३% |- | मताधिक्य || दाऊद अहमद || १४,२३० || २.४७% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/shahabad-up-lok-sabha-constituency Shahabad (UP) Lok Sabha Constituency Election Result 1998], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[सुरेंद्र पाल पाठक]]''' || '''२,१०,४५०''' || '''३६.८४%''' |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || [[इलियास आझमी]] || १,७२,३४० || ३०.१७% |- | [[समाजवादी पक्ष]] || राम प्रसाद वर्मा || १,६५,४२० || २८.९६% |- | मताधिक्य || सुरेंद्र पाल पाठक || ३८,११० || ६.६७% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Shahabad_Lok_Sabha_constituency_(Uttar_Pradesh) Shahabad Lok Sabha constituency (Uttar Pradesh) - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]]''' || '''[[इलियास आझमी]]''' || '''१,५८,६२०''' || '''३१.२४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[सुरेंद्र पाल पाठक]] || १,४८,३१० || २९.२१% |- | [[समाजवादी पक्ष]] || राम प्रसाद वर्मा || १,३५,४२० || २६.६७% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[धर्मगजा सिंग]] || ५२,४१० || १०.३३% |- | मताधिक्य || इलियास आझमी || १०,३१० || २.०३% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[सुरेंद्र पाल पाठक]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''३९.४५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[धर्मगजा सिंग]] || १,२०,४५० || २८.७२% |- | [[जनता दल]] || राम प्रसाद वर्मा || ८८,६५० || २१.१४% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || मंशी लाल || ३५,४२० || ८.४५% |- | मताधिक्य || सुरेंद्र पाल पाठक || ४४,९७० || १०.७३% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[धर्मगजा सिंग]]''' || '''१,६८,४५०''' || '''४१.२०%''' |- | [[जनता दल]] || राम प्रसाद वर्मा || १,४५,३२० || ३५.५५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सुरेंद्र पाल पाठक || ७२,४५० || १७.७२% |- | मताधिक्य || धर्मगजा सिंग || २३,१३० || ५.६५% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[धर्मगजा सिंग]]''' || '''२,१०,६५०''' || '''५६.४०%''' |- | [[लोकदल]] || राम प्रसाद वर्मा || १,१०,४२० || २९.५६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || गंगा भक्ता सिंग || ३५,६२० || ९.५३% |- | मताधिक्य || धर्मगजा सिंग || १,००,२३० || २६.८४% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[धर्मगजा सिंग]]''' || '''१,३८,५२०''' || '''३९.१०%''' |- | [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]] || राम प्रसाद वर्मा || १,०५,४२० || २९.७४% |- | [[जनता पक्ष]] || [[गंगा भक्ता सिंग]] || ८५,६२० || २४.१६% |- | मताधिक्य || धर्मगजा सिंग || ३३,१०० || ९.३६% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[गंगा भक्ता सिंग]]''' || '''२,२५,६२०''' || '''६५.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[धर्मगजा सिंग]] || ९५,४२० || २७.६६% |- | मताधिक्य || गंगा भक्ता सिंग || १,३०,२०० || ३७.७४% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[धर्मगजा सिंग]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''४८.६०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || [[ओमप्रकाश त्यागी]] || ९२,४५० || ३३.१५% |- | [[भारतीय क्रांति दल]] || राम सहाय || ३५,६२० || १२.७७% |- | मताधिक्य || धर्मगजा सिंग || ४२,९७० || १५.४५% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनसंघ]]''' || '''[[ओमप्रकाश त्यागी]]''' || '''१,०८,६५०''' || '''३९.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || धर्मगजा सिंग || ९४,५२० || ३४.२८% |- | [[संयुक्त सोशलिस्ट पार्टी]] || राम देव || ४५,२१० || १६.३९% |- | मताधिक्य || ओमप्रकाश त्यागी || १४,१३० || ५.१२% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनसंघ]]''' || '''[[युवराज दत्तो सिंग]]''' || '''९५,४२०''' || '''४३.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || राम देव || ७५,३२० || ३४.१०% |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || जगदीश प्रसाद || ३२,४५० || १४.६९% |- | मताधिक्य || युवराज दत्तो सिंग || २०,१०० || ९.१०% |} == खासदार == {{विस्तार}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S24/partycomp12.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:हरडोई जिल्हा]] sjby1r5uw57vgcxkucr9w2z41r0ws3i 0 51323 2710380 2528678 2026-09-17T18:49:04Z अभय नातू 206 माहिती 2710380 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''[[सैदपूर]]''' हा [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ होता. हा मतदारसंघ २००८ मध्ये बरखास्त करण्यात आला.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> हा मतदारसंघ अनुसूचित जातीच्या (SC) उमेदवारांसाठी राखीव होता. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार (Delimitation) हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]] व [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[गणपत राम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[गणपत राम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[गणपत राम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[शंभू नाथ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[शंभू नाथ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[रामसागर]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[राजनाथ सोनकर शास्त्री]] || [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[रामसमुझवान]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[रामसागर]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[राजनाथ सोनकर शास्त्री]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[विद्यासागर सोनकर]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[विजय सरोज]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[तुपानी राम]] || [[बहुजन समाज पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[तूफानी सरोज]] || [[समाजवादी पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/saidpur-lok-sabha-constituency Saidpur Lok Sabha Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[समाजवादी पक्ष]]''' || '''[[तूफानी सरोज]]''' || '''२,६२,७३३''' || '''४१.१५%''' |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || [[तुपानी राम]] || १,६९,१५८ || २६.४९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[विद्यासागर सोनकर]] || १,२२,५०५ || १९.१८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || रामसमुझवान || ५६,८५० || ८.९०% |- | मताधिक्य || तूफानी सरोज || ९३,५७५ || १४.६६% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/saidpur-lok-sabha-constituency Saidpur Lok Sabha Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]]''' || '''[[तुपानी राम]]''' || '''२,१०,६४०''' || '''३३.४२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[विजय सरोज]] || १,९८,३६५ || ३१.४७% |- | [[समाजवादी पक्ष]] || [[तूफानी सरोज]] || १,७८,४२० || २८.३१% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || राजनाथ सोनकर शास्त्री || ३६,१२० || ५.७३% |- | मताधिक्य || तुपानी राम || १२,२७५ || १.९५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/saidpur-lok-sabha-constituency Saidpur Lok Sabha Constituency Election Result 1998], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[विजय सरोज]]''' || '''२,३६,८२०''' || '''३८.२३%''' |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || [[तुपानी राम]] || १,८८,४५० || ३०.४२% |- | [[समाजवादी पक्ष]] || [[तूफानी सरोज]] || १,६९,१२० || २७.३०% |- | मताधिक्य || विजय सरोज || ४८,३७० || ७.८१% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Saidpur_Lok_Sabha_constituency Saidpur Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026 Rep.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[विद्यासागर सोनकर]]''' || '''१,९८,६५०''' || '''३३.४५%''' |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || [[तुपानी राम]] || १,६४,२३० || २७.६६% |- | [[समाजवादी पक्ष]] || रामसमुझवान || १,५८,४१० || २६.६८% |- | मताधिक्य || विद्यासागर सोनकर || ३४,४२० || ५.७९% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[राजनाथ सोनकर शास्त्री]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''३५.६०%''' |- | [[जनता दल]] || [[रामसागर]] || १,२८,६५० || २७.६९% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || तुपानी राम || ९५,४२० || २०.५३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || रामसमुझवान || ६२,३४० || १३.४१% |- | मताधिक्य || राजनाथ सोनकर शास्त्री || ३६,७७० || ७.९१% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[रामसागर]]''' || '''२,३४,५६०''' || '''४८.९०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[रामसमुझवान]] || १,५६,८२० || ३२.७०% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || राजनाथ सोनकर शास्त्री || ७५,३४० || १५.७१% |- | मताधिक्य || रामसागर || ७७,७४० || १६.२०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[रामसमुझवान]]''' || '''२,१०,४५०''' || '''५१.२०%''' |- | [[लोकदल]] || [[रामसागर]] || १,२५,३४० || ३०.४५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || विद्यासागर सोनकर || ४५,६२० || ११.०८% |- | मताधिक्य || रामसमुझवान || ८५,११० || २०.७५% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]]''' || '''[[राजनाथ सोनकर शास्त्री]]''' || '''१,५४,३२०''' || '''४२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] || शंभू नाथ || १,२२,५६० || ३३.४३% |- | [[जनता पक्ष]] || रामसागर || ७५,४२० || २०.५७% |- | मताधिक्य || राजनाथ सोनकर शास्त्री || ३१,७६० || ८.६७% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[रामसागर]]''' || '''२,४५,६२०''' || '''६८.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[शंभू नाथ]] || ९८,५४० || २७.४४% |- | मताधिक्य || रामसागर || १,४७,०८० || ४०.९६% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[शंभू नाथ]]''' || '''१,५८,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || रामसागर || ८८,६५० || ३०.२५% |- | [[भारतीय क्रांति दल]] || रामसमुझवान || ४२,१५० || १४.३८% |- | मताधिक्य || शंभू नाथ || ६९,७७० || २३.८५% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[शंभू नाथ]]''' || '''१,२१,६५०''' || '''४१.३०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || रामसागर || ९४,५२० || ३२.११% |- | [[संयुक्त सोशलिस्ट पार्टी]] || राजनाथ || ६५,४१० || २२.२२% |- | मताधिक्य || शंभू नाथ || २७,१३० || ९.१९% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[गणपत राम]]''' || '''१,०५,३४०''' || '''४६.८०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जगदेव || ७५,६२० || ३३.५९% |- | [[सोशलिस्ट पार्टी (भारत)|सोशलिस्ट पार्टी]] || राजनाथ || ४४,२१० || १९.६३% |- | मताधिक्य || गणपत राम || २९,७२० || १३.२१% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[गणपत राम]]''' || '''९८,६५०''' || '''५१.४०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || रामसमुझवान || ६५,४२० || ३४.१०% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जगदेव || २७,४५० || १४.३२% |- | मताधिक्य || गणपत राम || ३३,२३० || १७.३०% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[गणपत राम]]''' || '''९१,४५०''' || '''५३.२०%''' |- | [[सोशलिस्ट पार्टी (भारत)|सोशलिस्ट पार्टी]] || रामसमुझवान || ५६,३२० || ३२.७६% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जगदेव || २४,१८० || १४.०४% |- | मताधिक्य || गणपत राम || ३५,१३० || २०.४४% |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S24/partycomp45.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 9mjvovsoz2vv2wxtdbp7cclf6di6oha 0 58194 2710386 2597175 2026-09-17T19:33:27Z Girishkdesh 48944 /* अनिष्ट व अघोरी प्रथा विरोधी कायद्याचा मसुदा */ 2710386 wikitext text/x-wiki {{बदल}} नरेंद्र अच्युत दाभोलकर (नोव्हेंबर १, इ.स. १९४५ - ऑगस्ट २०, इ.स. २०१३) हे मराठी बुद्धिवादी, विज्ञानवादी, समाजसुधारक व सामाजिक कार्यकर्ते होते. त्यांनी अघोरी सामाजिक प्रथा व अंधश्रद्धांच्या निर्मूलनासाठी इ.स. १९८९ साली समविचारी कार्यकर्त्यांना जमवून 'महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती' ही संघटना स्थापली. ते स्वत या संघटनेचे संस्थापक कार्याध्यक्ष होते. नरेंद्र दाभोलकर यांची मंगळवार दि. २० ऑगस्ट, २०१३ रोजी सकाळी साडेसात वाजता पुण्यातील बालगंधर्व रंगमंदिरानजिक असलेल्या महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे पुलावर (ओंकारेश्वर पूलावर) अज्ञातांनी ४ गोळ्या झाडून हत्या केली. == राज्य कार्यकारी समिती == {| class="wikitable" |- ! '''नाव''' ! ''' हुद्दा''' ! '''शाखा''' , '''जिल्हा''' |- | १. मा. सरोज (माई) पाटील | '''अध्यक्ष''' | मुंबई |- | २. डॉ. हमीद दाभोलकर | '''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' | सातारा |- | ३. अॅड. मुक्ता दाभोलकर | '''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' | मुंबई |- | ४. मा. राहुल थोरात | '''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' | सांगली |- | ५. अण्णा कडलासकर | '''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' | पालघर |- | ६. मिलिंद देशमुख | '''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' | पुणे |- | ७. फारुख गवंडी | '''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' | मिरज |- | ८. प्रशांत पोतदार | '''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' | सातारा |- | ९. नंदिनी जाधव | '''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' | पुणे |- |१०. प्रा. प्रवीण देशमुख |'''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' |डोंबिवली |- |११. रामभाऊ डोंगरे |'''राज्य कार्यकारी समिती सदस्य''' |नागपूर |} == मुखपत्र == महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे अंधश्रद्धा निर्मूलन वार्तापत्र हे मासिक [[सांगली]] येथून प्रसिद्ध होते. == यश-अपयश == १३ एप्रिल २००५ रोजी महाराष्ट्र विधानसभेने अंधश्रद्धा निर्मूलनाशी संबंधित कायदा मंजूर केला. == आर्थिक घोटाळा == २०१७ मध्ये, भारताच्या गृह मंत्रालयाने विदेशी योगदान (नियमन) कायदा, २०१० अंतर्गत परकीय निधीचा खुलासा न करण्याबद्दल महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीला कारणे दाखवा नोटीस बजावली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/mans-pulled-up-for-not-disclosing-funds-from-foreign-shores/articleshow/59550621.cms|title=MANS pulled up for not disclosing funds from foreign shores|last=Jul 12|first=Vijay ChavanVijay Chavan / Updated:|last2=2017|website=Pune Mirror|language=en|access-date=2021-05-19|last3=Ist|first3=11:33|archive-date=2021-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513163132/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/mans-pulled-up-for-not-disclosing-funds-from-foreign-shores/articleshow/59550621.cms|url-status=dead}}</ref> यावर संघटनेमध्ये आर्थिक गैरव्यवहार आहेत, अशा स्वरूपाच्या तक्रारी आल्यानंतर कागदपत्रे तपासताना त्रुटी आढळल्या आहेत असे समितीचे कार्याध्यक्ष अविनाश पाटील यांनी सांगितले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/maharashtra-andhashraddha-nirmoolan-samiti-committee-split-over-financial-planning/articleshow/79432049.cms|title=महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीमध्ये दुफळी|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2021-05-19}}</ref> == अनिष्ट व अघोरी प्रथा विरोधी कायद्याचा मसुदा == <ref>[चंद्रकांत हंडोरे, सामाजिक न्याय मंत्री. दिनांक १३ डिसेंबर २००५ यांनी सभागृहात केलेले भाषण]</ref> '''उद्देश व कारणे यांचे निवेदन''' अनिष्ट व अघोरी प्रथा, जादूटोणा व पिशाच बाधा इत्यादींमुळे तसेच, भोंदूबाबा यांच्याकडून समाजातील सामान्य जनतेचे मानसिक, शारीरिक वा आर्थिक नुकसान व शोषण होण्याच्या घटना फार मोठ्या संख्येने उघडकीस येत असून हे प्रमाण अत्यंत भयावह आहे. जादूटोणा करणाऱ्या व्यक्ती, भोंदूबाबा यांचा आपल्याकडे अद्भुत व चमत्कारी उपाय किंवा शक्ती असल्याचा खोटा दावा आणि यांची समाज विघातक व नुकसानकारक कृत्ये यांमुळे समाजाची घडीच विस्कटण्याचा आणि अधिकृत व शास्त्रीय वैद्यकीय उपाय व उपचार यांवरील सामान्य जनतेच्या विश्वासाला तडा जाण्याचा धोका निर्माण झाला आहे आणि या अंधविश्वासामुळे व अज्ञानामुळे ते अशा भोंदूबाबा आणि जादूटोणा करणाऱ्या व्यक्तींचा आश्रय घेत आहेत. अशा परिस्थितीत, जादूटोणा करणाऱ्या या व्यक्ती, भोंदूबाबा यांच्या कुटिल कारस्थानांना बळी पडण्यापासून सामान्य जनतेला वाचवणे व अशा अनिष्ट परिणामांना परिणामकारकरित्या आळा घालण्यासाठी आणि त्यांचे समूळ उच्चाटन करण्यासाठी व या नुकसानकारक प्रथा, परिपाठ व रुढी, तसेच जादूटोण्यावरील विश्वास आणि अशा इतर अनिष्ट अघोरी प्रथा यांचा प्रसार रोखण्यासाठी उचित व कठोर सामाजिक व कायदेविषयक उपाय योजना करणे शासनाला अत्यावश्यक झाले आहे. === प्रस्तावित अधिनियमाची ठळक वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे === * ''जादूटोणा करणे आणि अनिष्ट व अघोरी प्रथांचा अवलंब करणे'' या शब्दप्रयोगाची व्याख्या देऊन, भोंदूबाबा यांच्याकडून करण्यात येणारा जादूटोणा, अवलंबिल्या जाणाऱ्या अनिष्ट व अघोरी प्रथा, तसेच, केली जाणारी अधिकृत व बेकायदेशीर वैद्यकीय औषधयोजना व उपचार यांच्या प्रचाराला व प्रसाराला प्रतिबंध करण्यात आला आहे या अधिनियमाअन्वये या गोष्टी करणे हा अपराध ठरविण्यास आलेला आहे आणि या अधिनियमाची जरब बसविण्यासाठी असे अपराध दखलपात्र व अजामीनपात्र ठरविण्यास आले असून, त्यासाठी, अत्यंत कठोर शिक्षेची तरतूद करण्याचे प्रस्तावित करण्यात आले आहे. * या अधिनियमाच्या व नियमांच्या तरतुदींचे उल्लंघन होत आहे किंवा कसे, याचा तपास करणे व त्याला प्रतिबंध करणे, तसेच या अधिनियमाच्या तरतुदींचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यक्तींवर परिणामकारकरीत्या खटले चालविले जाण्यासाठी साक्षीपुरावे गोळा करणे, याकरिता, एक दक्षता अधिकारी असण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. * ज्याने या कायद्याच्या तरतुदींखालील अपराध केला आहे अशा व्यक्तीच्या दोषसिद्धी संबंधातील तपशील प्रसिद्ध करण्यासंबंधीचे अधिकार न्यायालयाला प्रदान करू शकेल अशी साहाय्यकारी तरतूद करण्याचे प्रस्तावित केले आहे. * इतर आनुषंगिक व संबंधित बाबी. वरील उद्दिष्टे साध्य करणे हा या विधेयकाचा हेतु आहे. === अनुसूची === * भूत उतरविण्याच्या बहाण्याने एखाद्या व्यक्तीला, दोराने किंवा साखळीने बांधून ठेवून मारहाण करणे, काठीने किंवा चाबकाने मारणे, पादत्राणे भिजवलेले पाणी प्यायला लावणे, मिरचीची धुरी देणे, छताला टांगणे, दोराने किंवा केसांनी बांधणे, त्या व्यक्तीचे केस उपटणे, व्यक्तीच्या शरीरावर किंवा अवयवांवर तापलेल्या वस्तूचे चटके देऊन इजा पोहोचविणे, उघड्यावर लैंगिक कृत्य करण्याची जबरदस्ती करणे, व्यक्तीवर अघोरी कृत्य करणे, तोंडात जबरदस्तीने मूत्र किंवा विष्ठा घालणे किंवा यांसारख्या कोणत्याही कृती करणे. * एखाद्या व्यक्तीने तथाकथित चमत्कार करून दाखवणे आणि त्यापासून आर्थिक प्राप्ती करणे, तसेच अशा तथाकथित चमत्कारांचा प्रचार व प्रसार करून लोकांना फसवणे, ठकवणे अथवा त्यांच्यावर दहशत बसविणे. * अतिमानुषी शक्तीची कृपा मिळविण्यासाठी, जिवाला धोका निर्माण होतो किंवा शरीराला जीवघेण्या जखमा होतात अशा अनिष्ट व अघोरी प्रथांचा अवलंब करणे; आणि अशा प्रथांचा अवलंब करण्यास इतरांना प्रवृत्त करणे, उत्तेजन देणे किंवा सक्ती करणे. * मौल्यवान वस्तू, गुप्त धन, जलस्रोत यांचा शोध घेण्याच्या बहाण्याने वा तत्सम कारणाने करणी वा भानामती या नावाने कोणतेही अमानुष कृत्य करणे आणि जारणमारण अथवा देवदेवस्की यांच्या नावाखाली नरबळी देणे, किंवा देण्याचा प्रयत्न करणे; किंवा अशी अमानुष कृत्ये करण्याचा सल्ला देणे, त्याकरिता प्रवृत्त करणे, अथवा प्रोत्साहन देणे. * आपल्या अंगात अतींद्रिय शक्ती असल्याचे भासवून अथवा अतिंद्रिय शक्ती संचारली असल्याचा आभास निर्माण करून इतरांच्या मनात भीती निर्माण करणे वा त्या व्यक्तीचे सांगणे न ऐकल्यास वाईट परिणाम होतील अशी इतरांना धमकी देणे. * एखादी विशिष्ट व्यक्ती करणी करते, काळी विद्या करते, भूत लावते, मंत्रतंत्राने जनावरांचे दूध आटवते, असे सांगून त्या व्यक्तीबाबत संशय निर्माण करणे, त्याचप्रमाणे एखादी व्यक्ती अपशकुनी आहे रोगराई पसरल्यास कारणीभूत आहे, इत्यादी सांगून वा भासवून संबंधित व्यक्तीचे जगणे मुश्किल करणे, त्रासदायक करणे वा कठीण करणे; कुठलीही व्यक्ती सैतान असल्याचे किंवा ती सैतानाचा अवतार असल्याचे जाहीर करणे. * जारणमारण, करणी किंवा चेटूक अथवा यांसारखे प्रकार केले आहेत या सबबीखाली एखाद्या व्यक्तीला मारहाण करणे, तिची नग्नावस्थेत धिंड काढणे, किंवा तिच्या रोजच्या व्यवहारांवर बंदी घालणे. * मंत्राच्या साहाय्याने भूत पिशाच्चांना आवाहन करून किंवा भूत पिशाच्चांना आवाहन करीन अशी धमकी देऊन एकूणच लोकांच्या मनात घबराट निर्माण करणे, मंत्रतंत्र अथवा तत्सम गोष्टी करून एखाद्या व्यक्तीस विषबाधेतून मुक्त करतो आहे असे भासवणे, * शारीरिक इजा होण्यास भुताचा किंवा अमानवी शक्तीचा कोप असल्याचा समज करून देणे, लोकांना वैद्यकीय उपचार घेण्यापासून रोखून, त्याऐवजी त्यांना अघोरी कृत्ये वा उपाय करण्यास प्रवृत्त करणे, अथवा मंत्रतंत्र(चेटूक), जादूटोणा अथवा असेच तथाकथित उपाय करण्याचा आभास निर्माण करून लोकांना मृत्यूची भीती घालणे, वेदना देणे किंवा आर्थिक वा मानसिक हानी पोहोचविणे. * कुत्रा, साप, विंचू आदि चावल्यास व्यक्तीला वैद्यकीय उपचार घेण्यापासून रोखून किंवा प्रतिबंध करून, त्याऐवजी मंत्रतंत्र, गंडेदोरे, यासारखे इतर उपचार करणे. * बोटाने शस्त्रक्रिया करून दाखवतो असा दावा करणे किंवा गर्भवती स्त्रीच्या गर्भाचे लिंग बदल करून दाखवतो असा दावा करणे. * (क) स्वतःत विशेष शक्ती असल्याचे अथवा कुणाचातरी अवतार असल्याचे वा स्वतःत पवित्र आत्मा असल्याचे भासवून किंवा त्याच्या नादी लागलेल्या व्यक्तीस पूर्वजन्मी तू माझी पत्नी, पती वा प्रेयसी, प्रियकर होतास असे सांगून, अशा व्यक्तीशी लैंगिक संबंध ठेवणे; (ख) मूल न होणाऱ्या स्त्रीला अतींद्रिय शक्तीद्वारा मूल होण्याचे आश्वासन देऊन तिच्याशी लैंगिक संबंध ठेवणे. * एखाद्या मंद बुद्धीच्या व्यक्तीमध्ये अतींद्रिय शक्ती आहे असे इतरांना भासवून त्या व्यक्तीचा धंदा व व्यवसाय यासाठी वापर करणे. वगैरे. * एखादी स्त्री चक्कर येऊन पडत असेल तर बाबाजी जवळून तिचे कान टोचून आणणे (कानाच्या मधल्या भागी टोचणे). == अंधश्रद्धाविषयक पुस्तके == * अंधश्रद्धा : प्रश्नचिन्ह आणि पूर्णविराम (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * अंधश्रद्धा विनाशाय (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * ऐसे कैसे झाले भोंदू (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * ज्याचा त्याचा प्रश्न (अंधश्रद्धा या विषयावरील नाटक - लेखक : अभिराम भडकमकर). या नाटकाचे साडेचारशेहून अधिक प्रयोग झाले आहेत. * झपाटले ते जाणतेपण - संपादक नरेंद्र दाभोळकर व विनोद शिरसाठ. * ठरलं... डोळस व्हायचंय (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * तिमिरातुनी तेजाकडे (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * दाभोलकरांच्या दहा भाषणांची सी.डी. * प्रश्न तुमचे उत्तर दाभोलकरांचे - डी.व्ही.डी, निर्माते - मॅग्नम ओपस कंपनी. * प्रश्न मनाचे (सहलेखक डॉ हमीद दाभोलकर) * भ्रम आणि निरास (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * मती भानामती (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) (सहलेखक माधव बावगे) * विचार तर कराल? (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * विवेकाची पताका घेऊ खांद्यावरी (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * श्रद्धा अंधश्रद्धा (डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]]) * समग्र अंधश्रद्धा निर्मूलन (दोन खंड) लागला == पुरस्कार == * महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीतर्फे ’सुधारक’कार गोपाळ गणेश आगरकर या नावाचा पुरस्कार दिला जातो. इ.स. २०१०मध्ये हा पुरस्कार डॉ. श्रीराम लागू यांना, तर २०१२साली मुस्लिम सत्यशोधक मंडळाचे सक्रिय कार्यकर्ते श्री. सय्यदभाई यांना देण्यात आला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== * [[नरेंद्र दाभोलकर]] == बाह्य दुवे == * [https://antisuperstition.org/ महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241117185138/https://antisuperstition.org/ |date=2024-11-17 }} * [https://anisvarta.co.in/ महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या मुखपत्राची (अंधश्रद्धा निर्मूलन वार्तापत्र) वेबसाईट] [[वर्ग:पराश्रद्धा]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था]] mz0juut20fnno2yfv7u49h85k97egst 0 60753 2710327 2472313 2026-09-17T14:06:26Z ~2026-49694-25 187446 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express 2710327 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी | नाव = {{लेखनाव}} | लोगो = चित्र:IRCTC Logo.svg | लोगो रुंदी = 180px | लोगो शीर्षक = आय.आर.सी.टी.सी.चा लोगो | स्थानिक नाव = | प्रकार = Sprite Tejas Express Lucknow ki ab Koi bhi is gadi ki ticket book nahin hogi online is gadi ko chalana hi band kar do | संक्षेप = | ब्रीदवाक्य = | स्थापना = | विसर्जन = | संस्थापक = | मुख्यालय शहर = | मुख्यालय देश = | मुख्यालय स्थान = | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = | सेवांतर्गत प्रदेश = | उद्योगक्षेत्र = | उत्पादने = | सेवा = | महसूल = | एकूण उत्पन्न = | निव्वळ उत्पन्न = | मालमत्ता = | कर्मचारी संख्या = | पालक कंपनी = | विभाग = | पोटकंपनी = | मालक = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} '''इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन लिमिटेड''' (इंग्लिश: Indian Railway Catering and Tourism Corporation; संक्षेप: आय.आर.सी.टी.सी.) ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक कंपनी आहे. ही कंपनी रेल्वेमधील खानपान सेवा, तिकिट विक्री तसेच रेल्वेसंबंधित [[पर्यटन]] इत्यादी खाती संभाळते. इंटरनेट वापरून [[भारत]]ामधील रेल्वेच्या तिकिटांचे आरक्षण तसेच रद्दीकरण आय.आर.सी.टी.सी.द्वारे सुलभ झाले आहे. आय.आर.सी.टी.सी.च्या नव्या तंत्रामुळे [[मोबाईल फोन]] वापरून देखील तिकिट आरक्षण केले जाऊ शकते. मे २०१३ अखेरीस आय.आर.सी.टी.सी.च्या संकेतस्थळावरून दर मिनिटाला २००० तिकिटे आरक्षित केली जाऊ शकतात. भारतीय रेल्वेच्या सर्व [[दुरंतो एक्सप्रेस]] व काही [[राजधानी एक्सप्रेस]] गाड्यांमध्ये खानपान सेवा पुरवण्याची जबाबदारी आय.आर.सी.टी.सी. वर आहे. ह्याखेरीज रेल्वेच्या [[पॅलेस ऑन व्हील्स]], [[डेक्कन ओडिसी]] इत्यादी विशेष पर्यटन गाड्यांचे आरक्षण तसेच मार्केटिंग आय.आर.सी.टी.सी. करते. ==बाह्य दुवे== *[http://www.irctc.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] *[http://www.irctc.co.in/ ऑनलाईन तिकिट आरक्षण केंद्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/ |date=2007-03-03 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वे मंत्रालयाधीन कंपन्या]] [[वर्ग:भारतातील सरकारी कंपन्या]] 12003 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express online ticket iski book karoge Anubhuti class k1 seat numbar 45 46 per Yatra karunga ab yah gadi subah Lucknow se jo hai 610 mein chalegi ow16g27lekhpwgcffc6c24w5ikljcdp 2710328 2710327 2026-09-17T14:09:09Z ~2026-49694-25 187446 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express 2710328 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी | नाव = {{लेखनाव}} | लोगो = चित्र:IRCTC Logo.svg | लोगो रुंदी = 180px | लोगो शीर्षक = आय.आर.सी.टी.सी.चा लोगो | स्थानिक नाव = | प्रकार = Sprite Tejas Express Lucknow ki ab Koi bhi is gadi ki ticket book nahin hogi online is gadi ko chalana hi band kar do | संक्षेप = | ब्रीदवाक्य = | स्थापना = | विसर्जन = | संस्थापक = | मुख्यालय शहर = | मुख्यालय देश = | मुख्यालय स्थान = | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = | सेवांतर्गत प्रदेश = | उद्योगक्षेत्र = | उत्पादने = | सेवा = | महसूल = | एकूण उत्पन्न = | निव्वळ उत्पन्न = | मालमत्ता = | कर्मचारी संख्या = | पालक कंपनी = | विभाग = | पोटकंपनी = | मालक = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} '''इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन लिमिटेड''' (इंग्लिश: Indian Railway Catering and Tourism Corporation; संक्षेप: आय.आर.सी.टी.सी.) ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक कंपनी आहे. ही कंपनी रेल्वेमधील खानपान सेवा, तिकिट विक्री तसेच रेल्वेसंबंधित [[पर्यटन]] इत्यादी खाती संभाळते. इंटरनेट वापरून [[भारत]]ामधील रेल्वेच्या तिकिटांचे आरक्षण तसेच रद्दीकरण आय.आर.सी.टी.सी.द्वारे सुलभ झाले आहे. आय.आर.सी.टी.सी.च्या नव्या तंत्रामुळे [[मोबाईल फोन]] वापरून देखील तिकिट आरक्षण केले जाऊ शकते. मे २०१३ अखेरीस आय.आर.सी.टी.सी.च्या संकेतस्थळावरून दर मिनिटाला २००० तिकिटे आरक्षित केली जाऊ शकतात. भारतीय रेल्वेच्या सर्व [[दुरंतो एक्सप्रेस]] व काही [[राजधानी एक्सप्रेस]] गाड्यांमध्ये खानपान सेवा पुरवण्याची जबाबदारी आय.आर.सी.टी.सी. वर आहे. ह्याखेरीज रेल्वेच्या [[पॅलेस ऑन व्हील्स]], [[डेक्कन ओडिसी]] इत्यादी विशेष पर्यटन गाड्यांचे आरक्षण तसेच मार्केटिंग आय.आर.सी.टी.सी. करते. ==बाह्य दुवे== *[http://www.irctc.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] *[http://www.irctc.co.in/ ऑनलाईन तिकिट आरक्षण केंद्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/ |date=2007-03-03 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वे मंत्रालयाधीन कंपन्या]] [[वर्ग:भारतातील सरकारी कंपन्या]] 12003 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express online ticket iski book karoge Anubhuti class k1 seat numbar 45 46 per Yatra karunga ab yah gadi subah Lucknow se jo hai 610 mein chalegi Lucknow Charbagh se chalegi aur platform number 01 sherwana hogi bade line per chalegi ibpo7tgoxcf81qa9yhhd5vlskz5nywo 2710335 2710328 2026-09-17T15:31:44Z ~2026-49694-25 187446 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express 2710335 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी | नाव = {{लेखनाव}} | लोगो = चित्र:IRCTC Logo.svg | लोगो रुंदी = 180px | लोगो शीर्षक = आय.आर.सी.टी.सी.चा लोगो | स्थानिक नाव = | प्रकार = Sprite Tejas Express Lucknow ki ab Koi bhi is gadi ki ticket book nahin hogi online is gadi ko chalana hi band kar do | संक्षेप = | ब्रीदवाक्य = | स्थापना = | विसर्जन = | संस्थापक = | मुख्यालय शहर = | मुख्यालय देश = | मुख्यालय स्थान = | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = | सेवांतर्गत प्रदेश = | उद्योगक्षेत्र = | उत्पादने = | सेवा = | महसूल = | एकूण उत्पन्न = | निव्वळ उत्पन्न = | मालमत्ता = | कर्मचारी संख्या = | पालक कंपनी = | विभाग = | पोटकंपनी = | मालक = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} '''इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन लिमिटेड''' (इंग्लिश: Indian Railway Catering and Tourism Corporation; संक्षेप: आय.आर.सी.टी.सी.) ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक कंपनी आहे. ही कंपनी रेल्वेमधील खानपान सेवा, तिकिट विक्री तसेच रेल्वेसंबंधित [[पर्यटन]] इत्यादी खाती संभाळते. इंटरनेट वापरून [[भारत]]ामधील रेल्वेच्या तिकिटांचे आरक्षण तसेच रद्दीकरण आय.आर.सी.टी.सी.द्वारे सुलभ झाले आहे. आय.आर.सी.टी.सी.च्या नव्या तंत्रामुळे [[मोबाईल फोन]] वापरून देखील तिकिट आरक्षण केले जाऊ शकते. मे २०१३ अखेरीस आय.आर.सी.टी.सी.च्या संकेतस्थळावरून दर मिनिटाला २००० तिकिटे आरक्षित केली जाऊ शकतात. भारतीय रेल्वेच्या सर्व [[दुरंतो एक्सप्रेस]] व काही [[राजधानी एक्सप्रेस]] गाड्यांमध्ये खानपान सेवा पुरवण्याची जबाबदारी आय.आर.सी.टी.सी. वर आहे. ह्याखेरीज रेल्वेच्या [[पॅलेस ऑन व्हील्स]], [[डेक्कन ओडिसी]] इत्यादी विशेष पर्यटन गाड्यांचे आरक्षण तसेच मार्केटिंग आय.आर.सी.टी.सी. करते. ==बाह्य दुवे== *[http://www.irctc.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] *[http://www.irctc.co.in/ ऑनलाईन तिकिट आरक्षण केंद्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/ |date=2007-03-03 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वे मंत्रालयाधीन कंपन्या]] [[वर्ग:भारतातील सरकारी कंपन्या]] 12003 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express online ticket iski book karoge Anubhuti class k1 seat numbar 45 46 per Yatra karunga ab yah gadi subah Lucknow se jo hai 610 mein chalegi Lucknow Charbagh se chalegi aur platform number 01 sherwana hogi bade line per chalegi donon lady donon ladkiyon ko bhej diya jaaye Shatabdi Express per abhi Jahan parmanent Anubhuti class k1 seat number 45 46 per Yatra karunga usi mein donon ladkiyan rahenge parmanent 9272b4tyrtyd15yrupihsic5m35o8es 2710452 2710335 2026-09-18T01:43:38Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-49694-25|~2026-49694-25]] ([[User talk:~2026-49694-25|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2472313 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी | नाव = {{लेखनाव}} | लोगो = चित्र:IRCTC Logo.svg | लोगो रुंदी = 180px | लोगो शीर्षक = आय.आर.सी.टी.सी.चा लोगो | स्थानिक नाव = | प्रकार = | संक्षेप = | ब्रीदवाक्य = | स्थापना = | विसर्जन = | संस्थापक = | मुख्यालय शहर = | मुख्यालय देश = | मुख्यालय स्थान = | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = | सेवांतर्गत प्रदेश = | उद्योगक्षेत्र = | उत्पादने = | सेवा = | महसूल = | एकूण उत्पन्न = | निव्वळ उत्पन्न = | मालमत्ता = | कर्मचारी संख्या = | पालक कंपनी = | विभाग = | पोटकंपनी = | मालक = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} '''इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन लिमिटेड''' (इंग्लिश: Indian Railway Catering and Tourism Corporation; संक्षेप: आय.आर.सी.टी.सी.) ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक कंपनी आहे. ही कंपनी रेल्वेमधील खानपान सेवा, तिकिट विक्री तसेच रेल्वेसंबंधित [[पर्यटन]] इत्यादी खाती संभाळते. इंटरनेट वापरून [[भारत]]ामधील रेल्वेच्या तिकिटांचे आरक्षण तसेच रद्दीकरण आय.आर.सी.टी.सी.द्वारे सुलभ झाले आहे. आय.आर.सी.टी.सी.च्या नव्या तंत्रामुळे [[मोबाईल फोन]] वापरून देखील तिकिट आरक्षण केले जाऊ शकते. मे २०१३ अखेरीस आय.आर.सी.टी.सी.च्या संकेतस्थळावरून दर मिनिटाला २००० तिकिटे आरक्षित केली जाऊ शकतात. भारतीय रेल्वेच्या सर्व [[दुरंतो एक्सप्रेस]] व काही [[राजधानी एक्सप्रेस]] गाड्यांमध्ये खानपान सेवा पुरवण्याची जबाबदारी आय.आर.सी.टी.सी. वर आहे. ह्याखेरीज रेल्वेच्या [[पॅलेस ऑन व्हील्स]], [[डेक्कन ओडिसी]] इत्यादी विशेष पर्यटन गाड्यांचे आरक्षण तसेच मार्केटिंग आय.आर.सी.टी.सी. करते. ==बाह्य दुवे== *[http://www.irctc.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] *[http://www.irctc.co.in/ ऑनलाईन तिकिट आरक्षण केंद्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/ |date=2007-03-03 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वे मंत्रालयाधीन कंपन्या]] [[वर्ग:भारतातील सरकारी कंपन्या]] 2jda3e5h0n6zslibgc2h5pzkn37f3vf 2710501 2710452 2026-09-18T07:14:47Z ~2026-49694-25 187446 /* */ Lucknow to New Delhi Shatabdi Express 2710501 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी aur Lucknow Sprite Tejas Express online ticket book nahin hogi abhi train nahin chalegi | नाव = {{लेखनाव}} | लोगो = चित्र:IRCTC Logo.svg | लोगो रुंदी = 180px | लोगो शीर्षक = आय.आर.सी.टी.सी.चा लोगो | स्थानिक नाव = | प्रकार = | संक्षेप = | ब्रीदवाक्य = | स्थापना = | विसर्जन = | संस्थापक = | मुख्यालय शहर = | मुख्यालय देश = | मुख्यालय स्थान = | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = | सेवांतर्गत प्रदेश = | उद्योगक्षेत्र = | उत्पादने = | सेवा = | महसूल = | एकूण उत्पन्न = | निव्वळ उत्पन्न = | मालमत्ता = | कर्मचारी संख्या = | पालक कंपनी = | विभाग = | पोटकंपनी = | मालक = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} '''इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन लिमिटेड''' (इंग्लिश: Indian Railway Catering and Tourism Corporation; संक्षेप: आय.आर.सी.टी.सी.) ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक कंपनी आहे. ही कंपनी रेल्वेमधील खानपान सेवा, तिकिट विक्री तसेच रेल्वेसंबंधित [[पर्यटन]] इत्यादी खाती संभाळते. इंटरनेट वापरून [[भारत]]ामधील रेल्वेच्या तिकिटांचे आरक्षण तसेच रद्दीकरण आय.आर.सी.टी.सी.द्वारे सुलभ झाले आहे. आय.आर.सी.टी.सी.च्या नव्या तंत्रामुळे [[मोबाईल फोन]] वापरून देखील तिकिट आरक्षण केले जाऊ शकते. मे २०१३ अखेरीस आय.आर.सी.टी.सी.च्या संकेतस्थळावरून दर मिनिटाला २००० तिकिटे आरक्षित केली जाऊ शकतात. भारतीय रेल्वेच्या सर्व [[दुरंतो एक्सप्रेस]] व काही [[राजधानी एक्सप्रेस]] गाड्यांमध्ये खानपान सेवा पुरवण्याची जबाबदारी आय.आर.सी.टी.सी. वर आहे. ह्याखेरीज रेल्वेच्या [[पॅलेस ऑन व्हील्स]], [[डेक्कन ओडिसी]] इत्यादी विशेष पर्यटन गाड्यांचे आरक्षण तसेच मार्केटिंग आय.आर.सी.टी.सी. करते.12003 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express Anubhuti class k1 seat number 45 46 per Yatra karunga per Yatra karunga donon ladkiyon ko Shatabdi Express mein shift kar diya jaaye ==बाह्य दुवे== *[http://www.irctc.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] *[http://www.irctc.co.in/ ऑनलाईन तिकिट आरक्षण केंद्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/ |date=2007-03-03 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वे मंत्रालयाधीन कंपन्या]] [[वर्ग:भारतातील सरकारी कंपन्या]] 2o74m5urs320ti46eiztb0wz2qvq03v 2710509 2710501 2026-09-18T08:41:00Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-49694-25|~2026-49694-25]] ([[User talk:~2026-49694-25|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2472313 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी | नाव = {{लेखनाव}} | लोगो = चित्र:IRCTC Logo.svg | लोगो रुंदी = 180px | लोगो शीर्षक = आय.आर.सी.टी.सी.चा लोगो | स्थानिक नाव = | प्रकार = | संक्षेप = | ब्रीदवाक्य = | स्थापना = | विसर्जन = | संस्थापक = | मुख्यालय शहर = | मुख्यालय देश = | मुख्यालय स्थान = | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = | सेवांतर्गत प्रदेश = | उद्योगक्षेत्र = | उत्पादने = | सेवा = | महसूल = | एकूण उत्पन्न = | निव्वळ उत्पन्न = | मालमत्ता = | कर्मचारी संख्या = | पालक कंपनी = | विभाग = | पोटकंपनी = | मालक = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} '''इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन लिमिटेड''' (इंग्लिश: Indian Railway Catering and Tourism Corporation; संक्षेप: आय.आर.सी.टी.सी.) ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक कंपनी आहे. ही कंपनी रेल्वेमधील खानपान सेवा, तिकिट विक्री तसेच रेल्वेसंबंधित [[पर्यटन]] इत्यादी खाती संभाळते. इंटरनेट वापरून [[भारत]]ामधील रेल्वेच्या तिकिटांचे आरक्षण तसेच रद्दीकरण आय.आर.सी.टी.सी.द्वारे सुलभ झाले आहे. आय.आर.सी.टी.सी.च्या नव्या तंत्रामुळे [[मोबाईल फोन]] वापरून देखील तिकिट आरक्षण केले जाऊ शकते. मे २०१३ अखेरीस आय.आर.सी.टी.सी.च्या संकेतस्थळावरून दर मिनिटाला २००० तिकिटे आरक्षित केली जाऊ शकतात. भारतीय रेल्वेच्या सर्व [[दुरंतो एक्सप्रेस]] व काही [[राजधानी एक्सप्रेस]] गाड्यांमध्ये खानपान सेवा पुरवण्याची जबाबदारी आय.आर.सी.टी.सी. वर आहे. ह्याखेरीज रेल्वेच्या [[पॅलेस ऑन व्हील्स]], [[डेक्कन ओडिसी]] इत्यादी विशेष पर्यटन गाड्यांचे आरक्षण तसेच मार्केटिंग आय.आर.सी.टी.सी. करते. ==बाह्य दुवे== *[http://www.irctc.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] *[http://www.irctc.co.in/ ऑनलाईन तिकिट आरक्षण केंद्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/ |date=2007-03-03 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वे मंत्रालयाधीन कंपन्या]] [[वर्ग:भारतातील सरकारी कंपन्या]] 2jda3e5h0n6zslibgc2h5pzkn37f3vf 0 61635 2710378 2705534 2026-09-17T18:43:24Z अभय नातू 206 /* राजकीय कारकीर्द */ 2710378 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = गोपीनाथ पांडुरंगराव मुंडे | लघुचित्र = | चित्र = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[संसद सदस्य|खासदार]] | कार्यकाळ_आरंभ =ऑक्टोबर [[इ.स. २००९]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[इ.स. २०१४]] | मागील = [[जयसिंगराव गायकवाड पाटील]] | पुढील = डॉ. [[प्रीतम मुंडे-खाडे]] | जन्मदिनांक = {{birth date|1949|12|12|df=y}} | जन्मस्थान = नाथ्रा, ता. [[परळी]], जि. [[बीड]], महाराष्ट्र | मृत्युदिनांक = {{death date and age|2014|06|03|1949|12|12|df=y}} | मृत्युस्थान = [[दिल्ली]] | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | पत्नी = प्रज्ञा मुंडे | अपत्ये = [[पंकजा पालवे|पंकजा मुंडे-पालवे]],<br> [[प्रीतम मुंडे-खाडे]],<br> [[यशश्री मुंडे]] | निवास ='''[[परळी]]''': यशश्री, परळी, तालुका परळी, जिल्हा-बीड <br >'''[[मुंबई]]''':१५, शुभदा, सर पोचखानवाला रोड, [[वरळी]],मुंबई | मतदारसंघ = [[परळी विधानसभा मतदारसंघ]] | पद2 = [[महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = [[इ.स. १९९५]], १४ मार्च | कार्यकाळ_समाप्ती2 = [[इ.स. १९९९]] | मागील2 = | पुढील2 = [[छगन भुजबळ]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = [[इ.स. १९९९]] | कार्यकाळ_समाप्ती3 = | पद3 = [[परळी विधानसभा मतदारसंघ]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = | कार्यकाळ_समाप्ती4 = | व्यवसाय = [[राजकारण]] | धर्म = [[हिंदू]] | सही = | संकेतस्थळ = http://www.gopinathmunde.com/ | तळटीपा = | तारीख = | वर्ष = | स्रोत = }} '''गोपीनाथ पांडुरंग मुंडे ''' ([[१२ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[३ जून]], [[इ.स. २०१४|२०१४]]) हे [[मराठा|मराठी]], भारतीय राजकारणी होते. ते [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] (भाजप) सदस्य होते. त्यांनी [[इ.स. १९८०]] पासून [[इ.स. २००९]] पर्यंत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] विधानसभेत [[परळी विधानसभा मतदारसंघ|परळी विधानसभा मतदारसंघाचे]] प्रतिनिधित्व केले तसेच इ.स.२००९ पासून इ.स.२०१४ पर्यंत भारताच्या [[लोकसभा|लोकसभेत]] [[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड लोकसभा मतदारसंघाचे]] प्रतिनिधित्व केले होते. तसेच [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] (भाजप) लोकसभेतील उपनेते होते (इ.स. २०१२). १४ मार्च इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९ या काळात ते [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] उपमुख्यमंत्री तसेच [[गृहमंत्री]] होते.<ref name="युतीचा पाया2">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4561800.cms|title=मराठवाड्यात युतीचा पाया पक्का|दिनांक=२२ मे, इ.स. २००९|प्रकाशक=[[महाराष्ट्र टाइम्स]]|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=२६ जून, इ.स. २०१२|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525223706/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4561800.cms|url-status=dead}}</ref><ref name="मुंडेंना भाजपमध्ये रोखण्याचे जोरदार प्रयत्न2">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://abpmajha.newsbullet.in/india/34-more/6719-2011-06-22-07-26-16|title=मुंडेंना भाजपमध्ये रोखण्याचे जोरदार प्रयत्न|दिनांक=२२ जून, इ.स. २०११|प्रकाशक=[[ए.बी.पी. माझा]]|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=४ जुलै, इ.स. २०१२}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] सभेला गर्दी खेचणारे वक्ते व प्रबळ राजकीय पुढारी असलेले महाराष्ट्र राज्यातील नेते म्हणून त्यांची ओळख होतीे. ते महाराष्ट्राचे माजी आमदार व महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे राजकीय नेते होते. त्यांना [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपमधील]] निम्न स्तरापासून काम करणारा नेता समजले जाते. <ref name="मुंडेंना भाजपमध्ये रोखण्याचे जोरदार प्रयत्न">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/india/34-more/6719-2011-06-22-07-26-16 | title =मुंडेंना भाजपमध्ये रोखण्याचे जोरदार प्रयत्न | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =२२ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/mumbai/mumbai_jun_13_pti_adding_to_speculations_that_he_may_quit_the_pa.html | title =मुंडे-भुजबळ भेटीमुळे चर्चेला उधाण | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Prahaar (newspaper)]] | दिनांक =१३ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.globalmarathi.com/GlobalMarathiCMSOriginal/20120102/5221849960707883742.htm | title ='राष्ट्रवादी'ला घेरण्यासाठी विरोधकांची मोर्चेबांधणी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[http://www.globalmarathi.com] | दिनांक =०२ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/mumbai/103-more/6292-2011-06-10-15-55-27 | title =नाराज मुंडेंकडून बहुजन सहवासाचा शोध | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१० जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=ManthanEdition-52-1-16-06-2012-5f154&ndate=2012-06-17&editionname=manthan | title =पडलेले तडे; फिरलेले वासे? | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =१७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/nagpur/6553-2011-06-18-07-47-04 | title =मुंडेंच्या कर्तृत्त्वाचा आदरच : मुनगंटीवार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१८ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मुंडे हे मूळचे [[मराठवाडा|मराठवाड्यातील]] [[बीड जिल्हा|बीड जिल्ह्यामधील]] परळी तालुक्याच्या नाथ्रा गावचे होते. त्यांचे घराणे राजकारणात नव्हते. * तथाकथित उच्चवर्गीयांपुरत्या मर्यादित असलेल्या [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपला]] तळागाळातील लोकांपर्यंत नेण्याचे काम मुंडे यांनी केले, असे समजले जाते. [[१२ डिसेंबर]], [[इ.स. २०१०]] रोजी पुण्यात आयोजित करण्यात आलेल्या समारंभात [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] वरिष्ठ नेते [[लालकृष्ण अडवाणी]] यांनी त्यांचा ''लोकनायक'' असा गौरव केला होता.<ref name="मुंडेंची नव्हे तर मराठवाड्याची कोंडी "/><ref name="पक्का शिष्य..!" >{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110715/5216424841157006843.htm | title =पक्का शिष्य..! | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१५ जूलै, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-07-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110714204412/http://esakal.com/esakal/20110715/5216424841157006843.htm | url-status =dead }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110701/4874885543936207591.htm | title =गोपीनाथ मुंडे पक्षाला वेठीला धरीत आहेत | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१ जुलै , इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-12-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111201191855/http://esakal.com/esakal/20110701/4874885543936207591.htm | url-status =dead }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20101213/4834478203233610526.htm | title =गोपीनाथ मुंडे हे लोकनायक- अडवाणी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१३ डिसेंबर, इ.स. २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2010-12-17 | archive-url =https://web.archive.org/web/20101217213854/http://www.esakal.com/esakal/20101213/4834478203233610526.htm | url-status =dead }}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.bookganga.com/eBooks/Book/5275049865818186962.htm | title =लोकनेता..गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://www.bookganga.com/eBooks/Book/5275049865818186962.htm | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref><ref name="जनसामान्यांचा नेता-गोपीनाथ मुंडे">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.sunilkedar.com/munde-saheb.html | title =जनसामान्यांचा नेता-गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://www.sunilkedar.com | दिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | archive-date =2013-12-07 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131207103858/http://sunilkedar.com/munde-saheb.html | url-status =dead }}</ref> == व्यक्तिगत आयुष्य == गोपीनाथ मुंडे यांचा जन्म [[बीड]] जिल्ह्यातील नाथ्रा या गावी ता. [[परळी वैजनाथ|परळी]], जि. [[बीड]] एका सामान्य शेतकरी कुटुंबात [[१२ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४९]] रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव पांडुरंग आणि आईचे नाव लिंबाबाई मुंडे होय.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/msid-8905615,prtpage-1.cms | title =असुनी नाथ मी अनाथ | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =१८ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="होय होय वारकरी पाहे...">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110707/5124860828896443982.htm | title =होय होय वारकरी पाहे... | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =७ जुलै, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>मुंडे कुटुंब [[पंढरपूर]]च्या वारीत अनेक वर्षे सहभागी होते. वारकरी असलेल्या पालकांच्याप्रभावाने गोपीनाथ मुंडे यांनी वयाच्या १४व्या वर्षी पंढरपूरची वारी चालत जाऊन केली. त्यानंतर सात वर्षे वारी केली. [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] त्या वेळी प्रख्यात असणाऱ्या श्रीक्षेत्र [[भगवानगड]]चे महंत श्री संत [[भगवानबाबा]] गडकर महाराज यांचे कीर्तन ऐकण्यास मुंडे कुटुंब गोपीनाथलाही घेऊन जात. त्यांच्या मनावर याचा आध्यात्मिक परिणाम झाला.<ref name="होय होय वारकरी पाहे..." /> त्यांच्या घरात बेताची परिस्थिती होती. [[इ.स. १९६९]] मध्ये पांडुरंगरावांचे अकाली निधन झाले, पण त्यांच्या आई व गोपीनाथ मुंडे यांचे थोरले बंधू पंडितअण्णा मुंडेनी त्यांचे शिक्षण केले. भाऊ पंडितअण्णा यांनी स्वतःचे शिक्षण सोडून गोपीनाथ मुंडे यांनी यांचे शिक्षण पूर्ण केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोतमुंडे | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20120120/5401421926253800703.htm | title =गोपीनाथ मुंडेंचे 'पानिपत' करू | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक = २० जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref>गोपीनाथ मुंडे यांचे धाकटे भाऊ व्यंकट मुंडे हे आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/videos/maharashtra/12060-2012-01-19-12-36-47 | title =व्यंकट मुंडेची प्रकृती | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>२१ मे, इ.स. १९७८ला त्यांचे लग्न [[प्रमोद महाजन|प्रमोद महाजनांच्या]] भगिनी प्रज्ञा महाजन यांच्याशी [[आंबेजोगाई]]ला झाले. <ref name="युतीचा पाया" /> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=128181:2011-01-09-17-51-45&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =मुंडे-विलासराव यांची रंगली जुगलबंदी{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=1951634 | title ='एसएमएस' लिहून घेतला नव्हता... | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =२४ एप्रिल , इ.स. २००७ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> गोपीनाथ मुंडे यांना [[पंकजा पालवे]]-मुंडे, [[प्रीतम मते-मुंडे]] आणि यशश्री मुंडे या तीन मुली आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20100918/5421546115758138137.htm | title =गोपीनाथ मुंडे यांची मुलगी अपघातात जखमी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१८ सप्टेंबर, इ.स. २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-03-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120301172555/http://esakal.com/esakal/20100918/5421546115758138137.htm | url-status =dead }}</ref> == विद्यार्थी जीवन == गोपीनाथ मुंडे यांचे प्राथमिक शिक्षण जिल्हापरिषदेच्या शाळेत तर बी. कॉम. पर्यंतचे महाविद्यालयीन शिक्षण [[अंबाजोगाई]] येथे येथील योगेश्‍वरी शिक्षण संस्थेच्या स्वामी रामानंद तीर्थ महाविद्यालयामध्ये वाणिज्य शाखेते झाले.<ref name="श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा " /> मुंडे पदवीचे शिक्षण घेत असताना समाजवादी विचारांचे बी.के. सबनीस हे स्वामी रामानंद तीर्थ महाविद्यालयाचे प्राचार्य होते. त्यांचे विद्यार्थी असलेल्या गोपीनाथ मुंडे, [[प्रमोद महाजन]] यांच्यावर संघाच्या विचारांचा प्रभाव होता. मुंडे यांना सबनीसांचा आदर होता. संघाच्या विचारांचा प्रभाव असूनही मुंडे यांनी इतर मतांबद्दल किंतु ठेवला नाही. <ref name="पक्का शिष्य..!" /> पदवीशिक्षण पूर्ण झाल्यावर ते पुढील शिक्षणासाठी [[पुणे|पुण्याला]] गेले. मुंडेंनी [[बीड]]च्या कॉलेजमध्ये विद्यार्थी संसदेच्या निवडणुका लढवून राजकारणाचा प्रवेश केला. कॉलेजात असतांना त्यांची [[प्रमोद महाजन]] यांच्याशी मैत्री झाली. याने त्यांच्या आयुष्यालाच कलाटणी मिळाली. == राजकीय कारकीर्द == {{बदल}} [[गोपीनाथ मुंडे]] यांनी आपल्या राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात १९७० च्या दशकात [[परळी वैजनाथ|परळी]] येथे [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे]] (अ.भा.वि.प.) काम करताना केली. या काळात ते [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या]] संपर्कात आले. पुढे त्यांनी [[मराठवाडा विद्यापीठ]] [[नामांतर आंदोलन|नामांतर आंदोलनात]] सहभाग घेतला; या आंदोलनादरम्यान त्यांना तुरुंगवासही झाला.<ref>https://divyamarathi.bhaskar.com/ramdas-athawale-share-his-memory-about-nomination-of-marathwada-university-6008603.html/</ref> === सुरुवातीचा राजकीय प्रवास (१९७८-१९८५) === मुंडे यांनी १९७८ मध्ये [[बीड]] जिल्हा परिषदेच्या निवडणुकीत उजनी (रेणापूर) मतदारसंघातून विजय मिळवत प्रत्यक्ष राजकारणात प्रवेश केला. १९७८ मध्ये [[शरद पवार]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[पुरोगामी लोकशाही दल]] (पुलोद) सरकार स्थापन झाले; त्या काळात [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] (भाजप) पवारांच्या पक्षाशी युती करून सत्तेत सहभाग घेतला होता.<ref name="माझा राजकारणप्रवेश">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=1656206 |शीर्षक=माझा राजकारणप्रवेश |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[महाराष्ट्र टाइम्स]] |दिनांक=१७ जून २००६ |ॲक्सेसदिनांक=१४ ऑगस्ट २०१२ |archive-date=2012-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814000000/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=1656206 |url-status=dead}}</ref> १९८० च्या विधानसभा निवडणुकीत ते रेणापूर मतदारसंघातून पहिल्यांदा आमदार म्हणून निवडून आले. १९८० ते १९८२ या काळात त्यांनी भारतीय जनता युवा मोर्च्याचे प्रदेशाध्यक्षपद भूषवले आणि १९८२ मध्ये त्यांची महाराष्ट्र भाजपच्या सरचिटणीसपदी निवड झाली. १९८५ च्या विधानसभा निवडणुकीत गेवराई मतदारसंघातून काँग्रेसचे पंडितराव दौंड यांच्याकडून त्यांना पराभव पत्करावा लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.esakal.com/esakal/20111228/5216422566432010266.htm |शीर्षक=गोपीनाथ मुंडेंना 26 वर्षांनंतर दणका |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] |दिनांक=२८ डिसेंबर २०११ |ॲक्सेसदिनांक=२७ जून २०१२ |archive-date=2011-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228165604/http://esakal.com/esakal/20111228/5216422566432010266.htm |url-status=dead}}</ref> === पक्षविस्तार आणि नेतृत्व (१९८६-१९९५) === राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ज्येष्ठ नेते वसंतराव भागवत आणि [[प्रमोद महाजन]] यांच्या सहकार्याने मुंडे यांनी महाराष्ट्रात भाजपचा विस्तार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. भाजपकडे असलेला मुख्यत्वे शहरी व उच्चवर्णीय पक्षाचा ठसा पुसून पक्षाला बहुजन आणि ग्रामीण घटकांपर्यंत पोहोचवण्यात या नेतृत्वाचा वाटा मानला जातो. महाजन-मुंडे या जोडीने [[मराठवाडा]], विदर्भ आणि पश्चिम महाराष्ट्रात व्यापक दौरे करून पक्ष संघटना मजबूत केली.<ref name="सीमोल्लंघन"/> १९८६ मध्ये वयाच्या ३६ व्या वर्षी मुंडे यांची महाराष्ट्र भाजपच्या प्रदेशाध्यक्षपदी निवड झाली. १९८७ मध्ये त्यांनी शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर राज्यव्यापी कर्जमुक्ती मोर्चा आयोजित केला, ज्यामुळे पक्षाला मोठा जनाधार मिळाला.<ref name="श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://maharashtrabjp.org/Netritwa/PramukhNeta.aspx |शीर्षक=श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप महाराष्ट्र]] |दिनांक=४ जुलै २०१२ |ॲक्सेसदिनांक=४ जुलै २०१२ |archive-date=2012-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703133921/http://maharashtrabjp.org/Netritwa/PramukhNeta.aspx |url-status=dead}}</ref> === विरोधी पक्षनेतेपद आणि राजकीय संघर्ष === १९९२ ते १९९५ या कालावधीत गोपीनाथ मुंडे यांनी [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेचे]] विरोधी पक्षनेतेपद भूषवले. या काळात त्यांनी 'राजकारणाचे गुन्हेगारीकरण' हा मुख्य मुद्दा बनवून तत्कालीन काँग्रेस सरकार आणि मुख्यमंत्री शरद पवार यांच्याविरोधात तीव्र राजकीय संघर्ष उभारला.<ref name="गोपीनाथराव, यें राह नही आसान...">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7086437.cms |शीर्षक='गोपीनाथराव, यें राह नही आसान...' |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[महाराष्ट्र टाइम्स]] |दिनांक=१२ डिसेंबर २०१२ |ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१२ |archive-date=2011-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110210155455/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7086437.cms |url-status=dead}}</ref> त्यांनी राज्यभरात काढलेली 'संघर्षयात्रा' ही भाजप-शिवसेना युतीला सत्ता मिळवून देण्याच्या दृष्टीने अत्यंत निर्णायक ठरली.<ref name="चक्रव्यूहात गोपीनाथराव!">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11562564.cms |शीर्षक=चक्रव्यूहात गोपीनाथराव! |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[महाराष्ट्र टाइम्स]] |दिनांक=२० जानेवारी २०१२ |ॲक्सेसदिनांक=२६ जून २०१२ |archive-date=2012-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319044244/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11562564.cms |url-status=dead}}</ref> या यात्रेच्या माध्यमातून त्यांनी गुन्हेगारीकरण, गोवारी हत्याकांड आणि भ्रष्टाचार यांसारखे विषय राज्यभर मांडले. १९९५ च्या विधानसभा निवडणुकीत विजय मिळवून शिवसेना-भाजप युतीचे सरकार आल्यानंतर गोपीनाथ मुंडे यांनी महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री आणि गृहमंत्री म्हणून पदभार स्वीकारला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} विधानसभेच्या इ.स. १९९५ मध्ये झालेल्या निवडणुकांत मुंडेंनी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपला]] अभूतपूर्व यश मिळवून दिले. गोपीनाथ मुंडे यांनी शरद पवार यांच्याविरोधात जोरदार उघडलेली आघाडी यांचे प्रतिबिम्ब मतपेटीत उमटले. काँग्रेस पक्षाचा राज्यात प्रथमच पराभव झाला. [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-शिवसेना युतीस २८८ पैकी १३८ जागा मिळाल्या तर काँग्रेस पक्षास ८० जागांवर समाधान मानावे लागले. या निवडणुकीनंतर सत्तेवर आलेल्या [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]–सेनेच्या मंत्रिमंडळात स्थान देण्यात आले व राज्याचे नवे उपमुख्यमंत्री म्हणून गोपीनाथ मुंडे यांचा [[१४ मार्च]] [[इ.स. १९९५]] रोजी शपथविधी झाला. इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९ या कालखण्डांदरम्यान ते [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] उपमुख्यमंत्री होते. [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] उपमुख्यमंत्रीपदाच्या कारकिर्दीत त्यांचा कुशल प्रशासक म्हणून नावलौकिक होता. त्यांनी [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] ऊर्जा व गृह यासारख्या महत्त्वाच्या खात्यांचीही जबाबदारी सांभाळली. <ref name="गोपीनाथराव, यें राह नही आसान... "/> गोपीनाथराव उपमुख्यमंत्री म्हणून अत्यंत यशस्वी झाले. राज्यातील लोकांच्या हिताचे प्रश्‍न मांडणारा तडफदार आमदार म्हणून त्यांचा लौकिक आहे. त्यांनी गुन्हेगारीकरनावर अंकुश लावला. वीजनिर्मिती वाढविण्यावर भर दिला. सर्व खात्यांना मार्गदर्शन करून, रचनात्मक बदल घडवून आणण्याची क्षमता दाखवली आहे. प्रशासन पद्धतीवर त्यांनी एक वेगळी छाप पाडली आहे. तसेच सरकार समोरील समस्यांचे समाधान करण्यात त्यांनी प्रावीण्य मिळवले आहे. मुंडे यांनी प्रशासनावर चांगली पकड बसवली आहे. उत्कृष्ट प्रशासक होण्यासाठी समस्यांचा अभ्यास, स्वतःचे मत, प्रशासकीय यंत्रणेवारील पकड, योजनेच्या अमलबजावणीतील उणीवा दूर करणे, लाभार्थीशी सम्पर्कसाधने, योजनेच्या अमलबजावणीसाठी साधनांची जुळवाजुळव करून ती योजना यशस्वीरित्या राबविणे याबाबत गोपीनाथ मुंडे यशस्वी झाले आहेत. <ref name="जनसामान्यांचा नेता-गोपीनाथ मुंडे"/> इ.स.२००९ च्या [[ऑक्टोबर महिना|ऑक्टोबर]] महिन्यातील निवडणूक त्यांनी [[बीड (लोकसभा मतदारसंघ)|बीड लोकसभा मतदारसंघातून]] लढवली. [[बीड (लोकसभा मतदारसंघ)|बीड लोकसभा मतदारसंघातून]] म्हणून निवडून येताना [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] आमदार गोपीनाथ मुंडे यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस|राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या]] रमेश कोकाटे यांना १ लाख ४० हजार ९५२ मतांनी पराभव केला होता. बीड लोकसभेच्या अटीतटीच्या निवडणुकीच्या निमित्ताने [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांच्या कन्या [[पंकजा पालवे]] निवडणुकीच्या प्रचारात उतरल्या होत्या. त्यांनी ओट्यावर, बाजेवर, चावडीत जाऊन लोकांच्या भेटीगाठी घेतल्या. ३०० गावांमध्ये सभा आणि ४०० गावांना भेटी दिल्या. यामधून त्यांनी आपले नेतृत्वगुण सिद्घ केले. मुख्य म्हणजे गोपीनाथरावांचे जे जे कट्टर विरोधक होते त्यांच्या घरी जाऊन 'काका मी आता आलीय' असे सांगून अनेक ठिकाणी कटुता मिटविण्याचा प्रयत्न केला. बीडमधील मतदार [[पंकजा पालवे|पंकजालाच]] गोपीनाथरावांची राजकीय वारस मानू लागले. गोपीनाथरावांच्या यशात 'वुमन ऑफ द मॅच' म्हणून [[पंकजा पालवे]]चा उल्लेख केलाच पाहिजे. <ref name="युतीचा पाया" /> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] खासदार गोपीनाथ मुंडे यांची महाराष्ट्राचे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] प्रभारी म्हणून नेमणूक ११ जूलै, इ.स. २००९ रोजी केली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/maharashtra/7786.html | title =भाजपचे राज्यातील प्रभारी मोदींऐवजी मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Prahaar (newspaper)]] | दिनांक =११ जूलै, इ.स. २००९ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महाराष्ट्रात इ.स. २०१४ साली होत असलेल्या विधानसभा निवडणुकांची धुरा लोकसभेतील उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांच्यावरच सोपविण्याचा निर्णय आरएसएस आणि [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] बैठकीत घेण्यात आल्याचे समजते. त्यानुसार मुंडे महाराष्ट्रात विधानसभा निवडणुकांची जबाबदारी घेतील. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://majhapaper.com/content/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%A3%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%A7%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE | title =गोपीनाथ मुंडे यांच्यावरच महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकांची धुरा | भाषा =मराठी | प्रकाशक = माझा पेपर | दिनांक = १६ मे | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> महाराष्ट्राच्या राजकारणावर प्रभाव पाडतील असे हाताच्या बोटावर मोजण्याइतके मोजके नेते असतील. त्यात गोपीनाथ मुंडे ठळकपणे उठून दिसतात. आपल्या ३५ वर्षाच्या राजकीय कारकिर्दीत अनेक चढउतार अनुभवलेल्या या नेत्याने राजकारणात आपले स्वतःचे असे विशेष स्थान निर्माण केले आहे. भारतीय युवा मोर्चातून राजकीय कारकिर्दीला प्रारंभ झालेला हा नेता देशाच्या संसदेतील विरोधी पक्ष उपनेता या पदावर यशस्वीपणे काम करून आपल्या कर्तृत्त्वाचा ठसा उमटवत आहे, ही महाराष्ट्रासाठी अत्यंत अभिमानास्पद अशी बाब आहे. भारतीय जनता पक्षासारख्या हिन्दुत्ववादी पक्षाचे नेते असूनही त्यांची प्रतिमा अत्यंत पुरोगामी आणि सर्वसमावेशक राहिली आहे. महाराष्ट्राच्या प्रश्नांची जाण आणि सामाजिक भान ठेवून त्यांनी आपले काम सुरू ठेवले आहे. राज्यासमोरील प्रश्न सोडवण्याची तळमळ आणि त्यासाठी अथक मेहनत घेण्याची तयारी तसेच प्रश्नांच्या सोडवणुकीसाठी प्रसंगी रस्त्यावर उतरण्याची धडाडी, याचबरोबर कार्यकत्र्यांचे आणि लोकांचे संघटन करण्याचे कौशल्य, संसदीय कामकाजाचा गाढा अभ्यास, अत्यंत प्रभावी वक्तृत्व आणि कर्तत्त्व असे सर्वगुणसम्पन्न नेतृत्व भारतीय जनता पक्षाला लाभले, हे त्या पक्षाचे भाग्य तर आहेच; पण महाराष्ट्राचेही भाग्य आहे, असेच म्हणावे लागेल. [[प्रमोद महाजन]] यांच्या मृत्यूनंतर सर्व साथींना त्यांनी आधार दिला. [[प्रमोद महाजन]] यांचे सच्चे साथी गोपीनाथ मुंडे हे दोघेही [[बीड]] जिल्ह्यातील होते तरीसुद्धा ते महाराष्ट्राशी एकरूप झाले होते. आणीबाणीनंतर गोपीनाथ मुंडे यांनी [[मराठवाडा]]तून निवडणूक लढवली होती. रा.स्व.स.च्या मुशीत घडलेले साखर कामगारांचे लढवय्ये आणि चळवळीचे नेते गोपीनाथ मुंडे. माजी पन्तप्रधान स्व. इन्दिरा गान्धी यांनी देशावर लादलेल्या आणीबाणीला साथी गोपीनाथ मुंडे यांनी कडाडून विरोध केला. आणीबाणीच्या वेळी त्यांना तुरुंगात डाम्बण्यात आले होते. गोपीनाथ मुंडे म्हणजे चळवळीचा अखण्ड स्नेत होता. विशेष म्हणजे गोपीनाथ मुंडे यांची [[प्रमोद महाजन]] यांच्यावर अपार निष्ठा होती. आणीबाणीनंतर गोपीनाथ मुंडे यांनी मतदारसंघातून निवडणूक लढवली होती. आमदार- खासदार होऊन परंतु सत्तेच्या बाहेर राहून साखर कामगारांसाठी प्रचण्ड योगदान दिले. स्वातंर्त्योत्तर काळापासून साथी गोपीनाथ मुंडे आणि महाराष्ट्रातील साखर कारखाना कामगार हे समीकरणच होऊन बसले होते. महाराष्ट्रात साखर कारखाना कामगारांची संघटना सर्वप्रथम गोपीनाथ मुंडे यांनीच बांधली आणि गेली पन्नास वर्षे त्यांनी या कामगारांचे अव्याहतपणे नेतृत्व केले. साखर कामगारांना संघटित करण्याची जबाबदारी स्वीकारली. त्यांनी कामगारांच्या न्यायहक्कासाठी वेळोवेळी साखरसम्राटांशी आन्दोलनाच्या माध्यमातून लढा दिला. त्यांनी स्वतःला चळवळीत झोकून दिले. ते अखेरपर्यंत त्यांच्या विचारावर ठाम राहिले. अग्रभागी असायचे. कामगारांचे नेते अशीच त्यांची कायम ओळख राहिली. गोपीनाथ मुंडे अखण्ड कार्यरत असायचे. संसदीय लोकशाही अधिक मजबूत करायची असेल तर विरोधी पक्षनेता हा अत्यंत प्रभावी आणि अभ्यासू असण्याची गरज आहे. ते सर्व गुण गोपीनाथ मुंडे यांच्यामध्ये असल्यामुळेच आजवर अनेक प्रश्नांना चांगला न्याय मिळाला. त्यांच्या पक्षामध्ये त्यांच्या वाटय़ाला नेहमी दुय्यम भूमिका आली असल्यामुळे राजकारणात त्यांच्या नेतृत्व वाढीला मर्यादा पडल्या असल्या तरी त्यांनी सतत आपल्या कामाच्या जोरावर कार्यकर्तृत्त्वाचा ठसा उमटवला आहे. शरद पवारांप्रमाणे पक्ष बदल करून आपल्या कर्तबगारीच्या जोरावर त्यांना मोठे होता आले असते; पण प्रत्येक वेळी आलेली संधी डावलून त्यांनी पक्षनिष्ठा महत्त्वाची मानली. नारायण राणे यांच्याप्रमाणे मुंडे यांनाही कॉॅंग्रेस पक्षाने अनेकदा खेचून घेण्याचे प्रयत्न केले. मोठमोठय़ा पदांचे गाजर त्यांना दाखवले. पण मुंडेंनी पक्षनिष्ठेला अधिक महत्त्व दिले. भाजपाच्या राष्ट्रीय पातळीवरील अनेक नेत्यांपेक्षा किंचतही अनेक नेत्यांपेक्षा व्यक्तिमत्त्वामध्ये कसलीही कमतरता नसताना सर्वोच्च पदाचा राष्ट्रीय अध्यक्षपदाचा मान त्यांना मिळू शकला नाही. तुलनेत लहान असलेले नितीन गडकरी यांना राष्ट्रीय अध्यक्ष करण्यात आले, तरी देखील त्यांच्या हाताखाली काम करणे मुंडेंनी कमीपणाचे मानले नाही. अगदी अलीकडे त्यांच्या घरातूनच बण्डखोरी झाली, तरीदेखील ते डगमगले नाहीत आणि त्यांनी आपले काम सुरू ठेवले. प्रमोद महाजन यांचा मुंडेंना चांगला पाठिंबा होता. त्यांच्या निधनानंतर मुंडेंचा प्रभाव कमी होईल, असे त्यांच्या विरोधकांना वाटत होते; परंतु कोणत्याही संकटावर मात करून पुढे जाण्याचा निर्धार असल्यामुळे त्यांचे महत्त्व कमी होऊ शकले नाही. त्यांचे सख्खे मोठे भाऊ पण्डितअण्णा मुंडे आणि पुतणे धनंजय मुंडे यांना त्यांच्या बीड जिह्यातील सर्व पदे त्यांनी मिळवून दिली. पण्डितअण्णा मुंडे तसेच धनंजय यांनी देखील जिल्हापरिषद अध्यक्षपद, साखर कारखान्यांचे संचालकपद, जिल्हा बँकेचे संचालकपद अशी अनेक मोठी पदे भूषवली. धनंजय मुंडे यांना तर त्यांनी विधान परिषदेवर आमदार केले, तरी देखील राष्ट्रवादीचे नेते अजितदादा पवार यांच्या प्रभावाखाली येऊन त्यांनी बंडखोरी केली. ही बंडखोरी पक्षांतर्गत नव्हती तर प्रत्यक्ष गोपीनाथ मुंडे यांच्याविरुद्ध त्यांनी बंड केले. शिवसेना-भाजपा युतीची सत्ता आणण्याकरिता त्यांनी काम केले. तत्कालीन कॉॅंग्रेसचे शरद पवारांच्या नेतृत्वाखालील सरकार खाली खेचण्यासाठी त्यांनी महाराष्ट्रभर प्रचार केला.. राज्यभर ''संघर्ष यात्रा'' काढून या संघर्ष यात्रेच्या माध्यमातून त्यांनी पवार सरकारविरुद्ध वातावरण निर्माण केले. या सरकारच्या कार्यकाळात राजकारणाचे गुन्हेगारीकरण झाले आहे, असे सप्रमाण सिद्ध करून त्यांनी ते सरकार खाली खेचण्यासाठी संपूर्ण ताकद लावली होती. शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे आणि गोपीनाथ मुंडे हे दोन नेते पवार सरकारवर तुटून पडले होते. त्या वेळी मुम्बई महानगरपालिकेचे माजी उपायुक्त गो. रा. खैरनार यांनी राजकारणात गुन्हेगारीकरण होत असल्याचे घणाघाती आरोप सुरू केले होते. वातावरण निर्मिती होऊ लागली होती. हा विरोध वाढवण्याचे यशस्वी काम ठाकरे-मुंडे यांनी केले. शिवसेना-भाजपा युतीची सत्ता आणण्यामध्ये गोपीनाथ मुंडे यांचा फार मोठा वाटा होता. त्याचे फळही त्यांना मिळाले. ते राज्याचे उपुमख्यमंत्री आणि गृहमंत्री झाले ते केवळ त्यांच्या स्वतःच्या कर्तृत्त्वाच्या जोरावर. शिवसेनेने मात्र त्यांच्यावर सतत कुरघोडी करण्याचे राजकारण केल्यामुळे बऱ्याच गोष्टी त्यांना करता आल्या नाहीत, तरीदेखील गृहमंत्रीपदी त्यांनी आपली ताकद दाखवली. त्यांच्यासारखा कर्तृत्त्ववान आणि ताकदवान गृहमंत्री आजतागायत पुन्हा महाराष्ट्राला लाभलेला नाही. त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी मुम्बईतील टोळीयुद्ध नष्ट केले. गुण्ड टोळय़ांचे कर्दनकाळ अशी त्यांची प्रतिमा बनली होती. तत्कालीन मुख्यमंत्री यांनी त्यांना दाबून टाकण्याची एकही संधी सोडली नाही; परंतु त्यांनी सरकारवरचा आपला प्रभाव कायम ठेवला. शरद पवारांसारख्या दिग्गज नेत्यावर हल्लाबोल करून त्यांनी युतीची सत्ता मिळवली होती, हे विशेष. विधानसभेत केवळ दोन-पाच जागा मिळवणाऱ्या भाजपाला बेरजेचे राजकारण करून त्यांनी 56 वर नेऊन ठेवले. युतीच्या राजकारणात भाजपाने शिवसेनेला महत्त्व देऊन कायम दुय्यम भूमिका स्वीकारल्यामुळे मुंडेंची फार मोठी कोंडी झाली. सर्वगुणसम्पन्न नेतृत्व असूनही शरद पवारांएवढी झेप घेणे मुंडेंना शक्य झाले नाही. तसे पाहिले तर भाजपाच्या राजकारणामुळे त्यांचे राजकीय व्यक्तिमत्त्व आणि कर्तृत्त्व काहीसे संकुचित झाले. राजकारणातील चढउतारांचा सतत अनुभव घेणाऱ्या मुंडेंमधील नेतृत्व गुणांचे खऱ्या अर्थाने चिज झाले नाही. मुंडे यांची अनेकदा शरद पवारांशी तुलना झाली; पण भारतीय जनता पक्षामध्ये असल्यामुळे त्यांना पवारांशी बरोबरी करण्याची संधी मिळू शकली नाही. शरद पवार हे महाराष्ट्रातून दिल्लीच्या राजकारणात गेले, तेव्हा महाराराष्ट्रातील पवारांची पोकळी भरून काढणे मुंडेंना शक्य झाले नाही. उलट भाजपाने त्यांना केंद्रातच पाठवून दिले आणि आपल्या पक्षातच नेतृत्वाची पोकळी निर्माण करून टाकली. मात्र मुंडेंनी केवळ राजकारणच केले नाही, तर विधायक कामातही ते सरस ठरले आहेत. त्यांनी अनेक सामाजिक व शैक्षणिक संस्था उभ्या केल्या. सहकारी साखर कारखान्यांबरोबरच खाजगी साखर कारखानेही त्यांनी काढले आणि यशस्वीरीत्या चालवूनही दाखवले आहेत. राज्याच्या राजकारणात त्यांनी मराठवाडा आणि बीड जिल्ह्याला अधिक प्राधान्य दिले आहे. मराठवाडा विद्यापीठाच्या नामांतर चळवळीत ते सक्रिय सहभागी झाले होते. त्यांना तुरुंगवासही भोगावा लागला होता. मराठवाडय़ातील प्रत्येक आंदोलनामध्ये विद्यार्थी चळवळीपासूनच भाग घेतला होता. मराठवाडय़ाच्या हितासाठी मित्रपक्ष शिवसेनेवरही त्यांनी हल्ला केला होता; परंतु प्रमोद महाजनांनंतर शिवसेनेशी युती कायम ठेवण्यासाठी त्यांनीच मध्यस्थाची भूमिकाही स्वीकारली होती. युतीच्या राजकारणात जे काम महाजन करतअसत ते मुंडेंनी यशस्वीपणे पार पाडले होते. शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्याशी त्यांनी स्नेहसंबंध प्रस्थापित केले होते. राजकीय प्रगल्भता दाखवण्याबरोबरच विधायक कामावर भर दिल्यामुळे त्यांच्या कर्तृत्त्वाचा ठसा उमटवला आहे आणि राजकारणातील प्रभावी नेतृत्व अशी त्यांची प्रतिमा आपोआपच बनली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://74.127.61.178/punyanagri/epapermain.aspx?eddate=12/12/2012%2012:00:00%20AM&queryed=10&a=7&b=79644 | title =राजकारणातील प्रभावी नेतृत्व | भाषा =मराठी | प्रकाशक = | दिनांक =१२ डिसेंबर, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१२ डिसेंबर, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यशवन्तराव चव्हाण, शंकरराव चव्हाण यांच्या मृत्यूनंतर नेतृत्वाची पिढी उभी राहत असताना महाराष्ट्राला प्रमोद महाजनांचा धक्का बसला. महाजनांची पोकळी भरू पाहणाऱ्या विलासरावांना नियतीने नेले. पाठोपाठ मराठी माणसांचा आधारवड बाळासाहेबदेखील कोसळले. आता आशा उरते ती फक्त एका माणसांवर आणि ती व्यक्ती म्हणजे गोपीनाथ मुंडे. राज्याच्याच नव्हे तर देशाच्या राजकारणात गोपीनाथ मुंडेचे योगदान महत्त्वाचे आहे. किंबहुना पन्तप्रधानपदावर विराजमान होण्याची शक्ती गोपीनाथ मुंडेच्यामध्ये आहे. धर्म-जात-पंथ-प्रदेश या सगळय़ा मर्यादांपलीकडे गोपीनाथ मुंडेचा विचार होऊ शकतो. गोपीनाथ मुंडेच्या पन्तप्रधान होण्यासाठी मराठी माणसांच्या एकत्रीकरणाची आवश्यकता आहे. पक्ष भलेही वेगळे असू द्या पण गोपीनाथ मुंडे पन्तप्रधान होणार असतील तर महाराष्ट्राची शक्ती केंद्रात दिसायला पाहिजे. महाराष्ट्राच्या राजकारणाला दिल्लीने नेहमीच वेसण घातली आहे आणि दिल्लीकरांच्या कारवायांचा नियतीनेही साथ दिली आहे. ज्या वेळी महाराष्ट्राचे नेतृत्व देशभरात प्रभावित व्हायला लागेल त्या त्या वेळी दिल्ली ते नेतृत्व संपविले आहे. हा कडू पण सत्य इतिहास मान्यच करायला हवा. सी. डी. देशमुख, यशवन्तराव चव्हाण, शंकरराव चव्हाण ही दिल्ली दरबाराच्या राजकारणामुळे मागे राहिलेली नावे. खरंतर या तिघांमध्ये देशाचा पन्तप्रधान होण्याची क्षमता होती आणि वारंवार ते काळाच्या कसोटीवर सिद्धही झाले आहे; पण भारताच्या राजकारणात महाराष्ट्र मागे राहिला किंवा मागे ठेवला गेला. 1950 आणि 1960च्या शतकातील राजकारण्यांची एक पिढी काळाच्या पडद्याआड गेल्यानंतर महाराष्ट्राच्या राजकारणात काही आशा निर्माण झाल्या होत्या. शंकरराव चव्हाणांचे वर्चस्व वाढत होते आणि शंकररावदेखील महाराष्ट्रातले नेतृत्व घडवत होते. हेड मास्तर अशी उपाधी मिळालेले शंकरराव दिल्लीत गेल्यावर पन्तप्रधानपदापर्यंत मजल मारतील, अशी अंधूकशी आशा महाराष्ट्राला होती; पण राजकीय जोडातोडीत हे शक्य झाले नाही. त्यामुळे मराठी माणूस दिल्लीच्या तख्तावर सर्वोच्च पदावर विराजमान झालेला पाहावयास मिळालाच नाही. शंकररावांच्या नंतर अलीकडच्या टप्प्यात राजकारणातील एक पिढी महाराष्ट्राचा वारसा घेऊन दिल्लीच्या तख्ताकडे निघाली होती. नावातच पी.एम.ही अद्याक्षरे घेऊन निघालेले प्रमोद महाजन पंतप्रधानपदापर्यंत वेगाने घोडदौड करीत होते. अटलजींच्या नंतर कोण? असा प्रश्न निर्माण होताच दोनच नावे समोर यायची ती म्हणजे लालकृष्ण अडवाणी आणि प्रमोद महाजन. त्यातल्या त्यात महाजनांचे व्यवस्थापन कौशल्य उत्तम असल्यामुळे वाटाघाटीच्या राजकारणात ते यशस्वी होतील, असे नेहमी वाटायचे. सध्या जमाना संमिश्र सरकारचा आहे आणि या संमिश्रपणात आपले महत्त्व कायम ठेवण्याची कला प्रमोद महाजनांना अवगत होती. त्यामुळे ते पन्तप्रधान बनतील, अशी एक आशा होती. पण महाजन नेता होणे नियतीला मान्य नव्हते. तिने महाजनांना हिरावून नेले. महाराष्ट्रातील महाजनांनंतरचा दुसरा नेता म्हणजे विलासराव देशमुख. राजकारणातील राजहंसच. वयाच्या सत्तरीच्या दशकात तरुणाला लाजवील असा उत्साह होता. राजबिंड रूप, प्रभावी वक्तृत्व तेवढच प्रभावी कर्तृत्त्व. लोकसंचय या जोरावर विलासराव भविष्यात पन्तप्रधान होऊ शकतात, असे लोकांना वाटायचे; पण पुन्हा एकदा नियतीने महाराष्ट्राचा घात केला. चार दशके संघर्ष करून उभे राहिलेले नेतृत्व निघून गेले. बाळासाहेब ठाकरे हे देशाला पन्तप्रधान देऊ शकतील, असे एक नाव. ज्यांच्यामुळे मराठी राष्ट्रपती देशाच्या सर्वोच्च पदावर विराजमान होऊ शकले ती व्यक्ती एखादा मराठी पन्तप्रधान होण्यासाठी बिनधास्तपणे पुढे आली असती. बाळासाहेबांचे शरदबाबू पन्तप्रधानपदाच्या जवळपास गेले असते तर बाळासाहेबांनी खुल्या मनाने त्यांना पाठिंबा देऊन पन्तप्रधान बनण्याची संधी दिली असती; पण मराठी माणसाचे हित बघणारा हा दिलदार माणूसही नियतीने हिरावून नेला. गोपीनाथ मुंडेडेचे नेतृत्व हे साडेचार दशक राजकारणात घातल्यानंतर उभे राहिलेले आहे. आमुण्ुंडे ज्या पातळीवर आहेत त्या पातळीवर जायला प्रत्येक नेत्यांना मोठा संघर्ष करावा लागतोकिम्िंबहुना ही प्रतिमा निर्माण करण्यासाठी एक मोठा काळ जावा लागतो. देशाला स्वन्त्र्य्य मिळून अजून सत्तर वर्षे काळात महाराष्ट्रातून फक्त पाच नावे गेलीत जपन्पंतप्रधान पदाच्या जवळपर्यंत पोहोचत होती. ही वास्तविकता लक्षात घ्यायला हवी. गोपीनामुण्ुंडेचा कौतुक करण्यासाठी नाही तर अर्धे आयुष्य राजकारणात घातल्यानंतर या प्रदेशाची अस्मिता देशपातळीवर चमकली आणि त्यासाठी याच प्रदेशातून प्रयत्न झाले आहे. नेतृत्व सहज घडत नाही गोपीनाथ मुंडेच्या भूमिका, विचारधारा आणि कार्यपद्धती यावर अनेक वाद असू शकतील. कोणी त्याला बरोबर म्हणेल तर कोणी चूकही म्हणेल. पण गोपीनाथ मुंडेची राजकारणातील तपश्चर्या, अनुभव आणि त्यांचे मराठी असणे हे वादाच्या पलीकडचे आहे. मुंडेची जी भूमिका वेळी घेतली होती. तीच भूमिका महाराष्ट्रातील राजकारण्यांना किमान पक्षी निवडणुकीच्या नंतर तरी घ्यावी लागेल. गोपीनाथ मुंडेच्या विषयात याच भूमिकेचा जागर होण्याची गरज आहे. गोपीनाथ मुंडे कोणाचे? या मुद्यापेक्षा ते महाराष्ट्राचे आहेत हा सगळय़ात महत्त्वाचा मुद्दा ठरला पाहिजे. जशी महाराष्ट्राची मानसिकता बनायला हवी तशी महाराष्ट्राचा नेता होण्याची प्रबळ इच्छा गोपीनाथ मुंडेचीही बनायला हवी. किम्बहुना त्यांच्या वाटचाली याच अंगाने घडायला हव्यात, असे महाराष्ट्राचे मन सांगते. सध्या तरी महाराष्ट्राचा नेता विकसित होणे ही महाराष्ट्राची गरज आहे. दिल्ली दरबारी राज्याचे वजन राखले गेले पाहिजे. त्यामुळे गोपीनाथ मुंडेची काय इच्छा आहे या प्रश्नाचा विचार नंतर करू . पण महाराष्ट्राची इच्छा, किम्बहुना गरज गोपीनाथ मुंडेनी मोठे होणे ही आहे. राज्यातून केंद्रात प्रभाव टाकू शकेल असे एकमेव नाव गोपीनाथ मुंडे आहे आणि तेवढीच एक महाराष्ट्राची आशा आहे आणि ही आशा प्रज्वलित ठेवण्यासाठी सामूहिक प्रयत्नांची गरज आहे. महाराष्ट्राच्या राजकारणात दम असलेली काही मोजकी मण्डळी आहेत. उभा महाराष्ट्र याच नेत्यांकडे आशेने बघतो आहे. त्यापैकी एक गोपीनाथ मुंडे. संघर्ष यात्रेच्या माध्यमातून गोपीनाथ मुंडेची राजकीय कारकीर्द झळाळून आली आणि आजही या योद्धय़ाची संघर्षयात्रा सुरू आहे. युती सरकारच्या काळात 1995 ते 1999 हा उपमुख्यमंत्रीपदाचा काळ सोडला तर मुंडेंना सत्तेच्या बाहेर राहूनच संघर्ष करावा लागलेला आहे. त्यामुळे या संघर्षाच्या स्थितीतही मुंडे एक ताकदवान नेता म्हणून कायमच उभे राहिलेले आहेत. गोपीनाथ मुंडेंचा संघर्ष हा सगळय़ाच पातळीवर राहिला आहे. आणीबाणीच्या काळात तुरुंगवास भोगला. भाजपाच्या आन्दोलनात काठय़ाही खाल्ल्या. ओबीसी नेतृत्व असल्यामुळे अनेकवेळा खच्चीकरणाचे प्रयत्नही झाले. पुढे-पुढे हा संघर्ष कौटुंबिक पातळीवरदेखील उतरला; पण या सगळय़ांना टक्कर देत मुंडे उभेच आहेत . सत्तेची ऊब मिळावी म्हणून पक्षान्तर करण्याइतके ते तकलादू नेते बनले नाहीत. क्षणिक लाभासाठी त्यांनी विचारांशी तडजोड केली नाही. भारतीय जनता पक्षात जन्मलेले मुंडे, भारतीय जनता पक्षाशीच प्रामाणिक राहिले आणि आपल्या ताकदीवर भाजपाला सत्तेवर आणण्यासाठी प्रयत्न केले. राज्यात एकदा सत्ता मिळाली आणि राज्यातील विविध सत्ताकेंद्रावर मुंडेंनी आपला ताबा कायम ठेवला आहे. कितीही संकटे आली, वादळे आली तरी त्यांनी आपली वाटचाल तशीच ठेवलेली आहे. साखर आणि सहकार या क्षेत्रात तर त्यांनी नवे पायंडेच पाडले आहेत. त्यांच्या नेतृत्वात चालणाऱ्या वैद्यनाथ साखर कारखान्याने सगळेच उच्चांक मोडीत काढले. ज्या बीड जिल्ह्यातील साखर कारखानदारी मोडीत निघत होती, त्याच जिल्ह्यात पूर्णत नफ्यात आणि कमी खर्चात हा साखर कारखाना चालवून दाखविला. एवढंच नाहीतर साखरेला ब्रॅंडचे रूप दिले. सहकारी साखर कारखानदारीसोबत खासगी साखर कारखान्यांमध्येही मुंडेंनी आपला वेगळा वरचष्मा कायम राखला आहे. पानगावचा पन्नगेश्वर, लिम्बा गावचा योगेश्वरी, अशी या परिसरात खासगी तत्त्वावरील कारखानेदेखील उत्तमरीतीने चालविले आहेत. वैद्यनाथ कारखान्याने एक-दोन साखर कारखान्यांना भाडेतत्त्वावर चालवायलादेखील घेतले आहे. हे त्यांच्या साखर कारखानदारीचे यश आहे. आज राजकारणात दीर्घकाळ सत्तेपासून लांब राहिल्यामुळे मुंडेंचा करिष्मा सम्पला, अशी चर्चादेखील चालू आहे. पण मुंडे संपणाऱ्यांपैकी नाहीत एवढे मात्र नक्की. मुळात जे नेतृत्व संघर्षातून, कष्टातून उभे राहिले आहे, ते असे सहजासहजी संपणे शक्य नाही. मुळात मुंडेंसारख्या संघर्षशील नेतृत्वाची महाराष्ट्राला गरज आहे. विशेष करून मराठवाडय़ाला. आज ज्या स्थितीत महाराष्ट्राची आहे त्या स्थितीत नेतृत्वाची एक मोठी पोकळी आहे. ही पोकळी भरून काढण्याची ताकद फक्त गोपीनाथ मुंडे यांच्यामध्ये आहे. आवश्यकता आहे ती मुंडेंनी आता सिंघम बनून समोर येण्याची. त्यांनीच आता महाराष्ट्राची भल्यासाठी सिंघम बनणे आवश्यक झाले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://74.127.61.178/punyanagri/epapermain.aspx?eddate=12/12/2012%2012:00:00%20AM&queryed=9&a=4&b=79621# | title =मुंडे सिंघम बना | भाषा =मराठी | प्रकाशक = | दिनांक =१२ डिसेंबर, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१२ डिसेंबर, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == राजकीय कर्तृत्त्व == युती सरकारने घेतलेले महत्त्वाचे लोकप्रियतेचे निर्णय : वेळेचा कोणताही मुलाहिजा न बाळगणाऱ्या सरकारी कर्मचाऱ्यांना वक्तशीरपणाची शिस्त लावण्याचा प्रयत्न. गरिबांना स्वस्त खाणे मिळण्यासाठी झुणका - भाकर केंद्र योजना. मुम्बईतील झोपडपट्टी पुनर्विकास योजना. गरिबांना स्वस्त खाणे मिळण्याबरोबरच झुणका - भाकर केंद्रांसाठी मोक्याच्या जागा अर्थात रोजगाराचे हक्काचे नवे साधन मिळाले होते. कुटुम्बप्रमुखाचे आकस्मिक निधन झाल्यास त्याच्या परिवाराला २५ हजार रुपयांची मदत करण्यासाठी जिजामाता महिला आधार विमा योजना. बेघरांना घरबांधणीसाठी दहा हजार रुपये. शेतकऱ्यांसाठी बळीराजा संरक्षण विमा योजना. मुम्बईत ५५ उड्डाणपुलांची योजना. युतीच्या चार वर्षांत ‘बांधा, वापरा आणि हस्तांतरित करा,’ ही कल्पना राबवली होती. याच वाटेवरून रस्तेबांधणी, वीज निर्मिती, पाटबंधारे या क्षेत्रांत खाजगी क्षेत्रांचा सहभाग घेण्याचा पुकारा ठामपणे केला. कृष्णा खोरे विकास मण्डळ स्थापन करून कृष्णा खोरे प्रकल्पाला खुल्या बाजारातून पैसा उभा केला. पण्ढरपूरला वारकऱ्यांना जाण्यासाठी पन्नास टक्के एस.टी. प्रवासात सुट दिली होती. शिवाय देहू, आळन्दी व पण्ढरपूरला वारकऱ्यांना जाण्यासाठी धर्तीवर विकास कामासाठी करोडो रुपये दिल्या {{अपूर्ण वाक्य}} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=118285:2010-11-30-11-35-45&Itemid=1 | title = नारायण राणे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =दिवाळी अंक २०१० | ॲक्सेसदिनांक = २८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेच्या युतीसरकारच्या शासनाच्या कालावधीतील मुंडे यांची यशस्वी कारकीर्द विलक्षण प्रभावी व यशस्वी ठरली आहे. राज्यातील कायदा सुव्यवस्था सलोखा कायम ठेवण्यासाठी त्यांना अनेक धर्मसंकटांना सामोरे जावे लागले, त्यांची कारकीर्द आजही राज्यातील जनतेच्या स्मरणात कायम स्वरूपी ताण मांडून बसली आहे. जे समाजासाठी आवश्यक आहे ते करताना राजकीय जोखीम स्वीकारण्याची त्यांची मानसिक तयारी असते. याच कारणांमुळे व धोरणांमुळे गृहमंत्री पदावर असतांना त्यांनी राज्यातील पोलिसांचे मनोधैर्य वाढविले. कुप्रसिद्ध गुण्डांना कंठस्नान घातले. पोलीस तेच आहे बदलला होता गृहमंत्री व त्यांनी दिलेला आत्मविश्वास गर्दीत लोकप्रिय असणारा नेता, धाडसी अधिकारी वर्गात लोकप्रिय झाला हे महाराष्ट्राचे भाग्य आहे. <ref name="जनसामान्यांचा नेता-गोपीनाथ मुंडे"/> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेच्या युतीसरकारच्या काळात कोणत्याही दखलपात्र गुन्ह्याची नोंद झालीच पाहिजे असा आदेशच तत्कालीन गृहमंत्री गोपीनाथ मुंडे यांनी दिला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2012/1/12/वेध.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =वेध | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =१२ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेच्या युतीसरकारच्या सत्तेच्या काळात उपमुख्यमंत्री आणि गृहमंत्री असताना समाजातील विविध अडचणी सोडविण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. त्यावेळेस मुम्बईची कायदा सुव्यवस्था कमालीची खालावलेली होती. दिवसा ढवळ्या रस्त्यावर टोळीयुद्ध सुरू झाले होते. मुंडे यांनी पोलिसांना आदेश दिला, ‘गोळीचा मुकाबला गोळीने करा’, परिणामी मुम्बईतील टोळीयुद्ध आटोक्यात आले. महाराष्ट्र राज्याचे गृहमंत्री असताना गुन्हेगारांचे कर्दनकाळ ठरलेले मुंडे म्हणजे गुंडाच्या टोल्याना ते धनाजी सन्ताजी वाटत. समाजातील वाईट प्रवृत्तीविरुद्ध संघर्ष करणे ही त्यांची खासियत. एक नेता म्हणून त्यांनी राज्याच्या विकासासाठी अनेक प्रकल्प सुरू केले. त्यामध्ये अयशस्वी ठरलेले साखर कारखाने स्वतः चालवायला घेतले व हे नव्याने सुरू केलेले कारखाने आजही यशस्वीपणे त्यांच्या नेतृत्वाखाली वाटचाल करीत आहेत. राज्यात साखर कारखानदारी अधोगतीला जात असताना मुंडे यांनी स्वतः साखर कारखाना उभारून अतिशय कमी खर्चात काटकसर करून आदर्श दाखविला. तसेच दुसरा तोट्यात, बंद स्थितीत चाललेला कॉॅंग्रेस नेत्यांचा गोदा-दुधना साखर कारखाना स्वता:च्या ताब्यात घेऊन योग्य नियंत्रणामुळे उर्जितावस्थेत आणला. मुंडे यांनी उसापासून इथेनॉल निर्मितिचा प्रकल्प उभारून उस उत्पादकांना जास्त भाव मिळण्याच्या दृष्टीने आणखी एक नवे पाउल टाकले आहे <ref name="श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा "/> गोपीनाथ मुंडे ऊसतोड कामगाराचे नेते म्हणून नेहमी आपली ओळख करून देतात. पण ऊसतोड कामगारांचे नेतृत्व करणारे मुंडे कधी साखर सम्राट झाले हे कळलेच नाही. मुंडेंकडे तब्बल १२ साखर कारखाने आहेत तर १२ पेक्षा जास्त साखर कारखान्यांवर त्यांचीच सत्ता आहे. मात्र संधी मिळेल तेव्हा याच ऊसतोड कामगारांनासोबत घेऊन मुंडे साखर सम्राटांना शह देतात. <ref name="abpmajha.newsbullet.in">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/aurangabad/9677-2011-10-13-10-57-59 | title =मुंडेंचा लवाद...चीत भी मेरी और पट भी मेरी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१३ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> राज्यात मुंडेंनी २६ साखर कारखाने उभे केलेले आहेत. तसेच राज्यातील एकूण कारखान्यांपैकी पन्नास ते साठ कारखाने मुंडेंसमर्थकाकडे आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110516/5020786203273175170.htm | title =आष्टीत नव्या साखर कारखान्यासाठी सहकार्य - गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१६ मे, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-10-08 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111008100735/http://esakal.com/esakal/20110516/5020786203273175170.htm | url-status =dead }}</ref> महाराष्ट्राचा मानबिंदू असलेला मुम्बई-पुणे द्रुतगती महामार्ग आणि मुम्बईतील उड्डाणपुलांचे जाळे हे युतीचे सरकारचे यश होते. अवसायानात गेलेले साखर कारखाने, वीज निर्मिती प्रकल्प असे नवनवीन उपक्रम त्यांनी हाती घेतले आणि यशस्वी करत आपले नेतृत्व गुण सिद्ध केले. मुंडे यांनी गेल्या काही वर्षांत साखर कारखाना आणि शिक्षण संस्था उभारल्या आहेत. <ref name="गोपीनाथराव, यें राह नही आसान... "/> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेच्या युतीसरकारच्या काळात इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९ या कालखण्डांदरम्यान तत्कालीन उपमुख्यमंत्री गोपीनाथ मुंडे यांच्या हस्ते पैठणचे सुपुत्र व इतिहास संशोधक बाळासाहेब पाटील पुराण वस्तुसंग्रहालयाचे उद्‌घाटन झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=223820:2012-04-27-17-45-02&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =पैठणच्या वस्तुसंग्रहालयाचे मानधन थकविले!{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंडे यांनी युती शासनाच्या काळात उपमुख्यमंत्री असताना करमाळा तालुक्यातील कुकडी प्रकल्पाचे व उजनीच्या दहिगाव सिंचन योजनेचे काम मंजूर केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=SolapurEdition-7-1-09-09-2012-a3e95&ndate=2012-09-09&editionname=solapur | title =दुष्काळ निवारणात सरकार अपयशी करमाळ्यात गोपीनाथ मुंडे यांचा आरोप | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =०९ सप्टेंबर, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =११ सप्टेंबर, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] वरिष्ठ नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी औरंगाबाद येथे प्रोझोन मॉलवर प्रस्तावित आंतरराष्ट्रीय चार मजली 'प्रोझोन ट्रेड सेंटर'चा पाया रचला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.newzstreet.tv/ns/node/66110 | title =मुंडे यांनी औरंगाबाद येथे ट्रेड सेंटर चा पाया रचला | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://www.newzstreet.tv | दिनांक =१६ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१६ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> व्हीनस कल्चरलतर्फे संगीत क्षेत्रातील मानाचा समजला जाणारा 'सन्त ज्ञानेश्‍वर' पुरस्कार त्या वर्षी प्रसिद्ध गीतकार जगदीश खेबुडकर यांना प्रदान करण्यात आला; गोरेगाव येथे महाराष्ट्र दिनी झालेल्या कार्यक्रमात [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते आणि खासदार गोपीनाथ मुंडे यांच्या हस्ते प्रसिद्ध गीतकार जगदीश खेबुडकर यांना प्रदान करण्यात आला. खेबुडकरांच्या कन्या कविता पडळीकर यांनी पुरस्कार स्वीकारला. तेव्हा कोल्हापुरात असलेले खेबुडकर प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे येऊ शकले नाहीत. पुरस्काराबद्दल कळविल्यानंतर खेबुडकरांनी हा सन्मान गोपीनाथ मुंडे यांच्या हस्ते व्हावा अशी इच्छा व्यक्त केल्याचे व्हीनस कल्चरलतर्फे रमेश मेढेकर यांनी सांगितले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110503/4630589532856598599.htm | title =जगदीश खेबुडकरांना "संत ज्ञानेश्‍वर' पुरस्कार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =०३ मे, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2016-03-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20160306033759/http://www.esakal.com/esakal/20110503/4630589532856598599.htm | url-status =dead }}</ref> '''अहमदनगर-बीड-परळी रेल्वे मार्गाचे काम सुरू''' : २०११-१२ मध्ये भूसम्पादन प्रक्रियेला गती मिळाली आणि भूसम्पादनाची प्रक्रिया जवळपास पूर्ण झालेली आहे. या कामाची मागणी लोकसभेतील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/13650840.cms | title =रोहयोचा निधी मातीकामासाठी द्यावा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =३० मे, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२६ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उपनेते [[बीड]] जिल्ह्याचे खा.गोपीनाथ मुंडे हे संसदेत या मार्गासाठी चांगली तरतुद व्हावी यासाठी प्रयत्नशील आहे. या सगळ्या प्रयत्नातून जिल्ह्याच्या या जिव्हाळ्याच्या प्रश्नाला चालना मिळेल आणि हा रेल्वेचा प्रश्न मार्गी लागण्यासाठी मदत होणार आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/msid-12061490,prtpage-1.cms | title =अहमदनगर-बीड-परळी रेल्वे होणार ? | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =२८ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२६ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[मराठवाडा|मराठवाड्यातील]] रेल्वेच्या विकासासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी रेल्वे मंत्रालयाकडं ६०० कोटी रूपयाची मागणी केली आहे. या प्रश्नाची दखल घेतल्याबद्दल [[मराठवाडा]] जनता विकास परिषदेने त्यांचे अभिनन्दन केले आहे. [[मराठवाडा|मराठवाड्यातील]] खासदार रेल्वेच्या प्रश्नाकडं लक्ष देत नाहीत पण मुंडेंनी हा प्रश्न लावून धरला असं परिषद सांगते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://ww.aajlatur.com/laturindetails.php?key=1582 | title =गोपीनाथ मुंडे यांचं विकास परिषदेनं केलं अभिनंदन | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[http://ww.aajlatur.com/laturindetails.php?key=1582] | दिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> गोपीनाथ मुंडे यांच्या पाठीमागे केवळ जनसंघ नाही, तर या परिवाराच्या परिघापलीकडे जाऊन त्यांनी अनेक माणसे आणि गट आपल्याशी घट्टपणे जोडून ठेवले आहेत. मुख्य म्हणजे इतर मागासवर्गीय समाज हा त्यांच्यासोबत उभा आहे. इतर मागासवर्गीयांची जनगणना ही जातीच्या आधाराने व्हावी, ही मागणी मुंडे यांनी संघाचा विरोध असतानाही लावून धरली आणि ती प्रत्यक्षातही आली. त्यामुळे मुंडे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपत]] राहिल्यामुळे केवळ [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपच]] नव्हे तर युती वाचली. <ref name="मुंडेंची नव्हे तर मराठवाड्याची कोंडी ">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8970433.cms | title =मुंडेंची नव्हे तर मराठवाड्याची कोंडी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =२४ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२६ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> खासगी क्षेत्रात ओबीसींच्या आरक्षणासाठी गोपीनाथ मुंडे आणि छगन भुजबळ आक्रमक झाले आहेत. ओबीसींच्या प्रश्नावर आम्ही एकत्र आहोत असा नाराही मुंडेंनी दिला आहे. ओबीसींना आरक्षण मिळावं यासाठी एकत्रित प्रयत्न करणार असल्याचंही मुंडेनी सांगितलं. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/pune/16658-2012-06-01-11-15-51 | title =ओबीसींच्या प्रश्नावर मुंडे-भुजबळ साथ-साथ | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मण्डल आयोगाच्या वेळी देशभरातील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] आणि महाराष्ट्रातील मित्रपक्ष शिवसेना मण्डलच्या विरोधात असताना मुंडे यांच्या नेतृत्वाखालील महाराष्ट्र [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] मण्डलला समर्थनाची भूमिका घेतली होती. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/columns/summary/42480.txt | title =मुंडेंची भविष्यातील वाट खडतर | भाषा =मराठी | प्रकाशक =प्रहार | दिनांक =१ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =१४ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ओबीसी मुस्लिमांना आरक्षण द्यायला समर्थनाची भूमिका मुंडेनी घेतली होती. त्यांनी ओबीसी मुस्लिमांनाही आरक्षण मिळावं अशी मागणी ओबीसी मुस्लिम परिषदेत केली होती. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.lokprabha.com/20100618/tea.htm | title =चहा आणि चर्चा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकप्रभा]] | दिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> [[बीड]] येथे मराठा सेवा संघाच्या अधिवेशनात बोलताना [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी आपण मराठा समाजाच्या आरक्षणासाठी संघर्ष करायला तयार आहोत अशी घोषणा केली. [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी मराठा समाजाला आरक्षण देण्यास आपला विरोध नाही असे आश्वासन दिले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://majhapaper.com/content/%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%AF | title =जातींचा अनुनय | भाषा =मराठी | प्रकाशक = माझा पेपर | दिनांक = १३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> अम्बाजोगाईकरांचे श्रद्धास्थान असलेल्या योगेश्‍वरी देवीचे चोरी गेलेले दागिने लोकनिधीतून पुन्हा तयार करण्यासाठी शहरवासीयांची खासदार गोपीनाथ मुंडे यांच्या नेतृत्वाखाली मदतफेरी काढण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-05-06-2012-5ff66&ndate=2012-06-05&editionname=aurangabad | title =खा.मुंडेंच्या फेरीवरून राजकारण तापले | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =०५ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[बीड]] जिल्ह्यात गेवराई तालुक्यातील वीरशैव समाजाचे श्रद्धास्थान मठ संस्थान खळेगावचे मठाधिपती ष.ब्र.१०८ त्यागमूर्ती भावलिंग शिवाचार्य महाराज खळेगावकर यांच्या वयाला १११ वर्ष पूर्ण होत असल्याबद्दल गेवराई येथे चिन्तेश्वर मन्दिरामध्ये त्यांचा एकादश शतकोत्सव व गुरूवन्दना सोहळा दि. ११ एप्रिल रविवार रोजी साजरा झाला. या कार्यक्रमास लोकलेखा समितीचे अध्यक्ष [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांची विशेष उपस्थिती लाभली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.marathwadaneta.com/MarathwadaNeta/20100411/5455823680759619103.htm | title =एकादश शतकोत्सव सोहळ्याचे आयोजन * खा.गोपीनाथ मुंडे, ना.क्षीरसागरांची प्रमुख उपस्थिती | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Marathwada Neta]] | दिनांक =११ एप्रिल २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[बीड]] जिल्ह्य़ात इ.स. १९७२ पेक्षा भयावह दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली असताना राज्यातील आघाडी सरकारने मात्र दुष्काळी जिल्ह्य़ांत [[बीड]]चा समावेश केला नाही. पश्चिम महाराष्ट्राला तुपाशी खाऊ घालणाऱ्या व दुष्काळी परिस्थितीतही भेदभाव करणाऱ्या आघाडी सरकारला जाब विचारण्यासाठी आणि [[बीड]] जिल्हा दुष्काळग्रस्त जाहीर करावा या प्रमुख मागणीसाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांच्या नेतृत्वाखाली ७ मे इ.स. २०१२ रोजी जिल्हाधिकारी कार्यालयावर मोर्चा काढण्यात आला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=224768:2012-05-03-17-40-33&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =खासदार मुंडे यांच्या नेतृत्वाखाली सोमवारी बीडमध्ये दुष्काळी मोर्चा{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] मावळ तालुकयातील आन्दोलनात तीन शेतकऱ्यांचा बळी गेल्याचे तीव्र पडसाद देशभरात उमटले. तेव्हाच्या तापलेल्या वातावरणात गोपीनाथ मुंडेनी [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] मावळ तालुक्यात दौरा केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=223645:2012-04-26-18-50-43&catid=25:2009-07-09-02-01-06&Itemid=2 | title =राहुल गांधी आज मुंबईत{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> गोपीनाथ मुंडे यांनी मावळात भेट देऊन गोळीबारातील मृतांचे सान्त्वन केले. तळेगाव येथील शासकीय रूग्णालयात उपचार घेत असलेल्या आंदोलकांचीही त्यांनी विचारपूस केली. मावळातील आंदोलकांवरील गोळीबाराची सीबीआय चौकशी होणे आवश्यक असून माणुसकी नसलेले हे सरकार बरखास्त करावे अशी मागणी मुंडे राज्यपालांकडे केली असल्याचे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] सरचिटणीस खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी सांगितले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.majhapaper.com/content/%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B3%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B3%E0%A5%80%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A5%80%E0%A4%AC%E0%A5%80%E0%A4%86%E0%A4%AF-%E0%A4%9A%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%B6%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87 | title =मावळातील गोळीबाराची सीबीआय चौकशी करा - गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक = माझा पेपर | दिनांक = २७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> लातूर येथून शेतकऱ्यांची शेतकरी दिण्डी पायी सुरू होणार असून [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते खा. गोपीनाथ मुंडे यावेळी उपस्थित रहाणार आहेत. भगव्या वस्त्रातील ५०० वारकऱ्यांसह टाळ मृदुंगाच्या गजरात ६ जिल्हे, १९ तालुके आणि ११० गावे असा ५२५ किलोमीटर प्रवास पूर्ण करून ही दिंडी १२ डिसेंबरला नागपूरमध्ये पोहोचणार आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/2/अधिवेशनाला-भाजपच्या-‘शेतकरी-दिंडी’ची-सलामी.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =अधिवेशनाला भाजपच्या ‘शेतकरी दिंडी’ची सलामी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पावसाळ्यात गोदावरीच्या पुराने [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] प्रचण्ड नुकसान झाले. त्या कठिण परिस्थितीत मुंडे मतदीसाठी धावून गेले. त्यांनी सम्पूर्ण भाग पायदळी तुडवत 'गोदा परिक्रमा' केली. लोकांचे सुखदुःख जाणून घेतले, त्यांच्या पाठीवर सहानुभूतीचा हात फिरवला, सरकारचे लक्ष वेधले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://marathi.webdunia.com/newsworld/currentaffairs/manthan/0712/13/1071213001_2.htm | title =गोपीनाथ मुंडे नावाचं रसिक व्यक्तीमत्व | भाषा =मराठी | प्रकाशक = [[Marathwada Neta]] | दिनांक = १३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> महाराष्ट्रातील माफिया राज हटवा यासाठी १४ मार्च इ.स. २०११ रोजी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपतर्फे]] मुम्बईत काढण्यात येणाऱ्या मोर्चाच्या निमित्ताने जनजागरण अभियानाअंतर्गत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांचे १२ मार्च इ.स. २०११ रोजी सायंकाळी ६ वाजता परभणी जिल्ह्यातील क्रान्ती चौक येथे जाहीर सभा आयोजित करण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.marathwadaneta.com/MarathwadaNeta/20110312/5286439112553340612.htm | title =मुंडे यांची आज परभणीत सभा{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Marathwada Neta]] | दिनांक =१२ मार्च २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महाराष्ट्र राज्याचे आघाडी शासन हे सातत्याने शेतमालाला योग्य भाव देण्यात चालढकल करीत असून, शासनाच्या या धोरणामुळे विदर्भातील शेतकरी मरणाच्या दारात ढकलले जात आहे. त्याकडे शासनाचे लक्ष वेधण्यासाठी शेतकऱ्यांची कापूस दिण्डी जळगाव जामोद येथून निघणार २९ नोव्हेम्बर इ.स. २०११ रोजी सकाळी ११ वा. निघेल व वरवट बकाल येथे मुक्काम राहील. ३० नोव्हेम्बर इ.स. २०११ रोजी सायंकाळी ५ वा. दिण्डीचा समारोप शेगाव येथे होणार असून, याप्रसंगी लोकसभेतील उपनेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांची विशेष उपस्थिती लाभली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/27/शेगावात-कापूस-दिंडीचा-बुधवारी-समारोप.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =शेगावात कापूस दिंडीचा बुधवारी समारोप | 3 = | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२७ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> दहा दिवसांपासून आमदार गिरीश महाजन कापसाला ६ हजार रुपये भाव मिळावा या मागणीसाठी उपोषणाला बसले आहेत. मात्र उपोषणाची भाषा या महाराष्ट्र सरकारला कळत नाही. महाराष्ट्र सरकारला आता धडा शिकविण्याची वेळ आली आहे. तुमचे उपोषण सुटले तरी हे आन्दोलन सम्पलेले नाही. सोमवारपासून महाराष्ट्रात सर्व जिल्ह्यात आन्दोलनाला प्रारम्भ होत असून, जोपर्यंत कापसाला सरकार योग्य भाव देत नाही, तोपर्यंत महाराष्ट्राच्या एकाही मंत्र्याला फिरू देणार नाही, असे आश्‍वासन [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी आमदार गिरीश महाजन यांना दिले. गिरीश महाजन यांचे उपोषण सुरू असताना खरे म्हणजे मुख्यमंत्र्यांनी या ठिकाणी येऊन त्याची दखल घेण्याची गरज होती. त्यांना वेळ नसेल, तर उपमुख्यमंत्र्यांनी यायला हवे होते. मात्र त्यांना शेतकऱ्यांबद्दल कोणतीही काळजी नाही. परंतु तसे असले तरी आज गिरीश महाजन यांनी केलेल्या आन्दोलनामुळे शेतकरी संघटित झाला आहे आणि ज्यावेळी शेतकरी संघटित होतो त्यावेळी त्याच्या रोषाची किंमत सरकारला मोजावी लागत असते. म्हणून एक तर आता ‘सरकारला खाली खेचू अथवा कापसाला भाव घेऊ’ याशिवाय हे आन्दोलन थाम्बणार नाही. विधानसभेचे अधिवेशन सुरू होणार आहे. त्यावेळी दोन्ही सदनांच्या विरोधी पक्षनेत्यांनी गेटवरच मंत्र्यांच्या गाड्या अडवा. त्यांना सभागृहात पाय ठेवू देवू नका, महाराष्ट्रभरात कोणत्याही जिल्ह्यात मंत्र्यांची लाल दिव्याची गाडी दिसली म्हणजे त्यांना त्याच ठिकाणी घेराव घाला असे आवाहनही गोपीनाथ मुंडे यांनी केले.ज्यावेळी कापसाला चांगला भाव होता त्यावेळी निर्यात बन्द केली. आता आमच्या कापसाला भाव मिळत नाही. याला जबाबदार सरकारची धोरणेच असल्याने लोकसभेतदेखील या प्रश्‍नावर आवाज उठविणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/26/तर-मंत्र्यांना-महाराष्ट्रात-फिरू-देणार-नाही.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =तर मंत्र्यांना महाराष्ट्रात फिरू देणार नाही | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२६ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ऊस तोडणी वाढवून मिळणार नाहीं तो पर्यंत राज्यातील एका ही कारखाना चालू देणार असा इशारा गोपीनाथ मुंडे यांनी दिला आहे. [[बीड]]मध्ये ऊस तोडणी कामगार, वाहतूकदार आणि मुकादम यांचा निर्धार मेळावा आयोजित करण्यात आला होता. त्यात ते बोलत होते, या वेळी ऊस तोड कामगार संघटनेचे अनेक पदाधिकारी आणि ऊसतोड कामगार उपस्थित होते. दरम्यान, साखर संघाचे अध्यक्ष विजयसिंह मोहिते-पाटील यांनी चर्चेला बोलावल्याची माहिती मुंडेंनी दिली आहे. येत्या ७ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ तारखेला ऊसतोड कामगारांतर्फे मुंडे मोहिते-पाटलांशी बोलणार आहेत. ऊसतोड कामगाराची संख्या दिवसेन्‌दिवस कमी कमी होत असून साध्या स्थितीला राज्यात केवळ तीन लाखच मजूर आहेत. हार्वेस्टर आणण्याचा निर्णय घेतल्याची माहिती सहकार मंत्री हर्षवर्धन पाटील यांनी दिली होती. हर्षवर्धन पाटलांकडील रजिस्टरमध्ये तो '''एक''' असेल मात्र आज मितीला राज्यात १६ लाख ऊसतोड कामगार आहेत. सरकारने हार्वेस्टर मशीन आणून साखर कारखानदारांना पन्नास टक्के सवलत देण्यापेक्षा जर हेच पैसे कामगारांना दिले असते, तर बरे झाले असते असे मत मुंडेंनी व्यक्त केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/aurangabad/9430-2011-10-03-16-13-31 | title =नाहीतर कारखाने चालू देणार नाही : मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =०३ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> माझ्या साखर कारखान्यात आणणाऱ्या ऊस उत्पादकांना पहिला हप्ता १६०० रुपये आणि साखरेचे उद्या जर दर वाढले तर त्याचा वाढीव लाभही देण्याची माझी तयारी आहे अशी घोषणा [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी एका वाहिनीवरील चर्चेत सहभागी होताना केली. उद्या जर साखरेचे भाव वाढले तर त्याचा लाभ शेतकऱ्यांना मिळालाच पाहिजे कारण साखर ज्याद्वारे तयार होते, त्या कच्च्या मालाला-उसालाही वाढीव दर मिळायला हवा. गतवर्षी साखरेचे भाव ३४०० पर्यंत गेले होते. तेव्हा दोन हजार रुपये ऊस उत्पादकांना दिले होते. आज दर २८०० आहेत. तरीही आपण १६०० रुपये देण्यास तयार आहोत. तो सम्पूर्ण नफा साखर कारखानदारांनी कमवायचा हे मला मान्य नाही अशी स्पष्ट भूमिका मुंडे यांनी मांडली. केंद्र सरकारवर हल्ला चढविताना मुंडे म्हणाले, आम्ही निर्यातबंदी उठवावी यासाठी पन्तप्रधान, अर्थमंत्री यांनी भेटलो. शरद पवारांना तर अनेकदा भेटलो. पण, त्यांनी फारच फार दोनवेळी ५-५ लाख टन निर्यातीस परवानगी दिली. दुसरी गंभीर बाब म्हणजे देशातच ३५ लाख टन साखर पडून असताना आयातीस परवानगी दिली आणि त्यावरील सर्व अधिभार काढून टाकला. शून्य अधिभारामुळे मोठ्या प्रमाणावर साखर आयात झाली. यातून काहीही साध्य झाले नाही याकडे मुंडे यांनी लक्ष वेधले. लेव्हीच्या साखरेचा भुर्दण्ड कारखान्यावर का, असा सवाल उपस्थित करून मुंडे म्हणाले, सरकारने खुल्या बाजारातील दरानुसार साखर खरेदी करावी आणि त्यावर आवश्यक सबसिडी द्यावी. कारण आज एक हजार रुपये तोटा सहन करून लेव्हीची साखर द्यावी लागते. हे बंधन काढून टाकावे, अशी जोरदार मागणी मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/11/माझा-कारखाना-१६००-रु.-दर-देण्यास-तयार---मुंडे.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =माझा कारखाना १६०० रु. दर देण्यास तयार : मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =१० नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> राज्यातील काही साखर कारखान्यांनी दसऱ्याच्या मुहूर्तावर बॉयलर पेटवला खरा मात्र ऊसतोड कामगाराचा सम्पाचा अध्याय मिटला नसल्याने प्रत्यक्ष गाळपाला सुरुवातच झाली नाही. सरकारने ऊसतोड कामगाराच्या संपावर तोडगा काढण्यासाठी गोपीनाथ मुंडे आणि शरद पवार यांचा लवाद नेमला आहे. मुंडे यांनी ऊसतोड कामगारांच्या वाढीव मजुरीसाठी सम्पाचं हत्यार उपसलं आहे. मागील २० दिवसांपासून राज्यातील ऊसतोड कामगार, वाहतूकदार आणि मुकादमांनी सम्प पुकारला आहे. १०० टक्के दरवाढ मिळाल्याशिवाय सम्प मागे न घेण्याचा इशारा कामगारांनी घेतला आहे. दसऱ्याच्या मुहूर्तावर काही कारखान्यांनी बॉयलर पेटवले, मात्र ऊसतोड कामगारांच्या सम्पामुळे सद्यास्थितीला गाळपाला सुरुवातच झालेली नाही. ऊसतोड कामगारांच्या सम्पाबाबत तोडगा काढण्यासाठी पवार-मुंडे यांचा लवाद नेमण्यात आला. या लवादामध्ये पवार कारखानदारांचे तर मुंडे ऊसतोड मजुरांचे नेते म्हणून तोडगा काढणार आहेत. यापूर्वी इ.स. २००८ मध्येही ऊसतोड कामगारांनी अशाच प्रकारचा सम्प पुकारला होता. त्यावरही हाच लवाद नेमण्यात आला होता. त्यावेळी ५० टक्के वाढीव वेतनाची मागणी केली होती. मात्र ऊसतोड कामगारांना केवळ २५ टक्के वाढीव वेतन मिळाले. शेजारी राज्यात ऊसतोडीसाठी २५० ते ३०० रुपये प्रतिटन तोडीचा भाव असताना महाराष्ट्रामध्ये मात्र १३७ रुपये भाव दिला जात आहे. ऊसतोड कामगाराला विम्याचे संरक्षण मिळावे आणि इतर मागण्यांची चर्चा नेहमीच होते मात्र ते प्रश्न आजही तसेच प्रलम्बित आहे. <ref name="abpmajha.newsbullet.in"/> == संघर्ष प्रतिमा == मुंडे राजकारणात पुढे जायला लागले तसे त्यांचे अनेक सहकारी त्यांच्यापासून दुरावले परंतु या दुरावलेल्या लोकांमुळे मुंडे यांच्या स्थानाला फारसा धक्का लागलेला नाही. महाराष्ट्रात मुंडे यांचे अनेक मोहरे इतर पक्षामध्ये जात असल्यामुळे मुंडे यांच्या ताकदीवरही परिणाम झाला. या पडझडीचा फायदा [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादीने]] घेतला. मुंडे यांचे एक निकटचे सहकारी माजी खासदार [[जयसिंहराव गायकवाड]] पाटील हे मुंडे यांच्यावर चिडून राष्ट्रवादीत गेले व तेथून ते खासदारपदी निवडले गेले. कालांतराने राष्ट्रवादीचे स्वरूप त्यांच्या लक्षात आल्यावर ते [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपमध्ये]] परतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://majhapaper.com/content/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%9F%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%AB%E0%A5%82%E0%A4%9F | title =मुंडे कुटुंबात फूट | भाषा =मराठी | प्रकाशक = माझा पेपर | दिनांक = १३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंडे यांचे एक निकटचे सहकारी खासदार व माजी महसूल राज्यमंत्री [[उदयनराजे भोसले]] हे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेसमध्ये]] गेले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=231167:2012-06-07-19-44-29&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =माझा प्रवास हेलिकॉप्टरकडून बैलगाडीकडे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ मार्च २००९ | ॲक्सेसदिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंडे यांचे समर्थक व माजी खासदार [[हरिभाऊ राठोड]] २० जून, इ.स. २०११ला काँग्रेसमध्ये गेले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110622/5536850007565050551.htm | title =भाजप सोडल्यानंतरच गोपीनाथ मुंडेंबाबत चर्चा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =२२ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-06-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110625045927/http://www.esakal.com/esakal/20110622/5536850007565050551.htm | url-status =dead }}</ref> मुंडे यांचे कट्टर समर्थक व भाजपचे [[जत]]चे आमदार [[प्रकाश शेंडगे]] यांनी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://72.78.249.187/esakal/20120110/5359407271090987899.htm | title =शेंडगे काँग्रेसमध्ये, घोरपडे राष्ट्रवादीत | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१० जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[विमल मुंदडा]] हे प्रथम गोपीनाथ मुंडेंच्या सहकार्याने आमदार झाले परंतु तरीही त्यांनी पक्ष बदलला. मुंदडा यांनी मुंडे कुटुंबाशी स्नेह कायम ठेवला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=231167:2012-06-07-19-44-29&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =माझा प्रवास हेलिकॉप्टरकडून बैलगाडीकडे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> [[गेवराई]]तील माजी आमदार [[अमरसिंह पंडित]] यांनीही मुंडेंपासून वेगळी वाट घेतली. <ref name="चक्रव्यूहात गोपीनाथराव!" /> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] खासदार गोपीनाथ मुंडे यांचे [[बीड]]जिल्हय़ातील खन्दे समर्थक म्हणून अमरसिंह पण्डित यांच्याकडे पाहिले जात होते. खासदार गोपीनाथ मुंडे यांची साथ सोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपतून]] राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=237569:2012-07-12-19-18-13&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =बीडमधून अमरसिंह पंडित विधान परिषदेचे उमेदवार{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१३ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ जुलै, इ.स. २०१२ }}</ref> यापूर्वीही टी.पी. मुंडे, विनायक मेटे, बदामराव पण्डित, फुलचंद कराड असे कितीतरी नेते त्यांना सोडून इतर पक्षांमध्ये गेले. यापूर्वी भाजप सोडलेले कराड, टी.पी. मुंडे, पंडित, इ. पुन्हा भाजपमध्ये परतण्याच्या मार्गावर आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://divyamarathi.bhaskar.com/article/EDT-editorial-article-bjp-and-ncp-beed-politics-2770419.html | title =पक्षफुटीची लागण | भाषा =मराठी | प्रकाशक = | दिनांक = २० जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंडे यांचे जावई डॉ. मधुसुदन केन्द्रे यांनी परभणी जिल्ह्यात झालेल्या कार्यक्रमात उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या उपस्थितीत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] सोडून राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/maharashtra/mumbai_sep_19_pti_the_son-in-law_of_senior_bjp_leader_gopinath_m.html | title =मधुसुदन केंद्रे राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Prahaar (newspaper)]] | दिनांक =१९ सप्टेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[बीड]] जिल्हा हा मुंडेंचा जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. या जिल्ह्यात गोपीनाथ मुंडे ठरवतील ते होते असे मानले जायचे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/14155884.cms | title =खडकवासल्याची पुनरावृत्ती टळली | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =१६ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२६ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एकेकाळी [[बीड]] जिल्ह्यासाठी मुंडे म्हणतील ती पूर्व दिशा होती. जिल्हा परिषद, पंचायत समित्या, पतसंस्था, बाजार समित्या, जिल्हा बँक, नगरपालिका आदी सत्तास्थानांवर खासदार मुंडेंचा प्रभाव होता. जिल्ह्यात प्रबळ विरोधक कोणीच नसल्यामुळे सर्व जाती-धर्मांच्या कार्यकर्त्यांना हाताशी धरून त्यांनी राजकीय वैभव प्राप्त केले होते, पण नंतर याला ओहोटी लागत गेली. इ.स. २००७ [[बीड]] मध्ये जिल्हा परिषद निवडणुकीनंतर [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपमध्ये]] पानगळ सुरू झाली. राज्यमंत्री प्रकाश सोळंके, आमदार सुरेश धस यांनी खासदार मुंडेंसोबत सवतासुभा करीत राष्ट्रवादीशी सलगी साधली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20120106/5333590792824025290.htm | title ='झेडपी' निवडणुकीत खासदार मुंडेंची कसोटी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =०६ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-05-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120514151822/http://esakal.com/esakal/20120106/5333590792824025290.htm | url-status =dead }}</ref> इ.स. २००९ विधानसभेच्या वेळी भाजपाने उमेदवारी न दिल्यामुळे भीमराव धोण्डे व साहेबराव दरेकर या माजी आमदारांनी मुंडेंसोबत फारकत घेत राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/2012-08-07/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-05-08-2012-01006&ndate=2012-08-06&editionname=aurangabad | title =आष्टीत ‘बॅनर युद्ध’ भडकले | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =०६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=89524:2010-07-28-17-38-05&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =कडा कारखाना धोंडे यांच्याकडे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> इ.स. २०१२ केज विधानसभेच्या वेळी भाजपाने उमेदवारी न दिल्यामुळे माजी डॉ. नयना सिरसाट मुंडेंसोबत सवतासुभा करीत अपक्ष उमेदवारी कायम केली <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=229247:2012-05-28-17-43-29&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =केज मतदारसंघाच्या पोटनिवडणुकीसाठी २० उमेदवार मैदानात{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> अजित पवारांनी गोपीनाथ मुंडे यांना [[बीड|बीड जिल्हा परिषद]] निवडणुकीमध्ये पराभूत करण्याचे शर्थीचे प्रयत्न चालवले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/component/content/article/106-more/12837-2012-02-05-12-27-42 | title =बीडमध्ये 'दादागिरी' चालू देणार नाही: गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =०५ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> शरद पवार विरुद्ध गोपीनाथ मुंडे यांच्यातील शीतयुद्धाच्या पार्श्‍वभूमीवर अजित पवार यांनी गोपीनाथ मुंडे यांना त्यांच्या जिल्ह्यात धक्का देण्यासाठी पुढाकार घेतला. धनंजय या मुंडे यांच्या नाराज पुतण्याला हेरले आणि त्याला राष्ट्रवादीच्या कळपात आणले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=232731:2012-06-15-17-13-59&catid=25:2009-07-09-02-01-06&Itemid=2 | title =मुंडेंविरुद्धच्या लढाईत अजितदादांची सरशी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> गोपीनाथ मुंडे आणि थोरले बंधू पण्डितअण्णा मुंडे यांच्यातील भाऊबंदकीचा वाद टोकाला गेला. [[बीड]] जिल्हा परिषदेच्या निवडणुकीपासून ते गोपीनाथ मुंडेपासून दूर गेले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-30-05-2012-db066&ndate=2012-05-31&editionname=aurangabad | title =खासदार मुंडेंनी घेतली पंडितअण्णांची भेट | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =३० मे, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी खासदार गोपीनाथ मुंडे यांचे बंधू पण्डितराव मुंडे यांना राष्ट्रवादीत घेऊन खासदार गोपीनाथ मुंडे यांच्या राजकीय वर्चस्वाला सुरूंग लावले. त्यामुळे कौटुम्बिक पातळीवर एकाकी पडलेल्या आणि [[बीड]] जिल्ह्यातला एकही मोठा नेता सोबत नसल्याने खासदार गोपीनाथ मुंडेंच्या दृष्टीने ही खऱ्या अर्थाने राजकीय अस्तित्वाची लढाई ठरली. तीत आतापर्यंतचे सर्व कसब पणाला लावताना जिल्ह्य़ात तळ टोकून खासदार गोपीनाथ मुंडेंनी एकहाती निवडणूक लढविली आणि जनसमर्थन आपल्या बाजूला वळवण्यात लक्षणीय यश मिळविले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211551:2012-02-17-19-03-16&catid=368:2011-12-03-19-49-57&Itemid=1 | title =मुंडे जिंकले, अजितदादा हरले..{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> [[बीड]] जिल्ह्यातीलच नाही तर राज्यातील जनतेनं अजितदादांच्या टगेगिरीला चांगलाच टोला देत मुंडेंना भरभरून मतदान दिलंय. ३५ वर्ष मुंडेंची एकहाती सत्ता असलेल्या [[परळी वैजनाथ|परळीत]] मुंडेंना शह देण्यासाठी अजितदादांनी धनंजयची मदत घेलली. मुंडेंना शह देण्यासाठी अजितदादांनी मुद्दामहून [[परळी वैजनाथ|परळीत]] प्रचाराचा नारळ फोडला. [[बीड]]मध्ये मुंडेंचं घर फोडून पण्डितअण्णा आणि धनंजयला राष्ट्रवादीच्या गळाला लावलं खरं पण [[बीड]]च्या जनतेनं गोपीनाथरावांच्या बाजूनं कौल देऊन अजितदादांच्या फोडाफोडीच्या राजकारणाला सडेतोड उत्तर दिलंय. [[बीड]]ला गड राखण्यात मुंडे यशस्वी ठरले आणि त्यांनी दादांच्या टगेगिरीची चांगलीच धोबीपछाड केलीय. मुंडेंचं पानिपत करू असं म्हणणाऱ्या धनंजय मुंडेंचे पानिपत झालंय. याठिकाणी पण्डितअण्णांचा दारुण पराभव झालाय. फक्त [[बीड]] जिल्ह्यातच नाही तर एकूणच [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] अजितदादांनी सपाटून मार खाल्ला. गंगाखेडमध्ये मधूसुदन केन्द्रेंना आपल्या गोटात घेणाऱ्या राष्ट्रवादीला चांगलाच धक्का बसलाय. मुंडेंची ताकद कमी करण्यासाठी केंद्रेंना राष्ट्रवादीत घेतलं खरं मात्र या ठिकाणी केंद्रे अपयशी ठरले. यावेळी गंगाखेडमधील राष्ट्रवादीचं संख्याबळ घटलंय. एकूणच काय तर अजितदादांच्या निवडणुकीच्या तोंडावर फोडाफोडीच्या राजकारणाला [[मराठवाडा|मराठवाड्यातील]] जनतेनं चांगलंच प्रत्यूत्तर दिलंय. मुंडेंवर केलेली टोकाची टीका आणि घर-घरात फुट पाडण्याच्या दादांच्या राजकारणाला सध्यातरी घरघर लागलीय. फोडा-फोडीचं राजकारण करून सत्ता मिळवण्याचं स्वप्न पाहणाऱ्या अजितदादांच्या राजकारणाला राज्यातील जनतेनं चांगलीच चपराक दिलीय. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/component/content/article/106-more/13401-2012-02-18-09-18-07 | title =राष्ट्रवादी राज्यात नंबर वन... पण राष्ट्रवादीच्या फोडाफोडीचा मतदारांकडून धिक्कार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१८ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आगामी जिल्हा परिषद, नगर परिषद व पंचायत समितीच्या निवडणुका आरपीआयला सोबत घेऊन लढविणार असल्याचे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते खा. गोपीनाथ मुंडे पत्रकारांशी बोलतांना सांगितले. आयोजित पत्रकार परिषदेत बोलतांना खा. मुंडे म्हणाले की, आगामी निवडणुकीमध्ये युती बरोबर रिपाईला सोबत घेण्यात येणार आहे. त्यामुळे या निवडणुकीत युतीची सत्ता येईलच असा ठाम विश्वास खा. मुंडे यांनी व्यक्त केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://anandnagri.com/2011/09/10/%E0%A4%97%E0%A5%83%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%B3-%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%A4-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%B0/ | title =आरपीआयला बरोबर घेऊन आगामी निवडणूक लढविणार-खा. मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://anandnagri.com | दिनांक =१० सप्टेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> देशात किंवा राज्यांमध्ये एका पक्षाची सत्ता येऊ शकत नाही असे चित्र आहे. या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्रात काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेसला सत्तेतून हटवायचे असेल तर समविचारी शक्तींनी एकत्र आले पाहिजे अशी लोकभावना आहे. याचा अंदाज घेऊन शिवसेना आणि मनसे यांनी आगामी राजकीय वाटचालीचा विचार करावा आणि अहंकार सोडून विधायक भूमिका घेऊन एकत्र यावे, मनसेसोबत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेने युती करावी या प्रस्तावावर शिवसेना आणि मनसे या दोन्ही पक्षांकडून कडाडून टीका झाली असली तरी सर्वसामान्य जनतेच्या मनात तोच विषय असल्यामुळे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी त्याच प्रस्तावाचा पुनरूच्चार नांदेड येथील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचा]] विभागीय मेळाव्यात केला. मुंडे यांनी महायुती होण्याची गरज प्रतिपादित केली. <ref name="महायुतीच गोपीनाथ मुंडे यांचा प्रस्ताव">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.majhapaper.com/content/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%9A-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B5 | title =महायुतीच गोपीनाथ मुंडे यांचा प्रस्ताव | भाषा =मराठी | प्रकाशक =माझा पेपर | दिनांक =२१ फेब्रुवारी | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-07-02 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110702000515/http://www.majhapaper.com/content/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%9A-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B5 | url-status =dead }}</ref> खडकवासला विधानसभा मतदारसंघात [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उमेदवार भीमराव तापकीर विजयी झाल्याची प्रतिक्रिया विचारली असता मुंडे म्हणाले की, अजितदादांच्या मनमानी कारभाराला मतदारांनी दिलेले हे चोख उत्तर आहे. सत्तेचा माज, टगेगिरी आणि मस्तीची भाषा त्यांच्या डोक्यात शिरली होती. पण, मतदारांनी त्यांना त्यांची जागा दाखवून दिली आहे. [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]], शिवसेना आणि रिपाई पक्ष आठवले गटाच्या युतीनंतर मिळालेला हा पहिलाच विजय आहे. या युतीवर मतदारांनी शिक्कामोर्तब केल्याचे या निकालानंतर स्पष्ट होत आहे. महागाई, भ्रष्टाचार आणि दहशतवाद रोखण्यात सरकारला आलेल्या अपयशामुळे मतदारांच्या मनात खदखदत असलेल्या असन्तोषाला मतदारांनी या निवडणुकीच्या माध्यमातून मार्ग मोकळा करून दिला असे स्पष्ट करीत मुंडे म्हणाले की, जनता चांगल्या पर्यायाच्या शोधात होती आणि तो पर्याय त्यांना सापडला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/10/17/पवारांनी-राजीनामा-द्यावा---गोपीनाथ-मुंडे.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =पवारांनी राजीनामा द्यावा : गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =१७ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == राजकीय सिद्धांत == [[चित्र:Narendra Modi pays homage to Gopinath Munde.jpg|right|thumb|गोपीनाथ मुंडे यांना श्रद्धांजली वाहतांना नरेंद्र मोदी]] महाराष्ट्र राज्य शिखर बँकेतील भ्रष्टाचारास अजित पवार जबाबदार असल्याचा आरोप आपला असल्याचे गोपीनाथ मुंडे यांनी म्हणले आहे. शिखर बँकेतील ५०० कोटी रुपयांच्या घोटाळ्याची सीबीआयकडून चौकशी करण्याची मागणी गोपीनाथ मुंडे यांनी केली आहे अन्यथा आपण न्यायालयात जाऊ असा इशाराही गोपीनाथ मुंडे यांनी दिला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2012/1/22/शिखर-बँकेतील-घोटाळ्याची-चौकशी-करा---गोपीनाथ-मुंडे.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =शिखर बँकेतील घोटाळ्याची चौकशी करा - गोपीनाथ मुंडे | 3 = | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२२ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> शिखर बँकेतील पाचशे कोटी रूपयांच्या घोटाळ्याची सीबीआय चौकशीची मागणी गोपीनाथ मुंडे यांनी केली आहे. शिखर बँकेतील ५०० कोटीच्या घोटाळ्याची चौकशी का नको? असा सवाल [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केला आहे. राज्य शिखर बँकेतील भ्रष्टाचारास अजित पवार जवाबदार असल्याचं गोपीनाथ मुंडे यांनी म्हटलंय. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/aurangabad/12146-2012-01-21-17-43-36 | title ='शिखर बँक घोटाळ्याची चौकशी करा' | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =२१ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सहकारातील अपप्रवृत्तींना गाडण्यासाठी सहकारातील गरकारभाराविषयी श्वेतपत्रिका जाहीर करण्याची केलेली मागणी समारोप सत्रातील अशी मागणी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/shadow/statenews/63274.html | title =सहकार शताब्दी परिषदेची ‘पिकनिक’ | भाषा =मराठी | प्रकाशक =प्रहार | दिनांक =२१ मे, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जळगावमधील घरकुल घोटाळ्यातील सहभागाच्या आरोपावरून अटक झालेले राज्यमंत्री गुलाबराव देवकर अजून मंत्रिपदावर कसे, असा सवाल [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] गोपीनाथ मुंडे यांनी केला आहे. देवकर यांनी आपला राजीनामा पक्षाकडे पाठविला आहे, पण पक्षाने तो स्वीकारलेला नाही. राष्ट्रवादी काँग्रेस नेहमीच भ्रष्टाचाराला पाठीशी घालते, असा आरोप करून देवकरांनी मंत्रिपदाचा राजीनामा द्यावा अशी मागणी मुंडे यांनी केली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=228216:2012-05-22-19-56-18&catid=26:2009-07-09-02-01-20&Itemid=3 | title =देवकर, राजीनामा द्या- गोपीनाथ मुंडे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> भाजप पक्षाची महाराष्ट्रात सत्ता असताना एन्रॉनचा वाद बराच गाजला. या पक्षाचे धडाडीचे नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी शपथ घेऊन एन्रॉनचा दाभोळ येथील प्रकल्प अरबी समुद्रात बुडवला आणि नंतर पुन्हा वर काढला. दरम्यानच्या काळात एन्रॉनचे केनेथ ले आणि रिबेका मार्क भाजप आणि शिवसेनेच्या अनेक नेत्यांना भेटले आणि प्रकल्प सुरू करण्याच्या मार्गातील अडचणी जाणून घेतल्या. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/sampadkiya-news/chant-from-out-side-scene-from-inside-25205/ | title =वरून कीर्तन, आतून तमाशा! | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१४ डिसेंबर, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ डिसेंबर, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंबईमधये विक्रोळीत झालेल्या महायुतीच्या पहिल्याचं सभेत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी काँग्रेसवर जोरदार हल्ला चढवला. गोपीनाथ मुंडे यांनी मुंबई प्रदेश काँग्रेस अध्यक्ष कृपाशंकर सिंह यांच्यावर हल्ला चढवला. मधू कोडा झारखंडचे मुख्यमंत्री असतांना त्यांनी दहा हजार कोटी रूपयांचा भ्रष्टाचार केला आणि त्यातील बरेच पैसे हे कृपाशंकरसिंह यांच्याकडे आले असल्याचा आरोप गोपीनाथ मुंडे यांनी केला आहे. काँग्रेस सरकारने आपले नेते सुरेश कलमाडी यांना भ्रष्टाचारासाठी आत टाकलं, मग कृपाशंकरसिंह यांची चौकशीही का केली नाही, असा सवालही गोपीनाथ मुंडे यांनी केला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/component/content/article/106-more/12330-2012-01-25-18-52-37 | title =पवारांसारखे नेते दिल्लीपुढे लाचार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =२६ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महाराष्ट्र जनता काँग्रेसच्या भ्रष्ट राजवटीला कंटाळली असून बहुतांश जनतेला काँग्रेस नकोशी झाली आहे. देशात आणि राज्यात इ.स. १९७५ वर्षासारखी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. काँग्रेसची भ्रष्ट आणि घोटाळ्याची सत्ता उलथून टाकण्यासाठी एकत्र आलेच पाहिजे’, असा पुनरूच्चार लोकसभेतील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी येथे केला होता. <ref name="महायुतीच गोपीनाथ मुंडे यांचा प्रस्ताव"/> देशात आणि राज्यात दुष्काळाची परिस्थिती गंभीर आहे. गेल्या तीन वर्षांपासून [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] मंत्रिमंडळाची बैठक झालेली नाही. अशा परिस्थितीत ता. १५ ऑगस्टपूर्वी फक्त दुष्काळ निवारणाची चर्चा करण्यासाठी मंत्रिमंडळाची बैठक औरंगाबादेत घ्यावी अन्यथा जनआंदोलन करण्यात येईल असा इशारा [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते आणि खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी दिला. मुंडे म्हणाले देशातील महाराष्ट्र, कर्नाटक, गुजरात आणि राजस्थानात दुष्काळाची भीषण परिस्थिती आहे. राज्य आणि केंद्र शासनाने दुष्काळ निवारणासाठीचे धोरण निश्‍चित केलेले नाही किंवा युद्धपातळीवर ठोस पाऊले उचललेली नाहीत. सध्याच्या परिस्थितीत राज्यातील खरिपाचे पीक हातात येईल असे वाटत नाही. जुलै महिना संपत असताना राज्यातील मोठ्या आणि मध्यम धरणांमध्ये १५ ते २० टक्के पाणी शिल्लक आहे, त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याचा आणि जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्‍न गंभीर झाला आहे. १९७२ च्या दुष्काळासारखी [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] परिस्थिती आहे. [[मराठवाडा|मराठवाड्यातही]] गेल्या दोन वर्षांपासून दुष्काळी परिस्थिती आहे. जुलै महिन्यातही टॅंकरने पाणी पुरवठा होत आहे. दुष्काळाने पाण्याची पातळी घटली आहे, पण राज्यकर्त्यांनी दुष्काळाचे राजकारण करू नये. केवळ राजकीय सूडबुद्धीने [[बीड]] जिल्ह्यात दुष्काळ जाहीर करण्यात आलेला नाही. सध्याच्या दुष्काळ परिस्थितीवर शासनाचे उदासीन धोरण आहे. दुष्काळ निवारणासाठी कृत्रिम पाऊस पाडण्यासाठीही राज्य शासनाने प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. राज्यातील २१ जिल्ह्यांमध्ये पाऊस नाही. अशा जिल्ह्यांचे ग्रुप करून त्यामध्ये कृत्रिम पाऊस पाडण्याबाबत निर्णय घेतला पाहिजे. त्याचप्रमाणे चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचे गावपातळीपर्यंत नियोजन केले पाहिजे. ऑक्‍टोबर महिन्यात रोजगाराचा प्रश्‍न निर्माण होणार आहे, त्याचीही तातडीने उपाययोजना केली पाहिजे अशी अपेक्षा श्री. मुंडे यांनी व्यक्त केली. त्याचप्रमाणे खरिपाची आणेवारी सप्टेंबरमध्ये तर रब्बीची आणेवारी जानेवारीत जाहीर करण्याचा जो महसुली कायदा आहे, त्यामध्ये आता आमूलाग्र बदल करण्याची गरज आहे. आता अप्रत्यक्ष अनुदान देण्याऐवजी थेट अनुदान लाभार्थ्यांपर्यंत द्यावे. यासाठी पुस्तकी कायदा नको, तर वस्तुस्थितीला धरणारा कायदा आणला पाहिजे, अशी मागणीही मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.agrowon.com/Agrowon/20120730/5138711615339590170.htm | title =खासदार गोपीनाथ मुंडे यांचा इशारा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://www.agrowon.com | दिनांक =३० जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> २६/११ च्या पार्श्वभूमीवर बोलताना महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री दहशतवाद रोखण्यास असमर्थ ठरल्याची टीका मुंडेंनी केली. त्याचबरोबर महागाईच्या मुद्द्यावर त्यांनी केंद्र सरकारवर टीका केली. सरकार महागाईवर नियंत्रण मिळवण्यास असमर्थ ठरले आहे आणि याच महागाईच्या भस्मासुरामुळे भविष्यात पेट्रोलचा दर १०० रुपये लिटरवर पोहोचेल अशी भीती मुंडेंनी व्यक्त केली. तर किरकोळ बाजारपेठेत परदेशी गुंतवणुकीला दिलेल्या परवानगीबद्दल गोपीनाथ मुंडेंनी नाराजी व्यक्त केली आहे. भविष्यात सामान्य व्यापाऱ्यांचा व्यवसाय मोठमोठ्या कंपन्या काबीज करतील असे ते म्हणाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/mumbai/103-more/10605-2011-11-27-10-21-05 | title =मुंडे समर्थकांच्या कार्यक्रमाला गडकरींची दांडी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =२७ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> केंद्र शासनाप्रमाणे महाराष्ट्र शासनही भ्रष्टाचारात आघाडीवर असल्याची टीका करीत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते गोपीनाथ मुंडे म्हणाले- स्वातंत्र्यानंतर जेवढे घोटाळे झाले, त्यापेक्षा मोठे घोटाळे केंद्र शासनाने केले आहेत. आदर्शच्या घोटाळ्यामुळे तर उभा महाराष्ट्र बदनाम झाला. काँग्रेस आणि राष्ट्रवादीच्या नेत्यांनी हे पाप केले आहे. महाराष्ट्रातील बलात्कार, गुन्हे, अपहरण, दंगलींच्या घटनावर प्रकाश टाकताना खासदार मुंडे म्हणाले- कायदा आणि सुव्यवस्था धाब्यावर बसवली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/10/18/परदेशातील-काळ्या-पैशावर-श्‍वेतपत्रिका-काढा.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =परदेशातील काळ्या पैशावर श्‍वेतपत्रिका काढा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =१७ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] सांसदीय मंडळाच्या झालेल्या बैठकीत गृहमंत्री पी. चिदम्बरम यांच्यावरील बहिष्कार कायम ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. सोबतच रालोआतील सर्व खासदारांनी आपले विदेशात कुठेही बँक खाते नाही आणि विदेशी बँकांमध्ये काळा पैसाही नाही, अशा आशयाचे शपथपत्र येत्या दोन ते तीन दिवसात सादर करावे, असा निर्णयही बैठकीत घेण्यात आला. हे शपथपत्र लोकसभा आणि राज्यसभेच्या अध्यक्षांकडे सोपविण्यात येणार असल्याची माहिती [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी पत्रकारांना दिली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/23/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6-%E0%A4%A0%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%AA.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =विरोधकांनी पाडली संसद ठप्प | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२३ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-11-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111125064712/http://www.tarunbharat.net/Encyc/2011/11/23/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6-%E0%A4%A0%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%AA.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | url-status =dead }}</ref> गोवा विधानसभा निवडणूक इ.स. २०१२ च्या प्रचारासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] लोकसभेतील विरोधी पक्ष उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांना गोव्यात पाठविले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.dainikgomantak.com/DainikGomantak/20120209/5347649128763015822.htm | title =गडकरी, स्वराज, हेमामालिनी, मुंडे भाजपच्या प्रचारासाठी गोव्यात येणार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =dainikgomantak | दिनांक =०९ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिंमत असेल तर यूपीएच्या अध्यक्ष सोनिया गांधी यांनी गोवा विधानसभा निवडणुकापूर्वी बेकायदेशीर खाणीवरील एम. बी. शाह यांचा अहवाल जाहीर करावा, असे आव्हान [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते व पक्षाचे लोकसभेतील उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी दिले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.navprabha.com/navprabha/node/3046 | title =हिंमत असेल तर शाह आयोगाचा अहवाल जाहीर करा |विदा संकेतस्थळ दुवा=http://archive.is/TOWgy |विदा दिनांक=२५ ऑगस्ट २०१४ | भाषा =मराठी | प्रकाशक = http://www.navprabha.com. | दिनांक = २७ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> इ.स. २०१२ च्या पाच राज्यांत होणाऱ्या विधानसभा निवडणुकीच्या प्रचारासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] आपल्या नेत्यांची यादी तयार केली असून, त्यात गोपीनाथ मुंडे यांचा समावेश आहे. गोपीनाथ मुंडे यांना तर उत्तर प्रदेशातील पक्षाचे ‘स्टार प्रचारक’ करण्यात आले आहे. उत्तरप्रदेश व पंजाबसह पाच राज्यांतील विधानसभा निवडणुकीसाठी पक्षाचा प्रचार करणाऱ्यांची एक यादी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] निवडणूक आयोगाकडे मंजुरीसाठी पाठविली आहे.भाजपच्या या यादीत लोकसभेतील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांचा स्टार प्रचारकांच्या यादीत समावेश आहे <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2012/1/9/नरेंद्र-मोदी-भाजपचे-उत्तरप्रदेशात-‘स्टार-प्रचारक’.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =नरेंद्र मोदी भाजपचे उत्तर प्रदेशात ‘स्टार प्रचारक’ | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =०९ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आता ५० टक्के महिला आरक्षणाचा निर्णय झाला असल्याने महिलांना राजकारणामध्ये फार मोठी संधी आहे. ज्या ठिकाणी महिला आरक्षण नाही तेथे मात्र योग्य उमेदवारांना संधी देण्यात यावी. मात्र, पक्षाला भविष्यात पुन्हा उभारी आणायची असेल, सत्ता आणून द्यायची असेल, तर जो कार्यकर्ता दिवस रात्र मेहनत करत आहे. त्यालाच उमेदवारी द्या असे आवाहनही गोपीनाथ मुंडे यांनी केले. महागाईच्या मुद्यावरून, परदेशातील काळा पैशाबद्दल बोलण्यास सरकार संसदेमध्ये तयार नाही. काँग्रेसच्या तीन खासदारांचे काळे धन विदेशात असल्यामुळेच सरकार पळवाटा शोधत असल्याचा आरोप करून गोपीनाथ मुंडे म्हणाले, देशात दहशतवादाने थैमान घातले आहे. कसाबला बिर्याणी खाऊ घालत आहेत. तर तिकडे अफझल गुरूला केंद्र सरकार पोसत आहे. कसाबच्या गोळ्यांनी जखमी झालेल्या पीडितांवर हे सरकार काठ्या चालवीत आहे. अमानुषपणे वागणाऱ्या या सरकारला सत्तेत राहण्याचा काडीमात्र अधिकार नसून या उद्दाम सरकारची सत्ता [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] उलथवून टाकेल, असा इशाराही गोपीनाथ मुंडे यांनी यावेळी दिला. केंद्रातील आघाडी सरकार रिटेल क्षेत्रामध्ये विदेशी गुंतवणुकीला मान्यता देण्याचा विचार करीत आहे. परंतु, अशी मान्यता मिळाल्यास देशातील किमान १० कोटी लहान व्यापाऱ्यावर बेरोजगारीचे संकट कोसळणार आहे. केंद्र सरकार घेत असलेला हा निर्णय देशातील व्यापाऱ्यांच्या विरोधात असून, आधीच महागाईने होरपळेल्या जनतेलाही याची झळ बसणार आहे. जनतेच्या तोंडातील घास हिरावून घेण्याचा अधिकार या सरकारला कोणी दिला, असा सवाल उपस्थित करून या विधेयकाला संसदेमध्ये [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] संपूर्ण ताकदीनिशी विरोध करणार असल्याची घोषणा [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/27/संतप्त-मुंडेंचा-संसद-ठप्प-करण्याचा-इशारा.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =संतप्त मुंडेंचा संसद ठप्प करण्याचा इशारा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२७ नोव्हेंबर , इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> अण्णा हजारे यांच्याशी चर्चा करण्यासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] लोकसभेतील विरोधी पक्ष उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांना पाठविले.जनलोकपाल विधेयकावर आधारित सशक्त लोकपाल विधेयकच संसदेत सादर व्हावे, असा [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचा]] प्रयत्न असल्याचे लोकसभेतील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी अण्णांना सांगितले. भ्रष्टाचार निर्मूलनासाठी जनलोकपालावर आधारित कठोर लोकपाल कायदा हवा, या मुद्यावर देशातील प्रमुख विरोधी पक्ष अण्णांना पाठिंबा देत असल्याचे मुंडे यांनी अण्णांना सांगितले. जनलोकपाल विधेयकावर आधारित सशक्त लोकपाल विधेयकच्या तीन मुद्यांबद्दल सरकारने मौन बाळगले असताना तेच मुद्दे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपच्या]] नोटिशींत समाविष्ट केले आहेत, असेही मुंडे यांनी अण्णांच्या लक्षात आणून दिले. अण्णांची भ्रष्टाचार संपविण्यासाठीची प्रामाणिक तळमळ व मुद्द्यांवरचा ठामपणा प्रभावित करणारा आहे, असे निरीक्षण मुंडे यांनी नोंदविले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110827/4950919207080221945.htm | title =गोपीनाथ मुंडे यांनी घेतली अण्णांची भेट | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =२७ ऑगस्ट, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-10-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111016060901/http://esakal.com/esakal/20110827/4950919207080221945.htm | url-status =dead }}</ref> लोकपाल विधेयकाबाबत लोकसभेतील चर्चेसाठी सरकार ही चर्चा नियम १९३ अन्वये घेण्यावर आग्रही असली तरी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] मात्र ही चर्चा नियम १८४ अंतर्गतच व्हावी, यासाठी आग्रही आहे. [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपनेते]] गोपीनाथ मुंडे यांनी अनंतकुमारांसह अण्णा हजारेंची आज रात्री भेट घेऊन [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचा]] जनलोकपाल विधेयकाला पूर्ण पाठिंबा आहे आणि नियम १८४ अंतर्गतच ही चर्चा आम्ही घडवून आणू, असे आश्‍वासन त्यांना दिले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/8/26/लोकसभेत-आज-चर्चा-की-संघर्ष-.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =लोकसभेत आज चर्चा की संघर्ष? | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२६ ऑगस्ट, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपची]] भूमिका विशद करताना जनलोकपाल विधेयकावरील ठराव किंवा प्रस्ताव संसदेत मतदानासाठी आला तर, अण्णा हजारे यांनी ज्या तीन महत्त्वाच्या मागण्या ठेवलेल्या आहेत, त्या मागण्यांच्या समर्थनार्थ [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] मतदान करेल, असे प्रतिपादन [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपच्या]] वरिष्ठ नेते आणि लोकसभेतील विरोधी उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/8/27/ठराव-मतदानासाठी-आल्यास-भाजप-अण्णांच्या-बाजूने.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =ठराव मतदानासाठी आल्यास भाजप अण्णांच्या बाजूने | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२७ ऑगस्ट, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> भारतात इतर मागासवर्गीयांची (ओबीसी) समाजातील संख्या पाहता केंद्रात ओबीसींसाठी स्वतंत्र मंत्रालय हवे तसेच जनगणनेत ओबीसींची वेगळी नोंद करावी, असे मत गोपीनाथ मुंडे यांनी ओबीसी नेत्यांच्या सत्काराच्या कार्यक्रमात व्यक्त केले.ओबीसी महिलांसाठी लोकसभेत वेगळ्या आरक्षणाचीही त्यांनी यावेळी मागणी केली. ओबीसी समाजाने लढायला तयार राहिले पाहिजे. मी त्यांच्यासोबत आहे. ओबीसी महिलांनाही आरक्षण मिळाले पाहिजे. ओबीसींसाठी देशभर चळवळ करायची असल्यास त्याचे नेतृत्व छगन भुजबळ यांनी करावे, असे मुंडे यांनी सांगितले. जनगणनेत ओबीसींची वेगळी नोंद करावी अशी मागणी लोकसभेतले [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.marathwadaneta.com/MarathwadaNeta/20100411/5047988889519862470.htm | title =केंद्रात ओबीसीसाठी स्वतंत्र मंत्रालय हवे - गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Marathwada Neta]] | दिनांक =११ एप्रिल २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारांविरुद्ध प्रत्यार्पण व कायदेशीर कारवाई करण्यासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी पाठिंबा दर्शविला. संयुक्त राष्ट्राच्या ६५ व्या सर्वसाधारण सभेत "आंतरराष्ट्रीय कायदा आयोग' या विषयावर न्यू यॉर्क येथे बोलताना खासदार गोपीनाथ मुंडे म्हणाले, गुन्हेगारांना कुठल्याना कुठल्या देशात शिक्षा मिळते, हे दिसून आले की त्यांना वचक बसेल. ज्या देशात गुन्हा केला आहे किंवा ते ज्या देशाचे नागरिक आहेत, त्या देशात त्यांना शिक्षा मिळाली पाहिजे. गुन्हेगारांचे प्रत्यार्पण किंवा कायदेशीर कारवाईला भारताने नेहमीच पाठिंबा दिला आहे. सीमेपलीकडील खनिज तेल व गॅसच्या वाटण्या भौगोलिक, प्रादेशिक, लोकसंख्या आदी बाबींचा विचार करून द्विपक्षीय चर्चेतून करण्यात याव्यात. कोणते नियम करून हे वाटप केले, तर त्याचे परिणाम द्विपक्षीय चर्चेवर होतील. या बाबीचे सार्वत्रिकीकरण केले तर ते अधिक गुंतागुंतीचे होईल, असे मत मुंडे यांनी व्यक्त केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20101104/5761495990755370514.htm | title =गुन्हेगार प्रत्यार्पणासाठी गोपीनाथ मुंडे आग्रही | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =०४ नोव्हेंबर, इ.स. २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-05-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120503221558/http://esakal.com/esakal/20101104/5761495990755370514.htm | url-status =dead }}</ref> {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री]] |पासून=[[मार्च १९]], [[इ.स. १९९५]] |पर्यंत=[[ऑक्टोबर १७]], [[इ.स. १९९९]] |मागील=[[रामदास आठवले]] |पुढील=[[छगन भुजबळ]] }} == संक्षिप्त परिचय == अध्यक्ष : रामभाऊ म्हाळगी प्रबोधिनी संस्था, जिल्हा [[पुणे]],जिल्हा मुंबई <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=PuneEdition-4-2-10-07-2012-d9deb&ndate=2012-07-10&editionname=pune | title =विकासालाच जनआंदोलन बनवा : मोदी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =१० जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१७ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /> अध्यक्ष : अथर्व शिक्षण संस्था, जिल्हा मुंबई <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.atharvamumbai.com/governing_council.html | title =About Atharva Educational Trust | भाषा =English | प्रकाशक =[http://www.atharvamumbai.com/about_us.html] | दिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-09-15 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120915033126/http://www.atharvamumbai.com/governing_council.html | url-status =dead }}</ref> <br /> अध्यक्ष : वैद्यनाथ सहकारी साखर कारखाना, जिल्हा [[बीड]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.vaidyanathsugar.com/chairmans.htm | title =Vaidyanath Sahakari Sakhar Karkhana Ltd. | भाषा =English | प्रकाशक =[http://www.vaidyanathsugar.com/chairmans.htm] | दिनांक =६ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =६ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-01-04 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120104025643/http://www.vaidyanathsugar.com/chairmans.htm | url-status =dead }}</ref> <br /> अध्यक्ष : सोमनाथ नागनाथअप्पा हालगे शिक्षण संस्था, परळी जिल्हा [[बीड]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.nhce.in/principaldesk.html | title =From Principal Desk... Nagnathappa Halge College Of Engineering | भाषा =English | प्रकाशक =[http://www.nhce.in/principaldesk.html] | दिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-09-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120912211243/http://nhce.in/Principaldesk.html | url-status =dead }}</ref> <br /> अध्यक्ष : जवाहर शिक्षण संस्था, परळी जिल्हा [[बीड]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=241268:2012-07-31-18-02-14&Itemid=1 | title =पक्षीय विरोधकांचा एकमुखी पाठिंबा{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१७ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१७ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> <br /> अध्यक्ष : मल्लवाबाई वल्ल्याळ डेंटल कॉलेज, जिल्हा [[सोलापूर]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-02-04-2013-08e08&ndate=2013-04-02&editionname=aurangabad | title = | भाषा =मराठी | प्रकाशक = | दिनांक = | ॲक्सेसदिनांक = }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /> संस्थाध्यक्ष : संत जगमित्र नागा सुतगिरणी, परळी जिल्हा [[बीड]] * इ.स. १९६९ : बीडच्या कॉलेजमध्ये विद्यार्थीसंसदेच्या पहिल्या वर्षी वर्गप्रतिनिधीची(सीआर) निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतला. * इ.स. १९७० : परळीत अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे (अ. भा. वि. प.) काम * इ.स. १९७८ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत पराभव * इ.स. १९७८ : बीड जिल्हापरिषद निवडणुकीत रेणापूर (उजनी) मतदारसंघातून राज्यभरात सर्वाधिक मताधिक्य घेऊन विजयी * इ.स. १९८० : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. १९८० ते इ.स. १९८५) * इ.स. १९८० : महाराष्ट्र राज्य भारतीय जनता युवा मोर्चाचे पहिले अध्यक्ष * इ.स. १९८२ : महाराष्ट्र राज्य भाजपचे सरचिटणीस * इ.स. १९८५ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत रेणापूर(गेवराई) मतदारसंघातून पराभव * इ.स. १९८४ : बीड लोकसभा मतदारसंघात निवडणुकीत पराभव * इ.स. १९८६ : महाराष्ट्र राज्य भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष * इ.स. १९८७ : कर्जमुक्ती मोर्चा: महाराष्ट्रात शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर मोठा मोर्चा काढून शासनास कर्जमुक्ती करण्यास भाग पाडले. * इ.स. १९९० : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत रेणापूर मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. १९९० ते इ.स. १९९५) * इ.स. १९९२, १२ डिसेंबर : महाराष्ट्र राज्य विधानसभेतील विरोधी पक्षनेतेपद. (इ.स. १९९२ ते इ.स. १९९५) * इ.स. १९९२ : संघर्ष मोर्चा: महाराष्ट्रात राजकारणाच्या गुन्हेगारीकरण विरोधात शिवनेरी ते शिवतीर्थ अशी संघर्ष यात्रा काढली. * इ.स. १९९५ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. १९९५ते इ.स. १९९९) * इ.स. १९९५,१४ मार्च : महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ (इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९) * इ.स. १९९५,१४ मार्च : महाराष्ट्राचे ऊर्जा व गृहखात्यांचे मंत्री म्हणून शपथ (इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९) * इ.स. १९९९ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत रेणापूर मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. १९९९ ते इ.स. २००४) * इ.स. २००४ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत रेणापूर मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. २००४ ते इ.स. २००९) * इ.स. २००९ : बीड लोकसभा मतदारसंघातून खासदार म्हणून निवडून आले (इ.स. २००९ ते इ.स. २०१४) * इ.स. २००९,११ जुलै : महाराष्ट्र राज्य भाजपचे प्रभारी म्हणून नेमणूक * इ.स. २००९ : लोकसभेतील भाजपचे उपनेते म्हणून नेमणूक * इ.स. २०१० : जनगणनेत ओबीसींची वेगळी नोंद करावी अशी मागणी लोकसभेतील भाजप उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केली. * इ.स. २०११, १४ मार्च : माफिया राज हटवा मोर्चा: भाजपतर्फे मुंबईत काढण्यात येणाऱ्या माफिया राज हटवा मोर्चा जनजागरण अभियानचे नेतृत्व * इ.स. २०११, ०३ ऑक्टोबर : निर्धार मोर्चा: बीडमध्ये ऊसतोडणी वाढवून मिळवुनसाठी निर्धार मेळावा आयोजित करण्यात आला * इ.स. २०११ : जनलोकपाल विधेयकावर अण्णांना पाठिंबा * इ.स. २०१२ : गोवा विधानसभा निवडणूक २०१२ च्या प्रचारासाठी गोव्यात पाठविले * इ.स. २०१२ : उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणूक २०१२ च्या प्रचारासाठी भाजपतर्फे ‘स्टार प्रचारक’ करण्यात आले आहे * इ.स. २०१२, २७ जून : संयुक्त राष्ट्राच्या ६५ व्या सर्वसाधारण सभेत आंतरराष्ट्रीय कायदा आयोग या विषयावर न्यू यॉर्क येथे भारत सरकारचे प्रतिनिधित्व <ref>[https://pminewyork.gov.in/pdf/uploadpdf/38402ind1779.pdf REPORT OF THE INTERNATIONAL LAW COMMISSION, CHAPTER]</ref> * इ.स. २०१२ : महाराष्ट्राच्या राज्यात दुष्काळी ठिकाणी दौऱ्यावर निघाले. * इ.स. २०१३ : भाजपचे केंद्रीय निवडणूक समितीत समावेश * इ.स. २०१४ : खासदार म्हणून लोकसभेत निवडून आले. केंद्रीय मंत्री म्हणून मोदी मंत्रीमंडळात निवड. * इ.स. २०१४ : [[३ जून]] [[ए.स.२०१४|२०१४]] रोजी नवी दिल्ली येथे रस्ते घात/अपघातात निधन. == संदर्भ आणि नोंदी == {{refbegin|2}} {{संदर्भयादी}} {{Refend}} == बाह्य दुवे == * [http://164.100.47.132/LssNew/Members/Biography.aspx?mpsno=4386 लोकसभेच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील व्यक्तिचित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130040243/http://164.100.47.132/LssNew/Members/Biography.aspx?mpsno=4386 |date=2012-11-30 }} * [http://www.bookganga.com/eBooks/Book/5275049865818186962.htm Bookganga.com वरील लेख: लोकनेता..गोपीनाथ मुंडे] * [http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7085838.cms महाराष्ट्र टाईम्स या वर्तमानपत्रातील गोपीनाथ मुंडेवरील लेख: गोपीनाथ मुंडे यांचे 'सीमोल्लंघन'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110213143613/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7085838.cms |date=2011-02-13 }} * [http://maharashtrabjp.org/Netritwa/PramukhNeta.aspx वरील लेख: श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703133921/http://maharashtrabjp.org/Netritwa/PramukhNeta.aspx |date=2012-07-03 }} {{१६व्या लोकसभेतील महाराष्ट्राचे खासदार}} {{DEFAULTSORT:मुंडे,गोपीनाथ}} [[वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:परळीचे आमदार]] [[वर्ग:बीडचे खासदार]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:जनसंघ नेते]] [[वर्ग:नामांतर आंदोलनात सहभागी व्यक्ती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे खासदार]] cplvcg6cugll3pfb0s2wgem0154xklp 2710379 2710378 2026-09-17T18:43:43Z अभय नातू 206 /* संदर्भ आणि नोंदी */ 2710379 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = गोपीनाथ पांडुरंगराव मुंडे | लघुचित्र = | चित्र = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[संसद सदस्य|खासदार]] | कार्यकाळ_आरंभ =ऑक्टोबर [[इ.स. २००९]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[इ.स. २०१४]] | मागील = [[जयसिंगराव गायकवाड पाटील]] | पुढील = डॉ. [[प्रीतम मुंडे-खाडे]] | जन्मदिनांक = {{birth date|1949|12|12|df=y}} | जन्मस्थान = नाथ्रा, ता. [[परळी]], जि. [[बीड]], महाराष्ट्र | मृत्युदिनांक = {{death date and age|2014|06|03|1949|12|12|df=y}} | मृत्युस्थान = [[दिल्ली]] | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | पत्नी = प्रज्ञा मुंडे | अपत्ये = [[पंकजा पालवे|पंकजा मुंडे-पालवे]],<br> [[प्रीतम मुंडे-खाडे]],<br> [[यशश्री मुंडे]] | निवास ='''[[परळी]]''': यशश्री, परळी, तालुका परळी, जिल्हा-बीड <br >'''[[मुंबई]]''':१५, शुभदा, सर पोचखानवाला रोड, [[वरळी]],मुंबई | मतदारसंघ = [[परळी विधानसभा मतदारसंघ]] | पद2 = [[महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = [[इ.स. १९९५]], १४ मार्च | कार्यकाळ_समाप्ती2 = [[इ.स. १९९९]] | मागील2 = | पुढील2 = [[छगन भुजबळ]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = [[इ.स. १९९९]] | कार्यकाळ_समाप्ती3 = | पद3 = [[परळी विधानसभा मतदारसंघ]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = | कार्यकाळ_समाप्ती4 = | व्यवसाय = [[राजकारण]] | धर्म = [[हिंदू]] | सही = | संकेतस्थळ = http://www.gopinathmunde.com/ | तळटीपा = | तारीख = | वर्ष = | स्रोत = }} '''गोपीनाथ पांडुरंग मुंडे ''' ([[१२ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[३ जून]], [[इ.स. २०१४|२०१४]]) हे [[मराठा|मराठी]], भारतीय राजकारणी होते. ते [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] (भाजप) सदस्य होते. त्यांनी [[इ.स. १९८०]] पासून [[इ.स. २००९]] पर्यंत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] विधानसभेत [[परळी विधानसभा मतदारसंघ|परळी विधानसभा मतदारसंघाचे]] प्रतिनिधित्व केले तसेच इ.स.२००९ पासून इ.स.२०१४ पर्यंत भारताच्या [[लोकसभा|लोकसभेत]] [[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड लोकसभा मतदारसंघाचे]] प्रतिनिधित्व केले होते. तसेच [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] (भाजप) लोकसभेतील उपनेते होते (इ.स. २०१२). १४ मार्च इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९ या काळात ते [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] उपमुख्यमंत्री तसेच [[गृहमंत्री]] होते.<ref name="युतीचा पाया2">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4561800.cms|title=मराठवाड्यात युतीचा पाया पक्का|दिनांक=२२ मे, इ.स. २००९|प्रकाशक=[[महाराष्ट्र टाइम्स]]|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=२६ जून, इ.स. २०१२|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525223706/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4561800.cms|url-status=dead}}</ref><ref name="मुंडेंना भाजपमध्ये रोखण्याचे जोरदार प्रयत्न2">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://abpmajha.newsbullet.in/india/34-more/6719-2011-06-22-07-26-16|title=मुंडेंना भाजपमध्ये रोखण्याचे जोरदार प्रयत्न|दिनांक=२२ जून, इ.स. २०११|प्रकाशक=[[ए.बी.पी. माझा]]|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=४ जुलै, इ.स. २०१२}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] सभेला गर्दी खेचणारे वक्ते व प्रबळ राजकीय पुढारी असलेले महाराष्ट्र राज्यातील नेते म्हणून त्यांची ओळख होतीे. ते महाराष्ट्राचे माजी आमदार व महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे राजकीय नेते होते. त्यांना [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपमधील]] निम्न स्तरापासून काम करणारा नेता समजले जाते. <ref name="मुंडेंना भाजपमध्ये रोखण्याचे जोरदार प्रयत्न">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/india/34-more/6719-2011-06-22-07-26-16 | title =मुंडेंना भाजपमध्ये रोखण्याचे जोरदार प्रयत्न | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =२२ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/mumbai/mumbai_jun_13_pti_adding_to_speculations_that_he_may_quit_the_pa.html | title =मुंडे-भुजबळ भेटीमुळे चर्चेला उधाण | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Prahaar (newspaper)]] | दिनांक =१३ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.globalmarathi.com/GlobalMarathiCMSOriginal/20120102/5221849960707883742.htm | title ='राष्ट्रवादी'ला घेरण्यासाठी विरोधकांची मोर्चेबांधणी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[http://www.globalmarathi.com] | दिनांक =०२ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/mumbai/103-more/6292-2011-06-10-15-55-27 | title =नाराज मुंडेंकडून बहुजन सहवासाचा शोध | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१० जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=ManthanEdition-52-1-16-06-2012-5f154&ndate=2012-06-17&editionname=manthan | title =पडलेले तडे; फिरलेले वासे? | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =१७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/nagpur/6553-2011-06-18-07-47-04 | title =मुंडेंच्या कर्तृत्त्वाचा आदरच : मुनगंटीवार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१८ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मुंडे हे मूळचे [[मराठवाडा|मराठवाड्यातील]] [[बीड जिल्हा|बीड जिल्ह्यामधील]] परळी तालुक्याच्या नाथ्रा गावचे होते. त्यांचे घराणे राजकारणात नव्हते. * तथाकथित उच्चवर्गीयांपुरत्या मर्यादित असलेल्या [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपला]] तळागाळातील लोकांपर्यंत नेण्याचे काम मुंडे यांनी केले, असे समजले जाते. [[१२ डिसेंबर]], [[इ.स. २०१०]] रोजी पुण्यात आयोजित करण्यात आलेल्या समारंभात [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] वरिष्ठ नेते [[लालकृष्ण अडवाणी]] यांनी त्यांचा ''लोकनायक'' असा गौरव केला होता.<ref name="मुंडेंची नव्हे तर मराठवाड्याची कोंडी "/><ref name="पक्का शिष्य..!" >{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110715/5216424841157006843.htm | title =पक्का शिष्य..! | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१५ जूलै, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-07-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110714204412/http://esakal.com/esakal/20110715/5216424841157006843.htm | url-status =dead }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110701/4874885543936207591.htm | title =गोपीनाथ मुंडे पक्षाला वेठीला धरीत आहेत | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१ जुलै , इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-12-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111201191855/http://esakal.com/esakal/20110701/4874885543936207591.htm | url-status =dead }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20101213/4834478203233610526.htm | title =गोपीनाथ मुंडे हे लोकनायक- अडवाणी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१३ डिसेंबर, इ.स. २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2010-12-17 | archive-url =https://web.archive.org/web/20101217213854/http://www.esakal.com/esakal/20101213/4834478203233610526.htm | url-status =dead }}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.bookganga.com/eBooks/Book/5275049865818186962.htm | title =लोकनेता..गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://www.bookganga.com/eBooks/Book/5275049865818186962.htm | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref><ref name="जनसामान्यांचा नेता-गोपीनाथ मुंडे">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.sunilkedar.com/munde-saheb.html | title =जनसामान्यांचा नेता-गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://www.sunilkedar.com | दिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | archive-date =2013-12-07 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131207103858/http://sunilkedar.com/munde-saheb.html | url-status =dead }}</ref> == व्यक्तिगत आयुष्य == गोपीनाथ मुंडे यांचा जन्म [[बीड]] जिल्ह्यातील नाथ्रा या गावी ता. [[परळी वैजनाथ|परळी]], जि. [[बीड]] एका सामान्य शेतकरी कुटुंबात [[१२ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४९]] रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव पांडुरंग आणि आईचे नाव लिंबाबाई मुंडे होय.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/msid-8905615,prtpage-1.cms | title =असुनी नाथ मी अनाथ | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =१८ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="होय होय वारकरी पाहे...">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110707/5124860828896443982.htm | title =होय होय वारकरी पाहे... | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =७ जुलै, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>मुंडे कुटुंब [[पंढरपूर]]च्या वारीत अनेक वर्षे सहभागी होते. वारकरी असलेल्या पालकांच्याप्रभावाने गोपीनाथ मुंडे यांनी वयाच्या १४व्या वर्षी पंढरपूरची वारी चालत जाऊन केली. त्यानंतर सात वर्षे वारी केली. [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] त्या वेळी प्रख्यात असणाऱ्या श्रीक्षेत्र [[भगवानगड]]चे महंत श्री संत [[भगवानबाबा]] गडकर महाराज यांचे कीर्तन ऐकण्यास मुंडे कुटुंब गोपीनाथलाही घेऊन जात. त्यांच्या मनावर याचा आध्यात्मिक परिणाम झाला.<ref name="होय होय वारकरी पाहे..." /> त्यांच्या घरात बेताची परिस्थिती होती. [[इ.स. १९६९]] मध्ये पांडुरंगरावांचे अकाली निधन झाले, पण त्यांच्या आई व गोपीनाथ मुंडे यांचे थोरले बंधू पंडितअण्णा मुंडेनी त्यांचे शिक्षण केले. भाऊ पंडितअण्णा यांनी स्वतःचे शिक्षण सोडून गोपीनाथ मुंडे यांनी यांचे शिक्षण पूर्ण केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोतमुंडे | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20120120/5401421926253800703.htm | title =गोपीनाथ मुंडेंचे 'पानिपत' करू | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक = २० जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref>गोपीनाथ मुंडे यांचे धाकटे भाऊ व्यंकट मुंडे हे आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/videos/maharashtra/12060-2012-01-19-12-36-47 | title =व्यंकट मुंडेची प्रकृती | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>२१ मे, इ.स. १९७८ला त्यांचे लग्न [[प्रमोद महाजन|प्रमोद महाजनांच्या]] भगिनी प्रज्ञा महाजन यांच्याशी [[आंबेजोगाई]]ला झाले. <ref name="युतीचा पाया" /> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=128181:2011-01-09-17-51-45&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =मुंडे-विलासराव यांची रंगली जुगलबंदी{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=1951634 | title ='एसएमएस' लिहून घेतला नव्हता... | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =२४ एप्रिल , इ.स. २००७ | ॲक्सेसदिनांक =९ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> गोपीनाथ मुंडे यांना [[पंकजा पालवे]]-मुंडे, [[प्रीतम मते-मुंडे]] आणि यशश्री मुंडे या तीन मुली आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20100918/5421546115758138137.htm | title =गोपीनाथ मुंडे यांची मुलगी अपघातात जखमी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१८ सप्टेंबर, इ.स. २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-03-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120301172555/http://esakal.com/esakal/20100918/5421546115758138137.htm | url-status =dead }}</ref> == विद्यार्थी जीवन == गोपीनाथ मुंडे यांचे प्राथमिक शिक्षण जिल्हापरिषदेच्या शाळेत तर बी. कॉम. पर्यंतचे महाविद्यालयीन शिक्षण [[अंबाजोगाई]] येथे येथील योगेश्‍वरी शिक्षण संस्थेच्या स्वामी रामानंद तीर्थ महाविद्यालयामध्ये वाणिज्य शाखेते झाले.<ref name="श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा " /> मुंडे पदवीचे शिक्षण घेत असताना समाजवादी विचारांचे बी.के. सबनीस हे स्वामी रामानंद तीर्थ महाविद्यालयाचे प्राचार्य होते. त्यांचे विद्यार्थी असलेल्या गोपीनाथ मुंडे, [[प्रमोद महाजन]] यांच्यावर संघाच्या विचारांचा प्रभाव होता. मुंडे यांना सबनीसांचा आदर होता. संघाच्या विचारांचा प्रभाव असूनही मुंडे यांनी इतर मतांबद्दल किंतु ठेवला नाही. <ref name="पक्का शिष्य..!" /> पदवीशिक्षण पूर्ण झाल्यावर ते पुढील शिक्षणासाठी [[पुणे|पुण्याला]] गेले. मुंडेंनी [[बीड]]च्या कॉलेजमध्ये विद्यार्थी संसदेच्या निवडणुका लढवून राजकारणाचा प्रवेश केला. कॉलेजात असतांना त्यांची [[प्रमोद महाजन]] यांच्याशी मैत्री झाली. याने त्यांच्या आयुष्यालाच कलाटणी मिळाली. == राजकीय कारकीर्द == {{बदल}} [[गोपीनाथ मुंडे]] यांनी आपल्या राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात १९७० च्या दशकात [[परळी वैजनाथ|परळी]] येथे [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे]] (अ.भा.वि.प.) काम करताना केली. या काळात ते [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या]] संपर्कात आले. पुढे त्यांनी [[मराठवाडा विद्यापीठ]] [[नामांतर आंदोलन|नामांतर आंदोलनात]] सहभाग घेतला; या आंदोलनादरम्यान त्यांना तुरुंगवासही झाला.<ref>https://divyamarathi.bhaskar.com/ramdas-athawale-share-his-memory-about-nomination-of-marathwada-university-6008603.html/</ref> === सुरुवातीचा राजकीय प्रवास (१९७८-१९८५) === मुंडे यांनी १९७८ मध्ये [[बीड]] जिल्हा परिषदेच्या निवडणुकीत उजनी (रेणापूर) मतदारसंघातून विजय मिळवत प्रत्यक्ष राजकारणात प्रवेश केला. १९७८ मध्ये [[शरद पवार]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[पुरोगामी लोकशाही दल]] (पुलोद) सरकार स्थापन झाले; त्या काळात [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] (भाजप) पवारांच्या पक्षाशी युती करून सत्तेत सहभाग घेतला होता.<ref name="माझा राजकारणप्रवेश">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=1656206 |शीर्षक=माझा राजकारणप्रवेश |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[महाराष्ट्र टाइम्स]] |दिनांक=१७ जून २००६ |ॲक्सेसदिनांक=१४ ऑगस्ट २०१२ |archive-date=2012-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814000000/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=1656206 |url-status=dead}}</ref> १९८० च्या विधानसभा निवडणुकीत ते रेणापूर मतदारसंघातून पहिल्यांदा आमदार म्हणून निवडून आले. १९८० ते १९८२ या काळात त्यांनी भारतीय जनता युवा मोर्च्याचे प्रदेशाध्यक्षपद भूषवले आणि १९८२ मध्ये त्यांची महाराष्ट्र भाजपच्या सरचिटणीसपदी निवड झाली. १९८५ च्या विधानसभा निवडणुकीत गेवराई मतदारसंघातून काँग्रेसचे पंडितराव दौंड यांच्याकडून त्यांना पराभव पत्करावा लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.esakal.com/esakal/20111228/5216422566432010266.htm |शीर्षक=गोपीनाथ मुंडेंना 26 वर्षांनंतर दणका |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] |दिनांक=२८ डिसेंबर २०११ |ॲक्सेसदिनांक=२७ जून २०१२ |archive-date=2011-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228165604/http://esakal.com/esakal/20111228/5216422566432010266.htm |url-status=dead}}</ref> === पक्षविस्तार आणि नेतृत्व (१९८६-१९९५) === राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ज्येष्ठ नेते वसंतराव भागवत आणि [[प्रमोद महाजन]] यांच्या सहकार्याने मुंडे यांनी महाराष्ट्रात भाजपचा विस्तार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. भाजपकडे असलेला मुख्यत्वे शहरी व उच्चवर्णीय पक्षाचा ठसा पुसून पक्षाला बहुजन आणि ग्रामीण घटकांपर्यंत पोहोचवण्यात या नेतृत्वाचा वाटा मानला जातो. महाजन-मुंडे या जोडीने [[मराठवाडा]], विदर्भ आणि पश्चिम महाराष्ट्रात व्यापक दौरे करून पक्ष संघटना मजबूत केली.<ref name="सीमोल्लंघन"/> १९८६ मध्ये वयाच्या ३६ व्या वर्षी मुंडे यांची महाराष्ट्र भाजपच्या प्रदेशाध्यक्षपदी निवड झाली. १९८७ मध्ये त्यांनी शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर राज्यव्यापी कर्जमुक्ती मोर्चा आयोजित केला, ज्यामुळे पक्षाला मोठा जनाधार मिळाला.<ref name="श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://maharashtrabjp.org/Netritwa/PramukhNeta.aspx |शीर्षक=श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप महाराष्ट्र]] |दिनांक=४ जुलै २०१२ |ॲक्सेसदिनांक=४ जुलै २०१२ |archive-date=2012-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703133921/http://maharashtrabjp.org/Netritwa/PramukhNeta.aspx |url-status=dead}}</ref> === विरोधी पक्षनेतेपद आणि राजकीय संघर्ष === १९९२ ते १९९५ या कालावधीत गोपीनाथ मुंडे यांनी [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेचे]] विरोधी पक्षनेतेपद भूषवले. या काळात त्यांनी 'राजकारणाचे गुन्हेगारीकरण' हा मुख्य मुद्दा बनवून तत्कालीन काँग्रेस सरकार आणि मुख्यमंत्री शरद पवार यांच्याविरोधात तीव्र राजकीय संघर्ष उभारला.<ref name="गोपीनाथराव, यें राह नही आसान...">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7086437.cms |शीर्षक='गोपीनाथराव, यें राह नही आसान...' |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[महाराष्ट्र टाइम्स]] |दिनांक=१२ डिसेंबर २०१२ |ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१२ |archive-date=2011-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110210155455/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7086437.cms |url-status=dead}}</ref> त्यांनी राज्यभरात काढलेली 'संघर्षयात्रा' ही भाजप-शिवसेना युतीला सत्ता मिळवून देण्याच्या दृष्टीने अत्यंत निर्णायक ठरली.<ref name="चक्रव्यूहात गोपीनाथराव!">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11562564.cms |शीर्षक=चक्रव्यूहात गोपीनाथराव! |भाषा=मराठी |प्रकाशक=[[महाराष्ट्र टाइम्स]] |दिनांक=२० जानेवारी २०१२ |ॲक्सेसदिनांक=२६ जून २०१२ |archive-date=2012-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319044244/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11562564.cms |url-status=dead}}</ref> या यात्रेच्या माध्यमातून त्यांनी गुन्हेगारीकरण, गोवारी हत्याकांड आणि भ्रष्टाचार यांसारखे विषय राज्यभर मांडले. १९९५ च्या विधानसभा निवडणुकीत विजय मिळवून शिवसेना-भाजप युतीचे सरकार आल्यानंतर गोपीनाथ मुंडे यांनी महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री आणि गृहमंत्री म्हणून पदभार स्वीकारला. विधानसभेच्या इ.स. १९९५ मध्ये झालेल्या निवडणुकांत मुंडेंनी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपला]] अभूतपूर्व यश मिळवून दिले. गोपीनाथ मुंडे यांनी शरद पवार यांच्याविरोधात जोरदार उघडलेली आघाडी यांचे प्रतिबिम्ब मतपेटीत उमटले. काँग्रेस पक्षाचा राज्यात प्रथमच पराभव झाला. [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-शिवसेना युतीस २८८ पैकी १३८ जागा मिळाल्या तर काँग्रेस पक्षास ८० जागांवर समाधान मानावे लागले. या निवडणुकीनंतर सत्तेवर आलेल्या [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]–सेनेच्या मंत्रिमंडळात स्थान देण्यात आले व राज्याचे नवे उपमुख्यमंत्री म्हणून गोपीनाथ मुंडे यांचा [[१४ मार्च]] [[इ.स. १९९५]] रोजी शपथविधी झाला. इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९ या कालखण्डांदरम्यान ते [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] उपमुख्यमंत्री होते. [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] उपमुख्यमंत्रीपदाच्या कारकिर्दीत त्यांचा कुशल प्रशासक म्हणून नावलौकिक होता. त्यांनी [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] ऊर्जा व गृह यासारख्या महत्त्वाच्या खात्यांचीही जबाबदारी सांभाळली. <ref name="गोपीनाथराव, यें राह नही आसान... "/> गोपीनाथराव उपमुख्यमंत्री म्हणून अत्यंत यशस्वी झाले. राज्यातील लोकांच्या हिताचे प्रश्‍न मांडणारा तडफदार आमदार म्हणून त्यांचा लौकिक आहे. त्यांनी गुन्हेगारीकरनावर अंकुश लावला. वीजनिर्मिती वाढविण्यावर भर दिला. सर्व खात्यांना मार्गदर्शन करून, रचनात्मक बदल घडवून आणण्याची क्षमता दाखवली आहे. प्रशासन पद्धतीवर त्यांनी एक वेगळी छाप पाडली आहे. तसेच सरकार समोरील समस्यांचे समाधान करण्यात त्यांनी प्रावीण्य मिळवले आहे. मुंडे यांनी प्रशासनावर चांगली पकड बसवली आहे. उत्कृष्ट प्रशासक होण्यासाठी समस्यांचा अभ्यास, स्वतःचे मत, प्रशासकीय यंत्रणेवारील पकड, योजनेच्या अमलबजावणीतील उणीवा दूर करणे, लाभार्थीशी सम्पर्कसाधने, योजनेच्या अमलबजावणीसाठी साधनांची जुळवाजुळव करून ती योजना यशस्वीरित्या राबविणे याबाबत गोपीनाथ मुंडे यशस्वी झाले आहेत. <ref name="जनसामान्यांचा नेता-गोपीनाथ मुंडे"/> इ.स.२००९ च्या [[ऑक्टोबर महिना|ऑक्टोबर]] महिन्यातील निवडणूक त्यांनी [[बीड (लोकसभा मतदारसंघ)|बीड लोकसभा मतदारसंघातून]] लढवली. [[बीड (लोकसभा मतदारसंघ)|बीड लोकसभा मतदारसंघातून]] म्हणून निवडून येताना [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] आमदार गोपीनाथ मुंडे यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस|राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या]] रमेश कोकाटे यांना १ लाख ४० हजार ९५२ मतांनी पराभव केला होता. बीड लोकसभेच्या अटीतटीच्या निवडणुकीच्या निमित्ताने [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांच्या कन्या [[पंकजा पालवे]] निवडणुकीच्या प्रचारात उतरल्या होत्या. त्यांनी ओट्यावर, बाजेवर, चावडीत जाऊन लोकांच्या भेटीगाठी घेतल्या. ३०० गावांमध्ये सभा आणि ४०० गावांना भेटी दिल्या. यामधून त्यांनी आपले नेतृत्वगुण सिद्घ केले. मुख्य म्हणजे गोपीनाथरावांचे जे जे कट्टर विरोधक होते त्यांच्या घरी जाऊन 'काका मी आता आलीय' असे सांगून अनेक ठिकाणी कटुता मिटविण्याचा प्रयत्न केला. बीडमधील मतदार [[पंकजा पालवे|पंकजालाच]] गोपीनाथरावांची राजकीय वारस मानू लागले. गोपीनाथरावांच्या यशात 'वुमन ऑफ द मॅच' म्हणून [[पंकजा पालवे]]चा उल्लेख केलाच पाहिजे. <ref name="युतीचा पाया" /> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] खासदार गोपीनाथ मुंडे यांची महाराष्ट्राचे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] प्रभारी म्हणून नेमणूक ११ जूलै, इ.स. २००९ रोजी केली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/maharashtra/7786.html | title =भाजपचे राज्यातील प्रभारी मोदींऐवजी मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Prahaar (newspaper)]] | दिनांक =११ जूलै, इ.स. २००९ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महाराष्ट्रात इ.स. २०१४ साली होत असलेल्या विधानसभा निवडणुकांची धुरा लोकसभेतील उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांच्यावरच सोपविण्याचा निर्णय आरएसएस आणि [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] बैठकीत घेण्यात आल्याचे समजते. त्यानुसार मुंडे महाराष्ट्रात विधानसभा निवडणुकांची जबाबदारी घेतील. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://majhapaper.com/content/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%A3%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%A7%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE | title =गोपीनाथ मुंडे यांच्यावरच महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकांची धुरा | भाषा =मराठी | प्रकाशक = माझा पेपर | दिनांक = १६ मे | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> महाराष्ट्राच्या राजकारणावर प्रभाव पाडतील असे हाताच्या बोटावर मोजण्याइतके मोजके नेते असतील. त्यात गोपीनाथ मुंडे ठळकपणे उठून दिसतात. आपल्या ३५ वर्षाच्या राजकीय कारकिर्दीत अनेक चढउतार अनुभवलेल्या या नेत्याने राजकारणात आपले स्वतःचे असे विशेष स्थान निर्माण केले आहे. भारतीय युवा मोर्चातून राजकीय कारकिर्दीला प्रारंभ झालेला हा नेता देशाच्या संसदेतील विरोधी पक्ष उपनेता या पदावर यशस्वीपणे काम करून आपल्या कर्तृत्त्वाचा ठसा उमटवत आहे, ही महाराष्ट्रासाठी अत्यंत अभिमानास्पद अशी बाब आहे. भारतीय जनता पक्षासारख्या हिन्दुत्ववादी पक्षाचे नेते असूनही त्यांची प्रतिमा अत्यंत पुरोगामी आणि सर्वसमावेशक राहिली आहे. महाराष्ट्राच्या प्रश्नांची जाण आणि सामाजिक भान ठेवून त्यांनी आपले काम सुरू ठेवले आहे. राज्यासमोरील प्रश्न सोडवण्याची तळमळ आणि त्यासाठी अथक मेहनत घेण्याची तयारी तसेच प्रश्नांच्या सोडवणुकीसाठी प्रसंगी रस्त्यावर उतरण्याची धडाडी, याचबरोबर कार्यकत्र्यांचे आणि लोकांचे संघटन करण्याचे कौशल्य, संसदीय कामकाजाचा गाढा अभ्यास, अत्यंत प्रभावी वक्तृत्व आणि कर्तत्त्व असे सर्वगुणसम्पन्न नेतृत्व भारतीय जनता पक्षाला लाभले, हे त्या पक्षाचे भाग्य तर आहेच; पण महाराष्ट्राचेही भाग्य आहे, असेच म्हणावे लागेल. [[प्रमोद महाजन]] यांच्या मृत्यूनंतर सर्व साथींना त्यांनी आधार दिला. [[प्रमोद महाजन]] यांचे सच्चे साथी गोपीनाथ मुंडे हे दोघेही [[बीड]] जिल्ह्यातील होते तरीसुद्धा ते महाराष्ट्राशी एकरूप झाले होते. आणीबाणीनंतर गोपीनाथ मुंडे यांनी [[मराठवाडा]]तून निवडणूक लढवली होती. रा.स्व.स.च्या मुशीत घडलेले साखर कामगारांचे लढवय्ये आणि चळवळीचे नेते गोपीनाथ मुंडे. माजी पन्तप्रधान स्व. इन्दिरा गान्धी यांनी देशावर लादलेल्या आणीबाणीला साथी गोपीनाथ मुंडे यांनी कडाडून विरोध केला. आणीबाणीच्या वेळी त्यांना तुरुंगात डाम्बण्यात आले होते. गोपीनाथ मुंडे म्हणजे चळवळीचा अखण्ड स्नेत होता. विशेष म्हणजे गोपीनाथ मुंडे यांची [[प्रमोद महाजन]] यांच्यावर अपार निष्ठा होती. आणीबाणीनंतर गोपीनाथ मुंडे यांनी मतदारसंघातून निवडणूक लढवली होती. आमदार- खासदार होऊन परंतु सत्तेच्या बाहेर राहून साखर कामगारांसाठी प्रचण्ड योगदान दिले. स्वातंर्त्योत्तर काळापासून साथी गोपीनाथ मुंडे आणि महाराष्ट्रातील साखर कारखाना कामगार हे समीकरणच होऊन बसले होते. महाराष्ट्रात साखर कारखाना कामगारांची संघटना सर्वप्रथम गोपीनाथ मुंडे यांनीच बांधली आणि गेली पन्नास वर्षे त्यांनी या कामगारांचे अव्याहतपणे नेतृत्व केले. साखर कामगारांना संघटित करण्याची जबाबदारी स्वीकारली. त्यांनी कामगारांच्या न्यायहक्कासाठी वेळोवेळी साखरसम्राटांशी आन्दोलनाच्या माध्यमातून लढा दिला. त्यांनी स्वतःला चळवळीत झोकून दिले. ते अखेरपर्यंत त्यांच्या विचारावर ठाम राहिले. अग्रभागी असायचे. कामगारांचे नेते अशीच त्यांची कायम ओळख राहिली. गोपीनाथ मुंडे अखण्ड कार्यरत असायचे. संसदीय लोकशाही अधिक मजबूत करायची असेल तर विरोधी पक्षनेता हा अत्यंत प्रभावी आणि अभ्यासू असण्याची गरज आहे. ते सर्व गुण गोपीनाथ मुंडे यांच्यामध्ये असल्यामुळेच आजवर अनेक प्रश्नांना चांगला न्याय मिळाला. त्यांच्या पक्षामध्ये त्यांच्या वाटय़ाला नेहमी दुय्यम भूमिका आली असल्यामुळे राजकारणात त्यांच्या नेतृत्व वाढीला मर्यादा पडल्या असल्या तरी त्यांनी सतत आपल्या कामाच्या जोरावर कार्यकर्तृत्त्वाचा ठसा उमटवला आहे. शरद पवारांप्रमाणे पक्ष बदल करून आपल्या कर्तबगारीच्या जोरावर त्यांना मोठे होता आले असते; पण प्रत्येक वेळी आलेली संधी डावलून त्यांनी पक्षनिष्ठा महत्त्वाची मानली. नारायण राणे यांच्याप्रमाणे मुंडे यांनाही कॉॅंग्रेस पक्षाने अनेकदा खेचून घेण्याचे प्रयत्न केले. मोठमोठय़ा पदांचे गाजर त्यांना दाखवले. पण मुंडेंनी पक्षनिष्ठेला अधिक महत्त्व दिले. भाजपाच्या राष्ट्रीय पातळीवरील अनेक नेत्यांपेक्षा किंचतही अनेक नेत्यांपेक्षा व्यक्तिमत्त्वामध्ये कसलीही कमतरता नसताना सर्वोच्च पदाचा राष्ट्रीय अध्यक्षपदाचा मान त्यांना मिळू शकला नाही. तुलनेत लहान असलेले नितीन गडकरी यांना राष्ट्रीय अध्यक्ष करण्यात आले, तरी देखील त्यांच्या हाताखाली काम करणे मुंडेंनी कमीपणाचे मानले नाही. अगदी अलीकडे त्यांच्या घरातूनच बण्डखोरी झाली, तरीदेखील ते डगमगले नाहीत आणि त्यांनी आपले काम सुरू ठेवले. प्रमोद महाजन यांचा मुंडेंना चांगला पाठिंबा होता. त्यांच्या निधनानंतर मुंडेंचा प्रभाव कमी होईल, असे त्यांच्या विरोधकांना वाटत होते; परंतु कोणत्याही संकटावर मात करून पुढे जाण्याचा निर्धार असल्यामुळे त्यांचे महत्त्व कमी होऊ शकले नाही. त्यांचे सख्खे मोठे भाऊ पण्डितअण्णा मुंडे आणि पुतणे धनंजय मुंडे यांना त्यांच्या बीड जिह्यातील सर्व पदे त्यांनी मिळवून दिली. पण्डितअण्णा मुंडे तसेच धनंजय यांनी देखील जिल्हापरिषद अध्यक्षपद, साखर कारखान्यांचे संचालकपद, जिल्हा बँकेचे संचालकपद अशी अनेक मोठी पदे भूषवली. धनंजय मुंडे यांना तर त्यांनी विधान परिषदेवर आमदार केले, तरी देखील राष्ट्रवादीचे नेते अजितदादा पवार यांच्या प्रभावाखाली येऊन त्यांनी बंडखोरी केली. ही बंडखोरी पक्षांतर्गत नव्हती तर प्रत्यक्ष गोपीनाथ मुंडे यांच्याविरुद्ध त्यांनी बंड केले. शिवसेना-भाजपा युतीची सत्ता आणण्याकरिता त्यांनी काम केले. तत्कालीन कॉॅंग्रेसचे शरद पवारांच्या नेतृत्वाखालील सरकार खाली खेचण्यासाठी त्यांनी महाराष्ट्रभर प्रचार केला.. राज्यभर ''संघर्ष यात्रा'' काढून या संघर्ष यात्रेच्या माध्यमातून त्यांनी पवार सरकारविरुद्ध वातावरण निर्माण केले. या सरकारच्या कार्यकाळात राजकारणाचे गुन्हेगारीकरण झाले आहे, असे सप्रमाण सिद्ध करून त्यांनी ते सरकार खाली खेचण्यासाठी संपूर्ण ताकद लावली होती. शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे आणि गोपीनाथ मुंडे हे दोन नेते पवार सरकारवर तुटून पडले होते. त्या वेळी मुम्बई महानगरपालिकेचे माजी उपायुक्त गो. रा. खैरनार यांनी राजकारणात गुन्हेगारीकरण होत असल्याचे घणाघाती आरोप सुरू केले होते. वातावरण निर्मिती होऊ लागली होती. हा विरोध वाढवण्याचे यशस्वी काम ठाकरे-मुंडे यांनी केले. शिवसेना-भाजपा युतीची सत्ता आणण्यामध्ये गोपीनाथ मुंडे यांचा फार मोठा वाटा होता. त्याचे फळही त्यांना मिळाले. ते राज्याचे उपुमख्यमंत्री आणि गृहमंत्री झाले ते केवळ त्यांच्या स्वतःच्या कर्तृत्त्वाच्या जोरावर. शिवसेनेने मात्र त्यांच्यावर सतत कुरघोडी करण्याचे राजकारण केल्यामुळे बऱ्याच गोष्टी त्यांना करता आल्या नाहीत, तरीदेखील गृहमंत्रीपदी त्यांनी आपली ताकद दाखवली. त्यांच्यासारखा कर्तृत्त्ववान आणि ताकदवान गृहमंत्री आजतागायत पुन्हा महाराष्ट्राला लाभलेला नाही. त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी मुम्बईतील टोळीयुद्ध नष्ट केले. गुण्ड टोळय़ांचे कर्दनकाळ अशी त्यांची प्रतिमा बनली होती. तत्कालीन मुख्यमंत्री यांनी त्यांना दाबून टाकण्याची एकही संधी सोडली नाही; परंतु त्यांनी सरकारवरचा आपला प्रभाव कायम ठेवला. शरद पवारांसारख्या दिग्गज नेत्यावर हल्लाबोल करून त्यांनी युतीची सत्ता मिळवली होती, हे विशेष. विधानसभेत केवळ दोन-पाच जागा मिळवणाऱ्या भाजपाला बेरजेचे राजकारण करून त्यांनी 56 वर नेऊन ठेवले. युतीच्या राजकारणात भाजपाने शिवसेनेला महत्त्व देऊन कायम दुय्यम भूमिका स्वीकारल्यामुळे मुंडेंची फार मोठी कोंडी झाली. सर्वगुणसम्पन्न नेतृत्व असूनही शरद पवारांएवढी झेप घेणे मुंडेंना शक्य झाले नाही. तसे पाहिले तर भाजपाच्या राजकारणामुळे त्यांचे राजकीय व्यक्तिमत्त्व आणि कर्तृत्त्व काहीसे संकुचित झाले. राजकारणातील चढउतारांचा सतत अनुभव घेणाऱ्या मुंडेंमधील नेतृत्व गुणांचे खऱ्या अर्थाने चिज झाले नाही. मुंडे यांची अनेकदा शरद पवारांशी तुलना झाली; पण भारतीय जनता पक्षामध्ये असल्यामुळे त्यांना पवारांशी बरोबरी करण्याची संधी मिळू शकली नाही. शरद पवार हे महाराष्ट्रातून दिल्लीच्या राजकारणात गेले, तेव्हा महाराराष्ट्रातील पवारांची पोकळी भरून काढणे मुंडेंना शक्य झाले नाही. उलट भाजपाने त्यांना केंद्रातच पाठवून दिले आणि आपल्या पक्षातच नेतृत्वाची पोकळी निर्माण करून टाकली. मात्र मुंडेंनी केवळ राजकारणच केले नाही, तर विधायक कामातही ते सरस ठरले आहेत. त्यांनी अनेक सामाजिक व शैक्षणिक संस्था उभ्या केल्या. सहकारी साखर कारखान्यांबरोबरच खाजगी साखर कारखानेही त्यांनी काढले आणि यशस्वीरीत्या चालवूनही दाखवले आहेत. राज्याच्या राजकारणात त्यांनी मराठवाडा आणि बीड जिल्ह्याला अधिक प्राधान्य दिले आहे. मराठवाडा विद्यापीठाच्या नामांतर चळवळीत ते सक्रिय सहभागी झाले होते. त्यांना तुरुंगवासही भोगावा लागला होता. मराठवाडय़ातील प्रत्येक आंदोलनामध्ये विद्यार्थी चळवळीपासूनच भाग घेतला होता. मराठवाडय़ाच्या हितासाठी मित्रपक्ष शिवसेनेवरही त्यांनी हल्ला केला होता; परंतु प्रमोद महाजनांनंतर शिवसेनेशी युती कायम ठेवण्यासाठी त्यांनीच मध्यस्थाची भूमिकाही स्वीकारली होती. युतीच्या राजकारणात जे काम महाजन करतअसत ते मुंडेंनी यशस्वीपणे पार पाडले होते. शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्याशी त्यांनी स्नेहसंबंध प्रस्थापित केले होते. राजकीय प्रगल्भता दाखवण्याबरोबरच विधायक कामावर भर दिल्यामुळे त्यांच्या कर्तृत्त्वाचा ठसा उमटवला आहे आणि राजकारणातील प्रभावी नेतृत्व अशी त्यांची प्रतिमा आपोआपच बनली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://74.127.61.178/punyanagri/epapermain.aspx?eddate=12/12/2012%2012:00:00%20AM&queryed=10&a=7&b=79644 | title =राजकारणातील प्रभावी नेतृत्व | भाषा =मराठी | प्रकाशक = | दिनांक =१२ डिसेंबर, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१२ डिसेंबर, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यशवन्तराव चव्हाण, शंकरराव चव्हाण यांच्या मृत्यूनंतर नेतृत्वाची पिढी उभी राहत असताना महाराष्ट्राला प्रमोद महाजनांचा धक्का बसला. महाजनांची पोकळी भरू पाहणाऱ्या विलासरावांना नियतीने नेले. पाठोपाठ मराठी माणसांचा आधारवड बाळासाहेबदेखील कोसळले. आता आशा उरते ती फक्त एका माणसांवर आणि ती व्यक्ती म्हणजे गोपीनाथ मुंडे. राज्याच्याच नव्हे तर देशाच्या राजकारणात गोपीनाथ मुंडेचे योगदान महत्त्वाचे आहे. किंबहुना पन्तप्रधानपदावर विराजमान होण्याची शक्ती गोपीनाथ मुंडेच्यामध्ये आहे. धर्म-जात-पंथ-प्रदेश या सगळय़ा मर्यादांपलीकडे गोपीनाथ मुंडेचा विचार होऊ शकतो. गोपीनाथ मुंडेच्या पन्तप्रधान होण्यासाठी मराठी माणसांच्या एकत्रीकरणाची आवश्यकता आहे. पक्ष भलेही वेगळे असू द्या पण गोपीनाथ मुंडे पन्तप्रधान होणार असतील तर महाराष्ट्राची शक्ती केंद्रात दिसायला पाहिजे. महाराष्ट्राच्या राजकारणाला दिल्लीने नेहमीच वेसण घातली आहे आणि दिल्लीकरांच्या कारवायांचा नियतीनेही साथ दिली आहे. ज्या वेळी महाराष्ट्राचे नेतृत्व देशभरात प्रभावित व्हायला लागेल त्या त्या वेळी दिल्ली ते नेतृत्व संपविले आहे. हा कडू पण सत्य इतिहास मान्यच करायला हवा. सी. डी. देशमुख, यशवन्तराव चव्हाण, शंकरराव चव्हाण ही दिल्ली दरबाराच्या राजकारणामुळे मागे राहिलेली नावे. खरंतर या तिघांमध्ये देशाचा पन्तप्रधान होण्याची क्षमता होती आणि वारंवार ते काळाच्या कसोटीवर सिद्धही झाले आहे; पण भारताच्या राजकारणात महाराष्ट्र मागे राहिला किंवा मागे ठेवला गेला. 1950 आणि 1960च्या शतकातील राजकारण्यांची एक पिढी काळाच्या पडद्याआड गेल्यानंतर महाराष्ट्राच्या राजकारणात काही आशा निर्माण झाल्या होत्या. शंकरराव चव्हाणांचे वर्चस्व वाढत होते आणि शंकररावदेखील महाराष्ट्रातले नेतृत्व घडवत होते. हेड मास्तर अशी उपाधी मिळालेले शंकरराव दिल्लीत गेल्यावर पन्तप्रधानपदापर्यंत मजल मारतील, अशी अंधूकशी आशा महाराष्ट्राला होती; पण राजकीय जोडातोडीत हे शक्य झाले नाही. त्यामुळे मराठी माणूस दिल्लीच्या तख्तावर सर्वोच्च पदावर विराजमान झालेला पाहावयास मिळालाच नाही. शंकररावांच्या नंतर अलीकडच्या टप्प्यात राजकारणातील एक पिढी महाराष्ट्राचा वारसा घेऊन दिल्लीच्या तख्ताकडे निघाली होती. नावातच पी.एम.ही अद्याक्षरे घेऊन निघालेले प्रमोद महाजन पंतप्रधानपदापर्यंत वेगाने घोडदौड करीत होते. अटलजींच्या नंतर कोण? असा प्रश्न निर्माण होताच दोनच नावे समोर यायची ती म्हणजे लालकृष्ण अडवाणी आणि प्रमोद महाजन. त्यातल्या त्यात महाजनांचे व्यवस्थापन कौशल्य उत्तम असल्यामुळे वाटाघाटीच्या राजकारणात ते यशस्वी होतील, असे नेहमी वाटायचे. सध्या जमाना संमिश्र सरकारचा आहे आणि या संमिश्रपणात आपले महत्त्व कायम ठेवण्याची कला प्रमोद महाजनांना अवगत होती. त्यामुळे ते पन्तप्रधान बनतील, अशी एक आशा होती. पण महाजन नेता होणे नियतीला मान्य नव्हते. तिने महाजनांना हिरावून नेले. महाराष्ट्रातील महाजनांनंतरचा दुसरा नेता म्हणजे विलासराव देशमुख. राजकारणातील राजहंसच. वयाच्या सत्तरीच्या दशकात तरुणाला लाजवील असा उत्साह होता. राजबिंड रूप, प्रभावी वक्तृत्व तेवढच प्रभावी कर्तृत्त्व. लोकसंचय या जोरावर विलासराव भविष्यात पन्तप्रधान होऊ शकतात, असे लोकांना वाटायचे; पण पुन्हा एकदा नियतीने महाराष्ट्राचा घात केला. चार दशके संघर्ष करून उभे राहिलेले नेतृत्व निघून गेले. बाळासाहेब ठाकरे हे देशाला पन्तप्रधान देऊ शकतील, असे एक नाव. ज्यांच्यामुळे मराठी राष्ट्रपती देशाच्या सर्वोच्च पदावर विराजमान होऊ शकले ती व्यक्ती एखादा मराठी पन्तप्रधान होण्यासाठी बिनधास्तपणे पुढे आली असती. बाळासाहेबांचे शरदबाबू पन्तप्रधानपदाच्या जवळपास गेले असते तर बाळासाहेबांनी खुल्या मनाने त्यांना पाठिंबा देऊन पन्तप्रधान बनण्याची संधी दिली असती; पण मराठी माणसाचे हित बघणारा हा दिलदार माणूसही नियतीने हिरावून नेला. गोपीनाथ मुंडेडेचे नेतृत्व हे साडेचार दशक राजकारणात घातल्यानंतर उभे राहिलेले आहे. आमुण्ुंडे ज्या पातळीवर आहेत त्या पातळीवर जायला प्रत्येक नेत्यांना मोठा संघर्ष करावा लागतोकिम्िंबहुना ही प्रतिमा निर्माण करण्यासाठी एक मोठा काळ जावा लागतो. देशाला स्वन्त्र्य्य मिळून अजून सत्तर वर्षे काळात महाराष्ट्रातून फक्त पाच नावे गेलीत जपन्पंतप्रधान पदाच्या जवळपर्यंत पोहोचत होती. ही वास्तविकता लक्षात घ्यायला हवी. गोपीनामुण्ुंडेचा कौतुक करण्यासाठी नाही तर अर्धे आयुष्य राजकारणात घातल्यानंतर या प्रदेशाची अस्मिता देशपातळीवर चमकली आणि त्यासाठी याच प्रदेशातून प्रयत्न झाले आहे. नेतृत्व सहज घडत नाही गोपीनाथ मुंडेच्या भूमिका, विचारधारा आणि कार्यपद्धती यावर अनेक वाद असू शकतील. कोणी त्याला बरोबर म्हणेल तर कोणी चूकही म्हणेल. पण गोपीनाथ मुंडेची राजकारणातील तपश्चर्या, अनुभव आणि त्यांचे मराठी असणे हे वादाच्या पलीकडचे आहे. मुंडेची जी भूमिका वेळी घेतली होती. तीच भूमिका महाराष्ट्रातील राजकारण्यांना किमान पक्षी निवडणुकीच्या नंतर तरी घ्यावी लागेल. गोपीनाथ मुंडेच्या विषयात याच भूमिकेचा जागर होण्याची गरज आहे. गोपीनाथ मुंडे कोणाचे? या मुद्यापेक्षा ते महाराष्ट्राचे आहेत हा सगळय़ात महत्त्वाचा मुद्दा ठरला पाहिजे. जशी महाराष्ट्राची मानसिकता बनायला हवी तशी महाराष्ट्राचा नेता होण्याची प्रबळ इच्छा गोपीनाथ मुंडेचीही बनायला हवी. किम्बहुना त्यांच्या वाटचाली याच अंगाने घडायला हव्यात, असे महाराष्ट्राचे मन सांगते. सध्या तरी महाराष्ट्राचा नेता विकसित होणे ही महाराष्ट्राची गरज आहे. दिल्ली दरबारी राज्याचे वजन राखले गेले पाहिजे. त्यामुळे गोपीनाथ मुंडेची काय इच्छा आहे या प्रश्नाचा विचार नंतर करू . पण महाराष्ट्राची इच्छा, किम्बहुना गरज गोपीनाथ मुंडेनी मोठे होणे ही आहे. राज्यातून केंद्रात प्रभाव टाकू शकेल असे एकमेव नाव गोपीनाथ मुंडे आहे आणि तेवढीच एक महाराष्ट्राची आशा आहे आणि ही आशा प्रज्वलित ठेवण्यासाठी सामूहिक प्रयत्नांची गरज आहे. महाराष्ट्राच्या राजकारणात दम असलेली काही मोजकी मण्डळी आहेत. उभा महाराष्ट्र याच नेत्यांकडे आशेने बघतो आहे. त्यापैकी एक गोपीनाथ मुंडे. संघर्ष यात्रेच्या माध्यमातून गोपीनाथ मुंडेची राजकीय कारकीर्द झळाळून आली आणि आजही या योद्धय़ाची संघर्षयात्रा सुरू आहे. युती सरकारच्या काळात 1995 ते 1999 हा उपमुख्यमंत्रीपदाचा काळ सोडला तर मुंडेंना सत्तेच्या बाहेर राहूनच संघर्ष करावा लागलेला आहे. त्यामुळे या संघर्षाच्या स्थितीतही मुंडे एक ताकदवान नेता म्हणून कायमच उभे राहिलेले आहेत. गोपीनाथ मुंडेंचा संघर्ष हा सगळय़ाच पातळीवर राहिला आहे. आणीबाणीच्या काळात तुरुंगवास भोगला. भाजपाच्या आन्दोलनात काठय़ाही खाल्ल्या. ओबीसी नेतृत्व असल्यामुळे अनेकवेळा खच्चीकरणाचे प्रयत्नही झाले. पुढे-पुढे हा संघर्ष कौटुंबिक पातळीवरदेखील उतरला; पण या सगळय़ांना टक्कर देत मुंडे उभेच आहेत . सत्तेची ऊब मिळावी म्हणून पक्षान्तर करण्याइतके ते तकलादू नेते बनले नाहीत. क्षणिक लाभासाठी त्यांनी विचारांशी तडजोड केली नाही. भारतीय जनता पक्षात जन्मलेले मुंडे, भारतीय जनता पक्षाशीच प्रामाणिक राहिले आणि आपल्या ताकदीवर भाजपाला सत्तेवर आणण्यासाठी प्रयत्न केले. राज्यात एकदा सत्ता मिळाली आणि राज्यातील विविध सत्ताकेंद्रावर मुंडेंनी आपला ताबा कायम ठेवला आहे. कितीही संकटे आली, वादळे आली तरी त्यांनी आपली वाटचाल तशीच ठेवलेली आहे. साखर आणि सहकार या क्षेत्रात तर त्यांनी नवे पायंडेच पाडले आहेत. त्यांच्या नेतृत्वात चालणाऱ्या वैद्यनाथ साखर कारखान्याने सगळेच उच्चांक मोडीत काढले. ज्या बीड जिल्ह्यातील साखर कारखानदारी मोडीत निघत होती, त्याच जिल्ह्यात पूर्णत नफ्यात आणि कमी खर्चात हा साखर कारखाना चालवून दाखविला. एवढंच नाहीतर साखरेला ब्रॅंडचे रूप दिले. सहकारी साखर कारखानदारीसोबत खासगी साखर कारखान्यांमध्येही मुंडेंनी आपला वेगळा वरचष्मा कायम राखला आहे. पानगावचा पन्नगेश्वर, लिम्बा गावचा योगेश्वरी, अशी या परिसरात खासगी तत्त्वावरील कारखानेदेखील उत्तमरीतीने चालविले आहेत. वैद्यनाथ कारखान्याने एक-दोन साखर कारखान्यांना भाडेतत्त्वावर चालवायलादेखील घेतले आहे. हे त्यांच्या साखर कारखानदारीचे यश आहे. आज राजकारणात दीर्घकाळ सत्तेपासून लांब राहिल्यामुळे मुंडेंचा करिष्मा सम्पला, अशी चर्चादेखील चालू आहे. पण मुंडे संपणाऱ्यांपैकी नाहीत एवढे मात्र नक्की. मुळात जे नेतृत्व संघर्षातून, कष्टातून उभे राहिले आहे, ते असे सहजासहजी संपणे शक्य नाही. मुळात मुंडेंसारख्या संघर्षशील नेतृत्वाची महाराष्ट्राला गरज आहे. विशेष करून मराठवाडय़ाला. आज ज्या स्थितीत महाराष्ट्राची आहे त्या स्थितीत नेतृत्वाची एक मोठी पोकळी आहे. ही पोकळी भरून काढण्याची ताकद फक्त गोपीनाथ मुंडे यांच्यामध्ये आहे. आवश्यकता आहे ती मुंडेंनी आता सिंघम बनून समोर येण्याची. त्यांनीच आता महाराष्ट्राची भल्यासाठी सिंघम बनणे आवश्यक झाले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://74.127.61.178/punyanagri/epapermain.aspx?eddate=12/12/2012%2012:00:00%20AM&queryed=9&a=4&b=79621# | title =मुंडे सिंघम बना | भाषा =मराठी | प्रकाशक = | दिनांक =१२ डिसेंबर, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१२ डिसेंबर, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == राजकीय कर्तृत्त्व == युती सरकारने घेतलेले महत्त्वाचे लोकप्रियतेचे निर्णय : वेळेचा कोणताही मुलाहिजा न बाळगणाऱ्या सरकारी कर्मचाऱ्यांना वक्तशीरपणाची शिस्त लावण्याचा प्रयत्न. गरिबांना स्वस्त खाणे मिळण्यासाठी झुणका - भाकर केंद्र योजना. मुम्बईतील झोपडपट्टी पुनर्विकास योजना. गरिबांना स्वस्त खाणे मिळण्याबरोबरच झुणका - भाकर केंद्रांसाठी मोक्याच्या जागा अर्थात रोजगाराचे हक्काचे नवे साधन मिळाले होते. कुटुम्बप्रमुखाचे आकस्मिक निधन झाल्यास त्याच्या परिवाराला २५ हजार रुपयांची मदत करण्यासाठी जिजामाता महिला आधार विमा योजना. बेघरांना घरबांधणीसाठी दहा हजार रुपये. शेतकऱ्यांसाठी बळीराजा संरक्षण विमा योजना. मुम्बईत ५५ उड्डाणपुलांची योजना. युतीच्या चार वर्षांत ‘बांधा, वापरा आणि हस्तांतरित करा,’ ही कल्पना राबवली होती. याच वाटेवरून रस्तेबांधणी, वीज निर्मिती, पाटबंधारे या क्षेत्रांत खाजगी क्षेत्रांचा सहभाग घेण्याचा पुकारा ठामपणे केला. कृष्णा खोरे विकास मण्डळ स्थापन करून कृष्णा खोरे प्रकल्पाला खुल्या बाजारातून पैसा उभा केला. पण्ढरपूरला वारकऱ्यांना जाण्यासाठी पन्नास टक्के एस.टी. प्रवासात सुट दिली होती. शिवाय देहू, आळन्दी व पण्ढरपूरला वारकऱ्यांना जाण्यासाठी धर्तीवर विकास कामासाठी करोडो रुपये दिल्या {{अपूर्ण वाक्य}} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=118285:2010-11-30-11-35-45&Itemid=1 | title = नारायण राणे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =दिवाळी अंक २०१० | ॲक्सेसदिनांक = २८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेच्या युतीसरकारच्या शासनाच्या कालावधीतील मुंडे यांची यशस्वी कारकीर्द विलक्षण प्रभावी व यशस्वी ठरली आहे. राज्यातील कायदा सुव्यवस्था सलोखा कायम ठेवण्यासाठी त्यांना अनेक धर्मसंकटांना सामोरे जावे लागले, त्यांची कारकीर्द आजही राज्यातील जनतेच्या स्मरणात कायम स्वरूपी ताण मांडून बसली आहे. जे समाजासाठी आवश्यक आहे ते करताना राजकीय जोखीम स्वीकारण्याची त्यांची मानसिक तयारी असते. याच कारणांमुळे व धोरणांमुळे गृहमंत्री पदावर असतांना त्यांनी राज्यातील पोलिसांचे मनोधैर्य वाढविले. कुप्रसिद्ध गुण्डांना कंठस्नान घातले. पोलीस तेच आहे बदलला होता गृहमंत्री व त्यांनी दिलेला आत्मविश्वास गर्दीत लोकप्रिय असणारा नेता, धाडसी अधिकारी वर्गात लोकप्रिय झाला हे महाराष्ट्राचे भाग्य आहे. <ref name="जनसामान्यांचा नेता-गोपीनाथ मुंडे"/> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेच्या युतीसरकारच्या काळात कोणत्याही दखलपात्र गुन्ह्याची नोंद झालीच पाहिजे असा आदेशच तत्कालीन गृहमंत्री गोपीनाथ मुंडे यांनी दिला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2012/1/12/वेध.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =वेध | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =१२ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेच्या युतीसरकारच्या सत्तेच्या काळात उपमुख्यमंत्री आणि गृहमंत्री असताना समाजातील विविध अडचणी सोडविण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. त्यावेळेस मुम्बईची कायदा सुव्यवस्था कमालीची खालावलेली होती. दिवसा ढवळ्या रस्त्यावर टोळीयुद्ध सुरू झाले होते. मुंडे यांनी पोलिसांना आदेश दिला, ‘गोळीचा मुकाबला गोळीने करा’, परिणामी मुम्बईतील टोळीयुद्ध आटोक्यात आले. महाराष्ट्र राज्याचे गृहमंत्री असताना गुन्हेगारांचे कर्दनकाळ ठरलेले मुंडे म्हणजे गुंडाच्या टोल्याना ते धनाजी सन्ताजी वाटत. समाजातील वाईट प्रवृत्तीविरुद्ध संघर्ष करणे ही त्यांची खासियत. एक नेता म्हणून त्यांनी राज्याच्या विकासासाठी अनेक प्रकल्प सुरू केले. त्यामध्ये अयशस्वी ठरलेले साखर कारखाने स्वतः चालवायला घेतले व हे नव्याने सुरू केलेले कारखाने आजही यशस्वीपणे त्यांच्या नेतृत्वाखाली वाटचाल करीत आहेत. राज्यात साखर कारखानदारी अधोगतीला जात असताना मुंडे यांनी स्वतः साखर कारखाना उभारून अतिशय कमी खर्चात काटकसर करून आदर्श दाखविला. तसेच दुसरा तोट्यात, बंद स्थितीत चाललेला कॉॅंग्रेस नेत्यांचा गोदा-दुधना साखर कारखाना स्वता:च्या ताब्यात घेऊन योग्य नियंत्रणामुळे उर्जितावस्थेत आणला. मुंडे यांनी उसापासून इथेनॉल निर्मितिचा प्रकल्प उभारून उस उत्पादकांना जास्त भाव मिळण्याच्या दृष्टीने आणखी एक नवे पाउल टाकले आहे <ref name="श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा "/> गोपीनाथ मुंडे ऊसतोड कामगाराचे नेते म्हणून नेहमी आपली ओळख करून देतात. पण ऊसतोड कामगारांचे नेतृत्व करणारे मुंडे कधी साखर सम्राट झाले हे कळलेच नाही. मुंडेंकडे तब्बल १२ साखर कारखाने आहेत तर १२ पेक्षा जास्त साखर कारखान्यांवर त्यांचीच सत्ता आहे. मात्र संधी मिळेल तेव्हा याच ऊसतोड कामगारांनासोबत घेऊन मुंडे साखर सम्राटांना शह देतात. <ref name="abpmajha.newsbullet.in">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/aurangabad/9677-2011-10-13-10-57-59 | title =मुंडेंचा लवाद...चीत भी मेरी और पट भी मेरी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१३ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> राज्यात मुंडेंनी २६ साखर कारखाने उभे केलेले आहेत. तसेच राज्यातील एकूण कारखान्यांपैकी पन्नास ते साठ कारखाने मुंडेंसमर्थकाकडे आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110516/5020786203273175170.htm | title =आष्टीत नव्या साखर कारखान्यासाठी सहकार्य - गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१६ मे, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-10-08 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111008100735/http://esakal.com/esakal/20110516/5020786203273175170.htm | url-status =dead }}</ref> महाराष्ट्राचा मानबिंदू असलेला मुम्बई-पुणे द्रुतगती महामार्ग आणि मुम्बईतील उड्डाणपुलांचे जाळे हे युतीचे सरकारचे यश होते. अवसायानात गेलेले साखर कारखाने, वीज निर्मिती प्रकल्प असे नवनवीन उपक्रम त्यांनी हाती घेतले आणि यशस्वी करत आपले नेतृत्व गुण सिद्ध केले. मुंडे यांनी गेल्या काही वर्षांत साखर कारखाना आणि शिक्षण संस्था उभारल्या आहेत. <ref name="गोपीनाथराव, यें राह नही आसान... "/> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेच्या युतीसरकारच्या काळात इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९ या कालखण्डांदरम्यान तत्कालीन उपमुख्यमंत्री गोपीनाथ मुंडे यांच्या हस्ते पैठणचे सुपुत्र व इतिहास संशोधक बाळासाहेब पाटील पुराण वस्तुसंग्रहालयाचे उद्‌घाटन झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=223820:2012-04-27-17-45-02&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =पैठणच्या वस्तुसंग्रहालयाचे मानधन थकविले!{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंडे यांनी युती शासनाच्या काळात उपमुख्यमंत्री असताना करमाळा तालुक्यातील कुकडी प्रकल्पाचे व उजनीच्या दहिगाव सिंचन योजनेचे काम मंजूर केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=SolapurEdition-7-1-09-09-2012-a3e95&ndate=2012-09-09&editionname=solapur | title =दुष्काळ निवारणात सरकार अपयशी करमाळ्यात गोपीनाथ मुंडे यांचा आरोप | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =०९ सप्टेंबर, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =११ सप्टेंबर, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] वरिष्ठ नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी औरंगाबाद येथे प्रोझोन मॉलवर प्रस्तावित आंतरराष्ट्रीय चार मजली 'प्रोझोन ट्रेड सेंटर'चा पाया रचला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.newzstreet.tv/ns/node/66110 | title =मुंडे यांनी औरंगाबाद येथे ट्रेड सेंटर चा पाया रचला | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://www.newzstreet.tv | दिनांक =१६ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१६ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> व्हीनस कल्चरलतर्फे संगीत क्षेत्रातील मानाचा समजला जाणारा 'सन्त ज्ञानेश्‍वर' पुरस्कार त्या वर्षी प्रसिद्ध गीतकार जगदीश खेबुडकर यांना प्रदान करण्यात आला; गोरेगाव येथे महाराष्ट्र दिनी झालेल्या कार्यक्रमात [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते आणि खासदार गोपीनाथ मुंडे यांच्या हस्ते प्रसिद्ध गीतकार जगदीश खेबुडकर यांना प्रदान करण्यात आला. खेबुडकरांच्या कन्या कविता पडळीकर यांनी पुरस्कार स्वीकारला. तेव्हा कोल्हापुरात असलेले खेबुडकर प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे येऊ शकले नाहीत. पुरस्काराबद्दल कळविल्यानंतर खेबुडकरांनी हा सन्मान गोपीनाथ मुंडे यांच्या हस्ते व्हावा अशी इच्छा व्यक्त केल्याचे व्हीनस कल्चरलतर्फे रमेश मेढेकर यांनी सांगितले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110503/4630589532856598599.htm | title =जगदीश खेबुडकरांना "संत ज्ञानेश्‍वर' पुरस्कार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =०३ मे, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2016-03-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20160306033759/http://www.esakal.com/esakal/20110503/4630589532856598599.htm | url-status =dead }}</ref> '''अहमदनगर-बीड-परळी रेल्वे मार्गाचे काम सुरू''' : २०११-१२ मध्ये भूसम्पादन प्रक्रियेला गती मिळाली आणि भूसम्पादनाची प्रक्रिया जवळपास पूर्ण झालेली आहे. या कामाची मागणी लोकसभेतील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/13650840.cms | title =रोहयोचा निधी मातीकामासाठी द्यावा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =३० मे, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२६ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उपनेते [[बीड]] जिल्ह्याचे खा.गोपीनाथ मुंडे हे संसदेत या मार्गासाठी चांगली तरतुद व्हावी यासाठी प्रयत्नशील आहे. या सगळ्या प्रयत्नातून जिल्ह्याच्या या जिव्हाळ्याच्या प्रश्नाला चालना मिळेल आणि हा रेल्वेचा प्रश्न मार्गी लागण्यासाठी मदत होणार आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/msid-12061490,prtpage-1.cms | title =अहमदनगर-बीड-परळी रेल्वे होणार ? | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =२८ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२६ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[मराठवाडा|मराठवाड्यातील]] रेल्वेच्या विकासासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी रेल्वे मंत्रालयाकडं ६०० कोटी रूपयाची मागणी केली आहे. या प्रश्नाची दखल घेतल्याबद्दल [[मराठवाडा]] जनता विकास परिषदेने त्यांचे अभिनन्दन केले आहे. [[मराठवाडा|मराठवाड्यातील]] खासदार रेल्वेच्या प्रश्नाकडं लक्ष देत नाहीत पण मुंडेंनी हा प्रश्न लावून धरला असं परिषद सांगते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://ww.aajlatur.com/laturindetails.php?key=1582 | title =गोपीनाथ मुंडे यांचं विकास परिषदेनं केलं अभिनंदन | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[http://ww.aajlatur.com/laturindetails.php?key=1582] | दिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> गोपीनाथ मुंडे यांच्या पाठीमागे केवळ जनसंघ नाही, तर या परिवाराच्या परिघापलीकडे जाऊन त्यांनी अनेक माणसे आणि गट आपल्याशी घट्टपणे जोडून ठेवले आहेत. मुख्य म्हणजे इतर मागासवर्गीय समाज हा त्यांच्यासोबत उभा आहे. इतर मागासवर्गीयांची जनगणना ही जातीच्या आधाराने व्हावी, ही मागणी मुंडे यांनी संघाचा विरोध असतानाही लावून धरली आणि ती प्रत्यक्षातही आली. त्यामुळे मुंडे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपत]] राहिल्यामुळे केवळ [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपच]] नव्हे तर युती वाचली. <ref name="मुंडेंची नव्हे तर मराठवाड्याची कोंडी ">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8970433.cms | title =मुंडेंची नव्हे तर मराठवाड्याची कोंडी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =२४ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२६ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> खासगी क्षेत्रात ओबीसींच्या आरक्षणासाठी गोपीनाथ मुंडे आणि छगन भुजबळ आक्रमक झाले आहेत. ओबीसींच्या प्रश्नावर आम्ही एकत्र आहोत असा नाराही मुंडेंनी दिला आहे. ओबीसींना आरक्षण मिळावं यासाठी एकत्रित प्रयत्न करणार असल्याचंही मुंडेनी सांगितलं. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/pune/16658-2012-06-01-11-15-51 | title =ओबीसींच्या प्रश्नावर मुंडे-भुजबळ साथ-साथ | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मण्डल आयोगाच्या वेळी देशभरातील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] आणि महाराष्ट्रातील मित्रपक्ष शिवसेना मण्डलच्या विरोधात असताना मुंडे यांच्या नेतृत्वाखालील महाराष्ट्र [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] मण्डलला समर्थनाची भूमिका घेतली होती. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/columns/summary/42480.txt | title =मुंडेंची भविष्यातील वाट खडतर | भाषा =मराठी | प्रकाशक =प्रहार | दिनांक =१ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =१४ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ओबीसी मुस्लिमांना आरक्षण द्यायला समर्थनाची भूमिका मुंडेनी घेतली होती. त्यांनी ओबीसी मुस्लिमांनाही आरक्षण मिळावं अशी मागणी ओबीसी मुस्लिम परिषदेत केली होती. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.lokprabha.com/20100618/tea.htm | title =चहा आणि चर्चा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकप्रभा]] | दिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> [[बीड]] येथे मराठा सेवा संघाच्या अधिवेशनात बोलताना [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी आपण मराठा समाजाच्या आरक्षणासाठी संघर्ष करायला तयार आहोत अशी घोषणा केली. [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी मराठा समाजाला आरक्षण देण्यास आपला विरोध नाही असे आश्वासन दिले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://majhapaper.com/content/%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%AF | title =जातींचा अनुनय | भाषा =मराठी | प्रकाशक = माझा पेपर | दिनांक = १३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> अम्बाजोगाईकरांचे श्रद्धास्थान असलेल्या योगेश्‍वरी देवीचे चोरी गेलेले दागिने लोकनिधीतून पुन्हा तयार करण्यासाठी शहरवासीयांची खासदार गोपीनाथ मुंडे यांच्या नेतृत्वाखाली मदतफेरी काढण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-05-06-2012-5ff66&ndate=2012-06-05&editionname=aurangabad | title =खा.मुंडेंच्या फेरीवरून राजकारण तापले | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =०५ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[बीड]] जिल्ह्यात गेवराई तालुक्यातील वीरशैव समाजाचे श्रद्धास्थान मठ संस्थान खळेगावचे मठाधिपती ष.ब्र.१०८ त्यागमूर्ती भावलिंग शिवाचार्य महाराज खळेगावकर यांच्या वयाला १११ वर्ष पूर्ण होत असल्याबद्दल गेवराई येथे चिन्तेश्वर मन्दिरामध्ये त्यांचा एकादश शतकोत्सव व गुरूवन्दना सोहळा दि. ११ एप्रिल रविवार रोजी साजरा झाला. या कार्यक्रमास लोकलेखा समितीचे अध्यक्ष [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांची विशेष उपस्थिती लाभली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.marathwadaneta.com/MarathwadaNeta/20100411/5455823680759619103.htm | title =एकादश शतकोत्सव सोहळ्याचे आयोजन * खा.गोपीनाथ मुंडे, ना.क्षीरसागरांची प्रमुख उपस्थिती | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Marathwada Neta]] | दिनांक =११ एप्रिल २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[बीड]] जिल्ह्य़ात इ.स. १९७२ पेक्षा भयावह दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली असताना राज्यातील आघाडी सरकारने मात्र दुष्काळी जिल्ह्य़ांत [[बीड]]चा समावेश केला नाही. पश्चिम महाराष्ट्राला तुपाशी खाऊ घालणाऱ्या व दुष्काळी परिस्थितीतही भेदभाव करणाऱ्या आघाडी सरकारला जाब विचारण्यासाठी आणि [[बीड]] जिल्हा दुष्काळग्रस्त जाहीर करावा या प्रमुख मागणीसाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांच्या नेतृत्वाखाली ७ मे इ.स. २०१२ रोजी जिल्हाधिकारी कार्यालयावर मोर्चा काढण्यात आला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=224768:2012-05-03-17-40-33&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =खासदार मुंडे यांच्या नेतृत्वाखाली सोमवारी बीडमध्ये दुष्काळी मोर्चा{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] मावळ तालुकयातील आन्दोलनात तीन शेतकऱ्यांचा बळी गेल्याचे तीव्र पडसाद देशभरात उमटले. तेव्हाच्या तापलेल्या वातावरणात गोपीनाथ मुंडेनी [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] मावळ तालुक्यात दौरा केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=223645:2012-04-26-18-50-43&catid=25:2009-07-09-02-01-06&Itemid=2 | title =राहुल गांधी आज मुंबईत{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> गोपीनाथ मुंडे यांनी मावळात भेट देऊन गोळीबारातील मृतांचे सान्त्वन केले. तळेगाव येथील शासकीय रूग्णालयात उपचार घेत असलेल्या आंदोलकांचीही त्यांनी विचारपूस केली. मावळातील आंदोलकांवरील गोळीबाराची सीबीआय चौकशी होणे आवश्यक असून माणुसकी नसलेले हे सरकार बरखास्त करावे अशी मागणी मुंडे राज्यपालांकडे केली असल्याचे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] सरचिटणीस खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी सांगितले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.majhapaper.com/content/%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B3%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B3%E0%A5%80%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A5%80%E0%A4%AC%E0%A5%80%E0%A4%86%E0%A4%AF-%E0%A4%9A%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%B6%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87 | title =मावळातील गोळीबाराची सीबीआय चौकशी करा - गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक = माझा पेपर | दिनांक = २७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> लातूर येथून शेतकऱ्यांची शेतकरी दिण्डी पायी सुरू होणार असून [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते खा. गोपीनाथ मुंडे यावेळी उपस्थित रहाणार आहेत. भगव्या वस्त्रातील ५०० वारकऱ्यांसह टाळ मृदुंगाच्या गजरात ६ जिल्हे, १९ तालुके आणि ११० गावे असा ५२५ किलोमीटर प्रवास पूर्ण करून ही दिंडी १२ डिसेंबरला नागपूरमध्ये पोहोचणार आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/2/अधिवेशनाला-भाजपच्या-‘शेतकरी-दिंडी’ची-सलामी.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =अधिवेशनाला भाजपच्या ‘शेतकरी दिंडी’ची सलामी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पावसाळ्यात गोदावरीच्या पुराने [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] प्रचण्ड नुकसान झाले. त्या कठिण परिस्थितीत मुंडे मतदीसाठी धावून गेले. त्यांनी सम्पूर्ण भाग पायदळी तुडवत 'गोदा परिक्रमा' केली. लोकांचे सुखदुःख जाणून घेतले, त्यांच्या पाठीवर सहानुभूतीचा हात फिरवला, सरकारचे लक्ष वेधले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://marathi.webdunia.com/newsworld/currentaffairs/manthan/0712/13/1071213001_2.htm | title =गोपीनाथ मुंडे नावाचं रसिक व्यक्तीमत्व | भाषा =मराठी | प्रकाशक = [[Marathwada Neta]] | दिनांक = १३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> महाराष्ट्रातील माफिया राज हटवा यासाठी १४ मार्च इ.स. २०११ रोजी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपतर्फे]] मुम्बईत काढण्यात येणाऱ्या मोर्चाच्या निमित्ताने जनजागरण अभियानाअंतर्गत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांचे १२ मार्च इ.स. २०११ रोजी सायंकाळी ६ वाजता परभणी जिल्ह्यातील क्रान्ती चौक येथे जाहीर सभा आयोजित करण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.marathwadaneta.com/MarathwadaNeta/20110312/5286439112553340612.htm | title =मुंडे यांची आज परभणीत सभा{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Marathwada Neta]] | दिनांक =१२ मार्च २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महाराष्ट्र राज्याचे आघाडी शासन हे सातत्याने शेतमालाला योग्य भाव देण्यात चालढकल करीत असून, शासनाच्या या धोरणामुळे विदर्भातील शेतकरी मरणाच्या दारात ढकलले जात आहे. त्याकडे शासनाचे लक्ष वेधण्यासाठी शेतकऱ्यांची कापूस दिण्डी जळगाव जामोद येथून निघणार २९ नोव्हेम्बर इ.स. २०११ रोजी सकाळी ११ वा. निघेल व वरवट बकाल येथे मुक्काम राहील. ३० नोव्हेम्बर इ.स. २०११ रोजी सायंकाळी ५ वा. दिण्डीचा समारोप शेगाव येथे होणार असून, याप्रसंगी लोकसभेतील उपनेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांची विशेष उपस्थिती लाभली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/27/शेगावात-कापूस-दिंडीचा-बुधवारी-समारोप.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =शेगावात कापूस दिंडीचा बुधवारी समारोप | 3 = | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२७ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> दहा दिवसांपासून आमदार गिरीश महाजन कापसाला ६ हजार रुपये भाव मिळावा या मागणीसाठी उपोषणाला बसले आहेत. मात्र उपोषणाची भाषा या महाराष्ट्र सरकारला कळत नाही. महाराष्ट्र सरकारला आता धडा शिकविण्याची वेळ आली आहे. तुमचे उपोषण सुटले तरी हे आन्दोलन सम्पलेले नाही. सोमवारपासून महाराष्ट्रात सर्व जिल्ह्यात आन्दोलनाला प्रारम्भ होत असून, जोपर्यंत कापसाला सरकार योग्य भाव देत नाही, तोपर्यंत महाराष्ट्राच्या एकाही मंत्र्याला फिरू देणार नाही, असे आश्‍वासन [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी आमदार गिरीश महाजन यांना दिले. गिरीश महाजन यांचे उपोषण सुरू असताना खरे म्हणजे मुख्यमंत्र्यांनी या ठिकाणी येऊन त्याची दखल घेण्याची गरज होती. त्यांना वेळ नसेल, तर उपमुख्यमंत्र्यांनी यायला हवे होते. मात्र त्यांना शेतकऱ्यांबद्दल कोणतीही काळजी नाही. परंतु तसे असले तरी आज गिरीश महाजन यांनी केलेल्या आन्दोलनामुळे शेतकरी संघटित झाला आहे आणि ज्यावेळी शेतकरी संघटित होतो त्यावेळी त्याच्या रोषाची किंमत सरकारला मोजावी लागत असते. म्हणून एक तर आता ‘सरकारला खाली खेचू अथवा कापसाला भाव घेऊ’ याशिवाय हे आन्दोलन थाम्बणार नाही. विधानसभेचे अधिवेशन सुरू होणार आहे. त्यावेळी दोन्ही सदनांच्या विरोधी पक्षनेत्यांनी गेटवरच मंत्र्यांच्या गाड्या अडवा. त्यांना सभागृहात पाय ठेवू देवू नका, महाराष्ट्रभरात कोणत्याही जिल्ह्यात मंत्र्यांची लाल दिव्याची गाडी दिसली म्हणजे त्यांना त्याच ठिकाणी घेराव घाला असे आवाहनही गोपीनाथ मुंडे यांनी केले.ज्यावेळी कापसाला चांगला भाव होता त्यावेळी निर्यात बन्द केली. आता आमच्या कापसाला भाव मिळत नाही. याला जबाबदार सरकारची धोरणेच असल्याने लोकसभेतदेखील या प्रश्‍नावर आवाज उठविणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/26/तर-मंत्र्यांना-महाराष्ट्रात-फिरू-देणार-नाही.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =तर मंत्र्यांना महाराष्ट्रात फिरू देणार नाही | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२६ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ऊस तोडणी वाढवून मिळणार नाहीं तो पर्यंत राज्यातील एका ही कारखाना चालू देणार असा इशारा गोपीनाथ मुंडे यांनी दिला आहे. [[बीड]]मध्ये ऊस तोडणी कामगार, वाहतूकदार आणि मुकादम यांचा निर्धार मेळावा आयोजित करण्यात आला होता. त्यात ते बोलत होते, या वेळी ऊस तोड कामगार संघटनेचे अनेक पदाधिकारी आणि ऊसतोड कामगार उपस्थित होते. दरम्यान, साखर संघाचे अध्यक्ष विजयसिंह मोहिते-पाटील यांनी चर्चेला बोलावल्याची माहिती मुंडेंनी दिली आहे. येत्या ७ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ तारखेला ऊसतोड कामगारांतर्फे मुंडे मोहिते-पाटलांशी बोलणार आहेत. ऊसतोड कामगाराची संख्या दिवसेन्‌दिवस कमी कमी होत असून साध्या स्थितीला राज्यात केवळ तीन लाखच मजूर आहेत. हार्वेस्टर आणण्याचा निर्णय घेतल्याची माहिती सहकार मंत्री हर्षवर्धन पाटील यांनी दिली होती. हर्षवर्धन पाटलांकडील रजिस्टरमध्ये तो '''एक''' असेल मात्र आज मितीला राज्यात १६ लाख ऊसतोड कामगार आहेत. सरकारने हार्वेस्टर मशीन आणून साखर कारखानदारांना पन्नास टक्के सवलत देण्यापेक्षा जर हेच पैसे कामगारांना दिले असते, तर बरे झाले असते असे मत मुंडेंनी व्यक्त केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/aurangabad/9430-2011-10-03-16-13-31 | title =नाहीतर कारखाने चालू देणार नाही : मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =०३ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> माझ्या साखर कारखान्यात आणणाऱ्या ऊस उत्पादकांना पहिला हप्ता १६०० रुपये आणि साखरेचे उद्या जर दर वाढले तर त्याचा वाढीव लाभही देण्याची माझी तयारी आहे अशी घोषणा [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी एका वाहिनीवरील चर्चेत सहभागी होताना केली. उद्या जर साखरेचे भाव वाढले तर त्याचा लाभ शेतकऱ्यांना मिळालाच पाहिजे कारण साखर ज्याद्वारे तयार होते, त्या कच्च्या मालाला-उसालाही वाढीव दर मिळायला हवा. गतवर्षी साखरेचे भाव ३४०० पर्यंत गेले होते. तेव्हा दोन हजार रुपये ऊस उत्पादकांना दिले होते. आज दर २८०० आहेत. तरीही आपण १६०० रुपये देण्यास तयार आहोत. तो सम्पूर्ण नफा साखर कारखानदारांनी कमवायचा हे मला मान्य नाही अशी स्पष्ट भूमिका मुंडे यांनी मांडली. केंद्र सरकारवर हल्ला चढविताना मुंडे म्हणाले, आम्ही निर्यातबंदी उठवावी यासाठी पन्तप्रधान, अर्थमंत्री यांनी भेटलो. शरद पवारांना तर अनेकदा भेटलो. पण, त्यांनी फारच फार दोनवेळी ५-५ लाख टन निर्यातीस परवानगी दिली. दुसरी गंभीर बाब म्हणजे देशातच ३५ लाख टन साखर पडून असताना आयातीस परवानगी दिली आणि त्यावरील सर्व अधिभार काढून टाकला. शून्य अधिभारामुळे मोठ्या प्रमाणावर साखर आयात झाली. यातून काहीही साध्य झाले नाही याकडे मुंडे यांनी लक्ष वेधले. लेव्हीच्या साखरेचा भुर्दण्ड कारखान्यावर का, असा सवाल उपस्थित करून मुंडे म्हणाले, सरकारने खुल्या बाजारातील दरानुसार साखर खरेदी करावी आणि त्यावर आवश्यक सबसिडी द्यावी. कारण आज एक हजार रुपये तोटा सहन करून लेव्हीची साखर द्यावी लागते. हे बंधन काढून टाकावे, अशी जोरदार मागणी मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/11/माझा-कारखाना-१६००-रु.-दर-देण्यास-तयार---मुंडे.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =माझा कारखाना १६०० रु. दर देण्यास तयार : मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =१० नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> राज्यातील काही साखर कारखान्यांनी दसऱ्याच्या मुहूर्तावर बॉयलर पेटवला खरा मात्र ऊसतोड कामगाराचा सम्पाचा अध्याय मिटला नसल्याने प्रत्यक्ष गाळपाला सुरुवातच झाली नाही. सरकारने ऊसतोड कामगाराच्या संपावर तोडगा काढण्यासाठी गोपीनाथ मुंडे आणि शरद पवार यांचा लवाद नेमला आहे. मुंडे यांनी ऊसतोड कामगारांच्या वाढीव मजुरीसाठी सम्पाचं हत्यार उपसलं आहे. मागील २० दिवसांपासून राज्यातील ऊसतोड कामगार, वाहतूकदार आणि मुकादमांनी सम्प पुकारला आहे. १०० टक्के दरवाढ मिळाल्याशिवाय सम्प मागे न घेण्याचा इशारा कामगारांनी घेतला आहे. दसऱ्याच्या मुहूर्तावर काही कारखान्यांनी बॉयलर पेटवले, मात्र ऊसतोड कामगारांच्या सम्पामुळे सद्यास्थितीला गाळपाला सुरुवातच झालेली नाही. ऊसतोड कामगारांच्या सम्पाबाबत तोडगा काढण्यासाठी पवार-मुंडे यांचा लवाद नेमण्यात आला. या लवादामध्ये पवार कारखानदारांचे तर मुंडे ऊसतोड मजुरांचे नेते म्हणून तोडगा काढणार आहेत. यापूर्वी इ.स. २००८ मध्येही ऊसतोड कामगारांनी अशाच प्रकारचा सम्प पुकारला होता. त्यावरही हाच लवाद नेमण्यात आला होता. त्यावेळी ५० टक्के वाढीव वेतनाची मागणी केली होती. मात्र ऊसतोड कामगारांना केवळ २५ टक्के वाढीव वेतन मिळाले. शेजारी राज्यात ऊसतोडीसाठी २५० ते ३०० रुपये प्रतिटन तोडीचा भाव असताना महाराष्ट्रामध्ये मात्र १३७ रुपये भाव दिला जात आहे. ऊसतोड कामगाराला विम्याचे संरक्षण मिळावे आणि इतर मागण्यांची चर्चा नेहमीच होते मात्र ते प्रश्न आजही तसेच प्रलम्बित आहे. <ref name="abpmajha.newsbullet.in"/> == संघर्ष प्रतिमा == मुंडे राजकारणात पुढे जायला लागले तसे त्यांचे अनेक सहकारी त्यांच्यापासून दुरावले परंतु या दुरावलेल्या लोकांमुळे मुंडे यांच्या स्थानाला फारसा धक्का लागलेला नाही. महाराष्ट्रात मुंडे यांचे अनेक मोहरे इतर पक्षामध्ये जात असल्यामुळे मुंडे यांच्या ताकदीवरही परिणाम झाला. या पडझडीचा फायदा [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादीने]] घेतला. मुंडे यांचे एक निकटचे सहकारी माजी खासदार [[जयसिंहराव गायकवाड]] पाटील हे मुंडे यांच्यावर चिडून राष्ट्रवादीत गेले व तेथून ते खासदारपदी निवडले गेले. कालांतराने राष्ट्रवादीचे स्वरूप त्यांच्या लक्षात आल्यावर ते [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपमध्ये]] परतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://majhapaper.com/content/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%9F%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%AB%E0%A5%82%E0%A4%9F | title =मुंडे कुटुंबात फूट | भाषा =मराठी | प्रकाशक = माझा पेपर | दिनांक = १३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंडे यांचे एक निकटचे सहकारी खासदार व माजी महसूल राज्यमंत्री [[उदयनराजे भोसले]] हे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेसमध्ये]] गेले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=231167:2012-06-07-19-44-29&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =माझा प्रवास हेलिकॉप्टरकडून बैलगाडीकडे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ मार्च २००९ | ॲक्सेसदिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंडे यांचे समर्थक व माजी खासदार [[हरिभाऊ राठोड]] २० जून, इ.स. २०११ला काँग्रेसमध्ये गेले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110622/5536850007565050551.htm | title =भाजप सोडल्यानंतरच गोपीनाथ मुंडेंबाबत चर्चा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =२२ जून, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-06-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110625045927/http://www.esakal.com/esakal/20110622/5536850007565050551.htm | url-status =dead }}</ref> मुंडे यांचे कट्टर समर्थक व भाजपचे [[जत]]चे आमदार [[प्रकाश शेंडगे]] यांनी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://72.78.249.187/esakal/20120110/5359407271090987899.htm | title =शेंडगे काँग्रेसमध्ये, घोरपडे राष्ट्रवादीत | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =१० जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[विमल मुंदडा]] हे प्रथम गोपीनाथ मुंडेंच्या सहकार्याने आमदार झाले परंतु तरीही त्यांनी पक्ष बदलला. मुंदडा यांनी मुंडे कुटुंबाशी स्नेह कायम ठेवला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=231167:2012-06-07-19-44-29&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =माझा प्रवास हेलिकॉप्टरकडून बैलगाडीकडे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> [[गेवराई]]तील माजी आमदार [[अमरसिंह पंडित]] यांनीही मुंडेंपासून वेगळी वाट घेतली. <ref name="चक्रव्यूहात गोपीनाथराव!" /> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] खासदार गोपीनाथ मुंडे यांचे [[बीड]]जिल्हय़ातील खन्दे समर्थक म्हणून अमरसिंह पण्डित यांच्याकडे पाहिले जात होते. खासदार गोपीनाथ मुंडे यांची साथ सोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपतून]] राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=237569:2012-07-12-19-18-13&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =बीडमधून अमरसिंह पंडित विधान परिषदेचे उमेदवार{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१३ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ जुलै, इ.स. २०१२ }}</ref> यापूर्वीही टी.पी. मुंडे, विनायक मेटे, बदामराव पण्डित, फुलचंद कराड असे कितीतरी नेते त्यांना सोडून इतर पक्षांमध्ये गेले. यापूर्वी भाजप सोडलेले कराड, टी.पी. मुंडे, पंडित, इ. पुन्हा भाजपमध्ये परतण्याच्या मार्गावर आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://divyamarathi.bhaskar.com/article/EDT-editorial-article-bjp-and-ncp-beed-politics-2770419.html | title =पक्षफुटीची लागण | भाषा =मराठी | प्रकाशक = | दिनांक = २० जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंडे यांचे जावई डॉ. मधुसुदन केन्द्रे यांनी परभणी जिल्ह्यात झालेल्या कार्यक्रमात उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या उपस्थितीत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] सोडून राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/maharashtra/mumbai_sep_19_pti_the_son-in-law_of_senior_bjp_leader_gopinath_m.html | title =मधुसुदन केंद्रे राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Prahaar (newspaper)]] | दिनांक =१९ सप्टेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[बीड]] जिल्हा हा मुंडेंचा जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. या जिल्ह्यात गोपीनाथ मुंडे ठरवतील ते होते असे मानले जायचे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/14155884.cms | title =खडकवासल्याची पुनरावृत्ती टळली | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक =१६ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२६ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एकेकाळी [[बीड]] जिल्ह्यासाठी मुंडे म्हणतील ती पूर्व दिशा होती. जिल्हा परिषद, पंचायत समित्या, पतसंस्था, बाजार समित्या, जिल्हा बँक, नगरपालिका आदी सत्तास्थानांवर खासदार मुंडेंचा प्रभाव होता. जिल्ह्यात प्रबळ विरोधक कोणीच नसल्यामुळे सर्व जाती-धर्मांच्या कार्यकर्त्यांना हाताशी धरून त्यांनी राजकीय वैभव प्राप्त केले होते, पण नंतर याला ओहोटी लागत गेली. इ.स. २००७ [[बीड]] मध्ये जिल्हा परिषद निवडणुकीनंतर [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपमध्ये]] पानगळ सुरू झाली. राज्यमंत्री प्रकाश सोळंके, आमदार सुरेश धस यांनी खासदार मुंडेंसोबत सवतासुभा करीत राष्ट्रवादीशी सलगी साधली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20120106/5333590792824025290.htm | title ='झेडपी' निवडणुकीत खासदार मुंडेंची कसोटी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =०६ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =११ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-05-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120514151822/http://esakal.com/esakal/20120106/5333590792824025290.htm | url-status =dead }}</ref> इ.स. २००९ विधानसभेच्या वेळी भाजपाने उमेदवारी न दिल्यामुळे भीमराव धोण्डे व साहेबराव दरेकर या माजी आमदारांनी मुंडेंसोबत फारकत घेत राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/2012-08-07/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-05-08-2012-01006&ndate=2012-08-06&editionname=aurangabad | title =आष्टीत ‘बॅनर युद्ध’ भडकले | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =०६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=89524:2010-07-28-17-38-05&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =कडा कारखाना धोंडे यांच्याकडे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> इ.स. २०१२ केज विधानसभेच्या वेळी भाजपाने उमेदवारी न दिल्यामुळे माजी डॉ. नयना सिरसाट मुंडेंसोबत सवतासुभा करीत अपक्ष उमेदवारी कायम केली <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=229247:2012-05-28-17-43-29&catid=48:2009-07-15-04-02-19&Itemid=59 | title =केज मतदारसंघाच्या पोटनिवडणुकीसाठी २० उमेदवार मैदानात{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१६ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> अजित पवारांनी गोपीनाथ मुंडे यांना [[बीड|बीड जिल्हा परिषद]] निवडणुकीमध्ये पराभूत करण्याचे शर्थीचे प्रयत्न चालवले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/component/content/article/106-more/12837-2012-02-05-12-27-42 | title =बीडमध्ये 'दादागिरी' चालू देणार नाही: गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =०५ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> शरद पवार विरुद्ध गोपीनाथ मुंडे यांच्यातील शीतयुद्धाच्या पार्श्‍वभूमीवर अजित पवार यांनी गोपीनाथ मुंडे यांना त्यांच्या जिल्ह्यात धक्का देण्यासाठी पुढाकार घेतला. धनंजय या मुंडे यांच्या नाराज पुतण्याला हेरले आणि त्याला राष्ट्रवादीच्या कळपात आणले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=232731:2012-06-15-17-13-59&catid=25:2009-07-09-02-01-06&Itemid=2 | title =मुंडेंविरुद्धच्या लढाईत अजितदादांची सरशी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> गोपीनाथ मुंडे आणि थोरले बंधू पण्डितअण्णा मुंडे यांच्यातील भाऊबंदकीचा वाद टोकाला गेला. [[बीड]] जिल्हा परिषदेच्या निवडणुकीपासून ते गोपीनाथ मुंडेपासून दूर गेले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-30-05-2012-db066&ndate=2012-05-31&editionname=aurangabad | title =खासदार मुंडेंनी घेतली पंडितअण्णांची भेट | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =३० मे, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी खासदार गोपीनाथ मुंडे यांचे बंधू पण्डितराव मुंडे यांना राष्ट्रवादीत घेऊन खासदार गोपीनाथ मुंडे यांच्या राजकीय वर्चस्वाला सुरूंग लावले. त्यामुळे कौटुम्बिक पातळीवर एकाकी पडलेल्या आणि [[बीड]] जिल्ह्यातला एकही मोठा नेता सोबत नसल्याने खासदार गोपीनाथ मुंडेंच्या दृष्टीने ही खऱ्या अर्थाने राजकीय अस्तित्वाची लढाई ठरली. तीत आतापर्यंतचे सर्व कसब पणाला लावताना जिल्ह्य़ात तळ टोकून खासदार गोपीनाथ मुंडेंनी एकहाती निवडणूक लढविली आणि जनसमर्थन आपल्या बाजूला वळवण्यात लक्षणीय यश मिळविले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211551:2012-02-17-19-03-16&catid=368:2011-12-03-19-49-57&Itemid=1 | title =मुंडे जिंकले, अजितदादा हरले..{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> [[बीड]] जिल्ह्यातीलच नाही तर राज्यातील जनतेनं अजितदादांच्या टगेगिरीला चांगलाच टोला देत मुंडेंना भरभरून मतदान दिलंय. ३५ वर्ष मुंडेंची एकहाती सत्ता असलेल्या [[परळी वैजनाथ|परळीत]] मुंडेंना शह देण्यासाठी अजितदादांनी धनंजयची मदत घेलली. मुंडेंना शह देण्यासाठी अजितदादांनी मुद्दामहून [[परळी वैजनाथ|परळीत]] प्रचाराचा नारळ फोडला. [[बीड]]मध्ये मुंडेंचं घर फोडून पण्डितअण्णा आणि धनंजयला राष्ट्रवादीच्या गळाला लावलं खरं पण [[बीड]]च्या जनतेनं गोपीनाथरावांच्या बाजूनं कौल देऊन अजितदादांच्या फोडाफोडीच्या राजकारणाला सडेतोड उत्तर दिलंय. [[बीड]]ला गड राखण्यात मुंडे यशस्वी ठरले आणि त्यांनी दादांच्या टगेगिरीची चांगलीच धोबीपछाड केलीय. मुंडेंचं पानिपत करू असं म्हणणाऱ्या धनंजय मुंडेंचे पानिपत झालंय. याठिकाणी पण्डितअण्णांचा दारुण पराभव झालाय. फक्त [[बीड]] जिल्ह्यातच नाही तर एकूणच [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] अजितदादांनी सपाटून मार खाल्ला. गंगाखेडमध्ये मधूसुदन केन्द्रेंना आपल्या गोटात घेणाऱ्या राष्ट्रवादीला चांगलाच धक्का बसलाय. मुंडेंची ताकद कमी करण्यासाठी केंद्रेंना राष्ट्रवादीत घेतलं खरं मात्र या ठिकाणी केंद्रे अपयशी ठरले. यावेळी गंगाखेडमधील राष्ट्रवादीचं संख्याबळ घटलंय. एकूणच काय तर अजितदादांच्या निवडणुकीच्या तोंडावर फोडाफोडीच्या राजकारणाला [[मराठवाडा|मराठवाड्यातील]] जनतेनं चांगलंच प्रत्यूत्तर दिलंय. मुंडेंवर केलेली टोकाची टीका आणि घर-घरात फुट पाडण्याच्या दादांच्या राजकारणाला सध्यातरी घरघर लागलीय. फोडा-फोडीचं राजकारण करून सत्ता मिळवण्याचं स्वप्न पाहणाऱ्या अजितदादांच्या राजकारणाला राज्यातील जनतेनं चांगलीच चपराक दिलीय. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/component/content/article/106-more/13401-2012-02-18-09-18-07 | title =राष्ट्रवादी राज्यात नंबर वन... पण राष्ट्रवादीच्या फोडाफोडीचा मतदारांकडून धिक्कार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =१८ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आगामी जिल्हा परिषद, नगर परिषद व पंचायत समितीच्या निवडणुका आरपीआयला सोबत घेऊन लढविणार असल्याचे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते खा. गोपीनाथ मुंडे पत्रकारांशी बोलतांना सांगितले. आयोजित पत्रकार परिषदेत बोलतांना खा. मुंडे म्हणाले की, आगामी निवडणुकीमध्ये युती बरोबर रिपाईला सोबत घेण्यात येणार आहे. त्यामुळे या निवडणुकीत युतीची सत्ता येईलच असा ठाम विश्वास खा. मुंडे यांनी व्यक्त केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://anandnagri.com/2011/09/10/%E0%A4%97%E0%A5%83%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%B3-%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%A4-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%B0/ | title =आरपीआयला बरोबर घेऊन आगामी निवडणूक लढविणार-खा. मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://anandnagri.com | दिनांक =१० सप्टेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> देशात किंवा राज्यांमध्ये एका पक्षाची सत्ता येऊ शकत नाही असे चित्र आहे. या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्रात काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेसला सत्तेतून हटवायचे असेल तर समविचारी शक्तींनी एकत्र आले पाहिजे अशी लोकभावना आहे. याचा अंदाज घेऊन शिवसेना आणि मनसे यांनी आगामी राजकीय वाटचालीचा विचार करावा आणि अहंकार सोडून विधायक भूमिका घेऊन एकत्र यावे, मनसेसोबत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]-सेनेने युती करावी या प्रस्तावावर शिवसेना आणि मनसे या दोन्ही पक्षांकडून कडाडून टीका झाली असली तरी सर्वसामान्य जनतेच्या मनात तोच विषय असल्यामुळे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी त्याच प्रस्तावाचा पुनरूच्चार नांदेड येथील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचा]] विभागीय मेळाव्यात केला. मुंडे यांनी महायुती होण्याची गरज प्रतिपादित केली. <ref name="महायुतीच गोपीनाथ मुंडे यांचा प्रस्ताव">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.majhapaper.com/content/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%9A-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B5 | title =महायुतीच गोपीनाथ मुंडे यांचा प्रस्ताव | भाषा =मराठी | प्रकाशक =माझा पेपर | दिनांक =२१ फेब्रुवारी | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-07-02 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110702000515/http://www.majhapaper.com/content/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%9A-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%87-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B5 | url-status =dead }}</ref> खडकवासला विधानसभा मतदारसंघात [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उमेदवार भीमराव तापकीर विजयी झाल्याची प्रतिक्रिया विचारली असता मुंडे म्हणाले की, अजितदादांच्या मनमानी कारभाराला मतदारांनी दिलेले हे चोख उत्तर आहे. सत्तेचा माज, टगेगिरी आणि मस्तीची भाषा त्यांच्या डोक्यात शिरली होती. पण, मतदारांनी त्यांना त्यांची जागा दाखवून दिली आहे. [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]], शिवसेना आणि रिपाई पक्ष आठवले गटाच्या युतीनंतर मिळालेला हा पहिलाच विजय आहे. या युतीवर मतदारांनी शिक्कामोर्तब केल्याचे या निकालानंतर स्पष्ट होत आहे. महागाई, भ्रष्टाचार आणि दहशतवाद रोखण्यात सरकारला आलेल्या अपयशामुळे मतदारांच्या मनात खदखदत असलेल्या असन्तोषाला मतदारांनी या निवडणुकीच्या माध्यमातून मार्ग मोकळा करून दिला असे स्पष्ट करीत मुंडे म्हणाले की, जनता चांगल्या पर्यायाच्या शोधात होती आणि तो पर्याय त्यांना सापडला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/10/17/पवारांनी-राजीनामा-द्यावा---गोपीनाथ-मुंडे.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =पवारांनी राजीनामा द्यावा : गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =१७ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == राजकीय सिद्धांत == [[चित्र:Narendra Modi pays homage to Gopinath Munde.jpg|right|thumb|गोपीनाथ मुंडे यांना श्रद्धांजली वाहतांना नरेंद्र मोदी]] महाराष्ट्र राज्य शिखर बँकेतील भ्रष्टाचारास अजित पवार जबाबदार असल्याचा आरोप आपला असल्याचे गोपीनाथ मुंडे यांनी म्हणले आहे. शिखर बँकेतील ५०० कोटी रुपयांच्या घोटाळ्याची सीबीआयकडून चौकशी करण्याची मागणी गोपीनाथ मुंडे यांनी केली आहे अन्यथा आपण न्यायालयात जाऊ असा इशाराही गोपीनाथ मुंडे यांनी दिला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2012/1/22/शिखर-बँकेतील-घोटाळ्याची-चौकशी-करा---गोपीनाथ-मुंडे.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =शिखर बँकेतील घोटाळ्याची चौकशी करा - गोपीनाथ मुंडे | 3 = | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२२ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> शिखर बँकेतील पाचशे कोटी रूपयांच्या घोटाळ्याची सीबीआय चौकशीची मागणी गोपीनाथ मुंडे यांनी केली आहे. शिखर बँकेतील ५०० कोटीच्या घोटाळ्याची चौकशी का नको? असा सवाल [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केला आहे. राज्य शिखर बँकेतील भ्रष्टाचारास अजित पवार जवाबदार असल्याचं गोपीनाथ मुंडे यांनी म्हटलंय. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/maharashtra/aurangabad/12146-2012-01-21-17-43-36 | title ='शिखर बँक घोटाळ्याची चौकशी करा' | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =२१ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सहकारातील अपप्रवृत्तींना गाडण्यासाठी सहकारातील गरकारभाराविषयी श्वेतपत्रिका जाहीर करण्याची केलेली मागणी समारोप सत्रातील अशी मागणी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.prahaar.in/shadow/statenews/63274.html | title =सहकार शताब्दी परिषदेची ‘पिकनिक’ | भाषा =मराठी | प्रकाशक =प्रहार | दिनांक =२१ मे, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जळगावमधील घरकुल घोटाळ्यातील सहभागाच्या आरोपावरून अटक झालेले राज्यमंत्री गुलाबराव देवकर अजून मंत्रिपदावर कसे, असा सवाल [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] गोपीनाथ मुंडे यांनी केला आहे. देवकर यांनी आपला राजीनामा पक्षाकडे पाठविला आहे, पण पक्षाने तो स्वीकारलेला नाही. राष्ट्रवादी काँग्रेस नेहमीच भ्रष्टाचाराला पाठीशी घालते, असा आरोप करून देवकरांनी मंत्रिपदाचा राजीनामा द्यावा अशी मागणी मुंडे यांनी केली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=228216:2012-05-22-19-56-18&catid=26:2009-07-09-02-01-20&Itemid=3 | title =देवकर, राजीनामा द्या- गोपीनाथ मुंडे{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> भाजप पक्षाची महाराष्ट्रात सत्ता असताना एन्रॉनचा वाद बराच गाजला. या पक्षाचे धडाडीचे नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी शपथ घेऊन एन्रॉनचा दाभोळ येथील प्रकल्प अरबी समुद्रात बुडवला आणि नंतर पुन्हा वर काढला. दरम्यानच्या काळात एन्रॉनचे केनेथ ले आणि रिबेका मार्क भाजप आणि शिवसेनेच्या अनेक नेत्यांना भेटले आणि प्रकल्प सुरू करण्याच्या मार्गातील अडचणी जाणून घेतल्या. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/sampadkiya-news/chant-from-out-side-scene-from-inside-25205/ | title =वरून कीर्तन, आतून तमाशा! | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१४ डिसेंबर, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ डिसेंबर, इ.स. २०१२ }}</ref> मुंबईमधये विक्रोळीत झालेल्या महायुतीच्या पहिल्याचं सभेत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी काँग्रेसवर जोरदार हल्ला चढवला. गोपीनाथ मुंडे यांनी मुंबई प्रदेश काँग्रेस अध्यक्ष कृपाशंकर सिंह यांच्यावर हल्ला चढवला. मधू कोडा झारखंडचे मुख्यमंत्री असतांना त्यांनी दहा हजार कोटी रूपयांचा भ्रष्टाचार केला आणि त्यातील बरेच पैसे हे कृपाशंकरसिंह यांच्याकडे आले असल्याचा आरोप गोपीनाथ मुंडे यांनी केला आहे. काँग्रेस सरकारने आपले नेते सुरेश कलमाडी यांना भ्रष्टाचारासाठी आत टाकलं, मग कृपाशंकरसिंह यांची चौकशीही का केली नाही, असा सवालही गोपीनाथ मुंडे यांनी केला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/component/content/article/106-more/12330-2012-01-25-18-52-37 | title =पवारांसारखे नेते दिल्लीपुढे लाचार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =२६ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महाराष्ट्र जनता काँग्रेसच्या भ्रष्ट राजवटीला कंटाळली असून बहुतांश जनतेला काँग्रेस नकोशी झाली आहे. देशात आणि राज्यात इ.स. १९७५ वर्षासारखी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. काँग्रेसची भ्रष्ट आणि घोटाळ्याची सत्ता उलथून टाकण्यासाठी एकत्र आलेच पाहिजे’, असा पुनरूच्चार लोकसभेतील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी येथे केला होता. <ref name="महायुतीच गोपीनाथ मुंडे यांचा प्रस्ताव"/> देशात आणि राज्यात दुष्काळाची परिस्थिती गंभीर आहे. गेल्या तीन वर्षांपासून [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] मंत्रिमंडळाची बैठक झालेली नाही. अशा परिस्थितीत ता. १५ ऑगस्टपूर्वी फक्त दुष्काळ निवारणाची चर्चा करण्यासाठी मंत्रिमंडळाची बैठक औरंगाबादेत घ्यावी अन्यथा जनआंदोलन करण्यात येईल असा इशारा [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते आणि खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी दिला. मुंडे म्हणाले देशातील महाराष्ट्र, कर्नाटक, गुजरात आणि राजस्थानात दुष्काळाची भीषण परिस्थिती आहे. राज्य आणि केंद्र शासनाने दुष्काळ निवारणासाठीचे धोरण निश्‍चित केलेले नाही किंवा युद्धपातळीवर ठोस पाऊले उचललेली नाहीत. सध्याच्या परिस्थितीत राज्यातील खरिपाचे पीक हातात येईल असे वाटत नाही. जुलै महिना संपत असताना राज्यातील मोठ्या आणि मध्यम धरणांमध्ये १५ ते २० टक्के पाणी शिल्लक आहे, त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याचा आणि जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्‍न गंभीर झाला आहे. १९७२ च्या दुष्काळासारखी [[मराठवाडा|मराठवाड्यात]] परिस्थिती आहे. [[मराठवाडा|मराठवाड्यातही]] गेल्या दोन वर्षांपासून दुष्काळी परिस्थिती आहे. जुलै महिन्यातही टॅंकरने पाणी पुरवठा होत आहे. दुष्काळाने पाण्याची पातळी घटली आहे, पण राज्यकर्त्यांनी दुष्काळाचे राजकारण करू नये. केवळ राजकीय सूडबुद्धीने [[बीड]] जिल्ह्यात दुष्काळ जाहीर करण्यात आलेला नाही. सध्याच्या दुष्काळ परिस्थितीवर शासनाचे उदासीन धोरण आहे. दुष्काळ निवारणासाठी कृत्रिम पाऊस पाडण्यासाठीही राज्य शासनाने प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. राज्यातील २१ जिल्ह्यांमध्ये पाऊस नाही. अशा जिल्ह्यांचे ग्रुप करून त्यामध्ये कृत्रिम पाऊस पाडण्याबाबत निर्णय घेतला पाहिजे. त्याचप्रमाणे चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचे गावपातळीपर्यंत नियोजन केले पाहिजे. ऑक्‍टोबर महिन्यात रोजगाराचा प्रश्‍न निर्माण होणार आहे, त्याचीही तातडीने उपाययोजना केली पाहिजे अशी अपेक्षा श्री. मुंडे यांनी व्यक्त केली. त्याचप्रमाणे खरिपाची आणेवारी सप्टेंबरमध्ये तर रब्बीची आणेवारी जानेवारीत जाहीर करण्याचा जो महसुली कायदा आहे, त्यामध्ये आता आमूलाग्र बदल करण्याची गरज आहे. आता अप्रत्यक्ष अनुदान देण्याऐवजी थेट अनुदान लाभार्थ्यांपर्यंत द्यावे. यासाठी पुस्तकी कायदा नको, तर वस्तुस्थितीला धरणारा कायदा आणला पाहिजे, अशी मागणीही मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.agrowon.com/Agrowon/20120730/5138711615339590170.htm | title =खासदार गोपीनाथ मुंडे यांचा इशारा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =http://www.agrowon.com | दिनांक =३० जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१३ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> २६/११ च्या पार्श्वभूमीवर बोलताना महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री दहशतवाद रोखण्यास असमर्थ ठरल्याची टीका मुंडेंनी केली. त्याचबरोबर महागाईच्या मुद्द्यावर त्यांनी केंद्र सरकारवर टीका केली. सरकार महागाईवर नियंत्रण मिळवण्यास असमर्थ ठरले आहे आणि याच महागाईच्या भस्मासुरामुळे भविष्यात पेट्रोलचा दर १०० रुपये लिटरवर पोहोचेल अशी भीती मुंडेंनी व्यक्त केली. तर किरकोळ बाजारपेठेत परदेशी गुंतवणुकीला दिलेल्या परवानगीबद्दल गोपीनाथ मुंडेंनी नाराजी व्यक्त केली आहे. भविष्यात सामान्य व्यापाऱ्यांचा व्यवसाय मोठमोठ्या कंपन्या काबीज करतील असे ते म्हणाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://abpmajha.newsbullet.in/mumbai/103-more/10605-2011-11-27-10-21-05 | title =मुंडे समर्थकांच्या कार्यक्रमाला गडकरींची दांडी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[ए.बी.पी. माझा]] | दिनांक =२७ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =४ जुलै, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> केंद्र शासनाप्रमाणे महाराष्ट्र शासनही भ्रष्टाचारात आघाडीवर असल्याची टीका करीत [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते गोपीनाथ मुंडे म्हणाले- स्वातंत्र्यानंतर जेवढे घोटाळे झाले, त्यापेक्षा मोठे घोटाळे केंद्र शासनाने केले आहेत. आदर्शच्या घोटाळ्यामुळे तर उभा महाराष्ट्र बदनाम झाला. काँग्रेस आणि राष्ट्रवादीच्या नेत्यांनी हे पाप केले आहे. महाराष्ट्रातील बलात्कार, गुन्हे, अपहरण, दंगलींच्या घटनावर प्रकाश टाकताना खासदार मुंडे म्हणाले- कायदा आणि सुव्यवस्था धाब्यावर बसवली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/10/18/परदेशातील-काळ्या-पैशावर-श्‍वेतपत्रिका-काढा.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =परदेशातील काळ्या पैशावर श्‍वेतपत्रिका काढा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =१७ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] सांसदीय मंडळाच्या झालेल्या बैठकीत गृहमंत्री पी. चिदम्बरम यांच्यावरील बहिष्कार कायम ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. सोबतच रालोआतील सर्व खासदारांनी आपले विदेशात कुठेही बँक खाते नाही आणि विदेशी बँकांमध्ये काळा पैसाही नाही, अशा आशयाचे शपथपत्र येत्या दोन ते तीन दिवसात सादर करावे, असा निर्णयही बैठकीत घेण्यात आला. हे शपथपत्र लोकसभा आणि राज्यसभेच्या अध्यक्षांकडे सोपविण्यात येणार असल्याची माहिती [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी पत्रकारांना दिली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/23/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6-%E0%A4%A0%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%AA.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =विरोधकांनी पाडली संसद ठप्प | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२३ नोव्हेंबर, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-11-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111125064712/http://www.tarunbharat.net/Encyc/2011/11/23/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%A6-%E0%A4%A0%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%AA.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | url-status =dead }}</ref> गोवा विधानसभा निवडणूक इ.स. २०१२ च्या प्रचारासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] लोकसभेतील विरोधी पक्ष उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांना गोव्यात पाठविले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.dainikgomantak.com/DainikGomantak/20120209/5347649128763015822.htm | title =गडकरी, स्वराज, हेमामालिनी, मुंडे भाजपच्या प्रचारासाठी गोव्यात येणार | भाषा =मराठी | प्रकाशक =dainikgomantak | दिनांक =०९ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिंमत असेल तर यूपीएच्या अध्यक्ष सोनिया गांधी यांनी गोवा विधानसभा निवडणुकापूर्वी बेकायदेशीर खाणीवरील एम. बी. शाह यांचा अहवाल जाहीर करावा, असे आव्हान [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] ज्येष्ठ नेते व पक्षाचे लोकसभेतील उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी दिले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.navprabha.com/navprabha/node/3046 | title =हिंमत असेल तर शाह आयोगाचा अहवाल जाहीर करा |विदा संकेतस्थळ दुवा=http://archive.is/TOWgy |विदा दिनांक=२५ ऑगस्ट २०१४ | भाषा =मराठी | प्रकाशक = http://www.navprabha.com. | दिनांक = २७ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}</ref> इ.स. २०१२ च्या पाच राज्यांत होणाऱ्या विधानसभा निवडणुकीच्या प्रचारासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] आपल्या नेत्यांची यादी तयार केली असून, त्यात गोपीनाथ मुंडे यांचा समावेश आहे. गोपीनाथ मुंडे यांना तर उत्तर प्रदेशातील पक्षाचे ‘स्टार प्रचारक’ करण्यात आले आहे. उत्तरप्रदेश व पंजाबसह पाच राज्यांतील विधानसभा निवडणुकीसाठी पक्षाचा प्रचार करणाऱ्यांची एक यादी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] निवडणूक आयोगाकडे मंजुरीसाठी पाठविली आहे.भाजपच्या या यादीत लोकसभेतील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांचा स्टार प्रचारकांच्या यादीत समावेश आहे <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2012/1/9/नरेंद्र-मोदी-भाजपचे-उत्तरप्रदेशात-‘स्टार-प्रचारक’.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =नरेंद्र मोदी भाजपचे उत्तर प्रदेशात ‘स्टार प्रचारक’ | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =०९ जानेवारी, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आता ५० टक्के महिला आरक्षणाचा निर्णय झाला असल्याने महिलांना राजकारणामध्ये फार मोठी संधी आहे. ज्या ठिकाणी महिला आरक्षण नाही तेथे मात्र योग्य उमेदवारांना संधी देण्यात यावी. मात्र, पक्षाला भविष्यात पुन्हा उभारी आणायची असेल, सत्ता आणून द्यायची असेल, तर जो कार्यकर्ता दिवस रात्र मेहनत करत आहे. त्यालाच उमेदवारी द्या असे आवाहनही गोपीनाथ मुंडे यांनी केले. महागाईच्या मुद्यावरून, परदेशातील काळा पैशाबद्दल बोलण्यास सरकार संसदेमध्ये तयार नाही. काँग्रेसच्या तीन खासदारांचे काळे धन विदेशात असल्यामुळेच सरकार पळवाटा शोधत असल्याचा आरोप करून गोपीनाथ मुंडे म्हणाले, देशात दहशतवादाने थैमान घातले आहे. कसाबला बिर्याणी खाऊ घालत आहेत. तर तिकडे अफझल गुरूला केंद्र सरकार पोसत आहे. कसाबच्या गोळ्यांनी जखमी झालेल्या पीडितांवर हे सरकार काठ्या चालवीत आहे. अमानुषपणे वागणाऱ्या या सरकारला सत्तेत राहण्याचा काडीमात्र अधिकार नसून या उद्दाम सरकारची सत्ता [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] उलथवून टाकेल, असा इशाराही गोपीनाथ मुंडे यांनी यावेळी दिला. केंद्रातील आघाडी सरकार रिटेल क्षेत्रामध्ये विदेशी गुंतवणुकीला मान्यता देण्याचा विचार करीत आहे. परंतु, अशी मान्यता मिळाल्यास देशातील किमान १० कोटी लहान व्यापाऱ्यावर बेरोजगारीचे संकट कोसळणार आहे. केंद्र सरकार घेत असलेला हा निर्णय देशातील व्यापाऱ्यांच्या विरोधात असून, आधीच महागाईने होरपळेल्या जनतेलाही याची झळ बसणार आहे. जनतेच्या तोंडातील घास हिरावून घेण्याचा अधिकार या सरकारला कोणी दिला, असा सवाल उपस्थित करून या विधेयकाला संसदेमध्ये [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] संपूर्ण ताकदीनिशी विरोध करणार असल्याची घोषणा [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/11/27/संतप्त-मुंडेंचा-संसद-ठप्प-करण्याचा-इशारा.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =संतप्त मुंडेंचा संसद ठप्प करण्याचा इशारा | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२७ नोव्हेंबर , इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> अण्णा हजारे यांच्याशी चर्चा करण्यासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपने]] लोकसभेतील विरोधी पक्ष उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांना पाठविले.जनलोकपाल विधेयकावर आधारित सशक्त लोकपाल विधेयकच संसदेत सादर व्हावे, असा [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचा]] प्रयत्न असल्याचे लोकसभेतील [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी अण्णांना सांगितले. भ्रष्टाचार निर्मूलनासाठी जनलोकपालावर आधारित कठोर लोकपाल कायदा हवा, या मुद्यावर देशातील प्रमुख विरोधी पक्ष अण्णांना पाठिंबा देत असल्याचे मुंडे यांनी अण्णांना सांगितले. जनलोकपाल विधेयकावर आधारित सशक्त लोकपाल विधेयकच्या तीन मुद्यांबद्दल सरकारने मौन बाळगले असताना तेच मुद्दे [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपच्या]] नोटिशींत समाविष्ट केले आहेत, असेही मुंडे यांनी अण्णांच्या लक्षात आणून दिले. अण्णांची भ्रष्टाचार संपविण्यासाठीची प्रामाणिक तळमळ व मुद्द्यांवरचा ठामपणा प्रभावित करणारा आहे, असे निरीक्षण मुंडे यांनी नोंदविले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20110827/4950919207080221945.htm | title =गोपीनाथ मुंडे यांनी घेतली अण्णांची भेट | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =२७ ऑगस्ट, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2011-10-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111016060901/http://esakal.com/esakal/20110827/4950919207080221945.htm | url-status =dead }}</ref> लोकपाल विधेयकाबाबत लोकसभेतील चर्चेसाठी सरकार ही चर्चा नियम १९३ अन्वये घेण्यावर आग्रही असली तरी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] मात्र ही चर्चा नियम १८४ अंतर्गतच व्हावी, यासाठी आग्रही आहे. [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपनेते]] गोपीनाथ मुंडे यांनी अनंतकुमारांसह अण्णा हजारेंची आज रात्री भेट घेऊन [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचा]] जनलोकपाल विधेयकाला पूर्ण पाठिंबा आहे आणि नियम १८४ अंतर्गतच ही चर्चा आम्ही घडवून आणू, असे आश्‍वासन त्यांना दिले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/8/26/लोकसभेत-आज-चर्चा-की-संघर्ष-.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =लोकसभेत आज चर्चा की संघर्ष? | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२६ ऑगस्ट, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपची]] भूमिका विशद करताना जनलोकपाल विधेयकावरील ठराव किंवा प्रस्ताव संसदेत मतदानासाठी आला तर, अण्णा हजारे यांनी ज्या तीन महत्त्वाच्या मागण्या ठेवलेल्या आहेत, त्या मागण्यांच्या समर्थनार्थ [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] मतदान करेल, असे प्रतिपादन [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपच्या]] वरिष्ठ नेते आणि लोकसभेतील विरोधी उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.tarunbharat.net//Encyc/2011/8/27/ठराव-मतदानासाठी-आल्यास-भाजप-अण्णांच्या-बाजूने.aspx?NB=&lang=3&m1=&m2=&p1=&p2=&p3=&p4= | title =ठराव मतदानासाठी आल्यास भाजप अण्णांच्या बाजूने | भाषा =मराठी | प्रकाशक =www.tarunbharat.net | दिनांक =२७ ऑगस्ट, इ.स. २०११ | ॲक्सेसदिनांक =२९ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> भारतात इतर मागासवर्गीयांची (ओबीसी) समाजातील संख्या पाहता केंद्रात ओबीसींसाठी स्वतंत्र मंत्रालय हवे तसेच जनगणनेत ओबीसींची वेगळी नोंद करावी, असे मत गोपीनाथ मुंडे यांनी ओबीसी नेत्यांच्या सत्काराच्या कार्यक्रमात व्यक्त केले.ओबीसी महिलांसाठी लोकसभेत वेगळ्या आरक्षणाचीही त्यांनी यावेळी मागणी केली. ओबीसी समाजाने लढायला तयार राहिले पाहिजे. मी त्यांच्यासोबत आहे. ओबीसी महिलांनाही आरक्षण मिळाले पाहिजे. ओबीसींसाठी देशभर चळवळ करायची असल्यास त्याचे नेतृत्व छगन भुजबळ यांनी करावे, असे मुंडे यांनी सांगितले. जनगणनेत ओबीसींची वेगळी नोंद करावी अशी मागणी लोकसभेतले [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.marathwadaneta.com/MarathwadaNeta/20100411/5047988889519862470.htm | title =केंद्रात ओबीसीसाठी स्वतंत्र मंत्रालय हवे - गोपीनाथ मुंडे | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[Marathwada Neta]] | दिनांक =११ एप्रिल २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२८ जून, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारांविरुद्ध प्रत्यार्पण व कायदेशीर कारवाई करण्यासाठी [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपचे]] लोकसभेतील उपनेते खासदार गोपीनाथ मुंडे यांनी पाठिंबा दर्शविला. संयुक्त राष्ट्राच्या ६५ व्या सर्वसाधारण सभेत "आंतरराष्ट्रीय कायदा आयोग' या विषयावर न्यू यॉर्क येथे बोलताना खासदार गोपीनाथ मुंडे म्हणाले, गुन्हेगारांना कुठल्याना कुठल्या देशात शिक्षा मिळते, हे दिसून आले की त्यांना वचक बसेल. ज्या देशात गुन्हा केला आहे किंवा ते ज्या देशाचे नागरिक आहेत, त्या देशात त्यांना शिक्षा मिळाली पाहिजे. गुन्हेगारांचे प्रत्यार्पण किंवा कायदेशीर कारवाईला भारताने नेहमीच पाठिंबा दिला आहे. सीमेपलीकडील खनिज तेल व गॅसच्या वाटण्या भौगोलिक, प्रादेशिक, लोकसंख्या आदी बाबींचा विचार करून द्विपक्षीय चर्चेतून करण्यात याव्यात. कोणते नियम करून हे वाटप केले, तर त्याचे परिणाम द्विपक्षीय चर्चेवर होतील. या बाबीचे सार्वत्रिकीकरण केले तर ते अधिक गुंतागुंतीचे होईल, असे मत मुंडे यांनी व्यक्त केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.esakal.com/esakal/20101104/5761495990755370514.htm | title =गुन्हेगार प्रत्यार्पणासाठी गोपीनाथ मुंडे आग्रही | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[सकाळ (वृत्तपत्र)]] | दिनांक =०४ नोव्हेंबर, इ.स. २०१० | ॲक्सेसदिनांक =२७ जून, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-05-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120503221558/http://esakal.com/esakal/20101104/5761495990755370514.htm | url-status =dead }}</ref> {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री]] |पासून=[[मार्च १९]], [[इ.स. १९९५]] |पर्यंत=[[ऑक्टोबर १७]], [[इ.स. १९९९]] |मागील=[[रामदास आठवले]] |पुढील=[[छगन भुजबळ]] }} == संक्षिप्त परिचय == अध्यक्ष : रामभाऊ म्हाळगी प्रबोधिनी संस्था, जिल्हा [[पुणे]],जिल्हा मुंबई <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=PuneEdition-4-2-10-07-2012-d9deb&ndate=2012-07-10&editionname=pune | title =विकासालाच जनआंदोलन बनवा : मोदी | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकमत]] | दिनांक =१० जून, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१७ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /> अध्यक्ष : अथर्व शिक्षण संस्था, जिल्हा मुंबई <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.atharvamumbai.com/governing_council.html | title =About Atharva Educational Trust | भाषा =English | प्रकाशक =[http://www.atharvamumbai.com/about_us.html] | दिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-09-15 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120915033126/http://www.atharvamumbai.com/governing_council.html | url-status =dead }}</ref> <br /> अध्यक्ष : वैद्यनाथ सहकारी साखर कारखाना, जिल्हा [[बीड]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.vaidyanathsugar.com/chairmans.htm | title =Vaidyanath Sahakari Sakhar Karkhana Ltd. | भाषा =English | प्रकाशक =[http://www.vaidyanathsugar.com/chairmans.htm] | दिनांक =६ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =६ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-01-04 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120104025643/http://www.vaidyanathsugar.com/chairmans.htm | url-status =dead }}</ref> <br /> अध्यक्ष : सोमनाथ नागनाथअप्पा हालगे शिक्षण संस्था, परळी जिल्हा [[बीड]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.nhce.in/principaldesk.html | title =From Principal Desk... Nagnathappa Halge College Of Engineering | भाषा =English | प्रकाशक =[http://www.nhce.in/principaldesk.html] | दिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१४ जुलै, इ.स. २०१२ | archive-date =2012-09-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120912211243/http://nhce.in/Principaldesk.html | url-status =dead }}</ref> <br /> अध्यक्ष : जवाहर शिक्षण संस्था, परळी जिल्हा [[बीड]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=241268:2012-07-31-18-02-14&Itemid=1 | title =पक्षीय विरोधकांचा एकमुखी पाठिंबा{{मृत दुवा}} | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[लोकसत्ता]] | दिनांक =१७ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक =१७ ऑगस्ट, इ.स. २०१२ }}</ref> <br /> अध्यक्ष : मल्लवाबाई वल्ल्याळ डेंटल कॉलेज, जिल्हा [[सोलापूर]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-02-04-2013-08e08&ndate=2013-04-02&editionname=aurangabad | title = | भाषा =मराठी | प्रकाशक = | दिनांक = | ॲक्सेसदिनांक = }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /> संस्थाध्यक्ष : संत जगमित्र नागा सुतगिरणी, परळी जिल्हा [[बीड]] * इ.स. १९६९ : बीडच्या कॉलेजमध्ये विद्यार्थीसंसदेच्या पहिल्या वर्षी वर्गप्रतिनिधीची(सीआर) निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतला. * इ.स. १९७० : परळीत अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे (अ. भा. वि. प.) काम * इ.स. १९७८ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत पराभव * इ.स. १९७८ : बीड जिल्हापरिषद निवडणुकीत रेणापूर (उजनी) मतदारसंघातून राज्यभरात सर्वाधिक मताधिक्य घेऊन विजयी * इ.स. १९८० : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. १९८० ते इ.स. १९८५) * इ.स. १९८० : महाराष्ट्र राज्य भारतीय जनता युवा मोर्चाचे पहिले अध्यक्ष * इ.स. १९८२ : महाराष्ट्र राज्य भाजपचे सरचिटणीस * इ.स. १९८५ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत रेणापूर(गेवराई) मतदारसंघातून पराभव * इ.स. १९८४ : बीड लोकसभा मतदारसंघात निवडणुकीत पराभव * इ.स. १९८६ : महाराष्ट्र राज्य भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष * इ.स. १९८७ : कर्जमुक्ती मोर्चा: महाराष्ट्रात शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर मोठा मोर्चा काढून शासनास कर्जमुक्ती करण्यास भाग पाडले. * इ.स. १९९० : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत रेणापूर मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. १९९० ते इ.स. १९९५) * इ.स. १९९२, १२ डिसेंबर : महाराष्ट्र राज्य विधानसभेतील विरोधी पक्षनेतेपद. (इ.स. १९९२ ते इ.स. १९९५) * इ.स. १९९२ : संघर्ष मोर्चा: महाराष्ट्रात राजकारणाच्या गुन्हेगारीकरण विरोधात शिवनेरी ते शिवतीर्थ अशी संघर्ष यात्रा काढली. * इ.स. १९९५ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. १९९५ते इ.स. १९९९) * इ.स. १९९५,१४ मार्च : महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ (इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९) * इ.स. १९९५,१४ मार्च : महाराष्ट्राचे ऊर्जा व गृहखात्यांचे मंत्री म्हणून शपथ (इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९९) * इ.स. १९९९ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत रेणापूर मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. १९९९ ते इ.स. २००४) * इ.स. २००४ : महाराष्ट्र राज्य विधानसभा निवडणुकीत रेणापूर मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले (इ.स. २००४ ते इ.स. २००९) * इ.स. २००९ : बीड लोकसभा मतदारसंघातून खासदार म्हणून निवडून आले (इ.स. २००९ ते इ.स. २०१४) * इ.स. २००९,११ जुलै : महाराष्ट्र राज्य भाजपचे प्रभारी म्हणून नेमणूक * इ.स. २००९ : लोकसभेतील भाजपचे उपनेते म्हणून नेमणूक * इ.स. २०१० : जनगणनेत ओबीसींची वेगळी नोंद करावी अशी मागणी लोकसभेतील भाजप उपनेते गोपीनाथ मुंडे यांनी केली. * इ.स. २०११, १४ मार्च : माफिया राज हटवा मोर्चा: भाजपतर्फे मुंबईत काढण्यात येणाऱ्या माफिया राज हटवा मोर्चा जनजागरण अभियानचे नेतृत्व * इ.स. २०११, ०३ ऑक्टोबर : निर्धार मोर्चा: बीडमध्ये ऊसतोडणी वाढवून मिळवुनसाठी निर्धार मेळावा आयोजित करण्यात आला * इ.स. २०११ : जनलोकपाल विधेयकावर अण्णांना पाठिंबा * इ.स. २०१२ : गोवा विधानसभा निवडणूक २०१२ च्या प्रचारासाठी गोव्यात पाठविले * इ.स. २०१२ : उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणूक २०१२ च्या प्रचारासाठी भाजपतर्फे ‘स्टार प्रचारक’ करण्यात आले आहे * इ.स. २०१२, २७ जून : संयुक्त राष्ट्राच्या ६५ व्या सर्वसाधारण सभेत आंतरराष्ट्रीय कायदा आयोग या विषयावर न्यू यॉर्क येथे भारत सरकारचे प्रतिनिधित्व <ref>[https://pminewyork.gov.in/pdf/uploadpdf/38402ind1779.pdf REPORT OF THE INTERNATIONAL LAW COMMISSION, CHAPTER]</ref> * इ.स. २०१२ : महाराष्ट्राच्या राज्यात दुष्काळी ठिकाणी दौऱ्यावर निघाले. * इ.स. २०१३ : भाजपचे केंद्रीय निवडणूक समितीत समावेश * इ.स. २०१४ : खासदार म्हणून लोकसभेत निवडून आले. केंद्रीय मंत्री म्हणून मोदी मंत्रीमंडळात निवड. * इ.स. २०१४ : [[३ जून]] [[ए.स.२०१४|२०१४]] रोजी नवी दिल्ली येथे रस्ते घात/अपघातात निधन. == संदर्भ आणि नोंदी == {{refbegin|2}} {{संदर्भयादी}} {{Refend}} == बाह्य दुवे == * [http://164.100.47.132/LssNew/Members/Biography.aspx?mpsno=4386 लोकसभेच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील व्यक्तिचित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130040243/http://164.100.47.132/LssNew/Members/Biography.aspx?mpsno=4386 |date=2012-11-30 }} * [http://www.bookganga.com/eBooks/Book/5275049865818186962.htm Bookganga.com वरील लेख: लोकनेता..गोपीनाथ मुंडे] * [http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7085838.cms महाराष्ट्र टाईम्स या वर्तमानपत्रातील गोपीनाथ मुंडेवरील लेख: गोपीनाथ मुंडे यांचे 'सीमोल्लंघन'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110213143613/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7085838.cms |date=2011-02-13 }} * [http://maharashtrabjp.org/Netritwa/PramukhNeta.aspx वरील लेख: श्री. गोपीनाथ मुंडे - उपनेता लोकसभा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703133921/http://maharashtrabjp.org/Netritwa/PramukhNeta.aspx |date=2012-07-03 }} {{१६व्या लोकसभेतील महाराष्ट्राचे खासदार}} {{DEFAULTSORT:मुंडे,गोपीनाथ}} [[वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:परळीचे आमदार]] [[वर्ग:बीडचे खासदार]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:जनसंघ नेते]] [[वर्ग:नामांतर आंदोलनात सहभागी व्यक्ती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे खासदार]] p6641gnu39fodpmu1quv1b32ydtf36p 0 63931 2710326 2148880 2026-09-17T13:54:31Z अभय नातू 206 दुवा 2710326 wikitext text/x-wiki {{nobots}} '''अनुस्वार''' म्हणजे ज्या अक्षराचा उच्चार नाकातून करायचा त्याच्या डोक्यावर ं असे जे चिन्ह दिले जाते त्यास म्हणतात. अनुस्वार दिलेल्या अक्षरातून कोणते अक्षर उच्चारायचे, हे त्यानंतर येणाऱ्या अक्षरावर अवलंबून असते. शिवण्या ==नियम== ==नियम १== अनुस्वार ===नियम १.१=== [[स्पष्टोच्चार|स्पष्टोच्चारित]] [[अनुनासिक|अनुनासिकाबद्दल]] [[शीर्षबिंदू]] द्यावा. *उदाहरणार्थ: [[गुलकंद]], [[चिंच]], [[तंटा]], [[आंबा]] ===नियम १.२=== [[तत्सम]] [[शब्द|शब्दातील]] [[अनुनासिक|अनुनासिकाबद्दल]] विकल्पाने [[पर-सवर्ण]] लिहिण्यास हरकत नाही.मात्र अशा वेळी अनुस्वारानंतर येणाऱ्या [[अक्षर|अक्षराच्या]] वर्गातील [[अनुनासिक|अनुनासिकच]] [[पर-सवर्ण]] म्हणून वापरावे. *उदाहरणार्थ: 'पंकज=पङ्कज', पञ्चानन, पंडित=पण्डित, अंतर्गत=अन्तर्गत, अंबुज=अम्बुज. ===नियम १.३=== [[पर-सवर्ण]] लिहिण्याची सवलत फक्त [[तत्सम]] शब्दांपुरती मर्यादित आहे. [[संस्कृत]] नसलेले [[मराठी]] शब्द [[शीर्षबिंदू]] (अनुस्वार) देऊनच लिहावेत. * उदाहरणार्थ: 'दंगा, झांज, बंड, खंत, संप' हे शब्द 'दङ्गा, झाञ्ज, बण्ड, खन्त, सम्प' असे लिहू नयेत. ===नियम १.४=== अर्थभेद स्पष्ट करण्यासाठी कधीकधी [[पर-सवर्ण]] जोडून शब्द लिहिणे योग्य ठरते. * उदाहरणार्थ: ** वेदांत=वेदांमध्ये, वेदान्त= तत्त्वज्ञान, ** देहांत=शरीरांमध्ये, देहान्त= मृत्यू. ===नियम १.५=== काही [[शब्द|शब्दांमधील]] अनुस्वारांचा [[उच्चार]] अस्पष्ट असतो. कधीकधी तो उच्चारलादेखील जात नाही. अशा [[शब्द|शब्दांवर]] अनुस्वार देऊ नये. * उदाहरणार्थ: 'हंसणे, धांवणे, जेव्हां, कोठें, कधीं, कांही' हे शब्द 'हसणे, धावणे, जेव्हा, कोठे, कधी, काही' असे लिहावेत. ==नियम ४== अनुस्वार वरील नियमांव्यतिरिक्त कोणत्याही कारणांसाठी - [[व्युत्पत्ती|व्युत्पत्तीने]] सिद्ध होणारे वा न होणारे - अनुस्वार देऊ नयेत. * या नियमानुसार 'घंरे, पांच, करणें, काळीं, नांव, कां, कांच, जों, घरीं' हे शब्द 'घरे, पाच, करणे, काळी, नाव, का, जो, घरी' असे लिहावेत. ===नियम २.१=== य्, र्, ल्, व्, श्, ष्, स्, ह् यांच्यापूर्वी येणाऱ्या अनुस्वारांबद्दल केवळ [[शीर्षबिंदू]] द्यावा. 'ज्ञ' पूर्वीचा [[नासोच्चार|नासोच्चारही]] केवळ [[शीर्षबिंदू|शीर्षबिंदूने]] दाखवावा. *उदाहरणार्थ: संयम, संरचना, संलग्न, संवाद, दंश, दंष्ट्रा, मांस, सिंह, संज्ञा' हे शब्द 'संय्यम, संव्रचना, संल्लग्न, संव्वाद, दंव्श, दंव्ष्ट्रा, मांव्स, सिंव्ह,संरक्षण,संदेश,संकल्प. संव्ज्ञा' असे लिहू नयेत. ===नियम ३.१=== [[नाम|नामांच्या]] व [[सर्वनाम|सर्वनामांच्या]] [[अनेकवचन|अनेकवचनी]] [[सामान्यरूप|सामान्यरूपांवर]] [[विभक्तिप्रत्यय]] व [[शब्दयोगी अव्यय]] लावताना अनुस्वार द्यावा. * उदाहरणार्थ: लोकांना, मुलांनी, तुम्हांस, लोकांसमोर, घरांपुढे. ===नियम ३.२=== [[आदरार्थी बहुवचन|आदरार्थी बहुवचनाच्या]] वेळीही असा अनुस्वार दिला पाहिजे. * उदाहरणार्थ: राज्यपालांचे, मुख्यमंत्र्यांचा, तुम्हांला, आपणांस, शिक्षकांना, अध्यक्षांचे. ==नियम १५== [[केशवसुत|केशवसुतपूर्वकालीन ]][[पद्य]] व [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर|विष्णूशास्त्री चिपळूणकरपूर्वकालीन]] [[गद्य]] यांतील [[उतारा|उतारे]] छापताना ते मुळानुसार छापावेत तदनंतरचे ([[केशवसुत]] व [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर|चिपळूणकर]] यांच्या लेखनासह) लेखन '[[मराठी साहित्य महामंडळ|मराठी साहित्य महामंडळाच्या]] प्रस्तुत लेखन नियमांस अनुसरून छापावे. ==शब्दावर अनुस्वार कसा द्यावा?== *'Shift' + 'M' धंदा हे 'dhaMdaa' असे लिहावे.<ref>http://misalpav.com/node/1616</ref> ==हेसुद्धा पहा== *[[अनुनासिक]] ==बाह्य दुवे== *[http://mr.upakram.org/node/593 घरंगळलेले अनुस्वार घरंगळलेले अनुस्वार] *[http://www.manogat.com/node/6673 अनुस्वार आणि उच्चार] ==संदर्भ== <references/> [[वर्ग:मराठी व्याकरण]] r63z9k8vi6tvr6b613yizecgv4gexc9 0 68395 2710400 2632578 2026-09-17T21:08:16Z अभय नातू 206 /* निवडणूक निकाल */ 2710400 wikitext text/x-wiki '''दर्यापूर विधानसभा मतदारसंघ - ४०''' हा [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र राज्य विधानसभे]]<nowiki/>च्या [[महाराष्ट्र विधानसभेच्या मतदारसंघांची यादी|२८८ मतदारसंघांपैकी]] एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार दर्यापूर मतदारसंघात [[अमरावती जिल्हा|अमरावती जिल्ह्यातील]] दर्यापूर आणि अंजनगांव सूर्जी ही दोन तालुके आणि अचलपूर तालुक्यातील रासेगांव हे महसूल मंडळ यांचा समावेश होतो. दर्यापूर हा विधानसभा मतदारसंघ [[अमरावती लोकसभा मतदारसंघ|अमरावती लोकसभा मतदारसंघात]] मोडतो आणि हा मतदारसंघ अनुसूचित जाती - SC च्या उमेदवारांसाठी राखीव आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|title=Wayback Machine|date=2009-02-19|website=web.archive.org|access-date=2022-10-28|archive-date=2009-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219014012/http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे [[बळवंत बसवंत वानखडे]] हे दर्यापूर विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mls.org.in/pdf2022/budget/%E0%A5%A7%E0%A5%AA%20%E0%A4%B5%E0%A5%80%20%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%AF%20%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%20%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF.pdf|title=१४ वी महाराष्ट्र विधानसभा २०१९ सदस्यांचा संक्षिप्त जीवन परिचय|url-status=live}}</ref> ==मतदारसंघाची भौगोलिक व्याप्ती== दर्यापूर विधानसभा मतदारसंघात खालील परिसरांचा समावेश होतो : * दर्यापूर तालुका * अंजनगांव सूर्जी तालुका * अचलपूर तालुका : रासेगांव महसूल मंडळ == दर्यापूर मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार == {| class="wikitable" !वर्ष !आमदार ! colspan="2" |पक्ष |- | align="center" colspan="4" |''[[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेश राज्य]] (१९५२-१९५६)'' |- | rowspan="2" |[[मध्य प्रदेश विधानसभा निवडणूक १९५२|१९५२]]<ref name="2mem" group="n">द्विसदस्यीय जागा.</ref> | [[कोकिला जगन्नाथ गावंडे]] | rowspan="2" style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | rowspan="2" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[किसन नारायण खंदारे]] |- | align="center" colspan="4" |''[[बॉम्बे राज्य]] (१९५६-१९६०)'' |- | rowspan="2" |[[बॉम्बे विधानसभा निवडणूक १९५७|१९५७]]<ref name="2mem" group="n">द्विसदस्यीय जागा.</ref> | [[किसन नारायण खंदारे]] | rowspan="2" style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | rowspan="2" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[नारायण उत्तम देशमुख]] |- | align="center" colspan="4" |''[[महाराष्ट्र राज्य]] (१९६० पासून)'' |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९६२|१९६२]] | [[जगन्नाथ देवराव पाटील]] | style="background-color: {{भारतीय रिपब्लिकन पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९६७|१९६७]] | [[नारायण उत्तम देशमुख]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९७२|१९७२]] | [[कोकिला जगन्नाथ गावंडे]] | bgcolor=turquoise| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रिक्वझिश्निस्ट)]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९७८|१९७८]] | rowspan="2" |[[शंकर कृष्ण बोबडे]] | style="background-color: {{फॉरवर्ड ब्लॉक/meta/color}}" | | [[फॉरवर्ड ब्लॉक|अखिल भारतीय फॉरवर्ड ब्लॉक]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९८०|१९८०]] | rowspan="2" style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)/meta/color}}" | | rowspan="2" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९८५|१९८५]] | [[रावसाहेब पांडुरंग हडोळे]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९०|१९९०]] | rowspan="5" |[[प्रकाश गुणवंतराव भारसाकले]] | rowspan="4" style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | rowspan="4" |[[शिवसेना]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९५|१९९५]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९९|१९९९]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००४|२००४]] |- |२००५ ^ | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००९|२००९]] | [[अभिजित आनंदराव अडसूळ]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१४|२०१४]] | [[रमेश गणपतराव बुंदिले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१९|२०१९]] | [[बळवंत बसवंत वानखेडे]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[२०२४ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक|२०२४]] |[[गजानन मोतिरामजी लवटे]] | style="background-color: {{शिवसेना(उ.बा.ठा.)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उ.बा.ठा.)]] | | |- | | | | |} * ^ - पोट-निवडणूक == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="abpmarathi2024">[https://marathi.abplive.com/elections Daryapur Assembly Election Result 2024], ABP Majha, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] || [[गजानन धर्माजी लवटे]] || ८८,३५४ || ४४.५२% |- | [[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (आठवले)|रिपाई (आठवले)]] || [[रमेश गणपतराव बुंदिले]] || ७३,६१० || ३७.०९% |- | [[प्रहार जनशक्ती पक्ष]] || [[अभिजीत आनंदराव अडसूळ]] || २६,५२० || १३.३६% |- | [[वंचित बहुजन आघाडी]] || प्रा. गुणवंत मारोतराव देवके || ५,१२० || २.५८% |- | नोटा || नोटा || १,८९४ || ०.९५% |- | मताधिक्य || गजानन धर्माजी लवटे || १४,७४४ || ७.४३% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/daryapur-maharashtra-assembly-constituency Daryapur Assembly Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बळवंत बसवंत वानखेडे]] || ९५,८८९ || ५१.४०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[रमेश गणपतराव बुंदिले]] || ६५,३७० || ३५.०३% |- | [[वंचित बहुजन आघाडी]] || प्रा. गुणवंत मारोतराव देवके || २१,२५० || ११.३९% |- | नोटा || नोटा || १,५२० || ०.८१% |- | मताधिक्य || बळवंत बसवंत वानखेडे || ३०,५१९ || १६.३७% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/daryapur-maharashtra-assembly-constituency Daryapur Assembly Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[रमेश गणपतराव बुंदिले]] || ७०,५२० || ३८.८०% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[बळवंत बसवंत वानखेडे]] || ५०,९३८ || २८.०२% |- | [[शिवसेना]] || [[अभिजीत आनंदराव अडसूळ]] || ३६,१२५ || १९.८७% |- | [[भारिप बहुजन महासंघ|भाबम]] || प्रा. गुणवंत मारोतराव देवके || १६,८५० || ९.२७% |- | नोटa || नोटा || १,२१० || ०.६७% |- | मताधिक्य || रमेश गणपतराव बुंदिले || १९,५८२ || १०.७८% |} === २००९ निवडणूक <ref name="abpmarathi2009">[https://marathi.abplive.com/elections Daryapur Assembly Election Results 2009], ABP Majha, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[शिवसेना]] || [[अभिजीत आनंदराव अडसूळ]] || ४०,६०६ || २६.४६% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || [[बळवंत बसवंत वानखेडे]] || २५,९४८ || १६.९१% |- | [[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया|रिपाई]] || रामेश्वर महादेवराव अभ्यंकर || २०,२६३ || १३.२१% |- | [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना|मनसे]] || गोपाळ रामकृष्ण चंदन || १३,८५७ || ९.०३% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || अविनाश कृष्णाजी गायगोले || १२,९०४ || ८.४१% |- | [[भारिप बहुजन महासंघ|भाबम]] || अभ्यंकर जगन्नाथ मोतीराम || १०,६२० || ६.९२% |- | [[शिवराज्य पार्टी|शिपा]] || मधुकर बलीराम सोनोने || ४,२८८ || २.७९% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || वानेरे विजय नारायणराव || ३,९९८ || २.६१% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || सिद्धार्थ पांडुरंग वानखडे || ३,२१२ || २.०९% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || प्रा. अंबादास प्रीतम ढोके || २,६८५ || १.७५% |- | [[स्वतंत्र भारत पक्ष|स्वभाप]] || विजय यशवंत व्हिलहेकर || १,९३३ || १.२६% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || जोंधळेकर विजय मोतीरामजी || १,८६० || १.२१% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || दादाराव ऊर्फ कोकूभाऊ दशरथ कोकाटे || १,११९ || ०.७३% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || ढवळे सुधाकर नामदेवराव || १,०१० || ०.६६% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || किसनराव भुराजी खंदारे || ८८२ || ०.५८% |- | [[लोक जनशक्ती पार्टी]] || शिरोळे शालिकराम बापूजी || ८४४ || ०.५५% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || अजबराव उत्तमराव भोंगडे || ६०८ || ०.४०% |- | [[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (आठवले)|रिपाई (अ)]] || खंदारे रवींद्र झिंगुजी || ५८४ || ०.३८% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || सुभाष सीताराम माहुरे || ५२० || ०.३४% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || धुळे शालिकराम बलीरामजी || ४९३ || ०.३२% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || पापळकर नारायण गंगाराम || ४८१ || ०.३१% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || गजानन पुनाजी कलाने || ४५६ || ०.३०% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || अरुण पांडुरंगजी तायडे || ४२१ || ०.२७% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || भास्कर यशवंत हिवराळे || ३७४ || ०.२४% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || ढाकडे पुरण गेंडूजी || ३४८ || ०.२३% |- | मताधिक्य || अभिजीत आनंदराव अडसूळ || १४,६५८ || ९.५५% |} === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/daryapur-maharashtra-assembly-constituency Daryapur Assembly Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[शिवसेना]] || [[आनंदराव गोवर्धन अडसूळ]] || ५८,४२० || ४७.१०% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[राधाकृष्ण बलीराम सुर्यवंशी]] || ४६,३२० || ३७.३६% |- | [[भारिप बहुजन महासंघ|भाबम]] || प्रा. गुणवंत मारोतराव देवके || १४,५२० || ११.७१% |- | मताधिक्य || आनंदराव गोवर्धन अडसूळ || १२,१०० || ९.७४% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/daryapur-maharashtra-assembly-constituency Daryapur Assembly Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[शिवसेना]] || [[अभिजीत आनंदराव अडसूळ]] || ४५,८२० || ४१.२०% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[राधाकृष्ण बलीराम सुर्यवंशी]] || ३८,५१० || ३४.६४% |- | [[भारिप बहुजन महासंघ|भाबम]] || गुणवंत मारोतराव देवके || २१,४५० || १९.२९% |- | मताधिक्य || अभिजीत आनंदराव अडसूळ || ७,३१० || ६.५६% |} === १९९५ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Daryapur_Assembly_constituency Daryapur Assembly constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[शिवसेना]] || [[आनंदराव गोवर्धन अडसूळ]] || ५१,४५० || ४४.५०% |- | [[भारिप बहुजन महासंघ|भाबम]] || गुणवंत मारोतराव देवके || ३२,८१० || २८.३७% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[राधाकृष्ण बलीराम सुर्यवंशी]] || २५,४२० || २१.९८% |- | मताधिक्य || आनंदराव गोवर्धन अडसूळ || १८,६४० || १६.१३% |} === १९९० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[शिवसेना]] || [[अनंतराव रामचंद्रराव देवके]] || ३८,५२० || ३९.६०% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[राधाकृष्ण बलीराम सुर्यवंशी]] || ३१,४५० || ३२.३४% |- | [[जनता दल]] || रामेश्वर अभ्यंकर || २१,५४० || २२.१४% |- | मताधिक्य || अनंतराव रामचंद्रराव देवके || ७,०७० || ७.२६% |} === १९८५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[राधाकृष्ण बलीराम सुर्यवंशी]] || ३४,५२० || ४६.८०% |- | [[भारतीय काँग्रेस (समाजवादी)]] || अनंतराव रामचंद्रराव देवके || २४,५१० || ३३.२०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || नारायणराव काळे || १२,४५० || १६.८६% |- | मताधिक्य || राधाकृष्ण बलीराम सुर्यवंशी || १०,०१० || १३.६०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] || [[कोकाटे जगन्नाथराव बापूराव]] || ३२,४१० || ४९.८०% |- | [[भारतीय काँग्रेस (उर्स)]] || [[नागेशराव शेशराव देशमुख]] || २२,३५० || ३४.३३% |- | [[जनता पक्ष]] || शालिकराम आव्हाड || ९,५६० || १४.६८% |- | मताधिक्य || कोकाटे जगन्नाथराव बापूराव || १०,०६० || १५.४७% |} === १९७८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] || [[नागेशराव शेशराव देशमुख]] || २९,८५० || ४४.५०% |- | [[जनता पक्ष]] || कोकाटे जगन्नाथराव बापूराव || २२,४१० || ३३.४१% |- | [[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया|रिपाई]] || वामनराव गायकवाड || १२,५६० || १८.७२% |- | मताधिक्य || नागेशराव शेशराव देशमुख || ७,४४० || ११.०९% |} === १९७२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोकाटे जगन्नाथराव बापूराव]] || ३५,६२० || ६१.२०% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || नागेशराव शेशराव देशमुख || २०,४५० || ३५.०३% |- | मताधिक्य || कोकाटे जगन्नाथराव बापूराव || १५,१७० || २६.१७% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[नागेशराव शेशराव देशमुख]] || २५,४१० || ५१.४०% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जगन्नाथराव बापूराव कोकाटे || १८,६५० || ३७.७१% |- | मताधिक्य || नागेशराव शेशराव देशमुख || ६,७६० || १३.६९% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जगन्नाथ गणपतराव कुडके]] || २३,५६० || ५४.१०% |- | [[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया|रिपाई]] || भाऊराव कांबळे || १५,६२० || ३५.८४% |- | मताधिक्य || जगन्नाथ गणपतराव कुडके || ७,९४० || १८.२६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जगन्नाथ गणपतराव कुडके]] || बिनविरोध / निवडून आलेले |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[नागेशराव शेशराव देशमुख]] || बिनविरोध / निवडून आलेले |} === १९५२ निवडणूक (मध्य प्रदेश राज्य) <ref name="mp1952">[https://en.wikipedia.org/wiki/1952_Madhya_Pradesh_Legislative_Assembly_election 1952 Madhya Pradesh Legislative Assembly election], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[वेणीशंकर काशीराम शर्मा]] || १८,६५० || ५२.४०% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कौशल्याबाई धर्माजी कोरीपेपे]] || १६,८४० || ४७.३०% |- | [[किसान मजदूर प्रजा पक्ष]] || केशवराव पाटील || ९,४५० || २६.५५% |- | मताधिक्य || वेणीशंकर काशीराम शर्मा || १,ODE || ५.१०% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:अमरावती जिल्हा]] [[वर्ग:अमरावती लोकसभा मतदारसंघ]] ==[[२०१४ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुका]]== ===विजयी=== *[[रमेश बुंदेले]] - अपक्ष ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} == बाह्य दुवे == *{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S13/partycomp118.htm | प्रकाशक=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] | भाषा=इंग्लिश | title=भारतीय निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर {{लेखनाव}} निवडणुकांतील इ.स. १९७८ पासूनच्या निवडणुकांचे पक्षनिहाय मतदानाच्या टक्केवारीचे तुलनात्मक विश्लेषण | ॲक्सेसदिनांक=२१ जुलै २०१३}} {{महाराष्ट्र विधानसभा}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:अमरावती जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:अमरावती लोकसभा मतदारसंघ]] py5pi1a1i1rf49nls1bj1u6zpl5qbgi 0 68404 2710411 2677560 2026-09-17T21:18:38Z अभय नातू 206 /* निवडणूक निकाल */ 2710411 wikitext text/x-wiki '''काटोल विधानसभा मतदारसंघ - ४८''' हा [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र राज्य विधानसभे]]<nowiki/>च्या [[महाराष्ट्र विधानसभेच्या मतदारसंघांची यादी|२८८ मतदारसंघांपैकी]] एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार काटोल मतदारसंघात [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] नरखेड तालुका, काटोल तालुका आणि नागपूर (ग्रामीण) तालुक्यातील वाडी महसूल मंडळ (भाग- अ) गावे - बंधारा, कवडीमेट, सिरपूर, भूयारी, खैरी, आमगांव, ढगा, बाजारगांव, खापरी, शिवा, सावंगा, वंजारा, पाचनवरी, सातनवरी, मालेगांव (खुर्द), मालेगांव (बुद्रुक), पाद्रीखापा, मोहगांव (बुद्रुक), मोहगांव (खुर्द), धामना, लिंगा, पेठकाळडोंगरी, चंद्रपूर आणि व्याहाड यांचा समावेश होतो. काटोल हा विधानसभा मतदारसंघ [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ|रामटेक लोकसभा मतदारसंघात]] मोडतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|title=Wayback Machine|date=2009-02-19|website=web.archive.org|access-date=2022-10-28|archive-date=2009-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219014012/http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे]] श्री. [[अनिल देशमुख|अनिल वसंतराव देशमुख]] हे काटोल विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mls.org.in/pdf2022/budget/%E0%A5%A7%E0%A5%AA%20%E0%A4%B5%E0%A5%80%20%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%AF%20%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%20%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF.pdf|title=१४ वी महाराष्ट्र विधानसभा २०१९ सदस्यांचा संक्षिप्त जीवन परिचय|url-status=live}}</ref> ==मतदारसंघाची भौगोलिक व्याप्ती== काटोल विधानसभा मतदारसंघात खालील परिसरांचा समावेश होतो : * नरखेड तालुका * काटोल तालुका * नागपूर ग्रामीण तालुका : वाडी महसूल मंडळ (भाग- अ) गावे - #बंधारा, #कवडीमेट, #सिरपूर, भूयारी, खैरी, आमगांव, ढगा, बाजारगांव, खापरी, शिवा, सावंगा, वंजारा, पाचनवरी, सातनवरी, मालेगांव (खुर्द), मालेगांव (बुद्रुक), पाद्रीखापा, मोहगांव (बुद्रुक), मोहगांव (खुर्द), धामना, लिंगा, पेठकाळडोंगरी, चंद्रपूर आणि व्याहाड. == काटोल मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार == {| class="wikitable" !वर्ष !आमदार ! colspan="2" |पक्ष |- | align="center" colspan="4" |''[[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेश राज्य]] (१९५२-१९५६)'' |- | [[मध्य प्रदेश विधानसभा निवडणूक १९५२|१९५२]] | [[शंकर दौलत गेडाम]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | align="center" colspan="4" |''[[बॉम्बे राज्य]] (१९५६-१९६०)'' |- | [[बॉम्बे विधानसभा निवडणूक १९५७|१९५७]] | [[शंकर दौलत गेडाम]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | align="center" colspan="4" |''[[महाराष्ट्र राज्य]] (१९६० पासून)'' |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९६२|१९६२]] | [[शंकर दौलत गेडाम]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९६७|१९६७]] | जिवनलाल चांडक | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | | [[अपक्ष]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९७२|१९७२]] | [[शंकर दौलत गेडाम]] | bgcolor=turquoise| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रिक्वझिश्निस्ट)]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९७८|१९७८]] | मुकुंद गोविंद मानकर | rowspan="2" style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)/meta/color}}" | | rowspan="2" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९८०|१९८०]] | [[श्रीकांत जिचकार|श्रीकांत रामचंद्र जिचकार]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९८५|१९८५]] | rowspan="2" |[[सुनील शिवाजी शिंदे]] | style="background-color: {{भारतीय काँग्रेस (समाजवादी)/meta/color}}" | | [[भारतीय काँग्रेस (समाजवादी)]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९०|१९९०]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९५|१९९५]] | rowspan="4" |[[अनिल देशमुख|अनिल वसंतराव देशमुख]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | | [[अपक्ष]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९९|१९९९]] | rowspan="3" style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | rowspan="3" |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००४|२००४]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००९|२००९]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१४|२०१४]] | [[आशिष देशमुख|आशिष रणजित देशमुख]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१९|२०१९]] | [[अनिल वसंतराव देशमुख]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |- |[[२०२४ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक|२०२४]] | colspan="3" |निकाल २३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="abpmarathi2024">[https://marathi.abplive.com/elections Katol Assembly Election Result 2024], ABP Majha, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]''' || '''[[सलिल अनिल देशमुख]]''' || '''९३,४२०''' || '''४७.९२%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || Charansing Babulalji Thakur || ८४,८०५ || ४३.५०% |- | [[वंचित बहुजन आघाडी]] || दिनेश्वर तुळशीराम आडे || ४,५२० || २.३२% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || [[आशिष देशमुख|डॉ. आशिष रणजित देशमुख]] || ३,५१० || १.८०% |- | नोटा || नोटा || १,२०५ || ०.६२% |- | मताधिक्य || सलिल अनिल देशमुख || ८,६१५ || ४.४२% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/katol-maharashtra-assembly-constituency Katol Assembly Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]''' || '''[[अनिल देशमुख]]''' || '''९६,८४२''' || '''५१.१४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || Charansing Babulalji Thakur || ७९,७८४ || ४२.१३% |- | [[वंचित बहुजन आघाडी]] || दिनेश गणवंतराव तुळे || ४,८५० || २.५६% |- | नोटा || नोटा || १,३१५ || ०.६९% |- | मताधिक्य || अनिल देशमुख || १७,०५८ || ९.०१% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/katol-maharashtra-assembly-constituency Katol Assembly Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[आशिष देशमुख|डॉ. आशिष रणजित देशमुख]]''' || '''७०,७०१''' || '''३९.६९%''' |- | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] || [[अनिल देशमुख]] || ५५,३४४ || ३१.०७% |- | [[शिवसेना]] || राजु हरिश्चंद्र हरणे || ३१,७७६ || १७.८४% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || दिनेश गणवंतराव तुळे || ६,०५३ || ३.४०% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || विजय नथ्थूजी डोंगरे || ३,५२० || १.९८% |- | नोटा || नोटa || ९६५ || ०.५४% |- | मताधिक्य || डॉ. आशिष रणजित देशमुख || १५,३५७ || ८.६२% |} === २००९ निवडणूक <ref name="abpmarathi2009">[https://marathi.abplive.com/elections Katol Assembly Election Results 2009], ABP Majha, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]''' || '''[[अनिल देशमुख]]''' || '''६८,१४३''' || '''४१.१३%''' |- | [[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (आठवले)|रिपाई (अ)]] || Charansing Babulalji Thakur || ३५,९४० || २१.६९% |- | [[शिवसेना]] || Kiran Krishnarao Pandav || ३१,३७२ || १८.९३% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || Rahul Virendra Deshmukh || १०,१२० || ६.११% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || Dr. Sunilbhau Vishwanathji Narnaware || २,५१२ || १.५२% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || Adv. Ulhas Shalikeram Dupare || २,५०१ || १.५१% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || Dongre Vijay Natthuji || २,१२६ || १.२८% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || Dinesh Gunwantrao Tule || १,३५१ || ०.८२% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || Prashant Laxmanrao Pawar || १,१३३ || ०.६८% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || Sheikh Lukmanbhai Haidarmiya || १,०७२ || ०.६५% |- | [[डेमोक्रॅटीक सेक्युलर पार्टी|डेसेपा]] || Chandrashekhar Narayanrao Kumbhare || १,०५१ || ०.६३% |- | [[गोंडवाना गणतंत्र पार्टी|गोंगपा]] || Ramesh Shamrao Maraskolhe || १,०४६ || ०.६३% |- | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झामुमो]] || Ganesh Suryabhanji Salam || ८१५ || ०.४९% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || Thakare Prabhakar Pundlik || ६९६ || ०.४२% |- | [[राष्ट्रीय क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष|सपा]] || Sofi Mahammad Junaidbab Sofi || ३२२ || ०.१९% |- | मताधिक्य || अनिल देशमुख || ३२,२०३ || १९.४४% |} === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/katol-maharashtra-assembly-constituency Katol Assembly Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]''' || '''[[अनिल देशमुख]]''' || '''८४,५२०''' || '''५६.४०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || Charansing Babulalji Thakur || ५२,४१० || ३४.९७% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || सूर्यभान कांबळे || ७,८२० || ५.२२% |- | मताधिक्य || अनिल देशमुख || ३२,११० || २१.४३% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/katol-maharashtra-assembly-constituency Katol Assembly Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]''' || '''[[अनिल देशमुख]]''' || '''६२,५१०''' || '''४८.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[सुनील छत्रपाल केदार]] || ४६,३२० || ३५.७१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || नामदेवराव हरणे || १८,४५० || १४.२३% |- | मताधिक्य || अनिल देशमुख || १६,१९० || १२.४९% |} === १९९५ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Katol_Assembly_constituency Katol Assembly constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[अनिल देशमुख]]''' || '''५८,४२०''' || '''४४.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[सुनील छत्रपाल केदार]] || ४५,६१० || ३४.७६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || मारोतराव ठाकरे || २१,४५० || १६.३४% |- | मताधिक्य || अनिल देशमुख || १२,८१० || ९.७४% |} === १९९० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सुनील छत्रपाल केदार]]''' || '''४९,५२०''' || '''४५.२०%''' |- | [[जनता दल]] || [[अनिल देशमुख]] || ३८,५१० || ३५.१३% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || मारोतराव ठाकरे || १८,२५० || १६.६५% |- | मताधिक्य || सुनील छत्रपाल केदार || ११,०१० || १०.०७% |} === १९८५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]]''' || '''[[सुनील छत्रपाल केदार]]''' || '''३८,६५०''' || '''४३.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[श्रीकांत रामचंद्र जिचकार|डॉ. श्रीकांत रामचंद्र जिचकार]] || ३२,४५० || ३६.१८% |- | [[शेकाप|शे शेतकरी कामगार पक्ष]] || [[शंकरराव दौलतराव देशमुख]] || १७,८५० || १९.९०% |- | मताधिक्य || सुनील छत्रपाल केदार || ६,२०० || ६.९२% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[श्रीकांत रामचंद्र जिचकार|डॉ. श्रीकांत रामचंद्र जिचकार]]''' || '''३५,६२०''' || '''४९.१०%''' |- | [[शेकाप|शे शेतकरी कामगार पक्ष]] || [[शंकरराव दौलतराव देशमुख]] || २६,४५० || ३६.४१% |- | [[जनता पक्ष]] || रामकृष्ण पाटील || ९,५१० || १३.०९% |- | मताधिक्य || डॉ. श्रीकांत रामचंद्र जिचकार || ९,१७० || १२.६९% |} === १९७८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]''' || '''[[मुकुंदराव तुळशीरामजी शिंदे]]''' || '''३२,४५०''' || '''४४.६०%''' |- | [[शेकाप|शे शेतकरी कामगार पक्ष]] || [[शंकरराव दौलतराव देशमुख]] || २४,६२० || ३३.८४% |- | [[जनता पक्ष]] || बळवंतराव ढाके || १४,८५० || २०.४२% |- | मताधिक्य || मुकुंदराव तुळशीरामजी शिंदे || ७,८३० || १०.७६% |} === १९७२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[शेकाप|शे शेतकरी कामगार पक्ष]]''' || '''[[शंकरराव दौलतराव देशमुख]]''' || '''३१,५२०''' || '''४८.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || जी. आर. नायक || २५,६१० || ३९.५०% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || व्ही. जी. देशपांडे || ७,७१० || ११.९०% |- | मताधिक्य || शंकरराव दौलतराव देशमुख || ५,९१० || ९.१०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[जी. आर. नायक]]''' || '''२६,८५०''' || '''४६.८०%''' |- | [[शेकाप|शे शेतकरी कामगार पक्ष]] || [[शंकरराव दौलतराव देशमुख]] || २३,५४० || ४१.०२% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || आर. पी. काळे || ६,९८० || १२.१८% |- | मताधिक्य || जी. आर. नायक || ३,३१० || ५.७८% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[शेकाप|शे शेतकरी कामगार पक्ष]]''' || '''[[शंकरराव दौलतराव देशमुख]]''' || '''२५,६४०''' || '''५२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || जी. आर. नायक || २१,५२० || ४३.७५% |- | मताधिक्य || शंकरराव दौलतराव देशमुख || ४,१२० || ८.३५% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[शेकाप|शे शेतकरी कामगार पक्ष]]''' || '''[[शंकरराव दौलतराव देशमुख]]''' || '''२४,५१०''' || '''५४.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || पंजाबराव हुकमीचंद शहा || २०,२१० || ४५.२०% |- | मताधिक्य || शंकरराव दौलतराव देशमुख || ४,३०० || ९.६०% |} === १९५२ निवडणूक (मध्य प्रदेश राज्य) <ref name="mp1952">[https://en.wikipedia.org/wiki/1952_Madhya_Pradesh_Legislative_Assembly_election 1952 Madhya Pradesh Legislative Assembly election], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[शेकाप|शे शेतकरी कामगार पक्ष]]''' || '''[[शंकरराव दौलतराव देशमुख]]''' || '''२२,४५०''' || '''५३.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || पंजाबराव हुकमीचंद शहा || १९,५८० || ४६.६०% |- | मताधिक्य || शंकरराव दौलतराव देशमुख || २,८७० || ६.८०% |} == बाह्य दुवे == *{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S13/partycomp139.htm | प्रकाशक=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] | भाषा=इंग्लिश | title=भारतीय निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर {{लेखनाव}} निवडणुकांतील इ.स. १९७८ पासूनच्या निवडणुकांचे पक्षनिहाय मतदानाच्या टक्केवारीचे तुलनात्मक विश्लेषण | ॲक्सेसदिनांक=२० जुलै, इ.स. २०१३}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्र विधानसभा}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:रामटेक लोकसभा मतदारसंघ]] i423szlm9zw0s9bdime3vnmeptzzhdb 0 74154 2710324 1162488 2026-09-17T13:52:23Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2710324 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Trak peltasta.jpg|thumb|upright|योद्ध्याचे एक चित्र]] '''योद्धा''' हा [[युद्ध]] किंवा [[लढाई]]मध्ये विशेष प्राविण्य असलेला संरक्षक असतो. सुरुवातीच्या काळातील मानवी समाजातही योद्ध्यांचे अस्तित्व असल्याचे दिसून येते.<ref>{{cite book |last=Grant |first=R.G. |url=https://archive.org/details/warrior00rggr/page/8 |title=Warrior: A Visual History of the Fighting Man |date=2007 |publisher=Penguin |isbn=978-0-7566-3203-8 |page=[https://archive.org/details/warrior00rggr/page/8 8]}}</ref> अभ्यासकांच्या मते, [[पॉन्टिक-कॅस्पियन गवत प्रदेश|पॉन्टिक-कॅस्पियन प्रदेशातील]] घोडदळ असलेले [[यामनाया संस्कृती|यामनाया संस्कृतीचे]] योद्धे [[इंडो-युरोपीय भाषांचे स्थलांतर|इंडो-युरोपीय स्थलांतर]] आणि युरेशियामध्ये [[इंडो-युरोपीय भाषा समूह|इंडो-युरोपीय भाषांच्या]] प्रसारात महत्त्वाचे ठरले.<ref>{{cite journal |last=Gibbons |first=Ann |title=Thousands of horsemen may have swept into Bronze Age Europe, transforming the local population |journal=Science |date=21 February 2017 |url=https://www.science.org/content/article/thousands-horsemen-may-have-swept-bronze-age-europe-transforming-local-population}}</ref><ref>{{cite news |last=Barras |first=Colin |title=Story of most murderous people of all time revealed in ancient DNA |url=https://www.newscientist.com/article/mg24132230-200-story-of-most-murderous-people-of-all-time-revealed-in-ancient-dna/ |work=[[New Scientist]] |date=27 March 2019}}</ref> योद्ध्यांद्वारे वापरली जाणारी बहुतांश मूलभूत शस्त्रे ही उतरंडप्रधान समाजव्यवस्थेच्या उदयापूर्वीच अस्तित्वात आली होती. [[धनुष्यबाण]], [[गदा]], [[भाला]], [[तलवार]] आणि इतर [[धारदार शस्त्रे]] मोठ्या प्रमाणावर वापरात होती. तथापि, [[धातुशास्त्र|धातुशास्त्राच्या]] नवीन शोधांमुळे या शस्त्रांची मारक क्षमता आणि प्रभावीपणा अधिक वाढला.<ref>{{cite book |last=Grant |first=R.G. |url=https://archive.org/details/warrior00rggr/page/14 |title=Warrior: A Visual History of the Fighting Man |date=2007 |publisher=Penguin |isbn=978-0-7566-3203-8 |page=[https://archive.org/details/warrior00rggr/page/14 14]}}</ref> {{विस्तार}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:युद्ध]] rlgij0jijcy1grigrnpqa414w691he1 0 74897 2710387 2708358 2026-09-17T19:33:50Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710387 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''शक्ती वासुदेवन''' तथा '''प्रशांत वासुदेवन''' हे प्रामुख्याने [[तमिळ चित्रपट|तमिळ चित्रपटांमध्ये]] काम करणारe एक भारतीय अभिनेतe आहे.<ref>{{cite news |title=Shakthi Vasudevan Biography |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Shakthi-Vasudevan |work=The Times of India |access-date=7 September 2026}}</ref> हा दिग्दर्शक [[पी. वसु]] यांचा मुलगा आहे व याने आपल्या अभिनयाची सुरुवात वडिलांच्या चित्रपटांमधून बालकलाकार म्हणून केली.<ref>{{cite news |title=P Vasu’s son Shakthi to break new ground |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/p-vasus-son-shakthi-to-break-new-ground/article4423456.ece |work=The Hindu |date=17 February 2013}}</ref> अभिनेता म्हणून त्यांची पहिली मुख्य भूमिका ''[[थोट्टाल पू मलरुम]]'' (२००७) या चित्रपटात होती.<ref>{{cite news |title=Thottal Poo Malarum Review |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-1/thottal-poo-malarum.html |work=Behindwoods |access-date=7 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यानंतर त्यानीे अभिनेता म्हणून मर्यादित यश मिळवले, ज्यात प्रामुख्याने ''[[निनाइथाले इनिक्कुम (२००९ चित्रपट)|निनाइथाले इनिक्कुम]]'' (२००९) आणि त्यांच्या वडिलांचा कन्नड चित्रपट ''[[शिवलिंग (२०१६ चित्रपट)|शिवलिंग]]'' (२०१६) यांमधील त्यांच्या भूमिका उल्लेखनीय आहेत.<ref>{{cite news |title=Shivalinga Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/shivalinga/movie-review/50961805.cms |work=The Times of India |date=12 February 2016}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] g4iblay5p2f2ogiwirjf0fn8pkq5v5b 14 86435 2710478 631340 2026-09-18T04:45:41Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:देशानुसार कंपन्या]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710478 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भारतातील कंपन्या| ]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था|कंपन्या]] smmxb9omb84zk2in6vcfacqzw4b35ri 10 94953 2710534 1431412 2026-09-18T11:36:01Z Dharmadhyaksha 28394 {{पान काढा}} 2710534 wikitext text/x-wiki {{पान काढा|कारण=हा [[:साचा:भारताचे संविधान]] सारखाच आहे.}} {| align=right style="margin-left: 15px; text-align: center; border:1px solid #000; padding:1px; font-size: 90%; width: 200px;background-color:#FFF" class="box" |- |<div style="text-align:center;margin:0px;color:#000;padding:0px; background-color:#ccccff;font-size:14px;">'''[[भारत]]'''</div> <div style="margin: 2px 0px;">[[Image:Emblem_of_India.svg‎|108px|none]]</div> <small>This article is part of the series:</small><br /> '''[[भारतीय संविधान]]'''<small> <div style="background-color:#FFF;"> <div class="NavFrame" style="background-color:#ccccff;padding: 1px;"></div> |- |style="text-align: center;"|[[Image:Constitution of India.jpg‎|108px|none]] |- | '''[[Preamble to the Constitution of India|Preamble]]''' <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:1px solid #800000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:center;margin:0px;color:#000"><b>PARTS</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:center;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {| cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" style="background-color:white;" |- | '''[[Fundamental Rights in India|Fundamental Rights]]'''<br>'''PART'''<br>[[Part One of the Constitution of India|I]] ∙ [[Part Two of the Constitution of India|II]] ∙ [[भारतातील मूलभूत हक्क|III]] ∙ [[Part Four of the Constitution of India|IV]] ∙ [[Part Five of the Constitution of India|V]] ∙ [[Part Six of the Constitution of India|VI]] ∙ [[Part Seven of the Constitution of India|VII]] <br> [[Part Eight of the Constitution of India|VIII]] ∙ [[Part Nine of the Constitution of India|IX]] ∙ [[Part Ten of the Constitution of India|X]] ∙ [[Part Eleven of the Constitution of India|XI]]&nbsp; ∙ [[Part Twelve of the Constitution of India|XII]] ∙ [[Part Thirteen of the Constitution of India|XIII]] ∙ [[Part Fourteen of the Constitution of India|XIV]] <br> [[Part Fifteen of the Constitution of India|XV]] ∙ [[Part Sixteen of the Constitution of India|XVI]] ∙ [[Part Seventeen of the Constitution of India|XVII]] ∙ [[Part Eighteen of the Constitution of India|XVIII]] ∙ [[Part Nineteen of the Constitution of India|XIX]] ∙ [[Part Twenty of the Constitution of India|XX]] ∙ [[Part Twenty-one of the Constitution of India|XXI]] <br> [[Part Twenty-two of the Constitution of India|XXII]] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:1px solid #800000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:center;margin:0px;color:#000"><b>SCHEDULES</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:center;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {| cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" style="background-color:white;" |- |[[First Schedule of the Constitution of India|First]] ∙ [[Second Schedule of the Constitution of India|Second]] ∙ [[Third Schedule of the Constitution of India|Third]] ∙ [[Fourth Schedule of the Constitution of India|Fourth]] ∙ [[Fifth Schedule of the Constitution of India|Fifth]] <br> [[Sixth Schedule of the Constitution of India|Sixth]] ∙ [[Seventh Schedule of the Constitution of India|Seventh]] ∙ [[Eighth Schedule of the Constitution of India|Eighth]] ∙ [[Ninth Schedule of the Constitution of India|Ninth]] <br> [[Tenth Schedule of the Constitution of India|Tenth]] ∙ [[Eleventh Schedule of the Constitution of India|Eleventh]] ∙ [[Twelfth Schedule of the Constitution of India|Twelfth]] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:1px solid #800000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:center;margin:0px;color:#000"><b>APPENDICES</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:center;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {| cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" style="background-color:white;" |- |[[Appendix One of the Constitution of India|I]] ∙ [[Appendix Two of the Constitution of India|II]] ∙ [[Appendix Three of the Constitution of India|III]] ∙ [[Appendix Four of the Constitution of India|IV]] ∙ [[Appendix Five of the Constitution of India|V]] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:1px solid #800000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:center;margin:0px;color:#000"><b>[[Amendment of the Constitution of India|AMENDMENTS]]</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:center;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {| cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" style="background-color:white;" |- |[[List of amendments of the Constitution of India|List]] ∙ [[First Amendment of the Constitution of India|1]] ∙ [[Tenth Amendment of the Constitution of India|10]] ∙ [[Thirty-eighth Amendment of the Constitution of India|38]] ∙ [[Thirty-ninth Amendment of the Constitution of India|39]] ∙ [[Forty-second Amendment of the Constitution of India|42]] |} </div> </div> |- |style="font-size:95%; padding: 0 5px 0 5px;" align=right| ---- {{Collapsible list |title = '''[[Politics of India]]''' |frame_style = border:1px solid #800000;padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = text-align:center;display:none; |1 = [[भारत सरकार]] |2 = [[Elections in India|Elections]] |3 = [[List of political parties in India|Political Parties]] |4 = [[States and territories of India|Local & State Govt.]] }} ---- <small>[[List of national constitutions|Other countries]]</small>{{·}}&nbsp;'''[[Portal:Law|Law&nbsp;Portal]]'''<br> {{navbar|Indian Constitution TOC|nodiv=1|plain=1}} |}<noinclude> [[वर्ग:अपूर्ण लेख]] </noinclude> af5mklggxmp4bmn8xl7riqsg1crhwxs 0 146188 2710330 2455720 2026-09-17T14:46:01Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710330 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian President House.jpg|300 px|इवलेसे|[[नवी दिल्ली]]मधील राष्ट्रपती भवन]] '''राष्ट्रपती भवन''' (पूर्वीचे व्हायसरॉय हाऊस) हे [[नवी दिल्ली]]<nowiki/>तील राजपथाच्या पश्चिमेस स्थित असलेले [[भारताचे राष्ट्रपती|भारताच्या राष्ट्रपतीं]]<nowiki/>चे अधिकृत निवासस्थान आहे. राष्ट्रपती भवन म्हणजे फक्त ३४० खोल्या असलेल्या मुख्य इमारतीचा उल्लेख होऊ शकतो, ज्यामध्ये राष्ट्रपतींचे अधिकृत निवासस्थान तसेच ज्यात रिसेप्शन हॉल, अतिथी खोल्या आणि कार्यालये देखील आहेत किंवा या इमारतीबरोबरच तिथे असलेल्या संपूर्ण १३० हेक्टर (३२० एकर) जागेलासुद्धा राष्ट्रपती भवन म्हणले जाऊ शकते. यात विस्तीर्ण राष्ट्रपती गार्डन (मोगल गार्डन), अनेक बागा, अंगरक्षक आणि कर्मचाऱ्यांची घरे, तबेले, इतर कार्यालये आणि इतर सुविधांचा समावेश आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने हे जगातील सर्वांत मोठे राष्ट्रप्रमुखांचे निवासस्थान आहे. == इतिहास == फोर्ट विल्यमचे गव्हर्नर जनरल एकोणीसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत बेल्वेदेर हाऊस, कोलकाता येथे रहात असत. त्यानंतर गव्हर्मेंट हाऊस, [[कोलकाता]] (आत्ताचे राजभवन, कोलकाता) बांधण्यात आले. [[लॉर्ड वेलस्ली]]च्या आज्ञेप्रमाणे १७९९ ते १८०३ या काळात एक भव्य राजमहाल बांधण्यात आला. आणि १८५४ मध्ये [[बंगाल]]<nowiki/>च्या लेफ्टनंट गव्हर्नरने तिथे राहण्यास सुरुवात केली. डिसेंबर १९११ मध्ये दिल्ली दरबाराच्यावेळी नवी दिल्लीमध्ये ब्रिटिश व्हॉईसरॉयसाठी नवीन निवासस्थान बांधण्याचा निर्णय घेण्यात आला, कारण आता भारताची राजधानी कोलकात्याहून दिल्लीला हलवण्यात येणार होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/the-history-of-rashtrapati-bhavan-the-official-home-of-the-president-of-india-1343022754-1|title=The history of Rashtrapati Bhavan : The official home of the President of India|दिनांक=2012-07-23|संकेतस्थळ=Jagranjosh.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-11-28|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128112810/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/the-history-of-rashtrapati-bhavan-the-official-home-of-the-president-of-india-1343022754-1|url-status=dead}}</ref> जुन्या दिल्लीच्या दक्षिणेला नवी दिल्ली हे शहर वसवण्याचा आराखडा तयार करण्यात आला तेव्हा, भारताच्या व्हॉईसरॉयच्या नवीन राजवाड्यासाठी विस्तीर्ण जागा आणि महत्त्वाचे स्थान राखून ठेवण्यात आले.  या व्हॉईसरॉय हाऊससाठी आणि त्याच्या जवळच्या सचिवालय इमारतींसाठी सुमारे ४,००० एकर जागेचे संपादन करण्यात आले. यासाठी इथे असलेली रायसीना आणि माल्चा ही गावे आणि तेथील ३०० कुटुंबे भूसंपादन कायद्याच्या अंतर्गत विस्थापित करण्यात  आली.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/8681785/New-Delhi-villagers-seek-compensation-100-years-after-being-evicted-by-Raj.html</ref> ब्रिटिश वास्तुरचनाकार एडविन लॅंडसीअर ल्युटेन्स याला वास्तुच्या आराखड्याची प्राथमिक जबाबदारी देण्यात आली. पूर्ण झालेली वास्तू बरीचशी ल्युटेन्सने हर्बर्ट बेकरला [[शिमला]] येथून पाठवलेल्या रेखाचित्राप्रमाणेच होती. ल्युटेन्सच्या या डिझाईनमधील रंग आणि तपशीलांवर भारतीय वास्तुकलेचा प्रभाव आहे.  व्हॉईसरॉय हाऊस आणि सचिवालयाच्या इमारती बांधण्याचे काम ल्युटेन्स आणि बेकार यांनी मैत्रीपूर्ण वातावरणात सुरू केले. व्हॉईसरॉय हाऊसच्या समोरील सचिवालयाच्या इमारतींचे काम बेकर करणार होता. सुरुवातीच्या आराखड्यानुसार व्हॉईसरॉय हाऊस  रायसीना टेकडीवर बांधले जाणार होते आणि सचिवालयाच्या इमारती खालच्या बाजूला असणार होत्या. नंतर या दोन्ही इमारती पठारावर बांधण्याचे ठरले. व्हॉईसरॉय हाऊस  ४०० यार्ड मागे असणार होते. ल्युटेन्सला  व्हॉईसरॉय हाऊस उंचावर हवे होते, त्याला ते ठरलेल्या जागेपासून मागे आणावे लागले, यावरून त्याचे आणि बेकरचे वाद झाले. ल्युटेन्सने सुमारे २० वर्षे जवळजवळ दरवर्षी भारत ते  [[इंग्लंड]] असा प्रवास केला आणि दोन्ही देशात व्हॉईसरॉय हाऊसच्या बांधकामासाठी काम केले. लॉर्ड हार्डिंग्जने आर्थिक तरतुदीत कपात केल्यामुळे ल्युटेन्सने राष्ट्रपती भवनाचा आकार १३,०००,००० घनफुटांवरून ८,५००,००० घनफुटांवर आणला. खर्च कमी करण्याचा आदेश  हार्डिंग्जने दिला असला, तरी या वास्तूची भव्यता कमी होऊ नये, असे त्याचे म्हणणे होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=YVQJvcI1XeoC&pg=PA320&dq=The+Life+of+Sir+Edwin+Lutyens+viceroy+house&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjHlNb45ozmAhWFQN4KHSnMBGYQ6AEIOzAD#v=onepage&q=The%20Life%20of%20Sir%20Edwin%20Lutyens%20viceroy%20house&f=false|title=A History of Interior Design|last=Pile|first=John F.|date=2005|publisher=Laurence King Publishing|isbn=978-1-85669-418-6|language=en}}</ref> जेव्हा चक्रवर्ती [[चक्रवर्ती राजगोपालाचारी|राजगोपालाचारी]] यांनी पहिले भारतीय गव्हर्नर जनरल म्हणून पदभार स्वीकारला आणि ते या इमारतीत राहायला आले, तेव्हा त्यांनी  केवळ काही खोल्यांचाच वापर केला. तो आता राष्ट्रपतींच्या कुटुंबाच्या वास्तव्याचा भाग आहे आणि पूर्वीच्या व्हॉईसरॉयच्या वास्तव्याच्या भागाचे रूपांतर  अतिथींसाठीच्या खोल्यात करण्यात आले. भारताला भेट देणारे परदेशी राष्ट्रप्रमुख येथे राहतात. == रचना == राष्ट्रपती भवनात ४ मजले आणि ३४० खोल्या आहेत. चटई क्षेत्र २००,००० चौ.फूट (१९,००० चौ.मी.) आहे. या बांधकामासाठी १ अब्ज विटांचा तसेच ३०,००,००० घन फूट दगडांचा वापर करण्यात आला. इमारतीचे डिझाईन बरोक शैलीतील आहे. यामध्ये ताकद आणि राजाचा अधिकार दाखवण्यासाठी अनेक क्लासिक चिन्हे वापरली जातात. डिझाईन तयार करण्याची प्रक्रिया बराच काल चाललेली, किचकट आणि राजकीय वादाने रंगलेली होती. ल्युटेन्सची सुरुवातीची रेखाचित्रे संपूर्णपणे युरोपियन पद्धतीची होती. भारतातील स्थानिक बांधकाम परंपरा त्याला फारच प्राथमिक वाटत असे, त्याबद्दलचा त्याचा अनादर या रेखाचित्रांमध्ये दिसून येत होता. नंतर ही इमारत सभोवलाताशी चांगल्याप्रकारे एकरूप होण्यासाठी स्थानिक परिसराचे प्रतिबिंब त्यात दिसले पाहिजे, असे ठरले. बऱ्याच राजकीय चर्चेनंतर, ल्युटेन्सने स्थानिक इंडो-सारासेनिक नक्षी वापरण्याचे कबूल केले, पण ही नक्षी केवळ इमारतीच्या बाह्य भागावर सजावटीसाठी वापरण्यात आली. इमारत १९२९ मध्ये पूर्ण झाली आणि नवी दिल्लीबरीबर १९३१ साली तिचे उद्घाटन झाले. ही इमारत पूर्ण होण्यासाठी १७ वर्षे लागली आणि त्यानंतर १८ वर्षांनी भारत स्वतंत्र झाला. [[इ.स. १९४७|१९४७]] साली भारत स्वतंत्र झाल्यावर तिथे गव्हर्नर-जनरल राहत असत. [[इ.स. १९५०|१९५०]] साली भारत प्रजासत्ताक झाल्यावर या वास्तूचे नामकरण “राष्ट्रपती भवन” असे करण्यात आले. ==चित्र दालन== {{चित्र दालन |title=राष्ट्रपती भवन |width=180 |align=center |File:Rashtrapati Bhavan flank perspective.jpg|मध्य घुमट |File:Canon outside the entrance to Rashtrapati Bhawan, Delhi.jpg|प्रवेशद्वाराजवळील तोफ |File:Rashtrapati Bhavan-4.jpg|भिंतीवरील हत्तींचे पुतळे |File:Rashtrapati Bhawan illuminated 2010 ashish17.JPG|[[प्रजासत्ताक दिन]]ानिमित्त केलेली रोषणाई |File:Fountain near the Indian President' residence.jpg|भारतीय राष्ट्रपतींच्या निवासस्थानाजवळ फव्वारा }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://presidentofindia.nic.in/rashtrapati_bhavan.html राष्ट्रपती भवन] {{कॉमन्स वर्ग|Rashtrapati Bhavan|राष्ट्रपती भवन}} [[वर्ग:नवी दिल्लीमधील इमारती व वास्तू]] [[वर्ग:भारतातील शासकीय इमारती]] pbltry6x5093u909w43mx44g14njlpq 0 179803 2710515 2700786 2026-09-18T10:33:54Z ~2026-50424-14 187514 /* */ 2710515 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''गणपती दादा लाड''' ऊर्फ '''जी.डी.बापू लाड''' (जन्म : धनगर जातीत कुंडल, [[सांगली जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]], ४ डिसेंबर, इ.स. १९२२; निधन : पुणे, [[१४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. २०११]]) भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातल्या [[नाना पाटील]] यांच्या प्रतिसरकारच्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल समजले जाणारे अग्रणी लढवय्या होते.{{संदर्भ हवा}} ==इतिहास== त्यांनी १९४२ मध्ये [[महात्मा गांधी|महात्मा गांधींच्या]] आदेशाला प्रतिसाद देऊन भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात भाग घेतला. यासाठी त्यांनी [[पुणे|पुण्यात]] [[आयुर्वेद|आयुर्वेदाचे]] शिक्षण सोडून दिले. तासगांव येथे युनियन जॅक उतरवून त्याजागी तिरंगा फडकवण्याच्या आंदोलनात त्यांनी हिरिरीने भाग घेतला. स्वातंत्र्यलढ्याच्या या आंदोलनासाठी लागणारा खर्च व हत्यारे खरेदीसाठी त्यांनी शेणोली व धुळेयेथे रेल्वेगाडी लुटली होती. पुढे क्रांतिसिंह [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकार चळवळीचे सेनापतिपद त्यांनी सांभाळले. देशात ब्रिटिश सत्तेचा अंमल असताना त्यावेळच्या संयुक्त सातारा जिल्ह्यात प्रतिसरकार होते. ==तुफानी दल== [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकारमध्ये विविध दलांची स्थापना झाली. त्यातल्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल '''जी.डी. लाड''' होते.या तुफान सेनेचे '''क्रांतीवीर कॅप्टन [[आकाराम ज्ञानदेव पवार]]''' होते. या दलाची कुंडल येथे युद्धशाळा होती. या युद्धशाळेतून प्रशिक्षित अशा पाच हजारांवर जवानांच्या दोनशे शाखा स्वातंत्रपूर्व काळात गावोगाव काम करीत. तलवारी, जांबिया या परंपरांगत हत्याराबरोबरच पिस्तूल बॉंबगोळे फेकण्याचे प्रशिक्षण या जवानांना होते. प्रतिसरकारने गावटग्यांवर बसवलेल्या दहशतीमुळे या सरकारची पत्री सरकार अशी ओळख तयार झाली. [[नागनाथअण्णा नायकवडी]], [[उत्तमराव पाटील]] या सहकाऱ्यांसोबत साडेपाच लाखांचा धुळे खजिना लुटणाऱ्या या क्रांतिकारकांचे नेतृत्व बापू लाड यांनी केले. या लुटीवेळी त्यांच्या पोटरीत पोलिसांनी मारलेली गोळी घुसली. ही गोळी घेऊन ते मैलोन्‌मैल चालले. '''बापूंना''' आणि [[आकाराम ज्ञानदेव पवार]] (दादा) यांना पकडण्यासाठी सरकारने रोख बक्षीस जाहीर केले होये, पण ते शेवटपर्यंत सापडलेच नाहीत. ==भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर== कष्टकऱ्यांसाठी, जी.डी. बापू यांनी हाच कष्टदायक प्रवास स्वातंत्र्यानंतर सुरू ठेवला. कष्टकरी, दलित,कामगार, शेतकरी यांच्या लढ्यात सदैव अग्रभागी राहिलेल्या जीडी (बापू) यांचा महाराष्ट्रातील प्रमुख विरोधी पक्ष असलेल्या शेतकरी कामगार पक्षाच्या स्थापनेत पुढाकार राहिला. पुढे त्यांनी कम्युनिस्ट पक्षाचे बरीच वर्षे काम केले. कष्टकरी, दलित, आदिवासींचे अनेक लढे ते आयुष्यभर लढले. शिक्षणाच्या खासगीकरणाविरोधातही ते रस्त्यावर आले. ==पुस्तक== * पेटलेले पारतंत्र्य व धुमसते स्वातंत्र्य (जी.डी बापू यांचे आत्मचरित्र, प्रकाशन - ९-८-१९८६) * लाड फाऊंडेशनतर्फे जी.डी. लाड यांच्या चरित्रावर प्रकाशझोत टाकणाऱ्या "जी.डी. बापू लाड आत्मकथन : एक संघर्ष यात्रा‘ या ग्रंथाचे प्रकाशन कोल्हापूर येथे १७ मे २०१५ रोजी झाले. मुलांसाठी जी.डी. लाड यांच्या विषयी अनेक छोटी छोटी पुस्तके प्रकाशित करण्याचा लाड प्ररातिष्ठानचा मनोदय आहे. ==सन्मान== * कोल्हापूर विद्यापीठाच्या दीक्षान्त सोहळ्यात '''क्रांतिअग्रणी जी. डी. लाड (बापू)''' यांना सन्माननीय डी. लिट. ही पदवी प्रदान करण्यात आली. (१२-३-२०११), * लाड फाउंडेशनच्या वतीने प्रतिवर्षी क्रांतिअग्रणी पुरस्कार दिला जातो. २०१४ सालचा पुरस्कार डॉ. [[आ.ह. साळुंखे]] यांना दिला गेला. २०१० साली हा पुरस्कार डॉ. [[प्रकाश आमटे]] यांना, तर २०१२ साली [[बाबा आढाव]] यांना प्रदान झाला होता. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लाड, गणपत}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 70sq0b4f8dqslshkmngkbe38cfjcxzp 2710517 2710515 2026-09-18T10:48:12Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2710517 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''गणपती दादा लाड''' ऊर्फ '''जी.डी.बापू लाड''' ([[४ डिसेंबर]], [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[१४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. २०११|२०११]]) भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातल्या [[नाना पाटील]] यांच्या प्रतिसरकारच्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल समजले जाणारे अग्रणी लढवय्या होते. ४ डिसेंबर १९२२ रोजी तत्कालीन दक्षिण सातारा जिल्ह्यातील औंध संस्थानातील कुंडल येथे एका शेतकरी कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/solapur/satara-field-marshal-of-satara-counter-government-revolutionary-dr-g-d-bapu-lads-101st-birth-anniversary-today-aak11 |title=सातारा प्रतिसरकारचे फिल्ड मार्शल, क्रांतिअग्रणी डॉ. जी. डी. बापू लाड यांची आज १०१वी जयंती |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref>{{संदर्भ हवा}} ==इतिहास== त्यांनी १९४२ मध्ये [[महात्मा गांधी|महात्मा गांधींच्या]] आदेशाला प्रतिसाद देऊन भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात भाग घेतला. यासाठी त्यांनी [[पुणे|पुण्यात]] [[आयुर्वेद|आयुर्वेदाचे]] शिक्षण सोडून दिले. तासगांव येथे युनियन जॅक उतरवून त्याजागी तिरंगा फडकवण्याच्या आंदोलनात त्यांनी हिरिरीने भाग घेतला. स्वातंत्र्यलढ्याच्या या आंदोलनासाठी लागणारा खर्च व हत्यारे खरेदीसाठी त्यांनी शेणोली व धुळेयेथे रेल्वेगाडी लुटली होती. पुढे क्रांतिसिंह [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकार चळवळीचे सेनापतिपद त्यांनी सांभाळले. देशात ब्रिटिश सत्तेचा अंमल असताना त्यावेळच्या संयुक्त सातारा जिल्ह्यात प्रतिसरकार होते. ==तुफानी दल== [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकारमध्ये विविध दलांची स्थापना झाली. त्यातल्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल '''जी.डी. लाड''' होते.या तुफान सेनेचे '''क्रांतीवीर कॅप्टन [[आकाराम ज्ञानदेव पवार]]''' होते. या दलाची कुंडल येथे युद्धशाळा होती. या युद्धशाळेतून प्रशिक्षित अशा पाच हजारांवर जवानांच्या दोनशे शाखा स्वातंत्रपूर्व काळात गावोगाव काम करीत. तलवारी, जांबिया या परंपरांगत हत्याराबरोबरच पिस्तूल बॉंबगोळे फेकण्याचे प्रशिक्षण या जवानांना होते. प्रतिसरकारने गावटग्यांवर बसवलेल्या दहशतीमुळे या सरकारची पत्री सरकार अशी ओळख तयार झाली. [[नागनाथअण्णा नायकवडी]], [[उत्तमराव पाटील]] या सहकाऱ्यांसोबत साडेपाच लाखांचा धुळे खजिना लुटणाऱ्या या क्रांतिकारकांचे नेतृत्व बापू लाड यांनी केले. या लुटीवेळी त्यांच्या पोटरीत पोलिसांनी मारलेली गोळी घुसली. ही गोळी घेऊन ते मैलोन्‌मैल चालले. '''बापूंना''' आणि [[आकाराम ज्ञानदेव पवार]] (दादा) यांना पकडण्यासाठी सरकारने रोख बक्षीस जाहीर केले होये, पण ते शेवटपर्यंत सापडलेच नाहीत. ==भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर== कष्टकऱ्यांसाठी, जी.डी. बापू यांनी हाच कष्टदायक प्रवास स्वातंत्र्यानंतर सुरू ठेवला. कष्टकरी, दलित,कामगार, शेतकरी यांच्या लढ्यात सदैव अग्रभागी राहिलेल्या जीडी (बापू) यांचा महाराष्ट्रातील प्रमुख विरोधी पक्ष असलेल्या शेतकरी कामगार पक्षाच्या स्थापनेत पुढाकार राहिला. पुढे त्यांनी कम्युनिस्ट पक्षाचे बरीच वर्षे काम केले. कष्टकरी, दलित, आदिवासींचे अनेक लढे ते आयुष्यभर लढले. शिक्षणाच्या खासगीकरणाविरोधातही ते रस्त्यावर आले. ==पुस्तक== * पेटलेले पारतंत्र्य व धुमसते स्वातंत्र्य (जी.डी बापू यांचे आत्मचरित्र, प्रकाशन - ९-८-१९८६) * लाड फाऊंडेशनतर्फे जी.डी. लाड यांच्या चरित्रावर प्रकाशझोत टाकणाऱ्या "जी.डी. बापू लाड आत्मकथन : एक संघर्ष यात्रा‘ या ग्रंथाचे प्रकाशन कोल्हापूर येथे १७ मे २०१५ रोजी झाले. मुलांसाठी जी.डी. लाड यांच्या विषयी अनेक छोटी छोटी पुस्तके प्रकाशित करण्याचा लाड प्ररातिष्ठानचा मनोदय आहे. ==सन्मान== * कोल्हापूर विद्यापीठाच्या दीक्षान्त सोहळ्यात '''क्रांतिअग्रणी जी. डी. लाड (बापू)''' यांना सन्माननीय डी. लिट. ही पदवी प्रदान करण्यात आली. (१२-३-२०११), * लाड फाउंडेशनच्या वतीने प्रतिवर्षी क्रांतिअग्रणी पुरस्कार दिला जातो. २०१४ सालचा पुरस्कार डॉ. [[आ.ह. साळुंखे]] यांना दिला गेला. २०१० साली हा पुरस्कार डॉ. [[प्रकाश आमटे]] यांना, तर २०१२ साली [[बाबा आढाव]] यांना प्रदान झाला होता. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लाड, गणपत}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] h7rh3ixtz1rw2kw94cw1rt2pr8szq5q 2710518 2710517 2026-09-18T10:48:28Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2710518 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''गणपती दादा लाड''' ऊर्फ '''जी.डी.बापू लाड''' ([[४ डिसेंबर]], [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[१४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. २०११|२०११]]) भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातल्या [[नाना पाटील]] यांच्या प्रतिसरकारच्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल समजले जाणारे अग्रणी लढवय्या होते. ४ डिसेंबर १९२२ रोजी तत्कालीन दक्षिण सातारा जिल्ह्यातील औंध संस्थानातील कुंडल येथे एका शेतकरी कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/solapur/satara-field-marshal-of-satara-counter-government-revolutionary-dr-g-d-bapu-lads-101st-birth-anniversary-today-aak11 |title=सातारा प्रतिसरकारचे फिल्ड मार्शल, क्रांतिअग्रणी डॉ. जी. डी. बापू लाड यांची आज १०१वी जयंती |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==इतिहास== त्यांनी १९४२ मध्ये [[महात्मा गांधी|महात्मा गांधींच्या]] आदेशाला प्रतिसाद देऊन भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात भाग घेतला. यासाठी त्यांनी [[पुणे|पुण्यात]] [[आयुर्वेद|आयुर्वेदाचे]] शिक्षण सोडून दिले. तासगांव येथे युनियन जॅक उतरवून त्याजागी तिरंगा फडकवण्याच्या आंदोलनात त्यांनी हिरिरीने भाग घेतला. स्वातंत्र्यलढ्याच्या या आंदोलनासाठी लागणारा खर्च व हत्यारे खरेदीसाठी त्यांनी शेणोली व धुळेयेथे रेल्वेगाडी लुटली होती. पुढे क्रांतिसिंह [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकार चळवळीचे सेनापतिपद त्यांनी सांभाळले. देशात ब्रिटिश सत्तेचा अंमल असताना त्यावेळच्या संयुक्त सातारा जिल्ह्यात प्रतिसरकार होते. ==तुफानी दल== [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकारमध्ये विविध दलांची स्थापना झाली. त्यातल्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल '''जी.डी. लाड''' होते.या तुफान सेनेचे '''क्रांतीवीर कॅप्टन [[आकाराम ज्ञानदेव पवार]]''' होते. या दलाची कुंडल येथे युद्धशाळा होती. या युद्धशाळेतून प्रशिक्षित अशा पाच हजारांवर जवानांच्या दोनशे शाखा स्वातंत्रपूर्व काळात गावोगाव काम करीत. तलवारी, जांबिया या परंपरांगत हत्याराबरोबरच पिस्तूल बॉंबगोळे फेकण्याचे प्रशिक्षण या जवानांना होते. प्रतिसरकारने गावटग्यांवर बसवलेल्या दहशतीमुळे या सरकारची पत्री सरकार अशी ओळख तयार झाली. [[नागनाथअण्णा नायकवडी]], [[उत्तमराव पाटील]] या सहकाऱ्यांसोबत साडेपाच लाखांचा धुळे खजिना लुटणाऱ्या या क्रांतिकारकांचे नेतृत्व बापू लाड यांनी केले. या लुटीवेळी त्यांच्या पोटरीत पोलिसांनी मारलेली गोळी घुसली. ही गोळी घेऊन ते मैलोन्‌मैल चालले. '''बापूंना''' आणि [[आकाराम ज्ञानदेव पवार]] (दादा) यांना पकडण्यासाठी सरकारने रोख बक्षीस जाहीर केले होये, पण ते शेवटपर्यंत सापडलेच नाहीत. ==भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर== कष्टकऱ्यांसाठी, जी.डी. बापू यांनी हाच कष्टदायक प्रवास स्वातंत्र्यानंतर सुरू ठेवला. कष्टकरी, दलित,कामगार, शेतकरी यांच्या लढ्यात सदैव अग्रभागी राहिलेल्या जीडी (बापू) यांचा महाराष्ट्रातील प्रमुख विरोधी पक्ष असलेल्या शेतकरी कामगार पक्षाच्या स्थापनेत पुढाकार राहिला. पुढे त्यांनी कम्युनिस्ट पक्षाचे बरीच वर्षे काम केले. कष्टकरी, दलित, आदिवासींचे अनेक लढे ते आयुष्यभर लढले. शिक्षणाच्या खासगीकरणाविरोधातही ते रस्त्यावर आले. ==पुस्तक== * पेटलेले पारतंत्र्य व धुमसते स्वातंत्र्य (जी.डी बापू यांचे आत्मचरित्र, प्रकाशन - ९-८-१९८६) * लाड फाऊंडेशनतर्फे जी.डी. लाड यांच्या चरित्रावर प्रकाशझोत टाकणाऱ्या "जी.डी. बापू लाड आत्मकथन : एक संघर्ष यात्रा‘ या ग्रंथाचे प्रकाशन कोल्हापूर येथे १७ मे २०१५ रोजी झाले. मुलांसाठी जी.डी. लाड यांच्या विषयी अनेक छोटी छोटी पुस्तके प्रकाशित करण्याचा लाड प्ररातिष्ठानचा मनोदय आहे. ==सन्मान== * कोल्हापूर विद्यापीठाच्या दीक्षान्त सोहळ्यात '''क्रांतिअग्रणी जी. डी. लाड (बापू)''' यांना सन्माननीय डी. लिट. ही पदवी प्रदान करण्यात आली. (१२-३-२०११), * लाड फाउंडेशनच्या वतीने प्रतिवर्षी क्रांतिअग्रणी पुरस्कार दिला जातो. २०१४ सालचा पुरस्कार डॉ. [[आ.ह. साळुंखे]] यांना दिला गेला. २०१० साली हा पुरस्कार डॉ. [[प्रकाश आमटे]] यांना, तर २०१२ साली [[बाबा आढाव]] यांना प्रदान झाला होता. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लाड, गणपत}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] bk5o67j7gkyxxrz3jqa45aer54ze3ix 2710521 2710518 2026-09-18T10:49:57Z संतोष गोरे 135680 /* तुफानी दल */ 2710521 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''गणपती दादा लाड''' ऊर्फ '''जी.डी.बापू लाड''' ([[४ डिसेंबर]], [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[१४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. २०११|२०११]]) भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातल्या [[नाना पाटील]] यांच्या प्रतिसरकारच्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल समजले जाणारे अग्रणी लढवय्या होते. ४ डिसेंबर १९२२ रोजी तत्कालीन दक्षिण सातारा जिल्ह्यातील औंध संस्थानातील कुंडल येथे एका शेतकरी कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/solapur/satara-field-marshal-of-satara-counter-government-revolutionary-dr-g-d-bapu-lads-101st-birth-anniversary-today-aak11 |title=सातारा प्रतिसरकारचे फिल्ड मार्शल, क्रांतिअग्रणी डॉ. जी. डी. बापू लाड यांची आज १०१वी जयंती |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==इतिहास== त्यांनी १९४२ मध्ये [[महात्मा गांधी|महात्मा गांधींच्या]] आदेशाला प्रतिसाद देऊन भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात भाग घेतला. यासाठी त्यांनी [[पुणे|पुण्यात]] [[आयुर्वेद|आयुर्वेदाचे]] शिक्षण सोडून दिले. तासगांव येथे युनियन जॅक उतरवून त्याजागी तिरंगा फडकवण्याच्या आंदोलनात त्यांनी हिरिरीने भाग घेतला. स्वातंत्र्यलढ्याच्या या आंदोलनासाठी लागणारा खर्च व हत्यारे खरेदीसाठी त्यांनी शेणोली व धुळेयेथे रेल्वेगाडी लुटली होती. पुढे क्रांतिसिंह [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकार चळवळीचे सेनापतिपद त्यांनी सांभाळले. देशात ब्रिटिश सत्तेचा अंमल असताना त्यावेळच्या संयुक्त सातारा जिल्ह्यात प्रतिसरकार होते. ==तुफानी दल== [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकारमध्ये विविध दलांची स्थापना झाली. त्यातल्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल लाड होते. या सेनेचे कॅप्टन आकाराम ज्ञानदेव पवार होते. या दलाची कुंडल येथे युद्धशाळा होती. या युद्धशाळेतून प्रशिक्षित अशा पाच हजारांवर जवानांच्या दोनशे शाखा स्वातंत्रपूर्व काळात गावोगाव काम करीत. तलवारी, जांबिया या परंपरांगत हत्याराबरोबरच पिस्तूल बॉंबगोळे फेकण्याचे प्रशिक्षण या जवानांना होते. प्रतिसरकारने गावटग्यांवर बसवलेल्या दहशतीमुळे या सरकारची पत्री सरकार अशी ओळख तयार झाली. [[नागनाथअण्णा नायकवडी]], [[उत्तमराव पाटील]] या सहकाऱ्यांसोबत साडेपाच लाखांचा धुळे खजिना लुटणाऱ्या या क्रांतिकारकांचे नेतृत्व बापू लाड यांनी केले. या लुटीवेळी त्यांच्या पोटरीत पोलिसांनी मारलेली गोळी घुसली. ही गोळी घेऊन ते मैलोन्‌मैल चालले. बापूंना आणि आकाराम पवार यांना पकडण्यासाठी सरकारने रोख बक्षीस जाहीर केले होये, पण ते शेवटपर्यंत सापडलेच नाहीत. ==भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर== कष्टकऱ्यांसाठी, जी.डी. बापू यांनी हाच कष्टदायक प्रवास स्वातंत्र्यानंतर सुरू ठेवला. कष्टकरी, दलित,कामगार, शेतकरी यांच्या लढ्यात सदैव अग्रभागी राहिलेल्या जीडी (बापू) यांचा महाराष्ट्रातील प्रमुख विरोधी पक्ष असलेल्या शेतकरी कामगार पक्षाच्या स्थापनेत पुढाकार राहिला. पुढे त्यांनी कम्युनिस्ट पक्षाचे बरीच वर्षे काम केले. कष्टकरी, दलित, आदिवासींचे अनेक लढे ते आयुष्यभर लढले. शिक्षणाच्या खासगीकरणाविरोधातही ते रस्त्यावर आले. ==पुस्तक== * पेटलेले पारतंत्र्य व धुमसते स्वातंत्र्य (जी.डी बापू यांचे आत्मचरित्र, प्रकाशन - ९-८-१९८६) * लाड फाऊंडेशनतर्फे जी.डी. लाड यांच्या चरित्रावर प्रकाशझोत टाकणाऱ्या "जी.डी. बापू लाड आत्मकथन : एक संघर्ष यात्रा‘ या ग्रंथाचे प्रकाशन कोल्हापूर येथे १७ मे २०१५ रोजी झाले. मुलांसाठी जी.डी. लाड यांच्या विषयी अनेक छोटी छोटी पुस्तके प्रकाशित करण्याचा लाड प्ररातिष्ठानचा मनोदय आहे. ==सन्मान== * कोल्हापूर विद्यापीठाच्या दीक्षान्त सोहळ्यात '''क्रांतिअग्रणी जी. डी. लाड (बापू)''' यांना सन्माननीय डी. लिट. ही पदवी प्रदान करण्यात आली. (१२-३-२०११), * लाड फाउंडेशनच्या वतीने प्रतिवर्षी क्रांतिअग्रणी पुरस्कार दिला जातो. २०१४ सालचा पुरस्कार डॉ. [[आ.ह. साळुंखे]] यांना दिला गेला. २०१० साली हा पुरस्कार डॉ. [[प्रकाश आमटे]] यांना, तर २०१२ साली [[बाबा आढाव]] यांना प्रदान झाला होता. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लाड, गणपत}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 7v2emr3bchjr9mcva132005bbx7c3za 2710522 2710521 2026-09-18T10:50:25Z संतोष गोरे 135680 2710522 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''गणपती दादा लाड''' ऊर्फ '''जी.डी.बापू लाड''' ([[४ डिसेंबर]], [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[१४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. २०११|२०११]]) भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातल्या [[नाना पाटील]] यांच्या प्रतिसरकारच्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल समजले जाणारे अग्रणी लढवय्या होते. ४ डिसेंबर १९२२ रोजी तत्कालीन दक्षिण सातारा जिल्ह्यातील औंध संस्थानातील कुंडल येथे एका शेतकरी कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/solapur/satara-field-marshal-of-satara-counter-government-revolutionary-dr-g-d-bapu-lads-101st-birth-anniversary-today-aak11 |title=सातारा प्रतिसरकारचे फिल्ड मार्शल, क्रांतिअग्रणी डॉ. जी. डी. बापू लाड यांची आज १०१वी जयंती |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==इतिहास== त्यांनी १९४२ मध्ये [[महात्मा गांधी|महात्मा गांधींच्या]] आदेशाला प्रतिसाद देऊन भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात भाग घेतला. यासाठी त्यांनी [[पुणे|पुण्यात]] [[आयुर्वेद|आयुर्वेदाचे]] शिक्षण सोडून दिले. तासगांव येथे युनियन जॅक उतरवून त्याजागी तिरंगा फडकवण्याच्या आंदोलनात त्यांनी हिरिरीने भाग घेतला. स्वातंत्र्यलढ्याच्या या आंदोलनासाठी लागणारा खर्च व हत्यारे खरेदीसाठी त्यांनी शेणोली व धुळेयेथे रेल्वेगाडी लुटली होती. पुढे क्रांतिसिंह [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकार चळवळीचे सेनापतिपद त्यांनी सांभाळले. देशात ब्रिटिश सत्तेचा अंमल असताना त्यावेळच्या संयुक्त सातारा जिल्ह्यात प्रतिसरकार होते. ==तुफानी दल== [[नाना पाटील]] यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिसरकारमध्ये विविध दलांची स्थापना झाली. त्यातल्या तुफान दलाचे फील्ड मार्शल लाड होते. या सेनेचे कॅप्टन आकाराम ज्ञानदेव पवार होते. या दलाची कुंडल येथे युद्धशाळा होती. या युद्धशाळेतून प्रशिक्षित अशा पाच हजारांवर जवानांच्या दोनशे शाखा स्वातंत्रपूर्व काळात गावोगाव काम करीत. तलवारी, जांबिया या परंपरांगत हत्याराबरोबरच पिस्तूल बॉंबगोळे फेकण्याचे प्रशिक्षण या जवानांना होते. प्रतिसरकारने गावटग्यांवर बसवलेल्या दहशतीमुळे या सरकारची पत्री सरकार अशी ओळख तयार झाली. [[नागनाथअण्णा नायकवडी]], [[उत्तमराव पाटील]] या सहकाऱ्यांसोबत साडेपाच लाखांचा धुळे खजिना लुटणाऱ्या या क्रांतिकारकांचे नेतृत्व बापू लाड यांनी केले. या लुटीवेळी त्यांच्या पोटरीत पोलिसांनी मारलेली गोळी घुसली. ही गोळी घेऊन ते मैलोन्‌मैल चालले. बापूंना आणि आकाराम पवार यांना पकडण्यासाठी सरकारने रोख बक्षीस जाहीर केले होये, पण ते शेवटपर्यंत सापडलेच नाहीत. ==भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर== कष्टकऱ्यांसाठी, जी.डी. बापू यांनी हाच कष्टदायक प्रवास स्वातंत्र्यानंतर सुरू ठेवला. कष्टकरी, दलित,कामगार, शेतकरी यांच्या लढ्यात सदैव अग्रभागी राहिलेल्या जीडी (बापू) यांचा महाराष्ट्रातील प्रमुख विरोधी पक्ष असलेल्या शेतकरी कामगार पक्षाच्या स्थापनेत पुढाकार राहिला. पुढे त्यांनी कम्युनिस्ट पक्षाचे बरीच वर्षे काम केले. कष्टकरी, दलित, आदिवासींचे अनेक लढे ते आयुष्यभर लढले. शिक्षणाच्या खासगीकरणाविरोधातही ते रस्त्यावर आले. ==पुस्तक== * पेटलेले पारतंत्र्य व धुमसते स्वातंत्र्य (जी.डी बापू यांचे आत्मचरित्र, प्रकाशन - ९-८-१९८६) * लाड फाऊंडेशनतर्फे जी.डी. लाड यांच्या चरित्रावर प्रकाशझोत टाकणाऱ्या "जी.डी. बापू लाड आत्मकथन : एक संघर्ष यात्रा‘ या ग्रंथाचे प्रकाशन कोल्हापूर येथे १७ मे २०१५ रोजी झाले. मुलांसाठी जी.डी. लाड यांच्या विषयी अनेक छोटी छोटी पुस्तके प्रकाशित करण्याचा लाड प्ररातिष्ठानचा मनोदय आहे. ==सन्मान== * कोल्हापूर विद्यापीठाच्या दीक्षान्त सोहळ्यात लाड यांना सन्माननीय डी. लिट. ही पदवी प्रदान करण्यात आली. (१२-३-२०११), * लाड फाउंडेशनच्या वतीने प्रतिवर्षी क्रांतिअग्रणी पुरस्कार दिला जातो. २०१४ सालचा पुरस्कार डॉ. [[आ.ह. साळुंखे]] यांना दिला गेला. २०१० साली हा पुरस्कार डॉ. [[प्रकाश आमटे]] यांना, तर २०१२ साली [[बाबा आढाव]] यांना प्रदान झाला होता. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लाड, गणपत}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 2bb8rq9csyjc04qefru7osuyoqew42b 0 183730 2710323 1359006 2026-09-17T13:37:07Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2710323 wikitext text/x-wiki '''कोपर्डेकर''' हे मराठी भाषिक समाजात आढळणारे एक आडनाव आहे. हे आडनाव प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील [[चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण]] समाजात आढळते. कोपर्डे या मूळ गावावरून किंवा ठिकाणावरून हे नाव व्युत्पन्न झाले आहे. == प्रसिद्ध व्यक्ती == * [[शरद कोपर्डेकर]] - मराठी लेखक, राजकीय विश्लेषक आणि सामाजिक कार्यकर्ते. * [[आनंद कोपर्डेकर]] - भारतीय संगीतकार आणि संगीत दिग्दर्शक. * [[मकरंद कोपर्डेकर]] - मराठी रंगभूमी आणि चित्रपट क्षेत्रातील कलाकार. * दयार्णव रघुनाथ * [[श्याम दयार्णव कोपर्डेकर]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी आडनावे]] [[वर्ग:चित्पावन]] 1qqx4vt7yihivxxe5ta5lfh8x17ghu7 0 186641 2710454 2693424 2026-09-18T02:07:48Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710454 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = स्पिरिट एरलाइन्स | चित्र = Spirit Airlines logo 2014.svg | चित्र_आकारमान = | IATA = NK | ICAO = NKS | callsign = स्पिरिट विंग्स | स्थापना = [[इ.स. १९८०|१९८०]] (''चार्टर वन'' नावाने) | बंद = [[२ मे]], [[इ.स. २०२६|२०२६]] | विमानतळ = [[डीट्रॉइट वेन काउंटी मेट्रोपोलिटन विमानतळ|डीट्रॉइट]], [[फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड विमानतळ]] | मुख्य_शहरे = [[अटलांटिक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटिक सिटी]], [[डॅलस/फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस-फोर्ट वर्थ]], [[शिकागो-ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओ'हेर]], [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन-आंतरखंडीय]], [[मॅककरान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस]], [[मर्टल बीच आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मर्टल बीच]], [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]] | फ्रिकवंट_फ्लायर = | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ७८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = लेस मनी, मोर गो. | मुख्यालय = [[मीरामार, फ्लोरिडा]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] | मुख्य व्यक्ती = [[बेन बाल्डांझा]] | संकेतस्थळ = http://www.sprit.com }} '''स्पिरिट एरलाइन्स, इंक.''' ही एक अमेरिकन अतिकिफायतशी (''अल्ट्रा लो-कॉस्ट'' तथा ''यूएलसीसी'') विमानसेवाकंपनी होती. या कंपनीचे मुख्यालय [[मायामी महानगर क्षेत्र|मायामी महानगर क्षेत्रातील]] [[डेनिया बीच, फ्लोरिडा]] येथे होते.<ref name="HQ">{{cite web |url=https://www.spirit.com/about-us |title=Spirit Airlines About Us |publisher=Spirit Airlines |access-date=2026-03-26 |archive-date=2026-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417235117/https://www.spirit.com/about-us |url-status=dead }}</ref> स्पिरिट संपूर्ण [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स]], [[कॅरिबियन]] आणि [[लॅटिन अमेरिका|लॅटिन अमेरिकेमध्ये]] नियोजित उड्डाणे चालवत असे. २०२३ पर्यंत स्पिरिट उत्तर अमेरिकेतील सातवी सर्वात मोठी विमानकंपनी तसेच उत्तर अमेरिकेतील सर्वात मोठी अतिकिफायतशीर कंपनी होती.<ref name="Size">{{cite news |title=Largest Airlines in North America 2023 |work=Aviation Week}}</ref> स्पिरिटने नोव्हेंबर २०२४ मध्ये चॅप्टर ११ दिवाळखोरीसाठी अर्ज केला होता आणि मार्च २०२५ मध्ये आर्थिक पुनर्रचनेनंतर ती यातून बाहेर पडली, परंतु ऑगस्ट २०२५ मध्ये पुन्हा एकदा दिवाळखोरीसाठी अर्ज केला.<ref name="Bankruptcy">{{cite news |url=https://www.reuters.com |title=Spirit Airlines files for bankruptcy again |work=Reuters |date=August 2025}}</ref> शेवटी २ मे, २०२६ रोजी ही कंपनी बंद पडली. स्पिरिट एरलाइन्स, इंक. ही एक [[डेलावेर जनरल कॉर्पोरेशन लॉ|डेलावेर कॉर्पोरेशन]] आहे.<ref name="10-K2018">{{cite web |date=February 13, 2019 |title=Spirit Airlines FORM 10-K December 31, 2018 |url=http://ir.spirit.com/Cache/396731595.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116151031/http://ir.spirit.com/Cache/396731595.pdf |archive-date=November 16, 2019 |access-date=November 16, 2019 |publisher=Spirit Airlines}}</ref> २०२४ मध्ये दिवाळखोरीचा अर्ज दाखल करेपर्यंत या कंपनीचे समभाग [[न्यू यॉर्क समभाग बाजार|न्यू यॉर्क समभाग बाजारावर]] (SAVE) या संकेताखाली विकले जात असत. {{Multiple image | image1 = 11ef - Spirit Airlines DC-9-41; N131NK@FLL;30.01.1998 (5198215122).jpg | image2 = McDonnell Douglas MD-83, Spirit Airlines JP333988.jpg | image3 = Airbus A319-132 ‘N531NK’ Spirit (27884295964).jpg | image4 = Spirit A320 at BWI.jpg | image5 = Spirit Airbus A321neo N725NK BWI MD1.jpg | direction = vertical | caption1 = १९९८ मधील स्पिरिटचे माजी [[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९]], जे १९९२ ते २००२ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या पहिल्या लिव्हरीमध्ये (रंगसंगती) रंगवलेले आहे. | caption2 = २००४ मधील स्पिरिटचे माजी [[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८२]], जे २००२ ते २००७ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या ग्रेस्केल लिव्हरीच्या निळ्या आवृत्तीत रंगवलेले आहे. | caption3 = स्पिरिटचे माजी [[एरबस ए३१९-१००]], जे २००२ ते २००७ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या ग्रेस्केल लिव्हरीमध्ये रंगवलेले आहे. | caption4 = स्पिरिटचे माजी [[एरबस ए३२०-२००]], जे २००७ ते २०१४ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या निळ्या रंगाच्या लिव्हरीमध्ये रंगवलेले आहे. | caption5 = स्पिरिटचे सध्याचे [[एरबस ए३२१ निओ|एरबस ए३२१-२७१एनएक्स]], जे २०१४ पासून वापरल्या जाणाऱ्या गडद पिवळ्या रंगाच्या लिव्हरीमध्ये आहे. | total_width = 265 }} == विमानताफा == [[File:N616NK_Over_Miami_Air_FLL_10R_JTPI_4x6_9251_(15985038769).jpg|thumb|[[फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड विमानतळावर]] उतरणारे स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३२०]].]] [[File:Airbus A319 N507NK landing at McCarran Airport Mar 2012 (6804924980).jpg|thumb|[[मॅककरान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस विमानतळावर]] उतरणारे स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३१९]]]] [[File:Spirit Airlines Airbus A321-231(WL) N658NK.jpg|thumb|[[लाग्वार्डिया विमानतळ|न्यू-यॉर्क लाग्वार्डिया विमानतळावरून]] निघालेले स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३२१]]. या विमानाला न्यू यॉर्क शहरातील टॅक्सीची रंगसंगती आहे]] ऑक्टोबर २०१५ मधील विमाने: <center> {|class="toccolours" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse; text-align:center" |+ '''स्पिरिट एरलाइन्स ताफा'''<ref name=planespotters>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.planespotters.net/Airline/Spirit-Airlines |title=Spirit Airlines Fleet Details and History |publisher=Planespotters.net |accessdate=9 June 2015 |archive-date=2015-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831074209/http://www.planespotters.net/Airline/Spirit-Airlines |url-status=dead }}</ref> |-bgcolor= !rowspan="2"|प्रकार !rowspan="2"| सेवारत !rowspan="2"|मागण्या !colspan="3"|प्रवासी !rowspan="2"|नोंदी |-bgcolor= !<abbr title="Big Front Seat">B</abbr> !<abbr title="Deluxe Leather">E</abbr> !एकूण |- |[[एरबस ए३१९-१००]] |align=center|२९ |align=center|० |align=center|१० |align=center|१३५ |align=center|१४५ | यातील खुर्च्यांची पाठ झुकते. २०१६पासून सेवानिवृत्ती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा= http://www.seatguru.com/airlines/Spirit_Airlines/Spirit_Airlines_Airbus_A319_B.php|title = SeatGuru Seat Map Spirit Airbus A319 (319)|कृती = seatguru.com|accessdate = 3 April 2015}}</ref>{{Not in citation|date=August 2015}} |- |[[एरबस ए३२०-२००]] | align="center" |४३ | align="center" |२१ |align=center|४ |align=center|१७४ |align=center|१७८ |२०१८नंतर दाखल झाली. यातील खुर्च्यांची पाठ झुकत नाही. |- |[[एरबस ए३२०निओ]] |align=center|० |align=center|४५ |colspan="3" class="unsortable"|<abbr title="To Be Announced"><center>माहिती नाही</abbr> | |- |[[एरबस ए३२१-२००]] |align=center|६ |align=center|३० |align=center|४ |align=center|२१४ |align=center|२१८ |२०१८पासून दाखल होतील. यातील खुर्च्यांची पाठ झुकत नाही. |- |[[एरबस ए३२१निओ]] |align=center|० |align=center|१० |colspan="3" class="unsortable"|<abbr title="To Be Announced"><center>माहिती नाही</abbr> | |- !एकूण !७८ !१०६ !colspan=4| |} </center> === पूर्वी ताफ्यात असलेली विमाने === {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;" |+ '''स्पिरिट एरलाइन्सने निवृत्त केलेली विमाने''' |- !प्रकार !एकूण !निवृत्ती !बदली प्रकार |- |[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-२०]] |align=center|२ |align=center|२००६ |एरबस ए३२० |- |[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-३०]] |align=center|१३ |align=center|२००६ |एरबस ए३२० |- |[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-४०]] |align=center|२ |align=center|२००६ |एरबस ए३२० |- |[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८१]] |align=center|७ |align=center|२००६ |एरबस ए३२० |- |[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८२]] |align=center|१४ |align=center|२००६ |एरबस ए३२० |- |[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८३]] |align=center|१५ |align=center|२००६ |एरबस ए३२० |- |[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८७]] |align=center|२ |align=center|२००६ |एरबस ए३२० |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अमेरिकेमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. १९८० मधील निर्मिती]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील समाप्ती]] gtqjxt62k34eks8el5qiutf54v8bu8k 0 210593 2710437 2410131 2026-09-17T22:33:06Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710437 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = समीर सामंत | background = | image = | caption = | birth_place = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | birth_date = १५ ऑगस्ट | genre = | occupation = लेखक, कवी, गीतकार | years_active = | Associated_artists = }} '''समीर सामंत''' हे मराठी लेखक,कवी आणि गीतकार आहेत. == शिक्षण == समीर सामंत यांचा जन्म ठाणे, मुंबई येथे झाला, त्यांचे शालेय शिक्षण गोखले शिक्षण संस्था, बोरीवली येथे झाले तर पदवीचे शिक्षण मिठीबाई महाविद्यालय येथे झाले. == चित्रपट पदार्पण == समीर सामंत यांनी त्यांच्याकारकिर्दीची सुरुवात [[सुबोध भावे]] दिग्दर्शित कट्यार काळजात घुसली या चित्रपटापासून केली. या चित्रपटासाठी त्यांनी तब्बल ५ गाणी आणि काही दोहरे लिहिले आहेत. त्यानंतर समीर सामंत यांनी चित्रपट, मालिका आणि नाटक या माध्यमात लिखाण सुरू केले. == चित्रपट == {| class="wikitable" ! गीत ! भाषा ! चित्रपटाचे नाव (वर्ष) ! संगीतकार ! गायक |- | दिल की तपीश | उर्दू | [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५) | शंकर-एहसान-लॉय | राहुल देशपांडे {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://marathikavitasangrah.in/2016/05/dil-ki-tapish-katyar-kaljat-ghusali-sameer-samant-movie-lyrics-marathi-kavita-%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A4%BF-%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%B6.html|title=Dil Ki Tapish - Katyar Kaljat Ghusali - Sameer Samant - Movie Lyrics - Marathi Kavita - दिल कि तपिश - Marathi Kavita Sangrah|publisher=|accessdate=25 April 2017|archive-date=2017-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426055825/http://marathikavitasangrah.in/2016/05/dil-ki-tapish-katyar-kaljat-ghusali-sameer-samant-movie-lyrics-marathi-kavita-%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A4%BF-%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%B6.html|url-status=dead}} |- | यार इलाही | उर्दू | [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५) | शंकर-एहसान-लॉय | [[Arijit Singh]], Arshad Muhammad, Divya Kumar and Chorus <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.indianfilmhistory.com/blog/tag/sameer-samant/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-04-30 |archive-date=2017-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426055523/http://www.indianfilmhistory.com/blog/tag/sameer-samant/ |url-status=dead }}</ref> |- | शह ए तरनुम्म | उर्दू | [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५) | शंकर-एहसान-लॉय | राहुल देशपांडे {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.musicaloud.com/2015/11/04/katyar-kaljat-ghusli-music-review-marathi-soundtrack/|title=Katyar Kaljat Ghusli – Music Review (Marathi Soundtrack)|date=4 November 2015|publisher=|accessdate=25 April 2017}} |- | सूर से सजी संगिनी | उर्दू | [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५) | शंकर-एहसान-लॉय | राहुल देशपांडे {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.moviebuff.com/katyar-kaljat-ghusali|title=Katyar Kaljat Ghusali on Moviebuff.com|publisher=|accessdate=25 April 2017}} |- | अरुणी किरणी | मराठी | [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५) | शंकर-एहसान-लॉय | [[महेश काळे]] {{संकेतस्थळ स्रोत|title=63rd National Film Awards|url=http://dff.nic.in/writereaddata/Winners_of_63rd_NFA_2015.pdf|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|date=28 March 2016|accessdate=28 March 2016}} |- | धडधडतंय हृदयी | मराठी | झिपऱ्या (आगामी) <ref>http://www.loksatta.com/manoranjan-news/movie-on-marathi-novel-ziprya-coming-soon-1027368/</ref> | | [[शेखर रावजियानी]] |- | हीच आपली प्रार्थना | मराठी | उंबटू (आगामी) | कौशल इनामदार {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://marathistars.com/news/zee-gaurav-2017-nominations-sairat-kaasav-amar-photo-studio-shine-brightest/|title=Zee Gaurav 2017 Nominations; Sairat, Kaasav & Amar Photo Studio Shine the Brightest!|date=12 March 2017|publisher=|accessdate=25 April 2017}} | |- | काळोखाचा रंग कोणता | मराठी | उंबटू (आगामी) | कौशल इनामदार | {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/2134-pushkar-shrotri-directed-ubuntu-wins-best-film-award-at-sangli-international-film-festival-2017|title='Pushkar Shrotri' Directed 'Ubuntu' Wins Best Film Award at 'Sangli International Film Festival 2017' - MarathiCineyug.com - Marathi Movie News - TV Serials - Theatre|first=Ajay|last=Kulye|publisher=|accessdate=25 April 2017|archive-date=2017-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609055409/http://marathicineyug.com/news/latest-news/2134-pushkar-shrotri-directed-ubuntu-wins-best-film-award-at-sangli-international-film-festival-2017|url-status=dead}} |- | शॉट हा डोक्याचा | मराठी | अगामी | अश्विन श्रीनिवासन | बेनी द्याल |- | गोती गोरी | मराठी | अगामी | अश्विन श्रीनिवासन | रोन्किनी गुप्ता |- | डोळ्यात पुन्हा | मराठी | अगामी | | [[स्वप्नील बांदोडकर]] |- | सावरे रंग मी रंग दे सावरे | मराठी | अगामी | अवधुत गुप्ते | सावनी शेंडे |- | बिंधास घे श्वास | मराठी | अगामी | समीर साप्तीस्कर | |- |} == अल्बम == * काही दिल में - दरमियाँ हिंदी म्युझिक अल्बम * कतरा कतरा - दरमियाँ हिंदी म्युझिक अल्बम * एक दिल आज तक - दरमियाँ हिंदी म्युझिक अल्बम * ऐसे मौसम में - दरमियाँ हिंदी म्युझिक अल्बम * नफस नफस - दरमियाँ हिंदी म्युझिक अल्बम * तुम पे आय है - दरमियाँ हिंदी म्युझिक अल्बम * जाने इस दिल के साथ - दरमियाँ हिंदी म्युझिक अल्बम * इसक बगीया - हिंदी यु ट्यूब सिंगल * ये सदा रातभर - हिंदी यु ट्यूब सिंगल * कुछ कांच के ख्वाब - हिंदी म्युझिक अल्बम * साजन घर आओ रे - आगामी हिंदी म्युझिक अल्बम <ref>http://cnxmasti.lokmat.com/marathi-cinema/news/prasad-phataks-new-song/20371</ref> * दिल संयारा - आगामी हिंदी म्युझिक अल्बम * तू ही तू - मंदार चोळकर समीर सामंत -हिंदी यु ट्यूब सिंगल * ले आये सच भारत - हिंदी यु ट्यूब सिंगल * रागमाला - आगामी हिंदी म्युझिक अल्बम * सांगना सांगना - आगामी मराठी म्युझिक अल्बम * टीप टीप टाप टाप, तूच सांग असे घडते का ? - लुकाछुपी मराठी नाटक * चित्रकथी - शीर्षकगीत -मराठी मालिका * नकुशी - शीर्षकगीत, खुली कहाणी - मराठी मालिका * शौर्य - शीर्षकगीत - मराठी मालिका <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sameer_Samant</ref> ==पुरस्कार== * अरुणी किराणी - कट्यार काळजात घुसली - सर्वोत्कृष्ठ उदयोन्मुख गीतकार - रेडिओ मिरची अवॉर्ड २०१६ <ref>http://www.loksatta.com/manoranjan-news/zee-chitra-gaurav-2017-winners-list-1436032/lite/</ref> * हीच आमची प्रार्थना या उबुंटू या सिनेमातल्या गीतासाठी झी गौरव पुरस्कार २०१६ <ref name="zeenews.india.com">http://zeenews.india.com/marathi/news/kallabaji/winner-list-of-zee-marathi-awards-2017/356946</ref><ref name="zeenews.india.com"/> ==संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:सामंत , समीर}} [[वर्ग:मराठी चित्रपट कवी]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट गीतकार]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] [[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]] su37nkvlnm41g2gxsg06suc8tpnhqkt 0 213158 2710526 2456523 2026-09-18T10:57:45Z Dharmadhyaksha 28394 2710526 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''अशोकवदन''' ('''अशोकांच्या गोष्टी''') हे २ ऱ्या शतकात लिहिले गेलेले [[मौर्य]] [[सम्राट अशोक]] यांच्या संदर्भातील आख्यायिकांवर आधारलेले पुस्तक आहे. [[चिनी व्यक्ती|चिनी]] [[लेखक]] [[फाहियान]] यांनी [[इ.स. ३००]] साली या आख्यायिकांचा [[चिनी भाषा|चिनी भाषेत]] अनुवाद केला. अशा वेगवेगळ्या गोष्टींचे संकलन करून निर्मिलेल्या ''[[दिव्यवदन]]'' (दैवी गौष्टी) या मोठ्या पुस्तकाचा अशोकवदन हा एक भाग आहे. राजा अशोकांचा जन्म आणि त्यांचे राज्यशासन, याविषयीचे तपशीलवार वर्णन अशोकवदनात, [[बुद्ध]]ांच्या या भाकितासंदर्भात त्यांच्याच शब्दात असे म्हणलेले आहे की, “माझ्या मृत्यूनंतर शंभर वर्षांनी [[पाटलीपुत्र]] नगरात अशोक नावाचा एक सम्राट उदयास येईल. पृथ्वीवरच्या चार खंडांपैकी एकावर तो राज्य करेल; आणि माझे अवशेष जतन करत [[जंबुद्वीप]]ाची शोभा वाढवेल. लोकांच्या कल्याणासाठी तो ८४,००० [[स्तूप]] बांधेल, ज्याबद्दल महान विभूतींना आणि माणसांना आदर वाटेल आणि त्यामुळे अशोकांच्या कीर्तीत भर पडून ती दूरवर पसरेल. त्यांना मिळालेली सर्वात स्तुत्य अशी भेट म्हणजे, जयाने तथागताच्या कटोऱ्यात फेकलेली ओंजळभर मूळ-माती, ही होती.” या भविष्यवाणीच्या अनुषंगाने अशोकवदन मध्ये पुढे असे म्हणले आहे की, मौर्य [[सम्राट बिंदुसार]]ांचा मुलगा म्हणून अशोक जन्मला आले. त्यांची आई ही गरीब [[ब्राह्मण]]ाची मुलगी होती. त्या जरी पुरोहिताच्या वंशातील असल्यातरी त्या जन्माने राजघराण्यातील नसल्यामुळे राजाच्या तुलनेत त्या कमी दर्जाची समजल्या जायच्या. त्यांच्या पोटी जन्माला येणारा मुलगा हा एक महान राजा बनेल, असे त्यांच्याबद्दल केलेले [[भविष्य]] लक्षात घेऊन, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना सम्राटाच्या राणीवशात अक्षरशः घुसवले होते. अशोकवदन या पुस्तकाचा उल्लेख उल्लेख आणखी एका संदर्भात केला जातो तो म्हणजे [[इ.स.पू. १८०]] मध्ये [[शुंग]]राजा [[पुस्यमित्र शुंग]] या यांच्या संदर्भातील तपशील होता. हा राजा [[बौद्ध धर्म]]ावरील श्रद्धेचा शत्रू समजला जायचा आणि तो राजा होण्यापूर्वी कितीतरी पूर्वीपासून [[मौर्य साम्राज्य|मौर्य साम्राज्याने]] बौद्ध धर्माला पाठिंबा दिला होता. [[जॉन स्ट्रॉंग]] यांनी अनुवादित केलेल्या अशोकवदन मधील १३३ व्या गोष्टीत याबाबतचा असा उल्लेख सापडतो की, “राजा पुस्यमित्राने चौपट सेना सज्ज करून बौद्ध धर्माला नामशेष करण्याच्या हेतूने तो [[कुक्तुटराम]] इथे गेला. त्याने [[संघराम]]चा विध्वंस केला तिथल्या [[भिक्खू]]ंना ठार मारले व तेथून निघून गेला. काही काळानंतर तो [[साकला]] येथे आला आणि जो कोणी जो कोणी बौद्ध भिक्खूंच्या प्रमुखाला त्याच्या समोर आणून उभा करेल, त्याला ह्या राजा शंभर [[दिनार]] बक्षीस म्हणून देण्याचे जाहीर केले.” == हे सुद्धा पहा == *[[मिलिंद पन्ह]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [[वर्ग:बौद्ध ग्रंथ]] [[वर्ग:सम्राट अशोक]] efi42qo5svo53u01rm9megu59fm0ijb 2710527 2710526 2026-09-18T10:58:11Z Dharmadhyaksha 28394 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710527 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''अशोकवदन''' ('''अशोकांच्या गोष्टी''') हे २ ऱ्या शतकात लिहिले गेलेले [[मौर्य]] [[सम्राट अशोक]] यांच्या संदर्भातील आख्यायिकांवर आधारलेले पुस्तक आहे. [[चिनी व्यक्ती|चिनी]] [[लेखक]] [[फाहियान]] यांनी [[इ.स. ३००]] साली या आख्यायिकांचा [[चिनी भाषा|चिनी भाषेत]] अनुवाद केला. अशा वेगवेगळ्या गोष्टींचे संकलन करून निर्मिलेल्या ''[[दिव्यवदन]]'' (दैवी गौष्टी) या मोठ्या पुस्तकाचा अशोकवदन हा एक भाग आहे. राजा अशोकांचा जन्म आणि त्यांचे राज्यशासन, याविषयीचे तपशीलवार वर्णन अशोकवदनात, [[बुद्ध]]ांच्या या भाकितासंदर्भात त्यांच्याच शब्दात असे म्हणलेले आहे की, “माझ्या मृत्यूनंतर शंभर वर्षांनी [[पाटलीपुत्र]] नगरात अशोक नावाचा एक सम्राट उदयास येईल. पृथ्वीवरच्या चार खंडांपैकी एकावर तो राज्य करेल; आणि माझे अवशेष जतन करत [[जंबुद्वीप]]ाची शोभा वाढवेल. लोकांच्या कल्याणासाठी तो ८४,००० [[स्तूप]] बांधेल, ज्याबद्दल महान विभूतींना आणि माणसांना आदर वाटेल आणि त्यामुळे अशोकांच्या कीर्तीत भर पडून ती दूरवर पसरेल. त्यांना मिळालेली सर्वात स्तुत्य अशी भेट म्हणजे, जयाने तथागताच्या कटोऱ्यात फेकलेली ओंजळभर मूळ-माती, ही होती.” या भविष्यवाणीच्या अनुषंगाने अशोकवदन मध्ये पुढे असे म्हणले आहे की, मौर्य [[सम्राट बिंदुसार]]ांचा मुलगा म्हणून अशोक जन्मला आले. त्यांची आई ही गरीब [[ब्राह्मण]]ाची मुलगी होती. त्या जरी पुरोहिताच्या वंशातील असल्यातरी त्या जन्माने राजघराण्यातील नसल्यामुळे राजाच्या तुलनेत त्या कमी दर्जाची समजल्या जायच्या. त्यांच्या पोटी जन्माला येणारा मुलगा हा एक महान राजा बनेल, असे त्यांच्याबद्दल केलेले [[भविष्य]] लक्षात घेऊन, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना सम्राटाच्या राणीवशात अक्षरशः घुसवले होते. अशोकवदन या पुस्तकाचा उल्लेख उल्लेख आणखी एका संदर्भात केला जातो तो म्हणजे [[इ.स.पू. १८०]] मध्ये [[शुंग]]राजा [[पुस्यमित्र शुंग]] या यांच्या संदर्भातील तपशील होता. हा राजा [[बौद्ध धर्म]]ावरील श्रद्धेचा शत्रू समजला जायचा आणि तो राजा होण्यापूर्वी कितीतरी पूर्वीपासून [[मौर्य साम्राज्य|मौर्य साम्राज्याने]] बौद्ध धर्माला पाठिंबा दिला होता. [[जॉन स्ट्रॉंग]] यांनी अनुवादित केलेल्या अशोकवदन मधील १३३ व्या गोष्टीत याबाबतचा असा उल्लेख सापडतो की, “राजा पुस्यमित्राने चौपट सेना सज्ज करून बौद्ध धर्माला नामशेष करण्याच्या हेतूने तो [[कुक्तुटराम]] इथे गेला. त्याने [[संघराम]]चा विध्वंस केला तिथल्या [[भिक्खू]]ंना ठार मारले व तेथून निघून गेला. काही काळानंतर तो [[साकला]] येथे आला आणि जो कोणी जो कोणी बौद्ध भिक्खूंच्या प्रमुखाला त्याच्या समोर आणून उभा करेल, त्याला ह्या राजा शंभर [[दिनार]] बक्षीस म्हणून देण्याचे जाहीर केले.” == हे सुद्धा पहा == *[[मिलिंद पन्ह]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [[वर्ग:बौद्ध ग्रंथ]] [[वर्ग:सम्राट अशोक]] [[वर्ग:भारतीय साहित्य]] g6geucozethjjbfqixak12wzoff9qpq 0 218867 2710317 2652698 2026-09-17T13:13:59Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710317 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = रविंद्र चव्हाण | image = Ravindra Chavan.jpg | caption = | office = अध्यक्ष-भारतीय जनता पक्ष (महाराष्ट्र प्रदेश) | term_start = १ जुलै २०२५ | 1namedata = [[नितीन नबीन]] (२० जानेवारी २०२६ – वर्तमान)<br /> [[जे.पी. नड्डा|जे. पी. नड्डा]] (२० जानेवारी २०२० – २० जानेवारी २०२६) | term_end = पदग्रहण | office1 = कार्यकारी अध्यक्ष, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्ष (महाराष्ट्र प्रदेश)]] | term_start1 = ११ जानेवारी [[इ.स. २०२५]] | term_end1 = पदग्रहण | office2 = अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण मंत्री<br/>[[महाराष्ट्र सरकार]] | term_start2 = ९ ऑगस्ट [[इ.स. २०२२]] | term_end2 = २६ नोव्हेंबर [[इ.स. २०२४]] | term_start3 = ९ ऑगस्ट [[इ.स. २०२२]] | term_end3 = २ जुलै [[इ.स. २०२३]] | 1blankname2 = [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] | 1namedata2 = [[एकनाथ शिंदे]] | office4 = राज्यमंत्री<br/>[[महाराष्ट्र सरकार]] | term_start4 = ८ जुलै [[इ.स. २०१६]] | term_end4 = ८ नोव्हेंबर [[इ.स. २०१९]] | 1blankname3 = [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] | 1namedata3 = [[देवेंद्र फडणवीस]] | 2blankname3 = विभाग | 2namedata3 = * [[बंदर विकास विभाग (महाराष्ट्र शासन)|बंदर]]<br/> * [[माहिती तंत्रज्ञान विभाग (महाराष्ट्र शासन)|माहिती तंत्रज्ञान]]<br/> * [[वैद्यकीय शिक्षण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|वैद्यकीय शिक्षण]]<br/> * [[अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण]] | office5 = सदस्य, [[महाराष्ट्र विधानसभा]] | term_start5 = [[इ.स. २००९]] | term_end5 = पदग्रहण | constituency4 = [[डोंबिवली विधानसभा मतदारसंघ|डोंबिवली]] | office6 = [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पार्टी]]चे महासचिव | term_start6 = [[इ.स. २०२०]] | term_end6 = १२ जानेवारी [[इ.स. २०२५]] | birth_date = [[२० सप्टेंबर]], [[इ.स. १९७०]] | birth_place = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | party = [[भारतीय जनता पार्टी]] | education = | alma_mater = | occupation = [[राजकारणी]] | spouse = सुहासी चव्हाण | children = २ मुली<br/>(सलोनी आणि खुशी) | father = दत्तात्रय चव्हाण }} '''रविंद्र चव्हाण''' ([[२० सप्टेंबर]], [[इ.स. १९७०|१९७०]]:[[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] - ) हे '''[[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे (भाजपा) महाराष्ट्र प्रदेशाध्यक्ष]]''' नेते आणि भारतीय राजकारणी आहेत. ते [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभे]]तील [[डोंबिवली विधानसभा मतदारसंघ]]ाचे [[आमदार]] आहेत. त्यांनी २००९, २०१४, २०१९<ref name=sakal/> आणि २०२४<ref>{{cite news |title=डोंबिवलीत रविंद्र चव्हाण यांनी भाजपचा गड राखला |url=https://www.loksatta.com/thane/assembly-elections-2024-bjp-mla-ravindra-chavan-won-for-the-fourth-time-this-year-by-securing-76-thousand-896-votes-amy-95-4729126/ |publisher=[[लोकसत्ता]] |date=२३ नोव्हेंबर २०२४ |language=mr}}</ref> च्या निवडणुकीत विजय मिळवला आहे. दरम्यान २०२२ ते २०२४ या काळात ते [[एकनाथ शिंदे]] यांच्या नेतृत्वाखालील महाराष्ट्र शासनात कॅबिनेट मंत्री होते. त्यांनी [[सार्वजनिक बांधकाम विभाग (महाराष्ट्र शासन)|सार्वजनिक बांधकाम विभाग]] (सार्वजनिक उपक्रम वगळता) आणि [[अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग]] यांची जबाबदारी सांभाळली.<ref name=sakal/><ref>{{cite news |title=एकनाथ शिंदे-देवेंद्र फडणवीस सरकारची संपूर्ण यादी आणि खाती |url=https://www.bbc.com/marathi/india-62540046 |publisher=[[बीबीसी]] |date=१४ ऑक्टोबर २०२२ |language=mr}}</ref> तसेच त्यांनी [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यांचे पालकमंत्री म्हणूनही कार्य केले. यापूर्वी, २०१६ ते २०१९ या कालावधीत त्यांनी [[बंदर विकास विभाग (महाराष्ट्र शासन)|बंदरे]], [[माहिती व तंत्रज्ञान विभाग (महाराष्ट्र शासन)|माहिती व तंत्रज्ञान]], [[वैद्यकीय शिक्षण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|वैद्यकीय शिक्षण]] आणि [[अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण]] विभागांचे राज्यमंत्री पद भूषवले.<ref name=sakal/> २०२० मध्ये, चव्हाण यांची [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा महाराष्ट्र प्रदेश]] सरचिटणीस म्हणून नियुक्ती झाली.<ref name=ht/> ११ जानेवारी २०२५ रोजी [[भारतीय जनता पक्ष]], महाराष्ट्र प्रदेश कार्यकारी अध्यक्ष म्हणून त्यांची नियुक्ती करण्यात आली.<ref>{{cite news |last1=खापरे|first1=शुभांगी|title=The man who could be next Maharashtra BJP chief: Why Ravindra Chavan was appointed party’s working president |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/maharashtra-bjp-working-president-dombivali-mla-ravindra-chavan-9775047/ |publisher=[[द इंडियन एक्सप्रेस]] |date=१२ जानेवारी २०२५}}</ref> '''१ जुलै २०२५ रोजी त्यांच्या हाती भारतीय जनता पक्ष, महाराष्ट्र प्रदेश अध्यक्ष पदाची धुरा सोपवण्यात आली.''' == प्रारंभिक जीवन == रविंद्र चव्हाण यांनी आपले शालेय शिक्षण मुंबई येथून पूर्ण केले.<ref>{{cite web |title=Chavan Ravindra Dattatraya (Winner) |url=https://myneta.info/mh2009/candidate.php?candidate_id=2244 |website=मायनेता |date=2009}}</ref> त्यांनी 12 वीचे शिक्षण पूर्ण केले आणि पुढील शिक्षण [[यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ]], [[नाशिक जिल्हा|नाशिक]] येथून घेतले.<ref>{{cite web |title=Ravindra Chavan (Winner) |url=https://myneta.info/maharashtra2019/candidate.php?candidate_id=8678 |website=मायनेता|date=2019}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == २००२ मध्ये, रविंद्र चव्हाण यांची [[भारतीय जनता युवा मोर्चा]]चे कल्याण उपविभाग अध्यक्ष म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. २००५ मध्ये, ते [[कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका]] येथे सदस्य म्हणून निवडून आले आणि डोंबिवली येथील सावरकर रोड वॉर्डचे प्रतिनिधित्व केले. २००७ मध्ये, ते कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिकेच्या स्थायी समितीचे अध्यक्ष झाले.<ref name=sakal>{{cite news |last1=वालुंज |first1=शर्मीला |title=डोंबिवलीला दुसऱ्यांदा मंत्रीपद, जाणून घ्या रविंद्र चव्हाण यांचा राजकीय प्रवास |url=https://www.esakal.com/mumbai/political-journey-of-dombivli-bjp-mla-ravindra-chavan-vk11 |publisher=[[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]] |date=९ ऑगस्ट २०२२ }}</ref> त्यांच्या कार्यकाळात, २००९ मध्ये चव्हाण [[डोंबिवली विधानसभा मतदारसंघ|डोंबिवली विधानसभा मतदारसंघा]]चे पहिले सदस्य म्हणून निवडून आले, तेव्हा त्यांनी [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना|महाराष्ट्र नवनिर्माण सेने]]चे राजेश कदम यांचा पराभव केला आणि ६१,१०४ मतं मिळवली होती. त्यांनी [[शिवसेना]] - भारतीय जनता पक्षाच्या युतीच्या तिकिटावर निवडणूक जिंकली.<ref name=election>{{cite web |title=Live Dombivali (Maharastra) Assembly Election Results 2019 Updates, Winner, Runner-up Candidates 2019 Updates, Vidhan Sabha Current MLA and Previous MLAs |url=https://www.elections.in/maharashtra/assembly-constituencies/dombivali.html |website=इलेक्शन.इन |date=४ ऑगस्ट २०२४}}</ref><ref name=sakal/> चव्हाण २०१४ आणि २०१९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकांत जिंकले. २०१९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत, त्यांनी कोकण विभागात सर्वाधिक मते मिळवून विजय मिळवला.<ref name=sakal/> २०१६ मध्ये, त्यांची महाराष्ट्राच्या मंत्रिमंडळात राज्यमंत्री म्हणून नियुक्ती झाली, तेव्हा त्यांच्याकडे पोर्ट्स, [[माहिती तंत्रज्ञान विभाग (महाराष्ट्र शासन)|माहिती तंत्रज्ञान]], [[वैद्यकीय शिक्षण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|वैद्यकीय शिक्षण]] आणि [[अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण]] यांची जबाबदारी होती.<ref name=sakal/> फेब्रुवारी २०१८ मध्ये, चव्हाण पांना रायगड जिल्ह्याचे पालक मंत्री म्हणून नियुक्त केले.<ref name=bs>{{cite news |title=Ravindra Chavan replaces Prakash Mehta as Raigad guardian min |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ravindra-chavan-replaces-prakash-mehta-as-raigad-guardian-min-118020701880_1.html |publisher=बिझनेस स्टँडर्ड |date=७ फेब्रुवारी २०१८}}</ref> [[भाजप]]-[[शिवसेना]] युती तुटल्यानंतर आणि महाविकास आघाडी सरकार स्थापन झाल्यानंतर, चव्हाण यांनी आमदार म्हणून कार्य सुरू ठेवते आणि जुलै २०२० मध्ये महाराष्ट्रातील भारतीय जनता पक्षाचे सरचिटणीस म्हणून त्यांची नियुक्ती करण्यात आली.<ref name=ht>{{cite news |last1=घोगे|first1=केतकी|title=State BJP chief appoints new executive committee for Maharashtra |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/state-bjp-chief-appoints-new-executive-committee-for-maharashtra/story-xz9AF1WpcvWyshhHDV6erJ.html |publisher=[[हिंदुस्तान टाइम्स]] |date=४ जुलै २०२०}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांना [[एकनाथ शिंदे|शिंदे]]-[[देवेंद्र फडणवीस|फडणवीस]] सरकारमध्ये सार्वजनिक बांधकाम तसेच अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण मंत्री म्हणून मंत्रीपद मिळाले.<ref name=sakal/> सप्टेंबर २०२२ मध्ये, [[एकनाथ शिंदे|शिंदे]] सरकारने त्यांना [[पालघर]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्‌ह्यांचा पालक मंत्री म्हणून नियुक्त केले.<ref name=ie>{{cite news |title=Eknath Shinde appoints district guardian ministers |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/maharashtra-eknath-shinde-appoints-district-guardian-ministers-8170882/ |publisher=[[इंडियन एक्सप्रेस]] |date=४ ऑक्टोबर २०२२}}</ref> २०२४ मध्ये, रविंद्र चव्हाण [[डोंबिवली विधानसभा मतदारसंघ|डोंबिवली विधानसभा मतदारसंघा]]तून सलग चौथ्यांदा निवडून आले आणि त्यांना ७७, १०६ मतांचे मताधिक्य मिळाले.<ref>{{cite news |title=Maharashtra Election Results: Ravindra Chavan, who performed well in Konkan range, wins Dombivli seat by record votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/maharashtra-election-results-ravindra-chavan-who-perform-well-in-konkan-range-wins-dombivli-seat-by-record-votes/articleshow/115627241.cms |publisher=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |date=२३ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> '''संघटन पर्व प्रदेश प्रभारी म्हणून -''' २८ डिसेंबर २०२४ रोजी भाजपा [https://marathi.freepressjournal.in/maharashtra/bjp-claims-to-have-15-crore-members-in-maharashtra-134-lakh-active-workers-registered महाराष्ट्र संघटन पर्व] अभियानाच्या प्रदेश प्रभारी पदी रविंद्र चव्हाण यांची नियुक्ती करण्यात आली. त्यानंतर १ जानेवारी २०२५ ते ६ एप्रिल २०२५ या साधारण ३ महिन्यांच्या कालावधीत महाराष्ट्रात १ कोटी ५१ लाख प्राथमिक सदस्यांची आणि जवळपास १ लाख ५० हजार सक्रीय सदस्यांची नोंदणी झाली. यामुळे भारतीय जनता पक्ष हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक सदस्य संख्या असणारा सर्वात मोठा पक्ष ठरला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/politics/bjp-ravindra-chavan-special-strategy-for-local-body-elections-bjp-sanghatan-parv-will-connect-1-5-crore-people-to-party-maharashtra-politics-marathi-news-1335900|title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीसाठी भाजपची खास रणनीती, 'भाजपचे संघटन पर्व'मधून दीड कोटी ल|last=मुठाळ|first=अभिषेक|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2025-09-23}}</ref> '''कार्यकारी प्रदेश अध्यक्ष म्हणून -''' ११ जानेवारी २०२५ रोजी रविंद्र चव्हाण यांची भाजपा महाराष्ट्र प्रदेश कार्यकारी अध्यक्ष म्हणून नियुक्त झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/thane/bjp-leader-ravindra-chavan-political-journey-started-as-a-worker-to-maharashtra-bjp-chief-zws-70-4821598/|title=Ravindra Chavan : ‘उपरा’ डोंबिवलीकर ते भाजप प्रदेश कार्याध्यक्ष|date=2025-01-15|website=Loksatta|language=mr|access-date=2025-09-23}}</ref> त्यानंतर संघटन पर्व, मंडल फेररचना, गाव वस्ती संपर्क अभियान अशा विविध अभियानांचे त्यांनी नेतृत्व केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.freepressjournal.in/maharashtra/ex-minister-ravindra-chavan-becomes-helm-of-maharashtra-bjps-planning-committee-announces-chandrashekhar-bawankule|title=भाजपच्या प्रभारी प्रदेश अध्यक्षपदी रवींद्र चव्हाण; चंद्रशेखर बावनकुळे यांची घोषणा|last=S|first=Swapnil|date=2024-12-29|website=marathi.freepressjournal.in|language=mr|access-date=2025-09-23}}</ref> '''प्रदेश अध्यक्ष म्हणून –''' देवेंद्र फडणवीस यांच्या वाढदिवसानिमित्त २२ जुलै २०२५ रोजी ‘[https://www.freepressjournal.in/mumbai/bjps-mega-blood-donation-drive-on-fadnavis-birthday-sets-two-world-records-says-asia-book-of-records# महारक्तदान संकल्प शिबीर]’ राबवण्यात आले. या राज्यव्यापी उपक्रमाच्या माध्यमातून रविंद्र चव्हाण यांच्या नेतृत्वात एकाच दिवसात मंडल स्तरावर १,०८८ ठिकाणी रक्तदान शिबिरांचे आयोजन करण्यात आले, या शिबिरांच्या माध्यमातून एकूण ७८,३१३ युनिट रक्त संकलन झाले. यातून सर्वाधिक ठिकाणी एकाच दिवशी रक्तदान शिबिरांचे आयोजन आणि सर्वाधिक रक्त संकलन असे २ विक्रम आशिया बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स मध्ये नोंदवले गेलेत. यातून रविंद्र चव्हाण यांच्या नेतृत्वात भाजपाने शिवसेनेचा रेकॉर्ड मोडला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/bjps-mega-blood-donation-drive-on-fadnavis-birthday-sets-two-world-records-says-asia-book-of-records|title='BJP’s Mega Blood Donation Drive On Fadnavis’ Birthday Sets Two World Records,' Says Asia Book Of Records|website=Free Press Journal|language=en|access-date=2025-09-23}}</ref> == कार्य == === आमदार म्हणून === जून २०११ मध्ये चव्हाण यांनी कल्याण डोंबिवली महापालिकेतील २८५ कर्मचाऱ्यांच्या नोकऱ्या कायम करण्यासाठी मदत केली, जेणेकरून त्यांना कामावरून कमी होण्याचा धोका होता. यासाठी चव्हाण यांनी महापालिका अधिकाऱ्यांशी चर्चा करून कायदेशीर मुद्दे सोडवले होते. त्यापूर्वी, २००७ मध्ये, त्यांनी या कर्मचाऱ्यांसाठी पगारवाढीचा प्रस्ताव ठेवला होता.<ref>{{cite news |title=All is well that ends well |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/obesity-is-not-weight-problem/articleshow/16135487.cms |publisher=[[मुंबई मिरर]] |date=११ जून २०११ }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जुलै २०११ मध्ये, रविंद्र चव्हाण यांनी कल्याण पश्चिम येथे एक आंदोलन केले, जिथे ४०० हून अधिक नागरिक गोविंदवाडी बायपासच्या बांधकामात होणाऱ्या विलंबामुळे संताप व्यक्त करण्यासाठी एकत्र आले होते. चव्हाण यांनी [[महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळ|महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळा]]वर या महत्त्वपूर्ण १.५ किमी रस्त्याचे काम पूर्ण न करण्याची टीका केली. आंदोलनानंतर, ते जामिन नाकारून तुरुंगात गेले आणि सरकारला रुंदावलेल्या संरचनात्मक प्रकल्पांवर कार्य करण्यासाठी उपोषण सुरू केले. ज्यामध्ये मंब्रा-डोंबिवली रस्ता देखील समाविष्ट होता.<ref>{{cite news|last1=शर्मा|first1=सुनील|title=Sitting MLA refuses bail in jail|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/sitting-mla-refuses-bail-in-jail/articleshow/16150581.cms|publisher=[[मुंबई मिरर]]|date=३० जुलै २०११}}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ऑगस्ट २०११ मध्ये, रविंद्र चव्हाण यांनी "ताला ठोको आंदोलन" केले, हे आंदोलन [[मुंबई]]तील [[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]] विभागाच्या प्रबंधकांच्या कार्यालयासमोर [[डोंबिवली]]तील पायाभूत सुविधा सुधारणे यासाठी आयोजित करण्यात आले. त्यांनी [[ठाकुर्ली रेल्वे स्थानक|ठाकुर्ली रेल्वे स्थानका]]वर रस्ता उचलण्याची, [[डोंबिवली रेल्वे स्थानक|डोंबिवली रेल्वे स्थानका]]जवळ पार्किंग सुविधा सुधारण्याची आणि कल्याण-डोंबिवली समांतर रस्त्याचे पूर्ण करण्याची मागणी केली. चव्हाण यांनी ठाकुर्ली प्रकल्‌पासाठी आमदार निधीच्या माध्यमातून १२ कोटी निधी जाहीर केला. मध्य रेल्वे व्यवस्थापनाने यावर कार्यवाही करण्याचे आश्वासन दिले.<ref>{{cite news |title=Dombivli MLA protests against CR Read |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/dombivli-mla-protests-against-cr/articleshow/16159309.cms |publisher=मुंबई मिरर |date=२७ ऑगस्ट २०११ }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांनी २०१८ पासून डोंबिवलीत "नमो रामो डांडिया" कार्यक्रम आयोजित केला आहे, जो नवरात्री दरम्यान सावळाराम महाराज क्रीडांगणात वातानुकूलित जागेत ५०,००० पर्यंत सहभागी आकर्षित करतो.<ref>{{cite news |last1=गुप्ता|first1=प्रदीप|title=BJP MLA Ravindra Chavan’s garba mandal attracts 50,000 dandiya enthusiasts daily in Dombivli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/bjp-mla-ravindra-chavans-garba-mandal-attracts-50000-dandiya-enthusiasts-daily-in-dombivli/articleshow/114009576.cms |publisher=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया|टाइम्स ऑफ इंडिया]] |date=७ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> === मंत्री म्हणून === [[अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण मंत्री]] म्हणून, रविंद्र चव्हाण यांनी २०२२ मध्ये "आनंदाचा शिक्षा" उपक्रम सुरू केला, ज्यामुळे दिवाळीसह इतर अनेक सणांना आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना सबसिडी प्राप्त राशन मिळू लागले.<ref>{{cite news |title='...आनंदाचा शिधा घेऊन जा' दिवाळीच्या आदल्या दिवशी सरकारकडून मोठा बदल |url=https://lokmat.news18.com/news/ration-for-diwali-will-be-distributed-offline-say-ravindra-chavan-mhss-777065.html |publisher=न्यूझ18 |date=२३ ऑक्टोबर २०२२ |accessdate=2025-05-26 |archive-date=2022-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103195244/https://lokmat.news18.com/news/ration-for-diwali-will-be-distributed-offline-say-ravindra-chavan-mhss-777065.html |url-status=dead }}</ref> २०२२ मध्ये, चव्हाण यांनी कोकण क्षेत्रातील मंदीर विशेषतः आंगणेवाडी आणि कुणकेश्वर मंदीरांमध्ये पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी काम केले; ज्यात काँक्रीट रस्त्यांचे बांधकाम, आधुनिक स्वच्छता सुविधा, आणि भाविकांसाठी मोबाइल कनेक्टिव्हिटी सुधारणा केली.<ref>{{cite news |title=रवींद्र चव्हाण : प्रसिद्ध आंगणेवाडी तीर्थक्षेत्र विकासाठी राज्यसरकारचे मोठे पाऊल - सार्वजनिक बांधकाम मंत्री रवींद्र चव्हाण |url=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sindhudurg/the-state-government-has-taken-a-big-step-to-develop-the-famous-anganewadi-pilgrimage-site-in-konkan/mh20221110130628192192175 |publisher=ईटीव्ही भारत |date=१० नोव्हेंबर २०२२ }}</ref> २०२३ मध्ये त्यांनी [[सार्वजनिक बांधकाम विभाग (महाराष्ट्र शासन)|सार्वजनिक बांधकाम विभाग]] मंत्री म्हणून प्रकल्प व्यवस्थापन माहिती प्रणाली (PMIS) सुरू केली. पारदर्शकता सुधारण्याची आणि प्रकल्प निरीक्षण सुव्यवस्थित करणे हे या प्रणालीचे उद्दिष्ट होते. त्याच वेळी त्यांनी भ्रष्टाचारविरोधी उपायांची सुरुवात केली, विशेषतः 'नोकरीसाठी पैसे घेणे' यासारख्या प्रधांवर लक्ष केंद्रीत केले आणि कर्मचारी व्यवस्थापनात उत्तरदायित्व वाढवले.<ref>{{cite news |last1=शेख|first1=मुस्तफा|title=Not able to curb corruption in Maharashtra PWD, says minister-in-charge |url=https://www.indiatoday.in/india/story/not-able-to-curb-corruption-in-maharashtra-pwd-says-minister-2364186-2023-04-25 |publisher=इंडिया टुडे |date=२५ एप्रिल २०२३}}</ref> <ref>{{cite news |title=PWD minister laments ‘race for transfers’ |url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/mumbai-pwd-minister-launches-pmis-for-transparency-struggles-to-end-race-for-transfers-and-control-corruption-101682362271975.html |publisher=[[हिंदुस्तान टाइम्स]] |date=२५ एप्रिल २०२३}}</ref> त्याच वर्षी, चव्हाण यांनी कोकण रेल्‌वेच्या १२ स्थानकांसाठी सौंदर्याकरण आणि पायाभूत सुविधांचा विकास करण्याचा प्रकल्प सुरू केला, ज्यासाठी १५६.२५ कोटी रुपयांची तरतूद करत हे काम १ वर्षात पूर्ण केले आहे, यामुळे कोकण क्षेत्रातील पर्यटनाला चालना मिळेल.<ref>{{cite news |title=कोकण रेल्वेच्या १२ रेल्वे स्थानकांचे होणार सुशोभिकरण, मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते उद्या ऑनलाईन भूमिपूजन |url=https://www.tv9marathi.com/maharashtra/12-railway-stations-of-konkan-railway-will-be-beautified-bhoomi-pujan-will-be-done-online-tomorrow-by-the-chief-minister-eknath-shinde-995391.html |publisher=टीव्ही 9 |date=७ ऑगस्ट २०२३ |accessdate=2025-05-26 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811164040/https://www.tv9marathi.com/maharashtra/12-railway-stations-of-konkan-railway-will-be-beautified-bhoomi-pujan-will-be-done-online-tomorrow-by-the-chief-minister-eknath-shinde-995391.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{cite news |title=Konkan Railway : कोकणातील रेल्वेच्या 37 स्थानकांचे होणार सुशोभीकरण |url=https://www.tendernama.com/mahatender/Konkan/konkan-railway-develops-37-railway-stations |publisher=टेंडरनामा |date=२४ जानेवारी २०२३}}</ref> २०२१ ते २०२३ दरम्यान, रविंद्र चव्हाण यांनी सार्वजनिक बांधकाम मंत्री म्हणून महाराष्ट्रभर रस्ते, पुल आणि इमारतींच्या विकासासाठी ९२,००० कोटींच्या कामांची सुविधा केली. त्यांनी डोंबिवलीतील गृहनिर्माण सोसायट्यांना केंद्र सरकारच्या नवीकरणीय [[ऊर्जास्रोत|ऊर्जा स्रोत]] योजना अंतर्गत मोफत सोलार पॉवर पुनिट्स वितरित केली, ज्यामुळे २६८ गृहनिर्माण संकुलांना फायदा झाला आणि या प्रदेशात [[सौरऊर्जा]] स्वीकारण्यास प्रोत्साहन मिळाले. चव्हाण यांनी दीर्घकाळ रखडलेल्या [[मुंबई-गोवा महामार्ग]] प्रकल्‌पातील समस्येवरही लक्ष दिले, जो १२ वर्षांपासून विलंबित होता. त्यांच्या नेतृत्वाखाली, जमिनीच्या अधिग्रहणाच्या समस्यांचा निपटारा करण्यात आला आणि कोकणमधील जमीन देणाऱ्या रहिवाशांना नुकसानभरपाई देण्यात आली.<ref>{{cite news |last1=काटे|first1=सुरेश|last2=एम. गलांडे|first2=महेश|title=स्वातंत्र्यानंतर प्रथमच 2 वर्षात 92 हजार कोटींची विकासकामे; सा.बां. मंत्री रविद्र चव्हाणांचा दावा |url=https://marathi.abplive.com/news/thane/92-thousand-crores-in-2-years-for-the-first-time-after-independence-says-minister-ravidra-chavan-claim-1313417 |publisher=एबीपी लाइव्ह |date=१७ सप्टेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite news |title=Mumbai-Sindhudurg Greenfield Corridor will be built |url=https://www.mumbailive.com/en/civic/mumbai-sindhudurg-greenfield-corridor-will-be-built-83161 |publisher=मुंबई लाइव्ह |date=४ मार्च २०२४ }}{{मृत दुवा|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> २०२४ मध्ये पालकमंत्री म्हणून कार्यरत असताना चव्हाण यांनी सिंधुदुर्ग जिल्‌ह्यातील ७० बेघर [[कातकरी]] कुटुंबांच्या पुनर्वसनासाठी घर बांधण्यासाठी स्वतःची जमीन उपलब्ध करून दिली.<ref>{{cite news |last1=सोंडावळे |first1=शुभम |title=पालकमंत्री रवींद्र चव्हाण की दरियादिली, अपनी जमीन देकर हल की कातकरी समुदाय के घर की समस्या |url=https://navbharatlive.com/maharashtra/sindhudurg/ravindra-chavan-solved-the-housing-problem-of-katkari-community-964943.html |publisher=[[नवभारत]] |date=१७ ऑगस्ट २०२४ |language=[[हिंदी भाषा|हिंदी]]}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चव्हाण, रविंद्र}} [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९७० मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:डोंबिवलीचे आमदार]] t0sys5d1okeoj8p4allyfkn461tx06m 0 226562 2710440 2642486 2026-09-17T23:54:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710440 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|सिद्धार्थ विधी महाविद्यालय|सिद्धार्थ महाविद्यालय, मुंबई (निःसंदिग्धीकरण)}} {{चौकट महाविद्यालय |name= सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ लॉ |image= Siddharth College, Mumbai.jpg |ब्रीदवाक्य= |endowment= |president= |established= [[इ.स. ११५७]] |type= |staff= |students= |undergrad= |postgrad= |colors= |शहर= [[मुंबई]] |राज्य = [[महाराष्ट्र]] |देश = [[भारत]] |campus= |मानचिन्ह = |website= [http://www.siddharthlawcollege.com/ www.siddharthlawcollege.com] }} '''सिद्धार्थ विधी महाविद्यालय''' ('''सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ लॉ''') हे [[मुंबई]]तील एक कायद्याचे महाविद्यालय असून याची स्थापना १९५६ मध्ये झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ambedkarmission.org/cat/news/articles_item.asp?NewsID=20|title=Ambedkarmission|publisher=Ambedkarmission.org|accessdate=14 November 2014|archive-date=2014-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126190205/http://www.ambedkarmission.org/cat/news/articles_item.asp?NewsID=20|url-status=dead}}</ref> हे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]तर्फे चालते, जी ८ जुलै १९४५ रोजी [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]ांनी तयार केली होती. हे महाविद्यालय [[मुंबई विद्यापीठ]]ाशी संलग्न आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mu.ac.in/colleges/law/mumbai.html|title=Affiliation : University Affiliated Colleges > Law > Colleges|publisher=Mu.ac.in|accessdate=14 November 2014|archive-date=2014-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030251/http://www.mu.ac.in/colleges/law/mumbai.html|url-status=dead}}</ref> समाजातील सर्व घटकांमध्ये कायदेशीर शिक्षणाचा प्रसार करण्याच्या दृष्टीकोनातून महाविद्यालय तयार करण्यात आले. हे महाविद्यालय [[मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण|एमएनएमआरडीएच्या]] वारसा सोसायटीद्वारे वारसा रचना म्हणून घोषित केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indiatoday.intoday.in/bestcolleges/2015/ranks.jsp?Y=2014&ST=Law&LMT=23|title=DIRECTORY OF BEST COLLEGES 2015: RANKS.JSP {{!}}|website=indiatoday.intoday.in|language=en|access-date=2018-03-15}}</ref> ==उपलब्ध अभ्यासक्रम== सध्या महाविद्यालयात तीन वर्षांचा [[एलएलबी]] अभ्यासक्रम उपलब्ध आहे. परंतु, पाच वर्षे [[बीएसएल]], एलएलबी अभ्यासक्रम देखील प्रस्तावित आहे. पोस्ट ग्रॅज्युएट डिप्लोमा आणि सर्टिफिकेशन कोर्स देखील महाविद्यालयाद्वारे आयोजित आहेत. ==ग्रंथालय== महाविद्यालयाच्या ग्रंथालयामध्ये कायद्याच्या पुस्तकांचा मोठा संग्रह आहे. महाविद्यालय हे डॉ. आंबेडकरांच्या वैयक्तिक संकलनातील काही दुर्मीळ पुस्तकांचे देखील एक घर आहे, जे [[भारताचे संविधान|भारताच्या संविधानाचा]] मसुदा तयार करण्याच्या संदर्भात वापरण्यात आले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/cover-story/Rare-draft-of-constitution-falling-apart-in-city-college/articleshow/16099034.cms|title=Rare draft of constitution falling apart in city college - Mumbai Mirror -|work=Mumbai Mirror|access-date=2018-03-15}}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==भेटी आणि कार्यक्रम== पूर्वी महाविद्यालयाला श्रीमती [[सिरिमावो भंडारनायके]] सारख्या अनेक व्यक्तिमत्त्यांनी भेट दिली होती. महाविद्यालयाने आयोजित केलेल्या कार्यक्रमात [[मुंबई उच्च न्यायालय]]ाचे न्यायाधीश पी.बी. मजूमदार, न्यायमूर्ती रोशन दळवी आणि अनेक अन्य कायदेतज्ज्ञांनी भेटी दिल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.afternoondc.in/city-news/today/article_10397|title=Today|publisher=Afternonndc.in|accessdate=14 November 2014|archive-date=2017-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222112440/http://www.afternoondc.in/city-news/today/article_10397|url-status=dead}}</ref> महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांना [[अजमल कसाब]]च्या मुंबईवरील दहशतवादी हल्ल्याच्या मुकदम्यास उपस्थित राहण्याची परवानगी दिली गेली होती, जी सामान्यपणे सामान्य जनतेसाठी प्रतिबंधित होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mid-day.com/news/2009/nov/241109-Ujwal-Nikam-Gauraj-Shah-Law-College-Ajmal-Qasab.htm|title='We wanted to throw a shoe at Qasab'|publisher=Mid-day.com|accessdate=14 November 2014}}</ref> ==महाविद्यालयाशी संबंधित उल्लेखनीय लोक== * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] * न्या. आर.ए. जहांगीर (उच्च न्यायालय मुंबई)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://theradicalhumanist.com/index.php?option=com_radical&controller=news&cid=315&Itemid=54|title=The Radical Humanist - NEWS-Justice R.A. Jahagirdar is no more!|publisher=Theradicalhumanist.com|accessdate=14 November 2014|archive-date=2013-02-04|archive-url=https://archive.is/20130204101110/http://theradicalhumanist.com/index.php?option=com_radical&controller=news&cid=315&Itemid=54|url-status=dead}}</ref> * [[मोतीलाल चिमणलाल सेटलवाड]] * [[मनोहर जोशी]] * पी.एम. सईद (माजी लोकसभा अध्यक्ष) * न्या. पी.बी. सावंत * न्यायमूर्ती [[एम.सी. छगला]] * [[फारूख शेख]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.imdb.com/name/nm0787582/bio|title=Farooq Shaikh|website=IMDb|access-date=2018-03-15}}</ref> * ॲड. के.पी. पवार<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-01/mumbai/28111397_1_hot-seat-defence-lawyer-marathi|title=‘Unassuming’ Pawar takes the hot seat - टाइम्स ऑफ इंडिया|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2018-03-15|archive-date=2013-01-03|archive-url=https://archive.is/20130103081850/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-01/mumbai/28111397_1_hot-seat-defence-lawyer-marathi|url-status=dead}}</ref> (न्यायालयाने मुंबई दहशतवादी हल्ला खटल्यासाठी प्रतिवादी वकील म्हणून नियुक्ती केली होती) * सुरेश सरैया<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.रीडिफ.कॉम/cricket/report/suresh-saraiya-one-of-the-best-loved-radio-commentators/20120719.htm|title=Suresh Saraiya, one of the best-loved radio commentators|date=19 July 2012|work=Rediff|accessdate=14 November 2014}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (क्रिकेटवर प्रसिद्ध रेडिओ कमेंटेटर) * [[शांताराम नाईक]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.prsindia.org/mptrack/shantaramlaxmannaik|title=PRS|website=www.prsindia.org|language=इंग्रजी|access-date=2018-03-15}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये]] * [[विधी महाविद्यालये]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{official|http://www.siddharthlawcollege.com/}} {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} [[वर्ग:मुंबईमधील शैक्षणिक संस्था]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] [[वर्ग:मुंबई विद्यापीठ]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये]] cqrsg2boo7099d7yz8osnwbtt52vkji 0 228854 2710529 2073747 2026-09-18T10:58:50Z Dharmadhyaksha 28394 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710529 wikitext text/x-wiki [[File:'Buddha's First Sermon', chlorite statue from India, Pala dynasty, 11th century, Honolulu Academy of Arts.JPG|thumbnail|बुद्धांचा पहिला उपदेश, भारत, ११वे शतक]] '''बुद्धचरित''' (बुद्धचरितम्) संस्कृत महाकाव्य आहे. याचे रचनाकार [[अश्वघोष]] आहेत. यामध्ये [[गौतम बुद्ध|गौतम बुद्धांचे]] जीवनचरित्र वर्णित आहे. याची रचना दुसऱ्या शतकात झाली. काव्याच्या २८ कॅन्टोजांपैकी पहिले १४ संस्कृतमध्ये पूर्णावस्थेत अस्तित्वात आहेत (१५ ते २८ अपूर्ण अपूर्ण आहेत). इ.स. ४२० मध्ये, धर्मरक्षा यांनी याचे [[चिनी भाषा|चिनी]] भाषांतर केले आणि ७व्या किंवा ८व्या शतकात एक शुद्ध स्वरूपाची [[तिबेटी भाषा|तिबेटी]] आवृत्ती तयार करण्यात आली जी "चिनीपेक्षा मूळ संस्कृतच्या अगदी जवळ असल्याचे दिसते". [[भाऊ लोखंडे]] यांनी बुद्धचरिताचा मराठी अनुवाद व संपादन केले आहे. {{गौतम बुद्ध}} {{बौद्ध विषय सूची}} {{विस्तार}} [[वर्ग:संस्कृत साहित्य]] [[वर्ग:बौद्ध साहित्य]] [[वर्ग:गौतम बुद्ध]] [[वर्ग:भारतीय साहित्य]] h9vkh7w430x0hav61rmezdbk4cbci5t 0 229266 2710449 2706899 2026-09-18T01:28:49Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710449 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = सोनम वांगचुक | चित्र = Sonam Wangchuk01.jpg|thumb|सोनम वांगचूक | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = सोनम वांगचुक | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = १ सप्टेंबर १९६६ | जन्म_स्थान = उलेतोकोपो ,जम्मू काश्मीर | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = जम्मू काश्मीर | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | नागरिकत्व = भारतीय | शिक्षण = | व्यवसाय = | कारकीर्द_काळ = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = जम्मू काश्मीर | उंची = | वजन = | ख्याती = | धर्म = बौद्ध | जोडीदार = | अपत्ये = | वडील = | आई = | पुरस्कार = रोलेक्स ॲवाॅर्ड फॉर इंटरप्राइज २०१६’,रॅमन मॅगेसेसे 2018, लोकमान्य टिळक राष्ट्रीय पुरस्कार २०२० }} '''सोनम वांगचुक''' (जन्म: [[१ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९६६|१९६६]] - ) हे एक भारतीय अभियंता,<ref>{{Cite web |title=Rolex Partnerships - The engineer helping Himalayan farmers by creating artificial glaciers |url=https://www.rolex.org/partnerships/el-pais-semanal/sonam-wangchuk |archive-url=https://web.archive.org/web/20251216151011/https://www.rolex.org/partnerships/el-pais-semanal/sonam-wangchuk |archive-date=2025-12-16 |access-date=2026-06-30 |website=rolex.org |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Event information |url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/panellists/sonam-wangchuk/ |access-date=2026-06-30 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Extraordinary Indians: Sonam Wangchuk's Mission to Reimagine Schools, Water, and Work in the Himalayas |url=https://www.readersdigest.in/features/story-extraordinary-indians-sonam-wangchuks-mission-to-reimagine-schools-water-and-work-in-the-himalayas-128088 |access-date=2026-06-30 |website=www.readersdigest.in}}</ref> कार्यकर्ते, नवनिर्माते, शिक्षण सुधारक आणि [[पर्यावरणवाद|पर्यावरणवादी]] आहेत.<ref name="Bio">{{cite web | last=Varghese | first=Shiny | title=The green drive: Indian wins Rolex Award for philanthropic work | website=The Indian Express | date=17 November 2016 | url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-green-drive-4379400/ | access-date=30 September 2025}}</ref> ते 'स्टुडंट्स एज्युकेशनल अँड कल्चरल मुव्हमेंट ऑफ लडाख' (SECMOL) चे संस्थापक-संचालक आहेत, ज्याची स्थापना १९८८ मध्ये अशा विद्यार्थ्यांच्या एका गटाने केली होती, जे त्यांच्याच शब्दांत सांगायचे तर [[लडाख|लडाखवर]] लादलेल्या परकीय शिक्षण व्यवस्थेचे 'बळी' ठरले होते. सौर ऊर्जेवर चालणारा आणि स्वयंपाक, प्रकाश किंवा गरम करण्यासाठी कोणत्याही [[जीवाष्म इंधन|जीवाश्म इंधनाचा]] वापर न करणारा SECMOL कॅम्पस डिझाइन करण्यासाठी देखील ते ओळखले जातात. शासकीय शाळांच्या व्यवस्थेत सुधारणा घडवून आणण्यासाठी सरकार, ग्राम समुदाय आणि नागरी समाज यांच्यातील संयुक्त उपक्रम असलेल्या ऑपरेशन न्यू होपच्या १९९४ मधील लाँचमध्ये वांगचुक यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्कार विजेते चेवांग नॉरफेल यांनी डिझाइन केलेल्या आणि तयार केलेल्या कृत्रिम हिमनद्यांपासून प्रेरित होऊन त्यांनी स्वतःची नवीन संकल्पना विकसित केली, जी आईस स्तूप तंत्रज्ञान म्हणून ओळखली जाते. या तंत्रज्ञानाचा वापर हिवाळ्यातील पाणी शंकूच्या आकाराच्या बर्फाच्या ढिगाऱ्यात साठवण्यासाठी केला जातो.<ref>{{Cite web |date=2024-06-13 |title=The Ice Man of Ladakh building artificial glaciers in the Himalayas |url=https://www.bbc.com/future/article/20240612-the-ice-man-of-ladakh-building-artificial-glaciers-in-the-himalayas |access-date=2026-07-14 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> लडाखमधील शिक्षण क्षेत्र आणि हवामान बदलाशी संबंधित आव्हानांमधील योगदान तसेच स्थानिक समस्यांवर त्यांनी शोधलेल्या नाविन्यपूर्ण उपायांमुळे वांगचुक यांना अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. २०२५ पर्यंत त्यांना सुमारे १५ पुरस्कार मिळाले आहेत, ज्यामध्ये [[रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार]] (२०१८), [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (मंडी)|आयआयटी मंडी]] तर्फे देण्यात आलेली 'हिमालयीन क्षेत्रातील प्रख्यात तंत्रज्ञानतज्ञ' ही पदवी (२०१८) आणि [[ग्लोबल अवॉर्ड फॉर सस्टेनेबल आर्किटेक्चर]] (२०१७) यांचा समावेश आहे.<ref name="Details">{{cite web | last=Masood | first=Bashaarat | title=Innovator to ‘provocateur’, Wangchuk’s equation with Delhi changed over 3 decades | website=The Indian Express | date=27 September 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/innovator-to-provocateur-wangchuks-equation-with-delhi-changed-over-3-decades-10273868/ | access-date=30 September 2025}}</ref> == बालपण आणि शिक्षण == वांगचुक यांचा जन्म १९६६ मध्ये जम्मू आणि काश्मीरच्या लडाख [[लेह जिल्हा|लेह जिल्ह्यातील]] अल्ची जवळ झाला. वयाच्या ९ व्या वर्षांपर्यंत त्यांचे शाळेत नाव नोंदवले गेले नव्हते, कारण त्यांच्या गावात कोणतीही शाळा नव्हती. तोपर्यंत त्यांच्या आईने, शेरिंग वांगमो यांनी, त्यांना त्यांच्या स्वतःच्या मातृभाषेतून सर्व मूलभूत शिक्षण दिले.<ref name="Hindu List">{{cite web | last=Ashiq | first=Peerzada | title=Sonam Wangchuk | website=[[The Hindu]] | date=4 February 2023 | url=https://www.thehindu.com/news/national/sonam-wangchuk-the-man-from-the-mountains/article66472065.ece | access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="mint">{{cite news|title=A Ladakhi dream fuelled by a Swiss award|url=http://www.livemint.com/Consumer/AUgmDNspGwS9SZGU68P5LK/A-Ladakhi-dream-fuelled-by-a-Swiss-award.html|publisher=[[Livemint]]|date=25 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Yashraj |title=How Ladakh protest leader Sonam Wangchuk went from Indian hero to ‘traitor’ |url=https://www.aljazeera.com/features/2025/10/7/how-ladakh-protest-leader-sonam-wangchuk-went-from-indian-hero-to-traitor |access-date=2026-07-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> १९७५ मध्ये, त्यांचे वडील, सोनम वांग्याल, जम्मू आणि काश्मीर सरकारमध्ये निवडून आले आणि मंत्री झाले.<ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/sonam-wangchuk-ladakh-violence-sonam-wangchuks-journey-from-real-phunsukh-wangdu-to-activist-under-lens-9342129 |title=Sonam Wangchuk's Journey From Real 'Phunsukh Wangdu' To Activist Under Lens - NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2023/Feb/05/sonam-wangchuk-the-man-the-mountains-and-a-mission-2544430.html |title=Sonam Wangchuk: The man, the mountains, and a mission |first=Fayaz |last=Wani |date=5 February 2023 |website=The New Indian Express}}</ref> वयाच्या ९ व्या वर्षी त्यांना श्रीनगरला नेण्यात आले आणि तेथील एका शाळेत दाखल करण्यात आले. ते इतर विद्यार्थ्यांपेक्षा वेगळे दिसत असल्याने, त्यांना अशा भाषेत संबोधित केले जायचे जी त्यांना समजत नव्हती, ज्यामुळे त्यांच्याकडून प्रतिसाद न मिळण्याला त्यांची बुद्धू असण्याची लक्षणे मानले गेले. ते हा काळ त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात अंधकारमय काळ म्हणून आठवतात. ही वागणूक सहन न झाल्याने, १९७७ मध्ये त्यांनी एकट्याने दिल्लीला पळ काढला, जिथे त्यांनी एका केंद्रीय विद्यालयाच्या शाळा प्राचार्यांकडे स्वतःची कैफियत मांडली.<ref name="ht1">{{cite news|last1=Paul|first1=Satarupa|title=Meet Sonam Wangchuk, the real life Phunsukh Wangdu of 3 Idiots|url=http://www.hindustantimes.com/education/meet-sonam-wangchuk-the-real-life-phunsukh-wangdu-of-3-idiots/story-7qofYgkfHOxSHh1lXqZIFM.html|publisher=[[Hindustan Times]]|date=8 December 2016}}</ref> वांगचुक यांनी १९८७ मध्ये [[नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (श्रीनगर)]] (तेव्हाचे आर.ई.सी. श्रीनगर) मधून [[यांत्रिक अभियांत्रिकी]]मध्ये आपली बी.टेक. पदवी पूर्ण केली.<ref>{{Cite news |date=2025-09-27 |title=Sonam Wangchuk educational qualifications: How this engineer from NIT Srinagar became a prominent activist in Ladakh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/sonam-wangchuk-educational-qualifications-how-this-engineer-from-nit-srinagar-became-a-prominent-activist-in-ladakh/articleshow/124176451.cms |access-date=2025-09-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> अभियांत्रिकीच्या शाखेच्या निवडीवरून वडिलांशी झालेल्या मतभेदांमुळे त्यांना स्वतःच्या शिक्षणाचा खर्च स्वतःच उचलावा लागला. त्यांनी २०११ मध्ये ग्रेनोबल, फ्रान्स येथील क्रॅटेर स्कूल ऑफ आर्किटेक्चर मध्ये 'अर्थन आर्किटेक्चर' (मातीचे वास्तुकला) या विषयात दोन वर्षांचे उच्च शिक्षण देखील घेतले.<ref>{{cite news|title=Global Award 2017- Sonam Wangchuk, stupas et enseignements|url=http://www.lecourrierdelarchitecte.com/article_7796|publisher=lecourrierdelarchitecte.com|date=17 May 2017|language=fr|accessdate=2026-07-17|archive-date=2019-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207000644/https://www.lecourrierdelarchitecte.com/article_7796|url-status=dead}}</ref> ==संघटना== ===एज्युकेशनल अँड कल्चरल मुव्हमेंट ऑफ लडाख (SECMOL)=== जे शिक्षणात गतिशील असून त्यांना परिस्थितीअभावी पुढील शिक्षण घेणे शक्य होत नाही, किवा गरीब परिस्थितीमुळे अपेक्षित क्षेत्रात जाणे शक्य होत नाही, अशा मुलांसाठी वांगचूक काम करतात. त्यासाठी त्यांनी १९८८ साली एका संस्थेची स्थापना त्यांनी केली. अशा मुलांना शिक्षणासाठी मदत करून त्यांची स्वप्न प्रत्यक्षात साकारण्याचे काम वांगचूक करत आहेत. शिक्षण तसेच पर्यावरण क्षेत्रात ते काम करत आहेत. गेल्या २० वर्षांपासून त्यांनी या कामाला पूर्णपणे वाहून घेतले आहे. त्यांनी यासाठी एज्युकेशनल अँड कल्चरल मुव्हमेंट ऑफ लडाख (SECMOL) या नावाची संघटना तयार केली आहे. येथे राहून त्यांनी अनेक स्थानिक भाषा आत्मसात केल्या. जेव्हा त्यांनी लडाख येथे शिक्षणविषयक कार्य सुरू केले, तेव्हा त्यांच्या लक्षात आले की मुलांना प्रश्नांची उत्तरे माहिती असतात मात्र त्यांचा सर्वात मोठा अडसर म्हणजे भाषा आहे. त्यानंतर त्यांनी स्थानिक भाषेत तेथील मुलांना शिकवायला सुरुवात केली. जम्मू-कश्मीर सरकार बरोबर त्यांनी लडाखच्या शाळांतील अभ्यासक्रम स्थानिक भाषेत तयार करण्याचे कार्य हाती घेतले. १९९४ मध्ये त्यांनी शाळेतून काढून टाकण्यात आलेल्या १००० तरुणांची संघटना तयार केली आणि त्यांच्या मदतीने एक अशी शाळा काढली जी विद्यार्थामार्फतच चालवली जाते. या शाळेत पूर्णपणे सौर उर्जेचा वापर केला जातो. वांगचूक यांना वाटते की शालेय अभ्यासक्रम बदलणे आवश्यक आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की, पुस्तकी अभ्यासक्रमापेक्षा प्रात्यक्षिकांचा अवलंब जास्त हिताचा आहे. या सर्व बाबी प्रत्यक्षात आणण्यासाठी ते प्रयत्नशील आहेत. १९८८ मध्ये, पदवी प्राप्त केल्यानंतर, वांगचुक यांनी (त्यांच्या भावा आणि पाच समवयस्कांसह) लडाखमधील विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक चळवळ (SECMOL) सुरू केली. सासपोल येथील सरकारी हायस्कूलमध्ये शालेय सुधारणांचा प्रयोग केल्यानंतर, SECMOL ने सरकारी शिक्षण विभाग आणि गावातील लोकसंख्येच्या सहकार्याने ऑपरेशन न्यू होप सुरू केले.<ref name="mint"/><ref name="ashoka">{{cite web |title=Sonam Wangchuk - Students Educational and Cultural Movement of Ladakh |url=https://www.ashoka.org/en-us/fellow/sonam-wangchuk |publisher=Ashoka United States |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="TOI">{{cite news |last1=Khattar |first1=Sakshi |date=26 July 2008 |title=Teach India: Think local, think Ladakhi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms |work=The Times of India}}</ref> जून १९९३ ते ऑगस्ट २००५ पर्यंत, वांगचुक यांनी लडाखच्या एकमेव छापील मासिक लाडाग्स मेलॉंगची स्थापना केली आणि त्याचे संपादक म्हणून काम केले.<ref name="telegraph">{{cite news|last1=Menon|first1=Shyam G.|title=What you did not watch in 3 Idiots - Rethink after Ladakh education initiative fell victim to bureaucracy and resentment|url=https://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100722043505/http://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp|url-status=dead|archive-date=22 July 2010|publisher=[[The Telegraph (Calcutta)]]|date=19 July 2010}}</ref><ref name="ashoka"/> २००१ मध्ये, त्यांना हिल कौन्सिल सरकारमध्ये शिक्षण सल्लागार म्हणून नियुक्त करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.jharkhandfeed.com/sonam-wangchuk-the-real-phunsuk-wangdu/|title=Sonam Wangchuk: The real 'Phunsuk Wangdu'|date=19 January 2017|publisher=JharkhandFeed|access-date=19 January 2017|archive-date=2018-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411174425/https://www.jharkhandfeed.com/sonam-wangchuk-the-real-phunsuk-wangdu/|url-status=dead}}</ref> २००२ मध्ये, इतर स्वयंसेवी संस्थांच्या प्रमुखांसह, त्यांनी लडाखी स्वयंसेवी संस्थांचे एक नेटवर्क, लडाख व्हॉलंटरी नेटवर्क (LVN) ची स्थापना केली आणि २००५ पर्यंत त्यांच्या कार्यकारी समितीमध्ये सचिव म्हणून काम केले. त्यांना लडाख हिल कौन्सिल सरकारच्या व्हिजन डॉक्युमेंट लडाख २०२५ च्या मसुदा समितीवर नियुक्त करण्यात आले आणि २००४ मध्ये शिक्षण आणि पर्यटन धोरण तयार करण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली.<ref name="entremeetsmit">{{cite web|title=Sonam Wangchuk at Entrepreneur's Meet 2017|url=http://entremeetsmit.in/website/EntreMeet/sonam.html|website=Entremeetsmit.in|access-date=30 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525013517/http://entremeetsmit.in/website/EntreMeet/sonam.html|archive-date=25 May 2017}}</ref> २००५ मध्ये भारताचे पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांनी या दस्तऐवजाचे औपचारिक लाँच केले. २००५ मध्ये, वांगचुक यांची भारत सरकारच्या मानव संसाधन विकास मंत्रालयात प्राथमिक शिक्षणासाठी राष्ट्रीय प्रशासकीय परिषदेत सदस्य म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.<ref name="entremeetsmit"/> २००७ ते २०१० पर्यंत, त्यांनी शिक्षण सुधारणांसाठी शिक्षण मंत्रालयाला पाठिंबा देण्यासाठी काम करणाऱ्या डॅनिश स्वयंसेवी संस्था एमएससाठी शिक्षण सल्लागार म्हणून काम केले.<ref>{{cite news|title=In conversation with Sonam Wangchuk|url=http://www.reachladakh.com/in-conversation-with-sonam-wangchuk/1560.html|publisher=Reach Ladakh|date=30 April 2013}}</ref> २०१३ च्या अखेरीस, वांगचुक यांनी बर्फ स्तूपाचा एक नमुना शोधून काढला आणि तो एक कृत्रिम हिमनदी आहे जो हिवाळ्यात वाया जाणाऱ्या प्रवाहाचे पाणी महाकाय बर्फाच्या शंकू किंवा स्तूपांच्या स्वरूपात साठवतो आणि वसंत ऋतूच्या अखेरीस पाणी वितळू लागल्यावर सोडतो, जो शेतकऱ्यांना पाण्याची गरज असते तेव्हा योग्य वेळ असतो.<ref>{{cite news|last1=Coates|first1=Ashley|title=Ice stupas: a Himalayan answer to climate change, water shortage and glacial flooding|url=https://www.independent.co.uk/environment/ice-stupas-himalayan-answer-to-climate-change-water-shortage-and-glacial-flooding-a7742906.html|work=The Independent |date=30 May 2017}}</ref> २०१३ मध्ये त्यांची जम्मू आणि काश्मीर राज्य शालेय शिक्षण मंडळात नियुक्ती झाली. २०१४ मध्ये, त्यांना जम्मू आणि काश्मीर राज्य शिक्षण धोरण आणि व्हिजन डॉक्युमेंट तयार करण्यासाठी तज्ञ पॅनेलमध्ये नियुक्त करण्यात आले. २०१५ पासून, सोनम हिमालयन इन्स्टिट्यूट ऑफ अल्टरनेटिव्ह्ज स्थापन करण्यावर काम करण्यास सुरुवात केली आहे. बहुतेक विद्यापीठे, विशेषतः पर्वतांमधील विद्यापीठे जीवनाच्या वास्तविकतेशी कशी अप्रासंगिक झाली आहेत याबद्दल त्यांना चिंता आहे.<ref>{{cite news|last1=Sarkhel|first1=Aritra|title=Meet Sonam Wangchuk, the 50 year old innovator from Ladakh|url=http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/people/meet-sonam-wangchuk-the-50-year-old-innovator-from-ladakh/56114652|publisher=The Economic Times|date=22 December 2016|accessdate=2026-07-17|archive-date=2017-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323062416/http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/people/meet-sonam-wangchuk-the-50-year-old-innovator-from-ladakh/56114652|url-status=dead}}</ref> २०१६ मध्ये, वांगचुक यांनी फार्मस्टेज लडाख नावाचा एक प्रकल्प सुरू केला, जो पर्यटकांना लडाखच्या स्थानिक कुटुंबांसोबत राहण्याची सुविधा देतो, जो माता आणि मध्यमवयीन महिला चालवतात. १८ जून २०१६ रोजी चेतसांग रिनपोचे यांनी या प्रकल्पाचे अधिकृत उद्घाटन केले.<ref>{{cite news|last1=Chauhan|first1=Divya|title=These Ladakhi Mothers Are Opening Up Their Homes To Travellers. Time To Ditch Those Hotel Rooms|url=https://www.scoopwhoop.com/Experience-The-Ladakhi-Culture-With-Farmstays-Ladakh/#.uqib1fudp|publisher=ScoopWhoop|date=1 August 2016|accessdate=2026-07-17|archive-date=2018-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180522181135/https://www.scoopwhoop.com/Experience-The-Ladakhi-Culture-With-Farmstays-Ladakh/#.uqib1fudp|url-status=dead}}</ref> == लोकसंस्कृती मध्ये == २००९ मध्ये, अनेक प्रसारमाध्यमांच्या अहवालांतून आणि प्रेक्षकांनी वांगचुक यांची गोष्ट [[राजकुमार हिरानी]] दिग्दर्शित ''[[३ इडियट्स]]'' चित्रपटातील [[आमिर खान]] यांच्या 'फुन्सुक वांगडू' या पात्राशी जोडली गेल्याने ते प्रकाशझोतात आले.<ref name="telegraph" /> मात्र, १६ जुलै २०२६ रोजी लंडन फिल्म फेस्टिव्हलच्या समारोप समारंभात, आमिर खान यांनी स्पष्ट केले की चित्रपटातील त्यांचे पात्र वांगचुक यांच्यापासून प्रेरित नव्हते. त्यांनी सांगितले की, चित्रपट बनवताना लेखक राजकुमार हिरानी किंवा अभिजात जोशी यांपैकी कोणालाही वांगचुक यांच्याबद्दल माहिती नव्हती.<ref>{{Cite news |last=Bureau |first=The Hindu |date=2026-07-17 |title=Aamir Khan says his character in ‘3 Idiots’ not based on Sonam Wangchuk: ‘Hoping that he ends his fast’ |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aamir-khan-says-his-character-in-3-idiots-not-based-on-sonam-wangchuk-hoping-that-he-ends-his-fast/article71232765.ece |access-date=2026-07-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> वांगचुक यांनीही या तुलनेचा स्पष्ट शब्दात इन्कार केला आहे.<ref>{{Cite news |date=2026-07-15 |title=When Sonam Wangchuk said, 'I'm not Phunsukh Wangdu from Aamir Khan's 3 Idiots', the educator said he didn't take action against the film: 'Didn’t want people to think I was trying to get money' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/when-sonam-wangchuk-said-im-not-phunsukh-wangdu-from-aamir-khans-3-idiots-the-educator-said-he-didnt-take-action-against-the-film-didnt-want-people-to-think-i-was-trying-to-get-money/articleshow/132418715.cms |access-date=2026-07-16 |work=The Times of India}}</ref> == पुरस्कार == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" | ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | पुरस्कार / पदवी ! scope="col" class="unsortable |संदर्भ |- |2018 |[[रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार]] |style="text-align: center;"|<ref name="Magsaysay">{{cite web | agency=PTI | title=Two Indians, Bharat Vatwani and Sonam Wangchuk, Receive Magsaysay Award | website=[[NDTV]] | date=1 September 2018 | url=https://www.ndtv.com/india-news/two-indians-bharat-vatwani-and-sonam-wangchuk-receive-this-years-ramon-magsaysay-award-1909529 | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2018 |[[सिम्बायोसिस इंटरनॅशनल]] द्वारे मानद [[डी.लिट]] पदवी |style="text-align: center;"|<ref name="Litt">{{cite web | title=Innovator Sonam Wangchuk Awarded Honorary D.Litt Degree | website=BW Education | url=https://www.bweducation.com/article/innovator-sonam-wangchuk-awarded-honorary-dlitt-degree-162828 | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2018 |आयआयटी मंडी द्वारे 'हिमालयीन क्षेत्रातील प्रख्यात तंत्रज्ञानतज्ञ' |style="text-align: center;"|<ref name="Mandi">{{cite web | title=IIT Mandi convocation: 211 students including 40 research scholars graduated, check other achievements | website=[[India Today]] | date=30 October 2018 | url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/iit-mandi-convocation-divd-1378688-2018-10-30 | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2017 |इंडियन्स फॉर कलेक्टिव्ह ॲक्शन (ICA) सन्मान पुरस्कार, [[सॅन फ्रान्सिस्को]], [[कॅलिफोर्निया]] |style="text-align: center;"|<ref name="Hindu List"/> |- |2017 | GQ मेन ऑफ द इयर पुरस्कार, वर्षातील सर्वोत्तम सामाजिक उद्योजक (Social Entrepreneur of the Year) |style="text-align: center;"|<ref name="GQ">{{cite web | title=GQ Awards: Men of the Year 2017 Winners | website=GQ India | date=23 September 2017 | url=https://www.gqindia.com/content/gq-awards-men-year-2017-winners#zorawar-kalra-restaurateur-of-the-year | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2017 | ग्लोबल अवॉर्ड फॉर सस्टेनेबल आर्किटेक्चर |style="text-align: center;"|<ref name="FP">{{cite web | last=Rana | first=Nikita | title=World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh | website=[[Firstpost]] | date=2 June 2017 | url=https://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2017 |जम्मू आणि काश्मीर सरकार द्वारे उत्कृष्ट पर्यावरणवाद्यासाठीचा राज्य पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="j&k">{{cite web | last=Lakhera | first=Vedaant | title=Sonam Wangchuk Detained Under NSA Amid Ladakh Protests Over Statehood | website=Frontline | date=30 September 2025 | url=https://frontline.thehindu.com/politics/sonam-wangchuk-nsa-detention-ladakh-protests/article70114394.ece | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2016 |रोलेक्स अवॉर्ड फॉर एंटरप्राइझ |style="text-align: center;"|<ref name="Rolex">{{cite web | title=Supplying water to farmers in Northern India | website=rolex.org | date=10 November 2020 | url=https://www.rolex.org/partnerships/national-geographic-spain/sonam-wangchuk | access-date=30 September 2025 | archive-date=2025-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251106233757/https://www.rolex.org/partnerships/national-geographic-spain/sonam-wangchuk | url-status=dead }}</ref> |- |2016 |सर्वोत्तम मातीच्या इमारतीसाठी आंतरराष्ट्रीय टेरा पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="Terra">{{cite web | last=Bahga | first=Sarbjit Singh | title=SECMOL School, Leh, Represents Himalayan Region in ‘NEW INDIAN ARCHITECTURE’ | website=Hill Post | date=3 August 2023 | url=https://hillpost.in/2023/08/secmol-school-leh-represents-himalayan-region-in-new-indian-architecture/120862/ | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2014 |CRATerre फ्रान्स द्वारे युनेस्को चेअर अर्थन आर्किटेक्चर |style="text-align: center;"|<ref name="UNESCO">{{cite web | title=Innovator Sonam Wangchuk Built A Solar Powered Heated Tent For Galwan Valley Soldiers | website=ABP Live | date=22 February 2021 | url=https://news.abplive.com/news/sonam-wangchuk-s-solar-powered-heated-tent-can-keep-soldiers-in-galwan-valley-warm-in-rough-terrains-1445385 | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2008 |सी एन एन आय बी एम द्वारे रिअल हिरोज पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="CNN">{{cite web | title=Did Sonam Wangchuk provoke Gen Z in Ladakh?: How did the '3-Idiots' real-life hero become a 'villain' for the Modi govt? | website=Bhaskar English | date=26 September 2025 | url=https://www.bhaskarenglish.in/originals/news/did-sonam-wangchuk-provoke-gen-z-in-ladakh-how-did-the-3-idiots-hero-become-a-villain-for-modi-govt-136017047.html | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2004 |सँक्च्युअरी एशिया द्वारे 'द ग्रीन टीचर' पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="Green">{{cite web | last=Varghese | first=Shiny | title=The green drive: Indian wins Rolex Award for philanthropic work | website=[[The Indian Express]] | date=17 November 2016 | url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-green-drive-4379400/ | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |2002 |अशोका युएसए द्वारे सामाजिक उद्योजकतेसाठी अशोका फेलोशिप |style="text-align: center;"|<ref name="d091">{{cite web | title=Mr. Sonam Wangchuk | website=Expand | date=20 January 2024 | url=https://www.smutbi.com/2024/01/20/mr-sonam-wangchuk/ | access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="ashoka"/> |- |2001 |द वीक नियतकालिकातर्फे 'मॅन ऑफ द इयर' |style="text-align: center;"|<ref name="Week">{{cite web | title=Sonam Wangchuk dedicates Magsaysay Award to 'every student, teacher' in Ladakh | website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] | date=26 July 2018 | url=https://www.theweek.in/news/india/2018/07/26/Sonam-Wangchuk-dedicates-Magsaysay-Award-to-every-student-teacher-in-Ladakh.html | access-date=30 September 2025}}</ref> |- |1996 |जम्मू आणि काश्मीर मधील शैक्षणिक सुधारणांसाठी राज्यपालांचे पदक |style="text-align: center;"|<ref name="SK">{{cite web | title=Sonam Wangchuk's Climate Fast: A Call to Action for Environmental Sustainability | website=[[Sikkim Express]] | date=26 September 2025 | url=https://www.sikkimexpress.com/news-details/sonam-wangchuks-climate-fast-a-call-to-action-for-environmental-sustainability | access-date=30 September 2025}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:वांगचुक, सोनम }} [[वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:लडाखी समाजसेवक]] [[वर्ग:भारतीय संशोधक]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभियंते]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभियंते]] [[वर्ग:भारतीय पर्यावरणतज्ज्ञ]] [[वर्ग:मॅग्सेसे पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय मानवाधिकार कार्यकर्ते]] [[वर्ग:भारतीय बौद्ध]] m50oxjrahtp6pl94wrb6ui68dp2vfyh 0 240437 2710351 2697887 2026-09-17T17:23:03Z AdvAnantGholam 172574 2710351 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव, पर्यटन स्थळ | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 5.72 | क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35 | हवामान = दमट, उष्णकटिबंधीय | वर्षाव = ३८०० | तापमान_वार्षिक = 27 | तापमान_हिवाळा = 20 | तापमान_उन्हाळा = 35 | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | मोठे_मेट्रो = [[रत्नागिरी]] | मोठे_मेट्रो = [[देवरुख]] | जवळचे_शहर = [[साखरपा]] | प्रांत = [[कोकण]] | विभाग = [[संगमेश्वर]] | जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_घनता = 480 | लिंग_गुणोत्तर = १२०५ | पीक = भात, नाचणी | साक्षरता_पुरुष = ६३ | साक्षरता_स्त्री = ४७ | अधिकृत_भाषा = [[कोकणी]], [[मराठी]] | नेता_पद_१ = [[खासदार]] | नेता_नाव_१ = [[विनायक राऊत]] | संसदीय_मतदारसंघ = [[रत्नागिरी लोकसभा मतदारसंघ]] | नेता_पद_२ = [[आमदार]] | नेता_नाव_२ = [[शेखर गोविंदराव निकम]] | विधानसभा_मतदारसंघ = [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]] | नेता_पद_३ = सरपंच | नेता_नाव_३ = संतोष घोलम | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = तलाठी | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_४ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_४ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |website=Onefivenine |access-date=2025-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.<ref>{{Cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html |website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे. हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते. [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत: * '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे. * '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे. * '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते. ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे. === वनसंपदा व जैवविविधता === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या. * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]]. * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते. === वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 === [[कोयना]]–[[वारणा]] परिसरातील जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity) अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या प्रकल्पाचा उद्देश भूगर्भातील खडकांचे भौतिक व यांत्रिक गुणधर्म, द्रवदाब, जलवैज्ञानिक स्थिती, तापमान आणि भूकंपाशी संबंधित भूगर्भीय प्रक्रिया यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे हा होता. या प्रकल्पासाठी २०१३ मध्ये केंद्र सरकारने पाच वर्षांसाठी ४७२.३ कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर केली होती.<ref>{{Cite web |title=Scientific deep drilling in the Koyna intra-plate seismic zone in Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100897 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2013-11-28 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> या वैज्ञानिक प्रकल्पाच्या पूर्वतयारीच्या टप्प्यात कोयना–वारणा भूकंपीय क्षेत्राभोवती अनेक अन्वेषणात्मक बोअरहोल्स खोदण्यात आले. या बोअरहोल्समधून भूगर्भातील [[बेसॉल्ट]] थर, त्याखालील [[ग्रॅनाइट]]–[[ग्नाइस]] अधःस्तर (basement), तापमान, जलवाहक स्तर आणि इतर भूभौतिकीय वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यात आला. या अभ्यासातून पुढील खोल ड्रिलिंग आणि भूगर्भातील निरीक्षण केंद्राच्या नियोजनासाठी आवश्यक माहिती मिळाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 |doi=10.1007/s00531-014-1128-0 }}</ref> या अन्वेषणात्मक '''बोअरहोल्स पैकी KBH-9 हे खडीकोळवण''' येथे खोदण्यात आले. त्याची '''अंतिम खोली सुमारे '''१,१३५ मीटर'''''' होती आणि त्यामध्ये सुमारे '''४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर''' नोंदविण्यात आला. बोअरहोलमध्ये बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत प्रवेश करण्यात आला. KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले असून त्यातून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला; या बोअरहोलमध्ये पाण्याचा प्रवाह काही काळ नैसर्गिक दाबाखाली (artesian conditions) सुरू राहिल्याची नोंद वैज्ञानिक अभ्यासात आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांमुळे आणि भूभौतिकीय नोंदींमुळे खडीकोळवण परिसरातील भूगर्भरचनेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे शक्य झाले. बोअरहोलमधील भेगांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय उपकरणाचा वापर करण्यात आला. या तंत्राद्वारे बोअरहोलच्या भिंतींच्या ध्वनिचित्रांवरून खडकांतील भेगा व संरचनात्मक वैशिष्ट्ये ओळखण्यात आली आणि त्यांची इतर विद्युत व ध्वनिक नोंदी तसेच कोअर नमुन्यांशी तुलना करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 |doi=10.1007/s12594-018-0906-x }}</ref> '''KBH-9 हा Koyna-Warna''' परिसरातील इतर बोअरहोल्ससह केलेल्या भूगर्भीय अभ्यासाचाही भाग आहे. चार बोअरहोल्समधील कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासातून बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे आढळले. या अभ्यासात '''KBH-9 (खडीकोळवण) सोबत Phansavale, Udgiri आणि Paneri येथील बोअरहोल्सचा समावेश''' होता. काही कोअर नमुन्यांमध्ये पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य खडकांचे अवशेष, गाळाचे थर, जीवाश्मांच्या खुणा असलेले राखेचे थर आणि अधःस्तरातील पुनर्रचित खडकांची नोंद करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=Subsurface heterogeneity beneath the Deccan Volcanic Province: insights from borehole cores in the Koyna-Warna region |journal=Journal of Earth System Science |year=2020 }}</ref> या वैज्ञानिक ड्रिलिंगमुळे Koyna-Warna परिसरातील भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भातील प्रत्यक्ष खडकांचे नमुने, बोअरहोल नोंदी आणि भूभौतिकीय माहिती उपलब्ध झाली. मात्र, या संशोधनातून नोंदविलेली भूकंपविषयक सर्व निरीक्षणे केवळ खडीकोळवण येथील KBH-9 शी संबंधित नसून संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्रातील विविध बोअरहोल्स, भूकंपीय निरीक्षणे आणि इतर भूभौतिकीय अभ्यासांवर आधारित आहेत.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> खडीकोळवण येथील KBH-9 त्यामुळे स्थानिक भूगर्भरचना, उष्णजलाचा प्रवाह, जलवाहक स्तर आणि खडकांतील भेगा यांच्या अभ्यासासाठी वापरले गेलेले वैज्ञानिक बोअरहोल ठरते. या अभ्यासातून मिळालेली माहिती Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भीय रचना आणि जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या संशोधनासाठी वापरली गेली आहे. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref>२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत. गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref><ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.</ref> * गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो. == सांस्कृतिक जीवन == * खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. * मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत. * '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो. * '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे. * '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे. == [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले. या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |access-date=2025-06-24 }}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले. * शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला. * शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते. ==== अडचणी ==== गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो. === नागरी सुविधा === * '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे. * '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> * '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी. गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/ |website=VillageMaps.in |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे. === रस्ते विकास – चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> === धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा === === प्रमुख देवस्थाने === खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान. * '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात. * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात. === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते. * '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात. 'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * [[कोयना धरण]] * [[कोयना नदी]] * [[वारणा नदी]] * [[भूकंप]] * [[दख्खनचे पठार]] == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''<br>खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''<br>भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे. File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''<br>मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात. File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''<br>खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते. File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''<br>स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे. File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''<br>स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''<br>होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो. File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर "खडीकोळवण"] * [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]] * [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]] * [https://www.moes.gov.in/ पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://www.icdp-online.org/projects/by-continent/asia/koyna-2-india/koyna-publications/ Koyna Scientific Drilling – International Continental Scientific Drilling Program (ICDP)] * [https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100896 Koyna-Warna वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प – भारत सरकार] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:भूगर्भशास्त्र]] [[वर्ग:वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग]] [[वर्ग:भूकंपविज्ञान]] jlkz9tivqhfc7yaw1l3962kr0wggf6v 2710352 2710351 2026-09-17T17:23:40Z AdvAnantGholam 172574 2710352 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव, पर्यटन स्थळ | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 5.72 | क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35 | हवामान = दमट, उष्णकटिबंधीय | वर्षाव = ३८०० | तापमान_वार्षिक = 27 | तापमान_हिवाळा = 20 | तापमान_उन्हाळा = 35 | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | मोठे_मेट्रो = [[रत्नागिरी]] | मोठे_मेट्रो = [[देवरुख]] | जवळचे_शहर = [[साखरपा]] | प्रांत = [[कोकण]] | विभाग = [[संगमेश्वर]] | जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_घनता = 480 | लिंग_गुणोत्तर = १२०५ | पीक = भात, नाचणी | साक्षरता_पुरुष = ६३ | साक्षरता_स्त्री = ४७ | अधिकृत_भाषा = [[कोकणी]], [[मराठी]] | नेता_पद_१ = [[खासदार]] | नेता_नाव_१ = [[विनायक राऊत]] | संसदीय_मतदारसंघ = [[रत्नागिरी लोकसभा मतदारसंघ]] | नेता_पद_२ = [[आमदार]] | नेता_नाव_२ = [[शेखर गोविंदराव निकम]] | विधानसभा_मतदारसंघ = [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]] | नेता_पद_३ = सरपंच | नेता_नाव_३ = संतोष घोलम | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = तलाठी | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_४ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_४ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |website=Onefivenine |access-date=2025-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.<ref>{{Cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html |website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे. हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते. [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत: * '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे. * '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे. * '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते. ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे. === वनसंपदा व जैवविविधता === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या. * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]]. * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते. === वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 === [[कोयना]]–[[वारणा]] परिसरातील जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity) अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या प्रकल्पाचा उद्देश भूगर्भातील खडकांचे भौतिक व यांत्रिक गुणधर्म, द्रवदाब, जलवैज्ञानिक स्थिती, तापमान आणि भूकंपाशी संबंधित भूगर्भीय प्रक्रिया यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे हा होता. या प्रकल्पासाठी २०१३ मध्ये केंद्र सरकारने पाच वर्षांसाठी ४७२.३ कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर केली होती.<ref>{{Cite web |title=Scientific deep drilling in the Koyna intra-plate seismic zone in Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100897 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2013-11-28 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> या वैज्ञानिक प्रकल्पाच्या पूर्वतयारीच्या टप्प्यात कोयना–वारणा भूकंपीय क्षेत्राभोवती अनेक अन्वेषणात्मक बोअरहोल्स खोदण्यात आले. या बोअरहोल्समधून भूगर्भातील [[बेसॉल्ट]] थर, त्याखालील [[ग्रॅनाइट]]–[[ग्नाइस]] अधःस्तर (basement), तापमान, जलवाहक स्तर आणि इतर भूभौतिकीय वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यात आला. या अभ्यासातून पुढील खोल ड्रिलिंग आणि भूगर्भातील निरीक्षण केंद्राच्या नियोजनासाठी आवश्यक माहिती मिळाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 |doi=10.1007/s00531-014-1128-0 }}</ref> या अन्वेषणात्मक '''बोअरहोल्स पैकी KBH-9 हे खडीकोळवण''' येथे खोदण्यात आले. त्याची '''अंतिम खोली सुमारे '''१,१३५ मीटर'''''' होती आणि त्यामध्ये सुमारे '''४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर''' नोंदविण्यात आला. बोअरहोलमध्ये बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत प्रवेश करण्यात आला. KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले असून त्यातून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला; या बोअरहोलमध्ये पाण्याचा प्रवाह काही काळ नैसर्गिक दाबाखाली (artesian conditions) सुरू राहिल्याची नोंद वैज्ञानिक अभ्यासात आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांमुळे आणि भूभौतिकीय नोंदींमुळे खडीकोळवण परिसरातील भूगर्भरचनेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे शक्य झाले. बोअरहोलमधील भेगांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय उपकरणाचा वापर करण्यात आला. या तंत्राद्वारे बोअरहोलच्या भिंतींच्या ध्वनिचित्रांवरून खडकांतील भेगा व संरचनात्मक वैशिष्ट्ये ओळखण्यात आली आणि त्यांची इतर विद्युत व ध्वनिक नोंदी तसेच कोअर नमुन्यांशी तुलना करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 |doi=10.1007/s12594-018-0906-x }}</ref> '''KBH-9 हा Koyna-Warna''' परिसरातील इतर बोअरहोल्ससह केलेल्या भूगर्भीय अभ्यासाचाही भाग आहे. चार बोअरहोल्समधील कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासातून बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे आढळले. या अभ्यासात '''KBH-9 (खडीकोळवण) सोबत Phansavale, Udgiri आणि Paneri येथील बोअरहोल्सचा समावेश''' होता. काही कोअर नमुन्यांमध्ये पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य खडकांचे अवशेष, गाळाचे थर, जीवाश्मांच्या खुणा असलेले राखेचे थर आणि अधःस्तरातील पुनर्रचित खडकांची नोंद करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=Subsurface heterogeneity beneath the Deccan Volcanic Province: insights from borehole cores in the Koyna-Warna region |journal=Journal of Earth System Science |year=2020 }}</ref> या वैज्ञानिक ड्रिलिंगमुळे Koyna-Warna परिसरातील भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भातील प्रत्यक्ष खडकांचे नमुने, बोअरहोल नोंदी आणि भूभौतिकीय माहिती उपलब्ध झाली. मात्र, या संशोधनातून नोंदविलेली भूकंपविषयक सर्व निरीक्षणे केवळ खडीकोळवण येथील KBH-9 शी संबंधित नसून संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्रातील विविध बोअरहोल्स, भूकंपीय निरीक्षणे आणि इतर भूभौतिकीय अभ्यासांवर आधारित आहेत.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> खडीकोळवण येथील KBH-9 त्यामुळे स्थानिक भूगर्भरचना, उष्णजलाचा प्रवाह, जलवाहक स्तर आणि खडकांतील भेगा यांच्या अभ्यासासाठी वापरले गेलेले वैज्ञानिक बोअरहोल ठरते. या अभ्यासातून मिळालेली माहिती Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भीय रचना आणि जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या संशोधनासाठी वापरली गेली आहे. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref>२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत. गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref><ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.</ref> * गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो. == सांस्कृतिक जीवन == * खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. * मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत. * '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो. * '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे. * '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे. == [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले. या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |access-date=2025-06-24 }}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले. * शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला. * शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते. ==== अडचणी ==== गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो. === नागरी सुविधा === * '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे. * '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> * '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी. गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/ |website=VillageMaps.in |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे. === रस्ते विकास – चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> === धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा === === प्रमुख देवस्थाने === खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान. * '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात. * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात. === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते. * '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात. 'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * [[कोयना धरण]] * [[कोयना नदी]] * [[वारणा नदी]] * [[भूकंप]] * [[दख्खनचे पठार]] == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''<br>खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''<br>भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे. File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''<br>मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात. File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''<br>खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते. File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''<br>स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे. File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''<br>स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''<br>होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो. File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर "खडीकोळवण"] * [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]] * [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]] * [https://www.moes.gov.in/ पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://www.icdp-online.org/projects/by-continent/asia/koyna-2-india/koyna-publications/ Koyna Scientific Drilling – International Continental Scientific Drilling Program (ICDP)] * [https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100896 Koyna-Warna वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प – भारत सरकार] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:भूगर्भशास्त्र]] ls9alln28swsszo8fcxnx8md6se3fdu 2710353 2710352 2026-09-17T17:34:29Z AdvAnantGholam 172574 2710353 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | प्रांत = [[कोकण]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35 | क्षेत्रफळ_एकूण_एकक = चौ. कि.मी. | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | जवळचे_शहर = [[देवरुख]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | पीक = भात, नाचणी | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |website=Onefivenine |access-date=2025-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.<ref>{{Cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html |website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे. हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते. [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत: * '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे. * '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे. * '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते. ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे. === वनसंपदा व जैवविविधता === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या. * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]]. * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते. === KBH-9 मधून मिळालेली भूगर्भीय माहिती === खडीकोळवण येथील KBH-9 या वैज्ञानिक बोअरहोलमधून परिसराच्या भूगर्भरचनेविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळाली. या बोअरहोलची खोली सुमारे १,१३५ मीटर असून त्यामध्ये सुमारे ४१२ मीटर जाडीचा [[बेसॉल्ट]] थर नोंदविण्यात आला. बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत बोअरहोल पोहोचले. Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्सच्या अभ्यासासह केलेल्या निरीक्षणांत बेसॉल्टच्या खाली ग्रॅनाइट-ग्नाइस प्रकारचे अधःस्तर खडक असल्याचे आढळले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last1=Ray |first1=J. |last2=Roy |first2=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले. बोअरहोलमधून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला आणि काही काळ पाण्याचा प्रवाह नैसर्गिक दाबाच्या स्थितीत (artesian conditions) सुरू राहिला. त्यामुळे या बोअरहोलमधील खडकांच्या भेगा, जलवाहक संरचना आणि भूजलाच्या हालचालींचा अभ्यास करण्यासाठी प्रत्यक्ष भूगर्भीय माहिती उपलब्ध झाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 आणि Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्समधून मिळालेल्या कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासामुळे दख्खनच्या बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक विविधता असल्याचे स्पष्ट झाले. या अभ्यासांमध्ये बेसॉल्ट, अधःस्तरातील खडक, गाळाचे थर आणि काही ठिकाणी पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य प्रक्रियेशी संबंधित खडकांच्या अवशेषांची नोंद करण्यात आली आहे. त्यामुळे या परिसरातील भूगर्भरचना एकसंध नसून तिच्यात स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे संशोधनातून दिसून आले.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> बोअरहोलच्या भिंतींमधील भेगा आणि इतर संरचनात्मक वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय तंत्राचा वापर करण्यात आला. या नोंदींची कोअर नमुने आणि इतर बोअरहोल लॉग्सशी तुलना करून भूगर्भातील भेगांची स्थिती व दिशा निश्चित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 |doi=10.1007/s12594-018-0906-x }}</ref> === Koyna–Warna भूकंप संशोधनाशी संबंधित माहिती === [[कोयना धरण]] आणि [[वारणा धरण]] परिसरात जलाशयांमध्ये पाणीसाठा सुरू झाल्यानंतर भूकंपीय हालचालींची नोंद होत राहिली आहे. Koyna-Warna प्रदेशात १९६२ पासून जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity; RTS) अभ्यास करण्यात येत आहे. १० डिसेंबर १९६७ रोजी या परिसरात क्षणिक परिमाण (Mw) ६.३चा मोठा भूकंप झाला. या प्रदेशातील सततच्या भूकंपीय हालचालींमुळे तो जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संशोधन परिसर ठरला आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> या भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूकंपमापन केंद्रे, बोअरहोलमधील निरीक्षणे, भूभौतिकीय सर्वेक्षण, भूजलपातळीतील बदल आणि वैज्ञानिक ड्रिलिंग यांचा वापर करण्यात आला आहे. २००५ मध्ये १३ स्थानकांचे डिजिटल भूकंपमापन जाळे कार्यान्वित करण्यात आले. त्यानंतर भूकंपांच्या केंद्रांची स्थिती अधिक अचूकपणे निश्चित करण्यासाठी बोअरहोल सिस्मिक नेटवर्क विकसित करण्यात आले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> Koyna परिसरात सहा बोअरहोल सिस्मिक स्थानकांचे जाळे सुमारे ९८१ ते १,५२२ मीटर खोलीवर बसविण्यात आले. मे ते डिसेंबर २०१५ या कालावधीत या नेटवर्कच्या साहाय्याने ०.५ किंवा त्याहून अधिक स्थानिक परिमाणाचे १,०३९ भूकंप निश्चित करण्यात आले. पृष्ठभागावरील २३ ब्रॉडबँड भूकंपमापन स्थानकांच्या माहितीबरोबर बोअरहोलमधील माहिती एकत्र केल्याने भूकंपांच्या स्थाननिर्धारणात सुधारणा झाल्याचे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंगच्या पूर्वतयारीच्या अभ्यासातून Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भरचना, तापमान, उष्णप्रवाह, खडकांचे गुणधर्म आणि संभाव्य भूकंपीय संरचना यांविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या अभ्यासांचा उद्देश भूकंप निर्माण करणाऱ्या संरचनांजवळील भूगर्भातील परिस्थितीचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा होता.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 |doi=10.1007/s00531-014-1128-0 }}</ref> या संशोधनातून जलाशयातील पाण्याच्या पातळीतील बदल, भूगर्भातील द्रवदाब (pore-fluid pressure), खडकांतील भेगा आणि पूर्वीपासून अस्तित्वात असलेल्या दोषरेषा (faults) यांच्यातील संभाव्य संबंधांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनानुसार Koyna-Warna प्रदेशातील काही भूकंपांमध्ये जलाशयातील पाण्याच्या हंगामी चढ-उतारांशी संबंधित प्रतिसाद आढळतो; मात्र या संबंधाचे स्वरूप अनेक भूगर्भीय आणि जलवैज्ञानिक घटकांशी जोडलेले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> अलीकडील संशोधनात Koyna-Warna परिसरातील खोल भूगर्भातील दोषरेषा आणि भेगांमध्ये पर्जन्यजन्य पाण्याची घुसखोरी, द्रवदाबाचा प्रसार (pore-pressure diffusion) आणि खडकांच्या लवचिक प्रतिसादाचा (poroelastic response) भूकंपीय हालचालींशी असलेला संबंध तपासण्यात आला आहे. २०२५ मधील एका अभ्यासात सुमारे ३ ते १० किलोमीटर खोलीतील स्फटिकी अधःस्तरातील तीव्र उताराच्या दोषरेषा व भेगांचा अभ्यास करण्यात आला; हा अभ्यास KBH-1, KBH-6 आणि KBH-7 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांवर आधारित होता. त्यामुळे या निष्कर्षांचा थेट संबंध KBH-9शी जोडता येत नाही; ते संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्राच्या अभ्यासाचा भाग आहेत.<ref>{{Cite journal |last1=Gomila |first1=R. |title=Fault Zone Rocks Associated With the Reservoir-Triggered Seismicity of the Koyna-Warna Region (India) |journal=Geophysical Research Letters |volume=52 |issue=14 |year=2025 |doi=10.1029/2025GL115072 }}</ref> Koyna-Warna परिसरातील वैज्ञानिक ड्रिलिंग आणि भूकंपीय निरीक्षणांचा पुढील उद्देश भूकंपांच्या उगमाशी संबंधित भूगर्भीय संरचना, द्रवदाब, तापमान, खडकांचे भौतिक-यांत्रिक गुणधर्म आणि दोषरेषांतील प्रक्रियांचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा आहे. भारत सरकारच्या वैज्ञानिक ड्रिलिंग कार्यक्रमात खोल बोअरहोल्स आणि भूगर्भीय निरीक्षण सुविधांच्या माध्यमातून अशा प्रत्यक्ष निरीक्षणांना प्राधान्य देण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> === वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 === [[कोयना]]–[[वारणा]] परिसरातील जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity) अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या प्रकल्पाचा उद्देश भूगर्भातील खडकांचे भौतिक व यांत्रिक गुणधर्म, द्रवदाब, जलवैज्ञानिक स्थिती, तापमान आणि भूकंपाशी संबंधित भूगर्भीय प्रक्रिया यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे हा होता. या प्रकल्पासाठी २०१३ मध्ये केंद्र सरकारने पाच वर्षांसाठी ४७२.३ कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर केली होती.<ref>{{Cite web |title=Scientific deep drilling in the Koyna intra-plate seismic zone in Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100897 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2013-11-28 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> या वैज्ञानिक प्रकल्पाच्या पूर्वतयारीच्या टप्प्यात कोयना–वारणा भूकंपीय क्षेत्राभोवती अनेक अन्वेषणात्मक बोअरहोल्स खोदण्यात आले. या बोअरहोल्समधून भूगर्भातील [[बेसॉल्ट]] थर, त्याखालील [[ग्रॅनाइट]]–[[ग्नाइस]] अधःस्तर (basement), तापमान, जलवाहक स्तर आणि इतर भूभौतिकीय वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यात आला. या अभ्यासातून पुढील खोल ड्रिलिंग आणि भूगर्भातील निरीक्षण केंद्राच्या नियोजनासाठी आवश्यक माहिती मिळाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 |doi=10.1007/s00531-014-1128-0 }}</ref> या अन्वेषणात्मक '''बोअरहोल्स पैकी KBH-9 हे खडीकोळवण''' येथे खोदण्यात आले. त्याची '''अंतिम खोली सुमारे '''१,१३५ मीटर'''''' होती आणि त्यामध्ये सुमारे '''४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर''' नोंदविण्यात आला. बोअरहोलमध्ये बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत प्रवेश करण्यात आला. KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले असून त्यातून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला; या बोअरहोलमध्ये पाण्याचा प्रवाह काही काळ नैसर्गिक दाबाखाली (artesian conditions) सुरू राहिल्याची नोंद वैज्ञानिक अभ्यासात आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांमुळे आणि भूभौतिकीय नोंदींमुळे खडीकोळवण परिसरातील भूगर्भरचनेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे शक्य झाले. बोअरहोलमधील भेगांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय उपकरणाचा वापर करण्यात आला. या तंत्राद्वारे बोअरहोलच्या भिंतींच्या ध्वनिचित्रांवरून खडकांतील भेगा व संरचनात्मक वैशिष्ट्ये ओळखण्यात आली आणि त्यांची इतर विद्युत व ध्वनिक नोंदी तसेच कोअर नमुन्यांशी तुलना करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 |doi=10.1007/s12594-018-0906-x }}</ref> '''KBH-9 हा Koyna-Warna''' परिसरातील इतर बोअरहोल्ससह केलेल्या भूगर्भीय अभ्यासाचाही भाग आहे. चार बोअरहोल्समधील कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासातून बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे आढळले. या अभ्यासात '''KBH-9 (खडीकोळवण) सोबत Phansavale, Udgiri आणि Paneri येथील बोअरहोल्सचा समावेश''' होता. काही कोअर नमुन्यांमध्ये पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य खडकांचे अवशेष, गाळाचे थर, जीवाश्मांच्या खुणा असलेले राखेचे थर आणि अधःस्तरातील पुनर्रचित खडकांची नोंद करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=Subsurface heterogeneity beneath the Deccan Volcanic Province: insights from borehole cores in the Koyna-Warna region |journal=Journal of Earth System Science |year=2020 }}</ref> या वैज्ञानिक ड्रिलिंगमुळे Koyna-Warna परिसरातील भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भातील प्रत्यक्ष खडकांचे नमुने, बोअरहोल नोंदी आणि भूभौतिकीय माहिती उपलब्ध झाली. मात्र, या संशोधनातून नोंदविलेली भूकंपविषयक सर्व निरीक्षणे केवळ खडीकोळवण येथील KBH-9 शी संबंधित नसून संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्रातील विविध बोअरहोल्स, भूकंपीय निरीक्षणे आणि इतर भूभौतिकीय अभ्यासांवर आधारित आहेत.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> खडीकोळवण येथील KBH-9 त्यामुळे स्थानिक भूगर्भरचना, उष्णजलाचा प्रवाह, जलवाहक स्तर आणि खडकांतील भेगा यांच्या अभ्यासासाठी वापरले गेलेले वैज्ञानिक बोअरहोल ठरते. या अभ्यासातून मिळालेली माहिती Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भीय रचना आणि जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या संशोधनासाठी वापरली गेली आहे. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref>२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत. गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref><ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.</ref> * गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो. == सांस्कृतिक जीवन == * खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. * मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत. * '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो. * '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे. * '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे. == [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले. या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |access-date=2025-06-24 }}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले. * शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला. * शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते. ==== अडचणी ==== गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो. === नागरी सुविधा === * '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे. * '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> * '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी. गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/ |website=VillageMaps.in |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे. === रस्ते विकास – चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> === धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा === === प्रमुख देवस्थाने === खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान. * '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात. * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात. === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते. * '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात. 'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * [[कोयना धरण]] * [[कोयना नदी]] * [[वारणा नदी]] * [[भूकंप]] * [[दख्खनचे पठार]] == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''<br>खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''<br>भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे. File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''<br>मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात. File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''<br>खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते. File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''<br>स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे. File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''<br>स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''<br>होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो. File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर "खडीकोळवण"] * [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]] * [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]] * [https://www.moes.gov.in/ पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://www.icdp-online.org/projects/by-continent/asia/koyna-2-india/koyna-publications/ Koyna Scientific Drilling – International Continental Scientific Drilling Program (ICDP)] * [https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100896 Koyna-Warna वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प – भारत सरकार] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:भूगर्भशास्त्र]] 7opz27fi4bnksxlcon893h7gqs0jv7s 2710356 2710353 2026-09-17T17:46:16Z AdvAnantGholam 172574 2710356 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | प्रांत = [[कोकण]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35 | क्षेत्रफळ_एकूण_एकक = चौ. कि.मी. | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | जवळचे_शहर = [[देवरुख]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | पीक = भात, नाचणी | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |website=Onefivenine |access-date=2025-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.<ref>{{Cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html |website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे. हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते. [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत: * '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे. * '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे. * '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते. ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे. === वनसंपदा व जैवविविधता === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या. * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]]. * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते. === KBH-9 मधून मिळालेली भूगर्भीय माहिती === खडीकोळवण येथील KBH-9 या वैज्ञानिक बोअरहोलमधून परिसराच्या भूगर्भरचनेविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळाली. या बोअरहोलची खोली सुमारे १,१३५ मीटर असून त्यामध्ये सुमारे ४१२ मीटर जाडीचा [[बेसॉल्ट]] थर नोंदविण्यात आला. बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत बोअरहोल पोहोचले. Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्सच्या अभ्यासासह केलेल्या निरीक्षणांत बेसॉल्टच्या खाली ग्रॅनाइट-ग्नाइस प्रकारचे अधःस्तर खडक असल्याचे आढळले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last1=Ray |first1=J. |last2=Roy |first2=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले. बोअरहोलमधून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला आणि काही काळ पाण्याचा प्रवाह नैसर्गिक दाबाच्या स्थितीत (artesian conditions) सुरू राहिला. त्यामुळे या बोअरहोलमधील खडकांच्या भेगा, जलवाहक संरचना आणि भूजलाच्या हालचालींचा अभ्यास करण्यासाठी प्रत्यक्ष भूगर्भीय माहिती उपलब्ध झाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 आणि Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्समधून मिळालेल्या कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासामुळे दख्खनच्या बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक विविधता असल्याचे स्पष्ट झाले. या अभ्यासांमध्ये बेसॉल्ट, अधःस्तरातील खडक, गाळाचे थर आणि काही ठिकाणी पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य प्रक्रियेशी संबंधित खडकांच्या अवशेषांची नोंद करण्यात आली आहे. त्यामुळे या परिसरातील भूगर्भरचना एकसंध नसून तिच्यात स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे संशोधनातून दिसून आले.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> बोअरहोलच्या भिंतींमधील भेगा आणि इतर संरचनात्मक वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय तंत्राचा वापर करण्यात आला. या नोंदींची कोअर नमुने आणि इतर बोअरहोल लॉग्सशी तुलना करून भूगर्भातील भेगांची स्थिती व दिशा निश्चित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 |doi=10.1007/s12594-018-0906-x }}</ref> === Koyna–Warna भूकंप संशोधनाशी संबंधित माहिती === [[कोयना धरण]] आणि [[वारणा धरण]] परिसरात जलाशयांमध्ये पाणीसाठा सुरू झाल्यानंतर भूकंपीय हालचालींची नोंद होत राहिली आहे. Koyna-Warna प्रदेशात १९६२ पासून जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity; RTS) अभ्यास करण्यात येत आहे. १० डिसेंबर १९६७ रोजी या परिसरात क्षणिक परिमाण (Mw) ६.३चा मोठा भूकंप झाला. या प्रदेशातील सततच्या भूकंपीय हालचालींमुळे तो जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संशोधन परिसर ठरला आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> या भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूकंपमापन केंद्रे, बोअरहोलमधील निरीक्षणे, भूभौतिकीय सर्वेक्षण, भूजलपातळीतील बदल आणि वैज्ञानिक ड्रिलिंग यांचा वापर करण्यात आला आहे. २००५ मध्ये १३ स्थानकांचे डिजिटल भूकंपमापन जाळे कार्यान्वित करण्यात आले. त्यानंतर भूकंपांच्या केंद्रांची स्थिती अधिक अचूकपणे निश्चित करण्यासाठी बोअरहोल सिस्मिक नेटवर्क विकसित करण्यात आले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> Koyna परिसरात सहा बोअरहोल सिस्मिक स्थानकांचे जाळे सुमारे ९८१ ते १,५२२ मीटर खोलीवर बसविण्यात आले. मे ते डिसेंबर २०१५ या कालावधीत या नेटवर्कच्या साहाय्याने ०.५ किंवा त्याहून अधिक स्थानिक परिमाणाचे १,०३९ भूकंप निश्चित करण्यात आले. पृष्ठभागावरील २३ ब्रॉडबँड भूकंपमापन स्थानकांच्या माहितीबरोबर बोअरहोलमधील माहिती एकत्र केल्याने भूकंपांच्या स्थाननिर्धारणात सुधारणा झाल्याचे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंगच्या पूर्वतयारीच्या अभ्यासातून Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भरचना, तापमान, उष्णप्रवाह, खडकांचे गुणधर्म आणि संभाव्य भूकंपीय संरचना यांविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या अभ्यासांचा उद्देश भूकंप निर्माण करणाऱ्या संरचनांजवळील भूगर्भातील परिस्थितीचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा होता.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 |doi=10.1007/s00531-014-1128-0 }}</ref> या संशोधनातून जलाशयातील पाण्याच्या पातळीतील बदल, भूगर्भातील द्रवदाब (pore-fluid pressure), खडकांतील भेगा आणि पूर्वीपासून अस्तित्वात असलेल्या दोषरेषा (faults) यांच्यातील संभाव्य संबंधांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनानुसार Koyna-Warna प्रदेशातील काही भूकंपांमध्ये जलाशयातील पाण्याच्या हंगामी चढ-उतारांशी संबंधित प्रतिसाद आढळतो; मात्र या संबंधाचे स्वरूप अनेक भूगर्भीय आणि जलवैज्ञानिक घटकांशी जोडलेले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> अलीकडील संशोधनात Koyna-Warna परिसरातील खोल भूगर्भातील दोषरेषा आणि भेगांमध्ये पर्जन्यजन्य पाण्याची घुसखोरी, द्रवदाबाचा प्रसार (pore-pressure diffusion) आणि खडकांच्या लवचिक प्रतिसादाचा (poroelastic response) भूकंपीय हालचालींशी असलेला संबंध तपासण्यात आला आहे. २०२५ मधील एका अभ्यासात सुमारे ३ ते १० किलोमीटर खोलीतील स्फटिकी अधःस्तरातील तीव्र उताराच्या दोषरेषा व भेगांचा अभ्यास करण्यात आला; हा अभ्यास KBH-1, KBH-6 आणि KBH-7 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांवर आधारित होता. त्यामुळे या निष्कर्षांचा थेट संबंध KBH-9शी जोडता येत नाही; ते संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्राच्या अभ्यासाचा भाग आहेत.<ref>{{Cite journal |last1=Gomila |first1=R. |title=Fault Zone Rocks Associated With the Reservoir-Triggered Seismicity of the Koyna-Warna Region (India) |journal=Geophysical Research Letters |volume=52 |issue=14 |year=2025 |doi=10.1029/2025GL115072 }}</ref> Koyna-Warna परिसरातील वैज्ञानिक ड्रिलिंग आणि भूकंपीय निरीक्षणांचा पुढील उद्देश भूकंपांच्या उगमाशी संबंधित भूगर्भीय संरचना, द्रवदाब, तापमान, खडकांचे भौतिक-यांत्रिक गुणधर्म आणि दोषरेषांतील प्रक्रियांचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा आहे. भारत सरकारच्या वैज्ञानिक ड्रिलिंग कार्यक्रमात खोल बोअरहोल्स आणि भूगर्भीय निरीक्षण सुविधांच्या माध्यमातून अशा प्रत्यक्ष निरीक्षणांना प्राधान्य देण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> === वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 === [[कोयना]]–[[वारणा]] परिसरातील जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity) अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या प्रकल्पाचा उद्देश भूगर्भातील खडकांचे भौतिक व यांत्रिक गुणधर्म, द्रवदाब, जलवैज्ञानिक स्थिती, तापमान आणि भूकंपाशी संबंधित भूगर्भीय प्रक्रिया यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे हा होता. या प्रकल्पासाठी २०१३ मध्ये केंद्र सरकारने पाच वर्षांसाठी ४७२.३ कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर केली होती.<ref>{{Cite web |title=Scientific deep drilling in the Koyna intra-plate seismic zone in Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100897 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2013-11-28 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> या वैज्ञानिक प्रकल्पाच्या पूर्वतयारीच्या टप्प्यात कोयना–वारणा भूकंपीय क्षेत्राभोवती अनेक अन्वेषणात्मक बोअरहोल्स खोदण्यात आले. या बोअरहोल्समधून भूगर्भातील [[बेसॉल्ट]] थर, त्याखालील [[ग्रॅनाइट]]–[[ग्नाइस]] अधःस्तर (basement), तापमान, जलवाहक स्तर आणि इतर भूभौतिकीय वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यात आला. या अभ्यासातून पुढील खोल ड्रिलिंग आणि भूगर्भातील निरीक्षण केंद्राच्या नियोजनासाठी आवश्यक माहिती मिळाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 |doi=10.1007/s00531-014-1128-0 }}</ref> या अन्वेषणात्मक '''बोअरहोल्स पैकी KBH-9 हे खडीकोळवण''' येथे खोदण्यात आले. त्याची '''अंतिम खोली सुमारे '''१,१३५ मीटर'''''' होती आणि त्यामध्ये सुमारे '''४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर''' नोंदविण्यात आला. बोअरहोलमध्ये बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत प्रवेश करण्यात आला. KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले असून त्यातून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला; या बोअरहोलमध्ये पाण्याचा प्रवाह काही काळ नैसर्गिक दाबाखाली (artesian conditions) सुरू राहिल्याची नोंद वैज्ञानिक अभ्यासात आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांमुळे आणि भूभौतिकीय नोंदींमुळे खडीकोळवण परिसरातील भूगर्भरचनेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे शक्य झाले. बोअरहोलमधील भेगांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय उपकरणाचा वापर करण्यात आला. या तंत्राद्वारे बोअरहोलच्या भिंतींच्या ध्वनिचित्रांवरून खडकांतील भेगा व संरचनात्मक वैशिष्ट्ये ओळखण्यात आली आणि त्यांची इतर विद्युत व ध्वनिक नोंदी तसेच कोअर नमुन्यांशी तुलना करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 |doi=10.1007/s12594-018-0906-x }}</ref> '''KBH-9 हा Koyna-Warna''' परिसरातील इतर बोअरहोल्ससह केलेल्या भूगर्भीय अभ्यासाचाही भाग आहे. चार बोअरहोल्समधील कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासातून बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे आढळले. या अभ्यासात '''KBH-9 (खडीकोळवण) सोबत Phansavale, Udgiri आणि Paneri येथील बोअरहोल्सचा समावेश''' होता. काही कोअर नमुन्यांमध्ये पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य खडकांचे अवशेष, गाळाचे थर, जीवाश्मांच्या खुणा असलेले राखेचे थर आणि अधःस्तरातील पुनर्रचित खडकांची नोंद करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=Subsurface heterogeneity beneath the Deccan Volcanic Province: insights from borehole cores in the Koyna-Warna region |journal=Journal of Earth System Science |year=2020 }}</ref> या वैज्ञानिक ड्रिलिंगमुळे Koyna-Warna परिसरातील भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भातील प्रत्यक्ष खडकांचे नमुने, बोअरहोल नोंदी आणि भूभौतिकीय माहिती उपलब्ध झाली. मात्र, या संशोधनातून नोंदविलेली भूकंपविषयक सर्व निरीक्षणे केवळ खडीकोळवण येथील KBH-9 शी संबंधित नसून संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्रातील विविध बोअरहोल्स, भूकंपीय निरीक्षणे आणि इतर भूभौतिकीय अभ्यासांवर आधारित आहेत.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> खडीकोळवण येथील KBH-9 त्यामुळे स्थानिक भूगर्भरचना, उष्णजलाचा प्रवाह, जलवाहक स्तर आणि खडकांतील भेगा यांच्या अभ्यासासाठी वापरले गेलेले वैज्ञानिक बोअरहोल ठरते. या अभ्यासातून मिळालेली माहिती Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भीय रचना आणि जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या संशोधनासाठी वापरली गेली आहे. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref>२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत. गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref><ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.</ref> * गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो. == सांस्कृतिक जीवन == * खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. * मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत. * '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो. * '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे. * '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे. == [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले. या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |access-date=2025-06-24 }}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले. * शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला. * शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते. ==== अडचणी ==== गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो. === नागरी सुविधा === * '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे. * '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> * '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी. गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/ |website=VillageMaps.in |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे. === रस्ते विकास – चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> === धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा === === प्रमुख देवस्थाने === खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान. * '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात. * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात. === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते. * '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात. 'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * [[कोयना धरण]] * [[कोयना नदी]] * [[वारणा नदी]] * [[भूकंप]] * [[दख्खनचे पठार]] == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''<br>खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''<br>भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे. File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''<br>मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात. File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''<br>खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते. File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''<br>स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे. File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''<br>स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''<br>होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो. File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर "खडीकोळवण"] * [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]] * [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]] * [https://www.moes.gov.in/ पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://www.icdp-online.org/projects/by-continent/asia/koyna-2-india/koyna-publications/ Koyna Scientific Drilling – International Continental Scientific Drilling Program (ICDP)] * [https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100896 Koyna-Warna वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प – भारत सरकार] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:भूगर्भशास्त्र]] 2h9zfkz3zhrh8onpxd05zfar0dzmixw 2710358 2710356 2026-09-17T17:47:18Z AdvAnantGholam 172574 /* वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 */ 2710358 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | प्रांत = [[कोकण]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35 | क्षेत्रफळ_एकूण_एकक = चौ. कि.मी. | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | जवळचे_शहर = [[देवरुख]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | पीक = भात, नाचणी | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |website=Onefivenine |access-date=2025-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.<ref>{{Cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html |website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे. हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते. [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत: * '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे. * '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे. * '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते. ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे. === वनसंपदा व जैवविविधता === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या. * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]]. * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते. === KBH-9 मधून मिळालेली भूगर्भीय माहिती === खडीकोळवण येथील KBH-9 या वैज्ञानिक बोअरहोलमधून परिसराच्या भूगर्भरचनेविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळाली. या बोअरहोलची खोली सुमारे १,१३५ मीटर असून त्यामध्ये सुमारे ४१२ मीटर जाडीचा [[बेसॉल्ट]] थर नोंदविण्यात आला. बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत बोअरहोल पोहोचले. Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्सच्या अभ्यासासह केलेल्या निरीक्षणांत बेसॉल्टच्या खाली ग्रॅनाइट-ग्नाइस प्रकारचे अधःस्तर खडक असल्याचे आढळले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last1=Ray |first1=J. |last2=Roy |first2=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले. बोअरहोलमधून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला आणि काही काळ पाण्याचा प्रवाह नैसर्गिक दाबाच्या स्थितीत (artesian conditions) सुरू राहिला. त्यामुळे या बोअरहोलमधील खडकांच्या भेगा, जलवाहक संरचना आणि भूजलाच्या हालचालींचा अभ्यास करण्यासाठी प्रत्यक्ष भूगर्भीय माहिती उपलब्ध झाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 आणि Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्समधून मिळालेल्या कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासामुळे दख्खनच्या बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक विविधता असल्याचे स्पष्ट झाले. या अभ्यासांमध्ये बेसॉल्ट, अधःस्तरातील खडक, गाळाचे थर आणि काही ठिकाणी पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य प्रक्रियेशी संबंधित खडकांच्या अवशेषांची नोंद करण्यात आली आहे. त्यामुळे या परिसरातील भूगर्भरचना एकसंध नसून तिच्यात स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे संशोधनातून दिसून आले.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> बोअरहोलच्या भिंतींमधील भेगा आणि इतर संरचनात्मक वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय तंत्राचा वापर करण्यात आला. या नोंदींची कोअर नमुने आणि इतर बोअरहोल लॉग्सशी तुलना करून भूगर्भातील भेगांची स्थिती व दिशा निश्चित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 |doi=10.1007/s12594-018-0906-x }}</ref> === Koyna–Warna भूकंप संशोधनाशी संबंधित माहिती === [[कोयना धरण]] आणि [[वारणा धरण]] परिसरात जलाशयांमध्ये पाणीसाठा सुरू झाल्यानंतर भूकंपीय हालचालींची नोंद होत राहिली आहे. Koyna-Warna प्रदेशात १९६२ पासून जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity; RTS) अभ्यास करण्यात येत आहे. १० डिसेंबर १९६७ रोजी या परिसरात क्षणिक परिमाण (Mw) ६.३चा मोठा भूकंप झाला. या प्रदेशातील सततच्या भूकंपीय हालचालींमुळे तो जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संशोधन परिसर ठरला आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> या भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूकंपमापन केंद्रे, बोअरहोलमधील निरीक्षणे, भूभौतिकीय सर्वेक्षण, भूजलपातळीतील बदल आणि वैज्ञानिक ड्रिलिंग यांचा वापर करण्यात आला आहे. २००५ मध्ये १३ स्थानकांचे डिजिटल भूकंपमापन जाळे कार्यान्वित करण्यात आले. त्यानंतर भूकंपांच्या केंद्रांची स्थिती अधिक अचूकपणे निश्चित करण्यासाठी बोअरहोल सिस्मिक नेटवर्क विकसित करण्यात आले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> Koyna परिसरात सहा बोअरहोल सिस्मिक स्थानकांचे जाळे सुमारे ९८१ ते १,५२२ मीटर खोलीवर बसविण्यात आले. मे ते डिसेंबर २०१५ या कालावधीत या नेटवर्कच्या साहाय्याने ०.५ किंवा त्याहून अधिक स्थानिक परिमाणाचे १,०३९ भूकंप निश्चित करण्यात आले. पृष्ठभागावरील २३ ब्रॉडबँड भूकंपमापन स्थानकांच्या माहितीबरोबर बोअरहोलमधील माहिती एकत्र केल्याने भूकंपांच्या स्थाननिर्धारणात सुधारणा झाल्याचे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंगच्या पूर्वतयारीच्या अभ्यासातून Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भरचना, तापमान, उष्णप्रवाह, खडकांचे गुणधर्म आणि संभाव्य भूकंपीय संरचना यांविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या अभ्यासांचा उद्देश भूकंप निर्माण करणाऱ्या संरचनांजवळील भूगर्भातील परिस्थितीचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा होता.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 |doi=10.1007/s00531-014-1128-0 }}</ref> या संशोधनातून जलाशयातील पाण्याच्या पातळीतील बदल, भूगर्भातील द्रवदाब (pore-fluid pressure), खडकांतील भेगा आणि पूर्वीपासून अस्तित्वात असलेल्या दोषरेषा (faults) यांच्यातील संभाव्य संबंधांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनानुसार Koyna-Warna प्रदेशातील काही भूकंपांमध्ये जलाशयातील पाण्याच्या हंगामी चढ-उतारांशी संबंधित प्रतिसाद आढळतो; मात्र या संबंधाचे स्वरूप अनेक भूगर्भीय आणि जलवैज्ञानिक घटकांशी जोडलेले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> अलीकडील संशोधनात Koyna-Warna परिसरातील खोल भूगर्भातील दोषरेषा आणि भेगांमध्ये पर्जन्यजन्य पाण्याची घुसखोरी, द्रवदाबाचा प्रसार (pore-pressure diffusion) आणि खडकांच्या लवचिक प्रतिसादाचा (poroelastic response) भूकंपीय हालचालींशी असलेला संबंध तपासण्यात आला आहे. २०२५ मधील एका अभ्यासात सुमारे ३ ते १० किलोमीटर खोलीतील स्फटिकी अधःस्तरातील तीव्र उताराच्या दोषरेषा व भेगांचा अभ्यास करण्यात आला; हा अभ्यास KBH-1, KBH-6 आणि KBH-7 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांवर आधारित होता. त्यामुळे या निष्कर्षांचा थेट संबंध KBH-9शी जोडता येत नाही; ते संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्राच्या अभ्यासाचा भाग आहेत.<ref>{{Cite journal |last1=Gomila |first1=R. |title=Fault Zone Rocks Associated With the Reservoir-Triggered Seismicity of the Koyna-Warna Region (India) |journal=Geophysical Research Letters |volume=52 |issue=14 |year=2025 |doi=10.1029/2025GL115072 }}</ref> Koyna-Warna परिसरातील वैज्ञानिक ड्रिलिंग आणि भूकंपीय निरीक्षणांचा पुढील उद्देश भूकंपांच्या उगमाशी संबंधित भूगर्भीय संरचना, द्रवदाब, तापमान, खडकांचे भौतिक-यांत्रिक गुणधर्म आणि दोषरेषांतील प्रक्रियांचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा आहे. भारत सरकारच्या वैज्ञानिक ड्रिलिंग कार्यक्रमात खोल बोअरहोल्स आणि भूगर्भीय निरीक्षण सुविधांच्या माध्यमातून अशा प्रत्यक्ष निरीक्षणांना प्राधान्य देण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> === वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 === [[कोयना]]–[[वारणा]] परिसरातील जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity) अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या प्रकल्पाचा उद्देश भूगर्भातील खडकांचे भौतिक व यांत्रिक गुणधर्म, द्रवदाब, जलवैज्ञानिक स्थिती, तापमान आणि भूकंपाशी संबंधित भूगर्भीय प्रक्रिया यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे हा होता. या प्रकल्पासाठी २०१३ मध्ये केंद्र सरकारने पाच वर्षांसाठी ४७२.३ कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर केली होती.<ref>{{Cite web |title=Scientific deep drilling in the Koyna intra-plate seismic zone in Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100897 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2013-11-28 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> या वैज्ञानिक प्रकल्पाच्या पूर्वतयारीच्या टप्प्यात कोयना–वारणा भूकंपीय क्षेत्राभोवती अनेक अन्वेषणात्मक बोअरहोल्स खोदण्यात आले. या बोअरहोल्समधून भूगर्भातील [[बेसॉल्ट]] थर, त्याखालील [[ग्रॅनाइट]]–[[ग्नाइस]] अधःस्तर (basement), तापमान, जलवाहक स्तर आणि इतर भूभौतिकीय वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यात आला. या अभ्यासातून पुढील खोल ड्रिलिंग आणि भूगर्भातील निरीक्षण केंद्राच्या नियोजनासाठी आवश्यक माहिती मिळाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 }}</ref> या अन्वेषणात्मक '''बोअरहोल्स पैकी KBH-9 हे खडीकोळवण''' येथे खोदण्यात आले. त्याची '''अंतिम खोली सुमारे '''१,१३५ मीटर'''''' होती आणि त्यामध्ये सुमारे '''४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर''' नोंदविण्यात आला. बोअरहोलमध्ये बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत प्रवेश करण्यात आला. KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले असून त्यातून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला; या बोअरहोलमध्ये पाण्याचा प्रवाह काही काळ नैसर्गिक दाबाखाली (artesian conditions) सुरू राहिल्याची नोंद वैज्ञानिक अभ्यासात आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांमुळे आणि भूभौतिकीय नोंदींमुळे खडीकोळवण परिसरातील भूगर्भरचनेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे शक्य झाले. बोअरहोलमधील भेगांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय उपकरणाचा वापर करण्यात आला. या तंत्राद्वारे बोअरहोलच्या भिंतींच्या ध्वनिचित्रांवरून खडकांतील भेगा व संरचनात्मक वैशिष्ट्ये ओळखण्यात आली आणि त्यांची इतर विद्युत व ध्वनिक नोंदी तसेच कोअर नमुन्यांशी तुलना करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 }}</ref> '''KBH-9 हा Koyna-Warna''' परिसरातील इतर बोअरहोल्ससह केलेल्या भूगर्भीय अभ्यासाचाही भाग आहे. चार बोअरहोल्समधील कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासातून बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे आढळले. या अभ्यासात '''KBH-9 (खडीकोळवण) सोबत Phansavale, Udgiri आणि Paneri येथील बोअरहोल्सचा समावेश''' होता. काही कोअर नमुन्यांमध्ये पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य खडकांचे अवशेष, गाळाचे थर, जीवाश्मांच्या खुणा असलेले राखेचे थर आणि अधःस्तरातील पुनर्रचित खडकांची नोंद करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=Subsurface heterogeneity beneath the Deccan Volcanic Province: insights from borehole cores in the Koyna-Warna region |journal=Journal of Earth System Science |year=2020 }}</ref> या वैज्ञानिक ड्रिलिंगमुळे Koyna-Warna परिसरातील भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भातील प्रत्यक्ष खडकांचे नमुने, बोअरहोल नोंदी आणि भूभौतिकीय माहिती उपलब्ध झाली. मात्र, या संशोधनातून नोंदविलेली भूकंपविषयक सर्व निरीक्षणे केवळ खडीकोळवण येथील KBH-9 शी संबंधित नसून संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्रातील विविध बोअरहोल्स, भूकंपीय निरीक्षणे आणि इतर भूभौतिकीय अभ्यासांवर आधारित आहेत.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> खडीकोळवण येथील KBH-9 त्यामुळे स्थानिक भूगर्भरचना, उष्णजलाचा प्रवाह, जलवाहक स्तर आणि खडकांतील भेगा यांच्या अभ्यासासाठी वापरले गेलेले वैज्ञानिक बोअरहोल ठरते. या अभ्यासातून मिळालेली माहिती Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भीय रचना आणि जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या संशोधनासाठी वापरली गेली आहे. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref>२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत. गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref><ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.</ref> * गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो. == सांस्कृतिक जीवन == * खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. * मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत. * '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो. * '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे. * '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे. == [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले. या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |access-date=2025-06-24 }}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले. * शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला. * शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते. ==== अडचणी ==== गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो. === नागरी सुविधा === * '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे. * '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> * '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी. गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/ |website=VillageMaps.in |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे. === रस्ते विकास – चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> === धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा === === प्रमुख देवस्थाने === खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान. * '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात. * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात. === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते. * '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात. 'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * [[कोयना धरण]] * [[कोयना नदी]] * [[वारणा नदी]] * [[भूकंप]] * [[दख्खनचे पठार]] == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''<br>खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''<br>भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे. File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''<br>मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात. File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''<br>खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते. File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''<br>स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे. File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''<br>स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''<br>होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो. File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर "खडीकोळवण"] * [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]] * [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]] * [https://www.moes.gov.in/ पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://www.icdp-online.org/projects/by-continent/asia/koyna-2-india/koyna-publications/ Koyna Scientific Drilling – International Continental Scientific Drilling Program (ICDP)] * [https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100896 Koyna-Warna वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प – भारत सरकार] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:भूगर्भशास्त्र]] sjys18c7as6mqd4pws1ux40557tbxch 2710359 2710358 2026-09-17T17:48:54Z AdvAnantGholam 172574 /* KBH-9 मधून मिळालेली भूगर्भीय माहिती */ 2710359 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | प्रांत = [[कोकण]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35 | क्षेत्रफळ_एकूण_एकक = चौ. कि.मी. | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | जवळचे_शहर = [[देवरुख]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | पीक = भात, नाचणी | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |website=Onefivenine |access-date=2025-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.<ref>{{Cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html |website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे. हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते. [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत: * '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे. * '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे. * '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते. ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे. === वनसंपदा व जैवविविधता === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या. * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]]. * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते. === KBH-9 मधून मिळालेली भूगर्भीय माहिती === खडीकोळवण येथील KBH-9 या वैज्ञानिक बोअरहोलमधून परिसराच्या भूगर्भरचनेविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळाली. या बोअरहोलची खोली सुमारे १,१३५ मीटर असून त्यामध्ये सुमारे ४१२ मीटर जाडीचा [[बेसॉल्ट]] थर नोंदविण्यात आला. बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत बोअरहोल पोहोचले. Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्सच्या अभ्यासासह केलेल्या निरीक्षणांत बेसॉल्टच्या खाली ग्रॅनाइट-ग्नाइस प्रकारचे अधःस्तर खडक असल्याचे आढळले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last1=Ray |first1=J. |last2=Roy |first2=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले. बोअरहोलमधून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला आणि काही काळ पाण्याचा प्रवाह नैसर्गिक दाबाच्या स्थितीत (artesian conditions) सुरू राहिला. त्यामुळे या बोअरहोलमधील खडकांच्या भेगा, जलवाहक संरचना आणि भूजलाच्या हालचालींचा अभ्यास करण्यासाठी प्रत्यक्ष भूगर्भीय माहिती उपलब्ध झाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 आणि Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्समधून मिळालेल्या कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासामुळे दख्खनच्या बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक विविधता असल्याचे स्पष्ट झाले. या अभ्यासांमध्ये बेसॉल्ट, अधःस्तरातील खडक, गाळाचे थर आणि काही ठिकाणी पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य प्रक्रियेशी संबंधित खडकांच्या अवशेषांची नोंद करण्यात आली आहे. त्यामुळे या परिसरातील भूगर्भरचना एकसंध नसून तिच्यात स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे संशोधनातून दिसून आले.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> बोअरहोलच्या भिंतींमधील भेगा आणि इतर संरचनात्मक वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय तंत्राचा वापर करण्यात आला. या नोंदींची कोअर नमुने आणि इतर बोअरहोल लॉग्सशी तुलना करून भूगर्भातील भेगांची स्थिती व दिशा निश्चित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 }}</ref> === Koyna–Warna भूकंप संशोधनाशी संबंधित माहिती === [[कोयना धरण]] आणि [[वारणा धरण]] परिसरात जलाशयांमध्ये पाणीसाठा सुरू झाल्यानंतर भूकंपीय हालचालींची नोंद होत राहिली आहे. Koyna-Warna प्रदेशात १९६२ पासून जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity; RTS) अभ्यास करण्यात येत आहे. १० डिसेंबर १९६७ रोजी या परिसरात क्षणिक परिमाण (Mw) ६.३चा मोठा भूकंप झाला. या प्रदेशातील सततच्या भूकंपीय हालचालींमुळे तो जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संशोधन परिसर ठरला आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> या भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूकंपमापन केंद्रे, बोअरहोलमधील निरीक्षणे, भूभौतिकीय सर्वेक्षण, भूजलपातळीतील बदल आणि वैज्ञानिक ड्रिलिंग यांचा वापर करण्यात आला आहे. २००५ मध्ये १३ स्थानकांचे डिजिटल भूकंपमापन जाळे कार्यान्वित करण्यात आले. त्यानंतर भूकंपांच्या केंद्रांची स्थिती अधिक अचूकपणे निश्चित करण्यासाठी बोअरहोल सिस्मिक नेटवर्क विकसित करण्यात आले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> Koyna परिसरात सहा बोअरहोल सिस्मिक स्थानकांचे जाळे सुमारे ९८१ ते १,५२२ मीटर खोलीवर बसविण्यात आले. मे ते डिसेंबर २०१५ या कालावधीत या नेटवर्कच्या साहाय्याने ०.५ किंवा त्याहून अधिक स्थानिक परिमाणाचे १,०३९ भूकंप निश्चित करण्यात आले. पृष्ठभागावरील २३ ब्रॉडबँड भूकंपमापन स्थानकांच्या माहितीबरोबर बोअरहोलमधील माहिती एकत्र केल्याने भूकंपांच्या स्थाननिर्धारणात सुधारणा झाल्याचे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंगच्या पूर्वतयारीच्या अभ्यासातून Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भरचना, तापमान, उष्णप्रवाह, खडकांचे गुणधर्म आणि संभाव्य भूकंपीय संरचना यांविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या अभ्यासांचा उद्देश भूकंप निर्माण करणाऱ्या संरचनांजवळील भूगर्भातील परिस्थितीचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा होता.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 |doi=10.1007/s00531-014-1128-0 }}</ref> या संशोधनातून जलाशयातील पाण्याच्या पातळीतील बदल, भूगर्भातील द्रवदाब (pore-fluid pressure), खडकांतील भेगा आणि पूर्वीपासून अस्तित्वात असलेल्या दोषरेषा (faults) यांच्यातील संभाव्य संबंधांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनानुसार Koyna-Warna प्रदेशातील काही भूकंपांमध्ये जलाशयातील पाण्याच्या हंगामी चढ-उतारांशी संबंधित प्रतिसाद आढळतो; मात्र या संबंधाचे स्वरूप अनेक भूगर्भीय आणि जलवैज्ञानिक घटकांशी जोडलेले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> अलीकडील संशोधनात Koyna-Warna परिसरातील खोल भूगर्भातील दोषरेषा आणि भेगांमध्ये पर्जन्यजन्य पाण्याची घुसखोरी, द्रवदाबाचा प्रसार (pore-pressure diffusion) आणि खडकांच्या लवचिक प्रतिसादाचा (poroelastic response) भूकंपीय हालचालींशी असलेला संबंध तपासण्यात आला आहे. २०२५ मधील एका अभ्यासात सुमारे ३ ते १० किलोमीटर खोलीतील स्फटिकी अधःस्तरातील तीव्र उताराच्या दोषरेषा व भेगांचा अभ्यास करण्यात आला; हा अभ्यास KBH-1, KBH-6 आणि KBH-7 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांवर आधारित होता. त्यामुळे या निष्कर्षांचा थेट संबंध KBH-9शी जोडता येत नाही; ते संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्राच्या अभ्यासाचा भाग आहेत.<ref>{{Cite journal |last1=Gomila |first1=R. |title=Fault Zone Rocks Associated With the Reservoir-Triggered Seismicity of the Koyna-Warna Region (India) |journal=Geophysical Research Letters |volume=52 |issue=14 |year=2025 |doi=10.1029/2025GL115072 }}</ref> Koyna-Warna परिसरातील वैज्ञानिक ड्रिलिंग आणि भूकंपीय निरीक्षणांचा पुढील उद्देश भूकंपांच्या उगमाशी संबंधित भूगर्भीय संरचना, द्रवदाब, तापमान, खडकांचे भौतिक-यांत्रिक गुणधर्म आणि दोषरेषांतील प्रक्रियांचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा आहे. भारत सरकारच्या वैज्ञानिक ड्रिलिंग कार्यक्रमात खोल बोअरहोल्स आणि भूगर्भीय निरीक्षण सुविधांच्या माध्यमातून अशा प्रत्यक्ष निरीक्षणांना प्राधान्य देण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> === वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 === [[कोयना]]–[[वारणा]] परिसरातील जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity) अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या प्रकल्पाचा उद्देश भूगर्भातील खडकांचे भौतिक व यांत्रिक गुणधर्म, द्रवदाब, जलवैज्ञानिक स्थिती, तापमान आणि भूकंपाशी संबंधित भूगर्भीय प्रक्रिया यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे हा होता. या प्रकल्पासाठी २०१३ मध्ये केंद्र सरकारने पाच वर्षांसाठी ४७२.३ कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर केली होती.<ref>{{Cite web |title=Scientific deep drilling in the Koyna intra-plate seismic zone in Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100897 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2013-11-28 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> या वैज्ञानिक प्रकल्पाच्या पूर्वतयारीच्या टप्प्यात कोयना–वारणा भूकंपीय क्षेत्राभोवती अनेक अन्वेषणात्मक बोअरहोल्स खोदण्यात आले. या बोअरहोल्समधून भूगर्भातील [[बेसॉल्ट]] थर, त्याखालील [[ग्रॅनाइट]]–[[ग्नाइस]] अधःस्तर (basement), तापमान, जलवाहक स्तर आणि इतर भूभौतिकीय वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यात आला. या अभ्यासातून पुढील खोल ड्रिलिंग आणि भूगर्भातील निरीक्षण केंद्राच्या नियोजनासाठी आवश्यक माहिती मिळाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 }}</ref> या अन्वेषणात्मक '''बोअरहोल्स पैकी KBH-9 हे खडीकोळवण''' येथे खोदण्यात आले. त्याची '''अंतिम खोली सुमारे '''१,१३५ मीटर'''''' होती आणि त्यामध्ये सुमारे '''४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर''' नोंदविण्यात आला. बोअरहोलमध्ये बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत प्रवेश करण्यात आला. KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले असून त्यातून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला; या बोअरहोलमध्ये पाण्याचा प्रवाह काही काळ नैसर्गिक दाबाखाली (artesian conditions) सुरू राहिल्याची नोंद वैज्ञानिक अभ्यासात आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांमुळे आणि भूभौतिकीय नोंदींमुळे खडीकोळवण परिसरातील भूगर्भरचनेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे शक्य झाले. बोअरहोलमधील भेगांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय उपकरणाचा वापर करण्यात आला. या तंत्राद्वारे बोअरहोलच्या भिंतींच्या ध्वनिचित्रांवरून खडकांतील भेगा व संरचनात्मक वैशिष्ट्ये ओळखण्यात आली आणि त्यांची इतर विद्युत व ध्वनिक नोंदी तसेच कोअर नमुन्यांशी तुलना करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 }}</ref> '''KBH-9 हा Koyna-Warna''' परिसरातील इतर बोअरहोल्ससह केलेल्या भूगर्भीय अभ्यासाचाही भाग आहे. चार बोअरहोल्समधील कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासातून बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे आढळले. या अभ्यासात '''KBH-9 (खडीकोळवण) सोबत Phansavale, Udgiri आणि Paneri येथील बोअरहोल्सचा समावेश''' होता. काही कोअर नमुन्यांमध्ये पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य खडकांचे अवशेष, गाळाचे थर, जीवाश्मांच्या खुणा असलेले राखेचे थर आणि अधःस्तरातील पुनर्रचित खडकांची नोंद करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=Subsurface heterogeneity beneath the Deccan Volcanic Province: insights from borehole cores in the Koyna-Warna region |journal=Journal of Earth System Science |year=2020 }}</ref> या वैज्ञानिक ड्रिलिंगमुळे Koyna-Warna परिसरातील भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भातील प्रत्यक्ष खडकांचे नमुने, बोअरहोल नोंदी आणि भूभौतिकीय माहिती उपलब्ध झाली. मात्र, या संशोधनातून नोंदविलेली भूकंपविषयक सर्व निरीक्षणे केवळ खडीकोळवण येथील KBH-9 शी संबंधित नसून संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्रातील विविध बोअरहोल्स, भूकंपीय निरीक्षणे आणि इतर भूभौतिकीय अभ्यासांवर आधारित आहेत.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> खडीकोळवण येथील KBH-9 त्यामुळे स्थानिक भूगर्भरचना, उष्णजलाचा प्रवाह, जलवाहक स्तर आणि खडकांतील भेगा यांच्या अभ्यासासाठी वापरले गेलेले वैज्ञानिक बोअरहोल ठरते. या अभ्यासातून मिळालेली माहिती Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भीय रचना आणि जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या संशोधनासाठी वापरली गेली आहे. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref>२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत. गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref><ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.</ref> * गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो. == सांस्कृतिक जीवन == * खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. * मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत. * '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो. * '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे. * '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे. == [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले. या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |access-date=2025-06-24 }}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले. * शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला. * शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते. ==== अडचणी ==== गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो. === नागरी सुविधा === * '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे. * '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> * '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी. गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/ |website=VillageMaps.in |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे. === रस्ते विकास – चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> === धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा === === प्रमुख देवस्थाने === खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान. * '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात. * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात. === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते. * '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात. 'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * [[कोयना धरण]] * [[कोयना नदी]] * [[वारणा नदी]] * [[भूकंप]] * [[दख्खनचे पठार]] == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''<br>खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''<br>भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे. File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''<br>मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात. File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''<br>खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते. File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''<br>स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे. File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''<br>स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''<br>होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो. File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर "खडीकोळवण"] * [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]] * [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]] * [https://www.moes.gov.in/ पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://www.icdp-online.org/projects/by-continent/asia/koyna-2-india/koyna-publications/ Koyna Scientific Drilling – International Continental Scientific Drilling Program (ICDP)] * [https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100896 Koyna-Warna वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प – भारत सरकार] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:भूगर्भशास्त्र]] b64nwwqzhxv38okf45pi283i2cznh76 2710361 2710359 2026-09-17T17:49:50Z AdvAnantGholam 172574 /* Koyna–Warna भूकंप संशोधनाशी संबंधित माहिती */ 2710361 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | प्रांत = [[कोकण]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35 | क्षेत्रफळ_एकूण_एकक = चौ. कि.मी. | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | जवळचे_शहर = [[देवरुख]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | पीक = भात, नाचणी | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |website=Onefivenine |access-date=2025-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.<ref>{{Cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html |website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे. हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते. [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत: * '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे. * '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे. * '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते. ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे. === वनसंपदा व जैवविविधता === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या. * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]]. * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते. === KBH-9 मधून मिळालेली भूगर्भीय माहिती === खडीकोळवण येथील KBH-9 या वैज्ञानिक बोअरहोलमधून परिसराच्या भूगर्भरचनेविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळाली. या बोअरहोलची खोली सुमारे १,१३५ मीटर असून त्यामध्ये सुमारे ४१२ मीटर जाडीचा [[बेसॉल्ट]] थर नोंदविण्यात आला. बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत बोअरहोल पोहोचले. Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्सच्या अभ्यासासह केलेल्या निरीक्षणांत बेसॉल्टच्या खाली ग्रॅनाइट-ग्नाइस प्रकारचे अधःस्तर खडक असल्याचे आढळले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last1=Ray |first1=J. |last2=Roy |first2=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले. बोअरहोलमधून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला आणि काही काळ पाण्याचा प्रवाह नैसर्गिक दाबाच्या स्थितीत (artesian conditions) सुरू राहिला. त्यामुळे या बोअरहोलमधील खडकांच्या भेगा, जलवाहक संरचना आणि भूजलाच्या हालचालींचा अभ्यास करण्यासाठी प्रत्यक्ष भूगर्भीय माहिती उपलब्ध झाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 आणि Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्समधून मिळालेल्या कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासामुळे दख्खनच्या बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक विविधता असल्याचे स्पष्ट झाले. या अभ्यासांमध्ये बेसॉल्ट, अधःस्तरातील खडक, गाळाचे थर आणि काही ठिकाणी पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य प्रक्रियेशी संबंधित खडकांच्या अवशेषांची नोंद करण्यात आली आहे. त्यामुळे या परिसरातील भूगर्भरचना एकसंध नसून तिच्यात स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे संशोधनातून दिसून आले.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> बोअरहोलच्या भिंतींमधील भेगा आणि इतर संरचनात्मक वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय तंत्राचा वापर करण्यात आला. या नोंदींची कोअर नमुने आणि इतर बोअरहोल लॉग्सशी तुलना करून भूगर्भातील भेगांची स्थिती व दिशा निश्चित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 }}</ref> === Koyna–Warna भूकंप संशोधनाशी संबंधित माहिती === [[कोयना धरण]] आणि [[वारणा धरण]] परिसरात जलाशयांमध्ये पाणीसाठा सुरू झाल्यानंतर भूकंपीय हालचालींची नोंद होत राहिली आहे. Koyna-Warna प्रदेशात १९६२ पासून जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity; RTS) अभ्यास करण्यात येत आहे. १० डिसेंबर १९६७ रोजी या परिसरात क्षणिक परिमाण (Mw) ६.३चा मोठा भूकंप झाला. या प्रदेशातील सततच्या भूकंपीय हालचालींमुळे तो जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संशोधन परिसर ठरला आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> या भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूकंपमापन केंद्रे, बोअरहोलमधील निरीक्षणे, भूभौतिकीय सर्वेक्षण, भूजलपातळीतील बदल आणि वैज्ञानिक ड्रिलिंग यांचा वापर करण्यात आला आहे. २००५ मध्ये १३ स्थानकांचे डिजिटल भूकंपमापन जाळे कार्यान्वित करण्यात आले. त्यानंतर भूकंपांच्या केंद्रांची स्थिती अधिक अचूकपणे निश्चित करण्यासाठी बोअरहोल सिस्मिक नेटवर्क विकसित करण्यात आले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> Koyna परिसरात सहा बोअरहोल सिस्मिक स्थानकांचे जाळे सुमारे ९८१ ते १,५२२ मीटर खोलीवर बसविण्यात आले. मे ते डिसेंबर २०१५ या कालावधीत या नेटवर्कच्या साहाय्याने ०.५ किंवा त्याहून अधिक स्थानिक परिमाणाचे १,०३९ भूकंप निश्चित करण्यात आले. पृष्ठभागावरील २३ ब्रॉडबँड भूकंपमापन स्थानकांच्या माहितीबरोबर बोअरहोलमधील माहिती एकत्र केल्याने भूकंपांच्या स्थाननिर्धारणात सुधारणा झाल्याचे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंगच्या पूर्वतयारीच्या अभ्यासातून Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भरचना, तापमान, उष्णप्रवाह, खडकांचे गुणधर्म आणि संभाव्य भूकंपीय संरचना यांविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या अभ्यासांचा उद्देश भूकंप निर्माण करणाऱ्या संरचनांजवळील भूगर्भातील परिस्थितीचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा होता.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 }}</ref> या संशोधनातून जलाशयातील पाण्याच्या पातळीतील बदल, भूगर्भातील द्रवदाब (pore-fluid pressure), खडकांतील भेगा आणि पूर्वीपासून अस्तित्वात असलेल्या दोषरेषा (faults) यांच्यातील संभाव्य संबंधांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनानुसार Koyna-Warna प्रदेशातील काही भूकंपांमध्ये जलाशयातील पाण्याच्या हंगामी चढ-उतारांशी संबंधित प्रतिसाद आढळतो; मात्र या संबंधाचे स्वरूप अनेक भूगर्भीय आणि जलवैज्ञानिक घटकांशी जोडलेले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> अलीकडील संशोधनात Koyna-Warna परिसरातील खोल भूगर्भातील दोषरेषा आणि भेगांमध्ये पर्जन्यजन्य पाण्याची घुसखोरी, द्रवदाबाचा प्रसार (pore-pressure diffusion) आणि खडकांच्या लवचिक प्रतिसादाचा (poroelastic response) भूकंपीय हालचालींशी असलेला संबंध तपासण्यात आला आहे. २०२५ मधील एका अभ्यासात सुमारे ३ ते १० किलोमीटर खोलीतील स्फटिकी अधःस्तरातील तीव्र उताराच्या दोषरेषा व भेगांचा अभ्यास करण्यात आला; हा अभ्यास KBH-1, KBH-6 आणि KBH-7 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांवर आधारित होता. त्यामुळे या निष्कर्षांचा थेट संबंध KBH-9शी जोडता येत नाही; ते संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्राच्या अभ्यासाचा भाग आहेत.<ref>{{Cite journal |last1=Gomila |first1=R. |title=Fault Zone Rocks Associated With the Reservoir-Triggered Seismicity of the Koyna-Warna Region (India) |journal=Geophysical Research Letters |volume=52 |issue=14 |year=2025 }}</ref> Koyna-Warna परिसरातील वैज्ञानिक ड्रिलिंग आणि भूकंपीय निरीक्षणांचा पुढील उद्देश भूकंपांच्या उगमाशी संबंधित भूगर्भीय संरचना, द्रवदाब, तापमान, खडकांचे भौतिक-यांत्रिक गुणधर्म आणि दोषरेषांतील प्रक्रियांचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा आहे. भारत सरकारच्या वैज्ञानिक ड्रिलिंग कार्यक्रमात खोल बोअरहोल्स आणि भूगर्भीय निरीक्षण सुविधांच्या माध्यमातून अशा प्रत्यक्ष निरीक्षणांना प्राधान्य देण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> === वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 === [[कोयना]]–[[वारणा]] परिसरातील जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity) अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या प्रकल्पाचा उद्देश भूगर्भातील खडकांचे भौतिक व यांत्रिक गुणधर्म, द्रवदाब, जलवैज्ञानिक स्थिती, तापमान आणि भूकंपाशी संबंधित भूगर्भीय प्रक्रिया यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे हा होता. या प्रकल्पासाठी २०१३ मध्ये केंद्र सरकारने पाच वर्षांसाठी ४७२.३ कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर केली होती.<ref>{{Cite web |title=Scientific deep drilling in the Koyna intra-plate seismic zone in Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100897 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2013-11-28 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> या वैज्ञानिक प्रकल्पाच्या पूर्वतयारीच्या टप्प्यात कोयना–वारणा भूकंपीय क्षेत्राभोवती अनेक अन्वेषणात्मक बोअरहोल्स खोदण्यात आले. या बोअरहोल्समधून भूगर्भातील [[बेसॉल्ट]] थर, त्याखालील [[ग्रॅनाइट]]–[[ग्नाइस]] अधःस्तर (basement), तापमान, जलवाहक स्तर आणि इतर भूभौतिकीय वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यात आला. या अभ्यासातून पुढील खोल ड्रिलिंग आणि भूगर्भातील निरीक्षण केंद्राच्या नियोजनासाठी आवश्यक माहिती मिळाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 }}</ref> या अन्वेषणात्मक '''बोअरहोल्स पैकी KBH-9 हे खडीकोळवण''' येथे खोदण्यात आले. त्याची '''अंतिम खोली सुमारे '''१,१३५ मीटर'''''' होती आणि त्यामध्ये सुमारे '''४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर''' नोंदविण्यात आला. बोअरहोलमध्ये बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत प्रवेश करण्यात आला. KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले असून त्यातून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला; या बोअरहोलमध्ये पाण्याचा प्रवाह काही काळ नैसर्गिक दाबाखाली (artesian conditions) सुरू राहिल्याची नोंद वैज्ञानिक अभ्यासात आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांमुळे आणि भूभौतिकीय नोंदींमुळे खडीकोळवण परिसरातील भूगर्भरचनेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे शक्य झाले. बोअरहोलमधील भेगांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय उपकरणाचा वापर करण्यात आला. या तंत्राद्वारे बोअरहोलच्या भिंतींच्या ध्वनिचित्रांवरून खडकांतील भेगा व संरचनात्मक वैशिष्ट्ये ओळखण्यात आली आणि त्यांची इतर विद्युत व ध्वनिक नोंदी तसेच कोअर नमुन्यांशी तुलना करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 }}</ref> '''KBH-9 हा Koyna-Warna''' परिसरातील इतर बोअरहोल्ससह केलेल्या भूगर्भीय अभ्यासाचाही भाग आहे. चार बोअरहोल्समधील कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासातून बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे आढळले. या अभ्यासात '''KBH-9 (खडीकोळवण) सोबत Phansavale, Udgiri आणि Paneri येथील बोअरहोल्सचा समावेश''' होता. काही कोअर नमुन्यांमध्ये पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य खडकांचे अवशेष, गाळाचे थर, जीवाश्मांच्या खुणा असलेले राखेचे थर आणि अधःस्तरातील पुनर्रचित खडकांची नोंद करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=Subsurface heterogeneity beneath the Deccan Volcanic Province: insights from borehole cores in the Koyna-Warna region |journal=Journal of Earth System Science |year=2020 }}</ref> या वैज्ञानिक ड्रिलिंगमुळे Koyna-Warna परिसरातील भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भातील प्रत्यक्ष खडकांचे नमुने, बोअरहोल नोंदी आणि भूभौतिकीय माहिती उपलब्ध झाली. मात्र, या संशोधनातून नोंदविलेली भूकंपविषयक सर्व निरीक्षणे केवळ खडीकोळवण येथील KBH-9 शी संबंधित नसून संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्रातील विविध बोअरहोल्स, भूकंपीय निरीक्षणे आणि इतर भूभौतिकीय अभ्यासांवर आधारित आहेत.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> खडीकोळवण येथील KBH-9 त्यामुळे स्थानिक भूगर्भरचना, उष्णजलाचा प्रवाह, जलवाहक स्तर आणि खडकांतील भेगा यांच्या अभ्यासासाठी वापरले गेलेले वैज्ञानिक बोअरहोल ठरते. या अभ्यासातून मिळालेली माहिती Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भीय रचना आणि जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या संशोधनासाठी वापरली गेली आहे. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref>२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत. गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref><ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.</ref> * गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो. == सांस्कृतिक जीवन == * खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. * मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत. * '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो. * '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे. * '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे. == [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले. या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |access-date=2025-06-24 }}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले. * शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला. * शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते. ==== अडचणी ==== गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो. === नागरी सुविधा === * '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे. * '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> * '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी. गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/ |website=VillageMaps.in |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे. === रस्ते विकास – चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> === धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा === === प्रमुख देवस्थाने === खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान. * '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात. * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात. === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते. * '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात. 'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * [[कोयना धरण]] * [[कोयना नदी]] * [[वारणा नदी]] * [[भूकंप]] * [[दख्खनचे पठार]] == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''<br>खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''<br>भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे. File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''<br>मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात. File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''<br>खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते. File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''<br>स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे. File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''<br>स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''<br>होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो. File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर "खडीकोळवण"] * [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]] * [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]] * [https://www.moes.gov.in/ पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://www.icdp-online.org/projects/by-continent/asia/koyna-2-india/koyna-publications/ Koyna Scientific Drilling – International Continental Scientific Drilling Program (ICDP)] * [https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100896 Koyna-Warna वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प – भारत सरकार] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:भूगर्भशास्त्र]] 0zej7e3e5imbfjnfcxrkjy0nrq96fau 2710366 2710361 2026-09-17T17:59:49Z AdvAnantGholam 172574 2710366 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | प्रांत = [[कोकण]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35 | क्षेत्रफळ_एकूण_एकक = चौ. कि.मी. | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | जवळचे_शहर = [[देवरुख]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | पीक = भात, नाचणी | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |website=Onefivenine |access-date=2025-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.<ref>{{Cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html |website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे. हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते. [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत: * '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे. * '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे. * '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते. ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे. === वनसंपदा व जैवविविधता === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या. * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]]. * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते. === KBH-9 मधून मिळालेली भूगर्भीय माहिती === खडीकोळवण येथील KBH-9 या वैज्ञानिक बोअरहोलमधून परिसराच्या भूगर्भरचनेविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळाली. या बोअरहोलची खोली सुमारे १,१३५ मीटर असून त्यामध्ये सुमारे ४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर नोंदविण्यात आला. बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत बोअरहोल पोहोचले. Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्सच्या अभ्यासासह केलेल्या निरीक्षणांत बेसॉल्टच्या खाली ग्रॅनाइट-ग्नाइस प्रकारचे अधःस्तर खडक असल्याचे आढळले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last1=Ray |first1=J. |last2=Roy |first2=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले. बोअरहोलमधून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला आणि काही काळ पाण्याचा प्रवाह नैसर्गिक दाबाच्या स्थितीत (artesian conditions) सुरू राहिला. त्यामुळे या बोअरहोलमधील खडकांच्या भेगा, जलवाहक संरचना आणि भूजलाच्या हालचालींचा अभ्यास करण्यासाठी प्रत्यक्ष भूगर्भीय माहिती उपलब्ध झाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 आणि Koyna-Warna परिसरातील इतर बोअरहोल्समधून मिळालेल्या कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासामुळे दख्खनच्या बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक विविधता असल्याचे स्पष्ट झाले. या अभ्यासांमध्ये बेसॉल्ट, अधःस्तरातील खडक, गाळाचे थर आणि काही ठिकाणी पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य प्रक्रियेशी संबंधित खडकांच्या अवशेषांची नोंद करण्यात आली आहे. त्यामुळे या परिसरातील भूगर्भरचना एकसंध नसून तिच्यात स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे संशोधनातून दिसून आले.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=The subsurface megascopic characteristics of basalt and basement rocks from Koyna-Warna area of Maharashtra, India |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=90 |year=2017 |pages=761–768 }}</ref> बोअरहोलच्या भिंतींमधील भेगा आणि इतर संरचनात्मक वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय तंत्राचा वापर करण्यात आला. या नोंदींची कोअर नमुने आणि इतर बोअरहोल लॉग्सशी तुलना करून भूगर्भातील भेगांची स्थिती व दिशा निश्चित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 }}</ref> === Koyna–Warna भूकंप संशोधनाशी संबंधित माहिती === [[कोयना धरण]] आणि [[वारणा धरण]] परिसरात जलाशयांमध्ये पाणीसाठा सुरू झाल्यानंतर भूकंपीय हालचालींची नोंद होत राहिली आहे. Koyna-Warna प्रदेशात १९६२ पासून जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity; RTS) अभ्यास करण्यात येत आहे. १० डिसेंबर १९६७ रोजी या परिसरात क्षणिक परिमाण (Mw) ६.३चा मोठा भूकंप झाला. या प्रदेशातील सततच्या भूकंपीय हालचालींमुळे तो जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संशोधन परिसर ठरला आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> या भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूकंपमापन केंद्रे, बोअरहोलमधील निरीक्षणे, भूभौतिकीय सर्वेक्षण, भूजलपातळीतील बदल आणि वैज्ञानिक ड्रिलिंग यांचा वापर करण्यात आला आहे. २००५ मध्ये १३ स्थानकांचे डिजिटल भूकंपमापन जाळे कार्यान्वित करण्यात आले. त्यानंतर भूकंपांच्या केंद्रांची स्थिती अधिक अचूकपणे निश्चित करण्यासाठी बोअरहोल सिस्मिक नेटवर्क विकसित करण्यात आले.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> Koyna परिसरात सहा बोअरहोल सिस्मिक स्थानकांचे जाळे सुमारे ९८१ ते १,५२२ मीटर खोलीवर बसविण्यात आले. मे ते डिसेंबर २०१५ या कालावधीत या नेटवर्कच्या साहाय्याने ०.५ किंवा त्याहून अधिक स्थानिक परिमाणाचे १,०३९ भूकंप निश्चित करण्यात आले. पृष्ठभागावरील २३ ब्रॉडबँड भूकंपमापन स्थानकांच्या माहितीबरोबर बोअरहोलमधील माहिती एकत्र केल्याने भूकंपांच्या स्थाननिर्धारणात सुधारणा झाल्याचे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Kumar |first2=A. |last3=Rao |first3=M. N. |last4=Rao |first4=V. V. |title=Location of the pilot borehole for investigations of reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Asian Earth Sciences |year=2017 }}</ref> वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंगच्या पूर्वतयारीच्या अभ्यासातून Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भरचना, तापमान, उष्णप्रवाह, खडकांचे गुणधर्म आणि संभाव्य भूकंपीय संरचना यांविषयी प्रत्यक्ष माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या अभ्यासांचा उद्देश भूकंप निर्माण करणाऱ्या संरचनांजवळील भूगर्भातील परिस्थितीचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा होता.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 }}</ref> या संशोधनातून जलाशयातील पाण्याच्या पातळीतील बदल, भूगर्भातील द्रवदाब (pore-fluid pressure), खडकांतील भेगा आणि पूर्वीपासून अस्तित्वात असलेल्या दोषरेषा (faults) यांच्यातील संभाव्य संबंधांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनानुसार Koyna-Warna प्रदेशातील काही भूकंपांमध्ये जलाशयातील पाण्याच्या हंगामी चढ-उतारांशी संबंधित प्रतिसाद आढळतो; मात्र या संबंधाचे स्वरूप अनेक भूगर्भीय आणि जलवैज्ञानिक घटकांशी जोडलेले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rastogi |first2=B. K. |title=Five decades of triggered earthquakes in Koyna-Warna Region, western India – A review |journal=Earth-Science Reviews |year=2017 }}</ref> अलीकडील संशोधनात Koyna-Warna परिसरातील खोल भूगर्भातील दोषरेषा आणि भेगांमध्ये पर्जन्यजन्य पाण्याची घुसखोरी, द्रवदाबाचा प्रसार (pore-pressure diffusion) आणि खडकांच्या लवचिक प्रतिसादाचा (poroelastic response) भूकंपीय हालचालींशी असलेला संबंध तपासण्यात आला आहे. २०२५ मधील एका अभ्यासात सुमारे ३ ते १० किलोमीटर खोलीतील स्फटिकी अधःस्तरातील तीव्र उताराच्या दोषरेषा व भेगांचा अभ्यास करण्यात आला; हा अभ्यास KBH-1, KBH-6 आणि KBH-7 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांवर आधारित होता. त्यामुळे या निष्कर्षांचा थेट संबंध KBH-9शी जोडता येत नाही; ते संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्राच्या अभ्यासाचा भाग आहेत.<ref>{{Cite journal |last1=Gomila |first1=R. |title=Fault Zone Rocks Associated With the Reservoir-Triggered Seismicity of the Koyna-Warna Region (India) |journal=Geophysical Research Letters |volume=52 |issue=14 |year=2025 }}</ref> Koyna-Warna परिसरातील वैज्ञानिक ड्रिलिंग आणि भूकंपीय निरीक्षणांचा पुढील उद्देश भूकंपांच्या उगमाशी संबंधित भूगर्भीय संरचना, द्रवदाब, तापमान, खडकांचे भौतिक-यांत्रिक गुणधर्म आणि दोषरेषांतील प्रक्रियांचा अधिक जवळून अभ्यास करणे हा आहे. भारत सरकारच्या वैज्ञानिक ड्रिलिंग कार्यक्रमात खोल बोअरहोल्स आणि भूगर्भीय निरीक्षण सुविधांच्या माध्यमातून अशा प्रत्यक्ष निरीक्षणांना प्राधान्य देण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> === वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग आणि KBH-9 === [[कोयना]]–[[वारणा]] परिसरातील जलाशय-प्रेरित भूकंपांचा (Reservoir Triggered Seismicity) अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या प्रकल्पाचा उद्देश भूगर्भातील खडकांचे भौतिक व यांत्रिक गुणधर्म, द्रवदाब, जलवैज्ञानिक स्थिती, तापमान आणि भूकंपाशी संबंधित भूगर्भीय प्रक्रिया यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे हा होता. या प्रकल्पासाठी २०१३ मध्ये केंद्र सरकारने पाच वर्षांसाठी ४७२.३ कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर केली होती.<ref>{{Cite web |title=Scientific deep drilling in the Koyna intra-plate seismic zone in Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100897 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2013-11-28 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> या वैज्ञानिक प्रकल्पाच्या पूर्वतयारीच्या टप्प्यात कोयना–वारणा भूकंपीय क्षेत्राभोवती अनेक अन्वेषणात्मक बोअरहोल्स खोदण्यात आले. या बोअरहोल्समधून भूगर्भातील बेसॉल्ट थर, त्याखालील [[ग्रॅनाइट]]– ग्नाइस अधःस्तर (basement), तापमान, जलवाहक स्तर आणि इतर भूभौतिकीय वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्यात आला. या अभ्यासातून पुढील खोल ड्रिलिंग आणि भूगर्भातील निरीक्षण केंद्राच्या नियोजनासाठी आवश्यक माहिती मिळाली.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Roy |first2=S. |last3=Bhattacharya |first3=S. N. |title=Investigations related to scientific deep drilling to study reservoir-triggered earthquakes at Koyna, India |journal=International Journal of Earth Sciences |volume=104 |year=2015 |pages=151–162 }}</ref> या अन्वेषणात्मक '''बोअरहोल्स पैकी KBH-9 हे खडीकोळवण''' येथे खोदण्यात आले. त्याची '''अंतिम खोली सुमारे '''१,१३५ मीटर'''''' होती आणि त्यामध्ये सुमारे '''४१२ मीटर जाडीचा बेसॉल्ट थर''' नोंदविण्यात आला. बोअरहोलमध्ये बेसॉल्टखालील अधःस्तर खडकांपर्यंत प्रवेश करण्यात आला. KBH-9 मध्ये अनेक जलवाहक स्तर आढळले असून त्यातून उष्ण पाण्याचा प्रवाह नोंदविण्यात आला; या बोअरहोलमध्ये पाण्याचा प्रवाह काही काळ नैसर्गिक दाबाखाली (artesian conditions) सुरू राहिल्याची नोंद वैज्ञानिक अभ्यासात आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=H. K. |last2=Rao |first2=M. N. |last3=Rao |first3=V. V. |last4=Roy |first4=S. |title=Investigations of continued reservoir triggered seismicity at Koyna, India |journal=Journal of Seismology |year=2016 }}</ref> KBH-9 मधून मिळालेल्या खडकांच्या नमुन्यांमुळे आणि भूभौतिकीय नोंदींमुळे खडीकोळवण परिसरातील भूगर्भरचनेचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे शक्य झाले. बोअरहोलमधील भेगांचा अभ्यास करण्यासाठी Acoustic Televiewer (ATV) या भूभौतिकीय उपकरणाचा वापर करण्यात आला. या तंत्राद्वारे बोअरहोलच्या भिंतींच्या ध्वनिचित्रांवरून खडकांतील भेगा व संरचनात्मक वैशिष्ट्ये ओळखण्यात आली आणि त्यांची इतर विद्युत व ध्वनिक नोंदी तसेच कोअर नमुन्यांशी तुलना करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Srinivas |first1=K. N. S. S. S. |last2=Rao |first2=M. S. |last3=Kishore |first3=P. P. |last4=Gopinadh |first4=D. |last5=Raza |first5=H. |last6=Arora |first6=K. |last7=Satyanarayana |first7=H. V. S. |title=Delineation of Fractures through Acoustic Televiewer Log |journal=Journal of the Geological Society of India |volume=91 |pages=569–574 |year=2018 }}</ref> '''KBH-9 हा Koyna-Warna''' परिसरातील इतर बोअरहोल्ससह केलेल्या भूगर्भीय अभ्यासाचाही भाग आहे. चार बोअरहोल्समधील कोअर नमुन्यांच्या अभ्यासातून बेसॉल्टच्या खालील भूगर्भरचनेत स्थानिक पातळीवर विविधता असल्याचे आढळले. या अभ्यासात '''KBH-9 (खडीकोळवण) सोबत Phansavale, Udgiri आणि Paneri येथील बोअरहोल्सचा समावेश''' होता. काही कोअर नमुन्यांमध्ये पूर्वीच्या ज्वालामुखीजन्य खडकांचे अवशेष, गाळाचे थर, जीवाश्मांच्या खुणा असलेले राखेचे थर आणि अधःस्तरातील पुनर्रचित खडकांची नोंद करण्यात आली.<ref>{{Cite journal |last1=Ghosh |first1=S. |last2=Ghosh |first2=P. |last3=Ray |first3=J. |last4=Roy |first4=S. |title=Subsurface heterogeneity beneath the Deccan Volcanic Province: insights from borehole cores in the Koyna-Warna region |journal=Journal of Earth System Science |year=2020 }}</ref> या वैज्ञानिक ड्रिलिंगमुळे Koyna-Warna परिसरातील भूकंपांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भातील प्रत्यक्ष खडकांचे नमुने, बोअरहोल नोंदी आणि भूभौतिकीय माहिती उपलब्ध झाली. मात्र, या संशोधनातून नोंदविलेली भूकंपविषयक सर्व निरीक्षणे केवळ खडीकोळवण येथील KBH-9 शी संबंधित नसून संपूर्ण Koyna-Warna भूकंपीय क्षेत्रातील विविध बोअरहोल्स, भूकंपीय निरीक्षणे आणि इतर भूभौतिकीय अभ्यासांवर आधारित आहेत.<ref>{{Cite web |title=Scientific Deep Drilling Investigation in Koyna-Warna Region of Maharashtra |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=108694 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |date=2014-08-14 |access-date=2026-09-17 |language=en }}</ref> खडीकोळवण येथील KBH-9 त्यामुळे स्थानिक भूगर्भरचना, उष्णजलाचा प्रवाह, जलवाहक स्तर आणि खडकांतील भेगा यांच्या अभ्यासासाठी वापरले गेलेले वैज्ञानिक बोअरहोल ठरते. या अभ्यासातून मिळालेली माहिती Koyna-Warna परिसरातील भूगर्भीय रचना आणि जलाशय-प्रेरित भूकंपांच्या संशोधनासाठी वापरली गेली आहे. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref>२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत. गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref><ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.</ref> * गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो. == सांस्कृतिक जीवन == * खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. * मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत. * '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो. * '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे. * '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे. == [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले. या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |access-date=2025-06-24 }}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले. * शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला. * शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते. ==== अडचणी ==== गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो. === नागरी सुविधा === * '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे. * '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.<ref>{{Cite web |title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2026-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=Maps of India |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> * '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.<ref>{{Cite web |title=Places of Interest – Sangameshwar |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-15 }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी. गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.<ref>{{Cite web |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/ |website=VillageMaps.in |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे. === रस्ते विकास – चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> === धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा === === प्रमुख देवस्थाने === खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान. * '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात. * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात. === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते. * '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात. 'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * [[कोयना धरण]] * [[कोयना नदी]] * [[वारणा नदी]] * [[भूकंप]] * [[दख्खनचे पठार]] == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''<br>खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''<br>भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे. File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''<br>मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात. File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''<br>खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते. File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''<br>स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे. File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''<br>स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''<br>होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो. File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर "खडीकोळवण"] * [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]] * [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]] * [https://www.moes.gov.in/ पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://www.icdp-online.org/projects/by-continent/asia/koyna-2-india/koyna-publications/ Koyna Scientific Drilling – International Continental Scientific Drilling Program (ICDP)] * [https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=100896 Koyna-Warna वैज्ञानिक खोल ड्रिलिंग प्रकल्प – भारत सरकार] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:भूगर्भशास्त्र]] padpu4tvnglrc0h30a79yfkb1ahc1x7 0 244145 2710415 2443294 2026-09-17T21:51:58Z अभय नातू 206 माहिती 2710415 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कोर्बा लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[छत्तीसगड]] राज्यातील ११ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Korba Election Results], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार (Delimitation) या मतदारसंघाची निर्मिती करण्यात आली.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> या मतदारसंघात [[कोर्बा जिल्हा|कोर्बा]], [[गौरेला-पेेंड्रा-मरवाही जिल्हा|गौरेला-पेंड्रा-मरवाही]], [[मनेंद्रगड-चिरमिरी-भरतपूर जिल्हा|मनेंद्रगड-चिरमिरी-भरतपूर]] आणि [[बैकुंठपूर जिल्हा|कोरिया]] जिल्ह्यांतील भागांचा समावेश होतो. == विधानसभा मतदारसंघ == कोर्बा लोकसभा मतदारसंघात खालील आठ विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो: # [[भरतपूर-सोनहत विधानसभा मतदारसंघ|भरतपूर-सोनहत]] (अनुसूचित जमाती) # [[मनेन्द्रगड विधानसभा मतदारसंघ|मनेन्द्रगड]] # [[वैकुंठपूर विधानसभा मतदारसंघ|वैकुंठपूर]] # [[रामपूर विधानसभा मतदारसंघ|रामपूर]] (अनुसूचित जमाती) # [[कोर्बा विधानसभा मतदारसंघ|कोर्बा]] # [[कटघोडा विधानसभा मतदारसंघ|कटघोडा]] # [[पाली-तानाखार विधानसभा मतदारसंघ|पाली-तानाखार]] (अनुसूचित जमाती) # [[मरवाही विधानसभा मतदारसंघ|मरवाही]] (अनुसूचित जमाती) == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[चरणदास महंत]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[बंशीलाल महातो]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[ज्योत्स्ना चरणदास महंत]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[ज्योत्स्ना चरणदास महंत]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२४ निवडणूक <ref name="resultuniv2024">[https://resultuniversity.com/election/korba-lok-sabha-constituency Korba Lok Sabha Constituency Election Result 2024], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[ज्योत्स्ना चरणदास महंत]]''' || '''५,७०,१८२''' || '''४६.५३%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[सरोज पांडे]] || ५,२६,८९९ || ४३.००% |- | [[गोंडवाना गणतंत्र पक्ष|गोंगपा]] || श्यामसिंग मार्कराम || ४८,५९५ || ३.९६% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || आकांक्ष आनंद || २४,५१२ || २.००% |- | नोटा || नोटा || ६,२२३ || ०.५१% |- | मताधिक्य || ज्योत्स्ना चरणदास महंत || ४३,२८३ || ३.५३% |} === २०१९ निवडणूक <ref name="resultuniv2019">[https://resultuniversity.com/election/korba-lok-sabha-constituency Korba Lok Sabha Constituency Election Result 2019], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[ज्योत्स्ना चरणदास महंत]]''' || '''५,२३,४१०''' || '''४६.३४%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || ज्योतिनंद दुबे || ४,९७,०६१ || ४३.९९% |- | [[गोंडवाना गणतंत्र पक्ष|गोंगपा]] || तुलेश्वर हिरासिंग मार्कराम || ३७,४१९ || ३.३१% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || परमित सिंग || २१,५८६ || १.९१% |- | नोटa || नोटा || १९,३०५ || १.७१% |- | मताधिक्य || ज्योत्स्ना चरणदास महंत || २६,३४९ || २.३५% |} === २०१४ निवडणूक <ref name="resultuniv2014">[https://resultuniversity.com/election/korba-lok-sabha-constituency Korba Lok Sabha Constituency Election Result 2014], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[बंशीलाल महातो]]''' || '''४,३९,००२''' || '''४३.०३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[चरणदास महंत]] || ४,३४,७३२ || ४२.६१% |- | [[गोंडवाना गणतंत्र पक्ष|गोंगपा]] || हिरासिंग मार्कराम || ५२,७५३ || ५.१७% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || दुजराम बौध || १७,०६१ || १.६७% |- | नोटा || नोटा || २१,५४० || २.११% |- | मताधिक्य || बंशीलाल महातो || ४,२७० || ०.४२% |} === २००९ निवडणूक <ref name="resultuniv2009">[https://resultuniversity.com/election/korba-lok-sabha-constituency Korba Lok Sabha Constituency Election Result 2009], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[चरणदास महंत]]''' || '''३,१४,६१६''' || '''४२.१९%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || करुणा शुक्ला || २,९३,८७९ || ३९.४१% |- | [[गोंडवाना गणतंत्र पक्ष|गोंगपा]] || हिरासिंग मार्कराम || ३२,८२० || ४.४०% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || प्रमोद शर्मा || २५,२३० || ३.३८% |- | मताधिक्य || चरणदास महंत || २०,७३७ || २.७८% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S26/partycomp11.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:छत्तीसगढमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:गौरेला-पेेंड्रा-मरवाही जिल्हा]] [[वर्ग:कोरिया जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:कोरिया जिल्हा]] [[वर्ग:कोर्बा जिल्हा|लोकसभा मतदारसंघ]] mzv9rivxd185nl985zuqov4sf6euhz2 0 244198 2710458 2676197 2026-09-18T02:40:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710458 wikitext text/x-wiki {{मट्रा अनुवादीत}} '''हमसफर ट्रस्ट''' [[मुंबई|मुंबईतील]] ही समाजिक संस्था आहे जे एल.जी.बी.टी अधिकारांना प्रोत्साहन देते. 1994 मध्ये अशोक रावकवी यांनी स्थापन केलेले हे भारतातील अशा संस्थांचे सर्वात मोठे आणि सर्वात सक्रिय आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://queer-ink.com/humsafar-trust-hst/|title=संग्रहित प्रत|access-date=2019-06-29|archive-date=2018-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119125310/http://queer-ink.com/humsafar-trust-hst/|url-status=dead}}</ref> <ref name="amFAR2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.amfar.org/articles/around-the-world/treatasia/older/an-interview-with-ashok-row-kavi%E2%80%94coming-out-in-india/|last=TREAT Asia Report|title=संग्रहित प्रत|access-date=2019-06-29|archive-date=2016-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624014218/http://amfar.org/Articles/Around-The-World/TreatAsia/Older/An-Interview-with-Ashok-Row-Kavi%e2%80%94Coming-Out-in-India/|url-status=dead}}</ref> ते एलजीबीटी समुदायांसाठी सल्लामसलत, वकिला आणि आरोग्य सेवा प्रदान करते आणि त्यांच्याविरूद्ध हिंसा, भेदभाव आणि कलंक कमी करण्यास मदत करते. <ref>{{स्रोत बातमी|access-date=2017-05-15}}</ref> हमसफ़र ट्रस्ट लैंगिक अल्पसंख्यकांसाठी इंटिग्रेटेड नेटवर्क (आयएनएफओएसईएम)चे संयोजक सदस्य आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.infosem.org/}}</ref> == उत्पत्ति == भारतीय लेखक आणि एलजीबीटी अधिकार कार्यकर्ते अशोक रावकवी यांनी कॅनडाहून परतल्यानंतर '''हमसफर ट्रस्टचि''' स्थापना केली. त्या वेळी पूर्वाग्रह आणि परंपरागत भारतीय सामाजिक मूल्यांनी एमएसएम आणि [[परलैंगिक|ट्रांसजेंडर]] भारतीयांना प्रभावी आरोग्य सेवा मिळण्यापासून रोखले. '''हमसफर ट्रस्टचा''' प्रारंभिक फोकस समलिंगी पुरुषांना एचआयव्ही / एड्स आरोग्य सेवा प्रदान करण्याच्या सक्रियतेवर होता, परंतु लवकरच एलजीबीटी समुदायाच्या संपूर्ण स्पेक्ट्रमसाठी मार्गदर्शन, तपासणी, हॉस्पिटल रेफरल्स, गोपनीय एचआयव्ही चाचणी, सल्ला देणे आणि आउटरीचे काम प्रदान करण्यात आले. <ref name="amFAR2008"/> *[[संयुक्त राष्ट्रे विकास कार्यक्रम]] द्वारा निधीकृत भारतीय एलजीबीटी मौखिक इतिहासाचा प्रकल्प प्रोजेक्ट बोलोचा हमसफर ट्रस्ट हा मुख्य आयोजक होता.<ref name="ProjectBolo">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.projectbolo.com/about.htm |title=Indian LGBT Oral History Project - About |publisher=Project Bolo |date= |accessdate=2014-06-29 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924082306/http://www.projectbolo.com/about.htm |url-status=dead }}</ref> * समर्थित [[मुंबई क्विअर फिल्म महोत्सव | कशीश मुंबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव]] 2010 मध्ये<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.artsnetworkasia.org/content/travelgrants/kashish_report.htm|title=artsnetworkasia|website=www.artsnetworkasia.org|language=en-us|access-date=2017-05-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=108:kashish-2010&catid=34:demo-category&Itemid=28|title=KASHISH 2010|last=Administrator|website=www.mumbaiqueerfest.com|language=en-gb|access-date=2017-05-15|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616053434/http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=108:kashish-2010&catid=34:demo-category&Itemid=28|url-status=dead}}</ref> ==जाणीव जागृतीची कामे== *हमसफर ट्रस्ट 2007 मध्ये किरकोळ समुदायांसह काम करणाऱ्या सल्लागारांच्या अनुभवांचे दस्तऐवजीकरण करणारे 68 पृष्ठ वैशिष्ट्यीकृत चित्रपट तयार केले. *ब्रिजेस् ओफ़् होपस - 2004 मध्ये एमएसएम आणि टीजी समुदायाची डॉक्युमेंट्री डॉक्युमेंटिंग व्हॉइस आणि चिंता. *येई है ही चित्रपट निर्मिती केली. एमएसएम आणि ट्रांसजेंडरसाठी एक कंडोम प्रदर्शन फिल्म. *हमसफर ट्रस्ट संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाद्वारे निधी असलेल्या भारतीय एलजीबीटी मौखिक इतिहासाच्या प्रोजेक्ट बोलोचा प्राथमिक आयोजक होता. 2010 मध्ये समर्थित काशीष मुंबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव एक माधवबागचे पहिले परफॉर्मन्स चेतन दातार यांच्या आईला त्याच्या मुलाकडे येत असलेल्या मुलाबद्दलचे मराठी नाटक 2010 मध्ये अभिनेता मोना अंबेगावकर यांनी केले होते. *कॉर्पोरेट आणि शैक्षणिक संस्थांसह विविध प्लॅटफॉर्मवर हमसफर ट्रस्टच्या समर्थनासह या नाटकाची अनेक कामगिरी केली गेली आहे. *अँटी क्लॉक चित्रपट आणि ओनिर यांच्या वैशिष्ट्यीकृत फिल्म आयएम ओमर चित्रपट समलिंगी समाजाला तोंड द्यावे लागणाऱ्या त्रासाला समोर आनते. *एलजीबीटी समस्यांवर योग्य अहवाल देण्यासाठी प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक माध्यमासाठी विकसित शिफारसी भाषा पुस्तिका - SANCHAR *विकसित मिशन आझादी दस्तऐवज; भारतातील एलजीबीटीक्यूएच अधिकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी एक संदर्भ पुस्तिका जे एचआयव्ही एड्स अलायन्सद्वारे समर्थित आहे *एलजीबीटीक्यू समुदायात उदयोन्मुख पत्रकारांना आणि प्रसारमाध्यमांना चालना देण्यासाठी लिखो ने पुढाकार घेतला. *हमसफर ट्रस्ट आणि टिंडर सामाजिक डेटिंग प्लॅटफॉर्मवर अधिक लैंगिक / लैंगिक अंतर्भूतता आणण्यासाठी हात जोडले जेणेकरून एलजीबीटीक्यू+ समुदाय स्वतःला मुक्तपणे व्यक्त करू शकेल.या पुढाकाराने टिंडरने वापरकर्त्यांसाठी 23 लिंग पर्याय जोडले. * हमसफर ट्रस्टने वैशिष्ट्यपूर्ण चित्रपट तयार केले [[68 पृष्ठे]] 2007 मध्ये परराष्ट्र समुदायांसह कार्यरत सल्लागारांच्या अनुभवांचे दस्तऐवजीकरण केले .<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telegraphindia.com/1080701/jsp/entertainment/story_9485654.jsp|title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) {{!}} Entertainment {{!}} Queer crash|website=www.telegraphindia.com|access-date=2017-05-15}}</ref> * ब्रिजेस् ओफ़् होपस 2004 मध्ये एमएसएम आणि टीजी समुदायाची डॉक्युमेंट्री डॉक्युमेंटिंग व्हॉइस आणि चिंता <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://witness.theguardian.com/assignment/589d9b84e4b08bb4fbbea922/6007991|title=GuardianWitness - SRIDHAR RANGAYAN – filmmaker, festival director, activist; India|website=GuardianWitness|access-date=2017-05-15}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cinestaan.com/movies/bridges-of-hope-10396/cast-crew|title=Bridges of Hope (2008) - Full Cast and Crew {{!}} Cinestaan.com|website=www.cinestaan.com|language=en-us|access-date=2017-05-15|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629101234/https://www.cinestaan.com/movies/bridges-of-hope-10396/cast-crew|url-status=dead}}</ref> * एमएसएम आणि ट्रांसजेंडरसाठी कंडोम प्रदर्शन फिल्म येई है ... राईट वे ही निर्मिती केली. <ref>{{Citation|last=humsafartrust|title=Yehi Hai Right Way - Hindi|date=2009-06-02|url=https://www.youtube.com/watch?v=Tqd2xDuLp4I|accessdate=2017-05-15}}</ref> [[युनायटेड नेशन्स डेव्हलपमेंट प्रोग्राम] द्वारा निधीकृत भारतीय एलजीबीटी मौखिक इतिहासाचा प्रकल्प प्रोजेक्ट बोलोचा हमुसाफर ट्रस्ट हा मुख्य आयोजक होता.<ref name="ProjectBolo"/> * समर्थित [[मुंबई क्विअर फिल्म महोत्सव | काशीश मुंबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव]] 2010 मध्ये {{उद्धरण <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.artsnetworkasia.org/content/travelgrants/kashish_report.htm|title=artsnetworkasia|website=www.artsnetworkasia.org|language=en-us|access-date=2017-05-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=108:kashish-2010&catid=34:demo-category&Itemid=28|title=KASHISH 2010|last=Administrator|website=www.mumbaiqueerfest.com|language=en-gb|access-date=2017-05-15|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616053434/http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=108:kashish-2010&catid=34:demo-category&Itemid=28|url-status=dead}}</ref> * एक माधवबागचे पहिले परफॉर्मन्स - [[चेतन दातार]] तिच्या आईला बाहेर येणार्या मुलाबद्दलच्या मराठी नाटकाने अभिनेता [[मोना अंबेगावकर]] 2010 मध्ये त्याची पहिली हिंदी कामगिरी केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-mumbai-edition/20120715/281779921238336|title=PressReader.com - Connecting People Through News|website=www.pressreader.com|access-date=2017-05-15}}</ref> * कॉर्पोरेट आणि शैक्षणिक संस्थांसह विविध प्लॅटफॉर्मवर हमसफर ट्रस्टच्या समर्थनासह या नाटकाची अनेक कामगिरी केली गेली आहे. अँटी क्लॉक चित्रपट आणि ओएनआयआर सह सहकार्याने वैशिष्ट्यीकृत फिल्म "आयएम ओमर", समलिंगी समाजाच्या समस्येस सामोरे जाणारा एक चित्रपट <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.suruchigupta.in/2011/04/27/vivek-anand-the-voice-of-i-am-omar-biopic-57/|title=Vivek Anand, The Voice of I Am Omar… Biopics 5/7 - Suruchi Gupta|access-date=2017-05-15|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929134200/http://www.suruchigupta.in/2011/04/27/vivek-anand-the-voice-of-i-am-omar-biopic-57/|url-status=dead}}</ref> * एलजीबीटी समस्यांवर सही अहवाल देण्यासाठी प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक माध्यमासाठी शिफारस केलेली भाषा पुस्तिका मॅन्युअल - SANCHAR<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-lgbt-community-brings-out-media-guide-for-improved-reporting-2075600|title=LGBT community brings out media guide for improved reporting {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2015-04-08|work=dna|access-date=2017-05-15|language=en-US}}</ref> * विकसित मिशन आझादी दस्तऐवज; भारतात [एलजीबीटीक्यूएच अधिकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी संदर्भ पुस्तिका] [[आंतरराष्ट्रीय एचआयव्ही / एड्स अलायन्स | आंतरराष्ट्रीय एचआयव्ही एड्स अलायन्स]] समर्थित<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-a-manual-to-support-the-right-to-love-2060820|title=A manual to support the right to love {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2015-02-14|work=dna|access-date=2017-05-15|language=en-US}}</ref> * एलजीबीटीक्यू समुदायात उदयोन्मुख पत्रकारांना आणि प्रसारमाध्यमांना चालना देण्यासाठी लिखो ने पुढाकार घेतला.<ref>{{Cite news|url=http://www.hellomumbainews.com/current-news/indias-favourite-news-anchor-arnab-goswami-comes-support-lgbt-community/|title=India's favourite news anchor Arnab Goswami comes in support for the LGBT community. ~|last=Admin|access-date=2017-05-15|language=en-US}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>हूमाफायर ट्रस्ट आणि [[टिंडर (ॲप) | टिंडर]] सामाजिक डेटिंग प्लॅटफॉर्मवर अधिक लैंगिक / लैंगिक अंतर्भूतता आणण्यासाठी हात सामील झाले जेणेकरून एलजीबीटीक्यू + समुदाय स्वत: ला मुक्तपणे व्यक्त करू शकतील. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/by-month-end-tinder-to-allow-users-to-choose-sexual-orientation/article27767772.ece|title=By month-end, Tinder to allow users to choose sexual orientation|last=Karangutkar|first=Suyash|date=2019-06-11|work=द हिंदू|access-date=2019-06-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/technology/news/love-in-the-time-of-right-swap-tinder-introduces-more-gender-options-for-users-bios/story/290393.html|title=Love in the time of right swipe: Tinder introduces more gender options on user bios|website=www.businesstoday.in|access-date=2019-06-15}}</ref> By this initiative Tinder added 23 gender options for users. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatimes.com/news/india/embrace-everyone-tinder-india-finally-adds-transgender-22-other-gender-options-for-users-356635.html|title=Embrace Everyone: Tinder India Finally Adds Transgender & 22 Other Gender Options For Users|date=2018-11-14|website=indiatimes.com|language=en|access-date=2019-06-15}}</ref> == हमसफर ट्रस्टचे काम == एचएसटी लैंगिक अल्पसंख्यकांचे एकीकृत नेटवर्क (इन्फ़ोसेम) चे संयोजक सदस्य असून लैंगिक अल्पसंख्यकांचे एकमात्र राष्ट्रीय पातळीचे नेटवर्क आहे .ज्यात 196 समुदाय आधारित संस्था आहेत ज्यांना लेस्बियन, गे, कोठी, एमएसएम, उभयलिंगी आणि ट्रांसजेंडर समुदायाचे प्रतिनिधी म्हणून प्रतिनिधित्व केले जाते.<ref>{{Cite book|title=A People Stronger: The collectivisation of MSM and TG groups in India|last=Singh, Dasgupta, Patankar, Sinha|first=Suneeta, Sangita, Pallav, Minati|publisher=Sage Publication|year=2012|isbn=978-81-321-1001-9|location=|pages=67, 72, 73}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://witness.theguardian.com/assignment/589d9b84e4b08bb4fbbea922/6007991|title=GuardianWitness - SRIDHAR RANGAYAN – filmmaker, festival director, activist; India|website=GuardianWitness|access-date=2017-05-15}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === यारिया व उमंग === एचएसटीने एलबीटी व्यक्तींसाठी एक 'उमंग' (जॉय) आणि युवक एलजीबीटी गट 'यारिया' (मैत्री) यांना समर्थन गट दिला आहे. दोन्ही गट समाजातील तरुण सदस्यांसह गुंतवून घेण्यास सक्रिय आहेत आणि अनेक समुदाय-बंधनकारक आणि वकिलांकडून पुढाकार घेतात. यारिया बऱ्याच वर्षांपासून मुंबईत एलजीबीटीक फ्लॅशमोब करीत आहेत. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Dialling-up-support-for-LGBTs/articleshow/27745661.cms|title=Dialling up support for LGBTs - टाइम्स ऑफ इंडिया|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2017-05-20}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://gaysifamily.com/2017/05/16/yaariyan-a-community-home-for-lgbtq-youth-in-mumbai/|title={{!}} Yaariyan, A Community Home For LGBTQ Youth In Mumbai.|access-date=2017-05-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-events-in-pride-calendar-go-down-but-participation-up-2055175|title=Events in pride calendar go down but participation up {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2015-01-24|work=dna|access-date=2017-05-20|language=en-US}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cinestaan.com/movies/bridges-of-hope-10396/cast-crew|title=Bridges of Hope (2008) - Full Cast and Crew {{!}} Cinestaan.com|website=www.cinestaan.com|language=en-us|access-date=2017-05-15|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629101234/https://www.cinestaan.com/movies/bridges-of-hope-10396/cast-crew|url-status=dead}}</ref> ===संजीवनी=== हमसफररने एचआयव्ही असणा-या लोकांसाठी एक समर्थन गट, संजीवनीला पोषित केले आहे. संजीवनीची स्थापना मार्च 2003 मध्ये करण्यात आली आणि मार्च 2010 मध्ये पुरुषांच्या (एमएसएम) आणि एचआयव्ही असलेल्या ट्रान्सजेन्डर (टीजी) असलेल्या पुरुषांच्या सीबीओच्या रूपात नोंदणीकृत झाली. हे एचआयव्ही सह जगणार्या 300 हून अधिक व्यक्तींचे समर्थन गट आहे.<ref>{{Cite news|url=http://www.lawyerscollective.org/updates/civil-society-groups-seek-tabling-hivaids-bill-rajya-sabha|title=Civil Society groups seek tabling of HIV/AIDS Bill in Rajya Sabha - Lawyers Collective|date=2013-07-26|work=Lawyers Collective|access-date=2017-05-20|language=en-US|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629101659/https://www.lawyerscollective.org/updates/civil-society-groups-seek-tabling-hivaids-bill-rajya-sabha|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pressreader.com/india/mid-day/20160831/281672549375591|title=PressReader.com - Connecting People Through News|website=www.pressreader.com|access-date=2017-05-20}}</ref> संजीवनीची स्थापना मार्च 2003 मध्ये करण्यात आली आणि मार्च 2010 मध्ये पुरुषांच्या (एमएसएम) आणि एचआयव्ही असलेल्या ट्रान्सजेन्डर (टीजी) असलेल्या पुरुषांच्या सीबीओच्या रूपात नोंदणीकृत झाली. हे एचआयव्ही सह जगणार्या 300 हून अधिक व्यक्तींचे समर्थन गट आहे. ==हमसफर कनेक्ट== एचएसटी ने CONNECT सेट केला आहे जो एक राष्ट्रीय ऑनलाइन संसाधन केंद्र आहे जो जगभरातील एलजीबीटीक्यू समुदायला जोडेल. <ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/column-humsafar-dilli-chali-2389455|title=Humsafar Dilli chali {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2017-04-09|work=dna|access-date=2017-05-20|language=en-US}}</ref> ==एचआयव्ही / एड्स एआरटी क्लिनिक== हमसफर ट्रस्टचे उद्घाटन मुंबईतील भारतातील प्रथम समाकलित एचआयव्ही उपचार केंद्र आणि क्लिनिकचे उद्घाटन विनामूल्य सल्ला व अँटी-रेट्रोव्हिरल थेरपी (एआरटी) प्रदान करण्यासाठी केले. हे मुंबई जिल्हा एड्स नियंत्रण संस्था (एमडीएसीएस) आणि एफएचआय 360 च्या मदतीने स्थापित केले गेले आहे. समुदाय-आधारित एआरटी केंद्र भारत सरकारद्वारे समर्थित एक पायलट विभेदक देखभाल आहे.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/countrys-first-hiv-treatment-centre-inaugurated/article26460868.ece|title=Country’s first HIV treatment centre inaugurated|last=Karangutkar|first=Suyash|date=2019-03-08|work=द हिंदू|access-date=2019-06-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/health-lifestyle/indias-first-holistic-lgbtq-clinic-and-antiretroviral-therapy-centre-set-up-in-mumbai/articleshow/68324552.cms|title=India’s first holistic LGBTQ clinic and Antiretroviral therapy centre set up in Mumbai|last=Mar 8|first=Updated:|last2=2019|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2019-06-15|last3=Ist|first3=21:52|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629104527/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/health-lifestyle/indias-first-holistic-lgbtq-clinic-and-antiretroviral-therapy-centre-set-up-in-mumbai/articleshow/68324552.cms|url-status=dead}}</ref> " हे केंद्र आता निदान, गोळ्या पुरवणे, चाचणी आणि मूल्यांकन करणे आणि सल्ला देणे आणि एआरटी थेरपी सर्व एकाच छताखाली प्रदान करू शकते " - अशोक राव कवी, हमसफर ट्रस्टचे संस्थापक. एचआयव्ही / एड्स एमएसएम रूग्णांच्या सतत प्रवाहापासून सरकारी रुग्णालयांना मुक्त करणे हा आहे. <ref name=":1" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/society/article/humsafar-trust-inaugurates-indias-first-lgbtq-clinic-one-stop-hiv-treatment-centre-in-mumbai/379881|title=Humsafar Trust inaugurates India's first LGBTQ clinic, one-stop HIV treatment centre in Mumbai|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/article/richa-chadha-to-inaugurate-indias-first-ever-lgbtq-art-centre-and-medical-clinic-details-inside/378239|title=Richa Chadha to inaugurate India's first-ever LGBTQ art centre and medical clinic - details inside {{!}} Entertainment News|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=2019-06-15}}</ref> ==सक्रियता== *हमसफर ट्रस्ट मुंबईमध्ये एलजीबीटी चित्रपट महोत्सव आयोजित करते. <ref name="Reuters2010">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://in.reuters.com/article/2010/04/20/idINIndia-47854420100420 |title=Mumbai gay film fest eyes dialogue on homosexuality &#124; Reuters |first=Shilpa |last=Jamkhandikar |work=in.reuters.com |date=20 April 2010 |accessdate=30 January 2012 |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://archive.today/20120709224603/http://in.reuters.com/article/2010/04/20/idINIndia-47854420100420 |url-status=dead }}</ref> *हमसफर ट्रस्टने फ्लॅश मॉब्सच्या संघटनेला विरोध करण्यासाठी पाठिंबा दिला आहे.<ref name="Indian Express2012">{{संकेतस्थळ स्रोत |url= http://www.indianexpress.com/news/loud-and-queer/902287/ |title=Loud and Queer - Indian Express |first=Afsha |last=Khan |work=indianexpress.com |date=21 Jan 2012 |accessdate=30 January 2012}}</ref> *जानेवारी 2012 मध्ये हमसफर ट्रस्टचे संचालक विवेक आनंद यांनी एलजीबीटी फंड्रायझीजरमध्ये उपस्थित असलेल्या वतीने निवेदन केले<ref name="Midday2012">{{संकेतस्थळ स्रोत |url= http://www.mid-day.com/news/2012/jan/150112-Activist-disrupts-Pride-fundraiser-party.htm |title='Activist' disrupts Pride fundraiser party |first=Dhamini |last=Ratnam |work=mid-day.com |date=15 January 2012 |accessdate=30 January 2012}}</ref> *ऑगस्ट 2018 मध्ये, हमसफर ट्रस्टने कॅनडाच्या वाणिज्य दूतवासाच्या सहकार्याने मुंबईतील इमर्जिंग क्वियर लीडर (ईक्यूएल) समिटचे आयोजन केले. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/summit-to-empower-queer-leaders-held-in-mumbai/article24835693.ece|title=Summit to empower queer leaders held in Mumbai|date=2018-08-31|work=द हिंदू|access-date=2019-06-15|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> *सार्वजनिक एचएसटीच्या सहभागामुळे एसपीएन्टने लघु उद्योग, # लोकोपॉट लेबल, भारतीय समाजातील ट्रान्स लोकांसाठी जागरुकता निर्माण करण्यासाठी सुरू केली <ref name=":2" /> ==हमसफर दिल्ली== हमसफर ट्रस्टनेही भारताच्या राजधानीत नवी दिल्ली येथे एक कार्यालय सुरू केले आहे. यात ड्रॉप-इन सेंटर देखील आहे जेथे लोक भेटू, व्यस्त राहू आणि चर्चा करू शकतात. "हमसफर ट्रस्ट दिल्ली-एनसीआर आणि इतर जवळपासच्या परिसरातील एलजीबीटी गटांना सल्लामसलत, संकटकालीन व्यवस्थापन आणि समुदाय मोहिमांमध्ये आमच्या सर्वोत्तम सेवा आणेल. लैंगिक अल्पसंख्यकांच्या आणि त्यांच्या समस्यांबद्दलच्या महत्त्वपूर्ण कायद्यावर आम्ही संसदेत आणि केंद्र सरकारशी थेट नेटवर्क करण्याची आशा करतो, " -अशोक राव कवी, हमसफर ट्रस्टचे संस्थापक. "दिल्लीतील हूमाफारच्या एलजीबीटीक्यू सेंटरने केवळ समुदायाच्या सदस्यांसाठीच नव्हे तर मानसिक आरोग्य व्यावसायिकांच्या सल्ला आणि दुवे देखील उपलब्ध करून देण्याची आशा व्यक्त केली आहे." हमसफर ट्रस्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी विवेक आनंद. == संदर्भ == rol2p2sj7z3fnq6lk8xc1cgwz0cc0ss 0 253843 2710412 2590968 2026-09-17T21:29:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710412 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = संगीता शंकर | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = १२ ऑगस्ट १९६५ | जन्म_स्थान = बनारस | घराणे = | कार्य = [[व्हायोलीन]] वादन | पेशा = वादक/ संगीत दिग्दर्शक | कार्य संस्था = | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार = | संकेतस्थळ = https://sangeetashankar.com/ }} '''संगीता शंकर''' (जन्म: १२ ऑगस्ट १९६५, बनारस) या भारतीय शास्त्रीय व्हायोलिनवादक असून त्या [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत]] आणि [[फ्यूजन संगीत]] सादर करतात. त्या प्रसिद्ध व्हायोलिनवादक [[एन. राजम]] यांच्या कन्या आणि शिष्या आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2017/Sep/17/sound-of-strings-strung-together-1658353.html|title=Sound of Strings Strung Together|publisher=New Indian Express|date=17 September 2017|access-date=27 March 2025}}</ref> त्यांनी 'गायकी अंग' ही वादनशैली आत्मसात केली आहे, ज्यामध्ये व्हायोलिनवरून मानवी आवाजाचे भाव व्यक्त केले जातात.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/Strings-of-symphony/article15604148.ece|title=Strings of Symphony|publisher=द हिंदू|date=15 September 2016|access-date=27 March 2025}}</ref> त्या त्यांच्या सततच्या संनादन (इम्प्रोव्हायझेशन) आणि डाव्या हाताच्या तंत्रासाठी ओळखल्या जातात. त्यांनी ही परंपरा त्यांच्या मुलींना [[रागिणी शंकर]] आणि [[नंदिनी शंकर]] यांनाही शिकवली आहे.<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/meet-dr-sangeeta-shankar-and-her-daughters-ragini-and-nandini-shankar-who-weave-magic-with-their-violins/articleshow/63848448.cms|title=Meet Dr Sangeeta Shankar and Her Daughters|publisher=Mumbai Mirror|date=22 April 2018|access-date=27 March 2025}}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांच्या संगीतमय कुटुंबात त्यांचे पती शंकर देवराज आणि जावई [[महेश राघवन]] यांचाही समावेश आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/features/it-plays-family-705862.html|title=It Plays in the Family|publisher=Deccan Herald|date=11 November 2018|access-date=27 March 2025}}</ref> ==शिक्षण== संगीता शंकर यांनी [[बनारस हिंदू विद्यापीठ]] येथून संगीतातील पदवी आणि पदव्युत्तर पदवी सुवर्णपदकासह प्राप्त केली, तसेच त्यांनी संगीतात पीएच.डी. पूर्ण केली.<ref>{{Cite web|url=https://www.sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/1741026880_Sangeeta%20Shankar_11zon.pdf|title=Sangeet Natak Akademi Award|publisher=Sangeet Natak Akademi|access-date=27 March 2025}}</ref> ==सादरीकरण करिअर== संगीता यांनी वयाच्या १३व्या वर्षी त्यांच्या आईंसोबत वादन सुरू केले आणि वयाच्या १६व्या वर्षी त्यांनी एकल सादरीकरणाचा पदार्पण केला. त्या 'गायकी अंग' शैलीत व्हायोलिन वाजवतात, ज्याला 'गाणारे व्हायोलिन' असेही म्हणतात, कारण या शैलीत व्हायोलिनवरून मानवी भावनांचा आवाज व्यक्त होतो.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2012/Oct/08/the-bliss-of-music-413232.html|title=The Bliss of Music|publisher=New Indian Express|date=8 October 2012|access-date=27 March 2025}}</ref> त्यांनी भारतभर आणि जगभरातील अनेक देशांमध्ये सादरीकरणे केली आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/tapestry-of-tradition-2/?ref=archive_pg|title=Tapestry of Tradition|publisher=Indian Express|date=15 October 2017|access-date=27 March 2025}}</ref> ==शिक्षक== *१९९९: 'स्वर साधना' - भारतीय संगीताबद्दल जनजागृती करण्यासाठी एक दूरचित्रवाणी मालिका. या मालिकेत कथात्मक शैलीतून आणि अनेक नामवंत कलाकारांच्या सहभागामुळे ही मालिका लोकप्रिय झाली. *२०१५-२०२१: संगीता यांनी सुभाष घई यांच्यासोबत व्हिसलिंग वूड्स इंटरनॅशनलमध्ये संगीत शाळेची स्थापना केली आणि तिचे नेतृत्व केले. सहा वर्षांच्या कालावधीत ही शाळा सतत वाढत गेली आणि अनेक प्रतिभावान संगीतकार घडवले.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/education/college-and-university/study-music-composition-and-production/article7495214.ece|title=Study Music Composition and Production|publisher=द हिंदू|date=6 August 2015|access-date=27 March 2025}}</ref> त्या सध्या या संस्थेच्या शैक्षणिक सल्लागार मंडळाच्या सदस्य आहेत. *२०२०-२०२१: '२२ श्रुती सिम्प्लिफाइड' - संगीतकार आणि विद्यार्थ्यांसाठी पाच भागांची मालिका. *२०१४-पासून: 'राजम स्कूल ऑफ व्हायोलिन' - एन. राजम यांच्या कुटुंबाकडून 'गायकी अंग' शिकण्यासाठी एक आभासी शाळा. *२०२२: मीडियाकर्मी आणि संगीत विद्यार्थ्यांसाठी संगीत निर्मितीवरील शैक्षणिक अभ्यासक्रम. सध्या त्या मुलांना मूल्ये आणि संस्कृती शिकवण्यासाठी आणि मानवतेत आनंद, प्रेम आणि शांती निर्माण करण्यासाठी एका शैक्षणिक प्रकल्पावर काम करत आहेत. ==उद्योजक== त्या 'लेजेंडरी लिगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड' या संगीत कंपनीच्या संस्थापक आणि संचालक आहेत, जिथे शास्त्रीय संगीताचा खजिना आणि इतर उत्पादने उपलब्ध आहेत. ==पुरस्कार== संगीता शंकर यांना २०२१ मध्ये संगीत शिक्षणातील योगदानाबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून '[[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]]' प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2023/feb/doc2023223162001.pdf|title=Sangeet Natak Akademi List|publisher=Press Information Bureau|date=23 February 2023|access-date=27 March 2025}}</ref> ==डिस्कोग्राफी== *ताबूला रस (फ्यूजन) - [[विश्व मोहन भट्ट]] आणि [[बेला फ्लेक]] यांच्यासोबत, १९९७ मध्ये ग्रॅमी बेस्ट वर्ल्ड म्युझिक अवॉर्डसाठी नामांकन. *मेलडी अँड रिदम - [[झाकीर हुसेन]] यांच्यासोबत. *व्हायोलिन डायनॅस्टी (राग बागेश्री) - [[एन. राजम]] यांच्यासोबत. *आशा (राग जोग). *कुमारी संगीता (राग बिहाग, चयनत). *सेन्सिटिव्ह स्ट्रेन्स ऑफ व्हायोलिन (राग सोहिनी, भीम). *अ डेलिकेट टच (राग जोगकौन्स, देश). *टुगेदर (रागम भैरवी, मालवी, बिलहरी, तोडी) - [[एन. राजम]] यांच्यासोबत. *डेडिकेशन्स टू डॉन (राग मियाँ की तोडी, [[बैरागी]], सुहा सुघराई). *संगीता शंकर (राग तोडी, बैरागी). *म्युझिक थेरपी फॉर मायग्रेन - टाइम्स म्युझिक ([[राग दरबारी कानडा]]) *सौंदर्य ([[राग श्याम कल्याण]]). == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]] {{DEFAULTSORT:शंकर, संगीता}} 9maic4woe14rm3sh5vufj9s3j5w63ik 0 253905 2710319 2697577 2026-09-17T13:25:46Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710319 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = रागिणी शंकर | चित्र = Ragini Shankar.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = रागिणी शंकर | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १९८९|१९८९]] | जन्म_स्थान = [[बनारस]], [[उत्तर प्रदेश]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = मुंबई | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = भारतीय | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = व्हायोलिनवादक | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = मुंबई | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = मेकॅनिकल इंजिनियर | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू]] | जोडीदार = | अपत्ये = | वडील = | आई = डॉ. [[संगीता शंकर]] | नातेवाईक = डॉ. एन.राजम, [[नंदिनी शंकर]] | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = www.raginishankar.com | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''रागिणी शंकर''' ([[इ.स. १९८९|१९८९]]:[[बनारस]], [[उत्तर प्रदेश]] - ) या एक भारतीय [[व्हायोलिन]] वादक आहेत. त्या [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत]] आणि फ्युजन संगीत वाजवतात. त्या व्हायोलिन वादक [[संगीता शंकर|डॉ. संगीता शंकर]] ह्यांच्या कन्या तर सुप्रसिद्ध व्हायोलिन वादक [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] डॉ. [[एन. राजम]] यांची नात आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2020-02-20|title=N. Rajam|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=N._Rajam&oldid=941733336|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> ==सुरुवातीचे आयुष्य== रागिणी शंकर ह्यांनी वयाच्या चौथ्या वर्षापासून आपली आई डॉ. संगीता शंकर ह्यांच्याकडे व्हायोलिन शिकायला सुरुवात केली आणि पहिली सार्वजनिक मैफिल वयाच्या अकराव्या वर्षी सादर केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.raginishankar.com/|title=:: R A G I N I S H A N K A R - O F F I C I A L W E B S I T E ::|संकेतस्थळ=www.raginishankar.com|अॅक्सेसदिनांक=2020-03-28}}</ref> त्या गायकी अंगाचे व्हायोलिन वाजवतात. ह्या गायकी अंगाची पद्धत त्यांच्या आजी पद्मभूषण डॉ.एन.राजम ह्यांची आहे. त्यांची चित्रकलेची आवड त्यांचे आजोबा टी.एस.सुब्रमण्यन ह्यांच्याकडून आल्याचे दिसते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.raginishankar.com/art.html|title=:: R A G I N I S H A N K A R - O F F I C I A L W E B S I T E ::|संकेतस्थळ=www.raginishankar.com|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-28|archive-date=2015-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215152447/http://raginishankar.com/art.html|url-status=dead}}</ref> ==शिक्षण== रागिणी शंकर ह्या मेकॅनिकल इंजिनियर आहेत. त्यांनी संगीत विषयामध्ये पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/meet-dr-sangeeta-shankar-and-her-daughters-ragini-and-nandini-shankar-who-weave-magic-with-their-violins/articleshow/63848448.cms|title=Meet Dr Sangeeta Shankar and her daughters Ragini and Nandini Shankar, who weave magic with their violins|last=Kapoor|पहिले नाव=Srishti KapoorSrishti|last2=Apr 21|first2=Mirror Online {{!}} Updated:|संकेतस्थळ=Mumbai Mirror|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-28|last3=2018|last4=Ist|first4=13:47}}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्या त्यांची आजी पद्मभूषण डॉ.एन.राजम ह्यांच्याकडेसुद्धा व्हायोलीन शिक्षणाचे धडे घेत आहेत. ==कारकीर्द== रागिणी ह्यांनी २०१६ साली [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्कच्या]] [[कार्नेगी हॉल]] येथे आपली व्हायोकिन कला सादर केली.त्यांनी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]], [[इंग्लंड]], [[इंडोनेशिया]], [[कॅनडा]], [[नेदरलँड्स]], [[न्यू झीलंड|न्यू झीलंड]], [[फ्रान्स]], [[जर्मनी]], [[बांगलादेश]], [[बेल्जियम]], मलेशिया, [[श्रीलंका]], [[संयुक्त अरब अमिराती]], [[सिंगापूर]] आणि [[हंगेरी]]सारख्या देशांमध्ये कार्यक्रम केले आहेत. त्यांनी युरोपीया, [[सवाई गंधर्व भीमसेन महोत्सव]], यक्ष(महोत्सव), सप्तक फेस्टिव्हल ऑफ म्युझिक, आरोही फॉर पंचम निषाद, कलकत्त्याच्या इंडियन टोबॅको कंपनीचे आयटीसी एसआरए संगीत संमेलन, नेदरलँड्सचा मेरू महोत्सव, [[हेमा मालिनी]] ह्यांनी आयोजित केलेला जया स्मृती कार्यक्रम, टेम्पल ऑफ फाईन आर्ट्‌स, भिलवाडा सुरसंगम, टी. एन. कृष्णन महोत्सव, दिल्ली आंतरराष्ट्रीय कला महोत्सव, बंगाल संगीत महोत्सव, डोव्हर लेन म्युझिक कॉन्फरन्स ह्या नामवंत महोत्सवांमध्ये आपल्या कलेचे सादरीकरण केले आहे.<ref name="raginishankar.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.raginishankar.com/aboutMe.html|title=:: R A G I N I S H A N K A R - O F F I C I A L W E B S I T E ::|संकेतस्थळ=www.raginishankar.com|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-28|archive-date=2015-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215155901/http://raginishankar.com/aboutMe.html|url-status=dead}}</ref> त्यांनी आपली बहीण नंदिनी शंकर ह्यांच्याबरोबर एक व्हीडीओही तयार केला आहे. त्या, त्यांची बहीण [[नंदिनी शंकर]], आई डॉ.संगीता शंकर आणि आजी एन. राजम ह्यांच्याबरोबर परंपरा नावाचा व्हायोलीन वादनाचा कार्यक्रम सादर करतात. त्यांनी एकत्र हा कार्यक्रम नेदरलँड्स येथे आणि अशा अनेक ठिकाणी सादर केला आहे. प्रसिद्ध [[बॉलीवूड|बॉलिवूड]] गीत लेखक इर्शाद कामील ह्यांच्या द इंक बँड नावाच्या कविता आणि संगीत एकत्र असलेल्या प्रकल्पाच्या त्या भाग आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.business-standard.com/article/news-ians/rahman-launches-irshad-kamil-s-ink-band-music-series-118032100608_1.html|title=Rahman launches Irshad Kamil's INK Band music series|last=IANS|date=2018-03-21|work=Business Standard India|access-date=2020-03-28}}</ref> प्रसिद्ध फ्रेंच [[संगीत दिग्दर्शक]] थेरी पेकू ह्यांच्या एका इंडो-फ्रेंच सांगीतिक प्रकल्प सांगता ह्यामध्ये त्या सहभागी आहेत.<ref name="ReferenceA">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.raginishankar.com/aboutMe.html|title=:: R A G I N I S H A N K A R - O F F I C I A L W E B S I T E ::|संकेतस्थळ=www.raginishankar.com|अॅक्सेसदिनांक=2020-03-28|archive-date=2015-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215155901/http://raginishankar.com/aboutMe.html|url-status=dead}}</ref> त्यांना [[भारत सरकार]]च्या सांकृतिक [[मंत्रालय|मंत्रालयाची]] सांकृतिक शिष्यवृत्ती मिळाली आहे.<ref name="ReferenceA"/> त्या सध्या मुंबईत राहतात व त्या व्हिसलिंग वूड्स इंटरनॅशनल ह्या संगीताचे शिक्षण देणाऱ्या शाळेत एक शिक्षिका म्हणून काम करतात.<ref name="raginishankar.com"/>. ==पुरस्कार== * संगीतेंदू पंडित लालमणी मिश्रा किशोर अध्येत पुरस्कार,२००७ * जया स्मृती पुरस्कार,२०१२<ref name="raginishankar.com"/> * भारताच्या उपराष्ट्रपतींच्या- [[वेंकय्या नायडू]] यांच्या- हस्ते त्यांना जश्न-ए-यंगिस्तान हा किताब मिळाला आहे. (२०१८)<ref name="ReferenceA"/> == संगीतसूची == {| class="wikitable sortable" ! प्रकाशन महिना/वर्ष !! नाव !! संगीत प्रकार !! कलाकार !! प्रकार !! लेबल |- | मार्च २०२३ || इंडियन रिव्हर्स || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर, नंदिनी शंकर || सिंगल (अल्बम: तराणा) || डेका रेकॉर्ड्स यूएस, युनिव्हर्सल म्युझिक ग्रुप |- | फेब्रुवारी २०२३ || द लँड ऑफ स्पाइस || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर, नंदिनी शंकर || सिंगल (अल्बम: तराणा) || डेका रेकॉर्ड्स यूएस, युनिव्हर्सल म्युझिक ग्रुप |- | ऑक्टोबर २०२१ || वैष्णव जन तो || भारतीय उप-शास्त्रीय || रागिणी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | जानेवारी २०२१ || व्हाइब || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | जुलै २०२० || लाँगिंग || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | मार्च २०२० || नीलांबरी लाइव्ह || इंडियन फ्युजन || संदीप नारायण, रागिणी शंकर || अल्बम || साऊंड्स ऑफ ईशा |- | जानेवारी २०२० || वंदे मातरम || भारतीय उप-शास्त्रीय || संगीता शंकर, रागिणी शंकर, नंदिनी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | मे २०१९ || विंग्स इन द स्काय || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | ऑक्टोबर २०१९ || देवी भजन इन राग रागेश्री || भारतीय उप-शास्त्रीय || रागिणी शंकर, ओजस अधिया || अल्बम || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | सप्टेंबर २०१९ || राग ऑफ द रेन || भारतीय शास्त्रीय || रागिणी शंकर, ओजस अधिया || अल्बम || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | एप्रिल २०१४ || आशा || भारतीय शास्त्रीय || रागिणी शंकर, मुकुंदराज देव || अल्बम || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:शंकर, रागिणी}} [[वर्ग:भारतीय व्हायोलिन वादक]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] rti01as2qyu7ka4zuc59jd1jytfgz61 0 254612 2710492 2591805 2026-09-18T06:45:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710492 wikitext text/x-wiki {{२०२० मधील महाराष्ट्रातील कोरोना विषाणू उद्रेक/चार्ट}} [[२०२० मधील महाराष्ट्रातील कोरोना विषाणू उद्रेक | २०२० मधील महाराष्ट्रातील कोरोना विषाणूच्या ]] संक्रमणामुळे झालेल्या महामारीचा घटनाक्रम. == मार्च == === मार्च १३-१४ === * '''१३ मार्च''' रोजी, महाराष्ट्र शासनाने कोरोना व्हायरस विषाणूचा मुंबई, नवी मुंबई, पुणे, पिंपरी चिंचवड आणि नागपूर या भागात उद्रेक झाला असल्याचे जाहीर केले. याच दिवशी महाराष्ट्रात [[महामारी रोग अधिनियम १८९७]] लागू करण्यात आला. सुरक्षिततेचे उपाय म्हणून सिनेमागृहे, व्यापारी मॉल, [[जलतरण तलाव]], व्यायामशाळा अशा सार्वजनिक ठिकाणांवर बंदी घातली. महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री [[उद्धव ठाकरे]] यांनी सर्व सार्वजनिक सभा, समारंभांवर बंदी घातली. * '''१४ मार्च''' रोजी खबरदारीचा उपाय म्हणून महाराष्ट्रातील विधिमंडळाचे अर्थसंकल्पीय अधिवेशन स्थगीत करण्यात आले.<ref name="विधिमंडळाचे कामकाज शनिवारी गुंडाळणार">{{स्रोत बातमी|title=विधिमंडळाचे कामकाज शनिवारी गुंडाळणार|दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/legislative-affairs-will-be-wrapped-up-on-saturday/articleshow/74598537.cms|अॅक्सेसदिनांक=13 एप्रिल 2020|प्रकाशक=म टा|दिनांक=१३ मार्च् २०२०}}</ref> [[पुणे महानगरपालिका|पुणे महानगर]] पालिकेने, विषाणूचा प्रसार रोखण्यासाठी शहरातील सर्व सार्वजनिक उद्याने तसेच राजीव गांधी प्राणीसंग्रहालय बंद करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.tribuneindia.com/news/nation/maharashtra-invokes-epidemic-act-55079|title=Maharashtra invokes epidemic Act|last=|पहिले नाव=|दिनांक=१४ मार्च २०२०|संकेतस्थळ=https://www.tribuneindia.com/news/nation/maharashtra-invokes-epidemic-act-55079|archive-url=|archive-date=|dead-url=|अॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२०}}</ref> ठाकरे यांनी कोरोना व्हायरसची चाचणी करणारी केंद्रे, आणि विलगीकरण कक्ष यांची संख्या वाढवण्याचा निर्णय घेतला. === मार्च १५-१६ === * '''१६ मार्च''' रोजी महाराष्ट्र सरकारने कोरोना बाधीत रुग्ण आढळलेल्या जिल्ह्यांसाठी ४५ कोटींचा निधी घोषित केला. हॉस्पिटलमधील विलगीकरण कक्षातून काही कोरोनाग्रस्त रोग्यांनी पलायन केल्याचे निदर्शनास आले. त्यानंतर अशा विलगीकरणाची आवश्यकता असलेल्या व्यक्तींना ओळखण्यासाठी, सरकारने न पुसल्या जाणाऱ्या शाईच्या शिक्क्याचा वापर करण्याचा निर्णय घेतला. त्यानुसार हॉस्पिटल आणि विमानतळावर अशा व्यक्तींच्या डाव्या हातावर १४ दिवसाचे घरात विलगीकरण आणि विलगीकरण कालावधीचा तपशील असलेला शिक्का मारण्याचे निर्देश दिले गेले. या विलगीकरणाचा भंग करणाऱ्या व्यक्तीस सरकारी विलगीकरण कक्षात पाठविण्याचा सरकारने निर्णय घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.ndtv.com/india-news/amid-coronavirus-scare-maharashtra-to-stamp-those-in-home-quarantine-2195909|title=Maharashtra Stamps Left Hand Of Those In Home Quarantine|संकेतस्थळ=NDTV.com|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-03}}</ref> === मार्च १७-१८ === * '''१७ मार्च''' रोजी इतिहासात पहिल्यांदाच कोरोनामुळे पंढरपुरातील विठ्ठल मंदिर दर्शनासाठी बंद करण्याचा निर्णय झाला.<ref name="तिहासात पहिल्यांदाच; कोरोनामुळे पंढरपुरातील विठ्ठल मंदिर बंद">{{स्रोत बातमी|title=तिहासात पहिल्यांदाच; कोरोनामुळे पंढरपुरातील विठ्ठल मंदिर बंद|दुवा=https://www.lokmat.com/solapur/first-time-history-vitthal-temple-pandharpur-closed-due-corona/|अॅक्सेसदिनांक=12 एप्रिल 2020|प्रकाशक=लोकमत|दिनांक=https://www.lokmat.com/solapur/first-time-history-vitthal-temple-pandharpur-closed-due-corona/}}</ref> नागपूर आणि नाशिकमध्ये कलम १४४ लावण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.livemint.com/news/india/coronavirus-section-144-imposed-in-nagpur-nashik-as-cases-jump-to-39-in-maharashtra-11584420757869.html|title=Coronavirus: Section 144 imposed in Nagpur, cases jump to 39 in Maharashtra|दिनांक=2020-03-17|संकेतस्थळ=Livemint|भाषा=en|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-03}}</ref> * '''१८ मार्च''' रोजी, पुण्यातील व्यापारी संघटनेने, औषधे आणि किराणा सोडून बाकी सर्व दुकाने बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला. या मध्ये ४०,००० दुकानांचा समावेश आहे. बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने गर्दी टाळण्याकरता अनेक वॉर्डातील दुकाने आणि व्यापारी संस्था बंद करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.financialexpress.com/market/coronavirus-impact-markets-in-maharashtra-in-shutdownmode/1901557/|title=Coronavirus impact: Markets in Maharashtra in shutdown mode|दिनांक=2020-03-18|संकेतस्थळ=The Financial Express|भाषा=en-US|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-03}}</ref> === मार्च १९-२० === * '''१९ मार्च''' रोजी मुंबईतील डबेवाल्यांनी त्यांच्या सेवा ३१ मार्चपर्यंत बंद केल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.hindustantimes.com/india-news/covid-19-coronavirus-outbreak-brings-mumbai-s-dabbawala-services-to-a-halt/story-K1HT8HDeuXxyYnkqV4dfQK.html|title=Covid 19: Coronavirus outbreak brings Mumbai’s Dabbawala services to a halt|दिनांक=2020-03-19|संकेतस्थळ=Hindustan Times|भाषा=en|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-03}}</ref> * '''२० मार्च''' रोजी मुख्यमंत्री ठाकरे यांनी मुंबई, बृहनमुंबई महानगर प्राधिकरण, पुणे, पिंपरी-चिंचवड, नागपूर येथील अत्यावश्यक सेवा आणि सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था वगळता सर्व गोष्टी ३१ मार्चपर्यंत बंद राहतील, अशी घोषणा केली. आवश्यकता नसेल तर नागरिकांनी घराबाहेर पडू नये असे आवाहन त्यांनी केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.livemint.com/news/india/mumbai-pune-offices-shops-to-close-in-wake-of-coronavirus-says-uddhav-thackeray-11584692833403.html|title=Mumbai, Pune offices to close in wake of coronavirus, says Uddhav Thackeray|दिनांक=2020-03-20|संकेतस्थळ=Livemint|भाषा=en|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-03}}</ref> === मार्च २१-२२ === * '''२२ मार्च''' रोजी मुख्यमंत्री ठाकरे यांनी २३ मार्चपासून राज्यभर कलम १४४ लागू करण्याची घोषणा केली. त्यामुळे संपूर्ण राज्यभर लॉक डाऊनची स्थिती निर्माण झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://mumbaimirror.indiatimes.com/coronavirus/news/maharashtra-goes-into-lockdown-mode-section-144-in-place-from-monday-announces-chief-minister-uddhav-thackeray/articleshow/74759333.cms|title=Maharashtra goes into lockdown mode: section 144 in place from Monday, announces Chief Minister Uddhav Thackeray|last=Mar 22|पहिले नाव=Mirror Online {{!}} Updated:|last2=2020|संकेतस्थळ=Mumbai Mirror|भाषा=en|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-03|last3=Ist|first3=16:20|archive-date=2020-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614193930/https://mumbaimirror.indiatimes.com/coronavirus/news/maharashtra-goes-into-lockdown-mode-section-144-in-place-from-monday-announces-chief-minister-uddhav-thackeray/articleshow/74759333.cms|url-status=dead}}</ref> === मार्च २३-२४ === * '''२३ मार्च''' रोजी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे संचारबंदी लागू करण्यात आल्याचे जाहीर केले. महाराष्ट्रामध्ये जिल्हाबंदीही करण्यात आली. एका जिल्ह्यातून दुसऱ्या जिल्ह्यात कोणालाही जाता येणार नाही. जिल्ह्यांच्या सीमा बंद करण्यात आल्या. सर्व धर्मीयांची प्रार्थनास्थळे बंद राहणार असून, धर्मगुरू अथवा पुजारी यांना नित्यउपक्रम करता येतील. तसेच जीवनावश्यक सेवा सुरू राहणार आहेत. त्यामध्ये अन्नधान्य, औषध, भाजीपाला, शेतीसाठी बी – बियाणे, जनावरांची औषधे आणि पाळीव प्राण्यांसाठी दवाखाने व अन्न उपलब्ध असणार आहे असे सांगण्यात आले.<ref name="महाराष्ट्रामध्ये संचारबंदी">{{स्रोत बातमी|title=महाराष्ट्रामध्ये संचारबंदी|दुवा=https://m.marathi.thewire.in/article/curfew-imposed-in-maharashtra/9687?utm=relatednews|agency=द् वायर्|दिनांक=२३ मार्च् २०२०}}{{मृत दुवा|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === मार्च २५-२६ === * '''२६ मार्च''' रोजी बृहनमुंबई महानगरपालिकेने शहरातील किराणा दुकाने, फळ आणि भाज्या दुकाने यांच्यासमोर १-१ मीटर अंतरावर चौकोन आखण्यास सुरुवात केली. सामाजिक अंतर कायम राखण्यासाठी हा उपाय करण्यात आला. हा उपाय सर्वप्रथम पुण्यात २४ मार्च रोजी अमलात आणण्यात आला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/social-distancing-bmc-marks-pitches-outside-grocery-outlets-veggie-shops/article31177500.ece|title=Social distancing: BMC marks pitches outside grocery outlets, veggie shops|last=Deshpande|first=Tanvi|date=2020-03-27|work=द हिंदू|access-date=2020-04-03|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === मार्च २७-२८ === === मार्च २९-३० === * '''२९ मार्च''' रोजी इस्लामपूर शहरात २३ करोनाबाधित रुग्ण आढळल्यामुळे हे संपूर्ण शहर सील करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.pudhari.news/news/Sangli/corona-virus-islampur-city-seal/m/|title=सांगली : संपूर्ण इस्लामपूर शहर सील {{!}} पुढारी|संकेतस्थळ=www.pudhari.news|भाषा=en|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-03}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === मार्च ३१ === === एप्रिल १-२ === * '''१ एप्रिल''' रोजी मुंबईतील कोळीवाडा येथे करोनाचा संशयित रुग्ण आढळल्याने कोळीवाडा सील करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.tv9marathi.com/videos/corona-virus-worli-koliwada-sealed|title=Corona {{!}} वरळीतील कोळीवाडा परिसर सील, कोरोनाचे संशयित आढळल्यानं प्रशासन अलर्ट|संकेतस्थळ=TV9 Marathi|भाषा=en-US|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-03}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''२ एप्रिल''' रोजी आरोग्य विभागाने राज्यातील ३० शासकीय रुग्णालये कोरोना उपचारासाठी विशेष रुग्णालये म्हणून घोषीत करून २३०५ खाटा कोरोनाबाधीतांच्या उपचारासाठी राखीव झाल्या.<ref name="राज्यात कोरोना उपचारासाठी 30 विशेष रुग्णालये घोषीत; आरोग्यमंत्री राजेश टोपे यांची माहिती">{{स्रोत बातमी|title=राज्यात कोरोना उपचारासाठी 30 विशेष रुग्णालये घोषीत; आरोग्यमंत्री राजेश टोपे यांची माहिती|दुवा=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/30-special-hospitals-declared-for-corona-treatment-in-the-state-says-health-minister-rajesh-tope-756916|अॅक्सेसदिनांक=11 एप्रिल 2020|प्रकाशक=एबीपी माझा|दिनांक=०२/०४/२०२०}}</ref> === एप्रिल ३-४ === === एप्रिल ५-६ === * '''६ एप्रिल'''च्या मध्यरात्रीपासून पुण्यातील सर्व पेठा, कोंढवा, सहकारनगर, पुणे रेल्वेस्थानक आणि कर्वे रस्त्याचा काही भाग, महर्षी नगर ते आरटीओ इ. भाग पुणे महानगरपालिकेने सील केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.esakal.com/pune/peth-area-sealed-pune-and-gateway-are-closed-gulchadi-kondhwa-277900|title=पुण्यातील पेठा सील; गुलटेकडी, कोंढव्यातील प्रवेशमार्ग बंद {{!}} eSakal|संकेतस्थळ=www.esakal.com|भाषा=mr|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref> === एप्रिल ७-८ === * '''८ एप्रिल'''ला मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी जनतेला ३ महत्त्वाच्या सूचना दिल्या. त्यामध्ये घराबाहेर पडताना मास्क घालणे गरजेचे आहे, सर्दी तापाची लक्षणे असलेल्या लोकांनी 'फिव्हर क्लिनिक' मध्येच जावे आणि वैद्यकीय पदवी असलेल्या, नर्सिंगचे प्रशिक्षण घेतलेल्या आणि सैन्यातील मेडीकल कोअरमध्ये कामाचा अनुभव असलेल्या सेवानिवृत्त व्यक्तींना मदतीसाठी पुढे येण्याचे आवाहन या तीन सूचना आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.esakal.com/mumbai/covid-19-crisis-thee-important-advises-maharashtra-cm-uddhav-thackeray-gave-citizens-278324|title=CM उद्धव ठाकरे यांनी महाराष्ट्रातील जनतेला 'आज' केलेल्या ३ मोठ्या आणि महत्त्वाच्या सूचना {{!}} eSakal|संकेतस्थळ=www.esakal.com|भाषा=mr|अॅक्सेसदिनांक=2020-04-09}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कोरोनाव्हायरस]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आरोग्य]] 4itmdqz6cjscsbkly51rozb599r1ck2 0 254658 2710316 2634232 2026-09-17T12:53:23Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710316 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट आचारी | name = रणवीर ब्रार | image = RanveerBrar.jpg | caption = शेफ रणवीर ब्रार | birth_date = {{Birth date and age|1978|02|08|df=y}} | birth_place = [[लखनौ]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | education = हॉटेल मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट, लखनौ | occupation = शेफ, दूरदर्शन होस्ट | website = {{URL|http://www.ranveerbrar.com/}} }} '''रणवीर ब्रार''' ( ८ फेब्रुवारी १९७८) हे एक भारतीय सेलिब्रिटी शेफ, टीव्ही शोचा न्यायाधीश आणि फूड स्टायलिस्ट आहेत. त्यांच्या दूरचित्रवाणी कार्यक्रममध्ये ब्रेकफास्ट एक्सप्रेस, स्नॅक अटॅक, होममेड, द ग्रेट इंडियन रसोई,<ref>{{cite web|url=http://thelabel.in/lifestyle/people/interview-with-chef-ranveer-brar-the-indian-food-chronicles|title=About-Great-Indian-Rasoi|publisher=Thelabel.in|accessdate=16 December 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120834/http://thelabel.in/lifestyle/people/interview-with-chef-ranveer-brar-the-indian-food-chronicles|url-status=dead}}</ref> हेल्थ भी स्वाद भि, रणवीरचे कॅफे, फूड ट्रिपिंग, थँक्स गॉड इट फ्रायडे, ग्लोबल पाककृती, राजा रसोई और अंदाज अनोखा, स्टेशन मास्टर्स टिफिन आणि बऱ्याच गोष्टींचा समावेश होतो. मास्टर चेफ इंडियाच्या चौथ्या सत्रातील न्यायाधीशांपैकी ते एक होते, ब्रिटिश स्पर्धात्मक पाककला खेळ शो, मास्टर शेफ, सहकारी शेफसह विनीत भाटिया लंडन आणि विकास खन्ना यांच्यावर आधारित आहे आणि सध्या सहाव्या सत्रात न्यायाधीश आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://www.mumbailive.com/en/entertainment/abhinas-nayak-winner-of-masterchef-india-season-6-on-star-plus-oindrila-bala-runner-up-45414|title=MasterChef India Season 6 Winner Name 2020: Abinas Nayak|website=Mumbai Live|language=en|access-date=2020-03-09|archive-date=2020-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229175415/https://www.mumbailive.com/en/entertainment/abhinas-nayak-winner-of-masterchef-india-season-6-on-star-plus-oindrila-bala-runner-up-45414|url-status=dead}}</ref> ==सुरुवातीचे आयुष्य== रणवीर यांचा जन्म लखनौ, जाट शीख कुटुंबात झाला. जेव्हा ते अगदी लहान होते तेव्हा लखनौमधील स्थानिक कबाब विक्रेत्यांकडून त्याला त्याच्या अन्नावरील प्रेमाचा पाठपुरावा करण्यासाठी प्रेरणा मिळाली आणि त्यातील एकाचा स्वयंसेवक प्रशिक्षणार्थीही होता. अशारितिने त्यांना पाककृती जगाताची औपचारिक दीक्षा मिळाली. ==पुरस्कार, संघटना आणि मान्यता== *जेम्स बीअर्ड फाउंडेशनचे मानद सदस्य.<ref>{{cite web|url=http://www.uppercrustindia.com/ver2/showpage.php?pagetitle=CHEF%20RANVEER%20BRAR&postid=912|title=James Beard|publisher=UpperCrust India|access-date=2020-04-19|archive-date=2019-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024630/http://www.uppercrustindia.com/ver2/showpage.php?pagetitle=CHEF%20RANVEER%20BRAR&postid=912|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vervemagazine.in/people/ranveer-brar-top-chef-food-stylist-tv-show-host|title=James Beard member|publisher=Verve Mag}}</ref> *एआयडब्ल्यूएफ, एआयसीए, तसेच बोस्टनचे महापौर यासारख्या संस्थांकडून केलेल्या विविध पाककृतींच्या योगदानाबद्दल त्यांना मान्यता मिळाली. याव्यतिरिक्त त्याने डब्ल्यूपीएफमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व केले आहे.<ref name="SK">{{cite web|url=http://sanjeevkapoor.com/Starchef/Ranveer-Brar |publisher=Sanjeevkapoor.com |title=Star Chef of the Month |accessdate=12 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512233128/http://sanjeevkapoor.com/Starchef/Ranveer-Brar |archivedate=12 May 2015 }}</ref> *इंडियन पाककला मंच पुस्तकातील यादीत ५० शेफमध्ये वैशिष्ट्यीकृत.<ref name="SK" /> *राष्ट्रपती भवनात आणि पंतप्रधानांच्या निवासस्थानी मेजवानी दिली, तसेच त्यांनी अमेरिका आणि भारत या दोन्ही हॉलीवूड आणि बॉलिवूड सेलिब्रिटींसाठी स्वयंपाक केला.<ref name="hospbiz">{{cite web|url=http://www.hospitalitybizindia.com/detailNews.aspx?aid=18836&sid=52|title=Chef Ranveer Brar, Sr Executive Chef, Novotel Mumbai & TV Anchor|publisher=Hospitalitybizindia.com|accessdate=12 December 2014}}</ref> *मरियम एच एच रशी यांच्या सेलेब्रेटेड शेफ्स ऑफ इंडिया पुस्तकात वैशिष्ट्यीकृत.<ref name="SK" /><ref>{{cite web|url=http://www.webnewswire.com/node/3602954|publisher=webnewswire|title=Excerpt from Top 50 chefs of the Country by TOI}}</ref> *सन गोल्ड किवीफ्रूटसाठी नियुक्त केलेल्या ब्रँड अ‍ॅम्बेसेडरचे जेसप्री इंटरनेशनल मार्केटिंग - जून २०१५ <ref>{{cite web|url=http://www.hospitalitybizindia.com/detailNews.aspx?aid=21453&sid=1|title=Brand Ambassador for Zespri Kiwifruit India|publisher=hospitalitybizindia.com|accessdate=20 June 2015}}</ref> *असोम इंस्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी एंड मॅनेजमेंट (एआयबीटीएम)-जून २०१५ साठी नियुक्त केलेले ब्रँड अ‍ॅम्बेसेडर.<ref>{{cite web|url=http://www.thehoteltimes.in/index.php/extras/jstuff/content-views/category-list-view/1497-aibtm-announces-celebrity-chef-ranveer-brar-as-its-first-celebrity-brand-ambassador|title=Association with AIBTM|publisher=thehoteltimes.in|accessdate=24 June 2015|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074544/http://www.thehoteltimes.in/index.php/extras/jstuff/content-views/category-list-view/1497-aibtm-announces-celebrity-chef-ranveer-brar-as-its-first-celebrity-brand-ambassador|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/article/fhw/latest-updates-fhw/aibtm-announces-celebrity-chef-ranveer-brar-as-its-brand-ambassador/90491|publisher=Financial Express|title=Brand ambassador of AIBTM}}</ref> *फिलिप्स इंडिया किचन अप्लायन्स - जुलै २०१५ साठी प्रथम-ब्रँड अ‍ॅम्बेसेडर नियुक्त केले.<ref>{{cite web|url=http://www.pocketnewsalert.com/2015/07/Celeb-Chef-Ranveer-Brar-to-celebrate-healthy-living-with-Philips-India.html|title=Brand Ambassador for Philips India Kitchen Appliances|publisher=pocketnewsalert.com}}</ref> *गो चीझ इंडियासाठी नियुक्त केलेले ब्रँड अ‍ॅम्बेसेडर (ऑक्टोबर २०१५).<ref>{{cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/parag-milk-foods-signs-chef-ranveer-brar-to-promote-go-brands/49273668|title=Brand Ambassador for Go Cheese|publisher=Economic Times-Brand Equity}}</ref> *इटलीच्या बर्टोली ऑलिव्ह तेलासाठी पहिले भारतीय ब्रँड अ‍ॅम्बेसेडर.<ref>{{cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-brar-to-endorse-italys-bertolli-olive-oil-in-india/50809897|title=Brand Ambassador for Bertolli Olive Oil|publisher=Economic Times-Brand Equity}}</ref> *स्विस आर्मी चाकूसाठी अग्रगण्य व्हिक्टोरिनॉक्ससाठी नियुक्त 'ब्रँड फ्रेंड'.<ref>{{cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/celebrity-chef-ranveer-brar-to-endorse-victorinox/51926248|title=Celebrity chef Ranveer Brar to endorse Victorinox|publisher=Economic Times-Brand Equity}}</ref> *गॅडरे मरीन एक्सपोर्ट प्रायव्हेट लिमिटेड [75 75] [] 76] सी फूडच्या अग्रगण्य निर्यातीसाठी 'ब्रँड फ्रेंड' म्हणून नेमणूक केली.<ref>{{cite web|url=http://news.franchiseindia.com/restaurant/Gadre-Marine-ropes-in-Celebrity-Chef-Ranveer-Brar-as-their-Brand-Friend.n13493|title=Chef Ranveer Brar as Brand Friend|publisher=Franchise India}}{{मृत दुवा|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hungryforever.com/gadre-marine-exports-ropes-chef-ranveer-brar-brand-friend/|title=Gadre Marine ropes in Ranveer Brar as Brand Friend|publisher=Hungry Forever|date=25 August 2016|access-date=2020-04-19|archive-date=2023-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223070110/https://www.hungryforever.com/gadre-marine-exports-ropes-chef-ranveer-brar-brand-friend/|url-status=dead}}</ref> *वर्ष २०१७ च्या शेफ आणि टीव्ही होस्टसाठी 'इंडियन ऑफ दी इयर' पुरस्काराने सन्मानित.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/pressrelease/bwi/61013/brands-academy-organized-mega-event-indian-of-the-year-new-d.html|title=Brands Academy Organized Mega Event "Indian of the Year" - New Delhi|publisher=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]}}</ref> *२०१८ साठी एलएफईजीएला ‘फूड एंटरटेनर ऑफ द इयर’ पुरस्काराने सन्मानित केले.<ref>{{cite web|url=https://bestmediainfo.com/2019/03/lf-epicurean-guild-awards-2019-culminates-in-mumbai|title=LF Epicurean Guild Awards 2019 culminates in Mumbai|publisher=Best Media Info}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hungryforever.com/winners-of-the-living-foodz-epicurean-guild-awards-2019-have-been-announced|title=Winners Of The Living Foodz Epicurean Guild Awards 2019|publisher=HungryForever|access-date=2020-04-19|archive-date=2019-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904101857/https://www.hungryforever.com/winners-of-the-living-foodz-epicurean-guild-awards-2019-have-been-announced/|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == <references /> {{DEFAULTSORT:ब्रार, रणवीर}} [[वर्ग:भारतीय आचारी]] [[वर्ग:भारतीय पाककृतींचे आचारी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ektfgpsvdefbdqxt0lqzwutltex92zu 0 254743 2710360 2710010 2026-09-17T17:49:33Z Aditya tamhankar 80177 2710360 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. भारताने १ डिसेंबर २००६ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. भारताने [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] आणि [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] साली ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकले तर [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] साली उपविजेता ठरले. तसेच [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळांमध्ये]] भारताने सुवर्णपदक पटकावले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याची तारीख== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 400px;" |- ! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना |- |align=left|{{cr|RSA}} || १ डिसेंबर २००६ |- |align=left|{{cr|SCO}} || १३ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|PAK}} || १४ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|NZ}} || १६ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|ENG}} || १९ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|AUS}} || २२ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|SL}} || १० फेब्रुवारी २००९ |- |align=left|{{cr|BAN}} || ६ जून २००९ |- |align=left|{{cr|IRE}} || १० जून २००९ |- |align=left|{{cr|WIN}} || १२ जून २००९ |- |align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || १ मे २०१० |- |align=left|{{cr|ZIM}} || १२ जून २०१० |- |align=left|{{cr|UAE}} || ३ मार्च २०१६ |- |align=left|{{cr|NAM}} || ८ नोव्हेंबर २०२१ |- |align=left|{{cr|HK}} || ३१ सप्टेंबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NED}} || २७ ऑक्टोबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NEP}} || ३ ऑक्टोबर २०२३ |- |align=left|{{cr|USA}} || १२ जून २०२४ |- |align=left|{{cr|OMA}} || १९ सप्टेंबर २०२५ |} ==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" !scope="col" |विरुद्ध देश !scope="col" |[[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|सामने]] !scope="col" |विजय !scope="col" |पराभव !scope="col" |टाय !scope="col" |टाय+विजय !scope="col" |टाय+पराभव !scope="col" |अनिर्णित !scope="col" |विजय % !scope="col" |प्रथम !scope="col" |अलीकडील |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]''' |- style="background:#cfc;" !scope="row" style="text-align: left; background:#cfc;"|{{cr|AFG|२०१३}} | १२ || १० || ० || ० || १ || ० || १ || ८३.३३ || २०१० || २०२६ |- ! scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AUS}} | ३७ || २२ || १२ || ० || ० || ० || ३ || ५९.४५ || २००७ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|BAN}} | १८ || १७ || १ || ० || ० || ० || ० || ९४.४४ || २००९ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ENG}} | ३५ || १८ || १६ || ० || ० || ० || १ || ५१.४२ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|IRE}} | १० || ८ || २ || ० || ० || ० || ० || ८०.०० || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NZL}} | ३१ || १७ || ११ || १ || २ || ० || ० || ५४.८३ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|PAK}} | १७ || १३ || ३ || ० || १ || ० || ० || ७६.४७ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|RSA}} | ३६ || २१ || १४ || ० || ० || ० || १ || ५८.३३ || २००६ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SL}} | ३३ || २१ || ९ || ० || २ || ० || १ || ६५.६२ || २००९ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|WIN}} | ३१ || २० || १० || ० || ० || ० || १ || ६४.५१ || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ZIM}} | १७ || १४ || ३ || ० || ० || ० || ० || ८२.३५ || २०१० || २०२६ |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|HKG}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२२ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NAM}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२१ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NEP}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NED}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|OMA}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२५ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SCO}} | २ || १ || ० || ० || ० || ० || १ || ५०.०० || २००७ || २०२१ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|UAE}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०१६ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२४ || २०२६ |- |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''एकूण''' |'''२९०'''||'''१९३'''||'''८१'''||'''१'''||'''६'''||'''०'''||'''९'''||'''६६.५५'''||'''२००६'''||'''२०२६''' |- |colspan=11|<small>''सदर आकडेवारी १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|AFG|२०१३}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''</small><ref>{{cite web|title= Records / India / Twenty20 Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref><ref>{{cite web|title= Records / Twenty20 Internationals / Team records / Results summary |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283307.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref> {{navbar|India T20I cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287859.html २६] || १३ सप्टेंबर २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287862.html २९] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287865.html ३२] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287873.html ४०] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287878.html ४५] || २२ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287879.html ४६] || २४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297800.html ४७] || २० ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291356.html ५२] || १ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386494.html ८४] || २५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366622.html ८५] || २७ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355994.html ९३] || ६ जून २००९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356001.html १०१] || १० जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356006.html १०५] || १२ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356010.html १०९] || १४ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412679.html १५३] || १ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412691.html १६५] || ७ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412695.html १६९] || ९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452153.html १८२] || १२ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452154.html १८३] || १३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489200.html २००] || ४ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474476.html २०४] || ३१ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521217.html २१४] || २९ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518954.html २१७] || १ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518955.html २१८] || ३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565820.html २६१] || ११ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533274.html २६५] || १९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533281.html २७२] || २३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533287.html २७८] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533291.html २८२] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565810.html २९२] || २० डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565811.html २९४] || २२ डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589306.html २९६] || २५ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589307.html २९८] || २८ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647247.html ३३१] || १० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682921.html ३७८] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682929.html ३८२] || २३ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682943.html ३८९] || २८ मार्च २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682951.html ३९३] || ३० मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682965.html ४००] || ६ एप्रिल २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667731.html ४०५] || ७ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=11 | |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885969.html ४४०] || १७ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885971.html ४४२] || १९ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895817.html ४८५] || २६ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895819.html ४८६] || २९ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895821.html ४८९] || ३१ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963697.html ४९६] || ९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963699.html ४९७] || १२ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963701.html ४९९] || १४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966745.html ५०९] || २४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१६ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966751.html ५१२] || २७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966757.html ५१५] || १ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966761.html ५१७] || ३ मार्च २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966765.html ५२१] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951329.html ५३५] || १५ मार्च २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951341.html ५४१] || १९ मार्च २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951353.html ५४७] || २३ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951363.html ५५३] || २७ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951371.html ५५६] || ३१ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007655.html ५५८] || १८ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=21 | |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007657.html ५५९] || २० जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007659.html ५६०] || २२ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041615.html ५६२] || २७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041617.html ५६३] || २८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || अनिर्णित |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034825.html ५९२] || २६ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034827.html ५९३] || २९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034829.html ५९४] || १ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098211.html ६१७] || ९ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109610.html ६१८] || ६ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119501.html ६२३] || ७ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119502.html ६२४] || १० ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120093.html ६३०] || १ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120094.html ६३१] || ४ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120095.html ६३२] || ७ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122729.html ६३३] || २० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122730.html ६३४] || २२ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122731.html ६३५] || २४ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१८ निदाहास चषक|२०१८ श्रीलंका तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५७] || ८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५९] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६०] || १४ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६२] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140992.html ६७८] || २७ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140993.html ६८०] || २९ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=45 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119543.html ६८४] || ३ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119544.html ६८८] || ६ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119545.html ६९०] || ८ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157759.html ७०७] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157760.html ७०९] || ६ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157761.html ७१०] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144990.html ७१२] || २१ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144991.html ७१३] || २३ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144992.html ७१४] || २५ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153696.html ७३५] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153697.html ७३७] || ८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153698.html ७३८] || १० फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168247.html ७४८] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168248.html ७४९] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ८४२] || ३ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ८४३] || ४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ८४६] || ६ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}} |- | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187013.html १०००] || ३ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|BAN}} |- | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187014.html १००७] || ७ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187015.html १०१४] || १० नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187018.html १०२०] || ६ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187019.html १०२२] || ८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}} |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187020.html १०२४] || ११ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202242.html १०२५] || ५ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || अनिर्णित |- | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202243.html १०२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202244.html १०२७] || १० जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187677.html १०३१] || २४ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187678.html १०३४] || २६ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187679.html १०३५] || २९ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || बरोबरीत |- | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187680.html १०३६] || ३१ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || बरोबरीत |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187681.html १०३७] || २ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223952.html १११४] || ४ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223953.html १११५] || ६ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223954.html १११६] || ८ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243388.html ११३१] || १२ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243389.html ११३२] || १४ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243390.html ११३३] || १६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243391.html ११३५] || १८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243392.html ११३८] || २० मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262758.html १२०४] || २५ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262759.html १२०६] || २८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262760.html १२०७] || २९ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273727.html १३६१] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273739.html १३८१] || ३१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273744.html १३९०] || ३ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273748.html १३९६] || ५ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273753.html १४१०] || ८ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278671.html १४३४] || १७ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=24 | |- | १५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278672.html १४४०] || १९ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278673.html १४४६] || २१ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278679.html १४६७] || १६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278680.html १४७३] || १८ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278681.html १४७९] || २० फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278684.html १४९२] || २४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|अटल बिहारी इकाना स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278685.html १४९३] || २६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278686.html १४९४] || २७ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278687.html १५५४] || ९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SA}} |- | १६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278688.html १५६९] || १२ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SA}} |- | १६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278689.html १५७१] || १४ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. रेड्डी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | १६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278690.html १५७२] || १७ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278691.html १५७५] || १९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित |- | १६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८०] || २६ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८६] || २८ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276904.html १६१६] || ७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} |- | १६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276905.html १६२८] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276906.html १६३१] || १० जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317903.html १७०२] || २९ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}} |- | १७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317904.html १७१८] || १ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}} |- | १७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317905.html १७२०] || २ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|IND}} |- | १७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317906.html १७२५] || ६ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | १७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317907.html १७२६] || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327270.html १७५०] || २८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२२ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327272.html १७५४] || ३१ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327276.html १़७५८] || ४ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327277.html १७५९] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327279.html १७६१] || ८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327503.html १७८८] || २० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 | |- | १८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327504.html १७९४] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327505.html १७९६] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327506.html १८००] || २८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | १८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327507.html १८०३] || २ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | १८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327508.html १८०५] || ४ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298150.html १८४२] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298157.html १८४८] || २७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298164.html १८५३] || ३० ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298169.html १८६०] || २ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298176.html १८७३] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298178.html १८७८] || १० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- | १९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322276.html १८९८] || २० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322277.html १९११] || २२ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || बरोबरीत |- | १९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348640.html १९८४] || ३ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348641.html १९८५] || ५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | १९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348642.html १९८६] || ७ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348649.html १९९०] || २७ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जे.एस्.सी.ए आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|NZL}} |- | १९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348650.html १९९१] || २९ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348651.html १९९२] || १ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381217.html २१८८] || ३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|WIN}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381218.html २१९१] || ६ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=6 | |- | २०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381219.html २१९२] || ८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | २०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381220.html २१९३] || १२ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | २०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381221.html २१९४] || १३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | २०५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384634.html २२००] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | २०६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384637.html २२०८] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399113.html २२७८] || ३ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NEP}}|| {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | २०८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399117.html २२९६] || ६ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399120.html २३०१] || ७ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || अनिर्णित |- | २१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389391.html २३६१] || २३ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | |- | २११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३६८] || २६ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | २१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३७३] || २८ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | २१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389393.html २३८०] || १ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389394.html २३८१] || ३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | २१५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387598.html २३९६] || १२ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} |- | २१६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387599.html २४०१] || १४ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २१७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389396.html २४२८] || ११ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | २१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389397.html २४३१] || १४ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | २१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389398.html २४३५] || १७ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | २२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html २६३९] || ५ जून २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html २६५८] || ९ जून २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html २६७१] || १२ जून २०२४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html २७१०] || २० जून २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html २७१६] || २२ जून २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[ॲंटिगा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html २७२१] || २४ जून २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html २७२४] || २७ जून २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html २७२९] || २९ जून २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- | २२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420223.html २७३७] || ६ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | २२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420224.html २७३९] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420225.html २७४९] || १० जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420226.html २७५८] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420227.html २७६२] || १४ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442987.html २७६७] || २७ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442988.html २७६८] || २८ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442989.html २७६९] || ३० जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || टाय |- | २३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439893.html २८९७] || ६ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|श्रीमंत माधवराव सिंधिया क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439894.html २८९९] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली मैदान|अरुण जेटली क्रिकेट स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | २३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439895.html २९०४] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | २३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449301.html २९३८] || ८ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449302.html २९४२] || १० नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | २४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449303.html २९४७] || १३ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | २४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449304.html २९५२] || १५ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439899.html ३०८२] || २२ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439900.html ३०८३] || २५ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | २४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439901.html ३०८४] || २८ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439902.html ३०८५] || ३१ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | २४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439903.html ३०८६] || २ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html ३४४४] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[२०२५ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html ३४५५] || १४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html ३४६५] || १९ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html ३४६८] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html ३४७०] || २४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html ३४७६] || २६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html ३४८२] || २८ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | २५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html ३५३६] || २९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित || rowspan=14 | |- | २५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | २५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html ३५५१] || २ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html ३५६१] || ६ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html ३५६५] || ८ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- | २६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html ३६२३] || ९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html ३६३१] || ११ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || {{cr|RSA}} |- | २६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html ३६४४] || १४ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | २६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html ३६४५] || १९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html ३६६३] || २१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html ३६६७] || २३ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html ३६६९] || २५ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | २६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html ३६७२] || २८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|NZ}} |- | २६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html ३६८०] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html ३६८६] || ७ फेब्रुवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html ३७०३] || १२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html ३७१५] || १५ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html ३७२३] || १८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html ३७३०] || २२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html ३७४१] || २६ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम (चेन्नई)|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html ३७५०] || १ मार्च २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html ३७५२] || ५ मार्च २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html ३७५५] || ८ मार्च २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html ३९९३] || २६ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=14 | |- | २७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html ४००४] || २८ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html ४००७] || १ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित |- | २८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html ४०१२] || ४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ४०१३] || ७ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४०२०] || ९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | २८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ४०२५] || ११ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | २८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html ४०३९] || २३ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html ४०४१] || २५ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html ४०४४] || २६ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549586.html ४११६] || १३ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | २८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549587.html ४१२०] || १५ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | २९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549588.html ४१२८] || १७ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | २९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1552859.html] || २२ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || TBD |- style="background:#cfc;" | २९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1552773.html] || २८ सप्टेंबर २०२६ || TBD || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निश्शीन]] || TBD || [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२६ आशियाई खेळ]] |- | २९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html] || ६ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || TBD || rowspan=8 | |- | २९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html] || ९ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड राज्य क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || TBD |- | २९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html] || ११ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || TBD |- | २९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html] || १४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || TBD |- | २९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html] || १७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD |- | २९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539432.html] || २२ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539433.html] || २४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | ३०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539434.html] || २७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ३०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539435.html] || ३० ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD || rowspan=5 | |- | ३०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539436.html] || १ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD |- | ३०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529238.html] || २२ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || TBD |- | ३०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529239.html] || २४ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || TBD |- | ३०५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529240.html] || २७ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || TBD |} ==हे ही पहा== * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] q3vsh0eg3vusdxl2h6f4czfpr6m6lgs 0 258193 2710414 2569187 2026-09-17T21:50:50Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710414 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Manmohan Singh, the Speaker, Lok Sabha, Shri Somnath Chatterjee and the leader of Opposition in Lok Sabha, Shri L.K.Advani paid tributes at the portrait of Baba Saheb, Dr. B. R. Ambedkar.jpg|इवलेसे|संसद भवनातील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे तैलचित्र. तत्कालीन पंतप्रधान [[मनमोहन सिंग]], लोकसभा अध्यक्ष [[सोमनाथ चटर्जी]] आणि लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते [[लालकृष्ण अडवाणी]] यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या ११८व्या जयंतीनिमित्त १४ एप्रिल २००९ रोजी [[नवी दिल्ली]]तील संसद भवनातील डॉ. आंबेडकरांच्या तैलचित्राला अभिवादन केले.]] नवी दिल्लीतील भारतीय [[संसद भवन|संसद भवनाच्या]] मध्यवर्ती सभागृहात भारतीय संविधानाचे शिल्पकार [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचे एक [[तैलचित्र]] आहे. १२ एप्रिल १९९० रोजी तत्कालीन पंतप्रधान [[विश्वनाथ प्रताप सिंग]] यांनी या तैलचित्राचे अनावरण केले.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/our%20parliament/List%20of%20Statues%20and%20Portraits.htm|title=Lok Sabha|website=164.100.47.194|access-date=2020-07-14}}</ref><ref name="auto1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/picture_gallery/dr_brambedkar.asp|title=Rajya Sabha|website=rajyasabha.nic.in|access-date=2020-07-14}}</ref> चित्रकार झेबा अमरोहवी या महिलेने बाबासाहेबांचे तैलचित्र तयार केले होते.<ref name="auto"/><ref name="auto1"/> डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विचार मंच यांनी हे तैलचित्र [[भारतीय संसद|संंसदेस]] भेट दिले होते.<ref name="auto"/><ref name="auto1"/> या तैलचित्राचा आकार ७'३" x ४'३" आहे.<ref name="auto"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/list-of-portraits-installed-in-central-hall-of-parliament-house-1550041627-1|title=List of Portraits Installed in Central Hall of Parliament House|date=2019-06-20|website=Jagranjosh.com|access-date=2020-07-14}}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> या तैलचित्राचे अनावरण होत असताना दक्षिण आफ्रिकेचे नेता [[नेल्सन मंडेला]] म्हणाले होते की, ''आम्ही डॉ. आंबेडकरांचे जीवन आणि कार्यापासून प्रेरणा घेऊन आमचा संघर्ष सुद्धा त्याच आधारांवर चालवणार ज्या आधारांवर डॉ. आंबेडकरांनी समाज परीवर्तनाचा प्रयत्न केला आणि यश मिळवले.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=अटलबिहारी|first=वाजपेयी|date=१ जानेवारी २०१२|title=डॉ. आंबेडकर : मानवता के ध्वजवाहक|url=|journal=मनोगत|volume=|pages=५|via=}}</ref> भारतीय संसदेमध्ये डॉ. आंबेडकरांचे तैलचित्र असावे अशी मागणी १९५७ साली [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष|रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडियाचे]] नेते व खासदार [[बी.सी. कांबळे]] यांनी केली होती. संसदेसोबतच [[राष्ट्रपती भवन]] आणि [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च न्यायालयातही]] बाबासाहेबांचे तैलचित्र लावण्यात यावे अशीही मागणी कांबळे यांनी केली होती.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=मानकर|first=मिलिंद|date=एप्रिल २०१५|title=बाबासाहेबांची तैलचित्रे : वैभवशाली वारसा|url=|journal=[[लोकराज्य]]|volume=अंक १०वा|pages=१९|via=}}</ref> डॉ. आंबेडकरांच्या जन्मशताब्दी उत्सवाची तारीख १४ एप्रिल १९९१ होती, या दिवशी बाबासाहेबांची १००वी जयंती असणार होती. तथापि, बाबासाहेबांचा जन्मशताब्दी उत्सव १४ एप्रिल १९९० ते १४ एप्रिल १९९१ पर्यंत सुरू करण्याचा निर्णय [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] घेतला होता. कल्याण मंत्रालयाद्वारे या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते, तेव्हा कल्याण मंत्री [[रामविलास पासवान]] होते तर पंतप्रधान [[विश्वनाथ प्रताप सिंग|व्ही.पी. सिंग]] होते. याच काळात सरकारने डॉ. आंबेडकर यांना मरणोत्तर '[[भारतरत्‍न|भारतरत्न]]' पुरस्कार प्रदान करून सन्मानित केले आणि संसदेच्या मध्यवर्ती सभागृहात (केंद्रीय कक्षात) त्यांच्या तैलचित्राचे अनावरण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2019/02/ps-krishnan-interview-part-9/|title=जब संसद भवन में आंबेडकर का तैलचित्र लगाया गया : पी.एस. कृष्णन|last=देवी|first=Vasanthi Devi वासंती|date=2019-02-11|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2020-07-14}}</ref> आंबेडकरांचे तैलचित्राचे संसदेत असावे याची मागणी बऱ्याच काळापासून जनता आंबेडकरी समाजाकडून केली जात होती, परंतु मध्यवर्ती सभागृहाच्या भिंतीवर अजून एक तैलचित्र लावण्यास जागाच नाही असे कारण सांगत भारत सरकार ते काम करत नव्हते. तथापि जेव्हा संसदेच्या सभागृहात आंबेडकरांचे तैलचित्र लावले जावे असा राजकीय पातळीवर निर्णय घेण्यात आला तेव्हा भिंतीवरही जागा निर्माण झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forwardpress.in/2019/02/ps-krishnan-interview-part-9/|title=जब संसद भवन में आंबेडकर का तैलचित्र लगाया गया : पी.एस. कृष्णन|last=देवी|first=Vasanthi Devi वासंती|date=2019-02-11|website=फॉरवर्ड प्रेस|language=hi-IN|access-date=2020-07-14}}</ref> == चित्रदालन == [[File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh paying tributes to Baba Saheb, Dr. B. R. Ambedkar on his 116th Birth Anniversary, in New Delhi on April 14, 2007.jpg|thumb|१४ एप्रिल २००७ रोजी तत्कालीन पंतप्रधान [[मनमोहन सिंग]] डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना त्यांच्या ११६व्या जयंती निमित्त अभिवादन करतांना]] [[File:The Speaker, Lok Sabha, Shri Somnath Chatterjee paying tributes to Baba Saheb, Dr. B. R. Ambedkar on his 115th Birth Anniversary, in New Delhi on April 14, 2006.jpg|thumb| १४ एप्रिल २००६ रोजी तत्कालीन लोकसभा अध्यक्ष [[सोमनाथ चटर्जी]] डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना त्यांच्या ११५व्या जयंती निमित्त अभिवादन करतांना]] [[File:S.M. Krishna, the Union Minister for Labour and Employment, Shri Mallikarjun Kharge, the Union Minister for Social Justice and Empowerment, Shri Mukul Wasnik, the Leader of Opposition in Lok Sabha, Smt. Sushma Swaraj.jpg|thumb|S.M. Krishna, the Union Minister for Labour and Employment, Shri Mallikarjun Kharge, the Union Minister for Social Justice and Empowerment, Shri Mukul Wasnik, the Leader of Opposition in Lok Sabha, Smt. Sushma Swaraj]] == हे सुद्धा पहा == * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, भारतीय संसद]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] [[वर्ग:इ.स. १९९० मधील निर्मिती]] [[वर्ग:संसद भवन]] [[वर्ग:भारतीय संसद]] fuhqcz23e3vogiynno8mqggij5lb77e 0 270521 2710450 2484433 2026-09-18T01:32:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710450 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरदर्शन वाहिनी | name = सोनी सब | logo = | logo_size = 200px | launch_date = {{Launch date and age|df=yes|1999|4|23}} | owner = सोनी पिक्चर्स नेटवर्क | headquarters = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | country = [[भारत]] | language = [[हिंदी]] | picture_format = १०८०आय, एचडीटीव्ही, ५७६ आय | slogan = खुशीयो वाली फिलिंग <ref>{{url|https://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/sony-sab-launches-brand-campaign-that-signifies-new-tagline-khushiyon-wali-feeling/70172986|Sony SAB launches brand campaign that signifies new tagline- Khushiyon Wali Feelings}} Retrieve on 11 July 2019</ref> | sister_channels = सोनी टीव्ही <br /> सोनी मॅक्स <br /> सोनी टेन <br /> सोनी वाह <br /> सोनी पाल <br /> सोनी ये <br/> सोनी मराठी <br /> सोनी सब तमिळ<br />सोनी सिक्स<br /> सोनी आथ<br />सोनी बीबीसी अर्थ<br /> सोनी पिक्स | sat_serv_1 = एअरटेल डिजिटल टीव्ही | sat_chan_1 = Channel 126 (SD)<br />Channel 127 (HD) | sat_serv_2 = बिग टीव्ही | sat_chan_2 = Channel 210 (SD) | sat_serv_3 = डिश टीव्ही | sat_chan_3 = Channel 107 (SD)<br />Channel 106 (HD) | sat_serv_4 = [[Tata Sky]] | sat_chan_4 = Channel 134 (SD)<br />Channel 132 (HD) | sat_serv_5 = [[Sun Direct DTH|Sun Direct]] | sat_chan_5 = Channel 320 (SD) | sat_serv_7 = [[d2h]] | sat_chan_7 = Channel 113 | cable_serv_1 = In Digital | cable_chan_1 = Channel 105 (SD) | cable_serv_2 = [[Siti Cable]] <small>([[Kolkata]])</small> | cable_chan_2 = Channel 116 (SD)<br />Channel 26 (HD) | cable_serv_3 = GTPL | cable_chan_3 = Channel 05 (SD) | cable_serv_4 = [[Virgin Media]] <small>([[United Kingdom|UK]])</small> | cable_chan_4 = Channel 807 (SD) | cable_serv_5 = Manthan Digital | cable_chan_5 = Channel 507 (SD) | cable_serv_6 = [[:zh:澳門有線電視|Macau Cable TV]] <small>([[Macau]])</small> | cable_chan_6 = Channel 522 (SD) | cable_serv_7 = Den Cable | cable_chan_7 = Channel 107 | cable_serv_8 = [[First Media]] <small>(Indonesia)</small> | cable_chan_8 = Channel 172 | cable_serv_9 = [[Asianet Digital TV]] <small>(India)</small> | cable_chan_9 = Channel 505 (SD)<br />Channel 853 (HD) | online_serv_1 = [[Sony LIV|SonyLIV]] | online_chan_1 = [https://www.sonyliv.com/live-tv/sab-1000009248 Watch Sony SAB TV Live] (India) | former_names = SAB TV }} '''सोनी सब''' (पूर्वीचे नाव '''सब टीव्ही''') ही एक [[भारत|भारतीय]] दूरदर्शन वाहिनी आहे. जी सोनी पिक्चर्स नेटवर्कच्या मालकीची आहे. यात मुख्यतः विनोदी आणि दररोज दिसणाऱ्या कौटूंबिक मालिका दाखवतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/industry/identity-crisis-gec-or-comedy-whats-sony-sabs-forte/1658958/|title=Will Sony SAB's rebranding efforts pay off? - The Financial Express|date=29 July 2019|website=www.financialexpress.com}}</ref> == इतिहास == २३ एप्रिल १९९९ रोजी श्री अधिकारी ब्रदर्स यांनी सब टीव्ही नावाची वाहिनी सुरू केली. सुरुवातीला ही हिंदी भाषेतील विनोदी वाहिनी होती. मार्च २००५ मध्ये सोनी पिक्चर्स नेटवर्कने सब टीव्हीचा ताबा घेतला <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.financialexpress.com/archive/adhikaris-sell-sab-tv-brand-to-sony-for-13-m/128751/|title=Adhikaris sell SAB TV brand to Sony for $13 m|date=14 March 2005|work=[[The Financial Express (India)]]}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevision.com/special/y2k5/Sab_sony.htm|title=Smart Buy: Making of the Sony-Sab deal|last=indiantelevision.com Team|date=11 May 2005|website=Indiantelevision Dot Com}}</ref> आणि सामान्य मनोरंजन <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.afaqs.com/news/story/13074_SAB-TV-shifts-from-pure-comedy-to-general-entertainment|title=SAB TV shifts from pure comedy to general entertainment|date=28 October 2005|access-date=14 January 2018|archive-date=2018-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114183933/http://www.afaqs.com/news/story/13074_SAB-TV-shifts-from-pure-comedy-to-general-entertainment|url-status=dead}}</ref> वर नवीन लक्ष केंद्रित करून आणि सोनी सब असे नाव बदलले. या वाहिनीने मुख्यतः तरुण वर्गासाठी कार्यक्रम बनवण्यास सुरुवात केली. २००८ मध्ये, सोनी सबने सर्वसामान्य हिंदी भाषिकांसाठीची वाहिनी अशी ओळख बनवली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Mohanty|first=Meera|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-marketing/SAB-to-reposition-itself-as-family-oriented-comedy-channel/article20140912.ece|title=SAB to reposition itself as family-oriented comedy channel|date=30 August 2008|access-date=17 October 2018}}</ref> या चॅनेलची हाय-डेफिनिशन फीड ५ सप्टेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.televisionpost.com/television/sab-hd-to-launch-on-5-september/|title=SAB HD to launch on 5 September|website=TelevisionPost.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902145339/http://www.televisionpost.com/television/sab-hd-to-launch-on-5-september/|archive-date=2 September 2016|access-date=2017-07-24}}</ref> १९९९ मध्ये जेव्हा ही वाहिनी सुरू झाली तेव्हा येस बॉस हा कार्यक्रम सब टीव्हीचा महत्त्वाचा शो होता. या शोमुळे चॅनेलला उच्च रेटिंग आणि प्रसिद्धी मिळाली. येस बॉस हा चॅनलवरील प्रदीर्घकाळ चालणारा एक शो होता. येस बॉस नंतर, [[तारक मेहता का उल्टा चष्मा]] हा सर्वाधिक प्रदीर्घकाळ चालणारा शो ठरला. हा कार्यक्रम २००८ पासून प्रसारित होत आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-its-been-10-years-2500-episodes-but-tapu-sena-gokuldham-members-feel-like-its-just-the-beginning/articleshow/64792993.cms|title=Taarak Mehta Ka Ooltah Chashmah: It's been 10 years, 2500 episodes but Tapu Sena, Gokuldham members feel like it's just the beginning|website=Mumbai Mirror|access-date=2020-12-16|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920074103/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-its-been-10-years-2500-episodes-but-tapu-sena-gokuldham-members-feel-like-its-just-the-beginning/articleshow/64792993.cms|url-status=dead}}</ref> == कार्यक्रम == *{{मुख्य|सोनी सबने प्रसारित केलेल्या कार्यक्रमांची यादी}} सोनी सबवर सध्या [[तारक मेहता का उल्टा चष्मा]], अली बाबा - एक अंदाज़ अनदेखा , दिल दीयां गल्लन , वागले की दुनिया , पुष्पा इंपॉसिबल, ध्रुव तारा आणि बालवीर 3 प्रसारित केले जाते। == हे सुद्धा पहा == * [[सोनी सबने प्रसारित केलेल्या कार्यक्रमांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.sabtv.com/en_in/ अधिकृत संकेतस्थळ] * [https://www.sonyliv.com/live-tv/sab-1000009248 पहा सोनी सब टीव्हीवर थेट]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} वर सोनी Liv [[वर्ग:सोनी पिक्चर्स नेटवर्क इंडिया]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिन्या]] 0yvz5mruophc0yjmm9b7yv5321s6s9w 0 274664 2710451 2681969 2026-09-18T01:36:49Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710451 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Somnath Waghmare 2017 (documentary film director in India).jpg|अल्ट=Somnath Waghmare in 2018|इवलेसे| सोमनाथ वाघमारे 2018 मध्ये]] '''सोमनाथ वाघमारे''' हे एक भारतीय लघुपट माहितीपट निर्माते आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/songs-of-revolution/articleshow/62224112.cms|title=Songs of revolution|last=Dec 24|first=Vinutha MallyaVinutha Mallya / Updated|last2=2017|website=Pune Mirror|language=en|access-date=2020-10-13|last3=Ist|first3=16:05|archive-date=2021-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806030824/https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/songs-of-revolution/articleshow/62224112.cms|url-status=dead}}</ref> ते [[महाराष्ट्र]] राज्यातील आहेत. त्यांचा सर्वात महत्त्वाचा आणि अगदी अलीकडील चित्रपट, ''[[कोरेगावची लढाई|द बॅटल ऑफ भीमा कोरेगाव: एन अनएंडिंग जर्नी]]''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bloombergquint.com/politics/bhima-koregaon-documentary|title=A Docu Journey Into the History and Significance of Bhima Koregaon|website=BloombergQuint|language=en|access-date=2020-10-11|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111115340/https://www.bloombergquint.com/politics/bhima-koregaon-documentary|url-status=dead}}</ref> होता, ज्याची समीक्षा [[भारत]] व परदेशात झाली.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/tiss-students-docufilm-heads-for-the-big-apple/articleshow/67748714.cms|title=TISS student's docufilm heads for the Big Apple|last=Jan 30|first=Rahi GaikwadRahi Gaikwad / Updated|last2=2019|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2020-10-11|last3=Ist|first3=06:00|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111115340/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/tiss-students-docufilm-heads-for-the-big-apple/articleshow/67748714.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/victory-of-the-voiceless-5010574/|title=Somnath Waghmare's documentary explains why the Battle of Bhima Koregaon is important to Dalits|date=2018-01-04|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2020-10-11}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/content/606276/docu-film-intriguing-1818-battle.html|title=Docu-film on intriguing 1818 battle premieres in Bengaluru|date=2017-04-14|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-10-11}}</ref> आत्तापर्यंत त्यांचे सर्व चित्रपट डॉक्युमेंटरी चित्रपट होते आणि त्यांनी महाराष्ट्रातील महिलांचा छळ आणि [[दलित]] उत्पिडन यासारख्या विविध सामाजिक समस्यांना चित्रपटांत मांडले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dalitcamera.com/tag/somnath-waghmare/|title=somnath waghmare Archives · Dalit Camera|website=Dalit Camera|language=en-US|access-date=2020-10-13|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720163422/https://www.dalitcamera.com/tag/somnath-waghmare/|url-status=dead}}</ref> ''आय एम नॉट अ विच'' (२०१७) या लघुपट माहितीपटातून त्यांनी दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://velivada.com/2017/11/29/i-am-not-a-witch-documentary-film-by-somnath-waghmare/|title=I Am Not A Witch – Documentary Film by Somnath Waghmare|date=2017-11-29|website=Velivada|language=en-US|access-date=2020-10-11}}{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांचा आगामी चित्रपट म्हणजे ''चैत्यभूमी'' (जे [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे]] [[चैत्यभूमी|समाधीस्थळ]] आणि दलित अस्मितेचे प्रतीक आहे) आणि ''गेल एंड भरत'' हे होय. == फिल्मोग्राफी == [[चित्र:Battle_of_Bhima_Koregaon_(2018).jpg|अल्ट=The Battle of Bhima Koregaon: An Unending Journey (2018)|इवलेसे|306x306अंश|द बॅटल ऑफ भीमा कोरेगाव: एन अनएंडिंग जर्नी (२०१७)]] === दिग्दर्शक म्हणून === {| border="1" cellpadding="2" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" |चित्रपट |- | २०१६ | ''आय एम नॉट अ विच'' |- | २०१७ | ''[[द बॅटल ऑफ भीमा कोरेगाव: एन अनएंडिंग जर्नी]]'' |- | २०२० | ''राजगृह स्टड्स टॉल'' |- | २०२१ | ''गेल एंड भरत'' |- |} == बाह्य दुवे == * [https://www.youtube.com/watch?v=PDw43hJf_IY&t=5s युट्यूबवर भीमा कोरेगावची लढाई] * [https://www.youtube.com/watch?v=t1CPxb8J8qk यूट्यूबवर गेल आणि भारत] == संदर्भ == <references /> [[वर्ग:भारतीय व्यक्ती]] [[वर्ग:आंबेडकरवादी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील व्यक्ती]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:चित्रपट दिग्दर्शक]] 2drm8lkqd8a8xbmhykj3s1sjpct4kqk 0 279558 2710508 2666657 2026-09-18T08:33:26Z सुषमा विष्णू गायकवाड 187509 /* प्रेक्षणीय स्थळे */ 2710508 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''वाघोली''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= कवठे महांकाळ | जिल्हा = [[सांगली जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/१० |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''वाघोली''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सांगली जिल्हा|सांगली जिल्ह्यातील]] [[कवठे महांकाळ तालुका|कवठे महांकाळ तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळ्याचा मोसम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== हरणेश्वर मंदिर रायवाडी ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे == तिसंगी,रायवाडी,गर्जेवाडी,कुंडलापुर,शेळकेवाडी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:कवठे महांकाळ तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे]] lovsegg6u0v3f2bpg0zea65oi86fj0q 0 279603 2710427 2661525 2026-09-17T22:16:13Z अभय नातू 206 /* हवामान */ 2710427 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''नागज''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= कवठे महांकाळ | जिल्हा = [[सांगली जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = तानाजी गणपत शिंदे |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड= 416403| एसटीडी_कोड = 02341 | पिन कोड = 416403 | आरटीओ_कोड = एमएच/१०10 |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''नागज''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सांगली जिल्हा|सांगली जिल्ह्यातील]] [[कवठे महांकाळ तालुका|कवठे महांकाळ तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== नागज हे NH-166 (रत्‍नागिरी-नागपूर राष्ट्रीय महामार्ग) व NH-166E (विजापूर-गुहागर राष्ट्रीय महामार्ग) वरील गाव आहे. हे दोन महामार्ग एकमेकांना नागजजवळ छेदतात. ==हवामान== येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. ==लोकजीवन== हे गाव [[सांगली जिल्हा|सांगली]] व [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्याच्या]] सीमावर्ती भागात येते.चोहोबाजूंनी महादेवाच्या डोंगरांगांच्या शेवटचा भाग असल्याने गाव डोंगरी भागात आहे.नजिकच्याच हरणेश्वर डोंगरभागात उगम पावणारी व वर्षांतील आठ दहा महिने वाहणारी बेलवण नदी गावाला पश्चिम दक्षिण पुर्व असा वेढा घालून वाहते,तर नागझरी ओढा,खोल ओढा,सनगर ओढा, चांभार ओढा हे गावातील इतर हंगामी पाण्याचे स्रोत आहेत.तसेच एक मोठा पाझर तलाव असून इतर छोटे मोठे तलाव आहेत. गावाला लागूनच वनविभागाचे जंगल असून ते अतिशय मोठे व हिरवेगार आहे.सन 2015पासून मुख्य बेलवन नदीपात्रात कृष्णा खोरे विकास महामंडळाच्या टेंभू उपसा सिंचन योजनेचे पाणी सातत्याने सोडले जात असल्याने ही नदी बारमाही बनली आहे.शेती हा नागज येथील मुख्य व्यवसाय आहे.शेतीमध्ये प्रामुख्याने द्राक्षे, डाळिंब,चिकू,व केळीच्या बागा इ.भरपूर प्रमाणात आहेत.तसेच रबी हंगामात बाजरी,मका, गळीत धान्य,व कडधान्ये इ.पिके तर रब्बी हंगामात ज्वारी,गहु, हरभरा, करडई,इ.पिके घेतली जातात.पुर्वीपासूनच या गावात पशुपालन मोठ्या प्रमाणावर केले जाते.प्रामुख्याने येथील कृषक वर्गात खिलार गाई, पंढरपुरी,देशु,गवळारु म्हैशी व शेळ्या मेंढ्या कोंबड्या इ कळप घरोघरी आढळून येतात.अलाकडील काळात विदेशी भरपूर दूध उत्पादन देणाऱ्या गाईंची संख्या वाढली आहे.गावाला स्वतःची अशी सर्व प्रकारची संपन्न अशी जुनी लांबसडक मध्यवर्ती बाजारपेठ आहे.किराणा,भुसार, रिटेल, होलसेल व हार्डवेअर, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, बांधकाम साहित्याचे दुकाने, कृषी सेवा केंद्र,दुध संकलन व विक्री केंद्र,बेकरी पदार्थ उत्पादन ,व शेती उपयोगी साहित्यांची मोठ्या आस्थापना आहेत.गावामध्ये भारतीय स्टेट बँकेच्या सोबत, सांगली जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक व इतर दोन तीन सहकारी पतपुरवठा संस्था आहेत.तसेच गावामध्ये सुमारे आठ दहा अंगणवाडी असून एक उर्दू माध्यमांची शाळा,दोन प्राथमिक शाळा व एक पुर्व प्राथमिक इंग्रजी माध्यमाची शाळा आहे.तसेच दोन माध्गायमिक शाळा असून , त्यातील श्री सिद्धेश्वर हायस्कूल मध्ये सेमि इंग्रजी माध्यमातून शिक्षण दिले जाते.तसेच उच्च माध्यमिक शिक्षण सुद्धा दिले जाते.गावामध्ये दर शुक्रवारी आठवडी बाजार भरतो.भाजीपाला ,फळे,अंडी,मांस, धान्य व इतर खादयवस्तु इ.गावातील नागरिकांबरोबरच पंचक्रोशीतील नागरिक खरेदी व्यवहार करतात.अलिकडील काळात नागज गावाबरोबरच विजापूर -गुहागर ,व नागपूर -रत्‍नागिरी या दोन राष्ट्रीय महामार्गांना छेदणारा नागज पाटा हे गावातीलच एक नव्याने विकसित होणारे केंद्र बनले आहे.या ठिकाणी दवाखाने, वाहतुकीच्या सोयी, पेट्रोल पंप,स्पेअर पार्ट दुकाने व विविध प्रकारचे मोठ्या प्रमाणात दुकाने, हॉटेल सुरू होत आहेत.गावामध्ये हिंदू धर्मातील लोकांचे श्री रेणुका माता मंदिर, श्री हनुमान मंदिर, श्री बिरोबा बन मंदिर, श्री महादेव मंदिर, श्री सिद्धनाथ मंदिर, श्री खंडोबा मंदिरे, श्री जोतिबा मंदिर, श्री विठ्ठल मंदिर व पंचदेवता मंदिर, श्री लक्ष्मी मंदिर, श्री दत्त मंदिर इ.तर मुस्लिम समाजाची मस्जिद व बौद्धांचे बुद्धविहार सुद्धा आहे.श्री रेणुकामाता मंदिर बेलवन नदीपात्रात असून दरवर्षी मार्गशीर्ष अमावास्याचे आधी दोन दिवस आधी येथे मोठी यात्रा भरते.हजारो भाविकांची गर्दी याठिकाणी होते.येथून जवळच नागज-आरेवाडी-ढालगाव या तीन गावच्या शिवेवर देशभर प्रसिद्ध असं आरेवाडीचे बिरोबा बन मंदिर आहे.तर नागज येथील डोंगरावर सुमारे चार किलोमीटर अंतरावर श्री शंभू महादेवाचे मंदिर असून प्राचीन काळापासून असलेले हे हेमाडपंथी बांधणीचे मंदिर डोंगराच्या माथ्यावर आहे.दर बारा वर्षांनी येथील कुंडात भागिरथी नदी येते अशी आख्यायिका आहे.पावसाळ्यात विशेषतः श्रावणात हजारो भाविक येथील निसर्गाच्या सान्निध्यात धुंद होऊन जातात. ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे==ढालगाव,आरेवाडी,केरेवाडी,रायेवाडी,किडेबिसरी,निमज ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:कवठे महांकाळ तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे]] m6t2e5cg82aiakxihjt6d406t6v33e3 2710429 2710427 2026-09-17T22:16:30Z अभय नातू 206 /* नागरी सुविधा */ 2710429 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''नागज''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= कवठे महांकाळ | जिल्हा = [[सांगली जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = तानाजी गणपत शिंदे |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड= 416403| एसटीडी_कोड = 02341 | पिन कोड = 416403 | आरटीओ_कोड = एमएच/१०10 |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''नागज''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सांगली जिल्हा|सांगली जिल्ह्यातील]] [[कवठे महांकाळ तालुका|कवठे महांकाळ तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== नागज हे NH-166 (रत्‍नागिरी-नागपूर राष्ट्रीय महामार्ग) व NH-166E (विजापूर-गुहागर राष्ट्रीय महामार्ग) वरील गाव आहे. हे दोन महामार्ग एकमेकांना नागजजवळ छेदतात. ==हवामान== येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. ==लोकजीवन== हे गाव [[सांगली जिल्हा|सांगली]] व [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्याच्या]] सीमावर्ती भागात येते.चोहोबाजूंनी महादेवाच्या डोंगरांगांच्या शेवटचा भाग असल्याने गाव डोंगरी भागात आहे.नजिकच्याच हरणेश्वर डोंगरभागात उगम पावणारी व वर्षांतील आठ दहा महिने वाहणारी बेलवण नदी गावाला पश्चिम दक्षिण पुर्व असा वेढा घालून वाहते,तर नागझरी ओढा,खोल ओढा,सनगर ओढा, चांभार ओढा हे गावातील इतर हंगामी पाण्याचे स्रोत आहेत.तसेच एक मोठा पाझर तलाव असून इतर छोटे मोठे तलाव आहेत. गावाला लागूनच वनविभागाचे जंगल असून ते अतिशय मोठे व हिरवेगार आहे.सन 2015पासून मुख्य बेलवन नदीपात्रात कृष्णा खोरे विकास महामंडळाच्या टेंभू उपसा सिंचन योजनेचे पाणी सातत्याने सोडले जात असल्याने ही नदी बारमाही बनली आहे.शेती हा नागज येथील मुख्य व्यवसाय आहे.शेतीमध्ये प्रामुख्याने द्राक्षे, डाळिंब,चिकू,व केळीच्या बागा इ.भरपूर प्रमाणात आहेत.तसेच रबी हंगामात बाजरी,मका, गळीत धान्य,व कडधान्ये इ.पिके तर रब्बी हंगामात ज्वारी,गहु, हरभरा, करडई,इ.पिके घेतली जातात.पुर्वीपासूनच या गावात पशुपालन मोठ्या प्रमाणावर केले जाते.प्रामुख्याने येथील कृषक वर्गात खिलार गाई, पंढरपुरी,देशु,गवळारु म्हैशी व शेळ्या मेंढ्या कोंबड्या इ कळप घरोघरी आढळून येतात.अलाकडील काळात विदेशी भरपूर दूध उत्पादन देणाऱ्या गाईंची संख्या वाढली आहे.गावाला स्वतःची अशी सर्व प्रकारची संपन्न अशी जुनी लांबसडक मध्यवर्ती बाजारपेठ आहे.किराणा,भुसार, रिटेल, होलसेल व हार्डवेअर, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, बांधकाम साहित्याचे दुकाने, कृषी सेवा केंद्र,दुध संकलन व विक्री केंद्र,बेकरी पदार्थ उत्पादन ,व शेती उपयोगी साहित्यांची मोठ्या आस्थापना आहेत.गावामध्ये भारतीय स्टेट बँकेच्या सोबत, सांगली जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक व इतर दोन तीन सहकारी पतपुरवठा संस्था आहेत.तसेच गावामध्ये सुमारे आठ दहा अंगणवाडी असून एक उर्दू माध्यमांची शाळा,दोन प्राथमिक शाळा व एक पुर्व प्राथमिक इंग्रजी माध्यमाची शाळा आहे.तसेच दोन माध्गायमिक शाळा असून , त्यातील श्री सिद्धेश्वर हायस्कूल मध्ये सेमि इंग्रजी माध्यमातून शिक्षण दिले जाते.तसेच उच्च माध्यमिक शिक्षण सुद्धा दिले जाते.गावामध्ये दर शुक्रवारी आठवडी बाजार भरतो.भाजीपाला ,फळे,अंडी,मांस, धान्य व इतर खादयवस्तु इ.गावातील नागरिकांबरोबरच पंचक्रोशीतील नागरिक खरेदी व्यवहार करतात.अलिकडील काळात नागज गावाबरोबरच विजापूर -गुहागर ,व नागपूर -रत्‍नागिरी या दोन राष्ट्रीय महामार्गांना छेदणारा नागज पाटा हे गावातीलच एक नव्याने विकसित होणारे केंद्र बनले आहे.या ठिकाणी दवाखाने, वाहतुकीच्या सोयी, पेट्रोल पंप,स्पेअर पार्ट दुकाने व विविध प्रकारचे मोठ्या प्रमाणात दुकाने, हॉटेल सुरू होत आहेत.गावामध्ये हिंदू धर्मातील लोकांचे श्री रेणुका माता मंदिर, श्री हनुमान मंदिर, श्री बिरोबा बन मंदिर, श्री महादेव मंदिर, श्री सिद्धनाथ मंदिर, श्री खंडोबा मंदिरे, श्री जोतिबा मंदिर, श्री विठ्ठल मंदिर व पंचदेवता मंदिर, श्री लक्ष्मी मंदिर, श्री दत्त मंदिर इ.तर मुस्लिम समाजाची मस्जिद व बौद्धांचे बुद्धविहार सुद्धा आहे.श्री रेणुकामाता मंदिर बेलवन नदीपात्रात असून दरवर्षी मार्गशीर्ष अमावास्याचे आधी दोन दिवस आधी येथे मोठी यात्रा भरते.हजारो भाविकांची गर्दी याठिकाणी होते.येथून जवळच नागज-आरेवाडी-ढालगाव या तीन गावच्या शिवेवर देशभर प्रसिद्ध असं आरेवाडीचे बिरोबा बन मंदिर आहे.तर नागज येथील डोंगरावर सुमारे चार किलोमीटर अंतरावर श्री शंभू महादेवाचे मंदिर असून प्राचीन काळापासून असलेले हे हेमाडपंथी बांधणीचे मंदिर डोंगराच्या माथ्यावर आहे.दर बारा वर्षांनी येथील कुंडात भागिरथी नदी येते अशी आख्यायिका आहे.पावसाळ्यात विशेषतः श्रावणात हजारो भाविक येथील निसर्गाच्या सान्निध्यात धुंद होऊन जातात. ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ढालगाव,आरेवाडी,केरेवाडी,रायेवाडी,किडेबिसरी,निमज ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:कवठे महांकाळ तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे]] chp1ox38uqbvj12s0s2cxs1ise9i4hx 0 280269 2710532 2709102 2026-09-18T11:07:29Z Dharmadhyaksha 28394 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710532 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{भारताचे संविधान}} १९५० साली '''भारताच्या संविधानात पहिली घटनादुरूस्ती''' करण्यात आली. या घटनादुरूस्तीद्वारे कलम-१९मध्ये दिलेल्या स्वातंत्र्याच्या हक्कावर बंधने घालण्यात आली होती. पुढील परिस्थितीत ही बंधने घालण्यात आली:- सामाजिक सुरक्षा, परकीय राष्ट्राबरोबरचे मैत्रीचे सबंध, व्यक्ति स्वातंत्र्यावर घाला इत्यादी. याद्वारे भर घालण्यात येणारी ९व्या अनुसूचितमध्ये येणाऱ्या कायद्यांवर न्यायिक पुनर्विलोकन करण्यात येणार नाही, अशी तरतूद करण्यात आली. यामध्ये फक्त भूमी अधिग्रहण कायदाच टाकण्यात येईल असे नाही, ज्या कायद्यांना न्यायिक पुनर्विलोकनामधून बाहेर करायचे आहे, असे सर्व कायदे इथे टाकण्यात येतील. [[वर्ग:भारतीय संविधानातील घटनादुरुस्त्या]] [[वर्ग:नेहरुकाळातील प्रशासन]] 9kjoqu1eh794qk69xier9ona64j7m11 0 280270 2710533 2709104 2026-09-18T11:12:02Z Dharmadhyaksha 28394 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710533 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{भारताचे संविधान}} '''भारतीय संविधानाची २री घटनादुरुस्ती''' १९५२ साली करण्यात आली. या घटना दुरूस्तीद्वारे लोकसभेतील प्रतिनिधींची पुनर्रचना करण्यात आली. [[वर्ग:भारतीय संविधानातील घटनादुरुस्त्या]] [[वर्ग:नेहरुकाळातील प्रशासन]] jlhhokq7hlx96i36xyd1g716wufrdv3 0 282263 2710439 2454511 2026-09-17T23:25:30Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710439 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = सारा अली खान | चित्र = Sara Ali Khan snapped promoting Zara Hatke Zara Bach Ke on the sets of The Kapil Sharma Show (8).jpg | चित्र_रुंदी = 200px | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1995|8|12|df=y}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]] | भाषा = | कारकीर्द_काळ = [[इ.स. २०१८|२०१८]] - चालू | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = [[सैफ अली खान]] | आई_नाव = [[अमृता सिंग]] | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | नातेवाईक = [[सोहा अली खान]] (आत्या) | सही = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''सारा अली खान''' हिचा जन्म १२ ऑगस्ट १९९५ साली झाला. ही एक हिंदी अभिनेत्री आहे जी हिंदी भाषेच्या चित्रपटांमध्ये काम करते. ही [[अमृता सिंग]] आणि [[सैफ अली खान]] यांची मुलगी आणि [[मन्सूर अली खान पतौडी]] आणि [[शर्मिला टागोर]] यांची नात आहे. {{बदल}} ==सुरुवातीचे जीवन== सारा चार वर्षांची असताना तिने एका जाहिरातीमध्ये अभिनय केले होते. सैफच्या म्हणण्यानुसार, अभिनेत्री [[ऐश्वर्या राय]]ने तिने शिकागोमध्ये स्टेजवर अभिनय केल्याचे पाहिल्यानंतर चित्रपटातील कारकीर्द करण्याची प्रेरणा असल्याचे सिद्ध केले. २००४ मध्ये, सारा नऊ वर्षांची असताना तिच्या पालकांनी घटस्फोट घेतला आणि अमृता यांना तिच्या मुलांचे कायदेशीर पालकत्व देण्यात आले. सुरुवातीला सैफला तिचा किंवा तिच्या भावाला पाहण्याची परवानगी नव्हती; तेव्हापासून त्यांचा समेट झाला आणि सैफच्या मते, "पिता आणि मुलीपेक्षा अधिक मित्रांसारखे" आहेत. किशोरवयीन म्हणून, साराने आपल्या वजनाशी झुंजत राहिली आणि तंदुरुस्त होण्यासाठी कडक वेळापत्रकात दररोज कसरत करावी लागली. तिला पॉलीसिस्टिक अंडाशय सिंड्रोम देखील निदान झाले ज्याचे वजन वाढण्याचे एक कारण म्हणून ते वर्णन करतात. साराने न्यू यॉर्कमधील कोलंबिया विद्यापीठात इतिहास आणि राज्यशास्त्राचा अभ्यास केला. २०१६ मध्ये, तिने तीन वर्षांच्या आत लवकर आपले पदवी संपादन केले, आणि उर्वरित दीड वर्ष वजन प्रशिक्षणासाठी सोडली, त्यानंतर ती भारतात परतली. ==कारकीर्द== २०१८ मध्ये अभिषेक कपूरच्या रोमँटिक चित्रपट केदारनाथ या चित्रपटाद्वारे खानची डेब्यू झाली, ज्यामध्ये तिने एका हिंदू मुलीची भूमिका साकारली जी एका मुस्लिम पोर्टरच्या प्रेमात पडते, ज्याची भूमिका [[सुशांत सिंग राजपूत]] यांनी केली होती. साराला [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पणासाठी]] [[फिल्मफेअर पुरस्कार]] आणि स्टार डेब्यू ऑफ द इयर - महिला साठी [[आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार|आयफा पुरस्काराने]] सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scroll.in/reel/901794/kedarnath-trailer-love-amid-catastrophe-in-film-starring-sushant-singh-rajput-sara-ali-khan|title=‘Kedarnath’ trailer: Love amid catastrophe in film starring Sushant Singh Rajput, Sara Ali Khan|last=Staff|first=Scroll|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2021-05-15}}</ref> केदारनाथच्या रिलीजच्या काही आठवड्यांनंतर साराने [[रणवीर सिंग]]सह [[रोहित शेट्टी]]च्या ॲक्शन फिल्म सिम्बामध्ये भूमिका साकारली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/ranveer-singhs-simmba-in-legal-trouble-for-trademark-infringement-details-inside/313995|title=Ranveer Singh's Simmba in legal trouble for trademark infringement - details inside|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=2021-05-15}}</ref> २००९ च्या याच नावाच्या अलीच्या आध्यात्मिक उत्तराधिकारी, लव आज कल (२०२०) मधील रोमँटिक चित्रपटात साराने [[कार्तिक आर्यन]]च्या सोबत त्रासलेल्या भूतकाळातील एक युवती म्हणून काम केले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/love-aaj-kal-box-office-preview-kartik-aaryan-and-sara-ali-khan-starrer-to-make-terrific-start-804269.html|title='Love Aaj Kal' box office preview: Kartik Aaryan And Sara Ali Khan starrer to make terrific start|date=2020-02-13|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2021-05-15}}</ref> [[डेव्हिड धवन]]<nowiki/>च्या १९९५ च्या याच नावाच्या चित्रपटाचे रूपांतर, [[कूली नंबर १|कूली नं. १]] कॉमेडी चित्रपटात साराने [[वरुण धवन]] सोबत अभिनय केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-finds-leading-lady-for-coolie-no-1-remake-in-sara-ali-khan/articleshow/68514003.cms|title=Varun Dhawan finds leading lady for Coolie No. 1 remake in Sara Ali Khan|last=Mar 22|first=Himesh MankadHimesh Mankad / Updated:|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2021-05-15|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323014914/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-finds-leading-lady-for-coolie-no-1-remake-in-sara-ali-khan/articleshow/68514003.cms|url-status=dead}}</ref> ==चित्रपट कारकीर्द== {| class="wikitable" |+ !वर्ष !चित्रपट !भूमिका !टिपा |- |२०१८ |''केदारनाथ'' |मंदाकिनी (मुक्कु) मिश्रा |[[फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार]] |- |२०१८ |''सिम्बा'' |शगुन | |- |२०२० |''लव आज कल'' |जो | |- |२०२० |''[[कूली नंबर १|कूली नं. १]]'' |सारा | |- |२०२१ |''अतरंगी रे'' |माया/सागरिका | |} ==संदर्भ== [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] l1tjmh5yowtzty34yvyb3h34bfnw802 3 286003 2710528 2704078 2026-09-18T10:58:21Z संतोष गोरे 135680 /* आकाराम दादा पवार यांच्या विकिपीडिया पानाच्या पुनर्स्थापनेची विनंती */ 2710528 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=संतोष गोरे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १२:३५, ७ जुलै २०२१ (IST) == जुन्या चर्चा == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! चर्चा क्रमांक ! पासून ! पर्यंत |- |[[सदस्य:संतोष गोरे/जुनी चर्चा१|जुनी चर्चा१]] | २०१५ | ३१ डिसेंबर २०२१ |- |[[सदस्य:संतोष गोरे/जुनी चर्चा२|जुनी चर्चा२]] | १ जानेवारी २०२२ | ३१ डिसेंबर २०२२ |} == विष्णुसहस्रनाम == हजारो पुनर्नावासह विष्णुसहस्रनाम भगवान विष्णूचे हे एक महत्त्वाचे स्थान आहे. हे हिंदू धर्मातील सर्वात पवित्र आणि लोकप्रिय स्तोत्र आहे. विष्णू सहस्रनाम ही महाभारतात उपलब्ध असलेली सर्वात लोकप्रिय आवृत्ती आहे. पद्म पुराण किंवा मत्स्य पुराणात आणखी एक आवृत्ती उपलब्ध आहे. प्रत्येक नाव विष्णूचे असंख्य गुण दर्शवितो. अनेक हिंदू कुटुंबे पूजेच्या वेळी ते पाठ करतात. असे मानले जाते की ते ऐकणे किंवा वाचणे मानवी इच्छा पूर्ण करते. अनुशासनपर्व (महाभारत) धडा 9 ते 14, आजोबा कुरुक्षेत्र भीष्म युधिष्ठिर शिकवण देण्यात आली होती. [[सदस्य:Goresm|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे 💬</span>''']] ०९:५४, ९ फेब्रुवारी २०२१ (IST) == भाषांतर == नमस्कार, तुमची मदत हवी आहे. Section translation टूल वापरून नवीन पाने तयार करताना मला अडचण येत आहे. मागील अनेक पानांना Rahul Gandhi असे नाव येत आहे. कृपया मार्गदर्शन करावे. धन्यवाद. [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १४:२४, १६ जानेवारी २०२३ (IST) :कृपया [https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?campaign=specialcx&title=Special:ContentTranslation#suggestions हा दुवा] वापरा तसेच पुढील भाषांतरा करिता बुक मार्क मध्ये जतन करून ठेवा. ::याशिवाय जर शक्य असेल तर नवीन tab उघडून त्याला ऑप्शन मध्ये जाऊन desktop site ला टिचकी देऊन [https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:ContentTranslation#suggestions हा दुवा] वापरा. फक्त हे थोडे नाजूक काम असेल. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:३७, १६ जानेवारी २०२३ (IST) ::आपण दिलेला दुवा वापरून [[८०वे गोल्डन ग्लोब पुरस्कार]] हा लेख तयार केला. तरीही तीच समस्या येत आहे. (तत्पूर्वी cache देखील clear केली होती.) [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १९:३७, १६ जानेवारी २०२३ (IST) : माझ्या बाबतीत पण समान समस्या आली होती. मी वेड चित्रपटाचे मराठीमध्ये भाषांतर केले असता शीर्षक नाव Prajakta Koli असे अचानक झाले. यामागचे कारण काय? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:४४, १६ जानेवारी २०२३ (IST) ::आपल्या मोबाईलच्या सईमध्ये (cache मध्ये) जो जुना दुवा असतो, तो चुकून वापरल्या गेला की असे होते. असे होत असेल तरीही तुम्ही भाषांतर चालू असताना ते दुरुस्त करून योग्य ते मराठी शीर्षक देऊ शकता.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) :::{{साद|अमर राऊत}} तुमच्या दोघांची अडचण लक्षात घेऊन मी एक भाषांतर केले, जे की योग्य झाले. मी वरती दोन दुवे दिलेत. तर दुसरा दुवा वापरून भाषांतर करून पहा. फक्त एकच की तत्पूर्वी 'ब्राऊसर च्या पर्यायात' जाऊन desktop site वर टिचकी द्या आणि मग वरील दुव्यावर जा. तसेच भाषांतर करत असताना सर्वप्रथम वरती जे लेखनाव येते ते देखील एडिट करून घ्या. यामुळे नक्कीच तुमची समस्या दूर होईल. कृपया एक लेख अजून निर्माण करा.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१०, १६ जानेवारी २०२३ (IST) :::{{ping| संतोष गोरे}} दुसरा दुवा वापरून [[हजारों ख्वाइशें ऐसी|एक लेख]] तयार केला आहे. आता ती समस्या नाही, पण अडचण अशी आहे की यावेळी मोबाईल फारच लोड घेतो. संकेतस्थळ उघडेपर्यंत फार वेळ वाट पहावी लागते. Section translation जसं सोईस्करपणे आणि वेगात होतं, तसं इथं आशय भाषांतर वापरताना होत नाही. असो. :::तुमच्या सहकार्यासाठी खूप आभार. :::~ [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १४:१९, १७ जानेवारी २०२३ (IST) :: आज पुन्हा तीच समस्या, [[पश्चिम दिल्ली जिल्हा]] पान‌ तयार करताना मराठीमध्ये शीर्षक नाव दिले होते आणि पब्लिश केल्यावर अचानक शीर्षक West Delhi झाले, मी तपासून घेतले असूनही पुन्हा तीच समस्या आली. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ००:००, २९ जानेवारी २०२३ (IST) :::{{साद|Tiven2240|label=टायविन}} यात आपली मदत हवी आहे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५५, २९ जानेवारी २०२३ (IST) == 2022 Wikipedia Asian Month Organizer Update == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear all WAM organizers, Happy 2023! Thank you for updating the Ambassador list. We will '''start issuing the Barnstar''' to all eligible participants by late January. All ambassadors will received an additional special Barnstar. Please be sure to update '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Ambassadors|the list]]''' if you haven't done so. We also provide a '''[https://docs.google.com/document/d/1t1UEXwVkTsP5oP0sQmE74302M1SUDrlFW-kz2uTT5X0/edit?usp=sharing certificate template]''' for you to edit and print out to your participants. Once again, thank you for organizing and participating the 2022WAM, we like to hear your comment. Much appreciate for filling, and spreading out this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link '''feedback survey''']. Look forward to seeing you again in 2023 WAM! best, Wikipedia Asian Month International Team </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पाने वगळणे == [[Main other/doc]], [[साचा:Noping/doc]], [[चर्चा:Machindra Jayappa Galande]], [[“मोठी चोच असणारा कावळा"]], [[:वर्ग:Emoji असलेले लेख]], [[:वर्ग:इ.स. 2019 मधील मृत्यू]], [[:वर्ग:इ.स.ची वर्षे]], [[:वर्ग:सदस्य माहिती]], [[:वर्ग:मुक्तछंद]] कृपया ही पाने वगळावीत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:२१, २० जानेवारी २०२३ (IST) :{{साद|Tiven2240}}, [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी सुचवलेली काही अनावश्यक पाने काढून टाकली आहेत. पैकी सुरुवातीची दोन पाने काढून टाकायची आहेत का राहू द्यावी, कृपया खुलासा करावा. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३१, २० जानेवारी २०२३ (IST) :{{Done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १७:३६, २० जानेवारी २०२३ (IST) [[Meena]], [[:वर्ग:वापरकर्ता भारत]], [[:वर्ग:महाराष्ट्रातील शुद्धिकरण न केलेल्या पाण्याचा पुरवठा होणारी गावे]], [[साचा:भारताच्या शासकीय योजना]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:१९, २१ जानेवारी २०२३ (IST) :{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:३८, २१ जानेवारी २०२३ (IST) [[:वर्ग:इ.स. १९६६ मधील स्थापना]], [[:वर्ग:इ.स. १९६७ मधील स्थापना]], [[:वर्ग:प्राप्तिकरातुन बचत मिळ्णाऱ्या योजना]], [[चर्चा:विकिपीडिया प्रचालकांचा मनमानीपणा]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४९, ४ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:५५, ४ फेब्रुवारी २०२३ (IST) [[:वर्ग:इ. स. १९०१]], [[सदस्य:Kishor salvi 9]], [[सदस्य:किशोर साळवी]], [[साचा:Infobox sports competition event]], [[विकिपीडिया चर्चा:Lakhan Kumare]], [[सदस्य चर्चा:चतुर]], [[सदस्य:चतुर]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २०:३६, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{झाले}}-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३२, २२ फेब्रुवारी २०२३ (IST) [[२०२२-२३ स्पेन महिला तिरंगी मालिका]], [[साउथ एशिया वर्ल्ड]], [[सदस्य:मांडव्य ऋषी]], [[सदस्य चर्चा:मांडव्य ऋषी]], [[प्रा डॉ दिलीप चव्हाण]], [[नाथ (गोरक्षनाथ मंदिर)]], [[सदस्य:तुषार भांबरे]], [[सदस्य चर्चा:तुषार भांबरे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १९:११, १७ मार्च २०२३ (IST) [[विकिपीडिया:धूळपाटी/केवळ मराठी]], [[2015-17 आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग स्पर्धा]], [[2023 मणिपूर हिंसाचार]], [[सदस्य चर्चा:کوروش میهن بان]], [[कानडगाव]], [[कॉलेज ऑफ कॉम्प्युटर सायन्स, लातूर]], [[हा खेळ सावल्यांचा]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:२४, २७ जून २०२३ (IST) :यातील दोन लेख वगळले असून, तीन लेखात भर घातली आहे. तर इंग्रजी आकडे असलेले पुनर्निर्देशित लेख नाव तसेच ठेवावेत असे मला वाटते.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१९, २८ जून २०२३ (IST) [[:वर्ग:भाषाविषयक नियतकालिके]], [[गॅव्हिन मॅकेना]], [[गेविन मॅकेना]], [[गेविन मॅकेन्ना]], [[मधुराणी गोखले प्रभुलक]], [[हिंदवी]], [[बीड जिल्ह्यात क्षेत्रफळानुसार सर्वात मोठा तालुका कोणता]], [[पुरंदर जिल्हा]], [[पद्दे ब्राह्मणाची आडनावे]], [[:वर्ग:तारखेनुसार वगळावयाचे लेख]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:३८, १३ ऑगस्ट २०२३ (IST) == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:११, ३० जानेवारी २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Rockpeterson@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == संदेश मिळाला == एकगठ्ठा पाठविलेला संदेश माझ्या चर्चा पानावर दिसत आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२६, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) : धन्यवाद. मी प्रथमच एकगठ्ठा संदेश प्रणाली वापरली आहे. कृपया सदरील संदेश मध्ये काही बदल/सुधारणा करावयास हवी होती किंवा पुढील काळात काय अपेक्षित आहे हे सुचवावे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:२७, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३ == [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] या साठी पेज कसे सबमिट करायचं याचं मार्गदर्शन करा :कृपया [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr येथे जाणे] आणि submit वर टिचकी देणे. तेथे तुमचा लेखनाव टाकून सबमिट करणे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:३६, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) धन्यवाद [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ०७:२६, ८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :या स्पर्धेत फक्त महिला चरित्रे (त्यापैकी १/२ महिला) या विषयावर लेख लिहिला तर सहभागी होता येईल का? किमान किती लेख लिहिले पाहिजेत?@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २१:०५, २० फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{साद|Ketaki Modak}} नमस्कार, आपण कमीत कमी एक नवीन लेख निर्माण केला किंवा असलेल्या लेखात ३,००० बाईटस पेक्षा जास्तीची भर घातली तरी चालेल. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] या प्रकल्प पानावर जाऊन इतर माहिती व्यवस्थित समजून घेणे. येथे आपण पुरस्कार देखील प्राप्त करू शकता.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०१, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::माहितीसाठी धन्यवाद.!! प्रयत्न करते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १५:१६, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::नमस्कार, ::०१) मी नावनोंदणी करून As a trial 'अतिथी भगवान शंकर' नावाची लोककथा submit केली होती. पण मला ती माझ्या account वरून delete करायची आहे, ती कशी करता येईल? ::०२) मी माझ्या अन्य चालू असलेल्या पानांमध्ये भर घालून स्पर्धेत भाग घेऊ इच्छिते, म्हणजे असलेल्या पानात भर घातल्यावर त्याची लिंक शेवटी एकदाच पाठवायची, ना? मार्गदर्शन कराल काय? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ०८:५५, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#नमस्कार, आपला लेख सदरील यादीतून हटवला आहे. ::#आपण जो नवीन लेख लिहिणार आहात किंवा लेखात भर घालणार आहात, तो ३१ मार्च पूर्वी कधीही सबमिट करू शकता. त्याला काही बंधन नाही. शक्यतो आपले लिखाण पूर्ण झाले की सबमिट करावे, जेणे करून परीक्षकांना तो तपासणे सोपे जाईल.-:[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५४, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#:मनापासून धन्यवाद. आपण सांगितले तसे करते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १४:४८, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#::स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामधील सहभाग आणि महिला संपादनेथॉन- २०२३ यातील सहभाग यामध्ये काही फरक आहे का? असेल तर काय, ते कळेल का? ::#::स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामधील सहभाग - यामध्ये स्त्रियांवरील लेखन ::#::आणि ::#::महिला संपादनेथॉन- २०२३ यामध्ये स्त्रियांनी केलेले लेखन असे अपेक्षित आहे का? ::#::कृपया मार्गदर्शन हवे आहे. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १२:०१, ४ मार्च २०२३ (IST) ::#:::दोन्ही प्रकल्प हे वेगवेगळे असून, [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२३|महिला संपादनेथॉन- २०२३]] येथील नियम तसेच परीक्षक देखील वेगवेगळे आहेत. अधिक माहितीसाठी वरील दुव्यावर टिचकी देऊन तेथील नियम समजून घेणे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:५०, ४ मार्च २०२३ (IST) ::#::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:४३, ४ मार्च २०२३ (IST) == Wikipedia Asian Month 2022 Campaign Survey - We'd like to hear from you! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> '''Dear WAM2022 organizors and participants,''' Once again, the WAM international team would like to hear your feedback by filling out the survey below. === [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link Wikipedia Asian Month 2022 Survey] === We apologize for the permission setting that was blocking many of you from open the survey, this problem have been fixed. Please share this survey with your community. We hope to see you again with a better version in the 2023 campaign. all the best, The WAM International Team </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == कृपया माझी माहिती डिलीट करू नये पद्माकर कुलकर्णी == माझे विकिपीडिया वरील माहिती कृपया डिलीट करू नये ही आपणास विनंती आहे [[सदस्य:पद्माकर कुलकर्णी|पद्माकर कुलकर्णी]] ([[सदस्य चर्चा:पद्माकर कुलकर्णी|चर्चा]]) ००:०२, १८ मार्च २०२३ (IST) :नमस्कार, विकिपीडिया हा एक मुक्त ज्ञानकोश असून ३२५+ भाषांत याचे लिखाण होते. सर्वत्र लिखाणाचे सारखे नियम असून त्यासाठी [[विकिपीडिया:परिचय]] आणि [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे]] किमान हे दोन लेख व्यवस्थित वाचावेत. तूर्तास इतकेच सांगू इच्छितो की विकिपीडियाचा वापर हा 'सोशल मीडिया' जसेकी फेसबुक, 'वैयक्तिक ब्लॉग', '' किंवा 'आत्मचरित्र लिखाण' यासाठी करता येत नाही. :न [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:५१, १८ मार्च २०२३ (IST) ::{{साद|पद्माकर कुलकर्णी}}, कृपया लक्षात घ्यावे की आपली संपादने, आपण निर्मिलेली चुकीची पाने वारंवार हटवल्या गेली आहेत. आपल्या चर्चा पानावर तसेच येथे माझ्या चर्चा पानावर देखील आपणास सूचना देण्यात आल्या आहेत. परत एकदा सांगत आहोत की विकिपीडिया हा एक जागतिक विश्वकोश असून याचे काही नियम आहेत. विकिपीडिया चा वापर वैयक्तिक ब्लॉग अथवा सोशल मीडिया प्रमाणे करता येत नाही. कृपया आपण येथे पूर्वीच्याच अस्तित्वात असलेल्या पानांवर छोटी छोटी संपादने करत आपला सहभाग वाढवावा.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:५७, ११ एप्रिल २०२३ (IST) == विकिडाटा दुरुस्ती == [[राजेश शृंगारपुरे]], [[नालासोपारा]], [[दुष्यंत वाघ]], [[बबन (चित्रपट)]], [[नाळ (चित्रपट)]], [[भारती आचरेकर]], [[आलोक राजवाडे]], [[रवी किशन]], [[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक]], [[समीर आठल्ये]], [[चोरीचा मामला]] या पानांची विकिडेटा कलमे दुरुस्त करावीत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०८, २६ मार्च २०२३ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:२६, २७ मार्च २०२३ (IST) [[रेवती लेले]], [[पक पक पकाऽऽऽक]], [[धुरळा (चित्रपट)]], [[मोगरा फुलला]], [[लग्न पहावे करून]], [[असेही एकदा व्हावे]], [[धुमधडाका]], [[तू तिथं मी (चित्रपट)]], [[पछाडलेला]], [[नायका]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:१२, ४ एप्रिल २०२३ (IST) [[सुजय डहाके]], [[देविका दफ्तरदार]], [[खडवली रेल्वे स्थानक]], [[खर्डी रेल्वे स्थानक]], [[गार्गी बॅनर्जी]], [[बाळकृष्ण शिंदे]], [[पिस्तुल्या]], [[बेफाम (चित्रपट)]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:१९, ५ एप्रिल २०२३ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३३, १२ एप्रिल २०२३ (IST) [[तुषार दळवी]], [[सक्षम कुलकर्णी]], [[कुंभ रास]], [[धनु रास]], [[मकर रास]], [[सिंह रास]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २०:४६, ५ मे २०२३ (IST) [[मच्छिंद्र कांबळी]], [[निपुण धर्माधिकारी]], [[पुष्कर जोग]], [[स्वप्नील बांदोडकर]], [[त्यागराज खाडिलकर]], [[अंशू गुप्ता]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०८, २७ जून २०२३ (IST) [[नितीश चव्हाण]], [[प्रदीप शर्मा]], [[अर्नाळा किल्ला]], [[चतुरंग दंडासन]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४७, २७ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[आमच्यासारखे आम्हीच]], [[सरीवर सरी (चित्रपट)]], [[साडे माडे तीन (चित्रपट)]], [[अग्निहोत्र (मालिका)]], [[शेम टू शेम]], [[नवरी मिळे नवऱ्याला (चित्रपट)]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:०७, २२ नोव्हेंबर २०२३ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०२, २३ नोव्हेंबर २०२३ (IST) == कार्यशाळा == श्री. संतोष गोरे सर नमस्कार, मराठवाडा मुक्तीसंग्रामाच्या अमृतमहोत्सवी वर्षानिमित्त पीपल्स महाविद्यालय, नांदेड येथे दिय ३.४.२०२३ रोजी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले. त्यानिमित्त पान तयार करण्यात येत असताना ते आपल्याद्वारे नष्ट करण्यात येत आहे. तरी तसे करू नये ही विनंती. [[सदस्य:विकास कांबळे|विकास कांबळे]] ([[सदस्य चर्चा:विकास कांबळे|चर्चा]]) :{{साद|विकास कांबळे}} नमस्कार, कृपया कार्यशाळा घेतल्या नंतर पान बनवावे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:०६, २७ मार्च २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०९:५८, ३० मार्च २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == घोडसगाव == [[घोडसगाव]] चे आचुक अक्षांश आणि रेखांश - 21°01'21"N 76°08'49"E हे आहेत, कृपया मराठी आणि ईंग्रजी विकी वर आपण हे अचूक पणे नोद्वावे.[[सदस्य:Rock Stone Gold Castle|Rock Stone Gold Castle]] ([[सदस्य चर्चा:Rock Stone Gold Castle|चर्चा]]) १५:५१, २१ एप्रिल २०२३ (IST) :[[घोडसगाव]] लेखावरील संपादनाच्या माहितीस्तव कृपया मराठी लेख [[वानर]] तसेच इंग्रजी लेख [[:en:Gray langur|Gray langur]] हे लेख पहावेत. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५३, २२ एप्रिल २०२३ (IST) == मराठी विकी == या विकीवर लेखकांची संख्या इतकी कमी का ? मराठी विकी लेखकानं लेखनासाठी हिंदी विकी वणी लॅपटॉप दान करते का ? [[सदस्य:Rock Stone Gold Castle|Rock Stone Gold Castle]] ([[सदस्य चर्चा:Rock Stone Gold Castle|चर्चा]]) १०:३३, २२ एप्रिल २०२३ (IST) :{{साद|Rock Stone Gold Castle}} :#नमस्कार, ढोबळ मानाने हिंदी भाषा ही भारत भर बोलली आणि लिहिली जाते तर मराठी भाषा ही महाराष्ट्र आणि गोवा येथे. सबब हिंदी विकिपीडियावर सदस्य संख्या मराठी पेक्षा जास्त आहे. परंतु आपणास माहीत आहे का, की मराठी विकिपीडिया हा लेख संख्येच्या हिशोबाने इतर विविध प्रांतीय विकिपीडियांना मागे टाकत एक एक पाऊल पुढे जात आहे. :#हिंदी किंवा इतर विकिपीडियावर मोफत लॅपटॉप पुरवल्या जातो का नाही हे मला माहीत नाही. जर तसे काही असेल तर तुम्ही तो मिळवण्यास स्वतंत्र आहात.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:४५, २२ एप्रिल २०२३ (IST) == मराठी गझलसंग्रह == :आपण मराठी गझलसंग्रह येथून काही एन्ट्री काढून टाकल्या आहेत. त्या का काढून टाकल्या ते कळेल का? माझी सोनचाफा ( इंदुजी) हि ७९ व्या ओळीतील एन्ट्री आपण का काढून टाकली? [[सदस्य:Induji.in|Induji.in]] ([[सदस्य चर्चा:Induji.in|चर्चा]]) १७:३३, २७ एप्रिल २०२३ (IST) :{{साद|Induji.in}}, नमस्कार आपण नक्की कोणत्या लेखाबद्दल बोलत आहात.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:३६, २७ एप्रिल २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == चुकीचे पुनरनिर्देशित असलेली पान == [[:en:Five_Pillars_of_Islam|Five Pillars of Islam]] या लेखाचे मराठी पुनरनिर्देशन [[इस्लाम]] या वर होत आहे, परंतु , [[इस्लाम]] हे इंग्रजी पुष्ट [[:en:Islam|Islam]] वरून पुनरनिर्देशित होत असल्याने गोंधळ निर्माण होत आहे, [[इस्लामचे पाच आधारस्तंभ]] नवीन पुष्ट तयार करून त्यास [[:en:Five_Pillars_of_Islam|Five Pillars of Islam]] ला पुनरनिर्देशित करण्याची गरज आहे. @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] अशा प्रकारच्या लेखांना दुरुस्त करण्यासाठी, तुम्हाला काळवण्या वैतीरिक्त अजून काय करता येईल? [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २२:०२, २८ मे २०२३ (IST) :होय, तुम्ही 'इस्लामचे पाच आधारस्तंभ' असा नवीन लेख लिहू शकता. इतर भाषेतील लेख मराठी लेखास जोडण्याच्या पद्धतीला आंतरविकीदुवा म्हणतात. ते तुम्हाला अनुभवाने जोडता येईल. तूर्तास कोणाही जाणकारास संदेश देऊन तुम्ही काम करून घेऊ शकता.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:४७, २९ मे २०२३ (IST) ::धन्यवाद! [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:२६, १ जून २०२३ (IST) == सफर (इस्लामीक दुसरा महिना) == [[सफर (इस्लामी दुसरा महिना)]] या पानावरील आपण केलेल्या बदल बद्दल येथे सांगाल? [[सफर (इस्लामीक दुसरा महिना)]] या नावाने मी पुष्ट तयार केले होते तुम्ही ते का हटवला व तसेच वर्ग देखील हटवले [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:३३, १ जून २०२३ (IST) :पान हटवले नाही, अभय नातू यांनी स्थानांतरित केले. तुम्ही निर्माण केले वर्ग हे अनावश्यक असून इंग्रजी वर्गाची नक्कल होती. तसेच अजून काही वर्गात दुरुस्ती करणे आवश्यक आहे. तूर्तास तुम्ही लिखाण करावे. वर्ग दुरुस्ती परत करता येईल. आणि हो, बरेच लेख हे भाषांतरित करताना अशुद्ध मराठीत लिहिले जात आहेत. अपेक्षा आहे तुमचे लेख आरामात वाचून, पुनर्लिखाण. कराल. [[मोहम्मद पैगंबर यांच्या बायका ]] मधील प्रस्तावना/ पाहिला परिच्छेद पहावा, तो मी दुरुस्त करण्याचा प्रयत्न केला आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३३, २ जून २०२३ (IST)का ::होय, [[मोहम्मद पैगंबर यांच्या बायका]] हा लेख सध्या अपूर्ण आहे... अमराठी तर ठीक आहे परंतु वर्ग अनावश्यक आहे हे आपण कोणत्या आधारावर ठरवतात? [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) ०८:३९, ३ जून २०२३ (IST) :::अनेक कारणे आहेत. :::उदाहरणार्थ: वर्ग:अरबी भाषेतील मजकूर असलेले लेख - हा वर्ग त्याच लेखात जोडता येतो ज्यात अरबी भाषेतील विविध आयात, मोठा परिच्छेद लिहिलेला आहे. एक दोन शब्द अरबी भाषेत असतील तर त्याची गरज नाही. तसेच अनेक लेखात जर अरबी भाषेतील उतारे असतील तरच वर्ग बनवायचा असतो. त्या व्यतिरिक्त लेख नाव कसे ठेवायचे यासाठी इतर नावे तपासावित, जसे की हिंदी भाषेतील मजकूर / हिंदीतील मजकूर / हिंदी भाषेमधील मजकूर वगैरे वगैरे. हे वेगवेगळे अस्तित्वात असलेले वर्ग पाहून त्याला मिळता जुळता वर्ग बनवावा. याही पेक्षा महत्वाचे म्हणजे असा कोणता इतर वर्ग आहे का हे देखील पाहावे लागते. असे अनेक मुद्दे असतात. या करिता आपण केवळ लेख लिहावा आणि उपलब्ध असलेला वर्ग जोडावा. जर नवीन वर्गाची गरज असेल तर @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] जोडतील.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५३, ३ जून २०२३ (IST) ::::[[सदस्य:संतोष गोरे|@संतोष गोरे]] सांगितल्या बद्दल ध्यवाद, वर्ग जोडण्या बाबत मी @अभय नातू यांना कळवीन, परंतु एक वर्ग जोडणे आवश्क आहे "इस्लामी दिनदर्शिकेचे महिने " [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:१५, ३ जून २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:०७, २६ जुलै २०२३ (IST) </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == लेख नाव बदल == कृपया [[उस्मानाबाद]] आणि [[जेसलमेर]] ही पाने [[धाराशिव]] आणि [[जैसलमेर]] या नावांकडे स्थानांतरित करावी. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:५७, ७ ऑगस्ट २०२३ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:११, ७ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::जसे संदेश यांनी औरंगाबाद लेखाचे छत्रपती संभाजीनगर नावास स्थानांतरण केले, तसे वरील दोन्ही लेख अजून योग्य नावास स्थानांतिरत झाले नाहीत. कृपया ते करावे, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:५६, ८ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[अ‍ॅन फ्रँक]] हा लेख सुद्धा [[ॲन फ्रँक]] या अचूक व योग्य नावाकडे स्थानांतरित करावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:१०, ११ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[अंदमान आणि निकोबार]] या लेखाचे [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] या बरोबर नावाकडे स्थानांतरण करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:५९, २६ ऑगस्ट २०२३ (IST) :का, अंदमान आणि निकोबार बेटे ? अचूक नाव कोणते आहे?- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:५७, २६ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::दोन्ही नावे योग्य आहेत, कोणत्याही एका नावाकडे स्थानांतरित करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४१, २७ ऑगस्ट २०२३ (IST) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/10&oldid=25451576 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == परतावा == आपण हे पृष्ठ परत करू शकता [[सुशोभन सोनू रॉय]] किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो ? मराठी वृत्तपत्रांमध्येही त्यांच्या बातम्या आहेत। [[विशेष:योगदान/110.224.16.31|110.224.16.31]] १६:५४, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) :क्षमा असावी, सदरील व्यक्ती ही अजून लेख लिहिण्या इतपत उल्लेखनीय नाही. सबब सध्या तरी यावर लेख लिहिला जाऊ शकत नाही.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:२१, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) == नमस्कार... == नमस्कार [[सदस्य:Fulabai chavan|Fulabai chavan]] ([[सदस्य चर्चा:Fulabai chavan|चर्चा]]) १४:४८, २९ सप्टेंबर २०२३ (IST) :नमस्कार :- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३५, २९ सप्टेंबर २०२३ (IST) ::दादोजी खोमणे हे मराठी पेज मी तयार केले आहे तर त्यात लोकं सारखे बदल करत आहेत....तर..ते पृष्ठ लॉक की करावे...ते मला कळेल का.. [[सदस्य:Fulabai chavan|Fulabai chavan]] ([[सदस्य चर्चा:Fulabai chavan|चर्चा]]) १६:२८, २ नोव्हेंबर २०२३ (IST) :::नमस्कार, विकिपीडिया वरील कोणताही लेख, कोणीही संपादित करू शकतो. अशाच प्रकारे त्यात अतिरिक्त माहितीची भर टाकली जाते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:०३, २ नोव्हेंबर २०२३ (IST) == बॉटफ्लॅग == [[सदस्य:CommonsDelinker]] यांस इंग्लिश विकिपीडियावर बॉटफ्लॅग दिलेला आहे, त्यानुसार मराठी विकिपीडियावर सुद्धा त्यांना बॉटफ्लॅग देण्यात यावा म्हणजे त्यांची संपादने 'अलीकडील बदल' येथे दिसणार नाहीत, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १८:४३, २० जून २०२३ (IST) :करायला काही हरकत नाही. परंतु खरे तर याची संपादने अत्यल्प असून, याद्वारे एखाद्या लेखातून चित्र हटवल्याचे निदर्शनास येताच तिथे नवीन चित्र जोडता येते. सबब या दृष्टिकोनातून याला बॉट फ्लॅग नाही दिला तरी चालेल असे मला वाटते. तसेच @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], कडे बॉट फ्लॅग चा अधिकार आहे. तेव्हा त्यांनी यावर आपले मत व्यक्त करावे असे मला वाटते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:४७, ९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::संतोष गोरे यांच्याशी सहमत. अद्याप या बॉटच्या कामाचा उपद्रव वाटत नाही. अधिक बदल होउन त्यामुळे इतरांचे बदल सारखे झाकले जाऊ लागले तर बॉटफ्लॅग देउयात. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०६, ९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.'' [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]] <big>Dear all,</big> <big>The '''[[:m:Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !</big> <big>The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same! </big>'''<big>Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|"Here"]] to Organize/Join a WAM Event.</big>''' '''1. Propose "Focus Theme" related to Asia !''' If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your "Focus Theme" by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2]. '''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.''' Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs & Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023. '''3. More flexible campaign time''' The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community. '''Timetable''' * October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year * October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023. * Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia. * November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.) * January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia. * March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team * April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event. For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4]. <big> We look forward to your participation. Cheers!!! WAM 2023 International Team</big> [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023 [2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event [4] info@asianmonth.wiki </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&oldid=25753309 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> What are your plans to arrange Asian Month 2023 Marathi? I am interested to participate. [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:२९, २१ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :@[[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]], नमस्कार, आपल्या सहभाग आणि उत्कंठेबद्दल धन्यवाद. लवकरच या प्रकल्पाबद्दल मराठी विपी वर सूचना देण्यात येईल. :cc:@[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] आणि @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] :- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:०३, २२ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == नोव्हेंबर मुखपृष्ठ सदर == नमस्कार, नोव्हेंबर महिन्यात बदलून [[हंपी]] हा लेख सदर करावा असे सुचवत आहे. कृपया या लेखावर एकदा नजर घालावी व उचित बदल करावेत ही विनंती. [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ_सदर_लेख_नामनिर्देशन#हंपी]] धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:१६, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) :नमस्कार, लेख विस्तृत आणि सुंदर आहे, परंतु यात लाल दुवे तसेच भाषांतरामुळे काही व्याकरणाच्या चुका देखील झाल्या आहेत. तसे प्रमाण कमीच आहे. लेख बऱ्यापैकी व्यवस्थित झाला असे वाटले की मी आपल्याला तसे कळवतो. सध्या मी थोडा व्यस्त असल्याने, काम थोडे हळू हळू होईल असे वाटते.:- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:३५, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::@[[सदस्य:Nitin.kunjir|Nitin.kunjir]] नमस्कार, यात आपले योगदान पण दिसून येत आहे. कृपया सदरील लेखावर एक नजर फिरवावी आणि काय कमी जास्त आहे ते सुचवावे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:४२, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आकाराम दादा पवार यांच्या विकिपीडिया पानाच्या पुनर्स्थापनेची विनंती == नमस्कर, काहि दिवसा अघोधर "[[आकाराम दादा पवार]]" या बद्दलच्या विकिपीडिया पानाला संदर्भांच्या अभावी हटवले आहे. मात्र, माझ्या मते, लिहिलेल्या माहितीची अचूकता सिद्ध करू शकणारे पुरेसे संदर्भ आहेत. [[आकाराम दादा पवार]] यांनी लोकांसाठी आणि देशासाठीही मोलाचे योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या कार्याबद्दल लोकांना माहिती असणे महत्त्वाचे आहे. मी विनंती करते की तुम्ही विकिपीडिया वर पान पुनर्स्थापीत करा . जर आवश्यक असेल तर, माहितीला आधार देणारे अतिरिक्त संदर्भ देण्यासाठी मी तयार आहे.[[आकाराम दादा पवार]] सारख्या व्यक्तींचे सकारात्मक योगदान ओळखणे आणि त्यावर प्रकाश टाकणे महतवाचे आहे . या विषयाकडे तुमचे लक्ष दिल्याबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:Manasi.M.Pawar|Manasi.M.Pawar]] ([[सदस्य चर्चा:Manasi.M.Pawar|चर्चा]]) १३:५०, १५ डिसेंबर २०२३ (IST) :{{साद|Manasi.M.Pawar}}, नमस्कार, आपल्या सदरील लेखावर संदेश हिवाळे यांनी [[सदस्य_चर्चा:Sandesh9822#Request_for_Reinstatement_of_"Akaram_Dada_Pawar"_Marathi_Wikipedia_Page| त्यांच्या चर्चा पानावर]] उत्तर दिले आहे. काही शंका असतील तर तेथे पुढील चर्चा करू शकता. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:५९, १८ डिसेंबर २०२३ (IST) == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १२:२१, १८ जानेवारी २०२४ (IST) </div></div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ०३:५५, ४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == एक लेख जोडा == [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू]] या लेखात मला एक नाव जोडायचे आहे– 👉🏻[[हेगे गींगोब]]👈🏻, धन्यवाद! --[[सदस्य:Ayesha46|Ayesha46]] ([[सदस्य चर्चा:Ayesha46|चर्चा]]) ०८:१६, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :ठीक आहे जोडूया. याच सोबत [[फेब्रुवारी ४]] मध्ये मृत्यू या मथळ्या खाली आपण सदरील लेखनाव जोडू शकता.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:०८, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) ::सल्ल्याबद्दल धन्यवाद, तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे मी ते संपादन केले -- [[सदस्य:Ayesha46|Ayesha46]] ([[सदस्य चर्चा:Ayesha46|चर्चा]]) २३:००, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == कृपया इतर संपादकांना मदत करा == आपण अलीकडे [[सदस्य:Sohan wankhade]] यांचे सदस्य पान (Userpage) [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%3ASohan_wankhade&diff=2326837&oldid=2326800 पूर्णपणे रिक्त केले] होते [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%3ASohan_wankhade&diff=2327312&oldid=2327310 ते ही अनेक वेळा]. आपले कारण "विकिपीडिया चा वैयक्तिक वापर" होते. मी तुमचे लक्ष [[:en:WP:UPYES|WP:UPYES]] वर आणू इच्छितो, हे धोरण प्रत्येक विकिपीडियाच्या सदस्य पानांवर लागू होते (दुर्दैवाने ते मराठी विकिपीडियावर अस्तित्वात नाही, पण तरीही मराठी विकिपीडियावर लागू होते.) त्यात स्पष्टपणे "Non-article Wikipedia material such as reasonable Wikipedia humor, essays and perspectives, personal philosophy, comments on Wikipedia matters allowed" लिहिले आहे. त्यामुळे तुम्ही जे केले त्याऐवजी काही मजकूर तिथेच राहू द्यायला हवे होते आणि त्याला समजावून सांगायला हवे होते. तसे, मी ते केले आहे. धन्यवाद. (You recently had completely blanked User:Sohan wankhade's userpage multiple times. Your reason was "विकिपीडिया चा वैयक्तिक वापर". I would like to bring your notice to [[:en:WP:UPYES|WP:UPYES]], a policy applicable to all wikipedias' userpages (unfortunately it doesn't exist in marathi wikipedia, but is still applicable). It clearly says "Non-article Wikipedia material such as reasonable Wikipedia humor, essays and perspectives, personal philosophy, comments on Wikipedia matters allowed'. So you should rather have let some content stay there and explain him why you reduced it. By the way, I have did it. Thank you.) [[सदस्य:ExclusiveEditor|<span style="background:Orange;color:White;padding:2px;">Exclusive</span><span style="background:black; color:White; padding:2px;">Editor</span>]] [[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|_{Notify Me!}]] [[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] १९:४३, १२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :{{साद|ExclusiveEditor}}नमस्कार, कृपया काही अतिरिक्त खुलासे कराल तर फार बरे होईल. :# ''कृपया इतर संपादकांना मदत करा'' - आजपर्यंत मी कुणाकुणाला मदत केली नाही त्यांची नावे येथे नमूद करावीत. :# ''Redundancy'' - आपण येथील संपादन सारांश मध्ये Redundancy (म्हणजे अतिरेक) असे नमूद केले आहे. मी नक्की कशाचा अतिरेक केला आहे? :# ''ते ही अनेक वेळा'' - मी नक्की सदरील सदस्याचे सदस्य पान कितीवेळा रिकामे केले याची निश्चित संख्या येथे नमूद केल्यास अजून बरे होईल. :# ''आणि त्याला समजावून सांगायला हवे होते. तसे, मी ते केले आहे'' - आपण Sohan wankhade यांचे चर्चा पान तपासले आहे का? उलट मी तरी त्यांना एकवेळा सूचना दिली आहे; आपण कधी आणि कुठे दिलीय? :::: अपेक्षा आहे की योग्य आणि मुद्देसूद उत्तरे द्याल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:१८, १२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) तुमच्या प्रश्नाची उत्तरे: # मी सहमत आहे की तुम्ही इतरांना मदत करण्यासाठी खरोखरच एक प्रशंसनीय काम केले आहे आणि "'''कृपया इतर संपादकांना मदत करा'''" हे शीर्षक अंशतः चुकीचे असू शकते, परंतु मला असे म्हणायचे आहे की फक्त या एका प्रकरणात तुम्ही User:Sohan wankhade यांशी बोलायला हवे होते. # तुमच्या चर्चा पानावरील माझे दुसरे संपादन तांत्रिक(Technical) होते, ज्यात मी माझी 'डिझाइनशिवाय डुप्लिकेट स्वाक्षरी' काढून टाकली. त्यामुळे माझे संपादन सारांश 'Redundancy' होते आणि तुमच्याशी संबंधित नव्हते. # मी तुमचे पहिले संपादन "'''पूर्णपणे रिक्त केले'''" या शब्दासह ''विकिलंक'' केले आहे आणि सोबतच '''"ते ही अनेक वेळा'''" तुमच्या पुन्हा रिक्त केलेल्या संपादन सोबत ''wikilink'' केले होते. अशा प्रकारे मी तुमच्या दोन्ही संपादनांचा अप्रत्यक्षपणे उल्लेख केलेले आहे. # तुम्ही त्याला (UserːSohan Wankhade) सांगायला हवे होते की वापरकर्ता पानावर फक्त '''काही''' विकिपीडिया संबंधित नसलेल्या सामग्रीला '''परवानगी आहे'''. तुम्ही त्याच्यासाठी [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|चुकीचा धोरणात्मक लेख]] देखील जोडले आहे, कारण त्यात त्याच्या प्रकरणाचा (कविता) कुठेही उल्लेख केलेला नाही, पण स्वत: लिहिलेल्या कवितांना परवानगी नाही या निष्कर्षावर तुम्ही कसे पोहोचलात हे देखील त्याला सांगितले नाही. # ''आपण कधी आणि कुठे दिलीय (सूचना)?''- कृपया माझे संपादन सारांश पहा: [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:Sohan_wankhade&action=history UserːSohan wankhade's history] आणखी दोन गोष्टीː * मी मान्य करतो की मी लिहिण्यासाठी मशिन ट्रान्सलेशन वापरतो कारण मराठीत टाईप करण्यास खूप वेळ लागतो, तथापि मला मराठी माहित आहे, आणि माझे लेखन पुरेसे वाचनीय आहे. *मला तुमच्याशी वाद घालायचे नाही आणि तूम्ही माझे शत्रूही नाही आहात. मला फक्त तूम्च्याकडे या घटनेची नोंद करायची होती, आणि नवीन वापरकर्त्यांना ते स्वतः समस्याग्रस्त आहेत असे वाटणार नाही याची खात्री करून घ्यायची आहे कारण त्यांना असे वाटल्यास ते मदत करणार नाहीत. (कोणतेही शब्दलेखन चुकीचे असल्यास क्षमस्व.) [[सदस्य:ExclusiveEditor|<span style="background:Orange;color:White;padding:2px;">Exclusive</span><span style="background:black; color:White; padding:2px;">Editor</span>]] [[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|_{Notify Me!}]] [[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] १५:५७, १३ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :* ३. ''पूर्णपणे रिक्त केले'' आणि ''ते ही अनेक वेळा'' - माफ करा, दोन वेळा (twice) आणि अनेकवेळा (multiple times) यात फरक आहे. मी सदरील सदस्याचे सप्टेंबर २०२३ मध्ये सदस्य पान केवळ दोन वेळा रिक्त केले आणि त्याच सोबत त्यांच्या चर्चा पानावर एक सूचना टाकली होती. त्यानंतर देखील सदरील सदस्य स्वतःचे सदस्य पान पुन्हा पुन्हा संपादत होते. जास्त गंभीर सूचना दिल्यास सदस्य विकिपीडियावर येणे कमी करू शकतो, म्हणून मी त्यांच्या कडे थोडे दुर्लक्ष केले. माझ्या मते असे करणे योग्य होते. :* ४. ''वापरकर्ता पानावर फक्त काही विकिपीडिया संबंधित नसलेल्या सामग्रीला परवानगी आहे. तुम्ही त्याच्यासाठी चुकीचा धोरणात्मक लेख देखील जोडले आहे'' - कृपया बारकाईने निरीक्षण करावे, सदरील सदस्य सात वर्षांपासून विकिपीडियावर असून या पूर्ण कार्यकाळात त्यांनी मराठी विपी वर आजपावेतो तब्बल २० संपादने केली असून ती सर्व केवळ स्वतःच्या सदस्य पानावरील आहेत. त्यांनी अजून एकही उपयुक्त संपादन केलेले नाही. याचा अर्थ सदरील सदस्य विकिपीडियाचा वापर [[अनुदिनी]] (personal blog) प्रमाणे करत आहे. यासाठी आपण त्यांच्या विकिमिडिया वरील संपादनाचा [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/Files_uploaded_by_Sohan_wankhade हा इतिहास] पहावा. येथे त्या ठिकाणच्या प्रचालकानी Out of Scope, personal photo असा शेरा दिला आहे. हेच माझे म्हणणे मराठी विपी वरील संपदानाबाबत आहे. यासाठी मी तुम्हाला दोन दुवे देतो, इंग्रजी [[en:Wikipedia:User pages#What may I not have in my user pages?|What may I not have in my user pages?]] (तुम्हाला इंग्रजीचा सराव जास्त आहे म्हणून) आणि मराठी [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे#विकिपीडिया म्हणजे ब्लॉग, वेबस्पेस पुरवठादार कंपनी, सोशल नेटवर्क संकेतस्थळ अथवा कुणाचे स्मारक संकेतस्थळ नव्हे|विकिपीडिया म्हणजे ब्लॉग, वेबस्पेस पुरवठादार कंपनी, सोशल नेटवर्क संकेतस्थळ अथवा कुणाचे स्मारक संकेतस्थळ नव्हे]]. सदरील नियम मला जास्त महत्वाचा वाटतो. माझा सारांश - सदस्य विपिवर योगदान देत असल्यास त्याचा हेतू शुद्ध मानल्या जाऊ शकतो. अशा वेळी त्याने सदस्य पानावर माहिती चौकट साचा जोडणे, सुविचार, आपला विपत्र पत्ता देणे, फेसबुक सहित इतर समाज माध्यमांचे दुवे देणे चालू शकते (जसे की तुम्ही म्हणत आहात). परंतु जर तो केवळ सदस्य पानावर वारंवार संपादन करत असेल तर तो हेतू पूर्वक ब्लॉग प्रमाणे विपीचा दुरुपयोग करत असतो. :: ''वि. सु. - सप्टेंबर २०२३ पासून मी सदरील सदस्यांकडे ([[सदस्य:Sohan wankhade]]) दुर्लक्ष केले होते. परंतु तुम्ही आज तब्बल सहा महिन्यांनी अनाकलनीय रित्या त्यांची बाजू मांडत आहात म्हणून आता त्यांच्यावर जास्त लक्ष दिल्या जाईल. कदाचित ते प्रतिबंधित देखील होऊ शकतील. -:[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:३८, १४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०१:०४, १४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == Translation help == Hi, can you please translate (localize per your wiki) [[सदस्य:CampWiz Bot/wlf.json|these summaries]] in Marathi for the bot? [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) १२:५४, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :Hi, as per my opinion, most of the part is already translated in Marathi. Translation of the table isn't necessary. @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] , am I right? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:१९, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) ::Just to confirm, are you talking about the edit summaries listed in [[सदस्य:CampWiz Bot/wlf.json]]? [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) १८:१८, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :::Yes. I am talking about the same. Which part do you want to translate in Marathi? As per my knowledge the table is a software programming language, about which I have no idea. For more kindly get the help from @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] or @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], they may help you. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:३७, २३ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०२:०५, ३० मार्च २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुहानी भटनागर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १६:३०, २ जून २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २०:३०, २ जून २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुहानी भटनागर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = 91 words) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २३:३०, ८ जून २०२४ (IST) == राजगड तालुका मॅप Add करा == https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/Velhe_tehsil_in_Pune_district.png [[विशेष:योगदान/2401:4900:550F:B8F7:75A6:5EFE:80ED:A4BA|2401:4900:550F:B8F7:75A6:5EFE:80ED:A4BA]] ०९:५१, १७ ऑगस्ट २०२४ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५४, १७ ऑगस्ट २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. [[विशेष:योगदान/2401:4900:5195:ABC6:CC09:F959:C113:F5B9|2401:4900:5195:ABC6:CC09:F959:C113:F5B9]] १४:१९, ३१ ऑगस्ट २०२४ (IST) :प्रिय अनामिक सदस्य, प्रथम आपण सनोंद प्रवेश करून येथे चर्चा करावी. आपला ip अंकपत्ता नियमित बदलतो, तसेच सनोंद प्रवेश नसल्यास तुमच्याशी चर्चा करता येत नाही. सबब येथे सनोंद प्रवेश करून चर्चा करावी. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:२८, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == [[अनंतराव थोपटे]] [[विशेष:योगदान/2401:4900:36C4:605A:DD7E:3A78:DE79:8176|2401:4900:36C4:605A:DD7E:3A78:DE79:8176]] १३:१६, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) :प्रिय अनामिक सदस्य, प्रथम आपण सनोंद प्रवेश करून येथे चर्चा करावी. आपला ip अंकपत्ता नियमित बदलतो, तसेच सनोंद प्रवेश नसल्यास तुमच्याशी चर्चा करता येत नाही. सबब येथे सनोंद प्रवेश करून चर्चा करावी. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:२८, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == विनाकारण माहिती आणि संदर्भ खोडल्याबद्दल == हुंडा या लेखात मी काही माहिती जोडली होती. ती माहिती खोडण्याचे काहीही सबब किंवा कारण दिलेले नाही. माहिती चुकीची होती का? याचा खुलासा आपण करावा [[सदस्य:Ranjeetrao.Deshmukh|Ranjeetrao.Deshmukh]] ([[सदस्य चर्चा:Ranjeetrao.Deshmukh|चर्चा]]) २०:५२, १३ सप्टेंबर २०२४ (IST) :# नमस्कार, काहीतरी कारण असेल म्हणून माहिती उडवली असेल ना, मग तिथे विनाकारण हा शब्द योग्य आहे का? असो, विषय बदलायला नको. :#आपण अनेक लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडली आहे. मुळात बशीर मोमीन कवठेकर या एकाच लेखात ती माहिती जोडणे अपेक्षित आहे. वेडात मराठे वीर दौडले सात हा चित्रपट बशीर मोमीन कवठेकर यांच्या कादंबरीवर आधारित आहे सबब, तिथे माहिती जोडणे ठिक आहे. परंतु आपण [[हुंडा]] आणि [[भारतातील हुंडा प्रथा]] या दोन लेखात समान मजकूर जोडलात, हे अयोग्य आहे. हुंडा हा शब्द जिथे जिथे आला तिथे लगेच एकसमान माहिती जोडणे हे अपेक्षित नाही. :#आपण [[भारतातील हुंडा प्रथा]], [[हुंडा]], [[मराठी रंगभूमी]], [[आणीबाणी (भारत)]], [[वेडात मराठे वीर दौडले सात (चित्रपट)]], [[नाटक]], [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]], [[इ.स. २०२१]] तसेच [[इ.स. १९४७]] या लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडली आहे. या पैकी [[वेडात मराठे वीर दौडले सात (चित्रपट)]], [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]], [[इ.स. २०२१]] तसेच [[इ.स. १९४७]] या लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडणे हे योग्य आहे. परंतु बशीर मोमीन कवठेकर यांनी केलेले विविध कार्य प्रत्येक वेगवेगळ्या लेखात जोडण्या ऐवजी बशीर मोमीन कवठेकर या एकाच जोडणे अपेक्षित आहे. तरीही मी केवळ हुंडा आणि भारतातील हुंडा प्रथा या दोन लेखातील माहिती तितकी उडवली आहे. कृपया कवठेकर यांची योग्य ती विश्वकोशीय माहिती आपण त्यांच्या नावातील लेखात जोडताल असे अपेक्षित आहे. :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:५०, १३ सप्टेंबर २०२४ (IST) ::नमस्कार, ::आधी माहिती खोडताना त्याचे कारण दिले नव्हते म्हणूनच विनाकारण म्हटले. एखाद्याला व्याकरण आवडणार नाही, एखाद्याला भाषातले शब्द प्रयोग आवडणार नाहीत ..असं बरच काही असू शकते. त्यामुळे, विशेषता, दुसऱ्याची माहिती जेव्हा आपण खोडतो तेव्हा थोडेसे स्पष्टीकरण देणे उचितच ठरेल. ::वाचक जेव्हा विकिपीडियावर कोणताही विषय वाचतो तर तेव्हा एकसंध आणि परिपूर्ण माहिती तेथे उपलब्ध असेल तर ते वाचकास निश्चितच फायद्याचे ठरते. त्यामुळे असे माहिती किंवा संदर्भ जोडणे यात गैर काही नाही. [[सदस्य:Ranjeetrao.Deshmukh|Ranjeetrao.Deshmukh]] ([[सदस्य चर्चा:Ranjeetrao.Deshmukh|चर्चा]]) २१:१५, १७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == [[अनंतराव थोपटे]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १४:२३, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) [[अनंतराव थोपटे]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १४:२७, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) :@[[सदस्य:राहुलया|राहुलया]], नमस्कार, अनंतराव थोपटे या लेखात माहिती चौकट जोडली आहे. आपण ती व्यवस्थित भरावी. काही शंका निर्माण झाल्या तर त्या येथे विचाराव्यात. कोणतीही घाई करू नये. तसेच सदरील लेख हा भाषण किंवा व्यक्ती चरित्र लिहल्या सारखा झाला आहे. जमल्यास [[विलासराव देशमुख]] या लेखाचा अभ्यास करून त्या प्रमाणे अनंतराव थोपटे हा लेख लिहावा. भाषा शैली विश्वकोशीय असावी, ललित लिखाण किंवा भाषणा प्रमाणे नसावी. योग्य ते संदर्भ जोडावेत. विशेषणे तसेच स्तुतीसुमने टाळावीत. आणि हो चुका होऊ द्या आपण त्या हळू हळू दुरुस्त करूया.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:१०, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे image upload करणे == <nowiki>https://atcbhor.com/img/founder.jpg</nowiki> [[विशेष:योगदान/2401:4900:5030:448E:4CF9:B046:7915:EB80|2401:4900:5030:448E:4CF9:B046:7915:EB80]] १६:१०, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर image upload करणे == <nowiki>https:[[//atcbhor.com/img/founder.jpg</nowiki>]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १६:२६, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) :@[[सदस्य:राहुलया|राहुलया]], आपण सनोंद (म्हणजे लाँग इन) करून येथे संपादने करावीत. अन्यथा ना लेख व्यवस्थित होईल ना तुम्हाला मार्गदर्शन करता येईल. यापुढे दक्षता घेणे. आणि हो अकारण चुकीची संपादने चालूच ठेवल्यास कोणताही प्रचालक सदरील लेख कायम उडवेल, सबब सूचनांकडे दुर्लक्ष करू नये. याच बरोबर कोणत्याही संकेतस्थळावरील चित्र येथे जोडता येत नाही. यासाठी विकिमिडियावर ते उपलब्ध असावे लागते, आणि तेही स्वतः काढलेले प्रताधिकार मुक्त (म्हणजे कॉपी राईट फ्री) असावे लागते.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:२६, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- सदस्य:Betty2407@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- सदस्य:Biplab Anand@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ११:५४, २६ जानेवारी २०२५ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मार्गदर्शन हवे == ०१) मजकूर लिहून तो publish करत असताना, मराठी अनिवार्यता असा संदेश येत आहे. तो का? ते कळत नाहीये. कारण मजकूर मराठीमध्येच लिहीत आहे. तसा संदेश आल्यावर काय करावे? ०२) एखादा ब्लॉग official असेल तरीही त्याचा संदर्भ दिलेला चालत नाही का? (तेव्हाही 'मराठी अनिवार्यता' असा संदेश येत आहे. आणि मग dismiss करावे लागत आहे.) तुमच्या admin ला कळवा असे त्यात नमूद केले आहे. ते कोणाला व कसे कळवायचे हे कळत नाहीये. कृपया मार्गदर्शन करावे, ही विनंती. धन्यवाद! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १५:२५, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) :सदरील अडचण [[ज्युडिथ टायबर्ग]] साठीची आहे का? मजकूर जोडताना त्यात संदर्भ नीट जोडला होता का? कदाचित त्यात काही गल्लत झाली असेल. मराठी विकिवर ब्लॉग आणि यूट्यूब वरील विशिष्ट लिंक पोस्ट होत नाहीत. जर ब्लॉग जोडायचा असेल तर माहिती चौकट किंवा बाह्य दुवे मध्ये जोडला जाऊ शकतो, इतरत्र नाही.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:००, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::ता.क. तुम्ही संपादन करत असताना जुडिथ, थिओसिफिकल तसेच असे काही शब्द संपादन गाळणीने नेपाळी किंवा इतर भाषिक म्हणून ओळखल्या. याच सोबत वर्डप्रेसचा दुवा स्व प्रकाशित ब्लॉग म्हणून ओळखला. यावर उपाय म्हणजे इंग्रजी शब्द मराठी अक्षरात लिहिताना थोडे बहुत बदल करून लिहिणे. तसेच वर्डप्रेस किंवा इतर तत्सम दुवे जोडणे टाळावेत. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:१०, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::०१) हो, त्याच लेखाबाबत ही अडचण येत आहे. संदर्भ म्हणून ब्लॉग जोडायचा असेल तर कसे करावे? ::०२) <u>काही शब्द संपादन गाळणीने नेपाळी किंवा इतर भाषिक म्हणून ओळखल्या.</u> - मी काम तसेच पुढे चालू ठेवू ना? काही अडचण नाही ना? ::०३) <u>तसेच वर्डप्रेस किंवा इतर तत्सम दुवे जोडणे टाळावेत....</u> ते संदर्भ वगळता येण्यासारखे नाहीयेत. कारण त्यावरच अधिक authentic data उपलब्ध आहे. काय करावे? ::धन्यवाद! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २०:५८, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) :::इतर भाषिक शब्द म्हणून जरी सूचना आली तरीही आपण काम चालू ठेवावे. काही हरकत नाही. वर्डप्रेस, समाज माध्यमे (सोशल मीडिया) आणि इतर सर्व अनुदिनी (ब्लॉग) संदर्भ म्हणून अजिबात जोडू नका. संदर्भ लगेच नाही मिळाला तरी चालेल.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१५, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::::ठीक. धन्यवाद!! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १०:३९, ७ फेब्रुवारी २०२५ (IST) == Khadaan (Marathi translation) == @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], I was editing the Marathi version of the article Khadaan [https://mr.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributions-page&from=en&to=mr&page=Khadaan&targettitle=%E0%A4%96%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8&revision=1275487694 <nowiki>[1]</nowiki>]. I shall be greatly obliged if you see the technical faults here and publish it. Thank you [[सदस्य:Chachajaan|Chachajaan]] ([[सदस्य चर्चा:Chachajaan|चर्चा]]) १९:०५, १३ फेब्रुवारी २०२५ (IST) == टूल == कॉपी आहे कि नाही चेक करण्यासाठी Tool असेल तर लिंक द्या सर [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १७:१४, ४ मार्च २०२५ (IST) :https://copyvios.toolforge.org/?lang=mr :फक्त एवढी काळजी घेणे की विकिपीडियावरून इतरत्र देखील मजकूर कॉपी पेस्ट केलेला असू शकतो. त्यामुळे इतर संकेतस्थळावरून विपी वर आलाय का विपी वरून इतरत्र गेलाय, याचा निर्णय विचार करून घ्यावा.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५३, ४ मार्च २०२५ (IST) == नारी शक्ती पुरस्कार विजेते == नमस्कार, तुम्ही नारी शक्ती पुरस्कार विजेत्यांवरील लेख तयार करीत असलेले पाहून आनंद झाला. या प्रत्येक विजेत्या आपल्या समाजासाठी उदाहरण आहेत. त्यांच्यावर लेखांद्वारे प्रकाशझोत घातल्याबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:०१, १५ मार्च २०२५ (IST) :धन्यवाद सर.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:५५, १५ मार्च २०२५ (IST) == Files without a license == Hi! It seems that you are the only one that is deleting files without a license. You may have told me earlier but what is the reason that you (or someone else) does not delete all of the files in one massdelete? If it is because of the flooding of recent changes then [[:m:Meta:Flood flag]] could be a solution. Or is the reason that you are doing some checks of the files before you delete them? [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:१५, १६ मार्च २०२५ (IST) :Hi, my english is not so fair. So kindly ignore my mistakes. :# I have no bot as well don't know how to use it. :# there may be flooding of in recent changes. :# And yes I check properly every file before deleting it. ::That's why it takes more time. :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:५४, १६ मार्च २०२५ (IST) :: Thank you! Your English is good enough for me. I'm not a native English speaker either :-) And even if I was I would not care about any errors. :: You do not need a bot to delete files faster. You can use a script (see tip at [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]). But you would still flood recent changes unless you get flood flags implemented here. :: Checking files manually takes a lot of time. Too bad the other admins does not help you. Have you found any errors so far? If there are any known types of errors I might be able to have my bot remove the deletion template from similar files. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:१२, १७ मार्च २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:MGA73|MGA73]] thanks for your valuable suggestion. Still now there are two problems. :::# it's flooding in recent changes. :::# as an admin, I am checking each and every file before deleting. ::::So, still it will take some time from my side. Once again thanks for your support.- :::[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:०३, १७ मार्च २०२५ (IST) ::::As long as more files are fixed/deleted than new files are uploaded it is good :-) I will try to move more files to Commons ([[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons ]] / [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]). --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १५:१५, १७ मार्च २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[शकुंतला मजुमदार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १४:३४, २६ मार्च २०२५ (IST) == विकीडाटा कलम दुरुस्ती == कृपया, खालील पानांची विकीडाटा कलमे दुरुस्त करावीत. # [[:वर्ग:गुजरात विधानसभा]] # [[:वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभा]] # [[:वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुका]] # [[:वर्ग:दिल्ली विधानसभा निवडणुका]] # [[:वर्ग:बिहार विधानसभा निवडणुका]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:१७, २६ एप्रिल २०२५ (IST) :{{Done}} --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १३:२४, २६ एप्रिल २०२५ (IST) ::# [[:वर्ग:२००२ राष्ट्रकुल खेळ]] ::# [[:वर्ग:२०१० राष्ट्रकुल खेळ]] ::# [[:वर्ग:उल्हासनगर]] ::# [[:वर्ग:कंदहार]] ::# [[:वर्ग:बीजिंग]] ::# [[:वर्ग:क्वांगचौ]] ::# [[:वर्ग:मस्कत]] ::# [[:वर्ग:जेरुसलेम]] ::# [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:इराणमधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:झांबियामधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:सीरियामधील शहरे]] ::[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:००, २ मे २०२५ (IST) :::{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४१, ३ मे २०२५ (IST) ::::फक्त [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] साठी अचूक वर्ग सापडला नाही. कदाचित [[:en:category:Municipalities of Iceland|Municipalities of Iceland]] असावा. @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] नक्की सांगाल का. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४६, ३ मे २०२५ (IST) ::::: [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] मी दुरुस्त केले आहे, फक्त [[:वर्ग:इराणमधील शहरे]] चुकीच्या पानाशी जोडले आहे. [[:en:category:Cities in Iran]] हे योग्य पान आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:१०, ३ मे २०२५ (IST) {{साद|संतोष गोरे}} # [[:वर्ग:सुदानमधील शहरे]] # [[:वर्ग:कोसोव्होमधील शहरे]] # [[:वर्ग:कँडी]] # [[:वर्ग:मेरठ]] # [[:वर्ग:हंपी]] # [[:वर्ग:आग्रा]] # [[:वर्ग:जोरहाट]] # [[:वर्ग:बंगळूर]] # [[:वर्ग:जाफना]] # [[:वर्ग:गुवाहाटी]] # [[:वर्ग:प्रयागराज]] # [[:वर्ग:विजयवाडा]] # [[:वर्ग:बेळगांव]] # [[:वर्ग:गुलबर्गा]] # [[:वर्ग:अलीगढ]] # [[:वर्ग:फैजाबाद]] # [[:वर्ग:तुलूझ]] # [[:वर्ग:नीस]] # [[:वर्ग:बोर्दू]] # [[:वर्ग:लेंस]] # [[:वर्ग:कराची]] # [[:वर्ग:नेपियर]] # [[:वर्ग:वेलिंग्टन]] # [[:वर्ग:विशाखापट्टणम]] # [[:वर्ग:मोरोक्कोमधील शहरे]] # [[:वर्ग:पनामामधील शहरे]] # [[:वर्ग:गोवा राज्यातील शहरे व गावे]] # [[:वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील शहरे]] # [[शहाड]] # [[टिटवाळा]] # [[आसनगाव बुद्रुक]] # [[आसनगाव (डहाणू)]] # [[पळसदरी]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०६, ४ मे २०२५ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:०९, ११ मे २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[शकुंतला मजुमदार]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुकरी बोम्मागौडा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०६:३१, २९ एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुकरी बोम्मागौडा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[बीना शेठ लष्करी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वर्तिका नंदा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सीमा साखरे]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नसीरा अख्तर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुमिता घोष]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनुराधा नाईक]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अमृता पाटील]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १३:३०, २९ एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[लॉरेन पॉवेल जॉब्स]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[ए. सीमा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कलावती देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[दर्शना गुप्ता]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सोनिया जब्बार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुनीता देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अंबिका बेरी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ११:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[मिनी वासुदेवन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मुमताज काझी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[नंदिता शाह]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सुभा वारियर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मोनिका]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[निकिता ठुकराल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्नेहलता नाथ]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[बीना देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[चामी मुर्मू]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[लतिका ठुकराल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[प्रियंवदा सिंग]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[पुष्पा गिरिमाजी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[निल्झा वांगमो]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[कमल कुंभार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मीरा ठाकूर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मधु जैन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सीमा मेहता]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[बानो हरालू]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[दीपिका कुंडजी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[वनस्त्री]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[लक्ष्मी गौतम]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[नंदिता कृष्णा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[रेवण्णा उमादेवी नागराज]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्मिता तंडी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मालविका अय्यर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्वराज विद्वान]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनोयारा खातून]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[पी. कौसल्या]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नेहा किरपाल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १६:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] नमस्कार, [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५ |स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] प्रकल्पात मी जे लेख लिहिलेत ते [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५#नियम|नियमांना]] अनुसरून आहेत असे मला वाटते. कृपया पहिला नियम पाहावा, त्यानुसार 'लेख विस्तारित किंवा नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द असणे आवश्यक आहे.' यानुसार माझे सर्व लेख आहेत. परंतु आपण काही लेख रिजेक्ट केले आहेत अशी सूचना दिसून येत आहे. खुलासा कराल का..? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:०१, ३० एप्रिल २०२५ (IST) ::नमस्कार, मी वापरत असलेल्या [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/110 या] टूलमध्ये लेखात नव्याने जोडलेली शब्दसंख्या ३०० पेक्षा कमी दाखवत आहे (नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द). या कारणाने काही लेख नामंजूर केले आहेत, तथापि हा निकाल अंतिम समजू नये. टूल मधील त्रुटी शोधून लेखांना पुन्हा तपासले जाईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १८:२७, ३० एप्रिल २०२५ (IST) सादर केलेल्या काही लेखांची एकूण शब्दसंख्या (संदर्भातील शब्द वगळून) 300 पेक्षा कमी आढळून येत आहे. आणि असे लेख नामंजूर करण्यात आले आहेत. तथापि, माझ्याकडून मोबाईलवर संपादन करताना काही लेखांवर "300 पेक्षा कमी शब्द असल्याची टीप" टाकली गेली, प्रत्यक्षात ते 300 पेक्षा जास्त शब्दांचे व '''मंजूरही''' झालेले लेख आहेत. अनावश्यक ठिकाणी असलेली ती टीप काढून टाकली जाईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २१:११, ३० एप्रिल २०२५ (IST) :'नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द असणे आवश्यक आहे.' या नियमानुसार शब्द संख्या जरी ३०० भरली नाही तरी बाईट्स च्या नियमात सर्व लेख बसतात असे मला वाटते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:५२, ३० एप्रिल २०२५ (IST) ::ठीक. मी लवकरच सर्व लेखांची पुनर्तपासनी करेन. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ११:०७, ३ मे २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] Don't worry where the स्थिती = approved and note = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली. That is a system bug I feel because I am also facing the same. I will ask developer to fix it soon. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १९:०९, ३ मे २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सौरभ सुमन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या २६८ आहे) * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[उत्तरा पडवार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मीना शर्मा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वासु प्रिमलानी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कृष्णा यादव]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[छांव फाउंडेशन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[साधना महिला संघ]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २१:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[बीना शेठ लष्करी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वर्तिका नंदा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सीमा साखरे]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नसीरा अख्तर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुमिता घोष]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनुराधा नाईक]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अमृता पाटील]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[लॉरेन पॉवेल जॉब्स]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[ए. सीमा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कलावती देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[दर्शना गुप्ता]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सोनिया जब्बार]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुनीता देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अंबिका बेरी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिनी वासुदेवन]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[मुमताज काझी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[नंदिता शाह]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[सुभा वारियर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[मोनिका]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[निकिता ठुकराल]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[स्नेहलता नाथ]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[बीना देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १९:३०, ३ मे २०२५ (IST) == [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote]] == I see that you use the script to mass delete. That makes things easier :-) One of the users with many uploads is [[User:Archanapote]]. I have asked user to add a license because user was active. But I asked in English. If Archanapote confirm to be the photographer and confirm a license I can fix the files with my bot. Same if any other users are active. If you ask any users in local language and get a reply just let me know. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १९:४२, ८ मे २०२५ (IST) :{{झाले}}- sent her a message. Let's see what happens.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:५६, ८ मे २०२५ (IST) And now that you use "Files uploaded by ..." to delete files I have started removing those categories from all files with a license template. That should make it easier. I can also add a non-free template to logos. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:४५, १० मे २०२५ (IST) Removed... * Except [[:वर्ग:Files uploaded by Rahuldeshmukh101]] that seems to be active. So Rahuldeshmukh101 should be able to add a license. * Except [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote - cc]] that are all licensed Creative Commons but Archanapote could perhaps check the files. Perhaps you can leave a note to Rahuldeshmukh101 and skip those categories for now. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:०३, १० मे २०२५ (IST) :Thanks for your help. I need ''category:Files uploaded by...'' so that I can check and delete those files using the script to mass delete. And yes, it will be better if you make 50 to 100 files in each category.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:२२, १० मे २०२५ (IST) :: Okay. I will add a license to a number of logos first and then I can split up the files in smaller categories. Perhaps you can start with [[:वर्ग:Files uploaded by Kaustubh]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:३३, १० मे २०२५ (IST) Hi! Do you mean like with [[:वर्ग:Files uploaded by Bantee]] where I put files in smaller sub categories? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:१८, १४ मे २०२५ (IST) :Thanks, it will save my time and speed up the deletion.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०८, १४ मे २०२५ (IST) ::Okay I will make more categories like this soon. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १२:१७, १४ मे २०२५ (IST) The files I nominated for deletion are in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]] and I have only marked files that was unused when I marked them. The Files in "Files uploaded by..." also included files with a license but I removed them from the categories as written above. But I came to think that some files in "Files uploaded by..." may be in use. So my question is if you would like only to delete unused files or if you delete all unlicensed files? Since uploaders had months and years to add a license I doubt they will add one so the files should in my opinion be deleted even if in use. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:३०, १६ मे २०२५ (IST) :At presentI am deleting unused files, that's why I am spending more time to check every nominated file. I have no idea what to do with unlicensed used files. We will discuss it later after the deletion of unlicensed unused files. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:५३, १६ मे २०२५ (IST) :: In that case I will move all the unused files in subcategories of "Files uploaded by..." and leave the files in use in the top category. Then it will be easier for you to see which files are in use. :: Unlicensed files is a violation of [[:wmf:Resolution:Licensing_policy]] so they should be deleted too even if they are in use. So they have to be deleted at some point too. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:०६, १६ मे २०२५ (IST) Perhaps you could have a look at the files in [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १८:४६, २२ मे २०२५ (IST) :Those files are may be moved on commons. What to do? Do we have to delete them from mrwiki..? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:४३, २२ मे २०२५ (IST) :Just finished deleting category :Files uploaded by Maihudon. I think that this category includes files use on are.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:४४, २२ मे २०२५ (IST) ::It is much easier to clean up if we delete files locally that are also on Commons. About the files in use they should be in the top category and the unused in the sub categories. The category you mention is empty? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २२:५९, २२ मे २०२५ (IST) :::Emptied [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:०९, २४ मे २०२५ (IST) ::::Even [[:वर्ग:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] too cleared.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:२४, २४ मे २०२५ (IST) :::::Great! I added some more photos to the two categories. And I noticed that some photos were uploaded by Archanapote here and a few days later by Cherishsantosh. I do not know if it is the same user or what happend. I left a message at [[सदस्य_चर्चा:Archanapote#License,_source_and_author_on_your_uploads]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:५२, २४ मे २०२५ (IST) ::::::I marked the rest of the files to day and replaced the usage. So [[:वर्ग:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] should be ready to empty one last time. After that I will wait for the deletion of the files allready marked for deletion. When they are done we can figure out what to check next. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:२८, २५ मे २०२५ (IST) Hello! Great work deleting files!!! I have now marked more unused and unlicensed files for deletion. I stopped again because I noticed that the bot flag seems to be expired. The files are in sub categories of [[:वर्ग:Files not in use]] and [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:२६, २६ जून २०२५ (IST) :I think [[:वर्ग:Files not in use - delete]] is having movie poster with valid license, like [[:चित्र:Adgul Madgul 01.jpeg]]. Is it so?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:४२, १४ जुलै २०२५ (IST) :: Yes the license seems valid enough. But the file is not in use. And non-free files are only allowed if they are in use. If the file was removed from an article by a mistake it can be added again. But if it file is no longer needed it should be deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:१७, १४ जुलै २०२५ (IST) :::Recently I have removed ''Category:Files not in use - delete'' from three files, as those are in use, please check. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१८, १५ जुलै २०२५ (IST) :::: It is good that you check. I had a look at the three files and the files were added to an article after I nominated them for deletion. For example [[Special:Diff/2589153]]. So someone is checking the files that I nominate for deletion. If we could get that user to check the files before they are nominated for deletion it would be good. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:२८, १५ जुलै २०२५ (IST) ::::: I am now adding the files to [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]]. Maybe that will make our secret helper work on the files. I suggest not to delete the files now but wait a few weeks. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:३३, १६ जुलै २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] could you help to add files in respective pages please? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३८, १६ जुलै २०२५ (IST) :::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] मधील चित्रे योग्य त्या चित्रपटाच्या लेखात जोडता का, जेणेकरून ही चित्रे मराठी विकिपीडियावर तशीच ठेवता येतील.--[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:५९, १९ जुलै २०२५ (IST) ::::::::{{साद|संतोष गोरे}} हो जमेल तेवढे करतो नक्की. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:२४, १९ जुलै २०२५ (IST) :::::::::सौम्य स्मरण. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ११:०७, २२ जुलै २०२५ (IST) ::::::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], केले का काम? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०६:२४, २८ जुलै २०२५ (IST) :::::::::::{{साद|संतोष गोरे}} बहुतांशी सर्व छायाचित्रे योग्य त्या पानांवर जोडली आहेत, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:२८, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::::::::@[[सदस्य:MGA73|MGA73]] kindly check [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] as now most of the files are added in respective pages. Remaining should be now deleted. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १४:४३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] and [[User:संतोष गोरे]]. I have now removed the files that are in use. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:५६, ३ ऑगस्ट २०२५ (IST) I have added f:iles to [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]]. Mane are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them. Should I add the same deletion tag as on the other files? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ०१:५७, १६ जुलै २०२५ (IST) :[[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] isn't available. Kindly add [[: वर्ग:files not in use - delete]]. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०८:०६, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::Tiven2240 deleted the files so nothing left to do with those files :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ११:१५, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) == 1,000 == I noticed we are getting closed to 1,000 in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]. Next time you delete the number should get below that number! I hope you have a beer ready or maybe Solkadhi? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:१९, ३० मे २०२५ (IST) == Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners == [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia. To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted. Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only. If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help. Warm regards, [[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १५:५०, २१ जून २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28891702 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पारितोषिक क्रमांकाबाबत == नमस्कार, मला स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामध्ये पारितोषिक मिळाले असून त्यासाठी फॉर्म भरण्यास सांगण्यात आले आहे. त्यामध्ये एक प्रश्न - तुम्हाला कितव्या क्रमांकाचे पारितोषिक आहे असा आहे. पण मला अजून तशी कोणतीही मेल किंवा संदेश मिळालेला नाही. त्यामुळे फॉर्म भरण्यात अडचण आहे. मला ते कसे कळेल, कृपया सांगू शकाल का? धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:२१, २१ जून २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] तसेच @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]], नमस्कार, अजून विजेत्यांना कोणत्याही प्रकारचा संदेश देण्यात आलेला नाही. सबब वरील प्रश्न अनुत्तरित राहतोय. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:००, २१ जून २०२५ (IST) ::Please check [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results#Marathi_Wikipedia] [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:१५, २२ जून २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]], @[[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] आणि @[[सदस्य:Vikrantkorde|Vikrantkorde]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] प्रकल्पाचा वरील प्रमाणे निकाल जाहीर करण्यात आला आहे. कृपया नोंद घ्यावी.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:३१, २२ जून २०२५ (IST) ::::[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] या पानावर देखील सदस्यांची नावे नमूद केली आहेत.--[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १२:०१, २२ जून २०२५ (IST) ::::माहितीसाठी धन्यवाद. फॉर्ममध्ये तृतीय क्रमांकाच्या पारितोषिकाचा पर्याय दिलेला नाही. काय करावे? कृपया मार्गदर्शन कराल का? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १८:३२, २२ जून २०२५ (IST) :::::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] यांचे तिसरे बक्षीस आहे की उत्तेजनार्थ? कारण तिसऱ्या बक्षिसाचा पर्याय येत नाहीये. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:३१, २२ जून २०२५ (IST) ::::::Third prize (best article) is given to @[[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]]. Sorry to type in english. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:१२, २३ जून २०२५ (IST) :::::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ११:५२, २३ जून २०२५ (IST) :::::::नमस्कार, आपले उत्तर मिळाल्यानंतर विकिपीडियाकडून आलेला फॉर्म लगेच भरून पाठविला होता. पण त्यांच्याकडून अद्यापि काहीही उत्तर आलेले नाही. उत्तर अजून येणे अपेक्षित आहे की माझ्याकडून काही राहून गेले ते समजले नाही, म्हणून येथे विचारत आहे. तसदीबद्दल दिलगीर आहे. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १२:३५, १३ जुलै २०२५ (IST) ::::::::वेळ लागतो, बहुतेक एक भेट कार्ड (गिफ्ट व्हाउचर) येते. ज्याद्वारे आपण ऑनलाईन वस्तू खरेदी करणे किंवा बिल भरणा इत्यादी करू शकतो. ईमेल आल्यावर नक्की कळेल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:४०, १३ जुलै २०२५ (IST) :::::::::ठीक. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १८:३२, १३ जुलै २०२५ (IST) == Update on files == Hi! I think it might be easier with a new section with status on the cleanup. Files in the categories can be deleted because they are moved to Commons: # [[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons ]] # [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] I have added files from two users to categorie: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] Many are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them. Should I add the same deletion tag as on the other files (so they end up in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]])? The unused non-free files have all been added to: # [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] Hopefully someone will help check and add to articles. If not they should be deleted later. These files have no license: # [[:वर्ग:Files with no license]] There are only three options: 1) Add a free license (PD-old for example or if uploader is active and respond), 2) Add a non-free rationale/license or 3) Delete the files. The free files can be moved to Commons if the license claim seems legit and the file seems usable. I have added them to: # [[:वर्ग:Unidentified subjects in India]] That will make sure the files end in a category related to India if moved to Commons. I have some scripts in [[सदस्य:MGA73/common.js]] that might be useful. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:५२, १७ जुलै २०२५ (IST) :Put your queries about files which are seemed to be downloaded from internet or having some issues on [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]]. Lets etsuggestions from other admins. Tagg other admins from the list [[विकिपीडिया:प्रचालकांची यादी#विद्यमान प्रचालक|विद्यमान प्रचालक]]. This will be better.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१६, १७ जुलै २०२५ (IST) :Files in the categories has be deleted. :# [[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] :# [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:२१, १७ जुलै २०२५ (IST) :: Thank you. I moved more files to Commons so there are more to delete :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:१०, १८ जुलै २०२५ (IST) Hello again! I moved a few more to Commons (mostly different name). Perhaps you can delete them? Most of the remaining free files have no description and I think the best is to add a description before files are moved to Commons. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १४:२७, २० जुलै २०२५ (IST) :I just found out that some files were never updated correctly by the wiki-software when I nominated them for deletion so they did not show up in the deletion category. I forced an update of the pages so now they show up. I also found a number of file pages with test but without a file or the file was on Commons. So there are a number of files/pages in [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]. Also there are a few NowCommons again. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:३८, २५ जुलै २०२५ (IST) ::I think that you have aaded Delete template, due to which it was not showing delete request in [[:वर्ग: उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]. Most of delete template include [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]. So the files nominated for deletion could be seen here. Also you should have to add [[: वर्ग:Files not in use - delete]] for my convenience. Let it, I will definitely delete the nominated files as per my convenience. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १६:०३, २५ जुलै २०२५ (IST) :::I have added [[:वर्ग:Files not in use - delete]] on most of the files. The files that are on Commons but have a local description page are in use but should be deleted because the file is on Commons. I think it will be easier for you if we do not put them in the same category. We can add the other file pages to a category later. I could also add the NowCommons template instead if that makes it easier. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:४३, २५ जुलै २०२५ (IST) ::::LOL you are fast! --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:४४, २५ जुलै २०२५ (IST) :::::I added the remaining files / file pages to [[:वर्ग:Files to delete]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:५२, २५ जुलै २०२५ (IST) :::::thanks, but actually I am just helping you, while you are doing hard work.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १७:०३, २५ जुलै २०२५ (IST) Also perhaps you can add a license to: * [[:File:Wiki.png]] * [[:File:WikiLogo.PNG]] The files are protected so I can't add a license. For example {{tl|Cc-by-sa-3.0}}. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:०२, २५ जुलै २०२५ (IST) :Should I have to add template {{t|Cc-by-sa-3.0}} to above two files? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०६:२२, २८ जुलै २०२५ (IST) ::Yes please. The second file is also on Commons as [[:c:File:Wikipedia-logo-mr.png]] so it could also be replaced and deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १२:२९, २८ जुलै २०२५ (IST) :::It means there is no of [[:चित्र:WikiLogo.PNG]], which is already available on commons. Should I delete it?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:१४, २८ जुलै २०२५ (IST) ::::Yes you can delete it. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:३२, २८ जुलै २०२५ (IST) :::::{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १६:१३, २८ जुलै २०२५ (IST) Hello! I added one file to [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]. If there are no response to [[विकिपीडिया:आंतरविकि_दूतावास#Status_in_cleanup_of_files_per_August_2025]] next step could perhaps be that I oprhan files from [[:वर्ग:Files with no license]] so they can be deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:१७, २१ ऑगस्ट २०२५ (IST) == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ == [[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल. ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] :आयोजक :'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४१, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १०:४७, १६ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == अलीकडील लेख == नमस्कार, आपण स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ या कार्यशाळेत भाग घेतलेला दिसले. त्यानंतर येथे अनेक लेख तयार झालेले आहेत, ते बहुधा या कार्यशाळेच्या प्रभावाने असावेत. या लेखांमध्ये मोठे बदल पाहिजेत. अशा सत्रांतून विकिपीडियावरील संकेतांचा उल्लेख आवर्जून केला जावा ही विनंती. याजोगे नंतर त्यात बदल करीत बसण्यात वेळ जात नाही. आपण या लेखांमध्ये (नेहमीप्रमाणे) लक्ष घालून योग्य ते बदल कराल ही खात्री आहे. असे असताही १. ''नवीन संपादकांचे योगदान नक्कीच स्वागतार्ह आहे!'' हे घडवून आणल्याबद्दल धन्यवाद. २. इतर कार्यशाळांपेक्षा गेल्या २४-३६ तासांतील योगदान लक्षणीयतेने चांगले आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०७:५४, ८ मार्च २०२६ (IST) :नमस्कार, कौतुकाची थाप दिल्या बद्दल धन्यवाद. परंतु आपणास एक सांगू इच्छितो की, मी व @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांनी [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] यावर कार्यशाळा घेतली आहे. याच काळात दुसरा प्रकल्प [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२६|महिला संपादनेथॉन- २०२६]] हा देखील नेहमी प्रमाणे चालू असून, त्यात मोठ्या प्रमाणावर लेख निर्मिती सुरू आहे. असो. लेख कोणतेही असोत माझे काम चालू राहील. केवळ वैयक्तिक कारणाने, सध्या मला येथे जास्त वेळ देता येत नाहीय. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०९:१५, ९ मार्च २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ते आमच्या प्रकल्पातले नाहीत. धन्यवाद. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:४८, ९ मार्च २०२६ (IST) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १७:२७, ११ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) on ००:००, १२ एप्रिल २०२६ (IST)'' </div> <!-- सदस्य:Gnoeee@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:३६, २९ एप्रिल २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==बार्नस्टार== {| class="barnstar" style="border:1px solid gray; background:#fdffe7;" |- |rowspan="2" style="padding-right:5px;" | {{#ifeq:{{{3}}}|alt|[[file:Working Wikimedian's Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Working Wikimedian's Barnstar.png|100px]]}} |style="font-size:1.65em; padding:0; height: 1.1em;" | '''{{GENDER:{{PAGENAME}}|कष्टकर्‍या पुरुषाचा|कष्टकर्‍या स्त्रीचा|कष्टकर्‍या सदस्याचा}} बार्नस्टार''' |- |style="border-top: 1px solid gray;" | नियमीतपणे आपण [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू]] याचे संपादन करत आहात व त्या संदर्भातील लेख निर्माण/अद्ययावत करत आहात; त्यासाठी धन्यवाद!! |} - [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:५६, ४ मे २०२६ (IST) :[[चित्र:Beating Heart.gif|50px]]<b>धन्यवाद</b> - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:३७, ५ मे २०२६ (IST) == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०७:३९, ३ जून २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Congratulations to the Local Winners of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to congratulate the Local Winners of '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Local Winners are participants who achieved top rankings within their respective language communities through their valuable contributions to documenting folklore, women's history, culture, traditions, and related knowledge on Wikimedia projects in their local languages. Your efforts have helped enrich Wikimedia content, preserve cultural heritage, and improve the representation of diverse communities and knowledge systems across the movement. We sincerely appreciate your dedication and contribution to the success of the campaign. === Appreciation Form === As a token of appreciation to receive prizes, all Local Winners are requested to complete the following form by '''22 June 2026'''. '''Form link''' - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdGU7vkzANkB8P1k2X-NPwOwqBoTZafzgUZ-23wnVCeW2cj3g/viewform here] ; Deadline : 22 June 2026 Please ensure that all information provided in the form is accurate and complete. This information will be used for the appreciation process. === Thank you === We extend our heartfelt thanks to all Local Winners for their outstanding contributions and continued support of free knowledge. Your work has strengthened local-language content and helped make knowledge about folklore and women more accessible to communities around the world. Congratulations once again on your achievement. —''Feminism and Folklore International Organizing Team'' </div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २२:५५, ७ जून २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30649454 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १७:३५, १८ जून २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:०१, १८ जून २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पद काढणे == {{सदस्य|V.narsikar}}, {{सदस्य|सुभाष राऊत}} यांचे प्रचालकपद आणि {{सदस्य|Omega45}} यांचे द्रुतमाघारकार पद तसेच अनेक अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद काढून टाकण्याबाबत काही विचार करण्यात यावा, असे मला वाटते. {{साद|संतोष गोरे}}, {{साद|अभय नातू}} कृपया, उत्तर कळवावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:३७, ३१ जुलै २०२६ (IST) :अशी महत्वाची चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी|चावडीवर]] सुरू करावी. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १४:४९, ३१ जुलै २०२६ (IST) ::अधूनमधून साफसफाई नक्कीच पाहिजे परंतु नेमके निकष लावून करावी. @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांनी म्हणल्याप्रमाणे चावडीवर ही चर्चा करणे अधिक श्रेयस्कर आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:४४, ३१ जुलै २०२६ (IST) == त्याचे नाव अयन मुखर्जी आहे. अयान मुखर्जी नाही. == आपण माझा पेज मूभ केला आणि बोलले की मी अचूक नाव दिलं होतं जेव्हा की या दिग्दर्शकाचे नाव बंगाली भाषेत "अयन मुखर्जी" आहे! अयन एक संस्कृत नाव आहे ज्याचे अर्थ असतात "मार्ग" किंवा "पथ". त्यांचं नाव "अयान" नाही. [[सदस्य:AlphaVictorDelta0107|AlphaVictorDelta0107]] ([[सदस्य चर्चा:AlphaVictorDelta0107|चर्चा]]) १८:५०, १ ऑगस्ट २०२६ (IST) :@[[सदस्य:AlphaVictorDelta0107|AlphaVictorDelta0107]], प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद, लेख नाव लिहिताना अनेक गोष्टींचा विचार केला जातो. यात निश्चितच मतभिन्नता आढळते. बहुतांश लेख नाव हे मराठीत प्रचलित असलेले निवडले जातात. सबब मी मराठी संकेतस्थळावर; जसे की वर्तमानपत्रे आणि बातम्यांचे चॅनेल वर जे वापरले जाते, ते निवडले. :@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] आपले काय मत आहे, लेखनाव काय असावे?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १८:५८, १ ऑगस्ट २०२६ (IST) ::बंगाली भाषेत অয়ন মুখার্জি असे नाव असून तुम्ही म्हणता त्यानुसार त्याचा उच्चार "अयन मुखर्जी" असाच होतो. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:०४, १ ऑगस्ट २०२६ (IST) :::शक्यतो मूळ नावावुसार लेख करावा आणि इतर उच्चार किंवा शुद्धलेखनांपासून पुनर्निर्देशने असावीत. याला अपवाद नक्कीच आहेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:४९, १ ऑगस्ट २०२६ (IST) == Velhe taluka official renamed as rajgad taluka == krupya nodh gya sir official name rajgad aahe pan title name velhe aahe please change velhe taluka विकिपीडिया English [[विशेष:योगदान/&#126;2026-44960-06|&#126;2026-44960-06]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-44960-06|talk]]) ०९:१६, १७ ऑगस्ट २०२६ (IST) :१६ मार्च २०२४ रोजी मी स्वतः वेल्हे तालुका वरून [[राजगड तालुका]] वर लेख स्थानांतरित केला आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १०:००, १७ ऑगस्ट २०२६ (IST) ag2zf603klx31154zirsr9ipy5564u3 0 288006 2710444 2456348 2026-09-18T01:07:23Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710444 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sealand fortress.jpg|इवलेसे|सीलँड यूनायटेड किंग्डम मधील एक सूक्ष्मराष्ट्र आहे.]] सूक्ष्मराष्ट्र ([[इंग्रजी]]: Micronation) त्या राष्ट्रांना म्हणले जाते ज्यांना विशेष आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली नसते.<ref>{{cite web|last1=Sawe|first1=Benjamin|title=What Is a Micronation?|url=http://www.worldatlas.com/articles/what-is-a-micronation.html|website=World Atlas: World Facts|publisher=World Atlas|access-date=6 December 2017}}</ref> म्हणूनच, ते तैवान सारख्या प्राधिकरण आणि मान्यताप्राप्त सरकार-निर्वासन पेक्षा वेगळे आहे. जास्त तर सूक्ष्मराष्ट्र फारच लहान असतात परंतु काही सूक्ष्मराष्ट्र तर काही देशांपेक्षाही मोठे असतात. 'मायक्रोनेशन' हा शब्द सर्वात पहिले 1970s मध्ये वापरल्या गेलेला.<ref>''The People's Almanac #2'', page 330.</ref> == इतिहास == === प्रारंभिक इतिहास आणी विकास === सूक्ष्मराष्ट्र 19व्या शतकाच्या सुरुवातीला दिसू लागली. सर्वात पहिल्या सूक्ष्मराष्ट्रांपैकी एक म्हणजे कोकोस बेट, ज्यावर क्लूनिस-रॉस कुटुंबाचे राज्य होते. रेडोंडा हा सर्वात जुना सूक्ष्मराष्ट्र आहे जो आतापर्यंत टिकून आहे. त्याची स्थापना 1865 मध्ये कॅरिबियनमध्ये झाली होती. त्याचा स्वतःचा राजा आहे. सध्या रेडोंडाच्या सिंहासनासाठी किमान चार दावेदार आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.alangullette.com/lit/shiel/essays/RedondaNotes.htm |title=John D. Squires, “Of Dreams and Shadows: An Outline of the Redonda Legend with Some Notes on Various Claimants to its Uncertain Throne.” |access-date=2021-08-06 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210190439/http://www.alangullette.com/lit/shiel/essays/RedondaNotes.htm |url-status=dead }}</ref> === 1960 ते 1980चा इतिहास === या काळात अनेक चांगल्या सूक्ष्मराष्ट्रांची स्थापना झाली. सीलँड हे यापैकी पहिले होते. तो आतापर्यंत टिकून आहे आणि तो एक महान लाहुराष्ट्र म्हणूनही ओळखला जातो. [[w:Republic of Rose Island|रोझ आयलँड]] ([[एस्पेरांतो]]: Respubliko de la Insulo de la Rozoj; [[इटालियन]]: Repubblica dell'Isola delle Rose) हे अॅड्रियाटिक समुद्रातील एक सूक्ष्मराष्ट्र होते जे इटलीच्या रिमिनी प्रांताच्या 11 किलोमीटर दूर एका प्लॅटफॉर्मवर स्थित होते. हे इटालियन इंजीनियर जॉर्जियो रोझा यांनी बांधले होते, ज्यांनी स्वतःला त्याचे राष्ट्राध्यक्ष बनवले आणि 1 मे 1968 रोजी एटलीपासून स्वतंत्र घोषित केले. <ref name="corriere">{{cite news|author=Marco Imarisio|website=[[Corriere della Sera]]|title=Riemerge l'isola dell'Utopia|url=http://www.corriere.it/cronache/09_agosto_28/isola_utopia_imarisio_64f311d6-9397-11de-8445-00144f02aabc.shtml|language=Italian}}</ref><ref name="Independent">{{cite web|title=Piattaforma davanti a Rimini proclamata "Stato indipendente"|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0004/articleid,0120_01_1968_0147_0004_7727679/|website=[[La Stampa]]|language=Italian|access-date=2021-08-06|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221143/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0004/articleid,0120_01_1968_0147_0004_7727679/|url-status=dead}}</ref> === ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलँडचे योगदान === पृथ्वीवरचे सर्वात जास्त लाहुराष्ट्र ऑस्ट्रेलिया-न्यू झीलंडमधील आहेत. तिथे सूक्ष्मराष्ट्र खूप सामान्य आहे. ==संदर्भ आणि नोंदी== {{Reflist|35em}} [[वर्ग:राजकीय भूगोल]] j07304bho38snj7wvp81leo97qxhgr0 0 291405 2710332 2645196 2026-09-17T15:10:39Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710332 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''रिंकी रॉय भट्टाचार्य''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://siyahi.in/2011/06/rinki-roy-bhattacharya/|title=Rinki Roy Bhattacharya|access-date=7 September 2014|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305042814/http://siyahi.in/2011/06/rinki-roy-bhattacharya/|url-status=dead}}</ref> (जन्म १९४२) या एक भारतीय लेखक, स्तंभलेखक आणि माहितीपट चित्रपट निर्मात्या आहेत. या चित्रपट दिग्दर्शक [[बिमल रॉय]] यांची मुलगी आहे. यांनी [[बासू भट्टाचार्य|बासू भट्टाचार्यशी]] लग्न केले. तसेच त्याच्या चित्रपटांमध्ये सहकार्य केले. त्या ' चिल्ड्रन्स फिल्म सोसायटी ऑफ इंडिया ' (सी एफ एस आय)च्या उपाध्यक्ष आणि ' [[बिमल रॉय]] मेमोरियल अँड फिल्म सोसायटी'च्या संस्थापक अध्यक्ष आहेत. <ref>[http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-31859620080210 Daughter to keep Bimal Roy's legacy alive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080829224948/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-31859620080210 |date=2008-08-29 }} [[Reuters]], 10 February 2008.</ref> एक स्वतंत्र पत्रकार म्हणून त्या टाइम्स समूह, द टेलिग्राफ, द हिंदू आणि द इंडियन एक्स्प्रेस सारख्या प्रकाशनांसाठी चित्रपट, नाट्य, कला आणि स्त्रीवादी विषयांवर भरपूर लेखन करत आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/rinki-roy-bhattacharya|title=Rinki Roy Bhattacharya|website=Penguin Books India|access-date=7 September 2014}}</ref> {{मट्रा}} == चरित्र == [[कोलकाता|कोलकात्याची]] रहिवासी, रिंकी यांचा जन्म १९४२ मध्ये झाला. प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट निर्माते [[बिमल रॉय]] यांची ती मोठी मुलगी होती. तिचे बालपण प्रमुख लेखक, कवी आणि कलाकारांच्या आसपास गेले, जे त्यांच्या घरी वारंवार येत असत, जे त्याच्या बंगाली पाककृतीसाठी देखील प्रसिद्ध होते. त्यांनी १९६६ मध्ये [[मुक्त पत्रकार|स्वतंत्र पत्रकार]] म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. [[द इकॉनॉमिक टाइम्स|इकॉनॉमिक टाइम्स]], [[इंडियन एक्सप्रेस|द इंडियन एक्सप्रेस]] आणि इतर अनेक नियतकालिकांमध्ये त्यांचे लेख प्रकाशित झाले. त्यांनी चार दिवारी या लघुपटाद्वारे चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. हा चित्रपट पत्नीला होणाऱ्या मारहाणीवर आधारीत एक माहितीपटहोता. <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/566401.cms Independent women too are victims of domestic violence] [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]], 25 November 2006.</ref> त्यानंतर लगेचच त्यांनी भारतातील महिलांवरील हिंसाचाराशी संबंधित समस्यांवर मालिका त्यांनी तयार केली. त्या भारतातील महिलांच्या चळवळीत सखोलपणे सामील झाल्या. त्यांनी या विषयावर अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. यातील काही उल्लेखनीय पुस्तके बिहाइंड क्लोज्ड डोअर्स: भारतातील घरगुती हिंसा, बिमल रॉय - अ मॅन ऑफ सायलेन्स, इनदेलिबल इम्प्रिंट, अनसर्टेन लायसन निबंध आहेत . <ref>[http://www.tribuneindia.com/2001/20010826/spectrum/tv.htm Father’s pictures] [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]], 26 August 2001.</ref> त्यांनी [[मधुमती]] (१९५८), बिमल रॉय यांचे मधुमती: अनटोल्ड स्टोरीज फ्रॉम बिहाइंड द सीन्स (२०१४) या चित्रपटाच्या निर्मितीवर एक पुस्तकही प्रकाशित केले. <ref name="mint">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.livemint.com/Leisure/179g41d5fl9aZ9GRSmNeaO/Excerpt--Hero-worship.html|title=Hero worship|date=4 January 2013|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|access-date=7 September 2014}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == रिंकीचे लग्न चित्रपट दिग्दर्शक [[बासू भट्टाचार्य]] (१९३४ ते १९९७) यांच्याशी झाले होते. घरात होणारे अत्याचार सहन केल्यानंतर त्या १९८२ मध्ये घरातून बाहेर पडल्या. सार्वजनिकरित्या त्यांनी १९८४ मध्ये ही गोष्ट मानली. मानुषीमध्ये पत्रकार मधु किश्वर यांच्या मुलाखतीद्वारे १९९० मध्ये या जोडप्याने औपचारिकपणे घटस्फोट घेतला. <ref>[http://www.telegraphindia.com/1040530/asp/look/story_3298955.asp Can you beat that?] [[The Telegraph (Kolkata)|Telegraph]], 30 May 2004.</ref> त्यांनी तिच्या वडिलांच्या मालमत्तेतील वाट्यासाठी त्यांची आई आणि भावंडांविरुद्ध खटला दाखल केला आणि जिंकला. त्या [[मुंबई|मुंबईतील]] [[वांद्रे]] येथे राहतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/First-in-Mirror-Enter-Roys-world/articleshow/36861885.cms|title=First in Mirror: Enter Roy’s world|last=Reema Gehi|date=20 June 2014|website=Mumbai Mirror|access-date=7 September 2014|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305073214/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/First-in-Mirror-Enter-Roys-world/articleshow/36861885.cms|url-status=dead}}</ref> त्यांना एक मुलगा, आदित्य भट्टाचार्य आहे. तो चित्रपट दिग्दर्शक आहे. त्यांना दोन मुली आहेत, चिम्मू आणि लेखिका अन्वेशा आर्या. == ग्रंथसूची == * बंगालमधील खाद्यप्रकार, १९९३, इंडिया बुक हाऊस प्रा. लि.,{{ISBN|81-85028-76-1}} . * बिमल रॉयः अ मॅन ऑफ सायलेन्स, १९९४, साऊथ एशिया बुक्स,{{ISBN|81-7223-154-7}} . * बंद दरवाज्यांच्या मागे: भारतातील घरगुती हिंसा . २००४, सेज पब्लिकेशन्स प्रा. लि.{{ISBN|0-7619-3238-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7619-3238-0|0-7619-3238-0]] . * बंगाल मसाले, २००४, रूपा अँड कंपनी,{{ISBN|81-291-0473-3}} . * जननी - माता, मुली, मातृत्व, २००६, सेज प्रकाशन प्रा. लिमिटेड,{{ISBN|0-7619-3510-X}} . * बिमल रॉयची मधुमती: अनटोल्ड स्टोरीज फ्रॉम बिहाइंड द सीन्स, २०१४. रूपा पब्लिकेशन्स.{{ISBN|8129129167}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8129129167|8129129167]] . == संदर्भ == <references />   == बाह्य दुवे == [https://web.archive.org/web/20060924041238/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/09/02/stories/2004090201160300.htm द हिंदू मधील लेख] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार]] [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 1anfqsus19om1rfpn475v7o3ckq40ub 0 293246 2710511 2709395 2026-09-18T09:40:25Z ~2026-41910-22 185743 /* सप्टेंबर २०२६ ते चालू */ 2710511 wikitext text/x-wiki = एक तासांचे विशेष भाग १ = == जुलै २००९ ते जून २०१२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] !! [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] !! [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] !! [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] !! [[आभास हा]] !! [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] !! [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] |- | २५ जुलै २००९ | | | रात्री ८ | | | | | |- | ६ मार्च २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०१० | | | | | | | | रात्री ९ |- | २३ ऑक्टोबर २०१० | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | १५ जून २०११ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १८ ऑक्टोबर २०११ | | | | रात्री ८ | | | | |- | ४ डिसेंबर २०११ | | | | | | संध्या. ६ | | |- | १८ डिसेंबर २०११ | | | | संध्या. ६ | | | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१२ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १ ते ३ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २४ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८.३० | |} == जुलै २०१२ ते जून २०१४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[तू तिथे मी]] !! [[जय मल्हार]] !! [[राधा ही बावरी]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[मला सासू हवी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[अजूनही चांदरात आहे]] !! [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] |- | ९ सप्टेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑक्टोबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | १६ डिसेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २७ जानेवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | ९-१६-२३ फेब्रुवारी २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २४ फेब्रुवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २४ मार्च २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २१ एप्रिल २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | १६ जून २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ११ ऑगस्ट २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | ७ सप्टेंबर २०१३ | | | | | | रात्री ८ | | | | |- | १५ सप्टेंबर २०१३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | ९ ते १२ ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | १७ नोव्हेंबर २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ |- | २२ डिसेंबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २ मार्च २०१४ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | १८ मे २०१४ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |} == जुलै २०१४ ते जून २०१६ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[जावई विकत घेणे आहे]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[माझे पती सौभाग्यवती]] !! [[का रे दुरावा]] !! [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] |- | २७ जुलै २०१४ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | |- | ३ ऑक्टोबर २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १२ ऑक्टोबर २०१४ | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २० ऑक्टोबर २०१४ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | २२ मार्च २०१५ | संध्या. ६ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ |- | २५ एप्रिल २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २५ मे २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | १९ जुलै २०१५ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जुलै २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | ३० ऑगस्ट २०१५ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | २७ सप्टेंबर २०१५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २२ ऑक्टोबर २०१५ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | २५ ऑक्टोबर २०१५ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | २९ नोव्हेंबर २०१५ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | १४ फेब्रुवारी २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | |- | २७ मार्च २०१६ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जून २०१६ | | | | | | रात्री ८ | | | | |} == जुलै २०१६ ते जून २०१७ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[खुलता कळी खुलेना]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[दिल दोस्ती दोबारा]] |- | १७ जुलै २०१६ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑगस्ट २०१६ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | ६ सप्टेंबर २०१६ | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २५ सप्टेंबर २०१६ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | रात्री ९ | |- | २५ डिसेंबर २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१७ | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |} == जुलै २०१७ ते जून २०१९ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[जाडूबाई जोरात]] !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[लागिरं झालं जी]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[तुझं माझं ब्रेकअप]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[जागो मोहन प्यारे]] !! [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] |- | १७ सप्टेंबर २०१७ | संध्या. ६ | | संंध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २६ नोव्हेंबर २०१७ | | | संंध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | १५ एप्रिल २०१८ | | | | | | संंध्या. ७ | | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २२ जुलै २०१८ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | २३ जुलै २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २ सप्टेंबर २०१८ | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १३-१८ सप्टेंबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | १०-१८ ऑक्टोबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | १० नोव्हेंबर २०१८ | | | | | | | | | | रात्री ९.३० | |- | ९ डिसेंबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | ६ जानेवारी २०१९ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १९ मे २०१९ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |} == जुलै २०१९ ते जून २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[घेतला वसा टाकू नको]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[कारभारी लयभारी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[देवमाणूस]] |- | १५ ऑगस्ट २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | १३ सप्टेंबर २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | २७ ऑक्टोबर २०१९ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | १५ डिसेंबर २०१९ | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १ नोव्हेंबर २०२० | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | १३ डिसेंबर २०२० | | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | १७ जानेवारी २०२१ | | | | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ |- | ७ फेब्रुवारी २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | |- | २१ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १८ एप्रिल २०२१ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | |} = एक तासांचे विशेष भाग २ = == जुलै २०२१ ते एप्रिल २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[सा रे ग म प:लिटील चॅम्प्स]] !! [[किचन कल्लाकार]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ ऑक्टोबर २०२१ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | रात्री १० | | | |- | २१ नोव्हेंबर २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ डिसेंबर २०२१ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | | | | | रात्री ९ | रात्री १० |- | २ जानेवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ९ जानेवारी २०२२ | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | रात्री १० | |- | ६ फेब्रुवारी २०२२ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | |- | १३ फेब्रुवारी २०२२ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | | |- | २० फेब्रुवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | ६ मार्च २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २० मार्च २०२२ | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १० एप्रिल २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | रात्री १० | |} == मे ते ऑक्टोबर २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[बँड बाजा वरात]] !! [[बस बाई बस]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ८ मे २०२२ | | | | | | रात्री ९.३० | | | | |- | ५ जून २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | १२ जून २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १९ जून २०२२ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ जुलै २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ३१ जुलै २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०२२ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | २५ सप्टेंबर २०२२ | | | | | रात्री ९ | | | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०२२ | | | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |} == नोव्हेंबर २०२२ ते फेब्रुवारी २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[हृदयी प्रीत जागते]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | १३ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | २० नोव्हेंबर २०२२ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | |- | २७ नोव्हेंबर २०२२ | | | | संध्या. ७ | | | | | | रात्री ८ |- | ११ डिसेंबर २०२२ | | | | | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ |- | १ जानेवारी २०२३ | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ जानेवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १५ जानेवारी २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २९ जानेवारी २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | ५ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | |- | १२ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १९ फेब्रुवारी २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |} == मार्च ते मे २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] !! [[तू तेव्हा तशी]] |- | ५ मार्च २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | | |- | १२ मार्च २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ मार्च २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २६ मार्च २०२३ | | | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |- | २ एप्रिल २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १६ एप्रिल २०२३ | | | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | |- | २३ एप्रिल २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | ७ मे २०२३ | संध्या. ६ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १४ मे २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | |} == जून ते डिसेंबर २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ४ जून २०२३ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | |- | ११ जून २०२३ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री १० | |- | १८ जून २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | २५ जून २०२३ | | | | | | संध्या. ७ | | | रात्री १० | रात्री ८ |- | २ जुलै २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | ९ जुलै २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | १६ जुलै २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | २३ जुलै २०२३ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | संध्या. ६ | रात्री १० | |- | ३० जुलै २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २० ऑगस्ट २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | ३ सप्टेंबर २०२३ | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १० सप्टेंबर २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | |- | १२ नोव्हेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १९ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २६ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | | | | | | रात्री ८ |- | १७ डिसेंबर २०२३ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ डिसेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |} == जानेवारी ते डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ७ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २१ जानेवारी २०२४ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २८ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | ४ फेब्रुवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २५ फेब्रुवारी २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | ३ मार्च २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | १० मार्च २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | २८ जुलै २०२४ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | |- | १८ ऑगस्ट २०२४ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री १० | |- | ८ सप्टेंबर २०२४ | संध्या. ७ | | | | | |- | २२ डिसेंबर २०२४ | | | | | रात्री ९ | |} == जानेवारी ते सप्टेंबर २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[लाखात एक आमचा दादा]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[पारू (मालिका)|पारू]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[नवरी मिळे हिटलरला]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | २ फेब्रुवारी २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | ३० मार्च २०२५ | दुपारी १२ आणि रात्री १० | | | | | | | | |- | ६ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | १३ एप्रिल २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३० | दुपारी १ आणि रात्री ८.३० | | | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | २७ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | १८ मे २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | | | | | | |- | २५ मे २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | ८ जून २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १३ जुलै २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २० जुलै २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २७ जुलै २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | ३ ऑगस्ट २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | १० ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २४ ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २१ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ६.३० | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२५ ते ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[शुभ श्रावणी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | १२ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० |- | १९ ऑक्टोबर २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २६ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २, ९, १६, २३, ३० नोव्हेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | ७, १४ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २१ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० | दुपारी २ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ | |- | २८ डिसेंबर २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ आणि रात्री १० | |- | ३-४ जानेवारी २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ११ जानेवारी २०२६ | | | | | | | | रात्री ९.३० | | |- | १८ जानेवारी २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | ७ फेब्रुवारी २०२६ | | | | | | | | | | रात्री १०.३० |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | | | रात्री ९ | | | | | | रात्री १० | |- | १५ मार्च २०२६ | दुपारी १२ | दुपारी १ | दुपारी २ | संध्या. ७ | | | रात्री ९ | रात्री १० | रात्री ११ | दुपारी ३ |- | २२ मार्च २०२६ | | | दुपारी १२ | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ | |- | ५ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | १२ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १० मे २०२६ | | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री ९ | दुपारी १ आणि रात्री १० | दुपारी २ आणि रात्री ११ |- | २४ मे २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | ३१ मे २०२६ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | दुपारी ३ आणि रात्री १० | |- | १४ जून २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ९ ऑगस्ट २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | २३ ऑगस्ट २०२६ | | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ | |- | ३० ऑगस्ट २०२६ | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ | | |} == सप्टेंबर २०२६ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] !! [[कृष्णाईच्या लेकी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] |- | १२ सप्टेंबर २०२६ | | | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ |- | १३ सप्टेंबर २०२६ | | संध्या. ६ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ११ |- | १४-१९ सप्टेंबर २०२६ | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २० सप्टेंबर २०२६ | | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ११ | |- | २१-२६ सप्टेंबर २०२६ | दुपारी १ | संध्या. ६ | | | | | | | | |} = दोन तासांचे विशेष भाग = == जुलै २०१३ ते डिसेंबर २०१८ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] |- | १४ जुलै २०१३ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ३० मार्च २०१४ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १७ ऑगस्ट २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | ३ मे २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ डिसेंबर २०१५ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २४ जानेवारी २०१६ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | १७ एप्रिल २०१६ | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | ८ जानेवारी २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १५ जानेवारी २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ५ मार्च २०१७ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ३० एप्रिल २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ ऑगस्ट २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २४ सप्टेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १७ डिसेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २९ जुलै २०१८ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | १९ ऑगस्ट २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २५ नोव्हेंबर २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == जानेवारी २०१९ ते सप्टेंबर २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[झिंग झिंग झिंगाट]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] !! [[देवमाणूस]] |- | १३ जानेवारी २०१९ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | १० फेब्रुवारी २०१९ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २१ एप्रिल २०१९ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | २२ सप्टेंबर २०१९ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २४ नोव्हेंबर २०१९ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | १६ फेब्रुवारी २०२० | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ७ मार्च २०२१ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २१ मार्च २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १८ जुलै २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १५ ऑगस्ट २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २२ ऑगस्ट २०२१ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२१ ते मे २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[खुपते तिथे गुप्ते]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[देवमाणूस २]] |- | १७ ऑक्टोबर २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | |- | १२ जून २०२२ | | | | रात्री ८ | | | | | |- | १७ जुलै २०२२ | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | ६ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | | | | | | | रात्री ८ | |- | ४ जून २०२३ | | | | | | रात्री ९ | | | |- | १ ऑक्टोबर २०२३ | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ३१ डिसेंबर २०२३ | | | | | | | संध्या. ७ | | |} == जून २०२५ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | ८ जून २०२५ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |- | २८ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ७ | |- | ५ जानेवारी २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | ३ मे २०२६ | | दुपारी १ आणि रात्री ९ | | |- | २८ जून २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | ७ सप्टेंबर २०२६ | | | रात्री ८ | |} = विशेष भाग = == दीड तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[जाऊ बाई गावात]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ डिसेंबर २०१९ | | | रात्री १०.३० |- | २५ डिसेंबर २०२२ | संध्या. ७ | | |- | १४ जानेवारी २०२४ | | रात्री ८ | |} == अडीच तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | १९ जानेवारी २०२० | संध्या. ७ | |- | २४ मे २०२० | | संध्या. ७ |- | १ ऑगस्ट २०२१ | | संध्या. ७ |} == तीन तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] |- | २२ डिसेंबर २०१९ | | संध्या. ७ |- | ८ ऑगस्ट २०२१ | संध्या. ७ | |- | २७ फेब्रुवारी २०२२ | रात्री ९ | |} == महासंगम == {| class="wikitable sortable" ! दिनांक !! मालिका / कार्यक्रम !! वेळ |- | rowspan="2"| ५-११ नोव्हेंबर २०२३ | [[चला हवा येऊ द्या]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १०.३० |- | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | rowspan="2"| २०-२६ नोव्हेंबर २०२३ | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ८.३० |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] |- | rowspan="2"| २८ ऑक्टोबर-२ नोव्हेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| २५-३० नोव्हेंबर २०२४ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] |- | rowspan="2"| २६ जानेवारी-१ फेब्रुवारी २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| ७-१२ एप्रिल २०२५ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| १२-१७ मे २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| २७ जुलै-२ ऑगस्ट २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| १३-१९ ऑक्टोबर २०२५ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| १०-१४ नोव्हेंबर २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १० |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] |- | rowspan="2"| ११-१७ जानेवारी २०२६ | [[लक्ष्मी निवास]] | rowspan="2"| रात्री ८ ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |- | rowspan="2"| १८-२२ मे २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:याद्या]] brxudu1gbuo703ky3xc20gtn7gzvp89 0 302607 2710382 2689934 2026-09-17T18:50:45Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710382 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी|मतदारसंघ=[[पश्चिम बंगाल]]|party=[[भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी)]]|चित्र=Brinda Karatt at Kollam 2025 4.jpg}} '''वृंदा करात''' (जन्म १७ ऑक्टोबर १९४७)<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatvnews.com/politics/national/brinda-karat-airhostess-to-first-female-member-cpm-polit-bureau-13063.html|title=B'day Special: Brinda Karat “ from 'air-hostess' to first female member of CPM Polit Bureau|date=16 October 2013|work=India TV News|language=en|access-date=9 March 2022}}</ref><ref name="livemint">{{स्रोत बातमी|last=Sharma|first=Ashish|url=http://www.livemint.com/2007/08/11003622/Brinda-Karat.html|title=Interview, livemint|date=11 August 2007|work=Mint|access-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20101220001823/http://www.livemint.com/2007/08/11003622/Brinda-Karat.html|archive-date=20 December 2010}}</ref> या एक भारतीय राजकारणी आहेत. त्या ११ एप्रिल २००५ रोजी [[पश्चिम बंगाल|पश्चिम बंगालसाठी]] [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया (मार्क्सवादी)]] सदस्य म्हणून [[राज्यसभा|राज्यसभेवर निवडून]] आल्या. इ.स. २००५ मध्ये, त्या सीपीआय(एम) पॉलिट ब्युरोच्या पहिल्या महिला सदस्य बनल्या. १९९३ ते २००४ या काळात त्या ऑल इंडिया डेमोक्रॅटिक वुमेन्स असोसिएशनच्या (एआयडीड्ब्ल्युए) सरचिटणीस होत्या.<ref name="threeessays" /> आणि त्यानंतर उपाध्यक्ष होत्या. == कुटुंब == त्यांनी ७ नोव्हेंबर १९७५ मध्ये [[प्रकाश कारत|प्रकाश करात]] यांच्याशी विवाह केला. ते मूळचे केरळी आणि एका प्रमुख सीपीआय(एम) नेता होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/prakash-karat-1398341009-1|title=Prakash Karat|date=24 April 2014|work=Jagranjosh.com|access-date=25 August 2020|archive-date=2021-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228092959/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/prakash-karat-1398341009-1|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://archive.indianexpress.com/news/comrade-prakash-karat-breaks-his-silence-on-prakash-karat/270539/0|title=Comrade Prakash Karat breaks his silence on Prakash Karat - Indian Express|date=8 February 2008|work=archive.indianexpress.com|access-date=25 August 2020}}</ref> त्यांची बहीण [[राधिका रॉय]] हिचे लग्न [[एन.डी.टी.व्ही.|एनडीटीव्ही]]चे संस्थापक आणि सीईओ प्रणय रॉय यांच्याशी झाले आहे.<ref>[http://www.रीडिफ.कॉम/news/2005/may/04inter1.htm Exclusive Interview/Brinda Karat]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} रीडिफ.कॉम; "Since her equally talented sister Radhika Roy and brother-in-law Dr Prannoy Roy run NDTV (New Delhi Television), Brinda's Leftist orientation is intriguing for many"</ref> इ.स. २००५ मध्ये, त्यांनी अमू<ref>{{आय.एम.डी.बी. नाव|1773318}}</ref> चित्रपटामध्ये काम केले. जो १९८४ मधील [[१९८४ शीखविरोधी दंगल|शीख विरोधी दंगलीवर]] त्यांच्या भाचीने, शोनाली बोस, बनवला होता. त्या इतिहासकार विजय प्रसाद यांच्या काकू आहेत. == साहित्यिक कामे == वृंदा या सर्वायवल अँड इमॅन्सीपेशन: नोट्स फ्रॉम इंडियन वुमन्स स्ट्रगल्सच्या लेखिका आहेत, हे काम भारतातील महिला चळवळींना भेडसावणाऱ्या आव्हानांना डाव्या दृष्टिकोनातून संबोधित करते. <ref name="threeessays">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.threeessays.com/authors.php?id=17|title=Author profile, threeessays|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080104013648/http://www.threeessays.com/authors.php?id=17|archive-date=2008-01-04|access-date=17 January 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080104013648/http://www.threeessays.com/authors.php?id=17 |date=2008-01-04 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. Archived from [http://www.threeessays.com/authors.php?id=17 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080104013648/http://www.threeessays.com/authors.php?id=17 |date=2008-01-04 }} on 4 January 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 January</span> 2008</span>.</cite></ref> == संदर्भग्रंथव् == * सर्वायवल अँड इमॅन्सीपेशन: नोट्स फ्रॉम इंडियन वुमन्स स्ट्रगल्स. थ्री एसेस कलेक्टिव्ह, नवी दिल्ली, २००५.<small>{{ISBN|81-88789-37-2}} .</small> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/hardtalk/4356994.stm बीबीसी हार्ड टॉक, वृंदा करात] * [https://web.archive.org/web/20120209081738/http://thinkexist.com/quotes/brinda_karat/ Thinkexist येथे वृंदा करातचे कोट्स] [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील महिला लेखिका]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखक]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखक]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:कोलकाता येथील लेखक]] [[वर्ग:भारतीय महिला हक्क कार्यकर्ते]] [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:भारतीय नास्तिक]] [[वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी लेखिका]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] 93t7b6r5v8k6gqkb60v4lsamo83tqmo 0 308137 2710493 2642804 2026-09-18T06:47:44Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710493 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} १४ सप्टेंबर २०२० रोजी उत्तर प्रदेशातील [[हाथरस]] जिल्ह्यात एका १९ वर्षीय [[दलित]] महिलेवर चार उच्चवर्णीय पुरुषांनी [[सामूहिक बलात्कार]] केला. दोन आठवड्यांनंतर [[दिल्ली]]<nowiki/>च्या रुग्णालयात तिचा मृत्यू झाला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/rape-survivor-moved-to-delhi-spine-damage-permanent/articleshow/78375589.cms|title=Rape survivor moved to Delhi, ‘spine damage permanent’ {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|last=Sep 29|first=Anuja Jaiswal / TNN /|last2=2020|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-07-16|last3=Ist|first3=06:32}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/hathras-dalit-gangrape-victim-dies-6629876/|title=Hathras gangrape: Dalit woman succumbs to injuries in Delhi; security beefed up outside hospital amid protests|date=2020-10-04|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-07-16}}</ref> सुरुवातीला असे नोंदवले गेले की एका आरोपीने तिची हत्या करण्याचा प्रयत्न केला होता. नंतर मॅजिस्ट्रेटला दिलेल्या निवेदनात पीडितेने तिच्यावर [[बलात्कार]] झाल्याचे सांगून चार आरोपींची नावे दिली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/hathras-dalit-woman-gangrape-6654041/|title=Impunity in Hathras|date=2020-10-01|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-07-16}}</ref> घटना घडल्यानंतर पहिल्या १० दिवसांत कोणालाही अटक करण्यात आली नसल्याचा दावा पीडितेच्या भावाने केला. तिच्या मृत्यूनंतर पीडितेचे तिच्या कुटुंबाच्या संमतीशिवाय पोलिसांनी जबरदस्तीने [[अंत्यसंस्कार]] केले. हा दावा पोलिसांनी नाकारला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/india/story/hathras-horror-police-victim-s-family-give-contradictory-accounts-1727098-2020-09-30|title=Hathras horror: Police, victim’s family give contradictory accounts|last=DelhiSeptember 30|first=Tanseem Haider Himanshu Mishra New|last2=September 30|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2022-07-16|last3=Ist|first3=2020 22:24}}</ref> या प्रकरणाला आणि त्यानंतरच्या हाताळणीला देशभरातून मीडियाचे व्यापक लक्ष आणि निषेध प्राप्त झाला. या घटनेनंतर [[योगी आदित्यनाथ]] सरकारच्या विरोधात कार्यकर्ते आणि विरोधकांची अनेक निषेध प्रदर्शने झाली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/hathras-gang-rape-opposition-parties-demand-resignation-of-up-chief-minister-yogi-adityanath/article32734523.ece|title=Hathras gang-rape: Opposition parties demand resignation of U.P. Chief Minister Yogi Adityanath|date=2020-09-30|others=Special Correspondent|location=New Delhi|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == घटना == ही घटना १४ सप्टेंबर २०२० रोजी घडली, जेव्हा १९ वर्षीय पीडित [[दलित]] महिला गुरांचा चारा घेण्यासाठी शेतात गेली होती. संदीप, रामू, लवकुश आणि रवी या चार पुरुषांनी कथितरित्या तिला तिच्या गळ्याभोवती दुपट्टा घालून ओढून नेले. यामुळे तिच्या पाठीच्या कण्याला इजा झाली. [[बलात्कार|बलात्काराचा]] आरोप असलेले चार उच्चवर्णीय पुरुष ठाकूर जातीतील आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-heres-why-caste-matters-when-a-dalit-woman-is-raped/361253|title=Here’s Why Caste Matters When A Dalit Woman Is Raped|date=2022-02-14|website=https://www.outlookindia.com/|language=en|access-date=2022-07-17}}</ref> या हिंसाचारामुळे तिला पाठीच्या कण्याला गंभीर दुखापत झाली आणि तिची [[जीभ]] कापली गेली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/pritish-nandy/another-girl-raped-and-murdered/articleshow/78524751.cms|title=Another girl, raped and murdered|last=N|first=ByPritish|last2=N|first2=yPritish|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2022-07-17|last3=Oct 7|first3=y / Updated:|last4=2020|last5=Ist|first5=04:00|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009152908/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/pritish-nandy/another-girl-raped-and-murdered/articleshow/78524751.cms|url-status=dead}}</ref> मुलीने बलात्काराच्या प्रयत्नाला प्रतिकार केल्याने गुन्हेगारांनी तिचा गळा दाबण्याचा प्रयत्न केला. [[गळा]] दाबला जात असताना तिने जीभ चावली. तिच्या रडण्याचा आवाज तिच्या आईने ऐकून [[शेत|शेतात]] आली तेव्हा पीडित मुलगी पडलेल्या अवस्थेत आढळून आली. पीडितेला प्रथम चांद पा पोलीस ठाण्यात नेण्यात आले, जिथे पोलिसांनी तिचे दावे नाकारले आणि कुटुंबाच्या म्हणण्यानुसार त्यांचा अपमान केला. पोलिसांनी २० सप्टेंबर रोजी तक्रार नोंदवली. (घटना१४ सप्टेंबर रोजी घडली होती.) २२ सप्टेंबर रोजी पोलीसांनी पीडितेचा जबाब नोंदवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/hathras-case-cops-contradict-victim-s-statement/story-ZZLwQAdckGVk2jZAWcAmyL.html|title=Hathras case: Cops contradict victim’s statement|date=2020-10-01|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-07-17}}</ref> पीडितेने नोंदवलेल्या ३ जबाबांत "तिच्यावर [[बलात्कार]] झाला" असे तिने नमूद केले आणि तिने प्रतिकार करण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा तिचा [[गळा]] दाबला गेला. पीडितेला सुरुवातीला १४ सप्टेंबर रोजी [[अलीगढ|अलिगढ]] येथील [[जवाहरलाल नेहरू]] मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आले होते, तेव्हा तिच्या पाठीचा कणा गंभीरपणे खराब झाला होता. त्यानंतर तिची प्रकृती बिघडल्याने तिला [[दिल्ली]]<nowiki/>तील सफदरजंग रुग्णालयात हलवण्यात आले. पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, पीडितेचा तिच्या दुपट्ट्याने गळा आवळून खून करण्यात आला होता. २९ सप्टेंबर २०२० रोजी तिचा मृत्यू झाला. पीडितेच्या आईने सांगितले की संदीप आणि लवकुश अनेक महिन्यांपासून तिचा आणि पीडितेचा छळ करत होते.<ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-54351744|title=Hathras gang rape: India victim cremated 'without family's consent'|date=2020-09-30|language=en-GB}}</ref> शवविच्छेदनाने मृत्यूचे कारण "मस्तिष्काच्या मणक्याला ब्लंट-फोर्स ट्रामामुळे झालेली दुखापत" म्हणून नोंदवले आणि वैद्यकीय इतिहासात "[[बलात्कार]] आणि [[गळा]] दाबून मारणे" असा संदर्भ दिला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/lucknow/hathras-gangrape-accused-were-harassing-her-for-months-says-mother-of-19-year-old/story-6MwdIIiEG2x7KHN0BUkQDN.html|title=Hathras gangrape: Accused were harassing her for months, says mother of 19-year-old|date=2020-10-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-07-17}}</ref> == अंत्यसंस्कार == २९ सप्टेंबर २०२० रोजी रात्री सुमारे २:३० वाजता [[उत्तर प्रदेश]] पोलिसांनी पीडितेच्या कुटुंबीयांच्या संमती किंवा माहितीशिवाय तिच्यावर [[अंत्यसंस्कार]] केले.<ref name=":0" /> पीडितेच्या [[भाऊ|भावाने]] आरोप केला की हे कुटुंबाच्या संमतीशिवाय केले गेले आणि त्यांना त्यांच्या घरात कोंडून ठेवण्यात आले. [[पेट्रोल]]<nowiki/>चा वापर अंत्यसंस्कारासाठी केला जात असल्याचा आरोपही त्यांनी केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/hathras-gangrape-up-adg-prashant-kumar-denies-claims-of-forceful-cremation-of-victim-says-family-consent-taken-653409|title=Hathras horror: UP ADG denies claims of forceful cremation, says family's consent was taken|last=Pathak|first=Analiza|date=2020-09-30|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2022-07-17}}</ref> तथापि प्रशांत कुमार, एडीजी ([[कायदा]] व सुव्यवस्था) यांनी सांगितले की कुटुंबाची संमती घेण्यात आली होती. सक्तीच्या अंत्यसंस्कारामुळे [[अलाहाबाद उच्च न्यायालय|अलाहाबाद उच्च न्यायालया]]<nowiki/>ने स्वतःहून दखल घेतली. खंडपीठाने पीडितेचे कुटुंब, [[जिल्हा दंडाधिकारी]] आणि [[पोलिस अधीक्षक|पोलीस अधीक्षक]] यांनाही हजर राहण्यास सांगितले. खंडपीठाने पुढे सांगितले की, "२९/०९/२०२० रोजी पीडितेच्या मृत्यूनंतर तिच्या अंत्यसंस्कारापर्यंत घडलेल्या घटनांनी आपल्या [[विवेकबुद्धी]]<nowiki/>ला धक्का बसला आहे."<ref>{{स्रोत बातमी|last=Rashid|first=Omar|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/cremation-of-hathras-rape-victim-shocked-our-conscience-says-allahabad-high-court/article32747271.ece|title=Hathras gang rape {{!}} Cremation of victim shocked our conscience, says Allahabad High Court|date=2020-10-01|location=Lucknow|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == पोलीस आणि प्रशासन == समाज माध्यमांतून ही बातमी सुरुवातीला उघडकीस आली तेव्हा [[आग्रा]] पोलिस, [[हाथरस]] जिल्हा दंडाधिकारी आणि [[यूपी]]<nowiki/>च्या माहिती आणि जनसंपर्क विभाग या सर्वांनी या घटनेला "''फेक न्यूझ''" म्हणले. नंतर एका वरिष्ठ यूपी पोलिस अधिकाऱ्याने असा दावा केला की फॉरेन्सिक अहवालानुसार नमुन्यांमध्ये [[शुक्राणू]] आढळले नाहीत आणि काही लोकांनी "जातीय तणाव" निर्माण करण्यासाठी या घटनेला "टविस्ट" केले होते. अधिकाऱ्याने असेही सांगितले की फॉरेन्सिक अहवालात पीडितेवर [[बलात्कार]] झाला नसल्याचे उघड झाले आहे. परंतु समीक्षकांनी आरोप केला की हा पुरावा अविश्वसनीय आहे. मार्गदर्शक तत्त्वांचा हवाला देऊन ते म्हणाले की शुक्राणूंची चाचणी करण्यासाठी हल्ला मागील तीन दिवसात झाला असेल तरच फक्त स्वॅब घेतला पाहिजे. तीन ते चार दिवसांनंतर, फक्त वीर्य तपासण्यासाठी स्वॅब घ्यावा, शुक्राणूंसाठी नाही. कुमार यांनी असेही सांगितले की फॉरेन्सिक अहवालात "[[वीर्य]] किंवा [[वीर्य उत्सर्जन]] नाही" असे आढळले आहे; [[बीबीसी]]<nowiki/>ने उद्धृत केलेल्या एका सेवानिवृत्त अधिकाऱ्याने टीका केली की "पोलिस अधिकाऱ्यांनी निष्कर्षापर्यंत जाऊ नये. स्वतःहून [[वीर्य]] असणे किंवा नसणे हे बलात्कार सिद्ध करत नाही. आम्हाला इतर परिस्थितीजन्य आणि इतर पुराव्याची खूप गरज आहे." पीडितेच्या कुटुंबीयांनी प्रशासनाकडून त्यांच्यावर दबाव आणल्याचा आरोप केला. एक व्हिडिओ समोर आला ज्यामध्ये हातरसचे [[जिल्हा दंडाधिकारी]] त्यांचे निवेदन बदलण्यासाठी कुटुंबावर दबाव आणताना दिसत आहेत. "तुमची विश्वासार्हता खराब करू नका. हे मीडियाचे लोक एक दोन दिवसात निघून जातील. अर्धे आधीच निघून गेले आहेत, बाकीचे २-३ दिवसांत निघून जातील. आम्हीच तुमच्या पाठीशी उभे आहोत. आता ते अवलंबून आहे. तुमची साक्ष बदलत राहायची असेल तर तुमच्यावर...." ३ ऑक्टोबर रोजी राज्य सरकारने पोलिस अधीक्षकांसह पाच पोलिस अधिकाऱ्यांना निलंबित केले. [[द वायर (भारत)|द वायर]] आणि इतरांनी वृत्त दिले की उत्तर प्रदेश सरकारने कन्सेप्ट पीआर या मुंबई जनसंपर्क फर्मला काम दिले. पीआर फर्मने कथितपणे प्रेस रिलीझ (सरकारच्या वतीने) पाठवले की हातरस किशोरीवर बलात्कार झाला नाही. प्रेस विज्ञप्तीमध्ये उत्तर प्रदेश राज्याला जातीय अशांततेत ढकलण्याच्या षड्यंत्राचाही उल्लेख करण्यात आला होता. ४ ऑक्टोबर रोजी [[योगी आदित्यनाथ]] यांनी [[सीबीआय]] चौकशीची शिफारस केली. पीडितेचे कुटुंब सीबीआय तपासाच्या बाजूने नव्हते आणि या प्रकरणाची न्यायालयीन चौकशी व्हावी अशी त्यांची इच्छा होती. तथापि, केंद्र सरकारच्या अधिसूचनेनंतर सीबीआयने १० ऑक्टोबर रोजी देशव्यापी संतापाच्या पार्श्वभूमीवर तपास सुरू केला. उत्तर प्रदेश सरकारने एक "''खोल रुजलेले षड्यंत्र''" आणि [[हाथरस]]<nowiki/>मध्ये जाती आधारित [[दंगल|दंगली]] भडकवण्याचा आणि योगी सरकारची बदनामी करण्याचा "''आंतरराष्ट्रीय कट''" असल्याचा दावा केला. कथित सामूहिक बलात्कारानंतर उत्तर प्रदेश पोलिसांनी १९ [[एफआयआर]] दाखल केल्या. मुख्य एफआयआरवर पोलिसांनी सूचीबद्ध केलेल्या आरोपांमध्ये जातीवर आधारित फूट भडकावणे, धार्मिक भेदभाव, इलेक्ट्रॉनिक पुरावे, राज्याविरुद्ध कट रचणे आणि बदनामी करणे यांचा समावेश आहे. योगी आदित्यनाथ यांनी याआधी त्यांच्या पक्ष कार्यकर्त्यांना "ज्यांना जातीय आणि जातीय दंगली भडकवायचे आहेत त्यांचा पर्दाफाश करण्यास सांगितले होते". UP पोलिसांनी बेकायदेशीर क्रियाकलाप (प्रतिबंध) कायद्यांतर्गत दिल्ली स्थित पत्रकार सिद्दीक कप्पनसह ४ पुरुषांना, [[मथुरा]] टोल प्लाझा वर, पॉप्युलर फ्रंट ऑफ इंडिया PFI शी कथित संबंध असल्याबद्दल, गावाकडे जात असताना ताब्यात घेतले. जातीय आणि सांप्रदायिक हिंसाचार भडकावण्यासाठी हे पुरुष हातरसला जात असल्याचा आरोप प्रशासनाने केला. == अटक आणि नुकसान भरपाई == हातरस पोलिसांनी [[खूनाचा प्रयत्न]], [[सामूहिक बलात्कार]] आणि [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) कायदा, १९८९|अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंध) कायदा, १९८९]] चे उल्लंघन केल्याच्या आरोपाखाली चार आरोपींना अटक केली - संदीप, रामू, लवकुश आणि रवी. आरोपींपैकी एक असलेला रवी आणि त्याच्या वडिलांना 15-20 वर्षांपूर्वी पीडितेच्या आजोबांवर हल्ला केल्याप्रकरणी अटक करण्यात आली होती. पीडितेच्या भावाने दावा केला की घटनेच्या पहिल्या 10 दिवसात कोणतीही अटक झाली नाही. एसएसपी विक्रांत वीर यांनी चंदपा पोलिस स्टेशनच्या एसएचओची पोलिस लाईन्समध्ये तत्काळ कारवाई न केल्यामुळे बदली केली. राज्य सरकार, योगी आदित्यनाथ आणि जिल्हा प्रशासनाने पीडित कुटुंबाला ₹२५ लाखची भरपाई आणि कुटुंबातील एका सदस्याला कनिष्ठ सहाय्यक नोकरी देण्याची घोषणा केली. याशिवाय, कुटुंबाला राज्य नागरी विकास संस्था (SUDA) योजनेंतर्गत हातरस येथे घर देखील दिले जाईल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/india/story/up-cm-yogi-adityanath-speaks-to-father-of-hathras-gangrape-victim-announces-rs-25-lakh-compensation-1727065-2020-09-30|title=UP CM Yogi Adityanath speaks to father of Hathras gangrape victim, announces Rs 25 lakh compensation|last=Hathras/LucknowSeptember 30|first=Chitra Tripathi Shivendra Srivastava|last2=September 30|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2022-07-16|last3=Ist|first3=2020 20:17}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतातील बलात्कार]] [[वर्ग:हाथरस जिल्हा]] bcsqxuls5uzxh3br7ipu2x40f5w59q7 0 314559 2710312 2709652 2026-09-17T12:19:50Z KiranBOT 139572 दुव्यांमधील AMP ट्रॅकिंग काढले ([[:m:User:KiranBOT/AMP|माहिती]]) ([[User talk:Usernamekiran|त्रुटी नोंदवा]]) v3.1.1-current 2710312 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = हर्ष लिंबाचिया | चित्र = Haarsh Limbachiyaa in 2021.jpg | जन्म_दिनांक = {{Birth date and age|1987|01|30|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bharti-singh-wishes-her-husband-haarsh-limbachiyaa-on-his-birthday-with-a-sweet-love-note/articleshow/80602393.cms|title=Bharti Singh wishes her husband Haarsh Limbachiyaa on his birthday with a sweet love note|work=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bharti-singh-gets-husband-haarsh-limbachiyaa-s-name-tattooed-for-his-birthday-he-says-best-gift-see-pic/story-dCJ3EqbkJ8Jame3UwNrdMP_amp.html|title=Bharti Singh gets husband Haarsh Limbachiyaa's name tattooed for his birthday, he says 'best gift'. See pic|work=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]}}</ref> | चित्र_रुंदी = 220px | चित्र_शीर्षक = हर्ष लिंबाचिया (२०२१) | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], भारत | राष्ट्रीयत्व = {{ध्वजचिन्ह|भारत}}[[भारतीय]] | पत्नी_नाव = {{लग्न|[[भारती सिंह]]|2017}} | कार्यक्षेत्र = {{*}}पटकथा लेखक,<br> {{*}} निर्माता, <br> {{*}} दूरदर्शन होस्ट | राष्ट्रीयत्व = {{ध्वजचिन्ह|भारत}}[[भारतीय]] | भाषा = | कारकीर्द_काळ = २०११ ते आजतागायत | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = {{*}} फियर फॅक्टर: खतरोंके खिलाडी <br> {{*}} खतरा खतरा खतरा | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | अपत्ये = १ | ट्विटर= | संकेतस्थळ = | धर्म = हिंदू | तळटिपा = }} '''हर्ष लिंबाचिया''' (जन्म:[[३० जानेवारी]], [[इ.स. १९८७|१९८७]] - ) हा एक भारतीय पटकथा लेखक, निर्माता आणि दूरदर्शन होस्ट आहे. ''[[कॉमेडी सर्कस|कॉमेडी सर्कस के तानसेन]]'', ''कॉमेडी नाईट्स बचाओ'' आणि ''कॉमेडी नाईट्स लाइव्ह'' या कार्यक्रमांसाठी त्यांनी लेखन केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/who-is-harsh-limbachiyaa-the-man-bharti-singh-is-set-to-marry-comedy-nights-bachao-278646-2015-12-23|title=Who is Harsh Limbachiyaa? Know all about the man Bharti Singh is set to marry|date=23 December 2015|website=India Today|language=en|access-date=2020-05-12}}</ref> त्यांनी ''पीएम नरेंद्र मोदी'' या चित्रपटासाठी संवाद आणि ''[[मलंग (चित्रपट)|मलंग]]'' चित्रपटाच्या शीर्षक-ट्रॅकसाठी गीतही लिहिले.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/pm-narendra-modi/cast/|title=PM Narendra Modi Cast List|language=en|access-date=2020-05-13}}</ref><ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/malang-marks-haarsh-limbachiyaas-debut-as-lyricist/1713139|title=''Malang'' marks Haarsh Limbachiyaa's debut as lyricist|website=Outlook|access-date=2020-05-13}}</ref> त्यांनी त्यांची पत्नी [[भारती सिंह|भारती सिंग]] यांच्यासमवेत ''खतरा खतरा'' आणि ''हम तुम और'' क्वारंटाईन सारखे दूरचित्रवाणी कार्यक्रम तयार केले, तयार केले आणि होस्ट केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/telly-talk/gossip/article/khatra-khatra-khatra-review-bharti-singh-haarsh-limbachiyaas-show-will-make-you-laugh-and-cringe-too/380688|title=Khatra Khatra Khatra review: Bharti Singh, Haarsh Limbachiyaa's show will make you laugh and cringe, too|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=2020-05-13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/bharti-singh-haarsh-limbachiyaas-new-show-hum-tum-aur-quarantine-on-colors-amid-coronavirus-lockdown-1200104|title=Bharti Singh & Haarsh Limbachiyaa Bring New Show 'Hum, Tum Aur Quarantine' Amid Lockdown|date=2020-04-17|website=news.abplive.com|language=en|access-date=2020-05-13}}</ref><ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/bharti-singh-to-host-dance-reality-show-india-s-best-dancer-with-husband-haarsh-limbachiyaa-1629730-2019-12-19|title=Bharti Singh to host dance reality show India's Best Dancer with husband Haarsh Limbachiyaa|date=19 December 2019|website=India Today|language=en|access-date=2020-05-12}}</ref> == वैयक्तिक आयुष्य == [[चित्र:Birthday-bash-of-Mika-Singh-at-Sin-City-17.jpg|दुवा=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Birthday-bash-of-Mika-Singh-at-Sin-City-17.jpg/220px-Birthday-bash-of-Mika-Singh-at-Sin-City-17.jpg|इवलेसे| हर्ष लिंबाचिया पत्नी [[भारती सिंह|भारती सिंगसोबत]]]] हर्षने ३ डिसेंबर २०१७ रोजी कॉमेडियन [[भारती सिंह|भारती]] सिंगशी लग्न केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bharti-singh-and-harsh-limbachiyaa-are-wife-and-husband-now-see-pics-and-videos/story-3LCRtXzQfiH88jQyD5qKuI.html|title=Bharti Singh and Haarsh Limbachiyaa are wife and husband now|date=2017-12-03|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-05-12}}</ref> त्याच वर्षी त्यांनी ''H3 प्रॉडक्शन'' ही त्यांची निर्मिती कंपनी स्थापन केली. २२ नोव्हेंबर २०२० रोजी, NCB ने हर्ष लिंबाचिया आणि त्यांची पत्नी [[भारती सिंह|भारती सिंग]] यांना अटक केली त्यानंतर त्यांची झडती घेण्यात आली ज्यामध्ये ८६.५ ग्रॅम गांजा सापडला आणि जप्त करण्यात आला. [[अंमली पदार्थ नियंत्रण विभाग|अंमली पदार्थ विरोधी एजन्सी]] एनसीबीने 15 तासांच्या चौकशीनंतर त्याला अटक केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/comedian-bharti-singhs-husband-haarsh-limbachiyaa-arrested-after-15-hours-of-questioning-by-anti-drugs-agency-ncb-2328560|title=After Comedian Bharti Singh, Husband Also Arrested In Drugs Probe|date=2020-11-21|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-11-23}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/no-criminal-antecedents-court-to-hear-bail-pleas-of-bharti-singh-harsh-today/story-F2V8jcnoszUJrFylpdnMNK.html|title=Bharti Singh, husband Harsh's bail hearing likely to be delayed|date=2020-11-23|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-11-23}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/news/india/haarsh-limbachiyaa-comedian-bharti-singh-husband-arrested-by-ncb-in-drug-case-11606015479454.html|title=Drug case: Haarsh Limbachiyaa, comedian Bharti Singh's husband, arrested by NCB|date=2020-11-22|website=mint|language=en|access-date=2020-11-23}}</ref> दोन दिवसांच्या चौकशीनंतर २३ नोव्हेंबर २०२० रोजी त्याला जामीन मंजूर करण्यात आला. ३ एप्रिल २०२२ रोजी हर्ष आणि त्याची पत्नी भारती यांना एक मुलगा झाला. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Samervel|first=Rebecca|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mumbai-bharti-singh-husband-granted-bail-in-drug-consumption-case/articleshow/79379784.cms|title=Mumbai: Bharti Singh, husband granted bail in drug consumption case|date=24 November 2020|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> == चित्रपट सूची == === चित्रपट === {| class="wikitable" |+ !वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! नोंदी ! संदर्भ |- | 2019 | पंतप्रधान नरेंद्र मोदी | rowspan="2" | N/A | संवाद लेखक | <ref name=":0" /> |- | 2020 | [[मलंग (चित्रपट)|''मलंग'']] | गीतकार | <ref name=":1" /> |} === दूरदर्शन === {| class="wikitable" |+ !वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! नोंदी ! संदर्भ |- | 2011 | [[कॉमेडी सर्कस|''कॉमेडी सर्कस के तानसेन'']] | rowspan="3" | N/A | rowspan="3" | लेखक | |- | 2015 | ''कॉमेडी नाइट्स बचाओ'' | |- | 2016 | ''कॉमेडी नाइट्स लाइव्ह'' | |- | 2017 | नच बलिये | rowspan="2" | स्पर्धक | 7 वे स्थान | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-8-bharti-singh-beau-harsh-limbachiyaa-evicted-from-the-show-4659871/|title=Nach Baliye 8: Bharti Singh, beau Harsh Limbachiyaa evicted from the show|date=2017-05-17|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en-US|access-date=2020-05-13}}</ref> |- | rowspan="4" | 2019 | ''फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी 9'' | 10 वे स्थान | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatron-ke-khiladi-9-bharti-singh-s-husband-haarsh-limbachiyaa-is-out-of-the-race-1311632-2018-08-11|title=Khatron Ke Khiladi 9: Bharti Singh's husband Haarsh Limbachiyaa is out of the race|date=11 August 2018|website=India Today|language=en|access-date=2020-05-13}}</ref> |- | ''खतरा खतरा खतरा'' | यजमान | निर्माता आणि लेखक | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/haarsh-limbachiyaa-khatra-khatra-khatra-bharti-singh-5631627/|title=Haarsh Limbachiyaa: I am what I am because of Bharti|date=2019-03-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en-US|access-date=2020-05-12}}</ref> |- | डान्स दिवाने २ | rowspan="2" | स्वतःला | rowspan="2" | पाहुणे | |- | बिग बॉस १३ | |- | rowspan="6" | 2020 | '' इंडिया'ज बेस्ट डान्सर'' | rowspan="2" | यजमान | | <ref name=":2" /> |- | ''हम तुम और क्वारंटाईन'' | निर्माता आणि लेखक | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/bharti-singh-and-haarsh-limbachiyaas-homemade-series-based-on-lockdown/articleshow/75092944.cms|title=Bharti Singh and Haarsh Limbachiyaa's 'homemade' series based on lockdown|last=Choudhary|first=Sagarika|date=11 April 2020|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2020-05-13|archive-date=2020-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425020601/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/bharti-singh-and-haarsh-limbachiyaas-homemade-series-based-on-lockdown/articleshow/75092944.cms|url-status=dead}}</ref> |- | ''फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी 10'' | स्वतःला | पाहुणे | |- | फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी - मेड इन इंडिया | स्पर्धक | 7 वे स्थान | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/haarsh-limbachiyaa-khatron-ke-khiladi-made-in-india-bharti-singh-6543940/|title=Haarsh Limbachiyaa: Took up Khatron Ke Khiladi Made in India to redeem myself|date=2020-08-09|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-03-13}}</ref> |- | ''[[बिग बॉस (हंगाम १४)|बिग बॉस १४]]'' | स्वतःला | पाहुणे | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv/bigg-boss-14-november-15-live-updates-salman-khan-fun-with-contestants-in-diwali-qawaali-mehfil-665014|title=Bigg Boss 14 November 15 HIGHLIGHTS: Salman Khan enjoys Diwali 'Qawaali,' Shardul Pandit gets evicted|last=Bhasin|first=Shriya|date=2020-11-15|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2021-03-13}}</ref> |- | ''फनहित में जारी'' | N/A | निर्माता आणि लेखक | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bharti-singh-krushna-abhishek-haarsh-limbachiyaa-new-show-6496248/|title=Bharti Singh and Haarsh Limbachiyaa to launch a show on SAB TV|date=2020-07-08|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-03-13}}</ref> |- | rowspan="4" | 2021 | ''डान्स दिवाने 3'' | यजमान | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/bharti-singh-gets-emotional-after-dance-deewane-3-contestant-uday-s-performance-1778402-2021-03-12|title=Bharti Singh gets emotional after Dance Uday's performance|last=|first=|last2=|first2=|website=India Today|language=en|url-status=live|access-date=2021-03-13|last3=|first3=}}</ref> |- | '' फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी 11'' | rowspan="3" | स्वतःला | rowspan="3" | पाहुणे | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mxplayer.in/show/watch-khatron-ke-khiladi/season-11/rohit-this-is-disrespect-nikki-online-d3cb3413136696f601e8bd832877db1a|title=Khatron Ke Khiladi {{!}} Season 11 Episode 9 Online|website=www.mxplayer.in|language=en|url-status=live|access-date=2021-08-16}}</ref> |- | ''सिर्फ तुम'' | |- | ''द बिग पिक्चर'' | |- | 2022 | ''हुनरबाज : देश की शान'' | यजमान | | |- | 2022 | '' खतरा खतरा खतरा'' | यजमान | निर्माता आणि लेखक | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{IMDb name|9855808}} * {{इन्स्टाग्राम|haarshlimbachiyaa30}} {{DEFAULTSORT: लिंबाचिया, हर्ष }} [[वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी मालिका निर्माते]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 274g3ljcwhbb95p7su18aqypswdk1yl 0 320131 2710307 2470707 2026-09-17T12:13:55Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[फुलट्न काउंटी, जॉर्जिया]] वरुन [[फुल्टन काउंटी, जॉर्जिया]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2470707 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|अमेरिकेच्या जॉर्जिया राज्यातील {{PAGENAME}}|{{PAGENAME}} (निःसंदिग्धीकरण)|}} '''{{PAGENAME}}''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[जॉर्जिया]] राज्यातील [[जॉर्जियामधील काउंट्या|१५९ पैकी एक काउंटी]] आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे. २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती. {{PAGENAME}} काउंटीची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे. == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:{{PAGENAME}}|*]] [[वर्ग:जॉर्जियामधील काउंटी]] qdg2pns6t1165ae8jj5mbdk0jl9w0ij 0 328541 2710420 2592291 2026-09-17T21:57:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710420 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = सतीश कौशिक | चित्र = Satish Kaushik on the sets of Mr. Kabaadi.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = सतीश कौशिक (२०१७) | पूर्ण_नाव = सतीश चंद्र कौशिक | जन्म_दिनांक = {{जन्म_दिनांक|1956|04|13|df=y}} | जन्म_स्थान = महेंद्रगड, पंजाब | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2023|03|09|1956|04|13|df=y}} | मृत्यू_स्थान = [[गुरगांव]], हरयाणा | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनेता, निर्माता, पटकथा लेखक | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | भाषा = पंजाबी | शिक्षण = किरोडीमल महाविद्यालय, दिल्ली | प्रशिक्षणसंस्था = राष्ट्रीय नाट्य विद्यालय, दिल्ली,<br> [[भारतीय चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी संस्था]] | कारकीर्द_काळ = १९८१ - २०२३ | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = {{लग्न|शशी कौशिक|1985}} | नातेवाईक = | अपत्ये = २ | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | ट्विटर = | संकेतस्थळ = | धर्म = | तळटिपा = }} '''सतीश चंद्र कौशिक''' ([[१३ एप्रिल]], [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[९ मार्च]], [[इ.स. २०२३|२०२३]]) हे एक भारतीय अभिनेता, दिग्दर्शक, निर्माता, विनोदकार आणि पटकथा लेखक होते. == प्रारंभिक जीवन == कौशिक यांचा जन्म महेंद्रगढ, [[हरियाणा]] येथे १३ एप्रिल १९५६ रोजी झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/satish-kaushik-biography-1678351027-1|title=Satish Kaushik Biography: Birth, Age, Early Life, Movies, Hollywood Film, Net Worth, Death & More|website=jagranjosh.com|url-status=dead|access-date=2023-03-27|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327144316/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/satish-kaushik-biography-1678351027-1}}</ref> त्यांनी किरोडी मल कॉलेज, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] १९७२ मध्ये पदवी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/lifestyle/i-owe-my-success-to-the-theatre-society-of-kirorimal-college-satish-kaushik-1047709.html|title=I owe my success to the theatre society of Kirori Mal College -: Satish Kaushik|last=Mini Dixit|date=19 August 2015|website=News18|access-date=2023-03-27|archive-date=2022-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520035713/https://www.news18.com/news/lifestyle/i-owe-my-success-to-the-theatre-society-of-kirorimal-college-satish-kaushik-1047709.html|url-status=dead}}</ref> तसेच ते नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामा आणि [[भारतीय चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी संस्था]] माजी विद्यार्थी देखील होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/professional-schools-polish-your-skills-satish-kaushik/|title=Professional school's polish your skills says Satish Kaushik|last=IANS|date=21 August 2015|website=Indian Express|access-date=2023-03-27|archive-date=2022-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520035713/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/professional-schools-polish-your-skills-satish-kaushik/|url-status=dead}}</ref> == कारकीर्द == कौशिक हे मिस्टर इंडिया मधील 'कॅलेंडर', <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.movietalkies.com/artists/complete-profie.asp?ArtistId=55625|title=Movie Talkies|access-date=5 December 2016|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032210/http://www.movietalkies.com/artists/complete-profie.asp?ArtistId=55625|url-status=dead}}</ref> ''दीवाना मस्ताना'' मधील 'पप्पू पेजर' आणि सारा गॅवरॉनच्या ''ब्रिक लेन'' (२००७) मधील 'चानू अहमद' या भूमिकेसाठी प्रसिद्ध होते. त्यांना १९९० मध्ये ''[[राम लखन]]'' आणि १९९७ मध्ये ''साजन चले ससुरालसाठी'' फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट विनोदी अभिनेता पुरस्कार मिळाला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.yahoo.com/satish-kaushik-death-beloved-bollywood-080544067.html|title=Satish Kaushik death: Beloved Bollywood actor dies at age of 67|website=Yahoo News|language=en-US|access-date=2023-03-11}}</ref> हिंदी भाषेतील नाटक "विली लोमन" मधील त्यांची 'सेल्समन रामलाल'ची भूमिका विशेष गाजली होती.<ref>[http://www.indielondon.co.uk/Film-Review/brick-lane-satish-kaushik-interview "An Interview with Satish Kaushik", of ''Brick Lane''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118222728/http://www.indielondon.co.uk/Film-Review/brick-lane-satish-kaushik-interview}}, Indie London</ref> कौशिक यांनी [[कुंदन शाह]] यांच्या कॉमेडी क्लासिक ''जाने भी दो यारों'' (१९८३) चित्रपटासाठी संवाद लिहिले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/satish-kaushik-a-man-of-many-talents/jaane-bhi-do-yaaron/slideshow/98509758.cms|title=Satish Kaushik: A Man Of Many Talents - In Memoriam|website=The Economic Times|access-date=2023-03-13}}</ref> रुस्लान मुमताज आणि शीना शहााबादी अभिनीत २००९ मधील त्यांचा ''तेरी संग'' चित्रपट, किशोरवयीन गर्भधारणेच्या समस्येवर आधारित होता, ज्याला प्रेक्षकांनी चांगला प्रतिसाद दिला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.indianexpress.com/news/tere-sang-will-make-you-think-anupam-kher/499264/|title='Tere Sang' will make you think: Anupam Kher - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=24 May 2020|archive-date=2023-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219072454/http://archive.indianexpress.com/news/tere-sang-will-make-you-think-anupam-kher/499264/|url-status=dead}}</ref> चित्रपट दिग्दर्शक म्हणून त्यांचा पहिला चित्रपट [[श्रीदेवी|श्रीदेवीचा]] ''रूप की रानी चोरों का राजा'' (१९९३) होता. त्याचा दुसरा चित्रपट ''प्रेम'' (१९९५) हा होता, ज्याद्वारे [[तब्बू]] ने चित्रपट सृष्टीत पदार्पण केले होते. हे दोन्ही चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर आपटले होते.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20031207/spectrum/main7.htm "Interview with Satish Kaushik'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422202027/http://www.tribuneindia.com/2003/20031207/spectrum/main7.htm}}, ''The Tribune,'' 7 December 2003</ref> यानंतर त्यांचा १९९९ मधील ''हम आपके दिल में रहते हैं'' हा चित्रपट चांगला चालला. त्यांचे पुढचे काम [[तानसेन|तानसेनच्या]] जीवनावर आधारित होते, ज्यामध्ये तानसेनची भूमिका [[अभिषेक बच्चन]] साकारणार होते, तर साउंडट्रॅक रवींद्र जैन यांनी संगीतबद्ध केले आहे. या चित्रपटाची स्क्रिप्ट अजून देखील अपूर्ण आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/abhishek-to-play-tansen/articleshow/15862576.cms|title=Abhishek to play Tansen|last=Runna Ashish Bhutda|date=Oct 20, 2008|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2023-03-11|archive-date=2023-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311035107/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/abhishek-to-play-tansen/articleshow/15862576.cms|url-status=dead}}</ref> कौशिक [[हरियाणा|हरियाणाच्या]] चित्रपट सृष्टीत देखील काम करत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/haryanvi-film-artistes-shocked-at-kaushiks-death-486529|title=Haryanvi film artistes shocked at Satish Kaushik's death|last=Saini|first=Ravinder|date=March 9, 2023|website=Tribune India}}</ref> कौशिक यांनी आपला हिट चित्रपट तेरे नाम (२००३) चा सिक्वेल 'तेरे नाम-2' बनवण्याचा निर्णय घेतला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/satish-kaushik-tere-naam-2-sequel-salman-khan-5690438/|title=Satish Kaushik on Tere Naam 2: It is the love story of a gangster|date=2019-04-23|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2023-03-11}}</ref> == वैयक्तिक आयुष्य == कौशिक यांनी १९८५ मध्ये शशी नावाच्या युवतीसोबत लग्न केले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiaforums.com/article/satish-kaushik-reveals-his-wifes-reaction-on-his-marriage-proposal-to-pregnant-neena-gupta_177308|title=Satish Kaushik reveals his wife's reaction on his marriage proposal to pregnant Neena Gupta|last=Team India Forums|date=18 June 2021|website=India Forums|access-date=12 March 2022|archive-date=2022-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520033836/https://www.indiaforums.com/article/satish-kaushik-reveals-his-wifes-reaction-on-his-marriage-proposal-to-pregnant-neena-gupta_177308|url-status=dead}}</ref> त्यांचा मुलगा १९९६ मध्ये वयाच्या दुसऱ्या वर्षी मरण पावला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodbubble.com/bubble-diaries/nostalgia/when-satish-kaushik-couldnt-get-time-to-mourn-his-sons-death/|title=When Satish Kaushik couldn't get time to mourn his sons death|website=Bollywood Bubble|access-date=19 April 2021|archive-date=2023-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309150014/https://www.bollywoodbubble.com/nostalgia/when-satish-kaushik-couldnt-get-time-to-mourn-his-sons-death/|url-status=dead}}</ref> तर २०१२ मध्ये, त्यांच्या मुलीचा जन्म सरोगेट आईच्या माध्यमातून झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/satish-kaushik-rediscoveres-fatherhood-after-16-years/articleshow/15349074.cms|title=Satish Kaushik rediscovers fatherhood after 16 years|last=Subhash K. Jha|date=4 August 2012|website=Times of India|access-date=2023-03-27|archive-date=2022-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520033836/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/satish-kaushik-rediscoveres-fatherhood-after-16-years/articleshow/15349074.cms|url-status=dead}}</ref> कौशिक यांचे वयाच्या ६६ व्या वर्षी ९ मार्च २०२३ रोजी [[गुरगांव|गुरुग्राम]] येथे हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/satish-kaushik-dies-8486215/|title=Satish Kaushik dies of a heart attack at 66, body to be brought to Mumbai after postmortem|work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-64885036|title=Satish Kaushik: Bollywood actor-filmmaker dies at 66|publisher=BBC news|access-date=2023-03-27|archive-date=2023-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309040337/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-64885036|url-status=dead}}</ref> त्याच्या शेवटच्या [[इन्स्टाग्राम|इंस्टाग्राम]] पोस्टमध्ये, ते [[जावेद अख्तर]] आणि [[शबाना आझमी]] यांच्या घरी [[होळी]] २०२३ साजरी करताना दिसले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/bollywood/satish-kaushik-dies-at-66-actor-directors-last-insta-post-was-pics-of-him-celebrating-holi-2023-at-javed-akhtar-shabana-azmis-house-with-ali-fazal-richa-chadha-and-mahima-chaudhry-4925543.html|title=Satish Kaushik Dies at 66: Actor-Director's Last Insta Post Was Pics of Him Celebrating Holi 2023 at Javed Akhtar, Shabana Azmi's House With Ali Fazal, Richa Chadha and Mahima Chaudhry in juhu,Mumbai|date=9 March 2023|website=Latestly|url-status=dead|access-date=9 March 2023|archive-date=2023-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309150118/https://trends.revcontent.com/api/delivery/?is_blocked=undefined&w=254756&width=320&rev_allow_cookies=1&site_url=https%3A%2F%2Fwww.latestly.com%2Fsocially%2Fentertainment%2Fbollywood%2Fsatish-kaushik-dies-at-66-actor-directors-last-insta-post-was-pics-of-him-celebrating-holi-2023-at-javed-akhtar-shabana-azmis-house-with-ali-fazal-richa-chadha-and-mahima-chaudhry-4925543.html&icr_url=&va=0&user_uuid=8678fd75-59e4-432e-b59f-386072005f89&time=1678374078362&banner_size=320x50&up=pc&bn=chrome&bv=89&widget_width=0&style_id=0&idhub&#91;pubcid&#93;=2e71909c-ea93-49b6-b054-8943717de608&an=false}}</ref> == संदर्भ == <references group="" responsive="0"></references> == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|0442479 }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कौशिक, सतीश}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट निर्माते]] [[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हास्य अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] hzhafm5i6uakzletxjyo0s2pt17j8ma 0 331570 2710475 2706649 2026-09-18T04:40:52Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2710475 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} {{माहिती संचिका}} '''जिओ सिनेमा''' ही एक भारतीय सबस्क्रिप्शन व्हिडिओ ऑन-डिमांड [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|ओव्हर-द-टॉप (ओटीटी) प्रवाह सेवा]] आहे. ही सेवा टीव्ही१८ च्या ([[TV18]]) [[व्हायकॉम१८|व्हायकॉम१८]] (Viacom18) या उपकंपनीच्या मालकीची आहे. ५ सप्टेंबर २०१६ रोजी सुरू झालेल्या जिओ सिनेमाच्या आशय ग्रंथालयात चित्रपट, दूरचित्रवाणी कार्यक्रम, वेब मालिका, संगीत व्हिडिओ, माहितीपट आणि क्रीडा स्पर्धांचा समावेश आहे. सप्टेंबर २०२२ मध्ये जिओ सिनेमा आणि व्हेकॉम१८ मधील विलीनीकरण प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर, व्हेकॉम१८ ने आपला सर्व क्रीडा आशय 'वूट' (Voot) वरून जिओ सिनेमावर स्थानांतरित केला. त्यानंतर हे प्लॅटफॉर्म नेटवर्कचे अधिकृत डिजिटल क्रीडा केंद्र बनले. हे मोबाईल उपयोजन (ॲप) अँड्रॉइड आणि आयओएस उपकरणांसाठी उपलब्ध आहे. == इतिहास == २०१६ मध्ये रिलायन्स जिओच्या सार्वजनिक लाँचिंगसोबतच ५ सप्टेंबर रोजी '''जिओ सिनेमा''' सुरू करण्यात आले. जिओ सिनेमा हे [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ प्लॅटफॉर्म्सच्या]] मालकीच्या इतर उपयोजनांसोबत (जसे की जिओ टीव्ही, जिओ सावन, जिओ न्यूज, जिओ मार्ट, [[जिओ|जिओ मीट]], [[जिओ|जिओ चॅट]] आणि जिओ टॉक्स) केवळ जिओ वापरकर्त्यांसाठी विनामूल्य प्रदान केलेल्या मुख्य उपयोजनांपैकी एक आहे. जिओ सिनेमा सुरुवातीला फक्त [[गूगल प्ले|गूगल प्ले स्टोअर]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jio.media.ondemand&hl=en_US|title=JioCinema: Movies TV Originals – Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402104335/https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jio.media.ondemand&hl=en_US|archive-date=2 April 2019|access-date=2020-07-08}}</ref> आणि आयओएस उपयोजन स्टोअरवर उपलब्ध होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://apps.apple.com/in/app/jiocinema/id1067316596|title=JioCinema|website=App Store|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717140739/https://apps.apple.com/in/app/jiocinema/id1067316596|archive-date=17 July 2020|access-date=2020-07-08}}</ref> तथापि, अधिकृत प्रकाशनानंतर एका वर्षाने जिओने याची संगणकासाठी वेब आवृत्ती सुरू केली आणि त्यानंतर हे उपयोजन जिओफोनवरही उपलब्ध करून देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jio.com/en-in/faq/jiophone2-offer/what-are-the-apps-that-are-available-on-jiophone2.html|title=What are the apps that are available on JioPhone2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918110347/https://www.jio.com/en-in/faq/jiophone2-offer/what-are-the-apps-that-are-available-on-jiophone2.html|archive-date=18 September 2020|access-date=31 July 2020}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bgr.in/how-to/watch-reliance-jiotv-and-jiocinema-on-pc-and-laptop-heres-a-step-by-step-guide-542520/|title=Watch Reliance JioTV and JioCinema on PC and laptop|publisher=BGR India|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611120034/https://www.bgr.in/how-to/watch-reliance-jiotv-and-jiocinema-on-pc-and-laptop-heres-a-step-by-step-guide-542520/|archive-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://telecomtalk.info/jio-silently-introduces-web-version-of-jiotv/171552/|title=After JioCinema, Reliance Jio Silently Introduces Web Version of JioTV for Millions of Live TV Viewers|publisher=Telecom Talk|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611115859/https://telecomtalk.info/jio-silently-introduces-web-version-of-jiotv/171552/|archive-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref> == सामग्री == जिओ सिनेमावर अल्ट बालाजी, पॅरामाउंट पिक्चर्स, [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस|झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]], [[व्हायकॉम१८|व्हायकॉम१८]], याशराज फिल्म्स, शेमारू एंटरटेनमेंट, बालाजी मोशन पिक्चर्स, सन नेक्स्ट, सोनी लिव्ह यांसारख्या विविध भागीदार मंचांचा एकत्रित आशय उपलब्ध आहे. डिसेंबर २०१८ मध्ये, जिओ सिनेमावर डिस्नेचा आशय उपलब्ध करून देण्यासाठी कंपनीने डिस्ने इंडियासोबत भागीदारी केली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.livemint.com/Consumer/pdkAC3maf3mYyhjws5Fo3N/JioCinema-to-host-content-from-Disney-India.html|title=JioCinema to host content from Disney India|publisher=livemint|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913180152/https://www.livemint.com/Consumer/pdkAC3maf3mYyhjws5Fo3N/JioCinema-to-host-content-from-Disney-India.html|archive-date=13 September 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://telecomtalk.info/jiocinema-app-disney-section/185108/|title=JioCinema to Get Dedicated Disney Section Following Reliance Jio and Disney Content Partnership|publisher=Telecom talk|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913180154/https://telecomtalk.info/jiocinema-app-disney-section/185108/|archive-date=13 September 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.cnbctv18.com/technology/jiocinema-partners-with-disney-india-for-dedicated-contents-1801941.htm|title=JioCinema partners with Disney India for dedicated contents|publisher=CNBC TV18|access-date=4 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913180204/https://www.cnbctv18.com/technology/jiocinema-partners-with-disney-india-for-dedicated-contents-1801941.htm|archive-date=13 September 2020|url-status=live}}</ref> मात्र, नंतरच्या काळात [[डिझ्नी+ हॉटस्टार|डिस्ने+ हॉटस्टार]] भारतात अधिकृतपणे लाँच झाल्यानंतर डिस्नेने या करारातून माघार घेतली. डिसेंबर २०१९ मध्ये, सन टीव्ही नेटवर्कसोबत झालेल्या करारानुसार जिओ सिनेमावर ४,००० हून अधिक दक्षिण भारतीय चित्रपट उपलब्ध करून देण्यात आले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://telecom.economictimes.indiatimes.com/news/jiocinema-partners-sun-nxt-to-offer-south-indian-content/72351507|title=JioCinema partners SUN NXT to offer South Indian content|publisher=Economics Times|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611115859/https://telecom.economictimes.indiatimes.com/news/jiocinema-partners-sun-nxt-to-offer-south-indian-content/72351507|archive-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://english.mathrubhumi.com/technology/apps-review/jiocinema-sun-nxt-partner-to-bring-south-indian-movies-to-subscribers-1.4332604|title=JioCinema, Sun NXT partner to bring south Indian movies to subscribers|publisher=Mathrbhumi|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611121400/https://english.mathrubhumi.com/technology/apps-review/jiocinema-sun-nxt-partner-to-bring-south-indian-movies-to-subscribers-1.4332604|archive-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/jiocinema-sun-nxt-south-indian-movies-tamil-telugu-malayalam-kannada-2128382|title=JioCinema, Sun NXT Partner to Offer South Indian Movies to Jio Subscribers|publisher=NDTV|access-date=4 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111449/https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/jiocinema-sun-nxt-south-indian-movies-tamil-telugu-malayalam-kannada-2128382|archive-date=4 December 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.newindianexpress.com/business/2019/dec/04/jiocinema-partners-with-sun-nxt-to-offer-south-indian-movies-to-users-2071342.html|title=JioCinema partners with Sun NXT to offer south Indian movies to users|publisher=The New Indian Express|access-date=4 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204144735/https://www.newindianexpress.com/business/2019/dec/04/jiocinema-partners-with-sun-nxt-to-offer-south-indian-movies-to-users-2071342.html|archive-date=4 December 2019|url-status=live}}</ref> हे चित्रपट प्रामुख्याने [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगु]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]] आणि [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] या चार भाषांमध्ये उपलब्ध आहेत. == दर्शकसंख्या == भारतीय ओटीटी बाजारपेठेत जिओ सिनेमाचा वाटा ७% च्या आसपास आहे; तर प्रमुख प्रतिस्पर्धी नेटफ्लिक्स आणि ॲमेझॉन प्राईम व्हिडिओ यांचा वाटा प्रत्येकी २०% आहे. याशिवाय [[डिझ्नी+ हॉटस्टार|डिस्ने+ हॉटस्टार]] १७%, [[झी फाईव्ह|झी५]] ९%, तर अल्ट बालाजी आणि सोनी लिव्ह प्रत्येकी ४% बाजारपेठेवर नियंत्रण ठेवतात. इतर लहान प्रवाह मंचांचा एकत्रित वाटा १९% आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.statista.com/chart/23009/market-share-streaming--ott--platforms-in-india/|title=International Brands Rise to the Top of Indian Streaming Market|publisher=Statista|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929063818/https://www.statista.com/chart/23009/market-share-streaming--ott--platforms-in-india/|archive-date=29 September 2020|access-date=23 September 2020}}</ref> १६ व्या इंडियन प्रीमियर लीगच्या (आयपीएल) सुरुवातीच्या आठवड्यात, जिओ सिनेमाने १४७ कोटींहून (१.४७ अब्ज) अधिक डिजिटल दर्शकसंख्या मिळवून एक नवा विक्रम प्रस्थापित केला. हा आकडा डिस्ने+ हॉटस्टारवरील १५ व्या आयपीएल हंगामाच्या एकूण दर्शकसंख्येपेक्षा जास्त होता. जिओ सिनेमाच्या अधिकृत [[ट्विटर|ट्विटर (एक्स)]] खात्यावरील माहितीनुसार, १७ एप्रिल २०२३ रोजी झालेल्या [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर|आरसीबी]] विरुद्ध [[चेन्नई सुपर किंग्स|सीएसके]] सामन्यादरम्यान एकाच वेळी सर्वाधिक २४ दशलक्ष (२.४ कोटी) पेक्षा जास्त समवर्ती दर्शकांनी (कॉन्करंट व्ह्यूअर्स) सामना थेट पाहिला, जो जागतिक स्तरावर एक विक्रम मानला जातो. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मुंबई मधील कंपन्या]] [[वर्ग:भारतातील ओटीटी माध्यमे]] 4a0raxini9m3fahxopafmtu7eosadf4 2710476 2710475 2026-09-18T04:42:00Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2710476 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} {{माहिती संचिका|useImage=Jiocinema.png}} '''जिओ सिनेमा''' ही एक भारतीय सबस्क्रिप्शन व्हिडिओ ऑन-डिमांड [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|ओव्हर-द-टॉप (ओटीटी) प्रवाह सेवा]] आहे. ही सेवा टीव्ही१८ च्या ([[TV18]]) [[व्हायकॉम१८|व्हायकॉम१८]] (Viacom18) या उपकंपनीच्या मालकीची आहे. ५ सप्टेंबर २०१६ रोजी सुरू झालेल्या जिओ सिनेमाच्या आशय ग्रंथालयात चित्रपट, दूरचित्रवाणी कार्यक्रम, वेब मालिका, संगीत व्हिडिओ, माहितीपट आणि क्रीडा स्पर्धांचा समावेश आहे. सप्टेंबर २०२२ मध्ये जिओ सिनेमा आणि व्हेकॉम१८ मधील विलीनीकरण प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर, व्हेकॉम१८ ने आपला सर्व क्रीडा आशय 'वूट' (Voot) वरून जिओ सिनेमावर स्थानांतरित केला. त्यानंतर हे प्लॅटफॉर्म नेटवर्कचे अधिकृत डिजिटल क्रीडा केंद्र बनले. हे मोबाईल उपयोजन (ॲप) अँड्रॉइड आणि आयओएस उपकरणांसाठी उपलब्ध आहे. == इतिहास == २०१६ मध्ये रिलायन्स जिओच्या सार्वजनिक लाँचिंगसोबतच ५ सप्टेंबर रोजी '''जिओ सिनेमा''' सुरू करण्यात आले. जिओ सिनेमा हे [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ प्लॅटफॉर्म्सच्या]] मालकीच्या इतर उपयोजनांसोबत (जसे की जिओ टीव्ही, जिओ सावन, जिओ न्यूज, जिओ मार्ट, [[जिओ|जिओ मीट]], [[जिओ|जिओ चॅट]] आणि जिओ टॉक्स) केवळ जिओ वापरकर्त्यांसाठी विनामूल्य प्रदान केलेल्या मुख्य उपयोजनांपैकी एक आहे. जिओ सिनेमा सुरुवातीला फक्त [[गूगल प्ले|गूगल प्ले स्टोअर]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jio.media.ondemand&hl=en_US|title=JioCinema: Movies TV Originals – Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402104335/https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jio.media.ondemand&hl=en_US|archive-date=2 April 2019|access-date=2020-07-08}}</ref> आणि आयओएस उपयोजन स्टोअरवर उपलब्ध होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://apps.apple.com/in/app/jiocinema/id1067316596|title=JioCinema|website=App Store|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717140739/https://apps.apple.com/in/app/jiocinema/id1067316596|archive-date=17 July 2020|access-date=2020-07-08}}</ref> तथापि, अधिकृत प्रकाशनानंतर एका वर्षाने जिओने याची संगणकासाठी वेब आवृत्ती सुरू केली आणि त्यानंतर हे उपयोजन जिओफोनवरही उपलब्ध करून देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jio.com/en-in/faq/jiophone2-offer/what-are-the-apps-that-are-available-on-jiophone2.html|title=What are the apps that are available on JioPhone2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918110347/https://www.jio.com/en-in/faq/jiophone2-offer/what-are-the-apps-that-are-available-on-jiophone2.html|archive-date=18 September 2020|access-date=31 July 2020}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bgr.in/how-to/watch-reliance-jiotv-and-jiocinema-on-pc-and-laptop-heres-a-step-by-step-guide-542520/|title=Watch Reliance JioTV and JioCinema on PC and laptop|publisher=BGR India|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611120034/https://www.bgr.in/how-to/watch-reliance-jiotv-and-jiocinema-on-pc-and-laptop-heres-a-step-by-step-guide-542520/|archive-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://telecomtalk.info/jio-silently-introduces-web-version-of-jiotv/171552/|title=After JioCinema, Reliance Jio Silently Introduces Web Version of JioTV for Millions of Live TV Viewers|publisher=Telecom Talk|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611115859/https://telecomtalk.info/jio-silently-introduces-web-version-of-jiotv/171552/|archive-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref> == सामग्री == जिओ सिनेमावर अल्ट बालाजी, पॅरामाउंट पिक्चर्स, [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस|झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]], [[व्हायकॉम१८|व्हायकॉम१८]], याशराज फिल्म्स, शेमारू एंटरटेनमेंट, बालाजी मोशन पिक्चर्स, सन नेक्स्ट, सोनी लिव्ह यांसारख्या विविध भागीदार मंचांचा एकत्रित आशय उपलब्ध आहे. डिसेंबर २०१८ मध्ये, जिओ सिनेमावर डिस्नेचा आशय उपलब्ध करून देण्यासाठी कंपनीने डिस्ने इंडियासोबत भागीदारी केली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.livemint.com/Consumer/pdkAC3maf3mYyhjws5Fo3N/JioCinema-to-host-content-from-Disney-India.html|title=JioCinema to host content from Disney India|publisher=livemint|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913180152/https://www.livemint.com/Consumer/pdkAC3maf3mYyhjws5Fo3N/JioCinema-to-host-content-from-Disney-India.html|archive-date=13 September 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://telecomtalk.info/jiocinema-app-disney-section/185108/|title=JioCinema to Get Dedicated Disney Section Following Reliance Jio and Disney Content Partnership|publisher=Telecom talk|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913180154/https://telecomtalk.info/jiocinema-app-disney-section/185108/|archive-date=13 September 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.cnbctv18.com/technology/jiocinema-partners-with-disney-india-for-dedicated-contents-1801941.htm|title=JioCinema partners with Disney India for dedicated contents|publisher=CNBC TV18|access-date=4 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913180204/https://www.cnbctv18.com/technology/jiocinema-partners-with-disney-india-for-dedicated-contents-1801941.htm|archive-date=13 September 2020|url-status=live}}</ref> मात्र, नंतरच्या काळात [[डिझ्नी+ हॉटस्टार|डिस्ने+ हॉटस्टार]] भारतात अधिकृतपणे लाँच झाल्यानंतर डिस्नेने या करारातून माघार घेतली. डिसेंबर २०१९ मध्ये, सन टीव्ही नेटवर्कसोबत झालेल्या करारानुसार जिओ सिनेमावर ४,००० हून अधिक दक्षिण भारतीय चित्रपट उपलब्ध करून देण्यात आले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://telecom.economictimes.indiatimes.com/news/jiocinema-partners-sun-nxt-to-offer-south-indian-content/72351507|title=JioCinema partners SUN NXT to offer South Indian content|publisher=Economics Times|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611115859/https://telecom.economictimes.indiatimes.com/news/jiocinema-partners-sun-nxt-to-offer-south-indian-content/72351507|archive-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://english.mathrubhumi.com/technology/apps-review/jiocinema-sun-nxt-partner-to-bring-south-indian-movies-to-subscribers-1.4332604|title=JioCinema, Sun NXT partner to bring south Indian movies to subscribers|publisher=Mathrbhumi|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611121400/https://english.mathrubhumi.com/technology/apps-review/jiocinema-sun-nxt-partner-to-bring-south-indian-movies-to-subscribers-1.4332604|archive-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/jiocinema-sun-nxt-south-indian-movies-tamil-telugu-malayalam-kannada-2128382|title=JioCinema, Sun NXT Partner to Offer South Indian Movies to Jio Subscribers|publisher=NDTV|access-date=4 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111449/https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/jiocinema-sun-nxt-south-indian-movies-tamil-telugu-malayalam-kannada-2128382|archive-date=4 December 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.newindianexpress.com/business/2019/dec/04/jiocinema-partners-with-sun-nxt-to-offer-south-indian-movies-to-users-2071342.html|title=JioCinema partners with Sun NXT to offer south Indian movies to users|publisher=The New Indian Express|access-date=4 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204144735/https://www.newindianexpress.com/business/2019/dec/04/jiocinema-partners-with-sun-nxt-to-offer-south-indian-movies-to-users-2071342.html|archive-date=4 December 2019|url-status=live}}</ref> हे चित्रपट प्रामुख्याने [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगु]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]] आणि [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] या चार भाषांमध्ये उपलब्ध आहेत. == दर्शकसंख्या == भारतीय ओटीटी बाजारपेठेत जिओ सिनेमाचा वाटा ७% च्या आसपास आहे; तर प्रमुख प्रतिस्पर्धी नेटफ्लिक्स आणि ॲमेझॉन प्राईम व्हिडिओ यांचा वाटा प्रत्येकी २०% आहे. याशिवाय [[डिझ्नी+ हॉटस्टार|डिस्ने+ हॉटस्टार]] १७%, [[झी फाईव्ह|झी५]] ९%, तर अल्ट बालाजी आणि सोनी लिव्ह प्रत्येकी ४% बाजारपेठेवर नियंत्रण ठेवतात. इतर लहान प्रवाह मंचांचा एकत्रित वाटा १९% आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.statista.com/chart/23009/market-share-streaming--ott--platforms-in-india/|title=International Brands Rise to the Top of Indian Streaming Market|publisher=Statista|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929063818/https://www.statista.com/chart/23009/market-share-streaming--ott--platforms-in-india/|archive-date=29 September 2020|access-date=23 September 2020}}</ref> १६ व्या इंडियन प्रीमियर लीगच्या (आयपीएल) सुरुवातीच्या आठवड्यात, जिओ सिनेमाने १४७ कोटींहून (१.४७ अब्ज) अधिक डिजिटल दर्शकसंख्या मिळवून एक नवा विक्रम प्रस्थापित केला. हा आकडा डिस्ने+ हॉटस्टारवरील १५ व्या आयपीएल हंगामाच्या एकूण दर्शकसंख्येपेक्षा जास्त होता. जिओ सिनेमाच्या अधिकृत [[ट्विटर|ट्विटर (एक्स)]] खात्यावरील माहितीनुसार, १७ एप्रिल २०२३ रोजी झालेल्या [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर|आरसीबी]] विरुद्ध [[चेन्नई सुपर किंग्स|सीएसके]] सामन्यादरम्यान एकाच वेळी सर्वाधिक २४ दशलक्ष (२.४ कोटी) पेक्षा जास्त समवर्ती दर्शकांनी (कॉन्करंट व्ह्यूअर्स) सामना थेट पाहिला, जो जागतिक स्तरावर एक विक्रम मानला जातो. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मुंबई मधील कंपन्या]] [[वर्ग:भारतातील ओटीटी माध्यमे]] 0ff934rn71v9sgxecj0ev5kennp6yt6 0 333196 2710479 2457486 2026-09-18T04:46:37Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:भारतातील केबल दूरचित्रवाणी कंपन्या]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710479 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी |नाव=हॅथवे |लोगो =Hathway Cable & Datacom logo.svg |प्रकार=सार्वजनिक कंपनी | लोगो रुंदी = 250px | traded_as = {{NSE|HATHWAY}} {{BSE|533162}} | मुख्यालय शहर= [[मुंबई|मुंबई, महाराष्ट्र]] | मुख्यालय देश = [[भारत]] | founder = {{ubl|Pheroza Billimoria|Roopesh Rao}} | owner = [[Reliance Industries]] (75%) | सेवांतर्गत प्रदेश= [[भारत]] | industry = Telecommunications, Broadcasting | products = {{Unbulleted list|[[Cable television]]|[[Broadband Internet]]|Digital voice|[[Home networking]]}} | homepage = http://www.hathway.com/ }} '''हॅथवे केबल ॲँड डेटाकॉम लिमिटेड,''' , ही [[मुंबई]] स्थित एक भारतीय केबल दूरचित्रवाणी सेवा ऑपरेटर आहे.<ref>http://www.rapidtvnews.com/index.php/200903123356/hathway-offers-indias-first-cable-pvr.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018054031/http://www.rapidtvnews.com/index.php/200903123356/hathway-offers-indias-first-cable-pvr.html}} Hathway offers India's first cable PVR</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hathway.com/corporate/pdfs/annual-2009-10.pdf|title=Hathway Cable & Datacom Ltd Annual Report 2009-2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005075236/http://www.hathway.com/corporate/pdfs/annual-2009-10.pdf|archive-date=5 October 2011|access-date=4 June 2011}}</ref> याचे पूर्वी बीआयटीव्ही केबल नेटवर्क्स होते. सीएटीव्ही टेक्नॉलॉजी वापरून इंटरनेट प्रदान करणारी ही पहिली कंपनी होती. २००६ मध्ये डिजिटल प्लॅटफॉर्म लाँच करणारी पहिली केबल ऑपरेटर होती. हॅथवे ब्रॉडबॅंड इंटरनेट हे भारतातील पहिले केबल आयएसपी होते. बिझनेस इंडिया दूरचित्रवाणी (बीआयटीव्ही) केबल नेटवर्क प्रायव्हेट लिमिटेड १९९९ मध्ये हॅथवेने विकत घेतले. २००७ पर्यंत, कंपनीचा भूपेंद्रन भास्कर मल्टीनेटमध्ये ५१% आणि गुजरात टेलिलिंक्स प्रायव्हेट लिमिटेड मध्ये ५०% हिस्सा होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gtpl.net/|title=Home {{!}} GTPL|website=www.gtpl.net|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101101114/https://www.gtpl.net/|archive-date=1 November 2020|access-date=2020-11-25}}</ref> २०११ मध्ये, हॅथवे जीटीपीएलने आसाममध्ये व्ही अँड एस केबल प्रायव्हेट लिमिटेड सह एमओएम सह प्रवेश केला आणि त्यांनी एक उपकंपनी तयार करण्यासाठी कोलकाता केबल आणि ब्रॉडबँड परिसेवा लिमिटेड विकत घेतल्यानंतर पश्चिम बंगालमध्ये ऑपरेशन सुरू केले. [[पश्चिम बंगाल|पश्चिम बंगालमध्ये]] सेवा प्रदान करण्यासाठी जबाबदार आहे.<ref>https://www.goodreturns.in/company/gtpl-hathway/history.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406093306/https://www.goodreturns.in/company/gtpl-hathway/history.html}} History of GTPL Hathway</ref> == इतर सेवा == २०११ च्या उत्तरार्धात, हॅथवेने [[मुंबई]], [[हैदराबाद]], [[बंगळूर|बंगलोर]], [[चेन्नई]], [[इंदूर]], [[कोलकाता]] येथे एचडीटीव्ही सेवा सुरू केली. स.न. २०१३ मध्ये [[गुजरात|गुजरातमध्ये]] आणि स.न. २०१५ मध्ये [[ओडिशा|ओडिशामध्ये]] एचडीटीव्ही सेवा सुरू केली. त्यांच्या नवीन एचडी डीव्हीआर सेट-टॉप बॉक्सने सुरुवातीला ८ एचडी चॅनेल दाखवायला सुरुवात केली. त्यांची संख्या मार्च २०१२ मध्ये सोळा झाली. २०२० पर्यंत तीस चॅनेल उपलब्ध झाले होते. या जोडणीसह, हॅथवे आता त्याच्या भारतीय बाजारपेठेत सर्वाधिक एचडी चॅनेल प्रदान करणारा बनला होता.  हॅथवे ब्रॉडबँड इंटरनेट ही [[दिल्ली]], [[मुंबई]], [[इंदूर]], [[भोपाळ]], [[लखनौ]] आणि [[कोलकाता]] या भारतीय शहरांमध्ये सर्वात जुनी केबल आयएसपी सेवा होती. २०१३ पर्यंत, प्रदान केलेली सर्वोच्च संभाव्य गती ५० मेगा बिट्स प्रती सेकंद होती. तीन शहरांमध्ये [[सिस्को सिस्टिम्स]] च्या डॉकसिस तंत्रज्ञानाचा वापर करते, जिथे वेग ५० मेगा बिट्स प्रती सेकंद पेक्षा जास्त आहे. याचे सुमारे १.१ करोड सदस्य आहेत. त्यापैकी सुमारे १७ लाख सध्या वायरलेस/ब्रॉडबँड इंटरनेट वापरत आहेत. यापैकी सुमारे ४.३ लाख वापरकर्ते हॅथवे ब्रॉडबँड सेवा वापरत आहेत. एनडीएस एक्सटीची द्वारा समर्थित, १२ मार्च २००९ रोजी डिजिटल व्हिडिओ रेकॉर्डर (डीव्हीआर) सेवा प्रदान करणारी हॅथवे ही पहिली भारतीय डिजिटल केबल सेवा प्रदाता होती.<ref>{{Cite press release|url=https://www.businesswire.com/news/home/20090311005058/en/Hathway-Indian-Digital-Cable-Service-Provider-Launch|title=Business Wire Hathway Press Release|access-date=16 Dec 2020|archive-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716085150/https://www.businesswire.com/resourcenotfound}}</ref> == रिलायन्स इंडस्ट्रीज द्वारे ताबा == हॅथवे हा राजन रहेजा समूहाच्या मालकीचा बहु-सेवा ऑपरेटर होता.<ref name=":22">{{स्रोत पुस्तक|title=The Indian Media Business|last=Kohli-Khandekar|first=Vanita|publisher=[[SAGE Publications]]|year=2003|isbn=978-0-7619-9650-7|location=|pages=90|language=en}}</ref> २००३ मध्ये, हे आरपीजी केबल आणि इन केबल नेट या [[हिंदुजा समूह|हिंदुजा ग्रुपच्या]] कंपन्यांसह भारतातील सर्वात मोठे मल्टी-सिस्टम ऑपरेटर म्हणून उभे राहिले. एस्सेल ग्रुपने सिटी केबल नियंत्रित केले.<ref name=":22" /> आणि सोबतच भारतातील तीन प्रमुख केबल वितरकांपैकी एक आहे. डेन नेटवर्क्स आणि इनकॅबनेट या इतर दोन आहेत.<ref name=":3">{{स्रोत पुस्तक|title=The Indian Media Business|last=Kohli-Khandekar|first=Vanita|publisher=[[SAGE Publications]]|year=2003|isbn=978-0-7619-9650-7|location=|pages=67|language=en}}</ref> १७ ऑक्टोबर २०१८ रोजी, [[रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेड|रिलायन्स इंडस्ट्रीजने]] घोषणा केली की त्यांनी हॅथवे मधील {{INRConvert|2940|c}} ५१.३४% हिस्सा विकत घेतला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/top-story/reliance-acquires-58.92-stake-in-den-networks-51.34-share-in-hathway/story/286130.html|title=Reliance acquires 58.92% stake in Den Networks, 51.34% share in Hathway|date=23 October 2018|website=Business Today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117083853/https://www.businesstoday.in/top-story/reliance-acquires-58.92-stake-in-den-networks-51.34-share-in-hathway/story/286130.html|archive-date=17 November 2020|access-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ril.com/getattachment/30b9a86d-eb92-4ac6-8a20-62fbbdef58b2/RIL-announces-strategic-investment-in-and-partners.aspx/idcplg?IdcService=GET_FILE&dDocName=APRODCT000702&RevisionSelectionMethod=Latest&Rendition=primary|title=Reliance Media Release|last=Reliance|date=17 October 2018|website=ril.com|format=PDF|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111175635/http://www.ril.com/getattachment/30b9a86d-eb92-4ac6-8a20-62fbbdef58b2/RIL-announces-strategic-investment-in-and-partners.aspx/idcplg?IdcService=GET_FILE&dDocName=APRODCT000702&RevisionSelectionMethod=Latest&Rendition=primary|archive-date=11 January 2019|access-date=11 Jan 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/Companies/CbIho0Mzxon95xTKoUh2EL/What-Hathway-and-Den-deals-mean-for-Reliance-Jio.html|title=What Hathway and Den deals mean for Reliance Jio|last=Kundu|first=Rhik|date=19 October 2018|website=Mint|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109032047/https://www.livemint.com/Companies/CbIho0Mzxon95xTKoUh2EL/What-Hathway-and-Den-deals-mean-for-Reliance-Jio.html|archive-date=9 November 2020|access-date=7 April 2019}}</ref> या प्रक्रियेला जानेवारी २०१९ मध्ये भारतीय स्पर्धा आयोगाकडून मंजूरी मिळाली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Laghate|first=Gaurav|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/reliance-industries-gets-cci-nod-to-acquire-hathway-den/articleshow/67643807.cms|title=Reliance Industries gets CCI nod to acquire Hathway, DEN|date=22 January 2019|work=The Economic Times|access-date=7 April 2019}}</ref> रिलायन्सने {{INRConvert|1180.42|c}} किमतीच्या खुल्या ऑफरद्वारे हॅथवेमध्ये अतिरिक्त २०.६१% भागभांडवल विकत घेतले. मार्च २०१९ मध्ये, कंपनीतील तिचा एकूण हिस्सा ७१.९५% वर नेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevision.com/cable-tv/multi-system-operators/reliance-jio-acquires-another-12-of-den-networks-190309|title=Reliance Jio acquires another 12% of Den Networks|date=9 March 2019|website=Indian Television Dot Com|language=en|access-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.televisionpost.com/reliance-increases-shareholding-in-den-hathway-gtpl-through-open-offer/|title=Reliance increases shareholding in DEN, Hathway, GTPL through open offer Ashwini|date=11 March 2019|website=TelevisionPost|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407031211/https://www.televisionpost.com/reliance-increases-shareholding-in-den-hathway-gtpl-through-open-offer/|archive-date=7 April 2019|access-date=7 April 2019}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{अधिकृत संकेतस्थळ|http://www.hathway.com/}} {{Nifty 200 companies}} [[वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]] [[वर्ग:मुंबई मधील कंपन्या]] [[वर्ग:मुंबईतील मास मीडिया]] [[वर्ग:भारतामधील प्रसारमाध्यम कंपन्या]] [[वर्ग:रिलायन्स मीडिया]] [[वर्ग:स्थापनेचे वर्ष गहाळ]] [[वर्ग:भारताच्या राष्ट्रीय शेअर बाजारावर सूचीबद्ध कंपन्या]] rzt1jxpltsy0gas0sky9wr3ecmsoosc 2710480 2710479 2026-09-18T04:48:19Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:भारतामधील प्रसारमाध्यम कंपन्या]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710480 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी |नाव=हॅथवे |लोगो =Hathway Cable & Datacom logo.svg |प्रकार=सार्वजनिक कंपनी | लोगो रुंदी = 250px | traded_as = {{NSE|HATHWAY}} {{BSE|533162}} | मुख्यालय शहर= [[मुंबई|मुंबई, महाराष्ट्र]] | मुख्यालय देश = [[भारत]] | founder = {{ubl|Pheroza Billimoria|Roopesh Rao}} | owner = [[Reliance Industries]] (75%) | सेवांतर्गत प्रदेश= [[भारत]] | industry = Telecommunications, Broadcasting | products = {{Unbulleted list|[[Cable television]]|[[Broadband Internet]]|Digital voice|[[Home networking]]}} | homepage = http://www.hathway.com/ }} '''हॅथवे केबल ॲँड डेटाकॉम लिमिटेड,''' , ही [[मुंबई]] स्थित एक भारतीय केबल दूरचित्रवाणी सेवा ऑपरेटर आहे.<ref>http://www.rapidtvnews.com/index.php/200903123356/hathway-offers-indias-first-cable-pvr.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018054031/http://www.rapidtvnews.com/index.php/200903123356/hathway-offers-indias-first-cable-pvr.html}} Hathway offers India's first cable PVR</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hathway.com/corporate/pdfs/annual-2009-10.pdf|title=Hathway Cable & Datacom Ltd Annual Report 2009-2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005075236/http://www.hathway.com/corporate/pdfs/annual-2009-10.pdf|archive-date=5 October 2011|access-date=4 June 2011}}</ref> याचे पूर्वी बीआयटीव्ही केबल नेटवर्क्स होते. सीएटीव्ही टेक्नॉलॉजी वापरून इंटरनेट प्रदान करणारी ही पहिली कंपनी होती. २००६ मध्ये डिजिटल प्लॅटफॉर्म लाँच करणारी पहिली केबल ऑपरेटर होती. हॅथवे ब्रॉडबॅंड इंटरनेट हे भारतातील पहिले केबल आयएसपी होते. बिझनेस इंडिया दूरचित्रवाणी (बीआयटीव्ही) केबल नेटवर्क प्रायव्हेट लिमिटेड १९९९ मध्ये हॅथवेने विकत घेतले. २००७ पर्यंत, कंपनीचा भूपेंद्रन भास्कर मल्टीनेटमध्ये ५१% आणि गुजरात टेलिलिंक्स प्रायव्हेट लिमिटेड मध्ये ५०% हिस्सा होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gtpl.net/|title=Home {{!}} GTPL|website=www.gtpl.net|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101101114/https://www.gtpl.net/|archive-date=1 November 2020|access-date=2020-11-25}}</ref> २०११ मध्ये, हॅथवे जीटीपीएलने आसाममध्ये व्ही अँड एस केबल प्रायव्हेट लिमिटेड सह एमओएम सह प्रवेश केला आणि त्यांनी एक उपकंपनी तयार करण्यासाठी कोलकाता केबल आणि ब्रॉडबँड परिसेवा लिमिटेड विकत घेतल्यानंतर पश्चिम बंगालमध्ये ऑपरेशन सुरू केले. [[पश्चिम बंगाल|पश्चिम बंगालमध्ये]] सेवा प्रदान करण्यासाठी जबाबदार आहे.<ref>https://www.goodreturns.in/company/gtpl-hathway/history.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406093306/https://www.goodreturns.in/company/gtpl-hathway/history.html}} History of GTPL Hathway</ref> == इतर सेवा == २०११ च्या उत्तरार्धात, हॅथवेने [[मुंबई]], [[हैदराबाद]], [[बंगळूर|बंगलोर]], [[चेन्नई]], [[इंदूर]], [[कोलकाता]] येथे एचडीटीव्ही सेवा सुरू केली. स.न. २०१३ मध्ये [[गुजरात|गुजरातमध्ये]] आणि स.न. २०१५ मध्ये [[ओडिशा|ओडिशामध्ये]] एचडीटीव्ही सेवा सुरू केली. त्यांच्या नवीन एचडी डीव्हीआर सेट-टॉप बॉक्सने सुरुवातीला ८ एचडी चॅनेल दाखवायला सुरुवात केली. त्यांची संख्या मार्च २०१२ मध्ये सोळा झाली. २०२० पर्यंत तीस चॅनेल उपलब्ध झाले होते. या जोडणीसह, हॅथवे आता त्याच्या भारतीय बाजारपेठेत सर्वाधिक एचडी चॅनेल प्रदान करणारा बनला होता.  हॅथवे ब्रॉडबँड इंटरनेट ही [[दिल्ली]], [[मुंबई]], [[इंदूर]], [[भोपाळ]], [[लखनौ]] आणि [[कोलकाता]] या भारतीय शहरांमध्ये सर्वात जुनी केबल आयएसपी सेवा होती. २०१३ पर्यंत, प्रदान केलेली सर्वोच्च संभाव्य गती ५० मेगा बिट्स प्रती सेकंद होती. तीन शहरांमध्ये [[सिस्को सिस्टिम्स]] च्या डॉकसिस तंत्रज्ञानाचा वापर करते, जिथे वेग ५० मेगा बिट्स प्रती सेकंद पेक्षा जास्त आहे. याचे सुमारे १.१ करोड सदस्य आहेत. त्यापैकी सुमारे १७ लाख सध्या वायरलेस/ब्रॉडबँड इंटरनेट वापरत आहेत. यापैकी सुमारे ४.३ लाख वापरकर्ते हॅथवे ब्रॉडबँड सेवा वापरत आहेत. एनडीएस एक्सटीची द्वारा समर्थित, १२ मार्च २००९ रोजी डिजिटल व्हिडिओ रेकॉर्डर (डीव्हीआर) सेवा प्रदान करणारी हॅथवे ही पहिली भारतीय डिजिटल केबल सेवा प्रदाता होती.<ref>{{Cite press release|url=https://www.businesswire.com/news/home/20090311005058/en/Hathway-Indian-Digital-Cable-Service-Provider-Launch|title=Business Wire Hathway Press Release|access-date=16 Dec 2020|archive-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716085150/https://www.businesswire.com/resourcenotfound}}</ref> == रिलायन्स इंडस्ट्रीज द्वारे ताबा == हॅथवे हा राजन रहेजा समूहाच्या मालकीचा बहु-सेवा ऑपरेटर होता.<ref name=":22">{{स्रोत पुस्तक|title=The Indian Media Business|last=Kohli-Khandekar|first=Vanita|publisher=[[SAGE Publications]]|year=2003|isbn=978-0-7619-9650-7|location=|pages=90|language=en}}</ref> २००३ मध्ये, हे आरपीजी केबल आणि इन केबल नेट या [[हिंदुजा समूह|हिंदुजा ग्रुपच्या]] कंपन्यांसह भारतातील सर्वात मोठे मल्टी-सिस्टम ऑपरेटर म्हणून उभे राहिले. एस्सेल ग्रुपने सिटी केबल नियंत्रित केले.<ref name=":22" /> आणि सोबतच भारतातील तीन प्रमुख केबल वितरकांपैकी एक आहे. डेन नेटवर्क्स आणि इनकॅबनेट या इतर दोन आहेत.<ref name=":3">{{स्रोत पुस्तक|title=The Indian Media Business|last=Kohli-Khandekar|first=Vanita|publisher=[[SAGE Publications]]|year=2003|isbn=978-0-7619-9650-7|location=|pages=67|language=en}}</ref> १७ ऑक्टोबर २०१८ रोजी, [[रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेड|रिलायन्स इंडस्ट्रीजने]] घोषणा केली की त्यांनी हॅथवे मधील {{INRConvert|2940|c}} ५१.३४% हिस्सा विकत घेतला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/top-story/reliance-acquires-58.92-stake-in-den-networks-51.34-share-in-hathway/story/286130.html|title=Reliance acquires 58.92% stake in Den Networks, 51.34% share in Hathway|date=23 October 2018|website=Business Today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117083853/https://www.businesstoday.in/top-story/reliance-acquires-58.92-stake-in-den-networks-51.34-share-in-hathway/story/286130.html|archive-date=17 November 2020|access-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ril.com/getattachment/30b9a86d-eb92-4ac6-8a20-62fbbdef58b2/RIL-announces-strategic-investment-in-and-partners.aspx/idcplg?IdcService=GET_FILE&dDocName=APRODCT000702&RevisionSelectionMethod=Latest&Rendition=primary|title=Reliance Media Release|last=Reliance|date=17 October 2018|website=ril.com|format=PDF|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111175635/http://www.ril.com/getattachment/30b9a86d-eb92-4ac6-8a20-62fbbdef58b2/RIL-announces-strategic-investment-in-and-partners.aspx/idcplg?IdcService=GET_FILE&dDocName=APRODCT000702&RevisionSelectionMethod=Latest&Rendition=primary|archive-date=11 January 2019|access-date=11 Jan 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/Companies/CbIho0Mzxon95xTKoUh2EL/What-Hathway-and-Den-deals-mean-for-Reliance-Jio.html|title=What Hathway and Den deals mean for Reliance Jio|last=Kundu|first=Rhik|date=19 October 2018|website=Mint|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109032047/https://www.livemint.com/Companies/CbIho0Mzxon95xTKoUh2EL/What-Hathway-and-Den-deals-mean-for-Reliance-Jio.html|archive-date=9 November 2020|access-date=7 April 2019}}</ref> या प्रक्रियेला जानेवारी २०१९ मध्ये भारतीय स्पर्धा आयोगाकडून मंजूरी मिळाली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Laghate|first=Gaurav|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/reliance-industries-gets-cci-nod-to-acquire-hathway-den/articleshow/67643807.cms|title=Reliance Industries gets CCI nod to acquire Hathway, DEN|date=22 January 2019|work=The Economic Times|access-date=7 April 2019}}</ref> रिलायन्सने {{INRConvert|1180.42|c}} किमतीच्या खुल्या ऑफरद्वारे हॅथवेमध्ये अतिरिक्त २०.६१% भागभांडवल विकत घेतले. मार्च २०१९ मध्ये, कंपनीतील तिचा एकूण हिस्सा ७१.९५% वर नेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevision.com/cable-tv/multi-system-operators/reliance-jio-acquires-another-12-of-den-networks-190309|title=Reliance Jio acquires another 12% of Den Networks|date=9 March 2019|website=Indian Television Dot Com|language=en|access-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.televisionpost.com/reliance-increases-shareholding-in-den-hathway-gtpl-through-open-offer/|title=Reliance increases shareholding in DEN, Hathway, GTPL through open offer Ashwini|date=11 March 2019|website=TelevisionPost|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407031211/https://www.televisionpost.com/reliance-increases-shareholding-in-den-hathway-gtpl-through-open-offer/|archive-date=7 April 2019|access-date=7 April 2019}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{अधिकृत संकेतस्थळ|http://www.hathway.com/}} {{Nifty 200 companies}} [[वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]] [[वर्ग:मुंबई मधील कंपन्या]] [[वर्ग:मुंबईतील मास मीडिया]] [[वर्ग:भारतातील केबल टेलिव्हिजन कंपन्या]] [[वर्ग:रिलायन्स मीडिया]] [[वर्ग:स्थापनेचे वर्ष गहाळ]] [[वर्ग:भारताच्या राष्ट्रीय शेअर बाजारावर सूचीबद्ध कंपन्या]] jmtr34ild5nqqzxj94uuda9ev6v8vxr 0 338253 2710385 2708354 2026-09-17T19:10:01Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710385 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Walt_Disney_Animation_Studios_Logo.svg|इवलेसे|कंपनीचा २००७ पासूनचा लोगो]] [[चित्र:RoyE.DisneyAnimationBuilding.jpg|इवलेसे|{{लेखनाव}}]]{{माहितीचौकट कंपनी|मुख्यालय देश=[[United States|U.S.]]|महत्त्वाच्या व्यक्ती={{plain list| *[[Clark Spencer]] ([[President (corporate title)|President]]) *[[Jennifer Lee (filmmaker)|Jennifer Lee]] ([[Chief creative officer|CCO]]) }}|उत्पादने=[[Animated films]] <br>[[Animated series]]}}'''वॉल्ट डिझ्नी अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ''' ('''WDAS''' ), <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.disneyanimation.com/studio/ourstudio|title=Our Studio|website=Walt Disney Animation Studios|publisher=Walt Disney|access-date=November 24, 2017|quote=Combining masterful artistry...}}</ref> काहीवेळा '''डिझ्नी अ‍ॅनिमेशन''' नावाने ओळखतात, हा एक अमेरिकन अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ आहे, जो [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी|वॉल्ट डिस्ने कंपनीसाठी]] अ‍ॅनिमेटेड चित्रपट आणि लघुपट तयार करतो. स्टुडिओच्या लोगोमध्ये ''स्टीमबोट विली'' (१९२८) या त्यांनी सिंक्रोनाइझ केलेले ध्वनी कार्टूनमधील एक दृश्य आहे. [[वॉल्ट डिझ्नी|वॉल्ट डिस्ने]] आणि रॉय ओ. डिस्ने बंधूंनी १६ ऑक्टोबर १९२३ रोजी स्थापना केलेला हा जगातील सर्वात जुना अ‍ॅनिमेटेड स्टुडिओ आहे. हा सध्या [[वॉल्ट डिझ्नी स्टुडिओ (विभाग)|वॉल्ट डिस्ने स्टुडिओचा]] एक विभाग म्हणून कार्यरत आहे. कंपनीचे मुख्यालय [[बरबँक (कॅलिफोर्निया)|बरबँक, कॅलिफोर्निया]] येथील वॉल्ट डिस्ने स्टुडिओ लॉट येथील रॉय ई. डिस्ने अ‍ॅनिमेशन बिल्डिंग येथे आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.disneyanimation.com/studio/ourstudio|title=Walt Disney Animation Studios&nbsp;– Our studio|publisher=Walt Disney Animation Studios|access-date=July 7, 2013}}</ref> स्थापनेपासून स्टुडिओने ''[[स्नो व्हाइट अँड द सेव्हन ड्वार्फ्स (१९३७ चित्रपट)|स्नो व्हाइट अँड द सेव्हन ड्वार्फ्स]]'' (१९३७) पासून ''स्ट्रेंज वर्ल्ड'' (२०२२) पर्यंत ६१ फीचर चित्रपट, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hollywoodreporter.com/behind-screen/new-ipad-app-goes-behind-600514|title=New iPad App Goes Behind the Scenes of Disney's Animated Features|date=August 8, 2013|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=August 6, 2014}}</ref> आणि शेकडो लघुपटांची निर्मिती केली आहे. १९२३ मध्ये '''डिस्ने ब्रदर्स कार्टून स्टुडिओ''' म्हणून स्थापित झालेल्या या कंपनीने १९२६ मध्ये '''वॉल्ट डिस्ने स्टुडिओ म्हणून''' नाव बदलले, जे १९२९ मध्ये '''वॉल्ट डिस्ने प्रॉडक्शन''' असे झाले. हा स्टुडिओ १९३४ मध्ये वैशिष्ट्यपूर्ण निर्मितीमध्ये प्रवेश करेपर्यंत लघुपटांच्या निर्मितीसाठी समर्पित होता. परिणामी 1937 मध्ये ''स्नो व्हाइट अँड द सेव्हन ड्वार्फ्स'' निर्मिती झाली. हा चित्रपट पहिल्या पूर्ण-लांबीच्या अ‍ॅनिमेटेड फीचर फिल्मपैकी एक आणि पहिला यूएस-आधारित चित्रपट होता. 1986 मध्ये, एका मोठ्या कॉर्पोरेट पुनर्रचनेदरम्यान, एकाच अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओमधून आंतरराष्ट्रीय मीडिया समूह बनलेल्या या कंपनीचे नाव वॉल्ट डिस्ने कंपनी असे ठेवण्यात आले आणि अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओचे नाव '''वॉल्ट डिस्ने फीचर अ‍ॅनिमेशन''' बनले जेणेकरून ते कंपनीच्या इतर विभागांपेक्षा वेगळे होईल. कंपनीचे सध्याचे नाव २००७ मध्ये [[पिक्सार|डिस्नेने]] [[पिक्सार]] कंपनीला आदल्या वर्षी विकत घेतल्यावर बदलण्यात आले. बऱ्याच लोकांसाठी डिस्ने अ‍ॅनिमेशन हा अ‍ॅनिमेशनचा समानार्थी शब्द आहे, कारण "इतर कोणत्याही माध्यमात एका कंपनीच्या पद्धती सौंदर्यविषयक नियमांवर इतक्या मोठ्या प्रमाणात प्रभुत्व मिळवू शकल्या नाहीत". <ref name="Furniss_Page_107">{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt2005zgm.9|title=Art in Motion, Animation Aesthetics|last=Furniss|first=Maureen|date=2007|publisher=John Libbey Publishing|isbn=9780861966639|edition=2014 print-on-demand ed., based on 2007 revised|location=New Barnet|page=107|jstor=j.ctt2005zgm.9|oclc=1224213919|author-link=Maureen Furniss}}</ref> बराच काळ हा स्टुडिओ प्रीमियर अमेरिकन अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ म्हणून ओळखला गेला <ref name="Cavalier_Page_14">{{स्रोत पुस्तक|title=The World History of Animation|url=https://archive.org/details/worldhistoryofan0000cava|last=Cavalier|first=Stephen|publisher=University of California Press|year=2011|isbn=9780520261129|location=Berkeley|pages=[https://archive.org/details/worldhistoryofan0000cava/page/14 14]–16|oclc=668191570}}</ref> आणि "अनेक दशके हा स्टुडिओ अ‍ॅनिमेटेड चित्रपटांचा निर्विवाद जागतिक नेता" होता; <ref name="Cavalier_Page_78">{{स्रोत पुस्तक|title=The World History of Animation|url=https://archive.org/details/worldhistoryofan0000cava|last=Cavalier|first=Stephen|publisher=University of California Press|year=2011|isbn=9780520261129|location=Berkeley|page=[https://archive.org/details/worldhistoryofan0000cava/page/78 78]|oclc=668191570}}</ref> याने अनेक तंत्रे, संकल्पना आणि तत्त्वे विकसित केली जी पारंपारिक अ‍ॅनिमेशनच्या मानक पद्धती बनल्या. <ref name="training">{{Harvard citation no brackets|Barrier|1999}}.</ref> स्टुडिओने स्टोरीबोर्डिंगच्या कलेचाही पुढाकार घेतला, जे आता अ‍ॅनिमेटेड आणि थेट-अ‍ॅक्शन चित्रपट निर्मितीमध्ये वापरले जाणारे एक मानक तंत्र आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Exploring Storyboarding|url=https://archive.org/details/exploringstorybo0000tumm|last=Tumminello|first=Wendy|publisher=Thomson Delmar Learning|year=2005|isbn=978-1-4018-2715-1|location=Clifton Park, NY|page=[https://archive.org/details/exploringstorybo0000tumm/page/20 20]}}</ref> या स्टुडिओच्या अ‍ॅनिमेटेड वैशिष्ट्यांचा कॅटलॉग डिस्नेच्या सर्वात उल्लेखनीय मालमत्तांपैकी एक आहे. यामध्ये [[मिकी माउस|मिकी माऊस]], मिनी माऊस, [[डोनाल्ड डक]], डेझी डक, मुर्ख आणि प्लूटो&nbsp;- स्टार्सचा समावेश आहे. ही पात्रे वॉल्ट डिस्ने कंपनीसाठी लोकप्रिय संस्कृती आणि शुभंकरांमध्ये जागतिक कीर्तीचे देखील ठरले. स्टुडिओचे चित्रपट ''[[फ्रोझन (चित्रपट)|फ्रोझन]]'' (२०१३), ''[[झूटोपिया|झूटोपिया]]'' (२०१६) आणि ''फ्रोझन II'' (२०१९) हे सर्व काळातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या ५० चित्रपटांपैकी एक आहेत. ''फ्रोझन II हा'' आतापर्यंतचा दुसरा सर्वाधिक कमाई करणारा अ‍ॅनिमेटेड फीचर चित्रपट आहे. [[निन्टेन्डो|निन्टेन्डो]] आणि इलुमीनेशन यांचा ''[[द सुपर मारिओ ब्रोझ मुव्ही ]]'' (२०२३) हा चित्रपट प्रदर्शित होईपर्यंत फ्रोझन II हा पहिल्या दिवशी सर्वाधिक कमाई करणारा अ‍ॅनिमेटेड चित्रपट देखील होता. २०१३ पर्यंत, स्टुडिओ यापुढे हाताने काढलेल्या अ‍ॅॅॅॅनिमेशनची निर्मिती करत नव्हता आणि त्यांच्या हाताने काढलेल्या अ‍ॅनिमेशन विभागातील बहुतेक भाग काढून टाकले होते. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Lussier|first=Germain|url=https://www.slashfilm.com/walt-disney-company-currently-not-developing-any-hand-drawn-animated-features/|title=Walt Disney Company Currently Not Developing Any Hand-Drawn Animated Features|date=March 6, 2013|work=[[/Film]]|access-date=January 25, 2020}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Amidi|first=Amid|url=https://www.cartoonbrew.com/disney/breaking-disney-just-gutted-their-hand-drawn-animation-division-81043.html|title=BREAKING: Disney Just Gutted Their Hand-Drawn Animation Division [UPDATED]|date=April 11, 2013|work=Cartoon Brew|access-date=May 27, 2021}}</ref> तथापि, स्टुडिओने सांगितले आहे की ते भविष्यात हाताने काढलेल्या अ‍ॅनिमेशन प्रकल्पांसाठी प्रस्तावांसाठी खुले असतील. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Pearson|first=Ben|url=https://www.slashfilm.com/hand-drawn-animation-at-walt-disney-animation/|title=Walt Disney Animation Isn't Opposed to Hand-Drawn Features, Jennifer Lee Talks About Making Changes After John Lasseter's Exit [Interview]|date=September 30, 2019|work=/Film|access-date=May 27, 2021}}</ref> == निवडक चित्रपट == {| class="wikitable sortable" |+ '''वॉल्ट डिझ्नी ॲनिमेशन स्टुडिओजचे प्रमुख चित्रपट''' |- ! श्रेणी !! मराठी नाव !! प्रदर्शित वर्ष !! वैशिष्ट्ये आणि पुरस्कार |- | पहिली निर्मिती || [[स्नो व्हाइट अँड द सेव्हन ड्वार्फ्स (१९३७ चित्रपट)|स्नो व्हाईट अँड द सेव्हन ड्वार्फ्स]] || १९३७ || जगातील पहिला पूर्ण लांबीचा रंगीत ॲनिमेटेड चित्रपट.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Snow-White-and-the-Seven-Dwarfs-film-1937 |title=Snow White and the Seven Dwarfs |website=Encyclopædia Britannica |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | पुरस्कारप्राप्त || [[पिनोकियो (१९४० चित्रपट)|पिनोकियो]] || १९४० || सर्वोत्कृष्ट मूळ संगीत आणि मूळ गाण्यासाठी [[ॲकॅडमी पुरस्कार|ॲकॅडमी (ऑस्कर) पुरस्कार]] प्राप्त.<ref>{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941 |title=The 13th Academy Awards |website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | पुरस्कारप्राप्त || [[द लिटल मर्मेड (१९८९ चित्रपट)|द लिटल मर्मेड]] || १९८९ || दोन ॲकॅडमी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट मूळ संगीत आणि मूळ गाणे) प्राप्त.<ref>{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1990 |title=The 62nd Academy Awards |website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | पुरस्कारप्राप्त || [[ब्युटी अँड द बीस्ट (१९९१ चित्रपट)|ब्युटी अँड द बीस्ट]] || १९९१ || [[ॲकॅडमी पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्राच्या]] नामांकनासाठी निवड झालेला पहिला ॲनिमेटेड चित्रपट; दोन ॲकॅडमी पुरस्कार प्राप्त.<ref>{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1992 |title=The 64th Academy Awards |website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | व्यावसायिक यश || [[अलादीन (१९९२ चित्रपट)|अलादीन]] || १९९२ || १९९२ मधील सर्वाधिक कमाई करणारा जागतिक चित्रपट आणि दोन ॲकॅडमी पुरस्कार प्राप्त.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/year/world/1992/ |title=1992 Worldwide Box Office |website=Box Office Mojo |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | व्यावसायिक यश || [[द लायन किंग]] || १९९४ || प्रचंड व्यावसायिक यश आणि दोन ॲकॅडमी पुरस्कार प्राप्त.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0110357/ |title=The Lion King (1994) |website=Box Office Mojo |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | व्यावसायिक यश || [[टँग्ल्ड]] || २०१० || आधुनिक संगणकीय ॲनिमेशन युगातील अत्यंत यशस्वी चित्रपट.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0398286/ |title=Tangled |website=Box Office Mojo |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | व्यावसायिक यश / पुरस्कारप्राप्त || [[फ्रोजन (२०१३ चित्रपट)|फ्रोजन]] || २०१३ || सर्वोत्कृष्ट ॲनिमेटेड पटाचा ॲकॅडमी पुरस्कार आणि जगभरात १ अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त कमाई.<ref>{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2014 |title=The 86th Academy Awards |website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | पुरस्कारप्राप्त || [[बिग हिरो ६ (चित्रपट)|बिग हिरो ६]] || २०१४ || सर्वोत्कृष्ट ॲनिमेटेड पटाचा ॲकॅडमी पुरस्कार प्राप्त.<ref>{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2015 |title=The 87th Academy Awards |website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | व्यावसायिक यश / पुरस्कारप्राप्त || [[झूटोपिया]] || २०१६ || सर्वोत्कृष्ट ॲनिमेटेड पटाचा ॲकॅडमी पुरस्कार आणि १ अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त कमाई.<ref>{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2017 |title=The 89th Academy Awards |website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | व्यावसायिक यश || [[फ्रोजन २]] || २०१९ || १.४ अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त कमाई करणारा जागतिक स्तरावरील अत्यंत यशस्वी चित्रपट.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4520988/ |title=Frozen II |website=Box Office Mojo |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | पुरस्कारप्राप्त || [[एनकान्टो]] || २०२१ || सर्वोत्कृष्ट ॲनिमेटेड पटाचा ॲकॅडमी पुरस्कार प्राप्त.<ref>{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2022 |title=The 94th Academy Awards |website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=7 September 2026}}</ref> |- | सर्वात नवीन निर्मिती || [[मोआना २]] || २०२४ || [[वॉल्ट डिझ्नी ॲनिमेशन स्टुडिओज]]चा ६३ वा अधिकृतपट.<ref>{{cite web |url=https://thewaltdisneycompany.com/disney-moana-2-first-look/ |title=Moana 2 |website=The Walt Disney Company |access-date=7 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:चित्रपट निर्मिती कंपन्या]] [[वर्ग:डिझ्नी अ‍ॅनिमेटेड चित्रपट]] 14449it8ec0kwh4ypxd4rsbgud4wtjv 0 345138 2710500 2641767 2026-09-18T07:14:09Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710500 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा |name=२०२३ महिला प्रीमियर लीग |image= |fromdate=४ |todate=२६ मार्च, २०२३ |administrator=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] |cricket format=[[टी२० क्रिकेट]] |tournament format=[[साखळी सामने|दुहेरी साखळी सामने]] आणि [[प्ले-ऑफ|बाद फेरी]] |host=भारत |champions=[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] |count=१ |participants=५ |matches=२२ |attendance= |player of the series=[[हेली मॅथ्यूस]] (मुंबई इंडियन्स) |most runs=[[मेग लॅनिंग]] ([[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]]) (३४५) |most wickets=[[हेली मॅथ्यूस]] (मुंबई इंडियन्स) (१६) |website={{URL|wplt20.com}} |next_year=[[२०२४ महिला प्रीमियर लीग|२०२४]] }} '''२०२३ महिला प्रीमियर लीग''', (जी '''डब्ल्यूपीएल २०२३''' आणि '''टाटा डब्ल्यूपीएल २०२३''' या नावानेही ओळखली जाते) ही [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]ाने (बीसीसीआय) आयोजित केलेल्या महिलांच्या फ्रँचायझी [[ट्वेंटी२० क्रिकेट]] लीग, [[महिला प्रीमियर लीग]]चा पहिला हंगाम होता.<ref>{{cite news|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/125622/tata-group-bags-title-rights-of-wpl-cricbuzzcom |trans-title=टाटाने मिळवले डब्ल्यूपीएलचे प्रायोजकत्व.|title=Tata bags sponsorship for WPL |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३० डिसेंबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेत पाच संघांनी भाग घेतला होता आणि ती ४ मार्च ते २६ मार्च २०२३ दरम्यान आयोजित करण्यात आली होती.<ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-ipl-bcci-earmarks-march-2023-window-for-inaugural-edition-1328890 |date=१२ ऑगस्ट २०२२ |trans-title=बीसीसीआयतर्फे पहिल्या महिला आयपीएलसाठी मार्च २०२३ मध्ये कालावधी निश्चित.|title=BCCI earmarks window in March 2023 for inaugural women's IPL|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=३० डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indianexpress.com/article/sports/cricket/inaugural-edition-of-womens-ipl-to-be-held-in-march-2023-8086925/lite/ |date=१२ ऑगस्ट २०२२ |trans-title=महिला आयपीएलची पहिली आवृत्ती मार्च २०२३ मध्ये आयोजित केली जाणार|title=Inaugural edition of Women's IPL to be held in March 2023 |work=द इंडियन एक्सप्रेस |access-date=३० डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/womens-ipl-likely-to-start-in-2023-bcci-looking-for-march-april-window-report-article-91940854/ |date=१२ ऑगस्ट २०२२|work=टाइम्स नाऊ |trans-title=महिला आयपीएल २०२३ मध्ये सुरू होण्याची शक्यता, बीसीसीआय मार्च-एप्रिल महिन्यातील कालावधीचा विचार करत आहे.|title=Women's IPL likely to start in 2023, BCCI looking for March-April window |access-date=३० डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-to-begin-on-march-4-and-end-on-march-26-1357479 |trans-title=डब्ल्यूपीएलची सुरुवात ४ मार्च रोजी होणार.|title=WPL dates begin on March 4 |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=३० डिसेंबर २०२५}}</ref> २६ मार्च २०२३ रोजी [[मुंबई]]तील [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]]वर झालेल्या अंतिम सामन्यात, [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]]ने [[हेली मॅथ्यूस]]ची भेदक गोलंदाजी आणि [[नॅटली सायव्हर]]च्या दमदार फलंदाजीच्या जोरावर [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]]चा ७ गडी राखून दणदणीत पराभव केला आणि पहिल्या-वहिल्या महिला प्रीमियर लीगचे विजेतेपद मिळवले. == पार्श्वभूमी== या हंगामासाठी बक्षीसाची एकूण रक्कम ₹१० कोटी (१.२ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्स). इतकी होती.<ref>{{cite news |trans-title=महिला इंडियन प्रीमियर लीग २०२३: या स्पर्धेबद्दल तुम्हाला माहित असणे आवश्यक असलेली सर्व माहिती येथे आहे.|title=Women's Indian Premier League 2023: Here's all you need to know about the tournament |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/womens-indian-premier-league-2023-heres-all-you-need-to-know-about-the-tournament/articleshow/97252807.cms |website=द इकॉनॉमिक टाइम्स |date=२३ जानेवारी २०२३|access-date=३० डिसेंबर २०२५}}</ref> पहिल्या हंगामात महिलांसाठी सामन्यांची तिकिटे विनामूल्य होती.<ref>{{Cite web |trans-title=महिला प्रीमियर लीग: बीसीसीआयतर्फे अखेर तिकीट दर जाहीर, किंमत १०० रुपयांपासून सुरू.|title=Women's Premier League Bcci Finally Announce Tickets Rates Starts From Rupees 100 |date=४ मार्च २०२३ |url=https://www.esakal.com/krida/womens-premier-league-bcci-finally-announce-tickets-rates-starts-from-rupees-100-aas86}}</ref> उद्घाटन समारंभ ४ मार्च रोजी [[नवी मुंबई]]तील [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]]वर झाला, ज्यात [[एपी ढिल्लन]], [[कृती सेनॉन]] आणि [[कियारा अडवाणी]] यांनी सादरीकरण केले.<ref name=":0">{{Cite web |trans-title=तिकिटे...|title=Tickets... |url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/story/wpl-2023-tickets-go-on-sale-women-to-get-free-entry-to-matches-371863-2023-03-01 |website=बिझनेस टुडे|date=मार्च २०२३}}</ref> या हंगामापासून, दोन्ही संघ [[नो-बॉल]] आणि [[वाइड]] बॉलच्या निर्णयांना आव्हान देण्यासाठी [[पंच निर्णय पुनरावलोकन प्रणाली]] (DRS) वापरू शकत होते. हा नियम २०२३ च्या आयपीएल हंगामात लागू करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |title=क्रिकेटमध्ये सर्वात मोठा बदल! आता 'या' निर्णयामुळे फिरणार ... |url=https://www.lokmat.com/cricket/news/first-time-in-cricket-history-players-can-review-wide-no-ball-decisions-by-on-field-umpires-in-wpl-ipl-a747/&ved=2ahUKEwj1zq3zz9b9AhVn-DgGHcqICB8Qu7wFegQIBxAI&usg=AOvVaw3aezP4u2H5MfF14-VeyW-H |website=लोकमत| date=५ मार्च २०२३ }}</ref> == संघ == {| class="wikitable" ! [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] ! [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] ! [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] ! [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] ! [[युपी वॉरियर्झ]] |- | valign="top" | * [[मेग लॅनिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[जेमायमाह रॉड्रिगेस|जेमिमाह रॉड्रिग्ज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]]) * [[शफाली वर्मा|शेफाली वर्मा]] * [[राधा यादव]] * [[शिखा पांडे]] * [[मेरिझॅन कॅप|मारिझान कॅप]] * [[तैसा साधू]] * [[ॲलिस कॅप्सी]] * [[तारा नॉरिस]] * [[लॉरा हॅरिस]] * [[जसिया अख्तर]] * [[मिन्नू मणी]] * [[तानिया भाटिया]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[जेस जोनासन|जेस जोनासेन]] * [[स्नेहा दीप्ती]] * [[पूनम यादव (क्रिकेट खेळाडू)|पूनम यादव]] * [[अपर्णा मंडल]] * [[अरुंधती रेड्डी]] | valign="top" | * [[बेथ मूनी|बेथ मुनी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * [[स्नेह राणा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]]) * [[ॲशली गार्डनर]] * [[सोफिया डंकले]] * [[ॲनाबेल सदरलँड]] * [[हरलीन देओल]] * <s>[[डिआंड्रा डॉटिन]]</s> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-gujarat-giants-deandra-dottin-out-kim-garth-comes-in-as-replacement-1361734|trans-title=डिएंड्रा डॉटिन डब्ल्यूपीएलमधून बाहेर, जायंट्सने किम गार्थचा बदली खेळाडू म्हणून संघात समावेश|title=Deandra Dottin out of WPL, Giants name Kim Garth as replacement|website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=४ मार्च २०२३}}</ref> * [[किम गार्थ|किम गर्थ]] * [[सभ्भीनेणी मेघना|सब्भीनेनी मेघना]] * [[जॉर्जिया वेरहॅम]] * [[मानसी जोशी]] * [[दयालन हेमलता]] * [[लॉरा वॉल्व्हार्ड|लॉरा वोल्वार्ड]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-laura-wolvaardt-replaces-injured-beth-mooney-at-gujarat-giants-1362372|trans-title=लॉरा वोल्वार्डने घेतली गुजरात जायंट्समध्ये जखमी बेथ मूनीची जागा|title=Laura Wolvaardt replaces injured Beth Mooney at Gujarat Giants|website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=८ मार्च २०२३}}</ref> * [[तनुजा कंवर]] * [[मोनिका पटेल]] * [[सुषमा वर्मा]] * [[हर्ले गाला]] * [[अश्वनी कुमारी]] * [[पारुनिका सिसोदिया]] * [[शबनम शकील]] | valign="top" | * [[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[नॅटली सायव्हर|नॅट सायव्हर-ब्रंट]] * [[अमेलिया केर]] * [[पूजा वस्त्रकार]] * [[यस्तिका भाटिया|यास्तिका भाटिया]] * [[हेदर ग्रॅहाम|हेदर ग्रॅहम]] * [[इसी वाँग|इसी वोंग]] * [[अमनजोत कौर]] * [[धारा गुजर]] * [[सायका इशाक]] * [[हेली मॅथ्यूस|हेली मॅथ्यूज]] * [[क्लोई ट्रायॉन|क्लो ट्रायॉन]] * [[हुमैरा काझी]] * [[प्रियांका बाला]] * [[सोनम यादव]] * [[जिंतीमनी कलिता]] * [[नीलम बिष्ट]] | valign="top" | * [[स्मृती मंधाना|स्मृती मानधना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[सोफी डिव्हाइन|सोफी डिव्हाईन]] * [[एलिस पेरी]] * [[रेणुका सिंग]] * [[रिचा घोष|ऋचा घोष]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[एरिन बर्न्स]] * [[दिशा कासट]] * [[इंद्राणी रॉय]] * [[श्रेयंका पाटील]] * [[कनिका आहुजा]] * [[आशा शोबना]] * [[हेदर नाइट]] * [[डेन व्हान नीकर्क|डेन व्हॅन निकेर्क]] * [[प्रीती बोस]] * [[पूनम खेमनार]] * [[कोमल झांजड]] * [[मेगन शुट]] * [[सहाना पवार]] | valign="top" | * [[अलिसा हीली|अलिसा हिली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * [[दीप्ती शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]]) * [[सोफी एसलस्टोन|सोफी एक्लेस्टोन]] * [[ताहलिया मॅकग्रा]] * [[शबनिम इस्माइल|शबनिम इस्माईल]] * [[अंजली सरवाणी|अंजली सारवाणी]] * [[राजेश्वरी गायकवाड]] * [[पार्शवी चोप्रा]] * [[श्वेता सेहरावत]] * [[यशश्री एस]] * [[किरण नवगिरे]] * [[ग्रेस हॅरिस]] * [[देविका वैद्य]] * [[लॉरेन बेल]] * <s>लक्ष्मी यादव</s> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/125824/warriorz-add-shivali-shinde-to-the-squad|trans-title=वॉरियर्झ संघात शिवाली शिंदेचा समावेश.|title=Warriorz add Shivali Shinde to the squad|website=क्रिकबझ्झ|access-date=८ मार्च २०२३}}</ref> * [[सिमरन शेख]] * [[शिवाली शिंदे]] |} == ठिकाणे== सामने [[मुंबई]]तील [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]] आणि [[नवी मुंबई]]तील [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]]वर खेळले गेले, ज्यात अंतिम सामना डी. वाय. पाटील स्टेडियमवर झाला. सामन्यांना सरासरी ९,००० ते १३,००० प्रेक्षकांची उपस्थिती होती, काही सामन्यांमध्ये ही संख्या ३०,००० पर्यंत पोहोचली होती आणि अंतिम सामन्याची सर्व तिकिटे विकली गेली होती.<ref>{{Cite news |last=घोष|first=अन्नेशा |date=२२ मार्च २०२३ |trans-title=भारताच्या डब्ल्यूपीएलने सर्वांची मने जिंकली आहेत आणि ही तर फक्त सुरुवात आहे.|title=India's WPL has captured the imagination and this is just the start |language=en-GB |work=द गार्डियन |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2023/mar/22/the-spin-cricket-wpl-india |access-date=३० डिसेंबर २०२५ |issn=0261-3077}}</ref> {|class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |- ![[मुंबई]] ! rowspan="5" |{{location map+|India |float=center|caption=|places= {{Location map~ |India |lat=18.93 |long=72.82 |label=[[मुंबई]] |position=left}} {{Location map~ |India |lat=19.04 |long=73.03 |label=[[नवी मुंबई]] |position=right}}}} ![[नवी मुंबई]] |- |[[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]] |[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]] |- |प्रेक्षकक्षमता: ३३,००० |प्रेक्षकक्षमता: ५५,३०० |- |[[File:Brabourne.jpg|150px]] |[[File:D Y Patil Sports Stadium.jpg|150px]] |} == लीग टप्पा == === गुण फलक === <section begin=PointsTable/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="35px" | स्थान ! width="150px" | संघ ! width="25px" | {{abbr|सा|सामने}} ! width="25px" | {{abbr|वि|विजय}} ! width="25px" | {{abbr|प|पराभव}} ! width="25px" | {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! width="25px" | गुण ! width="50px" | {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} ! width="125px" | पात्रता |- style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] || ८ || ६ || २ || ० || '''१२''' || १.८५६ || [[२०२३ महिला प्रीमियर लीग#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी]] पात्र |-style="background:#ffc;" | २ || style="text-align:left" | [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] || ८ || ६ || २ || ० || '''१२''' || १.७११ || rowspan=2| [[२०२३ महिला प्रीमियर लीग#एलिमिनेटर|एलिमिनेटरसाठी]] पात्र |-style="background:#ffc;" | ३ || style="text-align:left" |[[युपी वॉरियर्झ]]|| ८ || ४ || ४ || ० || '''८''' || ०.२०० |- | ४ || style="text-align:left" |[[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] || ८ || २ || ६ || ० || '''४''' || −१.१३७ |- | ५ || style="text-align:left" |[[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] || ८ || २ || ६ || ० || '''४''' || −२.२२० |} स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref name="t20wc26-pt">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2022-23-1348825/points-table-standings|trans-title=२०२३ महिला प्रीमियर लीग २०२२/२३ - गुणफलक|title=Women's Premier League 2022/23 - Points Table|access-date=३१ डिसेंबर २०२५}}</ref><br> <section end=PointsTable/> === सामन्यांचा सारांश === <section begin=MatchSummary/> {| class="wikitable" style="border:none" |- ! rowspan="2" style="width:185px; vertical-align:center;"| संघ | rowspan="7" style="width:5px;; border:none; background:white;"| ! colspan="8" | <span शीर्षक="Played in round-robin format">साखळी सामने</span> | rowspan="7" style="width:5px;; border:none; background:white;"| ! colspan="2" | <span शीर्षक="Played in playoff format">प्ले ऑफ</span> |- ! style="width:25px"| १ ! style="width:25px" | २ ! style="width:25px" | ३ ! style="width:25px" | ४ ! style="width:25px" | ५ ! style="width:25px" | ६ ! style="width:25px" | ७ ! style="width:25px" | ८ ! style="width:25px" | {{abbr|ए|एलिमिनेटर}} ! style="width:25px" | {{abbr|अं|अंतिम सामना}} |- ! style="text-align:left;" | [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | {{nom|[[#सामना१|०]]}} | {{nom|[[#सामना३|०]]}} | {{won|[[#सामना६|२]]}} | {{nom|[[#सामना९|२]]}} | {{nom|[[#सामना१२|२]]}} | {{won|[[#सामना१४|४]]}} | {{nom|[[#सामना१६|४]]}} | {{nom|[[#सामना१७|४]]}} | style="background:#dcdcdc;" | | style="background:#dcdcdc;" | |- ! style="text-align:left;" | [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | {{won|[[#सामना२|२]]}} | {{won|[[#सामना५|४]]}} | {{nom|[[#सामना७|४]]}} | {{won|[[#सामना९|६]]}} | {{won|[[#सामना११|८]]}} | {{nom|[[#सामना१४|८]]}} | {{won|[[#सामना१८|१०]]}} | {{won|[[#सामना२०|१२]]}} | style="background:#dcdcdc;" | | {{nom|[[#सामना२२|प]]}} |- ! style="text-align:left;" | [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | {{won|[[#सामना१|२]]}} | {{won|[[#सामना४|४]]}} | {{won|[[#सामना७|६]]}} | {{won|[[#सामना१०|८]]}} | {{won|[[#सामना१२|१०]]}} | {{nom|[[#सामना१५|१०]]}} | {{nom|[[#सामना१८|१०]]}} | {{won|[[#सामना१९|१२]]}} | {{won|[[#सामना२१|वि]]}} | {{won|[[#सामना२२|वि]]}} |- ! style="text-align:left;" | [[युपी वॉरियर्झ]] | {{won|[[#सामना३|२]]}} | {{nom|[[#सामना५|२]]}} | {{won|[[#सामना८|४]]}} | {{nom|[[#सामना१०|४]]}} | {{nom|[[#सामना१३|४]]}} | {{won|[[#सामना१५|६]]}} | {{won|[[#सामना१७|८]]}} | {{nom|[[#सामना२०|८]]}} | {{nom|[[#सामना२१|प]]}} | style="background:#dcdcdc;" | |- ! style="text-align:left;" | [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | {{nom|[[#सामना२|०]]}} | {{nom|[[#सामना४|०]]}} | {{nom|[[#सामना६|०]]}} | {{nom|[[#सामना८|०]]}} | {{nom|[[#सामना११|०]]}} | {{won|[[#सामना१३|२]]}} | {{won|[[#सामना१६|४]]}} | {{nom|[[#सामना१९|४]]}} | style="background:#dcdcdc;" | | style="background:#dcdcdc;" | |-style="background:white;" | colspan="13" style="background:white; border:none" | |- style="font-size:85%" | colspan="6" style="background:white; border:none; vertical-align:center" | :'''माहिती''': सामन्याच्या शेवटी एकूण गुण | colspan="2" {{won|विजय}} | colspan="2" {{nom|पराभव}} | colspan="3" {{no result}} |- style="font-size:85%" | colspan="6" style="background:white; border:none; vertical-align:top" | :'''माहिती''': सामन्याची माहिती पाहण्यासाठी गुणांवर क्लिक करा. | colspan="7" style="background:#dcdcdc; text-align:center; vertical-align:center" | साखळी सामन्यात संघ बाद. |} <section end=MatchSummary/> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" ! style="text-align:center | पाहुणा संघ → !rowspan="2"| [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात]] !rowspan="2"| [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली]] !rowspan="2"| [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई]] !rowspan="2"| [[युपी वॉरियर्झ|उ.प्रदेश]] !rowspan="2"| [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|बंगळूर]] |- ! यजमान संघ ↓ |- ! style="text-align:left;white-space:normal" | [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] <!--GUJARAT--> | {{IPL Result | winner = null}} <!--DELHI--> | {{IPL Result | winner = away | match = ९| margin = १० गडी| team = दिल्ली}} <!--MUMBAI--> | {{IPL Result | winner = away | match = १ | margin = १४३ धावा | team = मुंबई}} <!--UP--> | {{IPL Result | winner = away | match = १७ | margin = ३ गडी| team = उ.प्रदेश}} <!--BANGALORE--> | {{IPL Result | winner = home | match = ११ | margin = ११ धावा| team = गुजरात}} |- ! style="text-align:left;white-space:normal" | [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] <!--GUJARAT--> | {{IPL Result | winner = away | match = १४| margin = ११ धावा| team = गुजरात}} <!--DELHI--> | {{IPL Result | winner = null}} <!--MUMBAI--> | {{IPL Result | winner = away | match = ७ | margin = ८ गडी| team = मुंबई}} <!--UP--> | {{IPL Result | winner = home | match = ५ | margin = ४२ धावा| team = दिल्ली}} <!--BANGALORE--> | {{IPL Result | winner = home | match = ११| margin = ६ गडी| team = दिल्ली}} |- ! style="text-align:left;white-space:normal" | [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] <!--GUJARAT--> | {{IPL Result | winner = home | match = १२| margin = ५५ धावा| team = मुंबई}} <!--DELHI--> | {{IPL Result | winner = away | match = १८ | margin = ९ गडी| team = दिल्ली}} <!--MUMBAI--> | {{IPL Result | winner = null}} <!--UP--> | {{IPL Result | winner = away | match = १५ | margin = ५ गडी| team = उ.प्रदेश}} <!--BANGALORE--> | {{IPL Result | winner = home | match = ४ | margin = ९ गडी| team = मुंबई}} |- ! style="text-align:left;white-space:normal" | [[युपी वॉरियर्झ]] <!--GUJARAT--> | {{IPL Result | winner = home| match = ३| margin = ३ गडी| team = उ.प्रदेश}} <!--DELHI--> | {{IPL Result | winner = away | match = २० | margin = ५ गडी| team = दिल्ली}} <!--MUMBAI--> | {{IPL Result | winner = away | match = १० | margin = ८ गडी| team = मुंबई}} <!--UP--> | {{IPL Result | winner = null}} <!--BANGALORE--> | {{IPL Result | winner = away | match = १३ | margin = ५ गडी | team = बंगळूर}} |- ! style="text-align:left;white-space:normal" | [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] <!--GUJARAT--> | {{IPL Result | winner = home| match = १६| margin = ८ गडी| team = बंगळूर}} <!--DELHI--> | {{IPL Result | winner = away | match = २ | margin = ६० धावा| team = दिल्ली}} <!--MUMBAI--> | {{IPL Result | winner = away | match = १९ | margin = ४ गडी| team = मुंबई}} <!--UP--> | {{IPL Result | winner = away | match = ८ | margin = १० गडी| team = उ.प्रदेश}} <!--BANGALORE--> | {{IPL Result | winner = null}} |} {| class="wikitable" style="float:right;margin:0" | {{IPL Result | winner = home | margin = यजमान संघ विजयी}} | {{IPL Result | winner = away | margin = पाहुणा संघ विजयी}} | {{IPL Result | winner = aban | margin = सामना रद्द}} |} :{{resize|'''टिप''': सामन्याची माहिती पाहण्यासाठी निकालावर क्लिक करा.}} === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[भारतीय प्रमाणवेळ|भारतीय प्रमाणवेळा]] आहेत ([[यूटीसी+०५:३०]]).}} बीसीसीआयने १४ फेब्रुवारी २०२३ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{Cite news |url=https://www.wplt20.com/news/bcci-announces-schedule-for-womens-premier-league-2023 |trans-title=|title= बीसीसीआयने महिला प्रीमियर लीग २०२३ चे वेळापत्रक जाहीर केले.| date= १४ फेब्रुवारी २०२३|work=महिला प्रीमियर लीग|access-date=३१ डिसेंबर २०२५}}</ref> {{Single-innings cricket match | date = ४ मार्च २०२३ | time = २०:०० | night = y | team1 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | team2 = [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | score1 = २०७/५ (२० षटके) | runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ६५ (३०) | wickets1 = [[स्नेह राणा]] २/४३ (४ षटके) | score2 = ६४ (१५.१ षटके) | runs2 = [[दयालन हेमलता]] २९[[नाबाद|*]] (23) | wickets2 = [[सायका इशाक]] ४/११ (३.१ षटके) | result = मुंबई इंडियन्स १४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358929.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[नितीन पंडित]] आणि [[वृंदा राठी]] | motm = [[हरमनप्रीत कौर]] (मुंबई इंडियन्स) | toss = गुजरात जायंट्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१}} '''सामना १''' | rain = | notes =सामना मूळतः १९:३० वाजता सुरू होणार होता, परंतु उद्घाटन समारंभामुळे त्याचे वेळापत्रक बदलण्यात आले.<ref>{{Cite news |url=https://www.wplt20.com/news/rescheduled-start-for-tata-womens-premier-league-opening-fixture |trans-title=टाटा महिला प्रीमियर लीगच्या सुरुवातीच्या सामन्यांचे वेळापत्रक बदलले.|title=Rescheduled start for TATA Women's Premiere League opening fixture |work=महिला प्रीमियर लीग |access-date=३१ डिसेंबर २०२५}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ मार्च २०२३ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | team2 = [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | score1 =२२३/२ (२० षटके) | runs1 = [[शफाली वर्मा]] ८४ (४५) | wickets1 = [[हेदर नाइट]] २/४० (३ षटके) | score2 = १६३/८ (२० षटके) | runs2 = [[स्मृती मंधाना]] ३५ (२३) | wickets2 = [[तारा नॉरिस]] ५/२९ (४ षटके) | result = दिल्ली कॅपिटल्स ६० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358930.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[नारायणन जननी]] आणि [[चिर्रा रविकांतरेड्डी]] | motm = [[तारा नॉरिस]] (दिल्ली कॅपिटल्स) | toss = रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूरने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना२}} '''सामना २''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | team2 = [[युपी वॉरियर्झ]] | score1 = १६९/६ (२० षटके) | runs1 = [[हरलीन देओल]] ४६ (३२) | wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२५ (४ षटके) | score2 = १७५/७ (१९.५ षटके) | runs2 = [[ग्रेस हॅरिस]] ५९[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = [[किम गार्थ]] ५/३६ (४ षटके) | result = युपी वॉरियर्झ ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358931.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = संजय कुमार सिंग आणि गायत्री वेणूगोपालन | motm = [[ग्रेस हॅरिस]] (युपी वॉरियर्झ) | toss = गुजरात जायंट्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना३}} '''सामना ३''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ६ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | team2 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | score1 = १५५ (१८.४ षटके) | runs1 = [[रिचा घोष]] २८ (२६) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/२८ (४ षटके) | score2 = १५९/१ (१४.२ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ७७[[नाबाद|*]] (३८) | wickets2 = [[प्रीती बोस]] १/३४ (४ षटके) | result = मुंबई इंडियन्स ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358932.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = पश्चिम पाठक आणि रंजीव शर्मा | motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (मुंबई इंडियन्स) | toss = रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूरने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना४}} '''सामना ४''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ७ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | team2 = [[युपी वॉरियर्झ]] | score1 = २११/४ (२० षटके) | runs1 = [[मेग लॅनिंग]] ७० (४२) | wickets1 = [[शबनिम इस्माइल]] १/२९ (४ षटके) | score2 = १६९/५ (२० षटके) | runs2 = [[ताहलिया मॅकग्रा]] ९०[[नाबाद|*]] (५०) | wickets2 = [[जेस जोनासन]] ३/४३ (४ षटके) | result = दिल्ली कॅपिटल्स ४२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358933.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[वृंदा राठी]] आणि [[चिर्रा रविकांतरेड्डी]] | motm = [[जेस जोनासन]] (दिल्ली कॅपिटल्स) | toss = युपी वॉरियर्झ नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना५}} '''सामना ५''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ८ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | team2 = [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | score1 = २०१/७ (२० षटके) | runs1 = [[हरलीन देओल]] ६७ (४५) | wickets1 = [[हेदर नाइट]] २/१७ (२ षटके) | score2 = १९०/६ (२० षटके) | runs2 = [[सोफी डिव्हाइन]] ६६ (४५) | wickets2 = [[ॲशली गार्डनर]] ३/३१ (४ षटके) | result = गुजरात जायंट्स | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358934.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = संजय कुमार सिंग आणि रंजीव शर्मा | motm = [[सोफिया डंकली]] (गुजरात जायंट्स) | toss = गुजरात जायंट्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना६}} '''सामना ६''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ९ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | team2 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | score1 = १०५ (१८ षटके) | runs1 = [[मेग लॅनिंग]] ४३ (४१) | wickets1 = [[इसी वाँग]] ३/१० (४ षटके) | score2 = १०९/२ (१५ षटके) | runs2 = [[यस्तिका भाटिया]] ४१ (३२) | wickets2 = [[तारा नॉरिस]] १/४ (१ षटक) | result = मुंबई इंडियन्स ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358935.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = मदनगोपाळ कुप्पुराज आणि [[वृंदा राठी]] | motm = [[सायका इशाक]] (मुंबई इंडियन्स) | toss = दिल्ली कॅपिटल्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना७}} '''सामना ७''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १० मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | team2 = [[युपी वॉरियर्झ]] | score1 = १३८ (१९.३ षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ५२ (३९) | wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ४/१३ (३.३ षटके) | score2 = १३९/० (१३ षटके) | runs2 = [[अलिसा हीली]] ९६[[नाबाद|*]] (४७) | wickets2 = | result = युपी वॉरियर्झ | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358936.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = सौरभ धोते आणि [[नारायणन जननी]] | motm = [[अलिसा हीली]] (युपी वॉरियर्झ) | toss = रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूरने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना८}} '''सामना ८''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ११ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | team2 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | score1 = १०५/९ (२० षटके) | runs1 = [[किम गार्थ]] ३२[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ५/१५ (४ षटके) | score2 = १०७/० (७.१ षटके) | runs2 = [[शफाली वर्मा]] ७६[[नाबाद|*]] (२८) | wickets2 = | result = दिल्ली कॅपिटल्स १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358937.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = संजय कुमार सिंग आणि गायत्री वेणूगोपालन | motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (दिल्ली कॅपिटल्स) | toss = गुजरात जायंट्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना९}} '''सामना ९''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १२ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[युपी वॉरियर्झ]] | team2 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | score1 = १५९/६ (२० षटके) | runs1 = [[अलिसा हीली]] ५८ (४६) | wickets1 = [[सायका इशाक]] ३/३३ (४ षटके) | score2 = १६४/२ (१७.३ षटके) | runs2 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५३[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] १/३० (४ षटके) | result = मुंबई इंडियन्स ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358938.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[नारायणन जननी]] आणि पश्चिम पाठक | motm = [[हरमनप्रीत कौर]] (मुंबई इंडियन्स) | toss = युपी वॉरियर्झ नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१०}} '''सामना १०''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १३ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | team2 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | score1 = १५०/४ (२० षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ६७[[नाबाद|*]] (५२) | wickets1 = [[शिखा पांडे]] ३/२३ (४ षटके) | score2 = १५४/४ (१९.४ षटके) | runs2 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ३८ (२४) | wickets2 = आशा शोबना २/२७ (४ षटके) | result = दिल्ली कॅपिटल्स ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358939.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = सौरभ धोते आणि [[नितीन पंडित]] | motm = [[जेस जोनासन]] (दिल्ली कॅपिटल्स) | toss = दिल्ली कॅपिटल्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना११}} '''सामना ११''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १४ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | team2 = [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | score1 = १६२/८ (२० षटके) | runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५१ (३०) | wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] ३/३४ (४ षटके) | score2 = १०७/९ (२० षटके) | runs2 = [[हरलीन देओल]] २२ (२३) | wickets2 = [[नॅटली सायव्हर]] ३/२१ (४ षटके) | result = मुंबई इंडियन्स ५५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358940.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[चिर्रा रविकांतरेड्डी]] आणि गायत्री वेणूगोपालन | motm = [[हरमनप्रीत कौर]] (मुंबई इंडियन्स) | toss = गुजरात जायंट्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१२}} '''सामना १२''' | rain = | notes = या सामन्याच्या परिणामी मुंबई इंडियन्स संघ प्ले-ऑफसाठी पात्र.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2022-23-1348825/mumbai-indians-women-vs-gujarat-giants-women-12th-match-1358940/match-report |trans-title=हरमनप्रीतच्या शानदार खेळीमुळे मुंबई इंडियन्सने मिळवले प्लेऑफमध्ये स्थान.|title=Harmanpreet's joyride propels Mumbai Indians into playoffs |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=६ जानेवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/125926/harmanpreet-bowlers-help-mi-stay-unbeaten |trans-title=हरमनप्रीत आणि गोलंदाजांच्या जोरावर मुंबई इंडियन्सचा अपराजित राहत प्लेऑफमध्ये प्रवेश.|title=Harmanpreet, bowlers guide unbeaten MI to playoffs |access-date=६ जानेवारी २०२६ |work=क्रिकबझ्झ|date=१४ मार्च २०२३ }}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[युपी वॉरियर्झ]] | team2 = [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | score1 = १३५ (१९.३ षटके) | runs1 = [[ग्रेस हॅरिस]] ४६ (३२) | wickets1 = [[एलिस पेरी]] ३/१६ (४ षटके) | score2 = १३६/५ (१८ षटके) | runs2 = [[कनिका आहुजा]] ४६ (३०) | wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] २/२६ (४ षटके) | result = रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358941.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = मदनगोपाळ कुप्पुराज आणि संजय कुमार सिंग | motm = [[कनिका आहुजा]] (रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर) | toss = रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूरने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१३}} '''सामना १३''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १६ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | team2 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | score1 = १४७/४ (२० षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ५७ (४५) | wickets1 = [[जेस जोनासन]] २/३८ (४ षटके) | score2 = १३६ (१८.४ षटके) | runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३६ (२९) | wickets2 = [[किम गार्थ]] २/१८ (४ षटके) | result = गुजरात जायंट्स ११ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358942.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = सौरभ धोते आणि रंजीव शर्मा | motm = [[ॲशली गार्डनर]] (गुजरात जायंट्स) | toss = दिल्ली कॅपिटल्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१४}} '''सामना १४''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १८ मार्च २०२३ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | team2 = [[युपी वॉरियर्झ]] | score1 = १२७ (२० षटके) | runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३५ (३०) | wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/१५ (४ षटके) | score2 = १२९/५ (19.3 षटके) | runs2 = [[ग्रेस हॅरिस]] ३९ (२८) | wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२२ (४ षटके) | result = युपी वॉरियर्झ ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358943.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[नितीन पंडित]] आणि गायत्री वेणूगोपालन | motm = [[दीप्ती शर्मा]] (युपी वॉरियर्झ) | toss = युपी वॉरियर्झ नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१५}} '''सामना १५''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १८ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | team2 = [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | score1 = १८८/४ (२० षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६८ (४२) | wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/१७ (२ षटके) | score2 = १८९/२ (१५.३ षटके) | runs2 = [[सोफी डिव्हाइन]] ९९ (३६) | wickets2 = [[स्नेह राणा]] १/२५ (३.३ षटके) | result = रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358944.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[वृंदा राठी]] आणि संजय कुमार सिंग | motm = [[सोफी डिव्हाइन]] (रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर) | toss = गुजरात जायंट्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१६}} '''सामना १६''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२३ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[गुजरात जायंट्स (मप्रीली)|गुजरात जायंट्स]] | team2 = [[युपी वॉरियर्झ]] | score1 = १७८/६ (२० षटके) | runs1 = [[ॲशली गार्डनर]] ६० (३९) | wickets1 = पार्शवी चोप्रा २/२९ (४ षटके) | score2 = १८१/७ (१९.५ षटके) | runs2 = [[ग्रेस हॅरिस]] ७२ (४१) | wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२९ (४ षटके) | result = युपी वॉरियर्झ ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358945.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = सौरभ धोते आणि संजय कुमार सिंग | motm = [[ग्रेस हॅरिस]] (युपी वॉरियर्झ) | toss = गुजरात जायंट्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१७}} '''सामना १७''' | rain = | notes = या सामन्याच्या परिणामी युपी वॉरियर्झ संघ प्ले-ऑफसाठी पात्र.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2022-23-1348825/gujarat-giants-women-vs-up-warriorz-women-17th-match-1358945/match-report |trans-title=आश्चर्यकारक ग्रेस हॅरिस युपी वॉरेरियर्झ डब्ल्यूपीएल प्लेऑफमध्ये आघाडीवर|title=Amazing Grace Harris leads UP Warriorz into WPL playoffs |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=६ जानेवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/126003/harris-mcgrath-power-up-warriorz-into-playoffs |trans-title=हॅरिस, मॅकग्रा पॉवर युपी वॉरियर्झ प्लेऑफमध्ये|title=Harris, McGrath power UP Warriorz into playoffs |access-date=६ जानेवारी २०२६ |work=क्रिकबझ्झ|date=२० मार्च २०२३ }}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | team2 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | score1 = १०९/८ (२० षटके) | runs1 = [[पूजा वस्त्रकार]] २६ (१९) | wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/१३ (४ षटके) | score2 = ११०/१ (९ षटके) | runs2 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ३८[[नाबाद|*]] (१७) | wickets2 = [[हेली मॅथ्यूस]] १/२७ (२ षटके) | result = दिल्ली कॅपिटल्स ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358946.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[चिर्रा रविकांतरेड्डी]] आणि रंजीव शर्मा | motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (दिल्ली कॅपिटल्स) | toss = दिल्ली कॅपिटल्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१८}} '''सामना १८''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२३ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर (मप्रीली)|रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर]] | team2 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | score1 = १२५/९ (२० षटके) | runs1 = [[रिचा घोष]] २९ (१३) | wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/२२ (४ षटके) | score2 = १२९/६ (१६.३ षटके) | runs2 = [[आमेलिया केर]] ३१[[नाबाद|*]] (२७) | wickets2 = [[कनिका आहुजा]] २/५ (१ षटक) | result = मुंबई इंडियन्स ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358947.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[नारायणन जननी]] आणि मदनगोपाळ कुप्पुराज | motm = [[आमेलिया केर]] (मुंबई इंडियन्स) | toss = मुंबई इंडियन्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना१९}} '''सामना १९''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[युपी वॉरियर्झ]] | team2 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | score1 = १३८/६ (२० षटके) | runs1 = [[ताहलिया मॅकग्रा]] ५८[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = १४२/५ (१७.५ षटके) | runs2 = [[मेग लॅनिंग]] ३९ (२३) | wickets2 = [[शबनिम इस्माइल]] २/२९ (३ षटके) | result = दिल्ली कॅपिटल्स ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358948.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[नितीन पंडित]] आणि गायत्री वेणूगोपालन | motm = [[ॲलिस कॅप्सी]] (दिल्ली कॅपिटल्स) | toss = दिल्ली कॅपिटल्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना२०}} '''सामना २०''' | rain = | notes = या सामन्याच्या परिणामी दिल्ली कॅपिटल्स संघ अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2022-23-1348825/up-warriorz-women-vs-delhi-capitals-women-20th-match-1358948/match-report |trans-title=ॲलिस कॅप्सीच्या अष्टपैलू कामगिरीमुळे दिल्ली कॅपिटल्स थेट अंतिम फेरीत पोहोचले |title=Alice Capsey's all-round exploits puts Delhi Capitals directly in fina|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२१ मार्च २०२३ |access-date=६ जानेवारी २०२३}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/126019/capsey-stars-as-capitals-seal-direct-passage-to-final |trans-title=कॅपसीच्या शानदार कामगिरीमुळे कॅपिटल्सने अंतिम फेरीत थेट प्रवेश मिळवला.|title=Capsey stars as Capitals seal direct passage to final |work=क्रिकबझ्झ |date=२१ मार्च २०२३ |access-date=६ जानेवारी २०२३}}</ref> }} == प्ले-ऑफ == <section begin=bracket /> {{3TeamBracket |score-width=110px |team-width=110px |RD1='''[[२०२३ महिला प्रीमियर लीग#एलिमिनेटर|एलिमिनेटर]]''' |RD1-text1=२४ मार्च २०२३ {{en dash}} [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम|नवी मुंबई]] |RD1-seed1='''२''' |RD1-team1= '''{{nobr|[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]]}}''' |RD1-score1= '''{{nobr|१८२/४ (२० षटके)}}''' |RD1-seed2=३ |RD1-team2= [[युपी वॉरियर्झ]] |RD1-score2= ११० (१७.४ षटके) |P1Winner=मुंबई |P1Margin=७२ धावांनी |P1Matchno=२१ |RD2='''[[२०२३ महिला प्रीमियर लीग#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]''' |RD2-text1=२६ मार्च २०२३ {{en dash}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम|मुंबई]] |RD2-seed1=१ |RD2-team1= [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] |RD2-score1= १३१/९ (२० षटके) |RD2-seed2='''२''' |RD2-team2= '''{{nobr|[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]]}}''' |RD2-score2= '''{{nobr|१३४/३ (१९.३ षटके)}}''' |FinalWinner=मुंबई |FinalMargin=७ गडी राखून |FinalMatchno=२२ }} <section end=bracket /> === एलिमिनेटर=== {{Single-innings cricket match | date = २४ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | team2 = [[युपी वॉरियर्झ]] | score1 = १८२/४ (२० षटके) | runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७२[[नाबाद|*]] (३८) | wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/३९ (४ षटके) | score2 = ११० (१७.४ षटके) | runs2 = [[किरण नवगिरे]] ४३ (२७) | wickets2 = [[इसी वाँग]] ४/१५ (४ षटके) | result = मुंबई इंडियन्स ७२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358949.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = सौरभ धोते आणि [[नितीन पंडित]] | motm = [[नॅटली सायव्हर]] (मुंबई इंडियन्स) | toss = युपी वॉरियर्झ नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना२१}}'''एलिमिनेटर''' | rain = | notes =[[इसी वाँग]] (मुंबई इंडियन्स) डब्ल्यूपीएल मध्ये हॅट्ट्रिक घेणारी पहिली खेळाडू ठरली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2022-23-1348825/mumbai-indians-women-vs-up-warriorz-women-eliminator-1358949/match-report |trans-title=सायव्हर-ब्रंटचे अर्धशतक आणि वाँगच्या हॅट-ट्रिकमुळे मुंबई संघाचा डब्ल्यूपीएलच्या अंतिम फेरीत प्रवेश.|title=Sciver-Brunt fifty, Wong hat-trick put Mumbai in WPL final |access-date=६ जानेवारी २०२६ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> }} === अंतिम सामना === <section begin=match22/>{{Single-innings cricket match | date = २६ मार्च २०२३ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] | team2 = [[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] | score1 = १३१/९ (२० षटके) | runs1 = [[मेग लॅनिंग]] ३५ (२९) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/५ (४ षटके) | score2 = १३४/३ (१९.३ षटके) | runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ६०[[नाबाद|*]] (५५) | wickets2 = [[राधा यादव]] १/२४ (४ षटके) | result = मुंबई इंडियन्स ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358950.html धावफलक] | venue = [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[नारायणन जननी]] आणि [[वृंदा राठी]] | motm = [[नॅटली सायव्हर]] (मुंबई इंडियन्स) | toss = दिल्ली कॅपिटल्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = {{Anchor|सामना२२}}'''अंतिम सामना''' | rain = | notes = }}<section end=match22/> == आकडेवारी == {| class="wikitable" |+सर्वाधिक धावा |- !धावा !! खेळाडू !! संघ |- bgcolor=orange ! ३४५ |[[मेग लॅनिंग]] |[[दिल्ली कॅपिटल्स (मप्रीली)|दिल्ली कॅपिटल्स]] |- ! ३३२ |[[नॅटली सायव्हर]] |[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] |- ! ३०२ |[[ताहलिया मॅकग्रा]] |[[युपी वॉरियर्झ]] |- ! २८१ |[[हरमनप्रीत कौर]] |[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] |- ! २७१ |[[हेली मॅथ्यूस]] |[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] |} *स्त्रोत: [https://www.wplt20.com/stats/most-runs-2-5262-statistics WPLT20.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251206052641/https://www.wplt20.com/stats/most-runs-2-5262-statistics |date=2025-12-06 }} {| class="wikitable" |+ सर्वाधिक बळी |- ! बळी !! खेळाडू !! संघ |- bgcolor=#D6ADFF ! १६ |[[हेली मॅथ्यूस]] |[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] |- ! १६ |[[सोफी एसलस्टोन]] |[[युपी वॉरियर्झ]] |- ! १५ |[[आमेलिया केर]] |[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] |- ! १५ |[[इसी वाँग]] |[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] |- ! १५ |[[सायका इशाक]] |[[मुंबई इंडियन्स (मप्रीली)|मुंबई इंडियन्स]] |} * स्त्रोत: [https://www.wplt20.com/stats/most-wickets-13-5262-statistics WPLT20.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251206052408/https://www.wplt20.com/stats/most-wickets-13-5262-statistics |date=2025-12-06 }} == प्रक्षेपण == भारतामध्ये, स्पोर्ट्स १८, स्पोर्ट्स १८ खेल आणि स्पोर्ट्स १८ १ एचडी या वाहिन्यांवर या हंगामाचे दूरदर्शनवर प्रसारण झाले आणि [[जिओसिनेमा]]वर ऑनलाइन स्ट्रीमिंग करण्यात आले. स्पोर्ट्स १८ खेल आणि जिओ सिनेमावर हे प्रसारण फ्रि-टू-एयर उपलब्ध होते. <ref>{{Cite news |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/sports-news-viacom-18-bags-media-rights-for-womens-ipl-for-951-crore-4718970.html |trans-title=व्हायकॉम १८ ने ९५१ कोटी रुपयांच्या सनसनाटी करारात मिळवले महिला आयपीएलचे मीडिया हक्क|title= Women's IPL Media Rights Bagged By Viacom 18 For A Sensational Rs 951 Crore Deal| date=१६ जानेवारी २०२२ |work=लेटेस्टली |access-date=७ जानेवारी २०२६}}</ref><ref name=":0"/> {| class= "wikitable" !देश !दूरचित्र वाहिनी !इंटरनेट स्ट्रीमिंग |- |भारत |स्पोर्ट्स१८, स्पोर्ट्स १८ खेल, स्पोर्ट्स १८ १ एचडी |[[जिओसिनेमा]] |- |अफगाणिस्तान |रेडिओ टेलिव्हीजन अफगाणिस्तान | - |- |ऑस्ट्रेलिया |फॉक्स स्पोर्ट्स (ऑस्ट्रेलिया)<ref name="wistv">[https://www.wisden.com/cricket-news/wpl-2023-where-to-watch-live-tv-channels-live-streaming-womens-premier-league डब्ल्यूपीएल २०२३, थेट प्रक्षेपण कुठे पाहावे: टीव्ही चॅनेल आणि लाइव्ह स्ट्रीमिंग| महिला प्रीमियर लीग, ''विस्डेन ''] ''ऑनलाइन'', २ मार्च २०२३. ७ जानेवारी २०२६ रोजी पहिले.</ref> |यप्प टीव्ही |- |बांगलादेश |चॅनेल ९, टी स्पोर्ट्स<ref>url=https://www.tsports.com/shared/video/292e7c83c506da400fb55e6e89b13e22</ref> | - |- |कॅरिबियन |फ्लो स्पोर्ट्स २<ref>{{Cite web |trans-title=|title=@flowsportsapp |url=https://twitter.com/FlowSportsApp/status/1626988870087716865 |access-date=2023-03-15 |website=Twitter |language=en}}</ref> | - |- |मालदीव |स्टार स्पोर्ट्स |यप टीव्ही, मीडियानेट |- |नेपाळ |सिम टीव्ही नेपाळ |यप टीव्ही, नेट टीव्ही नेपाळ |- |न्यू झीलंड |स्काय स्पोर्ट्स एनझेड २ | - |- |सिंगापूर |स्टारहब टीव्ही+ | - |- |दक्षिण आफ्रिका |सुपर स्पोर्ट्स<ref name="wistv" /> | - |- |श्रीलंका |डायलॉग टीव्ही |यप टीव्ही, एसएलआरसी, पेओ टीव्ही |- |युनायटेड किंगडम |स्काय स्पोर्ट्स क्रिकेट, स्काय स्पोर्ट्स मेन इव्हेंट<ref>{{Cite web |trans-title=महिला प्रीमियर लीग: आयपीएलच्या महिला आवृत्तीचा २०२३ चा हंगाम या मार्च महिन्यात स्काय स्पोर्ट्सवर थेट प्रक्षेपित केला जाईल.|title=Women's Premier League: 2023 season of women's version of IPL to be shown live on Sky Sports this March |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12822947/womens-premier-league-2023-season-of-womens-version-of-ipl-to-be-shown-live-on-sky-sports-this-march |access-date=७ जानेवारी २०२६|website=स्काय स्पोर्ट्स|language=en}}</ref> |स्काय गो<ref name="wistv" /> |- |युनायटेड स्टेट्स आणि कॅनडा |विलो टीव्ही<ref name="wistv" /> | - |- |} स्त्रोत:<ref>{{cite web | url=https://www.wionews.com/sports/womens-premier-league-live-streaming-for-free-3-apps-to-watch-wpl-2023-free-live-streaming-on-mobile-laptop-568180 |trans-title=महिला प्रीमियर लीगचे थेट प्रक्षेपण: मोबाईलवर डब्ल्युपीएल २०२३ मोफत पाहण्यासाठी ३ ॲप्स - अद्ययावत गुणतालिका तपासा| title=Women's Premier League LIVE streaming: 3 apps to watch WPL 2023 free on mobile- Check updated points table | date=३ मार्च २०२३ }}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[२०२३ आयपीएल]] == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{Official website|https://www.wplt20.com/}} * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2022-23-1348825 स्पर्धा मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{महिला प्रीमियर लीग}} [[वर्ग:महिला प्रीमियर लीग]] [[वर्ग:२०२३ महिला प्रीमियर लीग]] [[वर्ग:इ.स. २०२३ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] g734ebqwqbe6u8r5r9ptmg4qf8irre6 10 345552 2710519 2653852 2026-09-18T10:48:42Z Nitin.kunjir 4684 2710519 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = अफगाणिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे | title = यजमान संघ म्हणून अफगाणिस्तानसोबत द्विपक्षीय क्रिकेट दौरे | state = {{{state|collapsed}}} |listclass = hlist | list1 = '''कसोटी आणि मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे''' | group1 = ऑस्ट्रेलिया | list1 = * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१२|२०१२]] | group10 = बांगलादेश | list10 = * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (भारतामध्ये), २०१८|२०१८]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२४-२५|२०२४-२५]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघ अफगाणिस्तानविरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६|२०२५–२६]] | group4 = कॅनडा | list4 = * [[कॅनडा क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २००९-१०|२००९-१०]] | group3 = इंग्लंड | list3 = | group11 = भारत | list11 = [[अफगाणिस्तान विरुद्ध भारतीय क्रिकेट संघ भारतामध्ये, २०२६|२०२६]] | group2 = आयर्लंड | list2 = * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (भारतामध्ये), २०१६-१७|२०१६-१७]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१७-१८|२०१७-१८]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (भारतामध्ये), २०१८-१९|२०१८-१९]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (भारतामध्ये), २०१९-२०|२०१९-२०]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२०-२१|२०२०-२१]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२३-२४|२०२३-२४]] | group7 = नेदरलँड | list7 = * [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (कतारमध्ये), २०२१-२२|२०२१-२२]] | group8 = न्यू झीलंड | list8 = * [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (भारतामध्ये), २०२४|२०२४]] | group9 = पाकिस्तान | list9 = * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०११-१२|२०११-१२]] | group6 = दक्षिण आफ्रिका | list6 = * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२४-२५|२०२४-२५]] | group13 = श्रीलंका | list13 = * [[श्रीलंका क्रिकेट संघ वि अफगाणिस्तान, संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६|२०२५-२६]] | group12 = वेस्ट इंडीज | list12 = * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (भारतामध्ये), २०१९-२०|२०१९-२०]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२५–२६|२०२५-२६]] | group5 = झिम्बाब्वे | list5 = * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१५-१६|२०१५-१६]] * [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१७-१८|२०१७-१८]] * [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२०-२१|२०२०-२१]] }} <noinclude> {{collapsible option}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]] <–noinclude> 2y4t3ba1hknvae2021su9ihl02hjsj4 0 346709 2710364 2676130 2026-09-17T17:55:19Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710364 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''विजयपत कैलाशपत सिंघानिया''' (४ ऑक्टोबर १९३८ - २८ मार्च २०२६) हे [[भारत|भारतातील]] एक [[व्यावसायिक]] आणि [[वैमानिक|विमानचालक]] होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/mumbai/padma-bhushan-dr-vijaypat-singhania-passes-away-gloom-descends-upon-the-industrial-world-a-a1001/ |title=पद्मभूषण डॉ. विजयपत सिंघानिया यांचे निधन; उद्योगजगतावर शोककळा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मार्च २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ते सिंघानिया कुटुंबातील एक सदस्य असुन, ते १९८० - २००० पासून [[रेमंड समूह|रेमंड समूहाचे]] अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक म्हणून [[कापड]] उद्योगपती म्हणून प्रसिद्ध होते. उड्डाण करताना, त्यांनी १९८८ साली हॉट एर बलूनमध्ये सर्वाधिक उंची मिळवण्याचा जागतिक विक्रम केला आणि [[लंडन]] ते [[दिल्ली]] २३ दिवसांत उड्डाण करून मायक्रोलाइट सहनशक्तीचा विक्रमही प्रस्थापित केला. त्यांनी त्यांच्या मायक्रोलाइट फ्लाइटची कथा आणि त्यांचे आत्मचरित्र लिहिले. [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] त्यांना २००१ मध्ये तेनझिंग नोर्गे राष्ट्रीय साहस पुरस्कार आणि २००६ मध्ये त्यांच्या एकूण कामगिरीबद्दल [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] पुरस्कार दिले आहेत.<ref name="tribune-2003">{{स्रोत बातमी|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20030521/ncr3.htm#4|title=Adventure award for Vijaypat Singhania|date=20 May 2003|work=The Tribune, India|access-date=19 September 2020}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/vijaypat-singhania-iim-a-board-chairman/articleshow/1804573.cms|title=Vijaypat Singhania IIM-A board chairman |date=17 December 2005 |work= The Times of India |access-date=2023-07-09}}</ref> याव्यतिरिक्त, [[भारतीय वायुसेना|भारतीय हवाई दलाने]] त्यांना १९९४ मध्ये मानद एर कमोडोर बनवले.<ref name="express-2017">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/who-is/former-raymond-chairman-vijaypat-singhania-gautam-singhania-4791635/|title=Who is Vijaypat Singhania?|date=2017-08-11|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-03-23}}</ref> [[मुंबई|मुंबईने]] त्यांना २००६ चे [[मुंबईचे नगरपाल|मुंबईचे शेरीफ]] चा सन्मान दिला.<ref>{{स्रोत बातमी |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/singhania-to-be-sworn-in-as-mumbai-sheriff/articleshow/1335969.cms |title=Singhania to be sworn-in as Mumbai Sheriff |date=17 December 2005 |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया |access-date=2023-07-09}}</ref> [[File:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Padma Bhushan Award – 2006 to well-known Industrialist and aviator Dr. Vijaypat Singhania, in New Delhi on March 20, 2006.jpg|इवलेसे|तत्कालीन राष्ट्रपती एपीजे कलाम यांच्या हस्ते पद्मभूषण पुरस्कार प्राप्त करताना]] २०१५ मध्ये, त्यांनी रेमंड ग्रुपमधील त्यांचा संपूर्ण ३७% हिस्सा त्यांच्या धाकट्या मुलाला आणि रेमंडचे तत्कालीन अध्यक्ष गौतम सिंघानिया यांना दिला. या हस्तांतरणाने सिंघानियाच्या कुटुंबात मोठ्या प्रमाणावर आणि दीर्घकाळासाठी एका भांडणास सुरुवात झाली. सिंघानियाचे वडील एल.के. सिंघानिया हेच सुरुवातीला रेमंड कंपनी चालवत होते. सिंघानिया कुटुंबाने १९४४ मध्ये ईडी ससून अँड कंपनीकडून रेमंड नावाची एक कापड मील खरेदी केली होती. सिंघानिया यांचे चुलत भाऊ गोपाल कृष्ण (जीके) सिंघानिया यांनी १९६९ मध्ये त्यांच्या मृत्यूनंतर एलके सिंघानिया यांच्याकडून स्वतःच्या ताब्यात घेतले. जीके सिंघानिया यांच्या निधनानंतर जानेवारी १९८० मध्ये सिंघानिया अध्यक्ष झाले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/addedvaluelifest0000chur/mode/2up|title=Added Value: The Life Stories of Indian Business Leaders|last=Church|first=Peter|date=2010|publisher=[[Roli Books]]|isbn=9788174367655|pages=278}}</ref> रेमंडच्या सुकाणूच्या काळात, त्यांनी कंपनीला भारतातील सर्वात प्रसिद्ध कपड्यांच्या ब्रँड्सपैकी एक बनवले. त्यांच्या कार्यकाळातील सिंघानिया कुटुंबातील कोणत्याही कंपनीपैकी हा सर्वात यशस्वी प्रकल्प होता. त्यांनी रेमंडचा एका मोठ्याऔद्योगिक समूहात विस्तार केला आणि केवळ लोकरीचे कापड उत्पादक कंपनी पासून कृत्रिम कापड, डेनिम, [[पोलाद|स्टील]], फाइल्स आणि [[सिमेंट]] इत्यादीचे उत्पादन केले. यामुळे त्यांच्या अध्यक्षपदाच्या अखेरीस कंपनीत अडचणी मोठ्या प्रमाणावर वाढल्या. तसेच, मंदीमुळे १९९६-९७ मध्ये स्टील आणि सिमेंटचा कंपनीच्या नफ्यात खोलवर परिणाम झाला. यावेळी रेमंडने त्याचे अनेक विभाग विक्रीसाठी ठेवले.<ref name="sriram-1998">{{स्रोत बातमी|last=Sriram|first=R.|url=https://www.business-standard.com/article/specials/raymond-group-may-be-divided-198071301017_1.html|title=Raymond Group May Be Divided|date=13 July 1998 |work=Business Standard |access-date=2023-07-09}}</ref> सप्टेंबर २००० मध्ये, सिंघानिया यांनी रेमंडचे अध्यक्षपद त्यांचा छोटा मुलगा गौतम सिंघानिया यांच्याकडे सोपवले. गौतम यांनी आपल्या कार्यकाळात कंपनीच्या सिंथेटिक्स, स्टील आणि सिमेंट विभागांची विक्री पूर्ण केली आणि उर्वरित भाग कायम ठेवण्याचा निर्णय घेतला.<ref name="zacharia-2011">{{स्रोत बातमी |last=Zacharia|first=Reeba |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/I-am-always-on-holiday-and-always-on-work/articleshow/10099191.cms |title=I am always on holiday and always on work |last2=Kurian|first2=Boby |date=24 September 2011 |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया |access-date=2023-07-09}}</ref> याकाळात सिंघानिया गैर-कार्यकारी पदावर अध्यक्ष-एमेरिटस म्हणून राहिले.<ref>{{स्रोत बातमी |last=Sundaram|first=Vasanti |url=https://gulfnews.com/uae/man-to-man-going-solo-1.315539|title=Man-To-Man: Going solo |date=5 March 2004 |work=Gulf News |access-date=2023-07-09}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |last=Bahel |first=Sunil |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/vijaypat-singhania-sacked-as-raymond-chairman-emeritus/articleshow/66251763.cms |title=MVijaypat Singhania sacked as Raymond chairman-emeritus |date=17 October 2018 |work=Mumbai Mirror |access-date=2023-07-09 |archive-date=2023-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709170205/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/vijaypat-singhania-sacked-as-raymond-chairman-emeritus/articleshow/66251763.cms |url-status=dead }}</ref> मार्च २००७ मध्ये त्यांना २०१२ पर्यंत ([[एन.आर. नारायणमूर्ती]] नंतर) [[भारतीय व्यवस्थापन संस्था (अहमदाबाद)|IIMA]] च्या गव्हर्निंग कौन्सिलचे अध्यक्ष म्हणून नामांकन मिळाले. ते यापूर्वी १९९१ ते २००२ पर्यंत आयआयएमएच्या बोर्डावर होते.<ref>{{स्रोत बातमी| url=https://www.telegraphindia.com/india/fee-hike-quota-on-iima-table/cid/723566 |title=Fee hike & quota on IIMA table|date=3 March 2007 |work=The Telegraph |quote=The board meeting will be chaired by the new chairman of the board of governors, Vijaypath Singhania, who succeeds N.R. Narayana Murthy. |access-date=2023-07-09}}</ref> == विमानचालन == सिंघानिया हे उत्साही वैमानिक आहेत; २००३ पर्यंत त्यांनी ५००० तासांहून अधिक उड्डाणाचा अनुभव प्राप्त केला होता.<ref name="tribune-2003" /> त्यांनी हॉवर्ड ह्युजेस आणि [[जे.आर.डी. टाटा]] यांना विमानचालनातील आपले आदर्श मानले होते.<ref name="sharma-2005">{{स्रोत बातमी|last=Sharma|first=Aasheesh|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/story/20051024-vijaypat-singhania-talks-about-his-microlight-journey-an-angel-in-the-cockpit-786661-2005-10-23|title=Vijaypat Singhania talks about his microlight journey, 'An Angel in the Cockpit'|date=24 October 2005|work=India Today|access-date=2023-07-09}}</ref> १९८८ मध्ये, त्यांनी [[लंडन]] मधील लंडन बिगगिन हिल विमानतळ ते [[नवी दिल्ली]] मधील [[सफदरजंग विमानतळ|सफदरजंग विमानतळापर्यंत]] २३ दिवसांत एकट्याने उड्डाण करून मायक्रोलाइट विमानासाठी वेग-ओव्हर-टाइम सहनशक्तीचा विक्रम प्रस्थापित केला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/guinnessbookofre0000unse/page/276/mode/2up?q=vijaypat+singhania|title=The Guinness Book of Records 1992|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=1 October 1991|publisher=[[Guinness World Records, Ltd.]]|isbn=9780851123783|editor-last=McFarlan|editor-first=Donald|edition=38|location=London|page=276|quote=Vijaypat Singhania (India) flew from Biggin Hill to Delhi, India, a distance of 8724 km ''5420 miles'' in 87 hr 55 min, from 18 Aug to 10 Sep 1988.|editor-last2=McWhirter|editor-first2=Norris|editor-link2=Norris McWhirter}}</ref><ref name="singh-1988">{{स्रोत बातमी|last=Singh|first=Ramindar|url=https://www.indiatoday.in/magazine/economy/story/19880930-raymond-woollen-mills-chairman-vijaypat-singhania-sets-record-797734-1988-09-29|title=Raymond Woollen Mills chairman Vijaypat Singhania sets record|date=30 September 1988|work=India Today|access-date=2023-07-10}}</ref> पूर्वीचे रेकॉर्ड धारक 'ब्रायन मिल्टन' आणि तत्कालीन राज्यमंत्री '[[शीला दीक्षित]]' यांनी त्यांचे अभिनंदन केले.<ref name="singh-1988" /> सिंघानिया म्हणाले की त्यांच्यासाठी प्रवासाचा सर्वात कठीण भाग म्हणजे [[भूमध्य समुद्र]] ओलांडून [[क्रीट]] आणि [[अलेक्झांड्रिया]] दरम्यान उड्डाण करणे होते. त्यांना समुद्राच्या गहन पाण्याची भीती वाटत असे. यामुळे त्यांनी लाइफ जॅकेट आणि शार्कपासून बचाव करणारे सुरक्षा कवच घालून उड्डाण केले. प्रवासा दरम्यान कंटाळा आला की, ते त्यांच्या दोन वर्षांच्या अनन्या नावाच्या नातीच्या फोटो सोबत गप्पा मारत वेळ काढत असत.<ref name="singh-1988" /><ref name="sharma-2005" /> == कौटुंबिक कलह == १९९८ मध्ये, सिंघानिया यांनी आपली दोन मुले, मधुपती सिंगानिया आणि गौतम सिंघानिया, जे दोघेही त्यावेळी संचालक मंडळावर होते, यांच्यामध्ये रेमंड ग्रुपचे विभाजन करण्याचे निश्चित केले होते. त्या वर्षीच्या उन्हाळ्यात, मधुपती सिंघानिया यांच्यासाठी जेके इंग्लंड आणि रेमंड वूलन मिल्स केन्यासह रेमंडच्या आंतरराष्ट्रीय विभागांवर नियंत्रण ठेवून [[सिंगापूर|सिंगापूरला]] स्थलांतरित करण्याची तात्पुरती योजना होती.<ref name="sriram-1998" /> तथापि, डिसेंबरमध्ये, मधुपती सिंघानिया आणि त्यांची पत्नी अनुराधा यांनी सिंघानिया यांच्यासोबत रेमंडमधील त्यांचे स्टेक, तसेच रिअल इस्टेट होल्डिंग्ससारख्या इतर काही कौटुंबिक मालमत्तांचा त्याग करून एका करारावर स्वाक्षरी केली. त्यानंतर ते त्यांच्या चार अपत्यासह सिंगापूरला गेले आणि तेथे स्थायिक झाले. त्यांनी सिंघानिया कुटुंबाशी असलेले संबंध कायम स्वरुपी तोडले. मधुपती सिंघानिया यांचे व्यवस्थापन तंत्राबद्दल त्यांच्या वडिलांशी मतभेद होते.<ref name="arun-2017">{{स्रोत बातमी|last=Arun|first=M.G.|url=https://www.indiatoday.in/magazine/from-india-today-magazine/story/20170828-raymond-business-empire-vijaypat-singhania-1029964-2017-08-19|title=A bitter suit: Court battle between Vijaypat Singhania, son Gautam shakes up Raymond empire|date=28 August 2017|work=[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]]|access-date=2023-07-12}}</ref><ref name="vyas-2015">{{स्रोत बातमी|last=Vyas|first=Maulik|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/bombay-high-court-denies-interim-relief-in-singhania-family-property-dispute/articleshow/48578337.cms?from=mdr|title=Bombay High Court denies interim relief in Singhania family property dispute|date=22 August 2015|work=[[द इकोनॉमिक टाइम्स]]|access-date=2023-07-12}}</ref> २००७ पर्यंत मधुपती यांनी सिंगापूरचे नागरिकत्व मिळवले आणि तेथे त्यांनी एक सल्लागार कंपनी चालवण्यास सुरुवात केली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Lee|first=Melanie|url=https://www.reuters.com/article/lifestyle-singapore-economy-inequality-d-idUKSIN20069020071109|title=Singapore's economic boom widens income gap|date=9 November 2007|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-12}}</ref> मधुपती सिंघानिया यांच्या कुटुंबासह विभक्त झाल्याच्या पार्श्वभूमीवर, सिंघानिया यांनी अध्यक्ष-एमेरिटस म्हणून राहून, गौतम सिंघानिया यांच्याकडे संपूर्णपणे रेमंड समूहाचे नियंत्रण सोपवले.<ref name="zacharia-2011" /> त्यानंतर फेब्रुवारी २०१५ मध्ये, मधुपती सिंघानियाच्या चार मुलांनी सिंघानिया यांच्यावर [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयात]] दावा दाखल केला. ज्यात असे म्हणले की त्यांचे पालक आणि सिंघानिया यांनी १९९८ च्या करारात या अपत्यांचे हक्क विचारात घेतले नाहीत. याद्वारे त्यांनी करार रद्द करून रेमंडसह, सोडलेल्या होल्डिंग्समधील त्यांची हिस्सेदारी पुन्हा प्राप्त करायची होती. त्यांच्या सुरुवातीच्या फाइलिंगच्या पाच दिवसांनंतर, सिंघानियाने त्यांचे रेमंडमधील सर्व शेअर्स, सुमारे ₹१००० कोटी किमतीचे ३७.१७% शेअर्स गौतम सिंघानियाकडे हस्तांतरित केले. त्यांच्या नातवंडांनी हे हस्तांतरणथांबवण्यासाठी न्यायालयाद्वारे हस्तक्षेप करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु न्यायाधीशांनी त्यांचा प्रस्ताव फेटाळून लावला.<ref name="vyas-2015" /> शेवटी अशा प्रकारे विजयपत सिंघानिया यांनी आपल्या छोट्या मुलाकडे संपूर्ण कारभार हस्तांतरित केला.<ref name="arun-2017" /> मात्र, लवकरच सिंघानिया आणि गौतम सिंघानिया यांच्यात वाद निर्माण झाला. २००७ मध्ये रेमंडने ब्रीच कँडी येथील जेके हाऊसच्या ३७ मजली मालमत्तेचे नूतनीकरण करण्याचा निर्णय घेतला होता. सिंघानिया त्यावेळी तेथील फ्लॅटमध्ये राहत होते. विकास कराराचा एक भाग म्हणून गौतम यांनी, सिंघानियासह सर्व भाडेकरूंना नूतनीकरणानंतर ₹९००० प्रति चौरस फुट दराने फ्लॅट देण्याचे वचन दिले होते. सिंघानिया नूतनीकरणाची वाट पाहण्यासाठी [[जुहू]] येथील कमला कॉटेज या त्यांच्या बालपणीच्या घरी परतले होते.<ref name="arun-2017" /> नंतर २०१५ मध्ये, मधुपती सिंघानिया यांनी मुंबई उच्च न्यायालयात तक्रार दाखल केली की सिंघानिया कमला कॉटेजच्या ताब्यासाठी २००८ च्या लवादाच्या कराराचे पालन करत नाहीयेत. यामुळे सिंघानिया यांनी कमला कॉटेज सोडले आणि ब्रीच कँडीमध्ये एक डुप्लेक्स भाड्याने घेतला. जेके हाऊसचे फ्लॅट एका वर्षांनी तयार झाले. तथापि, त्यांच्यावरील दर वाढून ₹१ लाख प्रति चौ. फूट असे झाले. एकूण सर्व फ्लॅट्सचा विचार करता, कंपनीचे म्हणणे होते की, फरक सुमारे ६५० कोटी चा होत होता. गौतम सिंघानिया यांनी वाढीव दरांनुसार कराराचे पालन करावे की नाही याबाबत बोर्डाशी सल्लामसलत करण्याचे ठरवले आणि त्यांनी तो प्रताव भागधारकांसमोर ठेवण्याचा निर्णय घेतला. भागधारकांनी या कराराच्या विरोधात जबरदस्त मतदान केले.<ref name="arun-2017" /> या सगळ्यामुळे सिंघानिया गौतम सिंघानियावर खूप नाराज झाले. त्यांनी जेके हाऊस फ्लॅटच्या मालकी हक्कासाठी आणि फ्लॅट तयार झाल्यानंतर त्याच्या डुप्लेक्सवर भरलेल्या भाड्याची परतफेड करण्यासाठी दावा केला. त्यांनी करारानुसार गौतम सिंघानिया यांनी हा निर्णय केवळ बोर्डापुढे ठेवला पाहिजे, जो न करता गौतम यांनी त्यांचा जाहीर अपमान केलाय असा आरोप केला. गौतम सिंघानिया यांनी पत्रकारांना सांगितले की, "शेअरहोल्डरचे हित सर्वोपरि आहे आणि ते कौटुंबिक हिताचे स्थान आहे."<ref name="arun-2017" /> सिंघानिया यांनी या उलट गौतम सिंघानियावर आरोप केला की, सिंघानिया यांना करारामध्ये स्वतःसाठी फ्लोअर स्पेस ठेवायची होती, कारण गौतम सिंघानिया जेके हाऊसमध्ये त्यांच्या पगाराचा एक भाग म्हणून आरोग्य फायद्यांचा दावा करत होता आणि कथितपणे अतिरिक्त दावा केला होता.<ref name="gupta-2017">{{स्रोत बातमी|last=Gupta|first=Saurabh|url=https://www.ndtv.com/mumbai-news/raymonds-man-vijaypat-singhania-has-a-message-for-parents-1737624|title=Raymond Man Vijaypat Singhania Has A Message For Parents|date=15 August 2017|work=[[एनडीटीव्ही]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817083927/https://www.ndtv.com/mumbai-news/raymonds-man-vijaypat-singhania-has-a-message-for-parents-1737624|archive-date=17 August 2017}}</ref> २०१७ मध्ये, सिंघानियाच्या खटल्यावरील न्यायाधीशांनी सूचना केली की, कोर्टापुढे खटला सुरू करण्यापूर्वी या दोघांनी कुटुंबातच काही गोष्टीचा समेट घडवून आणण्याचा प्रयत्न करावा.<ref name="gupta-2017" /> २० मार्च २०२४ रोजी गौतम सिंघानिया यांनी आपल्या वडिलांसोबतचा एक फोटो ट्विटर अकाऊंट वर शेअर करत पिता पुत्रांमधील वाद मिटल्याचे आणि वडिलांचा आशीर्वाद घेतल्याचे म्हणले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.aajtak.in/business/news/story/gautam-and-vijaypat-singhania-together-after-public-spat-raymond-md-says-happy-to-have-my-father-at-home-today-tutc-1903040-2024-03-21 |title=Raymond Family: 9 साल के बाद इस अरबपति पिता-बेटे का मिलन, साथ फोटो में दिखे.. क्या लड़ाई खत्म? |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=आजतक |अ‍ॅक्सेसदिनांक= २१ मार्च २०२४ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= }}</ref> == पुस्तके == सिंघानिया यांनी ''ॲन एंजेल इन द कॉकपिट'' हे पुस्तक लिहिले, १९८८ मध्ये त्यांनी यूके ते भारत या मायक्रोलाइट विमानातून केलेल्या प्रवासाचा लेखाजोखा आहे.<ref name="sharma-2005" /><ref>{{स्रोत बातमी|last=Singh|first=Jyoti|url=https://m.tribuneindia.com/2005/20051204/spectrum/book8.htm|title=Feat in the air|date=4 December 2005|work=The Tribune|access-date=2023-07-09}}{{मृत दुवा|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> २०२१ मध्ये, पॅन मॅकमिलनने त्यांचे आत्मचरित्र ॲन इन कंप्लीट लाईफ प्रकाशित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.panmacmillan.com/authors/vijaypat-singhania/an-incomplete-life/9789389109849|title=An Incomplete Life|last=<!--Not stated-->|date=31 October 2021|publisher=Pan Macmillan|access-date=2023-07-08}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/vijaypat-singhanias-autobiography-is-about-a-full-life-and-many-regrets-359487|title=Vijaypat Singhania's autobiography is about full life, and many regrets|date=9 January 2022|work=The Tribune|pages=1|access-date=30 May 2023|archive-date=2023-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530175031/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/vijaypat-singhanias-autobiography-is-about-a-full-life-and-many-regrets-359487|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530175031/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/vijaypat-singhanias-autobiography-is-about-a-full-life-and-many-regrets-359487 |date=2023-05-30 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]] [[वर्ग:खेळातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:राजस्थानी लोक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय उद्योगपती]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मुंबईचे नगरपाल]] 7auqstwqsh1th7vc6z4o7oty37nh3iz 0 347162 2710445 2683532 2026-09-18T01:13:33Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710445 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = | भाषा = हिंदी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = रोनी स्क्रूवाला | दिग्दर्शन = [[मेघना गुलजार]] | कथा = [[मेघना गुलजार]], भवानी अय्यर आणि शंतनू श्रीवास्तव | पटकथा = | संवाद = | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = | संगीत = | ध्वनी = | पार्श्वगायन = | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = फातिमा सना शेख, सान्या मल्होत्रा, नीरज काबी, एडवर्ड सोनेनब्लिक, मोहम्मद झीशान अय्युब, [[विक्की कौशल]] | प्रदर्शन तारीख =१ डिसेंबर २०२३ | वितरक= | अवधी = | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = ₹ १२८.१७ कोटी | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = | amg_id = }} '''सॅम बहादुर''' (''SAMबहादुर'' म्हणून शैलीबद्ध) हा २०२३ मधील [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपट]] आहे. हा एक चरित्रपट असून, भारताचे पहिले [[फील्ड मार्शल]], [[सॅम माणेकशॉ]] यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/vicky-kaushal-completes-filming-for-sam-bahadur-so-much-i-got-to-live-so-much-i-got-to-learn-57401.html|title=Vicky Kaushal completes filming for Sam Bahadur: So much I got to live, so much I got to learn|date=15 March 2023|work=Filmfare|language=en|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162838/https://www.filmfare.com/news/bollywood/vicky-kaushal-completes-filming-for-sam-bahadur-so-much-i-got-to-live-so-much-i-got-to-learn-57401.html|archive-date=7 July 2023|url-status=live}}</ref> या चित्रपटाचे [[मेघना गुलजार]] यांनी दिग्दर्शन केले असून, याच सोबत त्यांनी याचे सहलेखन भवानी अय्यर आणि शंतनू श्रीवास्तव यांच्यासोबत केले आहे. आरएसव्हीपी मुव्हीज च्या बॅनरखाली रॉनी स्क्रूवाला हे या चित्रपटाचे निर्माते आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gadgets360.com/entertainment/field-marshal-sam-manekshaw-movie-90714|title=Sam Bahadur Movie (2023) {{!}} Release Date, Review, Cast, Trailer|website=[[NDTV|Gadgets 360]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162906/https://www.gadgets360.com/entertainment/field-marshal-sam-manekshaw-movie-90714|archive-date=7 July 2023|access-date=7 July 2023}}</ref> यात फातिमा सना शेख, सान्या मल्होत्रा, नीरज काबी, एडवर्ड सोनेनब्लिक आणि मोहम्मद झीशान अय्युब यांच्यासोबत [[विक्की कौशल]] माणेकशॉच्या मुख्य भूमिकेत आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vicky-kaushals-sam-bahadur-to-hit-screens-next-december/article66209120.ece|title=Vicky Kaushal's 'Sam Bahadur' to hit screens next December|date=1 December 2022|work=द हिंदू |language=en-IN|access-date=7 July 2023|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707163118/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vicky-kaushals-sam-bahadur-to-hit-screens-next-december/article66209120.ece|archive-date=7 July 2023|url-status=live|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref> हा चित्रपट १ डिसेंबर २०२३ रोजी प्रदर्शित झाला आणि अल्पावधीत त्याने जगभरातून {{INRConvert|128.17|c}} कमावले. ६९ व्या फिल्मफेअर पुरस्कारांमध्ये, या चित्रपटाला [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट (समीक्षक)]], [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता]] आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता (समीक्षक)]] (दोन्ही कौशल साठी) यासह आठ नामांकन मिळाले. == कथानक == १९३४ मध्ये, कॅडेट सॅम माणेकशॉ हे [[भारतीय सैनिकी अकादमी]], डेहराडून येथे प्रशिक्षण घेतलेल्या कॅडेट्सच्या पहिल्या तुकड्यांपैकी एक आहेत; त्याच्या बॅचमेट्समध्ये टिक्का खान देखील आहे. अकादमीतून पदवी घेतल्यानंतर, माणेकशॉ १२ व्या फ्रंटियर फोर्स रेजिमेंट, [[फिरोजपूर]] येथे सेकंड लेफ्टनंट म्हणून नियुक्त झाले. या नियुक्तीनंतर माणेकशॉ आणि 'सिलू बोडे' यांची भेट झाली आणि या जोडप्याने लवकरच लग्न देखील केले. १९४२ मध्ये, [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]], माणेकशॉ यांना मेजरच्या रँकवर पदोन्नती द्वारे बर्मा मोहिमेत भाग घेण्यासाठी रेजिमेंटसह पाठवले गेले. सितांग ब्रिजच्या युद्धादरम्यान, ते गंभीर जखमी होतात आणि या शौर्यासाठी त्यांना मिलिटरी क्रॉस देण्यात येते. १९४७ मध्ये, [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|ब्रिटिश भारतीय सैन्याच्या]] फाळणीदरम्यान, मेजर माणेकशॉ यांना त्यांचे सहकारी, [[याह्या खान]] यांनी पाकिस्तानी सैन्यात सामील होण्यासाठी संपर्क साधला. परंतु माणेकशॉ यांनी [[भारतीय लष्कर|भारतीय लष्कराची]] निवड केली. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर काश्मीरच्या सार्वभौमत्वावरून दोन्ही देशांत मतभेद निर्माण झाले. ऑक्टोबर १९४७ मध्ये, पाकिस्तानने जम्मू आणि काश्मीर प्रदेश ताब्यात घेण्यासाठी आपली [[भारत-पाकिस्तान पहिले युद्ध|लष्करी मोहीम]] सुरू केली. याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताचे पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] आणि गृहमंत्री [[वल्लभभाई पटेल]] यांनी माणेकशॉ आणि व्हीपी मेनन यांना काश्मीरला पाठवले. या मोहिमे दरम्यान काश्मीर भारतात विलीन झाले. १९५९ मध्ये, माणेकशॉ हे मेजर जनरल पदावर जातात. माणेकशॉ आणि डिफेन्स सर्व्हिसेस स्टाफ कॉलेज, वेलिंग्टनचे कमांडंट, संरक्षण मंत्री [[व्ही.के. कृष्ण मेनन]] आणि चीफ ऑफ जनरल स्टाफ लेफ्टनंट जनरल ब्रिज मोहन कौल यांनी [[भारताचे लष्करप्रमुख|लष्करप्रमुखांबद्दल]] आपले मत मांडले. माणेकशॉ, याबद्दल राजकीय हस्तक्षेप म्हणून अर्थ लावत त्यांना फटकारतात. तथापि, कौल यांनी कोर्ट-मार्शल करून माणेकशॉची आगामी पदोन्नती थांबवण्याचा प्रयत्न केला. परंतु माणेकशॉ यांना त्यांच्या वरिष्ठांनी या प्रकरणातून दोषमुक्त केले. १९६२ मध्ये, [[भारत-चीन युद्ध]] सुरू झाले, ज्यात चिनी सैन्याद्वारे भारताचा पराभव झाला. यामुळे कौल यांनी राजीनामा दिला. हा राजीनामा नाकारत नेहरूंनी मेनन यांना बडतर्फ केले. [[इंदिरा गांधी|इंदिरा गांधींच्या]] सल्ल्यानुसार, नेहरूंनी माणेकशॉ यांना लेफ्टनंट-जनरल म्हणून बढती दिली आणि त्यांना [[४थी कोर (भारत)|IV कॉर्प्स]], [[तेजपूर]]चे कमांडिंग ऑफिसर म्हणून नियुक्त केले. माणेकशॉ यांनी भारत-चीन युद्धावर एक प्रस्ताव मांडला, पण पराभवामुळे दुःखी झालेल्या नेहरूंनी नकार दिला. यावर इंदिरा माणेकशॉच्या बाजूने मध्यस्थी करतात. १९६३ पर्यंत, माणेकशॉ नॉर्थ-ईस्ट फ्रंटियर एजन्सीमध्ये त्यांचे सैन्य पुन्हा एकत्रित करतात. १९६४ मध्ये, नेहरूंचे निधन होते आणि माणेकशॉ यांना [[पूर्व कमांड (भारत)|पूर्व कमांडचे]] जनरल कमांडिंग ऑफिसर म्हणून बढती देण्यात आली. त्यानंतर दोन वर्षांनी इंदिराजींची पंतप्रधानपदी नियुक्ती होते. १९६५ आणि १९६७ च्या दरम्यान, माणेकशॉ यांनी [[मिझो नॅशनल फ्रंट]] विरुद्ध बंडखोरी विरोधी ऑपरेशन पार पाडले, ज्यासाठी त्यांना [[पद्मभूषण पुरस्कार]] मिळाला. १९६९ मध्ये, तत्कालीन पूर्व पाकिस्तानातील बंगाली लोकांमध्ये पश्चिम पाकिस्तान विरुद्ध असंतोष वाढला. याकाळात जनरल याह्या खान हे पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष बनले. इकडे, माणेकशॉ यांची भारतीय लष्कराच्या पुढील सीओएएस म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आणि त्यांना जनरल म्हणूनही बढती देण्यात आली. १९७० मध्ये, पूर्व पाकिस्तान-आधारित अवामी लीगने पाकिस्तानच्या सार्वत्रिक निवडणुकीत मोठा विजय मिळवला, तथापि याह्याने त्यांना सत्ता देण्यास नकार दिला, परिणामी संपूर्ण पाकिस्तानमध्ये सरकारविरोधी निदर्शने झाली. प्रत्युत्तरादाखल, याह्या खान ने तत्कालीन लेफ्टनंट-जनरल टिक्का खान, यांना ऑपरेशन सर्चलाइट सुरू करण्याचे आदेश दिले. टिक्का खानने निर्दयीपणे याची अंमबजावणी केली. परिस्थिती लक्षात घेऊन इंदिराजी युद्धाला तयार होतात, पण माणेकशॉ त्याला विरोध करतात, लष्कराच्या परिस्थितीजन्य समस्यांवर प्रकाश टाकतात आणि काही काळ प्रतीक्षा करण्यास सांगतात. अमेरिकेने इंदिराजींना युद्धाविरुद्ध चेतावणी दिली, पण त्या बाधत नाहीत. शेवटी सैन्याची जमवाजमव झाली आणि [[मुक्ती बाहिनी|मुक्ती वाहिनीला]] प्रशिक्षण देण्यास सुरुवात केली. ३ डिसेंबर १९७१ रोजी, पाकिस्तानने प्रथम सुरुवात करत भारतीय भूभागावर हल्ले केले. पाकिस्तानच्या पश्चिम आणि पूर्वेकडील सेक्टरमध्ये भारताने ताबडतोब प्रत्युत्तर दिले. ज्यामध्ये पाकिस्तानची जमीन, समुद्र आणि हवाई क्षेत्रांमध्ये मोठी जीवितहानी झाली. १६ डिसेंबरपर्यंत, पूर्वेकडील पाकिस्तानी सैन्याने ईस्टर्न कमांडला शरणागती पत्करली आणि या युद्धाचा शेवट झाला. या निष्कर्षामुळे इंदिराजींचा राजकीय विजय झाला तर याह्याने पराभवाच्या अपमानाने राजीनामा दिला. माणेकशॉ यांची सेवानिवृत्ती जवळ आल्याने, इंदिराजींनी त्यांच्या युद्धकाळातील नेतृत्वाची जाण म्हणून त्यांना फील्ड-मार्शल या पदावर बढती दिली. जानेवारी १९७३ मध्ये माणेकशॉ निवृत्त झाले. == कलाकार == === भारतीय सैन्य === * [[विकी कौशल]] - फील्ड मार्शल [[सॅम माणेकशॉ]] यां ** जियाना कपाडिया - छोटा सॅम * बॉबी अरोरा - मेजर ओ.एस. कालकट * मोनुज बोरकोटोकी - [[आसाम रायफल्स]] मधील मेजर * कृष्णकांत सिंग बुंदेला - सुभेदार गुरबक्ष सिंग * धनवीर सिंग - लेफ्टनंट दिलशेर सिंग * राजवीर अंकुर सिंग - लेफ्टनंट जनरल देपिंदर सिंग * उज्ज्वल चोप्रा - लेफ्टनंट जनरल ब्रिजमोहन कौल * सुधीर सिंग . [[परमशिव प्रभाकर कुमारमंगलम]]. * पुष्पदीप सिंग - ब्रिगेडियर कुलवंत सिंग * जसकरण सिंग गांधी - सिपाही मेहर सिंग === माणेकशॉ यांचे कुटुंब === * [[सान्या मल्होत्रा]] - माणेकशॉच्या पत्नी सिल्लू माणेकशॉ * राजीव कचरू - माणेकशॉचे वडील होर्मुसजी माणेकशॉ * प्रजेश कश्यप - हाजी इफ्तिखार === भारत सरकार === * नीरज काबी - [[जवाहरलाल नेहरू]] * [[गोविंद नामदेव]] - [[वल्लभभाई पटेल]]च्या * [[फातिमा सना शेख]] - [[इंदिरा गांधी]] * [[अंजान श्रीवास्तव]] - [[यशवंतराव चव्हाण]] * अतुल काळे - केबी लाल * एलांगो कुमारवेल [[व्ही.के. कृष्ण मेनन]] * विवेक बहल - डॉ [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] * संजय रॉय - [[झाकीर हुसेन]] * वरुण नारंग - [[शेख अब्दुल्ला]] === पाकिस्तानी लष्कर === * मोहम्मद झीशान अय्युब - जनरल [[याह्या खान]] * मनीष बोंबा - जनरल अब्दुल हमीद खान * उपेन चौहान - लेफ्टनंट जनरल [[टिक्का खान]] * रोहन वर्मा - लेफ्टनंट जनरल अत्तिकुर रहमान === ब्रिटिश राजवट === * एडवर्ड सोनेनब्लिक - [[लुई माउंटबॅटन|लॉर्ड लुई माउंटबॅटनच्या]] भूमिकेत * पॉल ओ'नील - मेजर जनरल डेव्हिड कोवान * रिचर्ड मॅडिसन - लेफ्टनंट कर्नल डॉनी एडवर्ड * सॅमी जोनास हेनी - कॅप्टन मॅकलरेन * एड रॉबिन्सन - लेफ्टनंट डीएडी आयकिन === विशेष भूमिका === * "दम है तो आजा" गाण्यात [[कल्की केकला]] विशेष भूमिकेत. == चित्रीकरण == या चित्रपटाचे मुख्य छायाचित्रण ८ ऑगस्ट २०२२ रोजी सुरू झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-sam-bahadur-meghna-gulzar-begins-filming-bts-8077597/|title=Vicky Kaushal's film on Field Marshal Sam Manekshaw, Sam Bahadur, begins filming, see a riveting BTS look|date=8 August 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907035523/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-sam-bahadur-meghna-gulzar-begins-filming-bts-8077597/|archive-date=7 September 2023|access-date=7 September 2023}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Chowdhury|first=Titas|url=https://www.news18.com/news/movies/vicky-kaushal-meghna-gulzar-shoot-for-sam-bahadur-in-same-spot-as-raazi-actor-calls-it-most-magical-journey-6880939.html|title=Vicky Kaushal, Meghna Gulzar Shoot for Sam Bahadur in Same Spot as Raazi, Actor Calls it 'Most Magical Journey'|date=20 January 2023|work=CNN-News18|language=en|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162744/https://www.news18.com/news/movies/vicky-kaushal-meghna-gulzar-shoot-for-sam-bahadur-in-same-spot-as-raazi-actor-calls-it-most-magical-journey-6880939.html|archive-date=7 July 2023|url-status=live}}</ref> सॅम माणेकशॉ यांच्या आयुष्यातील चार दशकांचा समावेश असलेल्या भारतातील १३ ठिकाणी दोन वर्षांत या चित्रपटाचे चित्रीकरण करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/vicky-kaushal-starrer-sam-bahadur-was-extensively-shot-across-13-indian-locations-for-this-reason-1253168|title=Vicky Kaushal starrer Sam Bahadur was extensively shot across 13 Indian locations for THIS reason|date=23 October 2023|website=PINKVILLA|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024023640/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/vicky-kaushal-starrer-sam-bahadur-was-extensively-shot-across-13-indian-locations-for-this-reason-1253168|archive-date=24 October 2023|access-date=23 October 2023}}</ref> [[मुंबई]], [[पुणे]], [[जोधपूर]], पतौडी, [[चंदिगढ]], [[उदगमंडलम|उटी]], [[डेहराडून]], [[कोलकाता]],<ref>{{स्रोत बातमी|last=Sen|first=Srijita|url=https://www.news18.com/news/movies/vicky-kaushal-asks-kemon-achen-as-he-lands-in-kolkata-for-sam-bahadurs-shoot-see-pic-6443173.html|title=Vicky Kaushal Asks 'Kemon Achen' as He Lands in Kolkata For Sam Bahadur's Shoot, See Pic|date=22 November 2022|work=CNN-News18|language=en|access-date=3 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903110459/https://www.news18.com/news/movies/vicky-kaushal-asks-kemon-achen-as-he-lands-in-kolkata-for-sam-bahadurs-shoot-see-pic-6443173.html|archive-date=3 September 2023|url-status=live}}</ref> [[पतियाळा|पटियाला]],<ref>{{स्रोत बातमी|last=Arya|first=Prachi|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/vicky-kaushal-shoots-for-sam-bahadur-in-punjab-reveals-how-he-manifested-meghna-gulzars-directorial-2324258-2023-01-20|title=Vicky Kaushal shoots for Sam Bahadur in Punjab, reveals how he manifested Meghna Gulzar's directorial|date=20 January 2023|work=[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]]|language=en|access-date=3 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120132221/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/vicky-kaushal-shoots-for-sam-bahadur-in-punjab-reveals-how-he-manifested-meghna-gulzars-directorial-2324258-2023-01-20|archive-date=20 January 2023|url-status=dead}}</ref> [[श्रीनगर]], [[पहेलगाम]],<ref>{{स्रोत बातमी|last=Khan|first=M Aamir|url=https://www.thekashmirmonitor.net/ground-zero-sam-bahadur-after-emraan-hashmi-vicky-kaushal-starts-shooting-in-kashmir/|title='Lights, Camera, Action': Emraan Hashmi, Vicky Kaushal start shooting for 'Ground Zero', 'Sam Bahadur' in Kashmir - The Kashmir Monitor|date=7 September 2022|work=Kashmir Monitor|access-date=3 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903110500/https://www.thekashmirmonitor.net/ground-zero-sam-bahadur-after-emraan-hashmi-vicky-kaushal-starts-shooting-in-kashmir/|archive-date=3 September 2023|url-status=live}}</ref> आणि [[दिल्ली]] येथे चित्रीकरण झाले.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Lohana|first=Avinash|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-vicky-kaushal-shoots-sam-bahadur-in-kashmir-neeraj-kabi-plays-jawaharlal-nehru-next-stop-delhi-1189735|title=EXCLUSIVE: Vicky Kaushal shoots Sam Bahadur in Kashmir, Neeraj Kabi plays Jawaharlal Nehru; Next stop Delhi|date=12 September 2022|work=Pinkvilla|language=en|access-date=3 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903110502/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-vicky-kaushal-shoots-sam-bahadur-in-kashmir-neeraj-kabi-plays-jawaharlal-nehru-next-stop-delhi-1189735|archive-date=3 September 2023|url-status=live}}</ref> १४ मार्च २०२३ रोजी शूटिंग पूर्ण झाली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-is-filled-with-gratitude-after-completing-sam-bahadur-101678801225019.html|title=Vicky Kaushal is filled with gratitude after completing Sam Bahadur: 'So much I got to live'|date=14 March 2023|work=Hindustan Times|language=en|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162800/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-is-filled-with-gratitude-after-completing-sam-bahadur-101678801225019.html|archive-date=7 July 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/vicky-kaushal-announces-wrap-of-sam-bahadur-shoot-meghna-gulzar-directorial-to-be-released-on-december-1-23275282|title=Vicky Kaushal announces wrap of 'Sam Bahadur' shoot; Meghna Gulzar directorial to be released on December 1|date=14 March 2023|work=Mid-Day|language=en|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162942/https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/vicky-kaushal-announces-wrap-of-sam-bahadur-shoot-meghna-gulzar-directorial-to-be-released-on-december-1-23275282|archive-date=7 July 2023|url-status=live}}</ref> == प्रदर्शन == === चित्रपटगृह === या चित्रपटाचा पहिला टीझर १ डिसेंबर २०२२ रोजी प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Arya|first=Prachi|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/sam-bahadur-teaser-out-vicky-kaushals-realistic-portrayal-of-sam-manekshaw-will-leave-you-intrigued-2303926-2022-12-01|title=Sam Bahadur teaser out. Vicky Kaushal's realistic portrayal of Sam Manekshaw will leave you intrigued|date=1 December 2022|work=India Today|language=en|access-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712125346/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/sam-bahadur-teaser-out-vicky-kaushals-realistic-portrayal-of-sam-manekshaw-will-leave-you-intrigued-2303926-2022-12-01|archive-date=12 July 2023|url-status=live}}</ref> १३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी RSVP प्रॉडक्शनद्वारे अधिकृत टीझर रिलीज करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-on-sam-bahadurs-clash-with-ranbir-kapoors-animal-great-day-for-the-audience-8981450/|title=Vicky Kaushal on Sam Bahadur's clash with Ranbir Kapoor's Animal: 'Great day for the audience'|date=13 October 2023|work=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014021120/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-on-sam-bahadurs-clash-with-ranbir-kapoors-animal-great-day-for-the-audience-8981450/|archive-date=14 October 2023|url-status=live}}</ref> हा चित्रपट १ डिसेंबर २०२३ रोजी रणबीर कपूरच्या ''ॲनिमल'' या चित्रपटास टक्कर देत थिएटरमध्ये प्रदर्शित झाला.''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/entertainment/vicky-kaushal-s-sam-bahadur-gets-a-release-date-details-inside-3568628|title=Sam Bahadur: Vicky Kaushal's Film To Release On This Date|website=NDTV.com|access-date=6 January 2024}}</ref> === होम मीडिया === चित्रपटाचा प्रीमियर OTT प्लॅटफॉर्म [[झी फाईव्ह]] वर २६ जानेवारी २०२४ रोजी झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/vicky-kaushals-blockbuster-sam-bahadur-to-premiere-on-zee-5-on-republic-day|title=Vicky Kaushal's Blockbuster|website=Bru Times News|language=en|access-date=2024-03-30|archive-date=2024-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128084757/https://www.brutimes.com/news/entertainment/vicky-kaushals-blockbuster-sam-bahadur-to-premiere-on-zee-5-on-republic-day|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/sam-bahadur-ott-release-zee5-x-users-hail-vicky-kaushal-pitch-perfect-performance-101706284919171.html|title=Sam Bahadur OTT release: X users hail Vicky Kaushal's 'pitch-perfect' performance|date=26 January 2024|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> हा चित्रपट १ डिसेंबर २०२३ रोजी ॲनिमलसोबत प्रदर्शित झाला. ॲनिमलच्या तुलनेत याची प्रसिद्धी आणि कमाई संथ झाली होती, परंतु लवकरच चर्चेच्या झोतात येऊन या चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर गती मिळवली. पहिल्या दिवशी, चित्रपटाने ₹६.२५ कोटी, दुसऱ्या दिवशी ₹ ९ कोटी आणि तिसऱ्या दिवशी ₹ १०.३० कोटीची कमाई केली. या चित्रपटाने एकूण {{INRConvert|110.69|c}} पेक्षा जास्त कमाई केली आहे भारतात आणि {{INRConvert|17.48|c}} {{INRConvert|128.17|c}} च्या जगभरातील एकूण संकलनासाठी परदेशात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/entertainment/sam-bahadur-box-office-collection-vicky-kaushal-s-film-collects-10-30-crore-on-day-3-4631557|title=Sam Bahadur Box Office Collection Day 3: "Stands On Its Feet Despite A Hurricane Called Animal"|website=NDTV.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204090914/https://www.ndtv.com/entertainment/sam-bahadur-box-office-collection-vicky-kaushal-s-film-collects-10-30-crore-on-day-3-4631557|archive-date=4 December 2023|access-date=4 December 2023}}</ref> <ref name="pv">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/movie/sam-bahadur/box-office|title=Sam Bahadur Box Office Collection|date=20 October 2023|website=[[Pinkvilla]]|language=en|access-date=25 December 2023|archive-date=2023-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231225050025/https://www.pinkvilla.com/movie/sam-bahadur/box-office|url-status=dead}}</ref> == प्रशंसा == {| class="wikitable" |+ ! पुरस्कार ! समारंभाची तारीख ! श्रेणी ! प्राप्तकर्ते ! परिणाम ! संदर्भ |- | rowspan="9" | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | rowspan="9" | २८ जानेवारी २०२४ | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट (समीक्षक)]] | [[मेघना गुलजार]] | {{nom}} | rowspan="9" |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-69th-hyundai-filmfare-awards-2024-with-gujarat-tourism-full-list-out-63822.html|title=Nominations for the 69th Hyundai Filmfare Awards 2024 with Gujarat Tourism: Full list out|website=filmfare.com|language=en|access-date=21 January 2024}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/winners-of-the-69th-hyundai-filmfare-awards-2024-with-gujarat-tourism-full-list-out-64104.html|title=Winners of the 69th Hyundai Filmfare Awards 2024 with Gujarat Tourism: Full list out|date=29 January 2024|work=[[Filmfare]]|access-date=30 January 2024}}</ref> |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता]] | rowspan="2" | [[विक्की कौशल|विकी कौशल]] |{{Nom}} |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता (समीक्षक)]] |{{Nom}} |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम गीतकार पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट गीतकार]] | "इतनी सी बात" साठी [[गुलजार]] |{{Nom}} |- | सर्वोत्तम उत्पादन डिझाइन | सुब्रत चक्रवर्ती आणि अमित रे |{{Won}} |- | सर्वोत्तम ध्वनी डिझाइन | कुणाल शर्मा |{{Won}} |- | सर्वोत्तम पार्श्वभूमी स्कोअर | केतन सोढा |{{Nom}} |- | सर्वोत्तम पोशाख डिझाइन | सचिन लवळेकर, दिव्या गंभीर आणि निधी गंभीर | {{Won}} |- | सर्वोत्तम कृती | परवेझ शेख |{{Nom}} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|10786774}} * बॉलिवूड हंगामा वर [https://www.bollywoodhungama.com/movie/sam-bahadur/cast/ सॅम बहादुर (चित्रपट)] [[वर्ग:इ.स. २०२३ मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:मेघना गुलजार दिग्दर्शित चित्रपट]] olmcrn41twqssqay7c2k8x0jboygx58 0 348263 2710329 2639469 2026-09-17T14:20:34Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710329 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''राझी''''' हा [[मेघना गुलजार]] दिग्दर्शित आणि जंगली पिक्चर्स आणि [[धर्मा प्रॉडक्शन्स|धर्मा प्रॉडक्शन्सच्या]] बॅनरखाली विनीत जैन, [[करण जोहर]], हिरू यश जोहर आणि अपूर्व मेहता निर्मित २०१८ चा भारतीय [[हिंदी भाषा|हिंदी]] -भाषेतील स्पाय थ्रिलर चित्रपट आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Faisal|first=Shah|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/all-that-matters/what-a-spy-thriller-teaches-us-about-patriotism-and-empathy/articleshow/64335499.cms?|title=What a spy thriller teaches us about patriotism and empathy|date=27 May 2018|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=27 May 2018}}</ref> यात [[आलिया भट्ट]] मुख्य भूमिकेत असून [[विक्की कौशल|विकी कौशल]], रजित कपूर, शिशिर शर्मा आणि [[जयदीप अहलावत]] सहाय्यक भूमिकेत आहेत.<ref name="Lohana">{{स्रोत बातमी|last=Lohana|first=Avinash|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/alia-bhatt-kicks-off-meghna-gulzars-upcoming-espionage-thriller-raazi-in-july/articleshow/59276486.cms|title=Alia Bhatt kicks off Meghna Gulzar's upcoming espionage thriller, Raazi, in July|date=23 June 2017|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=9 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625203429/http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/alia-bhatt-kicks-off-meghna-gulzars-upcoming-espionage-thriller-raazi-in-july/articleshow/59276486.cms|archive-date=25 June 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/this-week-in-cinema-alia-bhatt-vicky-kaushal-start-shooting-for-raazi-a-sequel-to-baby-driver/article19239944.ece|title=This week in cinema: Alia Bhatt, Vicky Kaushal start shooting for 'Raazi'; a sequel to 'Baby Driver'|date=8 July 2017|work=[[द हिंदू]]|access-date=9 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208111828/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/this-week-in-cinema-alia-bhatt-vicky-kaushal-start-shooting-for-raazi-a-sequel-to-baby-driver/article19239944.ece|archive-date=8 February 2018|url-status=live}}</ref> हा चित्रपट हरिंदर सिक्का यांच्या २००८ च्या ''कॉलिंग सेहमत या'' कादंबरीचे रूपांतर आहे, जो भारतीय [[संशोधन आणि विश्लेषण विभाग|संशोधन आणि विश्लेषण विंग]] (रॉ) एजंटची खरी माहिती आहे, जिने [[भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध|१९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धापूर्वी]] तिच्या वडिलांच्या विनंतीनुसार, [[भारत|भारताला]] माहिती देण्यासाठी [[पाकिस्तान|पाकिस्तानमधील]] लष्करी अधिकाऱ्यांच्या कुटुंबात लग्न केले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/That-spy-princess/article15446864.ece|title=That spy princess!|date=3 May 2008|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=10 May 2018}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://penguin.co.in/book/uncategorized/calling-sehmat/|title=Calling Sehmat|website=[[Penguin India]]|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511013151/https://penguin.co.in/book/uncategorized/calling-sehmat/|archive-date=11 May 2018|access-date=10 May 2018}}</ref><ref name="Lohana" /> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.mid-day.com/articles/raazi-trailer-alia-bhatt-vicky-kaushal-put-up-a-promising-act/19303154|title=Raazi Trailer: Alia Bhatt, Vicky Kaushal Put Up A Promising Act|date=10 April 2018|work=[[मिड-डे]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410135828/https://www.mid-day.com/articles/raazi-trailer-alia-bhatt-vicky-kaushal-put-up-a-promising-act/19303154|archive-date=10 April 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.connectedtoindia.com/script-was-my-bible-and-meghna-gulzar-was-my-priest-vicky-kaushal-4011.html|title=Script was my bible and Meghna Gulzar was my priest: Vicky Kaushal|website=Connected to India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510184305/https://www.connectedtoindia.com/script-was-my-bible-and-meghna-gulzar-was-my-priest-vicky-kaushal-4011.html|archive-date=10 May 2018|access-date=10 May 2018}}</ref> ''राझीचे'' मुख्य छायाचित्रण जुलै २०१७ मध्ये [[मुंबई|मुंबईत]] सुरू झाले आणि २७ ऑक्टोबर २०१७ रोजी पूर्ण झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/spotted-alia-bhatt-dons-look-raazi-simply-pretty/|title=Spotted: Alia Bhatt dons this look for Raazi and it is simply pretty|date=28 July 2017|website=Bollywood Hungama|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132956/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/spotted-alia-bhatt-dons-look-raazi-simply-pretty/|archive-date=9 August 2017|access-date=9 August 2017}}</ref> [[पतियाळा|पटियाला]], नाभा, मालेरकोटला आणि दूधपथरी यासह अनेक ठिकाणी त्याचे चित्रीकरण झाले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Iyer|first=Sanyukta|url=http://ahmedabadmirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/discovery-of-india/articleshow/63356801.cms|title=From Meghna Gulzar to Vikas Bahl, filmmakers explore the untapped interiors of India|date=19 March 2018|work=[[Ahmedabad Mirror]]|access-date=25 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325233437/http://ahmedabadmirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/discovery-of-india/articleshow/63356801.cms|archive-date=25 March 2018|url-status=live}}</ref> ''राझी'' हा ११ मे २०१८ रोजी रिलीज झाला व {{INRConvert|350|m}} च्या बजेटमध्ये बनवलेले, ''राझीने'' जगभरात {{INRConvert|195.75|c}} मिळवले.<ref name="mumbaimirror">{{स्रोत बातमी|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/raazi-box-office-collection-alia-bhatt-vicky-kaushal-starrer-enters-rs-200-crore-club/articleshow/64664437.cms|title=Raazi box office collection: Alia Bhatt, Vicky Kaushal-starrer enters Rs 200 crore-club|date=20 June 2018|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=16 July 2019|archive-date=2019-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716163858/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/raazi-box-office-collection-alia-bhatt-vicky-kaushal-starrer-enters-rs-200-crore-club/articleshow/64664437.cms|url-status=dead}}</ref> हा महिला नायक असलेल्या [[सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या भारतीय चित्रपटांची यादी|सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]] म्हणून उदयास आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|title=Top Fifteen Films Driven By Female Leads|date=23 May 2018|website=Box Office India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523104703/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|archive-date=23 May 2018|access-date=23 May 2018}}</ref> मेघनाच्या दिग्दर्शनासह आणि भट्टच्या अभिनयाला प्रशंसा मिळाली.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rottentomatoes.com/m/raazi|title=Raazi|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media|Fandango]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510232159/https://www.rottentomatoes.com/m/raazi/|archive-date=10 May 2018|access-date={{RT data|access date|df=dmy}}}}</ref><ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ibtimes.co.in/raazi-movie-review-roundup-what-critics-have-say-about-alia-vicky-starrer-768876|title=Raazi movie review roundup: What critics have to say about Alia-Vicky starrer|last=Mehta|first=Ankita|date=May 11, 2018|website=[[International Business Times]], India Edition|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511075006/https://www.ibtimes.co.in/raazi-movie-review-roundup-what-critics-have-say-about-alia-vicky-starrer-768876|archive-date=11 May 2018|access-date=12 May 2018}}</ref> ६४ व्या फिल्मफेअर पुरस्कारांमध्ये, <ref>{{Cite magazine|date=12 March 2019|title=Nominations for the 64th Vimal Filmfare Awards 2019|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898.html|magazine=[[Filmfare]]|access-date=17 March 2019}}</ref> ''राझीला'' १५ नामांकने मिळाली आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट]], [[फिल्मफेर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक]] (गुलजार) आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] (भट्ट) यासह आघाडीचे ५ पुरस्कार जिंकले.<ref>{{Cite magazine|date=23 March 2019|title=Winners of the 64th Vimal Filmfare Awards 2019|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/all-winners-of-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-33004-3.html|magazine=Filmfare|access-date=23 March 2019}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०१८ मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:मेघना गुलजार दिग्दर्शित चित्रपट]] 5xpj2hmqsurnmu3hqoupa9wa7domnc5 0 348298 2710453 2592490 2026-09-18T01:49:07Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710453 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सौरभ राज जैन''' (जन्म १ डिसेंबर १९८५) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/nach-baliye-9-fame-sourabh-raaj-jain-celebrates-birthday-and-anniversary-with-wife-ridhima-in-china/articleshow/72350974.cms|title=Nach Baliye 9 fame Saurabh Raaj Jain celebrates birthday and anniversary with wife Ridhima in China|website=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref> हा हिंदी दूरचित्रवाणीमधील भारतीय अभिनेता आहे. ''महाभारत'' (२०१३-१४) मधील [[कृष्ण|कृष्णाच्या]] भूमिकेने त्यांनी घराघरात नाव कमावले व देशभरात प्रशंसा मिळवली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/sourabh-raaj-jain-playing-lord-krishna-in-mahabharat-was-a-game-changer-quite-literally/articleshow/75821947.cms|title=Sourabh Raaj Jain: Playing Lord Krishna in Mahabharat was a game-changer quite literally|last=Poonam Ahuja|date=2020-05-20|publisher=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=2021-06-17|archive-date=2020-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627171406/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/sourabh-raaj-jain-playing-lord-krishna-in-mahabharat-was-a-game-changer-quite-literally/articleshow/75821947.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Kulkami|first=Onkar|url=http://archive.indianexpress.com/news/saurabh-raj-jain-in-a-mythological-role-again/1122281|title=Sourabh Raj Jain in a mythological role, again|date=31 May 2013|work=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=14 December 2018}}</ref> ''देवों के देव'' मधील [[विष्णु|विष्णूची]] त्यांची भूमिका देखील लोकांना आवडली. त्याने इतर उल्लेखनीय दूरचित्रवाणी कार्यक्रमांमध्ये ''कसम से'', ''उत्तरन'', ''चंद्रगुप्त मौर्य'' आणि ''पटियाला बेब्स'' मध्ये काम केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tv-shows-axed-during-lockdown-leave-lead-actors-heartbroken/photostory/75697036.cms|title=TV shows axed during lockdown leave lead actors heartbroken|last=|first=|date=|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=}}</ref> जैन यांनी ''नच बलिए ९'' (२०१९) आणि ''खतरों के खिलाडी ११'' (२०२१) या रिॲलिटी शोमध्ये भाग घेतला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/i-have-become-very-calm-saurabh-jain/article1-1226326.aspx|title=I have become very calm: Saurabh Jain|date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605221101/http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/i-have-become-very-calm-saurabh-jain/article1-1226326.aspx|archive-date=5 June 2014|access-date=2021-06-17}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-sourabh-raaj-jain-to-participate-in-khatron-ke-khiladi-11/articleshow/81869609.cms|title=Exclusive! Saurabh Raaj Jain to participate in Khatron Ke Khiladi 11|website=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref> == पुरस्कार == {| class="wikitable" !वर्ष ! पुरस्कार ! श्रेणी ! काम ! परिणाम |- | २०१४ | इंडियन टेली अवॉर्ड्स | मुख्य भूमिकेत सर्वोत्कृष्ट अभिनेता | ''महाभारत'' |{{Won}} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] lo9q0ntksztzhf14rsidxzmxy1wnlb8 0 349580 2710474 2706648 2026-09-18T04:37:13Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2710474 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट|useImage=Voot website logo.png}} '''वूट''' ही [[व्हायकॉम१८]] च्या मालकीची भारतीय [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|ओव्हर-द-टॉप मीडिया सेवा]] (OTT) होती. मार्च २०१६ मध्ये प्रथम लॉन्च केले गेले, ते व्हायकॉम१८ च्या स्थानिक व मूळ मालिका प्रसारीत करत असे.<ref name=":0">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/media/viacom18-launches-video-on-demand-platform-voot/articleshow/51606120.cms|title=Viacom18 launches video-on-demand platform Voot – The Economic Times|newspaper=The Economic Times|access-date=2016-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224122151/http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/media/viacom18-launches-video-on-demand-platform-voot/articleshow/51606120.cms|archive-date=24 December 2016|url-status=live}}</ref> फेब्रुवारी २०२० मध्ये, वूट ने "वूट सिलेक्ट" म्हणून ओळखल्या जाणारी सशुल्क सेवा सादर केली, ज्यामध्ये खास मूळ मालिकांचा समावेश होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/viacom18-launches-voot-select-a-subscription-based-video-streaming-service/article30980114.ece|title=Viacom18 launches Voot Select, a subscription-based video streaming service|date=4 March 2020|website=businessline|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305170039/https://www.thehindubusinessline.com/companies/viacom18-launches-voot-select-a-subscription-based-video-streaming-service/article30980114.ece|archive-date=5 March 2020|access-date=2020-03-06}}</ref> ऑगस्ट २०२३ मध्ये, वूट हे [[जिओसिनेमा|जिओसिनेमामध्ये]] विलीन होऊन बंद करण्यात आले.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/viacom18-completes-merger-of-jiocinema-and-voot-ott-platforms-majority-subscribers-transitioned/article67197460.ece|title=Viacom18 completes merger of JioCinema and Voot OTT platforms, majority subscribers transitioned|date=2023-08-15|website=BusinessLine|language=en|access-date=2023-08-17}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.livemint.com/industry/media/vootjiocinema-merger-complete-viacom18-s-voot-joins-jiocinema-boosting-content-lineup-and-customer-engagement-11691562670196.html|title=Voot folds into JioCinema; users now free to migrate|last=Jha|first=Lata|date=2023-08-09|website=mint|language=en|access-date=2023-08-12}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०१६ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:मनोरंजन उपक्रम]] [[वर्ग:रिलायन्स उद्योगसमूह]] [[वर्ग:भारतातील ओटीटी माध्यमे]] 0svf68ctvg0n2mybs9ibibg32314m0s 0 351969 2710502 2701426 2026-09-18T07:29:15Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710502 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप | image = | start_date = १९ | end_date = २८ जुलै २०२४ | administrator = [[आशियाई क्रिकेट परिषद]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[राऊंड-रॉबिन टूर्नामेंट|राऊंड-रॉबिन]] आणि [[सिंगल-एलिमिनेशन टूर्नामेंट|नॉकआउट]] | host = {{flag|श्रीलंका}} | champions = {{crw|SL}} | count = १ | runner up = {{crw|IND}} | player of the series = {{crwicon|SL}} [[चामरी अटपट्टू]] | most runs = {{crwicon|SL}} [[चामरी अटपट्टू]] (३०४) | most wickets = {{crwicon|IND}} [[दीप्ती शर्मा]] (१०) | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२२ | previous_tournament = २०२२ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | next_year = २०२६ | next_tournament = }} '''२०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]] स्पर्धेची नववी आवृत्ती होती, ज्याचे सामने [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] (टी२०आ) सामने म्हणून खेळले गेले. जानेवारी २०२३ मध्ये, [[आशियाई क्रिकेट परिषद|आशियाई क्रिकेट परिषदेने]] (एसीसी) २०२३ आणि २०२४ साठी पथवे संरचना आणि कॅलेंडर जाहीर केले, जिथे त्यांनी स्पर्धेच्या तारखा आणि संघांची पुष्टी केली.<ref name="ACC">{{Cite web |last= |date= |title=Asian Cricket Council announces new pathway structure and calendar for 2023 & 2024 |url=https://asiancricket.org/asian-cricket-council-announces-new-pathway-structure-and-calendar-for-2023-2024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106015926/https://asiancricket.org/asian-cricket-council-announces-new-pathway-structure-and-calendar-for-2023-2024/ |archive-date=6 January 2023 |access-date=2023-01-06 |website=Asian Cricket Council |language=en-US}}</ref> जुलै २०२४ च्या अखेरीस आठ संघांद्वारे ही स्पर्धा खेळली गेली.<ref>{{Cite web |title=ACC unveils 2023-24 cricket calendar; India, Pakistan in the same group for Asia Cup 2023 |url=https://crickettimes.com/2023/01/acc-unveils-2023-24-cricket-calendar-india-pakistan-in-the-same-group-for-asia-cup-2023/ |access-date=2023-04-05 |website=Cricket Times |date=5 January 2023 |language=en-US}}</ref> [[आशियाई क्रिकेट परिषद#पूर्ण सदस्य|आशियाई क्रिकेट परिषदेचे चार पूर्ण सदस्य]] – [[बांगलादेश महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], [[भारतीय महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]], [[पाकिस्तान महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] आणि [[श्रीलंका महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] – आपोआप पात्र ठरले.<ref>{{Cite web |date=5 January 2023|title=India, Pakistan in same group for Asia Cup 2023; ACC announces 2023-24 cricket calendar |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/2023-24-cricket-calendar-asian-cricket-council-india-pakistan-asia-cup-2023/article66340967.ece |access-date=2023-04-05 |website=Sportstar |language=en}}</ref> [[२०२४ एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] मधील ([[मलेशिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|मलेशिया]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]]) अंतिम स्पर्धकांमध्ये ते सामील होतील असे मूलतः घोषित करण्यात आले होते;<ref name="ACC" /> तथापि, मार्च २०२४ मध्ये, एसीसीने महिला प्रीमियर चषक स्पर्धेतील उपांत्य फेरीतील स्पर्धकांसह [[नेपाळ महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] आणि [[थायलंड महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|थायलंड]]चाही समावेश केला असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |title=Asian Cricket Council announces women’s Asia cup 2024 in Sri Lanka |url= https://www.asiancricket.org/news/2023/17047 |access-date=26 March 2024 |work=Asian Cricket Council |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-women-s-asia-cup-with-india-pakistan-sri-lanka-and-bangladesh-to-be-played-in-dambulla-from-july-19-1426442?platform=amp |title=Expanded Women's Asia Cup to be played in Dambulla from July 19 |work=ESPNcricinfo |access-date=27 March 2024}}</ref> अंतिम फेरीत श्रीलंकेने भारताचा ८ विकेट्सने पराभव करत आशिया चषक स्पर्धेचे पहिले विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web|url=https://www.wisden.com/series/womens-asia-cup-2024/cricket-news/sri-lanka-shock-india-to-win-first-ever-asia-cup-title|title=Sri Lanka shock India to win first ever Asia Cup title|publisher=Wisden|accessdate=28 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report|title=Athapaththu, Harshitha stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title|publisher=ESPNCricinfo|accessdate=28 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india|title=Sri Lanka clinch maiden Women's Asia Cup title with comprehensive win over India|publisher=International Cricket Council|accessdate=28 July 2024}}</ref> ==संघ आणि पात्रता== {| class="wikitable" |+ !पात्रतेचे साधन !तारीख !यजमान !बर्थ !पात्र |- |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेच्या सदस्यांची यादी#पूर्ण सदस्य|आयसीसी पूर्ण सदस्यत्व]] |{{n/a}} |{{n/a}} |style="text-align:center;" |४ | {{crw|BAN}}<br />{{crw|IND}}<br />{{crw|PAK}}<br />{{crw|SL}} |- |[[२०२४ एसीसी महिला प्रीमियर कप]] |फेब्रुवारी २०२४ |{{flagicon|MAS}} [[मलेशिया]] | style="text-align:center;" |४ |{{crw|MAS}}<br />{{crw|NEP}}<br />{{crw|THA}}<br />{{crw|UAE}} |- !एकूण ! ! !८ ! |} ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|BAN}}<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-asia-cup-2024-bangladesh-recall-rumana-ahmed-jahanara-alam-1440545 |title=Bangladesh recall Rumana, Jahanara for Women's Asia Cup |work=ESPNcricinfo |access-date=24 June 2024 |date=23 June 2024}}</ref> ! {{crw|IND}}<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/o9mvXIEG |title=Team India (Senior Women) squad for Women’s Asia Cup T20, 2024 announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=6 July 2024 |archive-date=2024-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712165928/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/o9mvXIEG |url-status=dead }}</ref> ! {{crw|MAS}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/45784-malaysia-womens-cricket-squad-announced-for-asia-cup-2024.html |title=Malaysia Women’s Cricket Squad Announced for Asia Cup 2024 |work=Female Cricket |access-date=30 June 2024 |date=29 June 2024}}</ref> ! {{crw|NEP}}<ref>{{cite web |title=Nepal to open Women’s T20 Asia Cup against UAE |url=https://kathmandupost.com/cricket/2024/06/26/nepal-to-open-women-s-t20-asia-cup-against-uae |access-date=26 June 2024 |work=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> |- |valign=top| * [[निगार सुलताना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * [[नाहिदा अख्तर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]]) * [[रुमाना अहमद]] * [[दिलारा अक्टर|दिलारा अख्तर]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मारुफा अख्तर]] * [[शोर्णा अख्तर]] * [[जहाँआरा आलम]] * [[रुबिया हैदर]] * [[राबेया खान]] * [[मुर्शिदा खातून]] * [[शोरिफा खातून]] * [[सुलताना खातून]] * [[रितू मोनी]] * [[सबिकुन नहार]] * [[इश्मा तंजीम]] |valign=top| * [[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])<ref name="HK" group="n">[[स्मृती मानधना]]ने ग्रुप स्टेजच्या तिसऱ्या सामन्यात भारताचे नेतृत्व केले.</ref> * [[स्मृती मानधना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]]) * [[उमा चेत्री]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[रिचा घोष]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[दयालन हेमलता]] * [[तनुजा कंवर]] * [[श्रेयंका पाटील]] * [[अरुंधती रेड्डी]] * [[जेमिमाह रॉड्रिग्ज]] * [[सजीवन सजना]] * [[दीप्ती शर्मा]] * [[रेणुका सिंग]] * [[आशा शोभना]] * [[पूजा वस्त्रकार]] * [[शेफाली वर्मा]] * [[राधा यादव]] |valign=top| * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * नूर आयशा * [[ऐश्या एलिसा]] * [[मास एलिसा]] * [[आईन्ना हमीजाह हाशिम]] * [[एल्सा हंटर]] * [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक]]) * सुबिका मणिवन्नन * [[धनुश्री मुहूण]] * इर्डिना बेह नबिल * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[नूर अरियाना नटस्या]] * अमलिन सोर्फिना * नूर इज्जातुल स्याफिका |valign=top| * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * राजमती आयरी * [[डॉली भट्टा]] * [[ममता चौधरी]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[रुबिना छेत्री]] * [[कविता जोशी]] * [[समजाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * [[सीता राणा मगर]] * पूजा महतो * कृतिका मरासिनी * [[सबनम राय]] * [[बिंदू रावल]] * [[काजल श्रेष्ठ]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[रोमा थापा]] |- ! {{crw|PAK}}<ref>{{cite web|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-name-squad-for-acc-women-s-t20-asia-cup.html |title=Pakistan name squad for ACC Women's T20 Asia Cup |work=Pakistan Cricket Board |access-date=1 July 2024 |date=30 June 2024}}</ref> ! {{crw|SL}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/45540-sri-lanka-womens-cricket-squad-announced-for-asia-cup-2024.html |title=Sri Lanka Women’s Cricket Squad Announced for Asia Cup 2024 |work=Female Cricket |access-date=29 June 2024 |date=27 June 2024}}</ref> ! {{crw|THA}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/45785-thailand-womens-cricket-squad-announced-for-asia-cup-2024.html |title=Thailand Women’s Cricket Squad Announced for Asia Cup 2024 |work=Female Cricket |access-date=29 June 2024}}</ref> ! {{crw|UAE}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/45537-uae-womens-cricket-squad-announced-for-asia-cup-2024-esha-oza-to-lead.html |title=UAE Women’s Cricket Squad Announced for Asia Cup 2024, Esha Oza to lead |work=Female Cricket |access-date=29 June 2024 |date=27 June 2024}}</ref> |- |valign=top| * [[निदा दार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[मुनीबा अली]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[नजीहा अल्वी]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[सिद्रा अमीन]] * [[डायना बेग]] * [[गुल फरोझा]] * [[तुबा हसन]] * [[सादिया इक्बाल]] * [[इरम जावेद]] * [[आलिया रियाझ]] * तस्मिया रुबाब * [[फातिमा सना]] * [[नश्रा संधू]] * [[सईदा अरूब शाह]] * [[ओमामा सोहेल]] |valign=top| * [[चामरी अटपट्टू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[निलाक्षी डी सिल्वा]] * [[कविशा दिलहारी]] * [[शशिनी गिम्हणी]] * [[विश्मी गुणरत्ने]] * [[अमा कांचना]] * [[काव्या कविंदी]] * [[अचिनी कुलसूर्या]] * [[सुगंधिका कुमारी]] * [[सचिनी निसनसला]] * [[इनोशी प्रियदर्शनी]] * [[हसिनी परेरा]] * [[उदेशिका प्रबोधनी]] * [[अनुष्का संजीवनी]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[हर्षिता मादवी|हर्षिता समरविक्रम]] |valign=top| * [[थीपचा पुत्थावॉन्ग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[नत्ताया बूचाथम]] * कन्याकोरण बुंथनसेन * नन्नफट चौहान * सुनिदा चतुरंगरत्न * [[ओन्निचा कांचोम्पू]] * [[रोझनॅन कानोह]] * सुवानन खियाओतो ([[यष्टिरक्षक]]) * [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[सुलीपोर्न लाओमी]] * [[फन्नीता माया]] * चयानिसा फेंगपेन * [[चानिदा सुत्थिरुआंग]] * [[अपिसरा सुवांचनरोती]] * कुराणित सुवांचोराथी |valign=top| * [[ईशा ओझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * [[समायरा धरणीधरका]] * [[हीना होतचंदानी]] * लावण्या केणी * [[कविशा कुमारी|कविशा इगोडगे]] * सुरक्षा कोट्टे * वैष्णवे महेश * इंधुजा नंदकुमार * रिनिता राजित * ऋषिता राजित * रितीका राजित * [[खुशी शर्मा]] * [[तीर्थ सतीश]] ([[यष्टिरक्षक]]) * एमिली थॉमस * मेहक ठाकूर |} बांगलादेशने ताज नेहर, [[फाहिमा खातून]], [[शोभना मोस्तारी]] आणि [[पूजा चक्रवर्ती]] यांना स्टँडबाय खेळाडू म्हणून नियुक्त केले.<ref>{{cite web|url=https://www.tigercricket.com.bd/detail/acc-women-s-asia-cup-2024-bangladesh-squad-announced |title=ACC Women’s Asia Cup 2024 {{!}} Bangladesh Squad announced |work=Bangladesh Cricket Board |access-date=3 July 2024 |date=23 June 2024}}</ref> भारताने [[श्वेता सेहरावत]], [[सायका इशाक]], [[तनुजा कंवर]] आणि [[मेघना सिंग]] यांना प्रवासी राखीव म्हणून नाव दिले आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-remain-consistent-in-selecting-squad-for-women-s-asia-cup-1442411 |title=India remain consistent in selecting squad for Women's Asia Cup |work=ESPNcricinfo |access-date=6 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/130964/india-leave-out-shabnam-amanjot-for-asia-cup |title=India leave out Shabnam, Amanjot for Asia Cup |work=Cricbuzz |access-date=6 July 2024}}</ref> २१ जुलै २०२४ रोजी, [[श्रेयंका पाटील]]ला फ्रॅक्चर झालेल्या बोटामुळे स्पर्धेतून बाहेर काढण्यात आले,<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/131104/shreyanka-patil-ruled-out-of-asia-cup-with-fractured-finger |title=Shreyanka Patil ruled out of Asia Cup with fractured finger |work=Cricbuzz |access-date=21 July 2024}}</ref> तिच्या जागी तनुजा कंवरचे नाव देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/injured-shreyanka-patil-out-of-womens-asia-cup-india-call-up-tanuja-kanwar-1444013 |title=Injured Shreyanka Patil out of Women's Asia Cup, India call up Tanuja Kanwar |work=ESPNcricinfo |access-date=21 July 2024}}</ref> ==गट फेरी== ===गट अ=== ====गुण सारणी==== {{२०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप गट अ गुणफलक}} स्रोत:[https://www.espncricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]<br />{{color box|#cfc}} [[#बाद फेरी|बाद फेरी]]साठी पात्र ====फिक्स्चर==== {{Single-innings cricket match | date = १९ जुलै २०२४ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|UAE}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ११५/८ (२० षटके) | runs1 = [[खुशी शर्मा]] ३६ (३९) | wickets1 = [[इंदू बर्मा]] ३/१९ (४ षटके) | score2 = ११८/४ (१६.१ षटके) | runs2 = [[समजाना खडका]] ७२[[नाबाद|*]] (४५) | wickets2 = [[कविशा कुमारी|कविशा इगोडगे]] ३/१२ (४ षटके) | result = नेपाळने ६ गडी राखून विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426756.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = सलीमा इम्तियाज (पाकिस्तान) आणि गायत्री वेणुगोपालन (भारत) | motm = [[समजाना खडका]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = नेपाळचा आशिया चषकातील हा पहिलाच विजय ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/131087/nepal-ride-on-samjhanas-brilliance-to-register-maiden-asia-cup-win |title=Nepal ride on Samjhana's brilliance to register maiden Asia Cup win |work=Cricbuzz |access-date=19 July 2024}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १९ जुलै २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = १०८ (१९.२ षटके) | runs1 = [[सिद्रा अमीन]] २५ (३५) | wickets1 = [[दीप्ती शर्मा]] ३/२० (४ षटके) | score2 = १०९/३ (१४.१ षटके) | runs2 = [[स्मृती मानधना]] ४५ (३१) | wickets2 = [[सईदा अरूब शाह]] २/९ (३ षटके) | result = भारताने ७ गडी राखून विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426757.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बांगलादेश) आणि [[निमाली परेरा]] (श्रीलंका) | motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भारत) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[निदा दार]] (पाकिस्तान) तिचा १५०वा टी२०आ सामना खेळली.<ref>{{cite web |url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/nida-dar-achieves-milestone-in-t20i-cricket |title=Nida Dar achieves milestone in T20I cricket |work=Cricket Pakistan |access-date=19 July 2024}}</ref> * [[दीप्ती शर्मा]] (भारत) ने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये तिची २५०वी विकेट घेतली.<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/womens-asia-cup-2024/47877-deepti-sharma-becomes-2nd-indian-to-complete-250-international-wickets.html |title=Deepti Sharma becomes 2nd Indian to complete 250 International wickets |work=Female Cricket |access-date=19 July 2024}}</ref> * [[जेमिमाह रॉड्रिग्ज]] (भारत) ने [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या टी२०आ]] मध्ये २,००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/womens-asia-cup-2024/47915-jemimah-rodrigues-completed-2000-t20i-runs-becomes-youngest-indian-to-do-so.html |title=Jemimah Rodrigues completed 2000 T20I runs, becomes youngest Indian to do so |work=Female Cricket |access-date=19 July 2024}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २१ जुलै २०२४ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|UAE}} | score1 = २०१/५ (२० षटके) | runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ६६ (४७) | wickets1 = [[कविशा कुमारी|कविशा इगोडगे]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १२३/७ (२० षटके) | runs2 = [[कविशा कुमारी|कविशा इगोडगे]] ४०[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] २/२३ (४ षटके) | result = भारताने ७८ धावांनी विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426760.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बांगलादेश) आणि [[निमाली परेरा]] (श्रीलंका) | motm = [[रिचा घोष]] (भारत) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[तनुजा कंवर]] (भारत) यांनी तिचे टी२०आ पदार्पण केले. * महिला आशिया चषक स्पर्धेत भारताने सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या नोंदवली<ref>{{cite web |title=Stats - Ghosh breaks batting speed limits in India's first 200 in women's T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-asia-cup-2024-richa-ghosh-harmanpreet-kaur-shafali-verma-give-india-first-200-plus-t20i-total-1444058 |work=ESPNcricinfo |access-date=21 July 2024}}</ref> आणि महिलांच्या टी२०आ मध्ये ही भारताची सर्वोच्च धावसंख्या होती.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/india-women-vs-united-arab-emirates-women-5th-match-group-a-1426760/match-report |title=India win big after racking up their highest T20I total |work=ESPNcricinfo |access-date=21 July 2024}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २१ जुलै २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|PAK}} | score1 = १०८/६ (२० षटके) | runs1 = [[कविता जोशी]] ३१[[नाबाद|*]] (२३) | wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/१९ (४ षटके) | score2 = ११०/१ (११.५ षटके) | runs2 = [[गुल फरोझा]] ५७ (३५) | wickets2 = [[कविता जोशी]] १/१९ (१.५ षटके) | result = पाकिस्तान ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426761.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = हेमांगी येरझाल (यूएई) आणि गायत्री वेणुगोपालन (भारत) | motm = [[गुल फरोझा]] (पाकिस्तान) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २३ जुलै २०२४ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|UAE}} | team2 = {{crw|PAK}} | score1 = १०३/८ (२० षटके) | runs1 = [[तीर्थ सतीश]] ४० (३६) | wickets1 = [[तुबा हसन]] २/१७ (३ षटके) | score2 = १०७/० (१४.१ षटके) | runs2 = [[गुल फरोझा]] ६२[[नाबाद|*]] (५५) | wickets2 = | result = पाकिस्तानने १० गडी राखून विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426764.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = नूर हिजरा (मलेशिया) आणि [[वृंदा राठी]] (भारत) | motm = [[गुल फरोझा]] (पाकिस्तान) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २३ जुलै २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १७८/३ (२० षटके) | runs1 = [[शेफाली वर्मा]] ८१ (४८) | wickets1 = [[सीता राणा मगर]] २/२५ (४ षटके) | score2 = ९६/९ (२० षटके) | runs2 = [[सीता राणा मगर]] १८ (२२) | wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ३/१३ (४ षटके) | result = भारताने ८२ धावांनी विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426765.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = सलीमा इम्तियाज (पाकिस्तान) आणि [[निमाली परेरा]] (श्रीलंका) | motm = [[शेफाली वर्मा]] (भारत) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[शेफाली वर्मा]] (भारत) ने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये तिच्या ३,००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/womens-asia-cup-2024/48474-20-year-old-shafali-verma-completes-3000-international-runs.html |title=20 Year Old Shafali Verma Completes 3000 International Runs |work=Female Cricket |access-date=23 July 2024}}</ref> }} ===गट ब=== ====गुण सारणी==== {{२०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप गट ब गुणफलक}} स्रोत:[https://www.espncricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]<br />{{color box|#cfc}} [[#बाद फेरी|बाद फेरी]]साठी पात्र ====फिक्स्चर==== {{Single-innings cricket match | date = २० जुलै २०२४ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|THA}} | team2 = {{crw|MAS}} | score1 = १३३/६ (२० षटके) | runs1 = [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] ४० (३५) | wickets1 = [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] ३/१६ (४ षटके) | score2 = १११/८ (२० षटके) | runs2 = [[वॅन ज्युलिया]] ५२ (५३) | wickets2 = [[ओन्निचा कांचोम्पू]] २/२० (४ षटके) | result = थायलंडने २२ धावांनी विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426758.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) आणि हेमांगी येरझाल (यूएई) | motm = [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] (थायलंड) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = नन्नाफाट चैहान (थायलंड) आणि सुअबिका मनिवन्नन (मलेशिया) या दोघींनीही त्यांचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २० जुलै २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १११/८ (२० षटके) | runs1 = [[निगार सुलताना]] ४८[[नाबाद|*]] (५९) | wickets1 = [[इनोशी प्रियदर्शनी]] २/१७ (४ षटके) | score2 = ११४/३ (१७.१ षटके) | runs2 = [[विश्मी गुणरत्ने]] ५१ (४८) | wickets2 = [[नाहिदा अख्तर]] ३/१२ (४ षटके) | result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426759.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = नूर हिजरा (मलेशिया) आणि [[वृंदा राठी]] (भारत) | motm = [[विश्मी गुणरत्ने]] (श्रीलंका) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[इश्मा तंजीम]] (बांगलादेश) ने तिचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २२ जुलै २०२४ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|MAS}} | score1 = १८४/४ (२० षटके) | runs1 = [[चामरी अटपट्टू]] ११९[[नाबाद|*]] (६९) | wickets1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] २/३४ (४ षटके) | score2 = ४० (१९.५ षटके) | runs2 = [[एल्सा हंटर]] १० (११) | wickets2 = [[शशिनी गिम्हणी]] ३/९ (४ षटके) | result = श्रीलंकेचा १४४ धावांनी विजय झाला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426762.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = सलीमा इम्तियाज (पाकिस्तान) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बांगलादेश) | motm = [[चामरी अटपट्टू]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = नूर इज्जातुल स्याफीका (मलेशिया) ने तिचे टी२०आ पदार्पण केले. * [[चामरी अटपट्टू]] (श्रीलंका) महिला टी-२० आशिया कपमध्ये शतक ठोकणारी पहिली ठरली.<ref>{{cite web |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=100699 |title=Chamari smashes first-ever century in Women’s T20 Asia Cup history |work=[[डेराना टीव्ही|अडा डेराना]] |access-date=22 July 2024 |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723221953/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=100699 |url-status=dead }}</ref> * महिलांच्या टी२०आ मध्ये श्रीलंकेची ही सर्वोच्च धावसंख्या होती.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-highest-innings-totals/sri-lanka-women-3672/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest Totals By Sri Lanka Women In WT20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २२ जुलै २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|THA}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = ९६/९ (२० षटके) | runs1 = [[नत्ताया बूचाथम]] ४० (४१) | wickets1 = [[राबेया खान]] ४/१४ (४ षटके) | score2 = १००/३ (१७.३ षटके) | runs2 = [[मुर्शिदा खातून]] ५० (५५) | wickets2 = [[फन्नीता माया]] १/८ (१.३ षटके) | result = बांगलादेश ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426763.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = नूर हिजरा (मलेशिया) आणि [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) | motm = [[राबेया खान]] (बांगलादेश) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[सबिकुन नहार|सबिकुन नहार जेस्मीन]] (बांगलादेश) ने तिचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २४ जुलै २०२४ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|MAS}} | score1 = १९१/२ (२० षटके) | runs1 = [[मुर्शिदा खातून]] ८० (५९) | wickets1 = [[एल्सा हंटर]] १/२७ (४ षटके) | score2 = ७७/८ (२० षटके) | runs2 = [[एल्सा हंटर]] २० (२३) | wickets2 = [[नाहिदा अख्तर]] २/१३ (४ षटके) | result = बांगलादेश ११४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426766.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) आणि गायत्री वेणुगोपालन (भारत) | motm = [[मुर्शिदा खातून]] (बांगलादेश) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २४ जुलै २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|THA}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = ९३/७ (२० षटके) | runs1 = [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] ४७[[नाबाद|*]] (५३) | wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/१३ (४ षटके) | score2 = ९४/० (११.३ षटके) | runs2 = [[चामरी अटपट्टू]] ४९[[नाबाद|*]] (३५) | wickets2 = | result = श्रीलंका १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426767.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भारत) आणि हेमांगी येरझाल (यूएई) | motm = [[चामरी अटपट्टू]] (श्रीलंका) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==बाद फेरी== ===कंसात=== {{4TeamBracket | RD1 = [[#उपांत्य फेरी|उपांत्य फेरी]] | RD2 = [[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]] | seeds = yes | RD1-seed1 = '''अ१''' | RD1-team1 = '''{{crw|IND}}''' | RD1-score1 = '''८३/०&nbsp;(११)''' | RD1-seed2 = ब२ | RD1-team2 = {{crw|BAN}} | RD1-score2 = ८०/८&nbsp;(२०) | RD1-seed3 = '''ब१''' | RD1-team3 = '''{{crw|SL}}''' | RD1-score3 = '''१४१/७&nbsp;(१९.५)''' | RD1-seed4 = अ२ | RD1-team4 = {{crw|PAK}} | RD1-score4 = १४०/४&nbsp;(२०) | RD2-seed1 = उफे१ | RD2-team1 = {{crw|IND}} | RD2-score1 = १६५/६&nbsp;(२०) | RD2-seed2 = '''उफे२''' | RD2-team2 = '''{{crw|SL}}''' | RD2-score2 = '''१६७/२&nbsp;(१८.४)''' }} ===उपांत्य फेरी=== ====पहिला उपांत्य सामना==== {{Single-innings cricket match | date = २६ जुलै २०२४ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = ८०/८ (२० षटके) | runs1 = [[निगार सुलताना]] ३२ (५१) | wickets1 = [[रेणुका सिंग]] ३/१० (४ षटके) | score2 = ८३/० (११ षटके) | runs2 = [[स्मृती मानधना]] ५५[[नाबाद|*]] (३९) | wickets2 = | result = भारताने १० गडी राखून विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426768.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = [[निमाली परेरा]] (श्रीलंका) आणि [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) | motm = [[रेणुका सिंग]] (भारत) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[रेणुका सिंग]] (भारत) हिने [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या टी२०आ]] मध्ये ५०वी विकेट घेतली.<ref>{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/watch-renuka-singh-completes-50-t20i-wickets-with-a-magical-spell-in-womens-asia-cup-semi-final-vs-ban/66a37126a206ff6817a5ddbe |title=Renuka Singh Completes 50 T20I Wickets With A Magical Spell In Women's Asia Cup Semi-Final vs BAN |work=Cricket One |access-date=26 July 2024 |archive-date=2024-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727004728/https://cricket.one/match-hub/watch-renuka-singh-completes-50-t20i-wickets-with-a-magical-spell-in-womens-asia-cup-semi-final-vs-ban/66a37126a206ff6817a5ddbe |url-status=dead }}</ref> }} ====दुसरा उपांत्य सामना==== {{Single-innings cricket match | date = २६ जुलै २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १४०/४ (२० षटके) | runs1 = [[मुनीबा अली]] ३७ (३४) | wickets1 = [[उदेशिका प्रबोधनी]] २/२३ (४ षटके) | score2 = १४१/७ (१९.५ षटके) | runs2 = [[चामरी अटपट्टू]] ६३ (४८) | wickets2 = [[सादिया इक्बाल]] ४/१६ (४ षटके) | result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426769.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भारत) आणि गायत्री वेणुगोपालन (भारत) | motm = [[चामरी अटपट्टू]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[उदेशिका प्रबोधनी]] (श्रीलंका) तिचा १००वा टी२०आ सामना खेळली.<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/womens-asia-cup-2024/48770-sri-lankas-udeshika-prabodhani-completes-100-t20i-caps.html?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=sri-lankas-udeshika-prabodhani-completes-100-t20i-caps |title=Sri Lanka's Udeshika Prabodhani completes 100 T20I caps |work=Female Cricket |access-date=26 July 2024}}</ref> }} ===अंतिम सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २८ जुलै २०२४ | time = १५:०० | night = | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १६५/६ (२० षटके) | runs1 = [[स्मृती मानधना]] ६० (४७) | wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १६७/२ (१८.४ षटके) | runs2 = [[हर्षिता मादवी|हर्षिता समरविक्रम]] ६९[[नाबाद|*]] (५१) | wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] १/३० (४ षटके) | result = श्रीलंका ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426770.html धावफलक] | venue = [[रंगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[दांबुला]] | umpires = सलीमा इम्तियाज (पाकिस्तान) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बांगलादेश) | motm = [[हर्षिता मादवी|हर्षिता समरविक्रम]] (श्रीलंका) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[जेमिमाह रॉड्रिग्ज]] (भारत) १००वा टी२०आ सामना खेळणारी<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-asia-cup-2024/48916-jemimah-rodrigues-completes-100-t20i-for-india-becomes-youngest-overall.html |title=Jemimah Rodrigues completes 100 T20I for India, becomes youngest overall |work=Female cricket |access-date=28 July 2024}}</ref> आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ३,००० धावा करणारी सर्वात तरुण महिला क्रिकेट खेळाडू ठरली.<ref>{{cite tweet |user=imfemalecricket |number=1817510564136100042 |title=Milestone Alert! 3000+ International runs for Jemimah Rodrigues. Future of Indian women's cricket is in safe hands |date=28 July 2024}}</ref> * [[कविशा दिलहारी]] (श्रीलंका) हिने महिलांच्या टी२०आ मध्ये ५० बळी पूर्ण केले.{{cn|date=July 2024}} }} == आकडेवारी == === सर्वाधिक धावा === {| class="wikitable sortable" style="text-align:centre;" !खेळाडू ![[डाव#क्रिकेट|डाव]] !नाबाद ![[धाव (क्रिकेट)|धावा]] ![[फलंदाजीची सरासरी (क्रिकेट)| सरासरी]] !स्ट्रा.रेट !बेस्ट !१०० !५० !४<small></small> !६<small></small> |- style="background:gold;" | style="text-align:left" |{{crwicon|SRI}} [[चामरी अटपट्टू]] | style="text-align:center;" |५ | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |'''३०४''' |१०१.३३ |१४६.८५ |११९[[नाबाद|*]] | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |३५ | style="text-align:center;" |१५ |- | style="text-align:left" |{{crwicon|IND}} [[शेफाली वर्मा]] | style="text-align:center;" |५ | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |'''२००''' |५०.०० |१४०.८४ |८१ | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |२७ | style="text-align:center;" |३ |- | style="text-align:left" |{{crwicon|IND}} [[स्मृती मानधना]] | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |'''१७३''' |५७.६६ |१३७.३० |६० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |२९ | style="text-align:center;" |२ |- | style="text-align:left" |{{crwicon|PAK}} [[गुल फरोझा]] | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |'''१४९''' |४९.६६ |१२५.२१ |६२[[नाबाद|*]] | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |२२ | style="text-align:center;" |० |- | style="text-align:left" |{{crwicon|BAN}} [[निगार सुलताना]] | style="text-align:center;" |३ | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |'''१४२''' |१४२.०० |१११.५३ |६२[[नाबाद|*]] | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |१३ | style="text-align:center;" |२ |- |- class="sortbottom" | colspan="11" scope="row" |<small>अद्यतनित: २८ जुलै २०२४</small><ref>{{Cite web |title=Women's T20 Asia Cup, 2024 batting most runs career Records |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/women-s-t20-asia-cup-2024-16218 |access-date=2024-07-28 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |} === सर्वाधिक बळी === {| class="wikitable sortable" style="text-align:centre;" !खेळाडू ![[डाव#क्रिकेट|डाव]] ![[बळी|बळी]] ![[धाव (क्रिकेट)|धावा]] !षटके !बीबीआय !ईको. ![[गोलंदाजीची सरासरी|सरासरी]] !५ बळी |- style="background:gold;" | style="text-align:left" |{{crwicon|IND}} [[दीप्ती शर्मा]] | style="text-align:center;" |५ | style="text-align:center;" |'''१०''' | style="text-align:center;" |१०० | style="text-align:center;" |२०.० |३/१३ |५.०० | style="text-align:center;" |१०.०० | style="text-align:center;" |० |- | style="text-align:left" |{{crwicon|SRI}} [[कविशा दिलहारी]] | style="text-align:center;" |५ | style="text-align:center;" |'''९''' | style="text-align:center;" |१११ | style="text-align:center;" |१८.० |२/४ |६.१६ | style="text-align:center;" |१२.३३ | style="text-align:center;" |० |- | style="text-align:left" |{{crwicon|PAK}} [[सादिया इक्बाल]] | style="text-align:center;" |३ | style="text-align:center;" |'''८''' | style="text-align:center;" |६७ | style="text-align:center;" |१४.१ |४/१६ |४.७२ | style="text-align:center;" |८.३७ | style="text-align:center;" |० |- | style="text-align:left" |{{crwicon|IND}} [[रेणुका सिंग]] | style="text-align:center;" |५ | style="text-align:center;" |'''७''' | style="text-align:center;" |९२ | style="text-align:center;" |१९.० |३/१० |४.८४ | style="text-align:center;" |१३.१४ | style="text-align:center;" |० |- | style="text-align:left" |{{crwicon|IND}} [[राधा यादव]] | style="text-align:center;" |५ | style="text-align:center;" |'''६''' | style="text-align:center;" |१२८ | style="text-align:center;" |१९.० |३/१४ |६.७३ | style="text-align:center;" |२१.३३ | style="text-align:center;" |० |- |- class="sortbottom" | colspan="9" scope="row" |<small>अद्यतनित: २८ जुलै २०२४</small><ref>{{Cite web |title=Women's T20 Asia Cup, 2024 bowling most wickets career Records |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/women-s-t20-asia-cup-2024-16218 |access-date=2024-07-28 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |} ==नोंदी== {{reflist|group="n"}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ] * [https://criclines.com/today-match-prediction-women-asia-cup-who-will-win महिला आशिया कप अंदाज] {{महिला आशिया कप}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}} [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] cxehemm9q130e04rb8q3dx1pd3ta4x7 0 352589 2710505 2682016 2026-09-18T07:55:45Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710505 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ आयसीसी ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | image = | imagesize = | caption = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]] | tournament format = गट फेरी, सुपर ८ आणि बाद फेरी | host = {{flagcountry|IND}}<br/>{{flagcountry|SRI}} | champions = {{Cr|IND}} | count = ३ | runners-up={{Cr|NZ}} | participants = २० | matches = ५५ | attendance = | player of the series = {{cricon|IND}} [[संजू सॅमसन]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[साहिबजादा फरहान]] (३८३) | most wickets = {{cricon|IND}} [[वरुण चक्रवर्ती]] (१४)<br/>{{cricon|IND}} [[जसप्रीत बुमराह]] (१४) | website = {{url|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | next_year = २०२८ | next_tournament = २०२८ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | start_date = फेब्रुवारी | end_date = मार्च २०२६ }} {{2026 ICC Men's T20 World Cup sidebar}} '''२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक''' ही दहावी [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धा होती. सदर स्पर्धा ही पुरुषांच्या राष्ट्रीय संघांद्वारे खेळली जाणारी आणि [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] (ICC) द्वारे आयोजित द्वैवार्षिक [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्पर्धा होती. फेब्रुवारी ते मार्च २०२६ या कालावधीत स्पर्धेचे आयोजन [[श्रीलंका]] आणि [[भारत]]ाकडून केले गेले.<ref>{{Cite web|title=२०२६ मध्ये टी२० विश्वचषक आशिया खंडात परतणार|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/-article-93615775|access-date=२४ जुलै २०२४|website=टाइम्स नाऊ|language=en|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817140113/https://www.timesnownews.com/sports/cricket/-article-93615775|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|access-date=२४ जुलै २०२४|archive-date=५ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205110854/https://www.icc-cricket.com/news/2354682|url-status=live}}</ref> [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|मागील आवृत्तीप्रमाणे]] या स्पर्धेत सुद्धा २० संघ सहभागी झाले. दोन यजमान राष्ट्रे आणि मागील आवृत्तीतील अव्वल आठ संघ, [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]] पुढील दोन संघांसह आपोआप स्पर्धेसाठी पात्र ठरले. उर्वरित आठ संघ प्रादेशिक पात्रता प्रक्रियेद्वारे निश्चित केले गेले. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]] गतविजेता होता.<ref>{{cite web |access-date=२४ जुलै २०२४|title=दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या द्वंद्वयुद्धानंतर भारताचे टी२० विश्वचषकावर शिक्कामोर्तब |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/live-india-and-south-africa-face-off-in-t20-world-cup-final |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> [[इटली राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इटली]]ने पहिल्यांदाच पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] अंतिम सामन्यात [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]ला ९६ धावांनी हरवून आपले जेतेपद राखले. घरच्या मैदानावर टी२० विश्वचषक जिंकणारा तो पहिला यजमान संघ आणि तीन वेळा टी२० विश्वचषक जिंकणारा पहिला संघ ठरला.<ref>{{cite web |access-date=९ मार्च २०२६ |trans-title=भारताने टी२० विश्वचषक जिंकला तेव्हा इतिहास रचला |title=History scripted as India capture T20 World Cup crown|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/mens-t20-world-cup-2026/news/live-india-new-zealand-chase-world-cup-glory |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref><ref>{{cite web |access-date=९ मार्च २०२६|title=India crush New Zealand for third T20 World Cup title |trans-title=भारताने न्यूझीलंडला हरवून तिसऱ्यांदा टी२० विश्वचषक जिंकला |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-new-zealand-final-1512773/match-report |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref><ref>{{cite web |access-date=९ मार्च २०२६ |title=T20 World Cup final: India trash New Zealand to make history with third title and first for any team on home turf |trans-title=टी२० विश्वचषक अंतिम फेरी: भारताने न्यूझीलंडला हरवून रचला इतिहास.. तिसरे जेतेपद आणि घरच्या मैदानावर कोणत्याही संघासाठी पहिले जेतेपद |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13516965/t20-world-cup-final-india-thrash-new-zealand-to-make-history-with-third-title-and-first-for-any-team-on-home-turf |website=स्कायस्पोर्ट्स}}</ref><ref>{{cite web |access-date=९ मार्च २०२६ |trans-title=भारताने इतिहास रचला; बनला घरच्या मैदानावर टी२० विश्वचषक जिंकणारा, जेतेपदाचे रक्षण करणारा, सलग दोन चषक जिंकणारा जगातील पहिला संघ |title=India create history; become 1st team in world to win T20 World Cup on home soil, defend title, win back-to-back trophies |url=https://zeenews.india.com/cricket/india-create-history-become-1st-team-in-world-to-win-t20-world-cup-on-home-soil-defend-title-win-back-to-back-trophies-3025095.html |website=झीन्यूज}}</ref> ==पार्श्वभूमी== [[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] (ICC) द्वारे आयोजित पुरुषांच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघांदरम्यान आयोजित एक व्यावसायिक [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा, दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेत]] खेळवली गेली होती. [[अमेरिका]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये झालेल्या याआधीच्या स्पर्धेत २० संघांनी भाग घेतला होता. मागील आवृत्तीच्या अंतिम सामन्यात [[भारत क्रिकेट संघ| भारताने]] [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]<nowiki/>चा पराभव करून विजेतेपद मिळविले होते.<ref>{{Cite web |title=टी-२० विश्वचषक: दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या अंतिम सामन्यात भारताने जेतेपदाचा दीर्घ दुष्काळ संपवला |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-win-t20-world-cup-2024-stun-south-africa-by-7-runs-in-final-9423182/ |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५|website=द इंडियन एक्सप्रेस |language=en}}</ref> ===यजमान देशाची निवड=== नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] आणि [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]] यांना स्पर्धेसाठी सह-यजमान म्हणून घोषित करण्यात आले. सुरुवातीला संपूर्ण स्पर्धेचे आयोजन श्रीलंकेने करावे अशी योजना होती परंतु स्पर्धेचा विस्तार आणि श्रीलंकेत स्टेडियमच्या कमतरतेमुळे भारतासोबत सह-यजमानपदाचा निर्णय घेण्यात आला.<ref>{{Cite web |title=भारत २०२६ चा टी-२० विश्वचषक श्रीलंकेसोबत, २०३१ चा एकदिवसीय विश्वचषक बांगलादेशसोबत आयोजित करणार आहे.|url=https://www.deccanherald.com/sports/cricket/india-to-host-2026-t20-world-cup-with-sri-lanka-2031-odi-world-cup-with-bangladesh-1051629.html |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५ |website=डेक्कन हेराल्ड |language=mr}}</ref> श्रीलंकेने प्रथम २०१२ मध्ये पुरुष टी२० विश्वचषक आयोजित केला होता आणि २०१६ मध्ये भारताने त्याचे आयोजन केले होते. डिसेंबर २०२४ मध्ये, [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] (बीसीसीआय) आणि [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] (पीसीबी) यांच्यातील करारानंतर, आयसीसीने पुष्टी केली की भारत किंवा पाकिस्तानने आयोजित केलेल्या सर्व आयसीसी स्पर्धांमध्ये भारत आणि पाकिस्तानचे सामने किमान २०२७ पर्यंत तटस्थ ठिकाणी खेळवले जातील. परिणाम, २०२६ च्या पुरुष टी२० विश्वचषकात पाकिस्तानचा समावेश असलेले कोणतेही सामने फक्त श्रीलंकेत खेळले जातील.<ref>{{Cite web |title=आयसीसीच्या स्पर्धांमध्ये भारत आणि पाकिस्तानने आयोजित केलेल्या सामन्यांबद्दल अपडेट जारी केले आहे. |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/update-issued-on-india-and-pakistan-hosted-matches-at-icc-events |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५ |website=ICC |language=}}</ref> ===स्वरूप=== स्पर्धेचे स्वरूप मागील स्पर्धेरखेच राहील, सुरुवातीला २० संघांना पाच-पाच अशा चार गटांमध्ये विभागले जाईल. प्रत्येक गटातील संघ एकमेकांविरुद्ध राउंड-रॉबिन पद्धतीने सामने खेळतील, प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ सुपर ८ मध्ये प्रवेश करतील, जिथे त्यांना स्पर्धेपूर्वीच्या सीडिंगच्या आधारे चार संघांच्या दोन गटांमध्ये स्थान दिले जाईल आणि ते दुसरे राउंड-रॉबिन खेळतील. सुपर ८ नंतर प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीत प्रवेश करतील.<ref name="Format1">{{Cite web |title=नवीन स्वरूप, नवीन स्थान: २०२४ चा टी२० विश्वचषक कसा दिसेल|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-format-new-location-how-the-2024-t20-world-cup-will-look |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५ |publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती.|language=mr}}</ref> स्पर्धेपूर्वी, आयसीसीने स्पर्धेच्या आधीच्या टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रमवारीच्या आधारावर सुपर ८ टप्प्यासाठी आठ मानांकित संघांची घोषणा केली. गट फेरीतून पुढे आल्यानंतर, संघांना गट टप्प्यातील त्यांच्या स्थानाची पर्वा न करता, सुपर ८ टप्प्यात पूर्वनिर्धारित स्थानांवर ठेवले जाईल. जर एखादा गैर-मानांकित संघ मानांकित संघाच्या जागी पात्र ठरला, तर तो आपल्या गटातून पात्र ठरण्यात अयशस्वी झालेल्या संबंधित मानांकित संघाचे स्थान घेईल.<ref name="Format1"/> ===वेळापत्रक=== २०२३-२०२७ आयसीसी पुरुष फ्युचर टूर्स प्रोग्राममध्ये या स्पर्धेसाठी फेब्रुवारी ते मार्च २०२६ हा कालावधी निश्चित करण्यात आला होता.<ref name="FTP">{{Cite journal |trans-title=२०२३-२०२७ आयसीसी पुरुषांचे भविष्यातील दौऱ्यांचे कार्यक्रम |title=2023–2027 ICC Men's FTP |url=https://i.imgci.com/db/DOWNLOAD/0000/0045/men-s_ftp_2023_2027.pdf |date=१७ ऑगस्ट २०२२|journal=आयसीसी पुरुषांचे भविष्यातील दौऱ्यांचे कार्यक्रम |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=4 |via=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२५ |access-date=१८ डिसेंबर २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209130126/https://i.imgci.com/db/DOWNLOAD/0000/0045/men-s_ftp_2023_2027.pdf |url-status=live }}</ref> अंतिम वेळापत्रक २५ नोव्हेंबर २०२५ रोजी जाहीर करण्यात आले, त्यानुसार स्पर्धा ७ फेब्रुवारी ते ८ मार्च दरम्यान होणार आहे. संघ ५५ सामने खेळतील, ज्यापैकी श्रीलंकेतील तीन ठिकाणी किमान २० सामने आणि उर्वरित सामने भारतातील पाच ठिकाणी खेळवले जातील.<ref name="Schedule1">{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-men-s-t20-world-cup-2026-schedule-announced|trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ चे वेळापत्रक जाहीर.|title=ICC Men's T20 World Cup 2026 schedule announced|date=२५ नोव्हेंबर २०२५|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१८ डिसेंबर २०२५}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Schedule2">{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-groups-released-for-icc-men-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सामने आणि गटांची घोषणा|title=Fixtures, groups released for ICC Men's T20 World Cup 2026|date=२५ नोव्हेंबर २०२५|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१८ डिसेंबर २०२५}}</ref> २६ जानेवारी २०२६ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने २ ते ६ फेब्रुवारी दरम्यान खेळवले जातील.<ref name="Warm1">{{cite news |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: भारत नवी मुंबईत दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध सराव सामना खेळणार.|title=T20 World Cup 2026: India to play warm-up match against South Africa in Navi Mumbai |url=https://www.theweek.in/news/sports/2026/01/25/t20-world-cup-2026-india-to-play-warm-up-match-against-south-africa-in-navi-mumbai.html |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |work=द वीक }}</ref><ref name="Warm2">{{cite news |last=कुकल्येकर|first=आदित्य |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६ च्या सराव सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित, दोन भारतीय संघ खेळणार|title=T20 World Cup 2026 warm up matches schedule confirmed, two Indian teams to play |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/t20-world-cup-2026-warm-up-matches-schedule-confirmed-two-indian-teams-to-play-2026-01-29-1027984 |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |work=इंडिया टीव्ही न्यूज }}</ref><ref name="Warm3">{{cite news |last=मदान |first=शुभम|date=२७ जानेवारी २०२६|trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६ च्या सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर; सर्व तपशील तपासा.|title=T20 World Cup 2026 Warm-Up Schedule announced Check All details |url=https://sundayguardianlive.com/sports/t20-world-cup-2026-warm-up-schedule-announced-check-all-details-fixtures-indvsa-bengaluru-166747/ |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |work=द संडे गार्डियन}}</ref> ==पात्रता== {{Main|२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया}} [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] आणि [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]] सह-यजमान म्हणून थेट पात्र ठरले.<ref>{{Cite web|title=२०२६ मध्ये श्रीलंका आणि भारत आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक सह-यजमानपद भूषवणार|url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=97989|access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५|website=www.adaderana.lk|language=mr|archive-date=2025-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20251204120132/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=97989|url-status=dead}}</ref> त्यांच्यासोबत [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ च्या पुरुषांच्या टी२० विश्वचषका]]तील अव्वल सात संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आयसीसी पुरुषांच्या टी२०आय संघ क्रमवारी]]तील सर्वोत्तम तीन इतर संघ सामील झाले. उर्वरित आठ संघ प्रादेशिक पात्रता फेरीद्वारे ठरवले गेले, ज्यामध्ये आफ्रिका आणि युरोप या दोन्ही देशांमधून दोन संघ पात्र ठरले, संयुक्त आशिया-ईएपी प्रदेशातून तीन संघ आणि अमेरिका प्रदेशातून एक संघ पात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/how-does-qualification-for-the-2026-t20-world-cup-work |title=२०२६ च्या टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता कशी कार्य करते?|work=विस्डेन |access-date=१० जून २०२४}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.icc-cricket.com/news/stop-clock-set-to-become-a-permanent-fixture-in-white-ball-internationals-from-t20-world-cup-2024 |trans-title= २०२४ च्या टी२० विश्वचषकापासून व्हाईट-बॉल आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये स्टॉप क्लॉक एक कायमस्वरूपी वैशिष्ट्य बनणार.|title=Stop clock set to become a permanent fixture in white-ball internationals from T20 World Cup 2024 |date=१५ मार्च २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|archive-date=१५ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315112048/https://www.icc-cricket.com/news/stop-clock-set-to-become-a-permanent-fixture-in-white-ball-internationals-from-t20-world-cup-2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/130390/all-you-need-to-know-about-2026-t20-world-cup-qualification |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषक पात्रतेबद्दल तुम्हाला माहित असणे आवश्यक असलेली सर्व माहिती. |title=All you need to know about 2026 T20 World Cup qualification |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|archive-date=२६ सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240926044651/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/130390/all-you-need-to-know-about-2026-t20-world-cup-qualification |url-status=live }}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]<nowiki/>ने [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|अमेरिका प्रदेशातून]] विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली,<ref>{{cite news |date=२२ जून २०२५|trans-title=कॅनडाने २०२६ च्या पुरुष टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.|title=Canada qualify for Men's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/news/americas-entrants-for-men-s-t20-world-cup-2026-confirmed |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|archive-date=६ ऑक्टोबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251006050800/https://www.icc-cricket.com/news/americas-entrants-for-men-s-t20-world-cup-2026-confirmed |url-status=live }}</ref> त्यानंतर जुलैमध्ये [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी|युरोप प्रदेशा]]<nowiki/>तून [[इटली राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इटली]] आणि [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड्स]] पात्र ठरले.<ref>{{cite news |date=११ जुलै २०२५ |trans-title= इटली आणि नेदरलँड्स पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ साठी पात्र.|title=Italy and Netherlands qualify for the Men's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/news/italy-and-netherlands-qualify-for-the-men-s-t20-world-cup-2026 |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|archive-date=१६ डिसेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251216041437/https://www.icc-cricket.com/news/italy-and-netherlands-qualify-for-the-men-s-t20-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबिया]] आणि [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|आफ्रिका प्रदेशा]]<nowiki/>तून पात्र ठरले,<ref>{{cite news |date=३ ऑक्टोबर २०२५|trans-title= नामिबिया आणि झिम्बाब्वे आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ साठी पात्र.|title=Namibia and Zimbabwe qualify for ICC Men's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/namibia-and-zimbabwe-qualify-for-icc-men-s-t20-world-cup-2026 |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|archive-date=३१ डिसेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231062841/https://www.icc-cricket.com/media-releases/namibia-and-zimbabwe-qualify-for-icc-men-s-t20-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> त्यानंतर [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|संयुक्त आशिया-ईएपी पात्रता]] स्पर्धेतून [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] पात्र ठरले.<ref>{{cite news |date=१६ ऑक्टोबर २०२५|trans-title=ओमानमध्ये यूएईने टी-२० विश्वचषक २०२६ चे अंतिम तिकीट मिळवले. |title=UAE claim final T20 World Cup 2026 ticket in Oman |url=https://www.icc-cricket.com/news/uae-claim-final-t20-world-cup-2026-ticket-in-oman |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> इटलीने पुरुषांच्या टी-२० विश्वचषकासाठी प्रथमच पात्रता मिळवली.<ref>{{cite news |date=२५ नोव्हेंबर २०२५|trans-title=२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक: वेळापत्रक जाहीर, इंग्लंडचा सामना इटलीशी होणार |title=2026 Men's T20 World Cup: England to face Italy as schedule revealed |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cly1r1wjwxlo |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en-GB |archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251128202354/https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cly1r1wjwxlo |url-status=live }}</ref> [[File:2026 ICC Men's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|alt=२०२६ च्या टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देश दर्शविणारा नकाशा|२०२६ टी२० विश्वचषक पात्रता फेरीत सहभागी झालेले देश]] {|class="wikitable" |+ स्पर्धेसाठी पात्र झालेले संघ<ref>{{cite news |date=१७ ऑक्टोबर २०२५ |trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ मध्ये स्पर्धा करणारे २० संघ|title=The 20 teams competing at ICC Men's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/news/the-20-teams-competing-at-icc-men-s-t20-world-cup-2026 |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] }}</ref> ! scope="col" | पात्रता पद्धत || दिनांक || स्थळे || संघांची संख्या || संघ || [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आं.टी२० क्रमवारी]]{{Efn|नोव्हेंबर २०२५ मधील संबंधित संघाची [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]].}} |- | rowspan=2 | सह-यजमान || rowspan=2 | १६ नोव्हेंबर २०२१ || rowspan=2 {{N/A}} || rowspan=2 | '''{{center|२}}''' || {{cr|IND}} || १ |- | {{cr|SL}} || ८ |- | rowspan=7 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]<br><small>(यजमान वगळता मागील स्पर्धेतील ७ अव्वल संघ)</small> | rowspan=7 | १७ जून २०२४ | rowspan=7 | {{flag|अमेरिका}}<br>{{flag|वेस्ट इंडीज}} | rowspan=7 | '''{{center|६ (७)}}''' || {{cr|AFG|२०१३}} || १० |- | {{cr|AUS}} || २ |- | <s>{{cr|BAN}}</s>{{efn|name=Bangladesh}} || ९ |- | {{cr|ENG}} || ३ |- | {{cr|SA}} || ५ |- | {{nobr|{{cr|USA}}}} || १८ |- | {{cr|WIN}} || ६ |- | rowspan=4 | [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]] || rowspan=4 | ३० जून २०२४ || rowspan=4 {{N/A}} || rowspan=4 | '''{{center|४ (३)}}''' || {{cr|IRE}} || ११ |- | {{cr|NZ}} || ४ |- | {{cr|PAK}} || ७ |- | {{cr|SCO}}{{efn|name=Bangladesh}} || १४ |- |[[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|अमेरिका पात्रता]] || १५–२२ जून २०२५ || {{flag|कॅनडा}} || '''{{center|१}}''' || {{cr|CAN}} || १९ |- | rowspan=2 | [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी|युरोप पात्रता]] || rowspan=2 | ५–११ जुलै २०२५ || rowspan="2" | {{flag|नेदरलँड्स}} | rowspan="2" |'''{{center|२}}'''|| {{cr|NED}} || १३ |- | {{cr|ITA}} || २८ |- | rowspan=2 | [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|आफ्रिका पात्रता]] || rowspan=2 | २६ सप्टेंबर–४ ऑक्टोबर २०२५ || rowspan="2" | {{flag|झिम्बाब्वे}} | rowspan="2" |'''{{center|२}}'''|| {{cr|NAM}} || १५ |- | {{cr|ZIM}} || १२ |- | rowspan="3" | [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|आशिया पात्रता]] | rowspan="3" | ८–१७ ऑक्टोबर २०२५ | rowspan="3" | {{flag|ओमान}} | rowspan="3" | '''{{center|३}}''' | {{cr|NEP}} || १७ |- | {{cr|OMA}} || २० |- | {{nobr|{{cr|UAE}}}} || १६ |- ! एकूण || || || २० || || |} {{notelist|refs= {{Efn|name=Bangladesh|[[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने भारतात खेळण्यास नकार दिल्यानंतर, [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]]च्या जागी टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रमवारीत पुढील क्रमांकावर असलेल्या [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] संघाची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/cricket/bangladesh-replaced-by-scotland-t20-world-cup-reports-say-2026-01-24/ |website=[[रॉयटर्स]] |date=२४ जानेवारी २०२६|title=टी२० विश्वचषकात बांगलादेशच्या जागी स्कॉटलंडचा समावेश.|title=Bangladesh replaced by Scotland at T20 World Cup |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref>}} }} == ठिकाणे == ६ नोव्हेंबर २०२५ रोजी, आयसीसीने टी२० विश्वचषकासाठी अंतिम ठिकाणांची घोषणा केली, ज्यात भारतातील पाच ठिकाणांचा समावेश आहे: [[अहमदाबाद]]मधील [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[चेन्नई]]मधील [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[दिल्ली]]मधील [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[कोलकाता]]मधील [[ईडन गार्डन्स]] आणि [[मुंबई]]मधील [[वानखेडे स्टेडियम]]; आणि श्रीलंकेतील तीन ठिकाणांचा समावेश आहे: [[कोलंबो]]मधील [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]] आणि [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], तसेच [[कँडी]]मधील [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]].<ref>{{Cite web|date=६ नोव्हेंबर २०२५|trans-title=आयसीसीतर्फे भारत आणि श्रीलंकेत होणाऱ्या २०२६ टी२० विश्वचषकासाठी ठिकाणांची निवड.|title=ICC shortlists venues for 2026 T20 World Cup in India and Sri Lanka |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-t20-world-cup-icc-shortlists-venues-in-india-and-sri-lanka-1510319 |access-date=१८ डिसेंबर २०२५ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref name=Schedule1/> {{col-begin}} {{col-break|width=50%}} {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:90%;" ! colspan="3" | भारतामधील ठिकाणे |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;" colspan="3" | {{location map+ |India |float=center |width=450 |caption= |alt=A map of India with pin-points on 2026 Men's T20 World Cup venues |places= {{location map~ |India |lat=23.09 |long=72.60 |label=[[अहमदाबाद]] |position=right}} {{location map~ |India |lat=13.06 |long=80.28 |label=[[चेन्नई]] |position=right}} {{location map~ |India |lat=28.63 |long=77.24 |label=[[दिल्ली]] |position=left}} {{location map~ |India |lat=22.56 |long=88.34 |label=[[कोलकाता]] |position=left}} {{location map~ |India |lat=18.94 |long=72.83 |label=[[मुंबई]] |position=left}} }} |- ! [[अहमदाबाद]] ! [[चेन्नई]] ! [[दिल्ली]] |- | [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]] | [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]] | [[अरुण जेटली स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''१३२,०००''' | क्षमता: '''३९,०००''' | क्षमता: '''५५,०००''' |- | सामने: '''७ (अंतिम){{efn|पाकिस्तान पात्र झाल्यास उपांत्य सामना १ आणि अंतिम सामना [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]]वर खेळविण्यात येईल, अन्यथा हे सामने [[इडन गार्डन्स]] आणि [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]]वर खेळवण्यात येतील.<ref name="Fin-Ven"/>|name=final}}''' | सामने: '''७''' | सामने: '''६ ''' |- | [[File:Narendra modi stadium 2023 Final between India and Australia.jpg|alt=नरेंद्र मोदी स्टेडियम २०२३ मध्ये |150px]] | [[File:M.A.Chidambaram Stadium before IND vs AUS 3rd ODI 2023.jpg|alt=एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम २०२३ मध्ये|150px]] | [[File:India vs Afghanistan on 11th October 2023.jpg|alt=अरुण जेटली स्टेडियम २०२३ मध्ये|150px]] |- ! [[कोलकाता]] ! [[मुंबई]] |- | [[इडन गार्डन्स]] | [[वानखेडे स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''६८,०००''' | क्षमता: '''३३,१०८''' |- | सामने: '''७ (उपांत्य १){{efn|name=final}}''' | सामने: '''८ (उपांत्य २)''' |- | [[File:Eden Gardens under floodlights during a match.jpg|alt=इडन गार्डन्स २०१७ मध्ये|150px]] | [[File:Wankhede_ICC_WCF.jpg|alt=वानखेडे स्टेडियम २०११ मध्ये|150px]] |} {{col-break|width=50%}} {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:90%;" ! colspan="3" | श्रीलंकेतील ठिकाणे |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;" colspan="3" | {{location map+ |Sri Lanka |float=center |width=450 |caption= |alt=A map of Sri Lanka with pin-points on 2026 Men's T20 World Cup venues |places= {{location map~ |Sri Lanka |lat=7.280278 |long=80.722222 |label=[[कँडी]] |position=Bottom}} {{location map~ |Sri Lanka |lat=6.939667 |long=79.872028 |label=[[कोलंबो]] (आरपीएस) |position=right}} {{location map~ |Sri Lanka | lat = 6.93 | long = 79.85 |label=[[कोलंबो]] (एसएससी) |position=left}} }} |- ! colspan="2" | [[कोलंबो]] ! [[कँडी]] |- | [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]] | [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान|एसएससी क्रिकेट मैदान]] | [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''३५,०००''' | क्षमता: '''१०,०००''' | क्षमता: '''३५,०००''' |- | सामने: '''१० (उपांत्य १ व अंतिम){{efn|name=final}}''' | सामने: '''५''' | सामने: '''७''' |- | [[File:The_clouds_roll_in.jpg|alt=आर. प्रेमदासा स्टेडियम २०१४ मध्ये|150px]] | [[File:SCC_Ground_Colombo.jpg|alt=सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान २००१ मध्ये|150px]] | [[File:Pallekele_International_Cricket_Stadium5.JPG|alt=पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम २०१२ मध्ये|150px]] |} {{notelist}} {{col-end}} == संघ == {{main|२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक संघ}} प्रत्येक संघाला १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची परवानगी होती आणि त्यांना ८ जानेवारी २०२६ पर्यंत आयसीसीकडे तात्पुरता संघ सादर करणे आवश्यक होते, ३१ जानेवारी २०२६ पर्यंत त्यांच्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती.<ref name="squad-deadline">{{cite news|trans-title=टी-२० विश्वचषकासाठी संघ जाहीर करण्याची अंतिम मुदत काय आहे?|title=What is the deadline to announce squad for T20 World Cup 2026?|url=https://www.insidesport.in/cricket/what-is-the-deadline-to-announce-squad-for-t20-world-cup-2026/|access-date=२३ डिसेंबर २०२५|date=१९ डिसेंबर २०२५|website=इनसाईड स्पोर्ट}}</ref> == सामना अधिकारी == ३० जानेवारी २०२६ रोजी, आयसीसीने या स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी (क्रिकेट)|सामनाधिकारी]] आणि [[पंच (क्रिकेट)|पंचांची]] यादी जाहीर केली.<ref>{{cite news |date=३० जानेवारी २०२६|trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषक गट फेरीसाठी सामना अधिकाऱ्यांची नावे जाहीर|title=Match officials named for T20 World Cup 2026 group stage |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/mens-t20-world-cup-2026/news/match-officials-named-for-t20-world-cup-2026-group-stage |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=४ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> ; सामनाधिकारी {{div col|colwidth=20em|content= * {{flagicon|ENG}} [[डीन कॉस्कर]] * {{flagicon|AUS}} [[डेव्ह गिल्बर्ट]] * {{flagicon|SL}} [[रंजन मदुगले]] * {{flagicon|ZIM}} [[अँडी पायक्रॉफ्ट]] * {{flagicon|WIN}} [[रिची रिचर्डसन]] * {{flagicon|IND}} [[जवागल श्रीनाथ]] }} ; पंच {{div col|colwidth=20em|content= * {{cricon|IRE}} [[रोलँड ब्लॅक]] * {{flagicon|NZ}} [[ख्रिस ब्राऊन]] * {{flagicon|SL}} [[कुमार धर्मसेना]] * {{flagicon|NZ}} [[ख्रिस गाफने]] * {{flagicon|SA}} [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] * {{flagicon|ENG}} [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] * {{flagicon|ENG}} [[रिचर्ड केटलबोरो]] * {{flagicon|NZ}} [[वेन नाइट्स]] * {{flagicon|AUS}} [[डोनोव्हान कोच]] * {{flagicon|IND}} [[जयरामन मदनागोपाळ]] * {{flagicon|IND}} [[नितीन मेनन]] * {{flagicon|AUS}} [[सॅम नोजास्की]] * {{flagicon|IND}} [[के.एन. अनंतपद्मनाभन]] * {{flagicon|SA}} [[अलाहुद्दीन पालेकर]] * {{flagicon|PAK}} [[अहसान रझा]] * {{flagicon|WIN}} [[लेस्ली रीफर]] * {{flagicon|AUS}} [[पॉल रायफेल]] * {{flagicon|ZIM}} [[लँग्टन रुसेरे]] * {{flagicon|BAN}} [[शारफुदौला]] * {{flagicon|BAN}} [[गाझी सोहेल]] * {{flagicon|AUS}} [[रॉड टकर]] * {{flagicon|ENG}} [[ॲलेक्स व्हार्फ]] * {{flagicon|SL}} [[रवींद्र विमलसिरी]] * {{flagicon|PAK}} [[आसिफ याकूब]] }} == सराव सामने == २ ते ६ फेब्रुवारी दरम्यान एकूण १६ सराव सामने खेळले गेले, ज्यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ संघ]] आणि [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ संघ]]ासह १८ संघ सहभागी झाले.<ref name="warm-up1">{{Cite web |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: भारत नवी मुंबईत दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध सराव सामना खेळणार.|title=T20 World Cup 2026: India to play सराव सामना against South Africa in Navi Mumbai |url=https://www.theweek.in/news/sports/2026/01/25/t20-world-cup-2026-india-to-play-warm-up-match-against-south-africa-in-navi-mumbai.html |access-date=३ फेब्रुवारी २०२६ |work=द वीक |language=en}}</ref><ref name="warm-up3">{{Cite web |last=कुकल्येकर |first=आदित्य|date=२९ जानेवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६ च्या सराव सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित, दोन भारतीय संघ खेळणार|title=T20 World Cup 2026 warm up matches schedule confirmed, two Indian teams to play |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/t20-world-cup-2026-warm-up-matches-schedule-confirmed-two-indian-teams-to-play-2026-01-29-1027984 |access-date=३ फेब्रुवारी २०२६ |work=इंडिया टीव्ही न्यूज |language=en}}</ref> हे सराव सामने भारतातील चार ठिकाणी खेळवले गेले: [[बंगळूर]]मधील बीसीसीआय सेंटर ऑफ एक्सलन्स ग्राउंड्स १ आणि २, नवी मुंबईतील [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]] आणि [[चेन्नई]]तील [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]]; आणि श्रीलंकेतील तीन ठिकाणी: [[कोलंबो क्रिकेट क्लब मैदान]], आर. प्रेमदासा स्टेडियम आणि कोलंबोमधील एसएससी क्रिकेट ग्राउंड.<ref name="warm-up2">{{Cite web |last=मदान |first=शुभम |date=२७ जानेवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६ च्या सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर; सर्व तपशील तपासा.|title=T20 World Cup 2026 Warm-Up Schedule announced Check All details |url=https://sundayguardianlive.com/sports/t20-world-cup-2026-warm-up-schedule-announced-check-all-details-fixtures-indvsa-bengaluru-166747/ |access-date=३ फेब्रुवारी २०२६|work=द संडे गार्डियन |language=en}}</ref> याऐवजी, श्रीलंका आणि इंग्लंडने विश्वचषकाच्या तयारीसाठी ३० जानेवारी ते ३ फेब्रुवारी दरम्यान कँडी येथील पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियमवर [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६#आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका|३ सामन्यांची टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिका]] खेळली.<ref>{{Cite web |last=Sahay |first=Suyash |date=२८ जानेवारी २०२६ |trans-title=हे दोन संघ २०२६ च्या टी२० विश्वचषकाचे सराव सामने खेळणार नाहीत - जाणून घ्या कारण.|title=These 2 Teams Will Not Play T20 World Cup 2026 सराव सामनाes - Here’s Why |url=https://news.abplive.com/sports/cricket/t20-world-cup-2026-these-2-teams-will-not-play-warm-up-matches-heres-why-1824145 |access-date=३ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[एबीपी न्यूज]] |language=en}}</ref> {{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = १८४/६ (२० षटके) | runs1 = [[दरविश रसूली]] ८४ (४६) | wickets1 = [[मार्क वॅट]] २/३२ (४ षटके) | score2 = १२३ (१९.३ षटके) | runs2 = [[मॅथ्यू क्रॉस]] २१ (२५) | wickets2 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ३/१४ (3 षटके) | result = अफगाणिस्तान ६१ धावांनी विजयी | motm = [[दरविश रसूली]] (अफगाणिस्तान) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521135.html धावफलक] | venue = बीसीसीआय सेंटर ऑफ एक्सलन्स ग्राउंड १, [[बंगळूर]] | umpires = अभिजीत बेंगेरी (भारत) आणि पी जयपाल (भारत) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = २ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१७:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] {{flagdeco|IND}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २३८/३ (२० षटके) | runs1 = [[नारायण जगदीशन]] १०४ (५५) | wickets1 = [[शुभम रांजणे]] १/१२ (२ षटके) | score2 = २०० (१९.४ षटके) | runs2 = [[अँड्रीझ गॉस]] ४४ (३१) | wickets2 = [[रवी बिश्नोई]] ३/३७ (४ षटके) | result = भारत अ ३८ धावांनी विजयी | motm = [[नारायण जगदीशन]] (भारत) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521136.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[रोहन पंडित]] (भारत) आणि विनोद सेशन (भारत) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = २ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | night = y | team1 = {{cr-rt|ITA}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = १५६/४ (२० षटके) | runs1 = [[जॉन-जॉन स्मट्स|जे जे स्मट्स]] ४९ (३७) | wickets1 = [[दिलप्रीत बाजवा]] १/२४ (३ षटके) | score2 = १४६/६ (२० षटके) | runs2 = [[दिलप्रीत बाजवा]] ३७ (३४) | wickets2 = [[ग्रँट स्ट्युअर्ट]] १/१८ (३ षटके) | result = इटली १० धावांनी विजयी | motm = [[जॉन-जॉन स्मट्स|जे जे स्मट्स]] (इटली) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521137.html धावफलक] | venue = [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] | umpires = साईदर्शन कुमार (भारत) आणि मदनगोपाळ कुप्पुराज (भारत) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ३ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१३:००|+5:30}} | team1 = [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]] {{flagdeco|SL}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = १४५/९ (२० षटके) | runs1 = वनुजा सहन २९ (२१) | wickets1 = [[जय ओडेदरा]] २/१८ (३ षटके) | score2 = १४६/५ (१८ षटके) | runs2 = [[आमिर कलीम]] ८० (४७) | wickets2 = वनुजा सहन ३/१६ (४ षटके) | result = ओमान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521138.html धावफलक] | venue = [[कोलंबो क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोलंबो]] | umpires = चंद्रिका अमरसिंघे (श्रीलंका) आणि दीपल गुणवर्धने (श्रीलंका) | toss = श्रीलंका अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ५''' | date = ३ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = १७८/९ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५०* (३१) | wickets1 = [[लोगन व्हान बीक]] ३/२२ (३ षटके) | score2 = १४९ (२० षटके) | runs2 = [[लोगन व्हान बीक]] ४०* (३१) | wickets2 = [[रिचर्ड नगारावा]] ३/११ (३ षटके) | result = झिम्बाब्वे २९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521139.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = असंका नायनायकारा (श्रीलंका) आणि शांता फोन्सेका (श्रीलंका) | mom = [[लोगन व्हान बीक]] (नेदरलँड्स) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ६''' | date = ३ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१७:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १४५/६ (२० षटके) | runs1 = सोहेब खान ३८* (२७) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] २/२४ (४ षटके) | score2 = १४८/३ (१७ षटके) | runs2 = [[आरिफ शेख]] ६१* (३७) | wickets2 = मुहम्मद रोहिद १/१३ (३ षटके) | result = नेपाळ ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521140.html धावफलक] | venue = [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] | umpires = मदनागोपाल कुप्पुराज (भारत) आणि सैदर्शन कुमार (भारत) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ७''' | date = ४ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१३:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २२६/४ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ८८ (४४) | wickets1 = [[मार्क वॅट]] १/१९ (३ षटके) | score2 = २२०/५ (२० षटके) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ९५ (३९) | wickets2 = मॅक्स हिंगो २/४४ (४ षटके) | result = नामिबिया ६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521141.html धावफलक] | venue = बीसीसीआय सेंटर ऑफ एक्सलन्स ग्राउंड २, [[बंगळूर]] | umpires = [[के.एन. अनंतपद्मनाभन]] (भारत) आणि डॉनोव्हन कॉख (द.आ.) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ८''' | date = ४ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = १८२/६ (२० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ५१ (३४) | wickets1 = [[रॉस्टन चेझ]] १/१८ (३ षटके) | score2 = १५९/७ (२० षटके) | runs2 = [[मॅथ्यू फोर्ड]] ५२* (२६) | wickets2 = [[मुजीब उर रहमान]] २/१९ (३ षटके) | result = अफगाणिस्तान २३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521142.html धावफलक] | venue = बीसीसीआय सेंटर ऑफ एक्सलन्स ग्राउंड १, [[बंगळूर]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ९''' | date = ४ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१७:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|PAK}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521143.html धावफलक] | venue = [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान|एस् एस् सी क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] | umpires = | toss = नाणेफेक नाही | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १०''' | date = ४ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | night = y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = २४०/५ (२० षटके) | runs1 = [[ईशान किशन]] ५३ (२०) | wickets1 = [[मार्को यान्सिन]] १/१८ (२ षटके) | score2 = २१०/७ (२० षटके) | runs2 = [[ट्रिस्टन स्टब्स]] ४५* (२१) | wickets2 = [[अभिषेक शर्मा]] २/३२ (३ षटके) | result = भारत ३० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521144.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[शारफुदौला]] (बांगलादेश) आणि [[लेस्ली रीफर]] (वेस्ट इंडीज) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ११''' | date = ५ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = १८७/७ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ५६ (२८) | wickets1 = [[सुफ्यान मेहमूद]] ३/२२ (४ षटके) | score2 = १८८/६ (१९.२ षटके) | runs2 = [[जतिंदर सिंग]] ५५ (३३) | wickets2 = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] २/४१ (४ षटके) | result = ओमान ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521145.html धावफलक] | venue = [[कोलंबो क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोलंबो]] | umpires = [[वेन नाइट्स]] (न्यूझीलंड) आणि [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) | toss = ओमानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १२''' | date = ५ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१३:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १६१/६ (२० षटके) | runs1 = [[नवनीत धालीवाल]] ४१ (३६) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] २/१४ (४ षटके) | score2 = १६२/४ (१८ षटके) | runs2 = [[आसिफ शेख]] ५८ (२९) | wickets2 = अजयवीर हुंदल १/१४ (२ षटके) | result = नेपाळ ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521146.html धावफलक] | venue = [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] | umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द.आ.) आणि [[गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १३''' | date = ५ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१७:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = अनिर्णित | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521147.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझीलंड) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इंग्लंड) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १४''' | date = ५ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २०८/७ (२० षटके) | runs1 = [[टिम सिफर्ट]] ६६ (३१) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] २/३७ (४ षटके) | score2 = २०१/८ (२० षटके) | runs2 = [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ५० (३१) | wickets2 = [[मॅट हेन्री]] ५/३२ (४ षटके) | result = न्यूझीलंड ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521148.html धावफलक] | venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आयर्लंड) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणा करण्याचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १५''' | date = ६ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = {{cr-rt|ITA}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = १९३/७ (२० षटके) | runs1 = अँथनी मोस्का ५६ (२२) | wickets1 = [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = ८१ (१८.२ षटके) | runs2 = [[मोहम्मद फारूक]] २३ (२५) | wickets2 = [[ग्रँट स्ट्युअर्ट]] ३/७ (२ षटके) | result = इटली ११८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521149.html धावफलक] | venue = [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] | umpires = [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इंग्लंड) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण निवडले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १६''' | date = ६ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|१७:००|+5:30}} | daynight = y | team1 = [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] {{flagdeco|IND}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९७/८ (२० षटके) | runs1 = [[रियान पराग]] ६९ (३९) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] २/२ (१ षटक) | score2 = ६७ (१२.१ षटके) | runs2 = [[डिलन लीचर]] २२ (२०) | wickets2 = गुरजपनीत सिंग २/६ (२ षटके) | result = भारत अ १३० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1521150.html धावफलक] | venue = बीसीसीआय सेंटर ऑफ एक्सलन्स ग्राउंड १, [[बंगळूर]] | umpires = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझीलंड) आणि [[डॉनोव्हन कॉख]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = इंडिया 'ए' ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} {{cob}} == गट फेरी == आयसीसीने २५ नोव्हेंबर २०२५ रोजी गट आणि सामन्यांची घोषणा केली, ज्यात गट फेरीचे सामने ७ ते २० फेब्रुवारी दरम्यान खेळवले जातील असे जाहीर केले गेले.<ref name="Schedule1"/><ref name="Schedule2"/> २० संघांना प्रत्येकी पाच संघांच्या चार गटांमध्ये विभागण्यात आले होते, ज्यात प्रत्येक संघ गटातील इतर संघांविरुद्ध सामना झाला आणि एकूण ४० सामने खेळवले गेले.<ref name="Format">{{cite web |date=२५ नोव्हेंबर २०२५|trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६ वेळापत्रक: भारत पाकिस्तानसह, इंग्लंड वेस्ट इंडीजसह गटबद्ध|title=T20 World Cup 2026 schedule: India grouped with Pakistan, England with West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-t20-world-cup-schedule-india-grouped-with-pakistan-england-with-west-indies-1512693 |access-date=१३ जानेवारी २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101122604/https://www.espncricinfo.com/story/2026-t20-world-cup-schedule-india-grouped-with-pakistan-england-with-west-indies-1512693 |url-status=live }}</ref><!--<ref name="26t20wc-pc"/>--> उद्घाटनाचा सामना ७ फेब्रुवारी रोजी एसएससी क्रिकेट मैदानावर नेदरलँड्स आणि पाकिस्तान संघांदरम्यान खेळला गेला.<ref>{{Cite web |date=२५ नोव्हेंबर २०२५ |trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ च्या पहिल्याच दिवशी, ७ फेब्रुवारी रोजी पाकिस्तानचा सामना नेदरलँड्सशी होणार.|title=Pakistan to face Netherlands on 7 February on opening day of ICC Men's T20 World Cup 2026 |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-face-netherlands-on-7-february-on-opening-day-of-icc-men-s-t20-world-cup.html |access-date=१८ डिसेंबर २०२५ |publisher=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |language=en-US}}</ref> खालील सारणीमध्ये संघांची त्यांच्या सुरुवातीच्या गट-फेरीतील मानांकनानुसार यादी दिली आहे.<ref name=26t20wc-pc>{{cite web|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/136668/t20-wc-2026-an-explainer-on-iccs-pre-assigned-seedings |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: आयसीसीच्या पूर्व-निश्चित मानांकनांबद्दल सविस्तर माहिती|title=T20 WC 2026: An explainer on ICC's pre-assigned seedings |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१८ डिसेंबर २०२५}}</ref> {| class="wikitable" ! width=25% | गट अ ! width=25% | गट ब ! width=25% | गट क ! width=25% | गट ड |- | valign="top" | * {{cr|IND}} * {{cr|PAK}} * {{nobr|{{cr|USA}}}} * {{cr|NED}} * {{cr|NAM}} | valign="top" | * {{cr|AUS}} * {{cr|SL}} * {{nobr|{{cr|ZIM}}}} * {{cr|IRE}} * {{cr|OMA}} | valign="top" | * {{cr|ENG}} * {{nobr|{{cr|WIN}}}} * {{cr|SCO}} * {{cr|NEP}} * {{cr|ITA}} | valign="top" | * {{cr|NZ}} * {{cr|SA}} * {{cr|AFG|२०१३}} * {{cr|CAN}} * {{nobr|{{cr|UAE}}}} |} ===गट अ=== <section begin=GroupA /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="10px" | स्थान ! width="150px" | संघ ! width="25px" | {{abbr|सा|सामने}} ! width="25px" | {{abbr|वि|विजय}} ! width="25px" | {{abbr|प|पराभव}} ! width="25px" | {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! width="25px" | गुण ! width="50px" | {{abbr|धा|निव्वळ धावगती}} ! width="125px" | पात्रता |- style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|IND}} '''(य)'''|| ४ || ४ || ० || ० || '''८''' || २.५०० || rowspan=2 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक#सुपर ८ फेरी|सुपर ८ फेरी]]साठी पात्र |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Cr|PAK}} || ४ || ३ || १ || ० || '''६''' || ०.९७६ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Cr|USA}} || ४ || २ || २ || ० || '''४''' || ०.७८८ || rowspan=3 | बाद |- | ४ || style="text-align:left" | {{Cr|NED}} || ४ || १ || ३ || ० || '''२''' || −१.२१७ |- | ५ || style="text-align:left" | {{Cr|NAM}} || ४ || ० || ४ || ० || '''०''' || −३.१०८ |} <small>स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref name="t20wc26-pt">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/points-table-standings|trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ - गुणफलक|title=ICC Men's T20 World Cup 2026 - Points Table|access-date=१९ डिसेंबर २०२५}}</ref><br> वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती; ४) बरोबरी झालेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेआधीची [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आं.टी२० क्रमवारी]]<ref name="t20wc26-pts">{{Cite web |date=५ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६ गुणतालिका नियम: नेट रन रेट, टाय-ब्रेकर आणि तुम्हाला माहित असणे आवश्यक असलेली इतर सर्व माहिती|title=T20 World Cup 2026 points table rules: Net Run Rate, tie-breakers and everything else you need to know |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/t20-world-cup-2026-points-table-rules-explained-nrr-tie-breakers-all-you-need-to-know-13976299.html |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|work=[[फर्स्टपोस्ट]]}}</ref><br> '''(य)''' यजमान</small> <section end=GroupA /> ---- <section begin="Match1" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = ७ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|PAK}} | score1 = १४७ (१९.५ षटके) | runs1 = [[स्कॉट एडवर्ड्स]] ३७ (२९) | wickets1 = [[सलमान मिर्झा]] ३/२४ (३.५ षटके) | score2 = १४८/७ (१९.३ षटके) | runs2 = [[साहिबजादा फरहान]] ४७ (३१) | wickets2 = [[पॉल व्हॅन मीकीरन]] २/२० (४ षटके) | result = पाकिस्तान ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512719.html धावफलक] | venue = [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] | umpires = [[कुमार धर्मसेना]] (श्रीलंका) आणि [[वेन नाइट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = [[फहीम अशरफ]] (पाक) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match1" /> ---- <section begin="Match3" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ७ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = १६१/९ (२० षटके) | runs1 = [[सूर्यकुमार यादव]] ८४* (४९) | wickets1 = [[शॅडली वॅन शॉकविक]] ४/२५ (४ षटके) | score2 = १३२/८ (२० षटके) | runs2 = [[शुभम रांजणे]] ३७ (२२) | wickets2 = [[मोहम्मद सिराज]] ३/२९ (४ षटके) | result = भारत २९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[पॉल रायफेल]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[सूर्यकुमार यादव]] (भारत) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[मोहम्मद मोहसीन]] आणि [[शुभम रांजणे]] (अमेरिका) या दोघांनीही आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{Cite web |last=मलिक|first=आदित्य|date=७ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=मोहम्मद मोहसिन कोण आहे? अमेरिकेचा गोलंदाज, जो एकेकाळी पाकिस्तानकडून खेळला होता, त्याने भारतासाठी अडचणी निर्माण केल्या आणि... ची विकेट घेतली.|title=Who is Mohammad Mohsin? USA bowler who once played for Pakistan, created trouble for India, claimed wicket of… |url=https://news24online.com/sports/cricket/who-is-mohammad-mohsin-usa-bowler-who-once-played-for-pakistan-created-trouble-for-india-claimed-wicket-of-rinku-singh/739004/ |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|website=न्यूज २४ |language=en}}</ref> * [[सौरभ नेत्रावळकर]] (अमेरिका) याने टी२० विश्वचषकाच्या एका डावात सर्वाधिक धावा देण्याचा [[सनत जयसूर्या]]चा विक्रम मोडला (०-६५).<ref>{{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/saurabh-netravalkar-most-expensive-spell-t20-world-cups-india-vs-usa-wankhede-stats-records/article70604787.ece |trans-title=भारत विरुद्ध अमेरिका: सौरभ नेत्रावळकरने टी-२० विश्वचषकांमध्ये सर्वात महागडा स्पेल टाकला|title=IND vs USA: Saurabh Netravalkar registers most expensive spell in T20 World Cups |website=[[स्पोर्टस्टार]] |date=७ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * टी२० विश्वचषकातील हा भारताचा सलग नववा विजय होता, त्यांनी [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|मागील स्पर्धेतील]] सर्व आठ सामने जिंकले होते, ही टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील सर्वात मोठी विजयी मालिका आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/story/_/id/47858814/t20-world-cup-2026-stats-india-record-ninth-consecutive-win-suryakumar-yadav-big-contribution |trans-title=आकडेवारी - टी-२० विश्वचषकात भारताचा सलग नववा विजय, जो एक विक्रम आहे.|title=Stats - India's record ninth consecutive win at T20 World Cup |website=ईएसपीएन इंडिया|date=७ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[सूर्यकुमार यादव]] (भारत) याने टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये सर्वाधिक सामनावीर पुरस्कार मिळवणाऱ्या भारतीय खेळाडूचा [[विराट कोहली]]चा विक्रम मोडला (१७).<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/suryakumar-yadav-india-vs-usa-t20-world-cup-most-potm-record-kohli-10519828/ |trans-title=सूर्यकुमार यादवने १७वा 'प्लेअर ऑफ द मॅच' पुरस्कार जिंकला, कोहलीचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमधील विक्रम मोडला.|title=Suryakumar Yadav wins 17th Player of the Match award, breaks Kohli’s T20I record |website=[[द इंडियन एक्सप्रेस]] |date=९ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match3" /> ---- <section begin="Match10" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match10}}'''सामना १०''' | date = १० फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = १५६/८ (२० षटके) | runs1 = [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] ४२ (३८) | wickets1 = [[लोगन व्हान बीक]] २/१३ (३ षटके) | score2 = १५९/३ (१८ षटके) | runs2 = [[बास डी लिड]] ७२* (४८) | wickets2 = [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] १/२७ (४ षटके) | result = नेदरलँड्स ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512728.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] | umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = [[बास डी लिड]] (नेदरलँड्स) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = विलेम मायबर्गने (नामिबिया) यांनी टी२० मध्ये पदार्पण केले. * हा नामिबियाचा भारतातील पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना होता.<ref>{{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/namibia-play-their-first-ever-game-on-indian-soil-netherlands-seek-comeback-with-two-changes-2026-02-10-1029599|trans-title=नामिबिया भारतीय भूमीवर खेळणार आपला पहिलाच सामना , नेदरलँड्स दोन बदलांसह पुनरागमनाच्या शोधात |title=Namibia play their first-ever game on Indian soil, Netherlands seek comeback with two changes|website=India TV News|date=१० फेब्रुवारी २०२६| access-date=११ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match10" /> ---- <section begin="Match12" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match12}}'''सामना १२''' | date = १० फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|PAK}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = १९०/९ (२० षटके) | runs1 = [[साहिबजादा फरहान]] ७३ (४१) | wickets1 = [[शॅडली वॅन शॉकविक]] ४/२५ (४ षटके) | score2 = १५८/८ (२० षटके) | runs2 = [[शुभम रांजणे]] ५१ (३०) | wickets2 = [[उस्मान तारिक]] ३/२७ (४ षटके) | result = पाकिस्तान ३२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512730.html धावफलक] | venue = [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इंग्लंड) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री.) | motm = [[साहिबजादा फरहान]] (पाकिस्तान) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[एहसान आदिल]]ने (अमेरिका) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * पाकिस्तानच्या [[शाहीन आफ्रिदी]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.<ref>{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/53277-shaheen-shah-afridi-amasses-major-landmark-amid-t20-world-cup-2026 |trans-title=२०२६ च्या टी२० विश्वचषकात शाहीन शाह आफ्रिदीने केली मोठी कामगिरी|title=Shaheen Shah Afridi amasses major landmark amid T20 World Cup 2026 |website=जिओ सुपर |date=१० फेब्रुवारी २०२६| access-date=११ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[साहिबजादा फरहान]]च्या (पाकिस्तान) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००० धावा पूर्ण. }}<section end="Match12" /> ---- <section begin="Match18" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match18}}'''सामना १८''' | date = १२ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = २०९/९ (२० षटके) | runs1 = [[ईशान किशन]] ६१ (२४) | wickets1 = गेरहार्ड इरास्मस ४/२० (४ षटक) | score2 = ११६ (१८.२ षटके) | runs2 = लॉरेन स्टीनकॅम्प २९ (२०) | wickets2 = वरुण चक्रवर्ती ३/७ (२ षटक) | result = भारत ९३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] | umpires = [[पॉल रायफेल]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = हार्दिक पंड्या (भारत) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[ईशान किशन]] टी२० विश्वचषक स्पर्धेत अर्धशतक झळकावणारा पहिला भारतीय यष्टिरक्षक ठरला.<ref>{{Cite web|url=https://www.khelwire.com/articles/ishan-kishan-scores-his-maiden-t20-world-cup-half-century|trans-title=इशान किशनने टी२० विश्वचषक स्पर्धेत पहिले अर्धशतक झळकावले|title=Ishan Kishan scores his maiden T20 World Cup half-century|website=KhelWire|date=१२ फेब्रुवारी २०२६|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * हा भारताचा टी२० विश्वचषक स्पर्धेत सलग दहावा विजय होता, जो या स्पर्धेतील सर्वात मोठा विजयी टप्पा होता. * [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०#indvsenggroup|२०१२ मधील इंग्लंडविरुद्धच्या ९० धावांच्या]] विजयी अंतराला मागे टाकत, टी२० विश्वचषकात भारताचा हा सर्वात मोठा विजयी फरक होता.<ref>{{cite web |trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक ट्रॉफीमध्ये क्रिकेट विक्रम - भारत|title=Cricket Records in ICC Men's T20 World Cup Trophy - India |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins-by-runs/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=6 |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match18" /> ---- <section begin="Match21" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match21}}'''सामना २१''' | date = १३ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = १९६/६ (२० षटके) | runs1 = [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ७९ (५१) | wickets1 = [[बास डी लिड]] ३/३७ (४ षटके) | score2 = १०३ (१५.५ षटके) | runs2 = [[बास डी लिड]] २३ (१७) | wickets2 = [[हरमीत सिंग बधन]] ४/२१ (४ षटके) | result = अमेरिका ९३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512739.html धावफलक] | venue = [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] | umpires = [[के.एन. अनंतपद्मनाभन]] (भारत) आणि [[नितीन मेनन]] (भारत) | motm = [[हरमीत सिंग बधन]] (अमेरिका) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = टी२० विश्वचषकातील एका सहयोगी राष्ट्राने मिळवलेला हा सर्वात मोठा विजय होता.<ref>{{Cite web |last=भट्टाचार्य |first=देबायन|date=१४ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषक स्पर्धेत अमेरिकेने ९३ धावांचा विजय मिळवत नेपाळचा असोसिएट विक्रम मोडला.|title=USA Break Nepal's Associate Record with Dominant 93-Run Triumph In T20 World Cup 2026 |url=https://www.mykhel.com/cricket/usa-break-nepals-associate-record-with-dominant-93-run-triumph-in-t20-world-cup-2026-413523.html |access-date=१४ फेब्रुवारी २०२६|website=मायखेल|language=en}}</ref> }}<section end="Match21" /> ---- <section begin="Match26" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match26}}'''सामना २६''' | date = १५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९९/४ (२० षटके) | runs1 = [[संजय कृष्णमूर्ती]] ६८* (३३) | wickets1 = [[विलेम मायबर्ग]] २/२२ (४ षटके) | score2 = १६८/६ (२० षटके) | runs2 = [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] ५८ (३९) | wickets2 = [[शॅडली वॅन शॉकविक]] २/३० (४ षटके) | result = अमेरिका ३१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512744.html धावफलक] | venue = [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] | umpires = [[के.एन. अनंतपद्मनाभन]] (भारत) आणि [[शारफुदौला]] (बां) | motm = [[संजय कृष्णमूर्ती]] (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[मोनांक पटेल]] हा अमेरिकेचा टी२० मध्ये १००० धावा करणारा पहिला खेळाडू ठरला.<ref>{{Cite web | date=१५ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=टी२० विश्वचषक: मोनांक आणि संजय यांची अर्धशतके.. अमेरिकेच्या नामिबियाविरुद्ध ४ बाद १९९ धावा |title=T20 WC: Monank, Sanjay hit fifties as USA post 199/4 against Namibia |work=ऑस्ट्रेलिया इंडियन न्यूज |url=https://indianews.com.au/t20-wc-monank-sanjay-hit-fifties-as-usa-post-199-4-against-namibia/ |access-date=१६ फेब्रुवारी २०२६ |language=en-AU}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:red">नामिबिया स्पर्धेतून बाद.<span><ref>{{Cite web | url=https://crickettimes.com/2026/02/t20-world-cup-2026-sanjay-krishnamurthis-explosive-knock-keeps-usa-in-super-8-hunt-as-namibia-faces-elimination/ |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: संजय कृष्णमूर्तीच्या स्फोटक खेळीमुळे अमेरिकेचे सुपर ८ च्या जागेवर लक्ष, नामिबिया स्पर्धेतून बाद ||title=T20 World Cup 2026: Sanjay Krishnamurthi's explosive knock keeps USA in Super 8 hunt as Namibia faces elimination |work=क्रिकेट टाईम्स|date=१५ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match26" /> ---- <section begin="Match27" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match27}}'''सामना २७''' | date = १५ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|PAK}} | score1 = १७५/७ (२० षटके) | runs1 = [[ईशान किशन]] ७७ (४०) | wickets1 = [[सैम अयुब]] ३/२५ (४ षटके) | score2 = ११४ (१८ षटके) | runs2 = [[उस्मान खान]] ४४ (३४) | wickets2 = [[हार्दिक पंड्या]] २/१६ (३ षटके) | result = भारत ६१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[कुमार धर्मसेना]] (श्रीलंका) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इंग्लंड) | motm = [[ईशान किशन]] (भारत) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासात पाकिस्तानविरुद्ध भारताची ही सर्वोच्च धावसंख्या होती.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbctv18.com/sports/india-smash-their-highest-ever-total-vs-pakistan-in-t20-world-cup-19850590.htm/|trans-title=टी२० विश्वचषकात पाकिस्तानविरुद्ध भारताने गाठली आतापर्यंतची सर्वोच्च धावसंख्या|title=India smash their highest-ever total vs Pakistan in T20 World Cup|work=सीएनबीसी टीव्ही|date=१५ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पाकिस्तानविरुद्ध भारताचा हा सर्वात मोठा विजय (धावांनी) होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricket/india-touch-new-high-register-their-highest-margin-of-victory-runs-over-pakistan-in-t20is-with-ws-lno-9905582.html|trans-title=भारताने गाठला नवीन उच्चांक! टी२० मध्ये पाकिस्तानवर नोंदवला धावांचा सर्वात मोठा विजय|title=India Touch New High! Register Their Highest Margin Of Victory (Runs) Over Pakistan In T20Is|work=न्यूज १८|date=१५ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:green">भारत सुपर ८ आणि २०२८ पुरुष टी२० विश्वचषकासाठी पात्र.</span><ref>{{Cite web|url=https://www.indianexpress.com/article/sports/cricket/india-beat-pakistan-qualify-super-8-t20-world-cup-unbeaten-record-colombo-10533956/|trans-title=भारताने सुपर ८ मध्ये पात्रता मिळवण्यासाठी पाकिस्तानला हरवले, कोलंबोमध्ये टी२० विश्वचषकात अपराजित राहण्याचा विक्रम ११ सामन्यांपर्यंत वाढवला|title=India beat Pakistan to qualify for Super 8s, extend T20 World Cup unbeaten record to 11 matches in Colombo|work=द इंडियन एक्सप्रेस|date=१५ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match27" /> ---- <section begin="Match35" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match35}}'''सामना ३५''' | date = १८ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|PAK}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९९/३ (२० षटके) | runs1 = [[साहिबजादा फरहान]] १००[[नाबाद|*]] (५८) | wickets1 = [[जॅक ब्रासेल]] २/४८ (४ षटके) | score2 = ९७ (१७.३ षटके) | runs2 = [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] २३ (२२) | wickets2 = [[उस्मान तारिक]] ४/१६ (३.३ षटके) | result = पाकिस्तान १०२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512753.html धावफलक] | venue = [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] | umpires = ख्रिस गॅफनी (न्यूझीलंड) आणि रिचर्ड इलिंगवर्थ (इंग्लंड) | motm = साहिबजादा फरहान (पाकिस्तान) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[साहिबजादा फरहान]]ने (पाकिस्तान) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये आपले पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |access-date=१९ फेब्रुवारी २०२६ |title=Sahibzada Farhan becomes second Pakistan batter to score hundred in T20 World Cups |trans-title=साहिबजादा फरहान टी२० विश्वचषकात शतक करणारा दुसरा पाकिस्तानी फलंदाज ठरला |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sahibzada-farhan-century-2nd-pakistan-batter-to-score-hundred-in-t20-world-cup-pak-vs-nam/article70647161.ece/amp/ |website=स्पोर्टस्टार}}</ref> * टी२० विश्वचषकात पाकिस्तानचा हा सर्वात मोठा विजयी फरक होता, त्यांनी २००९ मधील नेदरलँड्सविरुद्धच्या त्यांच्या मागील ८२ धावांच्या विजयी फरकाला मागे टाकले.<ref>{{cite web |access-date=१९ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: पाकिस्तानने नामिबियावर विक्रमी विजय मिळवत सुपर ८ मध्ये स्थान मिळवले|title=T20 World Cup 2026: Pakistan book Super 8 berth with record-breaking win over Namibia ||url=https://www.news9live.com/sports/cricket-news/t20-world-cup-2026-pakistan-book-super-8-berth-with-record-breaking-win-over-namibia-2932764 |website= न्यूज९लाईव्ह}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:red>नेदरलँड्स आणि अमेरिका स्पर्धेतून बाद</span> झाले तर <span style="color:green>पाकिस्तान सुपर ८ साठी पात्र </span>ठरला.<ref>{{cite web |access-date=१९ फेब्रुवारी २०२६ |title=Pakistan in T20 World Cup Super 8, become eighth team to advance |trans-title=पाकिस्तान टी२० विश्वचषक सुपर ८ मध्ये आगेकूच करणारा आठवा संघ बनला |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/pakistan-in-t20-world-cup-super-8-become-eighth-team-to-advance/articleshow/128506163.cms |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१९ फेब्रुवारी २०२६ |title=State of Play: Pakistan complete Super Eight line-up |trans-title=स्टेट ऑफ प्ले: पाकिस्तानने पूर्ण केली सुपर ८ लाइन-अप |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/mens-t20-world-cup-2026/news/t20-world-cup-qualification-state-of-play |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१९ फेब्रुवारी २०२६ |title=United States eliminated from 2026 T20 World Cup. USA stats, results |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषक स्पर्धेतून अमेरिका बाहेर. यूएसए आकडेवारी, निकाल |url=https://www.usatoday.com/story/sports/2026/02/18/united-states-cricket-performance-2026-t20-world-cup/88718383007/ |work=यूएसए टुडे}}</ref> }}<section end="Match35" /> ---- <section begin="Match36" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match36}}'''सामना ३६''' | date = १८ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = १९३/६ (२० षटके) | runs1 = [[शिवम दुबे]] ६६ (३१) | wickets1 = [[लोगन व्हान बीक]] ३/५६ (४ षटके) | score2 = १७६/७ (२० षटके) | runs2 = [[बास डी लिड]] ३३ (२३) | wickets2 = [[वरूण चक्रवर्ती]] ३/१४ (३ षटके) | result = भारत १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html धावफलक] | venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | umpires = सॅम नोगाज्स्की (ऑस्ट्रेलिया) आणि अल्लाहुद्दीन पालेकर (दक्षिण आफ्रिका) | motm = शिवम दुबे (भारत) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = भारताने टी२० विश्वचषकातील विजयाची शृंखला विक्रमी सलग बारा विजयांपर्यंत वाढवली.<ref>{{cite web |access-date=१९ फेब्रुवारी २०२६ |title=India Beat Netherlands by 17 Runs, Extend T20 World Cup Winning Streak to 12 |trans-title=भारताचा नेदरलँड्सवर १७ धावांनी विजय, टी२० विश्वचषक विजयाची शृंखला १२ पर्यंत वाढवली |url=https://www.ipl.com/cricket/news/india-beat-netherlands-by-17-runs-extend-t20-world-cup-winning-streak-to-12/ |website=आयपीएल.कॉम}}</ref> * आयसीसी स्पर्धांमध्ये भारताचा हा सलग सतरावा विजय होता, ही कोणत्याही संघाची सर्वात मोठी विजयी शृंखला आहे. }}<section end="Match36" /> ===गट ब=== <section begin=GroupB /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="10px" | स्थान ! width="150px" | संघ ! width="25px" | {{abbr|सा|सामने}} ! width="25px" | {{abbr|वि|विजय}} ! width="25px" | {{abbr|प|पराभव}} ! width="25px" | {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! width="25px" | गुण ! width="50px" | {{abbr|धा|निव्वळ धावगती}} ! width="125px" | पात्रता |- style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|ZIM}} || ४ || ३ || ० || १ || '''७''' || १.५०६ || rowspan=2 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक#सुपर ८|सुपर ८ फेरी]]साठी पात्र |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Cr|SRI}} '''(य)'''|| ४ || ३ || १ || ० ||'''६''' || १.७४१ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Cr|AUS}} || ४ || २ || २ || ० || '''४''' || १.५२३ |- | ४ || style="text-align:left" | {{Cr|IRE}} || ४ || १ || २ || १ || '''३''' || ०.१५० || rowspan=3 | बाद |- | ५ || style="text-align:left" | {{Cr|OMN}} || ४ || ० || ४ || ० || '''०''' || −४.८४५ |} <small>स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref name="t20wc26-pt"/><br> वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती; ४) बरोबरी झालेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेआधीची [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आं.टी२० क्रमवारी]]<br> </small> <section end=GroupB /> ---- <section begin="Match6" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ८ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = १६३/६ (२० षटके) | runs1 = [[कुशल मेंडिस]] ५६* (४३) | wickets1 = [[जॉर्ज डॉकरेल]] २/१७ (४ षटके) | score2 = १४३ (१९.५ षटके) | runs2 = [[हॅरी टेक्टर]] ४० (३४) | wickets2 = [[महीश थीकशाना]] ३/२३ (४ षटके) | result = श्रीलंका २० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512724.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[अहसान रझा]] (पाक) आणि [[आसिफ याकूब]] (पाक) | motm = [[कमिंदु मेंडिस]] (श्रीलंका) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमधील हा श्रीलंकेचा १००वा विजय होता. }}<section end="Match6" /> ---- <section begin="Match8" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match8}}'''सामना ८''' | date = ९ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|OMA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = १०३ (१९.५ षटके) | runs1 = [[विनायक शुक्ला]] २८ (२१) | wickets1 = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] ३/१६ (४ षटके) | score2 = १०६/२ (१३.३ षटके) | runs2 = [[ब्रायन बेनेट]] ४८* (३६) | wickets2 = [[सुफ्यान मेहमूद]] २/१२ (३ षटके) | result = झिम्बाब्वे ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512726.html धावफलक] | venue = [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] | umpires = [[वेन नाइट्स]] (न्यूझीलंड) आणि [[आसिफ याकूब]] (पाकिस्तान) | motm = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] (झिम्बाब्वे) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = ओमान आणि झिम्बाब्वे हे पहिल्यांदाच आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये एकमेकांसमोर आले.<ref name="OMA-rec">{{Cite web |trans-title=ओमानच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मधील निकालांचा सारांश|title=Result summary by Oman in T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-results-summary/oman-37/twenty20-internationals-3 |access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> }}<section end="Match8" /> ---- <section begin="Match14" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match14}}'''सामना १४''' | date = ११ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = १८२/६ (२० षटके) | runs1 = [[मार्कस स्टोइनिस]] ४५ (२९) | wickets1 = [[मार्क अडायर]] २/४४ (४ षटके) | score2 = ११५ (१६.५ षटके) | runs2 = [[जॉर्ज डॉकरेल]] ४१ (२९) | wickets2 = [[नेथन एलिस]] ४/१२ (३.५ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ६७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512732.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझीलंड) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इंग्लंड) | motm = [[नेथन एलिस]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match14" /> ---- <section begin="Match16" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match16}}'''सामना १६''' | date = १२ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = २२५/५ (२० षटके) | runs1 = [[कुशल मेंडिस]] ६१ (४५) | wickets1 = जितेन रामानंदी २/४१ (४ षटके) | score2 = १२०/९ (२० षटके) | runs2 = [[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]] ५३* (५६) | wickets2 = [[महीश थीकशाना]] २/११ (४ षटके) | result = श्रीलंका १०५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512734.html धावफलक] | venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] | umpires = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इंग्लंड) आणि [[वेन नाइट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = [[पवन रथनायके]] (श्रीलंका) | toss = ओमानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये ओमान आणि श्रीलंका पहिल्यांदाच आमनेसामने आले.<ref name="OMA-rec"/> *श्रीलंकेसाठी [[दासुन शनाका]]ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वात जलद अर्धशतक झळकावले (१९ चेंडू).<ref>{{Cite web |date=१२ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=दासुन शनाकाने श्रीलंकेचा सर्वात जलद अर्धशतकांचा विक्रम मोडला|title=Dasun Shanaka breaks his own Sri Lanka’s fastest fifty record |url=https://www.newswire.lk/2026/02/12/dasun-shanaka-breaks-his-own-sri-lankas-fastest-fifty-record/ |access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६|publisher=न्यूजवायर}}</ref> * [[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]] (ओमान) पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकात अर्धशतक झळकावणारा सर्वात वयस्कर खेळाडू ठरला (४३ वर्षे आणि १६१ दिवस).<ref>{{Cite web |date=१२ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=ओमानच्या मोहम्मद नदीमने मोडला सनथ जयसूर्याचा विक्रम, बनला सर्वात वयस्कर फलंदाज...|title=Oman's Mohammad Nadeem Breaks Sanath Jayasuriya's Record, Becomes Oldest Batter To... |url=https://www.news18.com/cricket/omans-mohammad-nadeem-breaks-sanath-jayasuriyas-record-becomes-oldest-batter-to-score-50-in-t20-world-cup-ws-no-9898444.html |access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६|publisher=न्यूज१८}}</ref> }}<section end="Match16"/> ---- <section begin="Match19" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match19}}'''सामना १९''' | date = १३ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = १६९/२ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ६४* (५६) | wickets1 = [[कॅमेरॉन ग्रीन]] १/६ (१.१ षटके) | score2 = १४६ (१९.३ षटके) | runs2 = [[मॅट रेनशॉ]] ६५ (४४) | wickets2 = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] ४/१७ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे २३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512737.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझीलंड) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री.) | motm = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] (झिम्बाब्वे) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match19" /> ---- <section begin="Match22" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match22}}'''सामना २२''' | date = १४ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = २३५/५ (२० षटके) | runs1 = [[लॉर्कन टकर]] ९४[[नाबाद|*]] (५१) | wickets1 = [[शकील अहमद (ओमानचा क्रिकेटपटू)|शकील अहमद]] ३/३३ (४ षटके) | score2 = १३९ (१८ षटके) | runs2 = [[आमिर कलीम]] ५० (२९) | wickets2 = [[जोशुआ लिटल]] ३/१६ (४ षटके) | result = आयर्लंड ९६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512740.html धावफलक] | venue = [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] | umpires = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इंग्लंड) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[लॉर्कन टकर]] (आयर्लंड) | toss = ओमानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[आमिर कलीम]] (ओमान) हा पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकात अर्धशतक करणारा सर्वात वयस्कर खेळाडू (४४ वर्षे आणि ८६ दिवस) ठरला आणि त्याने [[मोहम्मद नदीम]]ला मागे टाकले.<ref>{{cite web |trans-title=आयर्लंड विरुद्ध ओमान: २८ चेंडूत अर्धशतक ठोकून आमिर कलीम बनला टी२० विश्वचषक इतिहासातील सर्वात वयस्कर अर्धशतक करणारा फलंदाज.|title=Ireland vs Oman: Aamir Kaleem Blazes 28-Ball Fifty To Become Oldest Half-Centurion In T20 World Cup History |url=https://www.outlookindia.com/amp/story/sports/cricket/aamir-kaleem-oldest-half-centurion-wc-stat-highlights-ireland-vs-oman-icc-t20-world-cup-2026 |work=आऊटलूक इंडिया|date=१४ फेब्रुवारी २०२६|access-date=१५ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:red">ओमान स्पर्धेतून बाद</span>. }}<section end="Match22" /> ---- <section begin="Match30" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match30}}'''सामना ३०''' | date = १६ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = १८१ (२० षटके) | runs1 = [[ट्रॅव्हिस हेड]] ५६ (२९) | wickets1 = [[दुशान हेमंता]] ३/३७ (४ षटके) | score2 = १८४/२ (१८ षटके) | runs2 = [[पथुम निसंका]] १००* (५२) | wickets2 = [[मार्कस स्टोइनिस]] २/४६ (४ षटके) | result = श्रीलंका ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512748.html धावफलक] | venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] | umpires = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इंग्लंड) आणि [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) | motm = [[पथुम निसंका]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[पथुम निसंका]] टी२० विश्वचषकात शतक करणारा श्रीलंकेचा दुसरा आणि आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये २५०० धावा करणारा दुसरा श्रीलंकेचा खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |trans-title=पथुम निसांका ठरला टी२० विश्वचषकात शतक करणारा दुसरा श्रीलंकेचा खेळाडू |title=Pathum Nissanka becomes second Sri lankan player to score century in T20 World Cups |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/pathum-nissanka-century-sri-lanka-vs-australia-t20-world-cup-2026/article70640339.ece |website=sportstar.thehindu.com |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=पथुम निसांकाच्या २,५०० टी२० धावा पुनर, श्रीलंकेच्या इतिहासात दुसऱ्या क्रमांकावर |title=Pathum Nissanka Achieves 2,500 T20I Runs, Second in Sri Lanka History |url=https://www.el-balad.com/6853385 |website=el-balad.com |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * टी२० विश्वचषकात श्रीलंकेने केलेला हा सर्वाधिक यशस्वी धावांचा पाठलाग होता.<ref>{{cite web |trans-title=निसांकाने केले जयवर्धने आणि दिलशानचे अनुकरण - श्रीलंकेने ऑस्ट्रेलियावर दणदणीत विजय मिळवताना मोडले सर्व विक्रम |title= Nissanka emulates Jayawardene and Dilshan - All the records Sri Lanka shattered on their way to a thumping win over Australia|url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-sri-lanka-vs-australia-stats-nissanka-emulates-jayawardene-and-dilshan-1524602 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:green">श्रीलंका सुपर ८ साठी पात्र</span>.<ref>{{cite web |title=T20 World Cup: Sri Lanka qualify for Super 8 after record chase at Pallekele, Australia on brink of exit |trans-title=T20 विश्वचषक: ऑस्ट्रेलियातील पलेकेले येथे विक्रमी पाठलाग केल्यानंतर श्रीलंका सुपर ८ साठी पात्र ठरला |url=https://www.insidesport.in/cricket/t20-world-cup-sri-lanka-qualify-for-super-8-after-record-chase-at-pallekele-australia-on-brink-of-exit |website=insidesport.in |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }} <section end="Match30" /> ---- <section begin="Match32" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match32}}'''सामना ३२''' | date = १७ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512750.html धावफलक] | venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] | umpires = [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) आणि [[आसिफ याकूब]] (पाकिस्तान) | motm = | toss = नाणेफेक नाही | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. | notes = या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:green">झिम्बाब्वे सुपर ८ साठी पात्र</span> तर <span style="color:red">ऑस्ट्रेलिया आणि आयर्लंड स्पर्धेतून बाद</span>.<ref>{{Cite web |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: ऑस्ट्रेलिया सुपर ८ च्या शर्यतीतून बाहेर, झिम्बाब्वेने मिळवली ऐतिहासिक पात्रता |title=T20 World Cup 2026: Australia crash OUT of Super 8 race as Zimbabwe seal HISTORIC qualification |url=https://www.india.com/sports/t20-world-cup-2026-australia-crash-out-of-super-8-race-as-zimbabwe-seal-historic-qualification-8310979/ |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |website=इंडिया.कॉम |language=en}}</ref> }}<section end="Match32" /> ---- <section begin="Match38" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match38}}'''सामना ३८''' | date = १९ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = १७८/७ (२० षटके) | runs1 = [[पथुम निसंका]] ६२ (४१) | wickets1 = [[ग्रेम क्रेमर]] २/२७ (४ षटके) | score2 = १८२/४ (१९.३ षटके) | runs2 = [[ब्रायन बेनेट]] ६३[[नाबाद|*]] (४८) | wickets2 = [[दुशान हेमंता]] २/३६ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512756.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इंग्लंड) आणि [[आसिफ याकूब]] (पाकिस्तान) | motm = [[सिकंदर रझा]] (झिम्बाब्वे) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match38" /> ---- <section begin="Match40" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match40}}'''सामना ४०''' | date = २० फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|OMA}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = १०४ (१६.२ षटके) | runs1 = [[वसिम अली (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|वसिम अली]] ३२ (३३) | wickets1 = [[ॲडम झाम्पा]] ४/२१ (३.२ षटके) | score2 = १०८/१ (९.४ षटके) | runs2 = [[मिशेल मार्श]] ६४* (३३) | wickets2 = [[शकील अहमद (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|शकील अहमद]] १/२९ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512758.html धावफलक] | venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] | umpires = [[कुमार धर्मसेना]] (श्रीलंका) आणि [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझीलंड) | motm = [[ॲडम झाम्पा]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[ग्लेन मॅक्सवेल]]ने (ऑस्ट्रेलिया) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये आपला ५० वा बळी घेतला. }}<section end="Match40" /> ===गट क=== <section begin=GroupC /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="10px" | स्थान ! width="150px" | संघ ! width="25px" | {{abbr|सा|सामने}} ! width="25px" | {{abbr|वि|विजय}} ! width="25px" | {{abbr|प|पराभव}} ! width="25px" | {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! width="25px" | गुण ! width="50px" | {{abbr|धा|निव्वळ धावगती}} ! width="125px" | पात्रता |- style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|WIN}} || ४ || ४ || ० || ० || '''८''' || १.८७४ || rowspan=2 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक#सुपर ८|सुपर ८ फेरी]]साठी पात्र |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Cr|ENG}} || ४ || ३ || १ || ० || '''६''' || ०.२०१ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Cr|SCO}} || ४ || १ || ३ || ० || '''४''' || ०.१८४ || rowspan=3 | बाद |- | ४ || style="text-align:left" | {{Cr|ITA}} || ४ || १ || ३ || ० || '''२''' || −१.०२० |- | ५ || style="text-align:left" | {{Cr|NEP}} || ४ || १ || ३ || ० || '''०''' || −१.३४९ |} <small>स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref name="t20wc26-pt"/><br> वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती; ४) बरोबरी झालेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेआधीची [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आं.टी२० क्रमवारी]]</small><br> <section end=GroupC /> ---- <section begin="Match2" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = ७ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = १८२/५ (२० षटके) | runs1 = [[शिमरॉन हेटमायर]] ६४ (३६) | wickets1 = [[ब्रॅड करी]] २/२३ (४ षटके) | score2 = १४७ (१८.५ षटके) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] ४२ (२४) | wickets2 = [[रोमारियो शेफर्ड]] ५/२० (३) | result = वेस्ट इंडिज ३५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512720.html धावफलक] | venue = [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = [[नितीन मेनन]] (भारत) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[शिमरॉन हेटमायर]] (वेस्ट इंडिज) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]]ने (स्कॉटलंड) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.<ref>{{Cite web |trans-title=वेस्ट इंडिज विरुद्ध स्कॉटलंड LIVE: आयसीसी टी२० विश्वचषक २०२६ - क्रिकेट स्कोअर, रेडिओ आणि व्हिडिओ हायलाइट्स|title=West Indies vs Scotland LIVE: ICC T20 World Cup 2026 - cricket score, radio & video highlights |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/live/c99k0jpyllmt |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |work=बीबीसी स्पोर्ट|language=en-GB}}</ref> * [[टॉम ब्रुस]]ने न्यूझीलंडसाठी १७ टी२० आंतरराष्ट्रीय सामने खेळल्यानंतर स्कॉटलंडसाठी आपला पहिला टी२० आंतरराष्ट्रीय सामना खेळला, आणि पुरुषांच्या टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये दोन आंतरराष्ट्रीय संघांचे प्रतिनिधित्व करणारा तो २४वा क्रिकेटपटू ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/former-new-zealand-international-tom-bruce-switches-to-scotland-1498866 |trans-title=न्यूझीलंडचा माजी आंतरराष्ट्रीय खेळाडू टॉम ब्रूस आता स्कॉटलंडकडून खेळणार.|title=Former New Zealand international Tom Bruce switches to Scotland |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |date=१२ ऑगस्ट २०२५| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[शिमरॉन हेटमायर]]ने (वेस्ट इंडिज) टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासात वेस्ट इंडिजच्या फलंदाजाकडून सर्वात जलद अर्धशतक करण्याचा [[क्रिस गेल]]चा विक्रम मोडला.<ref>{{cite web |url=https://www.etvbharat.com/en/sports/west-indies-vs-scotland-t20-world-cup-2026-shimron-hetmyer-becomes-west-indies-batter-to-hit-fastest-fifty-in-t20-world-cup-enn26020705275 |trans-title=वेस्ट इंडिज विरुद्ध स्कॉटलंड, टी२० विश्वचषक २०२६: शिमरॉन हेटमायरने स्फोटक अर्धशतकासह ख्रिस गेलचा टप्पा पार केला.|title=WI vs SCO, T20 World Cup 2026: Shimron Hetmyer Overtakes Chris Gayle’s Milestone With Explosive Fifty |website=इटीव्ही भारत|date=७ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[जेसन होल्डर]] (वेस्ट इंडिज) आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये १०० बळी घेणारा वेस्ट इंडिजचा पहिला खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/west-indies-all-rounder-jason-holder-achieves-massive-milestone-during-t20-world-cup-win-vs-scotland-10965722 |trans-title=स्कॉटलंडविरुद्धच्या टी-२० विश्वचषक विजयादरम्यान वेस्ट इंडिजचा अष्टपैलू खेळाडू जेसन होल्डरने गाठला एक मोठा टप्पा. |title=West Indies All-Rounder Jason Holder Achieves Massive Milestone During T20 World Cup Win vs Scotland |website=[[एनडीटीव्ही]] |date=७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |archive-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208152526/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/west-indies-all-rounder-jason-holder-achieves-massive-milestone-during-t20-world-cup-win-vs-scotland-10965722 |url-status=dead }}</ref> * [[रोमारियो शेफर्ड]]ने (वेस्ट इंडिज) टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये आपली दुसरी हॅट-ट्रिक आणि पहिले पाच बळी घेतले. ही या स्पर्धेतील पहिली हॅट-ट्रिक आणि टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील एकूण दहावी हॅट-ट्रिक होती.<ref>{{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/romario-shepherd-bags-hattrick-against-scotland-at-t20-world-cup-joins-elite-list-ws-l-9887057.html |trans-title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेत स्कॉटलंडविरुद्ध हॅट्ट्रिक घेत रोमारियो शेफर्डने एलिट यादीत स्थान मिळवले.|title=Romario Shepherd Bags Hattrick Against Scotland At T20 World Cup, Joins Elite List |website=[[न्यूज१८]] |date=७ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match2" /> ---- <section begin="Match5" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ८ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १८४/७ (२० षटके) | runs1 = [[जेकब बेथेल]] ५५ (३५) | wickets1 = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] २/२३ (३ षटके) | score2 = १८०/६ (२० षटके) | runs2 = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ४४ (२९) | wickets2 = [[लियाम डॉसन]] २/२१ (४ षटके) | result = इंग्लंड ४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512723.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[लेस्ली रीफर]] (वेस्ट इंडिज) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[विल जॅक्स]] (इंग्लंड) | toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये इंग्लंड आणि नेपाळ प्रथमच एकमेकांसमोर आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-nepal-5th-match-group-c-1512723/match-preview |trans-title=नेपाळसोबतच्या पहिल्याच सामन्यात इंग्लंड एका अनोळखी परिस्थितीत प्रवेश करत आहे.|title=England enter the unknown in maiden encounter with Nepal |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |date=७ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[शेर मल्ला]] (नेपाळ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. तो आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये पहिल्याच चेंडूवर बळी घेणारा दुसरा नेपाळी खेळाडू आणि एकूण २९वा खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.news18.com/amp/cricket/sher-malla-strikes-1st-ball-on-t20i-debut-after-getting-cap-from-only-other-nepali-to-do-the-same-ws-lno-9888128.html |trans-title=टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पणातच, शेर मल्लाने पहिल्याच चेंडूवर षटकार मारला, आणि विशेष म्हणजे, असे करणारा दुसरा एकमेव नेपाळी खेळाडू असलेल्या व्यक्तीकडूनच त्याला पदार्पणाची कॅप मिळाली होती.|title=Sher Malla Strikes 1st Ball On T20I Debut After Getting Cap From Only Other Nepali To Do The Same |website=[[न्यूज१८]] |date=८ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] (नेपाळ) आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये २,००० धावा करणारा पहिला नेपाळी क्रिकेटपटू ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/53192-dipendra-singh-airee-reaches-major-milestone-during-england-t20-world-cup-clash |trans-title=इंग्लंडविरुद्धच्या टी२० विश्वचषक सामन्यादरम्यान दीपेंद्र सिंग ऐरीने एक मोठा टप्पा गाठला.|title=Dipendra Singh Airee reaches major milestone during England T20 World Cup clash |website=जिओ सुपर|date=८ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील नेपाळची ही सर्वोच्च धावसंख्या होती (१८०).<ref>{{Cite news |last=बर्नटन|first=सायमन|date=८ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=अंतिम षटकात नेपाळचा हल्ला परतवून लावत इंग्लंडने टाळला टी२० विश्वचषकातील अनपेक्षित पराभव . |title=England hold off Nepal charge in final over to avoid T20 World Cup shock |url=https://www.theguardian.com/sport/2026/feb/08/cricket-mens-t20-world-cup-england-nepal-match-report |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|work=[[द गार्डियन]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> }}<section end="Match5" /> ---- <section begin="Match7" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match7}}'''सामना ७''' | date = ९ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|ITA}} | score1 = २०७/४ (२० षटके) | runs1 = जॉर्ज मुन्से ८४ (५४) | wickets1 = अली हसन १/२१ (४ षटके) | score2 = १३४ (१६.४ षटके) | runs2 = बेन मॅनेंटी ५२ (३१) | wickets2 = मायकल लीस्क ४/१७ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ७३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512725.html धावफलक] | venue = [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझीलंड) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = मायकल लीस्क (स्कॉटलंड) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = इटलीने टी२० विश्वचषकात पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/137638/italy-carry-hope-and-curiosity-to-their-cricket-world-cup-debut-t20-world-cup-2026-cricbuzzcom |trans-title=इटली आपल्या क्रिकेट विश्वचषक पदार्पणात आशा आणि उत्सुकता घेऊन जात आहे.|title=Italy carry hope and curiosity to their cricket World Cup debut |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] | access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील स्कॉटलंडची ही आतापर्यंतची सर्वोच्च धावसंख्या आहे (२०७).<ref>{{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/icc-t20-world-cup/scotland-records-highest-team-total-by-an-associate-team-in-t20-world-cups-126020900427_1.html |trans-title=स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेमध्ये सहयोगी संघाने केलेली सर्वोच्च धावसंख्या नोंदवली.|title=Scotland records highest team total by an associate team in T20 World Cups |work=बिझनेस स्टँडर्ड |date=८ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match7" /> ---- <section begin="Match15" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match15}}'''सामना १५''' | date = ११ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = १९६/६ (२० षटके) | runs1 = [[शेरफेन रुदरफोर्ड]] ७६* (४२) | wickets1 = [[आदिल रशीद]] २/१६ (४ षटके) | score2 = १६६ (१९ षटके) | runs2 = [[सॅम कुरन]] ४३* (३०) | wickets2 = [[गुडाकेश मोती]] ३/३३ (४ षटके) | result = वेस्ट इंडिज ३० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512733.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[डॉनोव्हन कॉख]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[शेरफेन रुदरफोर्ड]] (विंडीज) | toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match15" /> ---- <section begin="Match17" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match17}}'''सामना १७''' | date = १२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|ITA}} | score1 = १२३ (१९.३ षटके) | runs1 = [[आरिफ शेख]] २७ (२४) | wickets1 = [[क्रिशन कालुगामागे]] ३/१८ (४ षटके) | score2 = १२४/० (१२.४ षटके) | runs2 = [[अँथनी मोस्का]] ६२* (३२) | wickets2 = | result = इटली १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512735.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[डॉनोव्हन कॉख]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[क्रिशन कालुगामागे]] (इटली) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = टी२० मध्ये इटली आणि नेपाळ पहिल्यांदाच एकमेकांसमोर आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-nepal-17th-match-group-c-1512735/match-preview |trans-title=मजबूत पाठिंब्याने उत्साहित, पौडेलचा नेपाळ इटलीविरुद्ध दोन गुणांच्या शोधात|title=Buoyed by strong support, Paudel's Nepal search for two points against Italy |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |date=११ फेब्रुवारी २०२६| access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * हा इटलीचा पहिलाच विश्वचषक सामना विजय होता.<ref>{{Cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/italy-vs-nepal-t20-world-cup-first-win-wc-cricket-history-stats/article70624094.ece|trans-title=नेपाळला हरवून इटलीने जिंकला पहिला आं.टी२० विश्वचषक सामना|title=Italy beats Nepal to claim first T20 World Cup win|website=स्पोर्टस्टार|date=१२ फेब्रुवारी २०२६|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * विश्वचषक स्पर्धेमध्ये १० गडी राखून हा इटलीचा पहिलाच तर कोणत्याही संघाचा एकूण आठवा विजय होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/every-10-wicket-win-at-t20-world-cups-italy-register-record-maiden-victory|trans-title=पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकात १० गडी राखून विजय: इटलीचा पहिलाच विक्रम|title=Every 10 wicket win at men's T20 World Cups: Italy register record maiden victory|website=विस्डेन|date=१२ फेब्रुवारी २०२६|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match17" /> ---- <section begin="Match23" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match23}}'''सामना २३''' | date = १४ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = १५२ (१९.४ षटके) | runs1 = [[रिची बेरिंग्टन]] ४९ (३२) | wickets1 = [[आदिल रशीद]] ३/३६ (४ षटके) | score2 = १५५/५ (१८.२ षटके) | runs2 = [[टॉम बँटन]] ६३* (४१) | wickets2 = [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] १/१२ (२ षटके | result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512741.html धावफलक] | venue = [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझीलंड) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[टॉम बँटन]] (इंग्लंड) | toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[जोस बटलर]] (इंग्लंड) त्याचा १५०वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला आणि त्याने टी२० मध्ये ४,००० धावा पूर्ण केल्या. * [[जोफ्रा आर्चर]]ने (इंग्लंड) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये ५०वा बळी घेतला. * आंतरराष्ट्रीय टी२० विश्वचषक स्पर्धेत युरोपियन देशाविरुद्ध इंग्लंडचा हा पहिला विजय होता.<ref>{{Cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup-2026-england-beats-scotland-first-win-over-european-countries-eng-vs-sco/article70632177.ece|trans-title=इंग्लंडने स्कॉटलंडला हरवून टी२० विश्वचषकात युरोपीय देशावर पहिला विजय मिळवला|title=England beats Scotland to claim first win over a European country in T20 World Cups|work=स्पोर्टस्टार|date=१४ फेब्रुवारी २०२६|access-date=१५ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match23" /> ---- <section begin="Match25" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match25}}'''सामना २५''' | date = १५ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = १३३/८ (२० षटके) | runs1 = दीपेंद्र सिंग ऐरी ५८ (४७) | wickets1 = जेसन होल्डर ४/२७ (४ षटके) | score2 = १३४/१ (१५.२ षटके) | runs2 = शाई होप ६१* (४४) | wickets2 = नंदन यादव १/२४ (३ षटके) | result = वेस्ट इंडिज ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512743.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इंग्लंड) | motm = जेसन होल्डर (विंडीज) | toss = वेस्ट इंडिजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = ह्या सामन्याच्या निकलामुळे <span style="color:green">वेस्ट इंडीज सुपर ८ फेरीसाठी पात्र</span> तर <span style="color:red">नेपाळ स्पर्धेतून बाद</span>.<ref>{{cite web|title=वेस्ट इंडिजचा नेपाळवर दणदणीत विजय अन् सुपर-८ मध्ये मारली धडक, होल्डर-होप-हेटमायरची उत्कृष्ट कामगिरी|url=https://www.loksatta.com/krida/wi-beat-nep-by-9-wickets-west-indies-qualify-for-super-8-jason-holder-4-wickets-shai-hope-shimron-hetmyer-t20-wc-2026-bdg-99-5716099/|date=१५ फेब्रुवारी २०२६|access-date=१५ फेब्रुवारी २०२६|work=लोकसत्ता}}</ref> }}<section end="Match25" /> ---- <section begin="Match29" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match29}}'''सामना २९''' | date = १६ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|ITA}} | score1 = २०२/७ (२० षटके) | runs1 = [[विल जॅक्स]] ५३* (२२) | wickets1 = [[क्रिशन कालुगामागे]] २/४१ (४ षटके) | score2 = १७८ (२० षटके) | runs2 = [[बेन मॅनेंटी]] ६० (२५) | wickets2 = [[जेमी ओव्हरटन]] ३/१८ (४ षटके) | result = इंग्लंड २४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512747.html धावफलक] | venue = [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझीलंड) आणि [[डॉनोव्हन कॉख]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[विल जॅक्स]] (इंग्लंड) | toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = टी२० मध्ये इंग्लंड आणि इटली पहिल्यांदाच आमनेसामने आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-italy-29th-match-group-c-1512747/match-preview |title=T20 World Cup 2026, ENG vs ITA 29th Match, Group C Match Preview - England face unexpected test of nerve in Italy showdown |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६, इंग्लंड विरुद्ध इटली २९ वा सामना, गट क सामना पूर्वावलोकन - इटलीच्या संघर्षात इंग्लंडला अनपेक्षितपणे धैर्याची परीक्षा पाहावी लागली |date=१५ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:green">इंग्लंड सुपर ८ साठी पात्र</span> तर <span style="color:red">इटली आणि स्कॉटलंड स्पर्धेतून बाद</span>.<ref>{{cite web |title=T20 World Cup: England qualify for Super 8s after nervous victory over Italy in Kolkata, with Scotland now eliminated |trans-title=टी२० विश्वचषक: कोलकातामध्ये इटलीविरुद्धच्या चिंताग्रस्त विजयानंतर इंग्लंड सुपर ८ साठी पात्र, स्कॉटलंड स्पर्धेतून बाहेर|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13508180/t20-world-cup-england-qualify-for-super-8s-after-nervous-victory-over-italy-in-kolkata-with-scotland-now-eliminated |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६|website=[[स्काय स्पोर्ट्स]] |language=en}}</ref> }}<section end="Match29" /> ---- <section begin="Match33" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match33}}'''सामना ३३''' | date = १७ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १७०/७ (२० षटके) | runs1 = [[मायकेल जोन्स]] ७१ (४५) | wickets1 = [[सोमपाल कामी]] ३/२५ (४ षटके) | score2 = १७१/३ (१९.२ षटके) | runs2 = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ५०[[नाबाद|*]] (२३) | wickets2 = [[मायकेल लीस्क]] ३/३० (४ षटके) | result = नेपाळ ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512751.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[के.एन. अनंतपद्मनाभन]] (भारत) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इंग्लंड) | motm = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match33" /> ---- <section begin="Match37" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match37}}'''सामना ३७''' | date = १९ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|ITA}} | score1 = १६५/६ (२० षटके) | runs1 = [[शई होप]] ७५ (४६) | wickets1 = [[क्रिशन कालुगामागे]] २/२५ (४ षटके) | score2 = १२३ (१८ षटके) | runs2 = [[बेन मॅनेंटी]] २६ (२१) | wickets2 = [[शमार जोसेफ]] ४/३० (४ षटके) | result = वेस्ट इंडिज ४२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512755.html धावफलक] | venue = [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = एड्रियन होल्डस्टॉक (दक्षिण आफ्रिका) आणि लँग्टन रुसेरे (झिम्बाब्वे) | motm = [[शई होप]] (विंडीज) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = वेस्ट इंडीजच्या [[जेसन होल्डर]]चा हा ३०० आंतरराष्ट्रीय सामना होता.<ref>{{Cite web|trans-title=होल्डरच्या ३०० व्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यात इटलीने वेस्ट इंडीजला फलंदाजीसाठी आमंत्रित केले|title=Italy ask West Indies to bat in Holder's 300th international game|url=https://www.espn.in/cricket/story/_/id/47972840/t20-world-cup-2026-ita-vs-wi-italy-ask-west-indies-bat-jason-holder-300th-international-game|work=[[ईएसपीएन]]|date=१९ फेब्रुवारी २०२६|access-date=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match37" /> ===गट ड=== <section begin=GroupD /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="10px" | स्थान ! width="150px" | संघ ! width="25px" | {{abbr|सा|सामने}} ! width="25px" | {{abbr|वि|विजय}} ! width="25px" | {{abbr|प|पराभव}} ! width="25px" | {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! width="25px" | गुण ! width="50px" | {{abbr|धा|निव्वळ धावगती}} ! width="125px" | पात्रता |- style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|SA}} || ४ || ४ || ० || ० || '''८''' || १.९४३ || rowspan=2 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक#सुपर ८|सुपर ८ फेरी]]साठी पात्र |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Cr|NZ}} || ४ || ३ || १ || ० || '''६''' || १.२२७ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Cr|AFG|२०१३}} || ४ || २ || २ || ० || '''४''' || ०.८८९ || rowspan=3 | बाद |- | ४ || style="text-align:left" | {{nobr|{{Cr|UAE}}}} || ४ || १ || ३ || ० || '''२''' || −१.३६४ |- | ५ || style="text-align:left" | {{Cr|CAN}} || ४ || ० || ४ || ० || '''०''' || −१.८५६ |} <small>स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref name="t20wc26-pt"/><br> वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती; ४) बरोबरी झालेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेआधीची [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आं.टी२० क्रमवारी]]</small><br> <section end=GroupD /> ---- <section begin="Match4" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = ८ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = १८२/६ (२० षटके) | runs1 = [[गुल्बदीन नाइब]] ६३ (३५) | wickets1 = [[लॉकी फर्ग्युसन]] २/४० (४ षटके) | score2 = १८३/५ (१७.५ षटके) | runs2 = [[टिम सिफर्ट]] ६५ (४२) | wickets2 = [[मुजीब उर रहमान]] २/३१ (४ षटके) | result = न्यूझीलंड ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512722.html धावफलक] | venue = [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] | umpires = [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इंग्लंड) | motm = [[टिम सिफर्ट]] (न्यूझीलंड) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[गुल्बदीन नाइब]] (अफगाणिस्तान) ने टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये आपले १,००० वे धावा पूर्ण केले.<ref>{{Cite web |trans-title=न्यूझीलंडविरुद्धच्या टी२० विश्वचषक सामन्यादरम्यान गुल्बदीन नाइबने गाठला एक मोठा टप्पा.|title=Gulbadin Naib achieves major landmark during T20 World Cup clash against New Zealand |url=https://www.geosuper.tv/latest/53170-gulbadin-naib-achieves-major-landmark-during-t20-world-cup-clash-against-new-zealand |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |website=जिओ सुपर|language=en-US}}</ref> * टिम सेफर्ट (न्यूझीलंड) ने टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये आपले २,००० वे धावा पूर्ण केले.<ref>{{Cite news |date=८ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=टी२० विश्वचषक: टिम सेफर्ट ठरला २,००० आंतरराष्ट्रीय टी२० धावा पूर्ण करणारा न्यूझीलंडचा पाचवा फलंदाज.|title=T20 World Cup: Tim Seifert becomes fifth New Zealand batter to reach 2,000 T20I runs |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/t20-world-cup-tim-seifert-becomes-fifth-new-zealand-batter-to-reach-2000-t20i-runs/articleshow/128068996.cms?from=mdr |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]] |issn=0013-0389}}</ref> * टी२० विश्वचषकामध्ये न्यूझीलंडने केलेली ही सर्वात मोठी धावसंख्या होती.<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/new-zealand-beat-afghanistan-t20-world-cup-highest-chase-spin-test-2864978-2026-02-08 |trans-title=चेन्नईमध्ये अफगाणिस्तानच्या फिरकी गोलंदाजीच्या आव्हानावर मात करून न्यूझीलंडने सुरुवातीलाच आपली छाप पाडली.|title=New Zealand pass Afghanistan spin test in Chennai to lay down early marker |work=[[इंडिया टुडे]] |date=८ फेब्रुवारी २०२६| access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match4" /> ---- <section begin="Match9" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match9}}'''सामना ९''' | date = ९ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २१३/४ (२० षटके) | runs1 = [[एडन मार्करम]] ५९ (३२) | wickets1 = [[अंश पटेल]] ३/३१ (४ षटकषटके | score2 = १५६/८ (२० षटके) | runs2 = [[नवनीत धालीवाल]] ६४ (४९) | wickets2 = [[लुंगी न्गिदी]] ४/३१ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ५७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512727.html धावफलक] | venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) आणि [[नितीन मेनन]] (भारत) | motm = [[लुंगी न्गिदी]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि कॅनडा पहिल्यांदाच आमनेसामने आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/canada-vs-south-africa-9th-match-group-d-1512727/match-preview |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध कॅनडाला लवकर धडाक्यात विजय मिळवायचा आहे.|title=Canada look for early splash against favourites South Africa |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |date=८ फेब्रुवारी २०२६| access-date=१० फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match9" /> ---- <section begin="Match11" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match11}}'''सामना ११''' | date = १० फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = १७३/६ (२० षटके) | runs1 = [[मुहम्मद वसीम]] ६६* (४५) | wickets1 = [[मॅट हेन्री]] २/३७ (४ षटके) | score2 = १७५/० (१५.२ षटके) | runs2 = [[टिम सिफर्ट]] ८९* (४२) | wickets2 = | result = न्यूझीलंड १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512729.html धावफलक] | venue = [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] | umpires = [[पॉल रायफेल]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[रोलंड ब्लॅक]] (आयर्लंड) | motm = [[टिम सिफर्ट]] (न्यूझीलंड ) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = मुहम्मद वसीम आणि अलिशान शराफू यांची १०२ धावांची भागीदारी ही टी२० विश्वचषकात यूएईकडून कोणत्याही विकेटसाठीची सर्वोच्च भागीदारी आहे. * टी२० विश्वचषकात ही यूएईची सर्वात मोठी धावसंख्या होती (१७३).<ref name="UaeNzEspn">{{cite web |last=मुथू|first=अलागप्पन|date=१० फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=सिफर्ट, ॲलनच्या अर्धशतकांमुळे न्यूझीलंडचा युएईविरुद्ध विक्रमी विजय.|title=Seifert, Allen fifties help New Zealand gallop to record-breaking win against UAE |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/new-zealand-vs-united-arab-emirates-11th-match-group-d-1512729/match-report |publisher=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=११ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[टिम सिफर्ट]] आणि [[फिन ॲलन]] (न्यूझीलंड) दोघांनीही टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये १०० वा षटकार मारला.<ref>{{cite web |last=Bandarupalli |first=Sampath |date=१० फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आकडेवारी – अ‍ॅलन सर्वात जलद ५००० टी२० धावा करणारा खेळाडू|title=Stats – Allen the fastest to 5000 T20 runs |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-tim-seifert-and-finn-allen-s-smash-records-from-the-top-1523308 |publisher=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=११ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[टिम सिफर्ट]] आणि [[फिन ॲलन]] यांची १७५ धावांची भागीदारी ही टी२० विश्वचषकात आतापर्यंतची सर्वोच्च भागीदारी होती.<ref name="UaeNzEspn" /> * न्यूझीलंडचा १० गडी राखून, आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये चौथा आणि तर टी२० विश्वचषकात एकूण सातवा विजय होता. }}<section end="Match11" /> ---- <section begin="Match13" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match13}}'''सामना १३''' | date = ११ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = १८७/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन रिकलटन]] ६१ (२८) | wickets1 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ३/४१ (४ षटके) | score2 = १८७ (१९.४ षटके) | runs2 = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ८४ (४२) | wickets2 = [[लुंगी न्गिदी]] ३/२६ (४ षटके) | result = सामना बरोबरी (दक्षिण आफ्रिका २ऱ्या [[सुपर ओव्हर]]मध्ये विजयी) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512731.html धावफलक] | venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) आणि [[शारफुदौला]] (बां) | motm = [[लुंगी न्गिदी]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = सुपर ओव्हर: अफगाणिस्तान १७/०, दक्षिण आफ्रिका १७/१. * दुसरी सुपर ओव्हर: दक्षिण आफ्रिका २३/०, अफगाणिस्तान १९/२.<ref>{{Cite web|url=https://www.khelwire.com/articles/sa-vs-afg-produces-first-ever-double-super-over-in-t20-wc-history|trans-title=टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासात दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध अफगाणिस्तान सामन्यात पहिल्यांदाच दुहेरी सुपर ओव्हर झाली.|title=SA vs AFG produces first-ever double super over in T20 WC history|website=खेलवायर|date=११ फेब्रुवारी २०२६|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match13" /> ---- <section begin="Match20" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match20}}'''सामना २०''' | date = १३ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = १५०/७ (२० षटके) | runs1 = [[हर्ष ठाकर]] ५० (४१) | wickets1 = [[जुनैद सिद्दिकी]] ५/३५ (४ षटके) | score2 = १५१/५ (१९.४ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] ७४* (५३) | wickets2 = [[साद बिन जफर]] ३/१४ (४ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512738.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] | umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[जुनैद सिद्दीकी]] (युएई) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये युएईच्या [[जुनैद सिद्दिकी]]चे हे पहिलेच तर टी२० विश्वचषकातील एकूण १४वे [[पंचबळी|बळींचे पंचक]] होते.<ref>{{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/junaid-siddique-s-five-for-in-t20-world-cup-puts-him-in-elite-list-2026-02-13-1030178 |trans-title=टी२० विश्वचषकात जुनैद सिद्दीकीच्या पाच बळींमुळे तो एलिट यादीत सामील.|title=Junaid Siddique's five-for in T20 World Cup puts him in elite list |work=[[इंडिया टीव्ही]] |date=१३ फेब्रुवारी २०२६| access-date=१४ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match20"/> ---- <section begin="Match24" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match24}}'''सामना २४''' | date = १४ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १७५/७ (२० षटके) | runs1 = [[मार्क चॅपमन]] ४८ (२६) | wickets1 = [[मार्को यान्सिन]] ४/४० (४ षटके) | score2 = १७८/३ (१७.१ षटके) | runs2 = [[एडन मार्करम]] ८६* (४४) | wickets2 = [[रचिन रवींद्र]] १/९ (१ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512742.html धावफलक] | venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | umpires = [[रोलँड ब्लॅक]] (आयर्लंड) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[मार्को यान्सिन]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[क्विंटन डी कॉक]]ने (दक्षिण आफ्रिका) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील ३,००० धावा पूर्ण केल्या. * [[एडन मार्करम]]ने टी२० विश्वचषक स्पर्धेत दक्षिण आफ्रिकेसाठी सर्वात जलद अर्धशतक (१९ चेंडू) झळकावले आणि [[रोहित शर्मा]] आणि [[दासुन शनाका]] यांच्यासोबत टी२० विश्वचषक स्पर्धेत कर्णधार म्हणून सर्वात जलद अर्धशतक झळकावले.<ref>{{cite news |work=[[न्यूज१८]] |trans-title=एडन मार्करमने टी-२० विश्वचषकात कर्णधार म्हणून सर्वात जलद ५० धावा करण्याच्या रोहित शर्माच्या विक्रमाशी बरोबरी केली.|title=Aiden Markram Equals Rohit Sharma's Record Of Fastest 50 By A Captain In T20 World Cup |access-date=१५ फेब्रुवारी २०२६|date=१४ फेब्रुवारी २०२६ |url=https://www.news18.com/cricket/aiden-markram-equals-rohit-sharmas-record-of-fastest-50-by-a-captain-in-t20-world-cup-9904296.html}}</ref> }}<section end="Match24" /> ---- <section begin="Match28" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match28}}'''सामना २८''' | date = १६ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = १६०/९ (२० षटके) | runs1 = [[सोहेब खान]] ६८ (४८) | wickets1 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ४/१५ (४ षटके) | score2 = १६२/५ (१९.२ षटके) | runs2 = [[इब्राहिम झद्रान]] ५३ (४१) | wickets2 = [[जुनैद सिद्दिकी]] २/२३ (३.२ षटके) | result = अफगाणिस्तान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512746.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आयर्लंड) आणि [[लेस्ली रीफर]] (विंडीज) | motm = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (अफगाणिस्तान) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[रशीद खान]]ने (अफगाणिस्तान) टी२० स्वरूपात ७०० वा बळी घेतला, हा टप्पा गाठणारा तो पहिला क्रिकेटपटू आहे.<ref>{{cite web |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |title=Rashid becomes first to 700 wickets in T20 cricket|trans-title=रशीद ठरला टी२० क्रिकेटमध्ये ७०० बळी घेणारा पहिला खेळाडू |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-afghanistan-bowler-rashid-khan-picks-up-record-700th-wicket-in-t20-cricket-1523411 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:green">दक्षिण आफ्रिका सुपर ८ साठी पात्र</span>.<ref>{{cite news|title=South Africa into Super Eights without playing as Afghanistan beat UAE|trans-title=दक्षिण आफ्रिका न खेळता सुपर ८ मध्ये पोहोचला कारण अफगाणिस्तानने युएईला हरवले. |url=https://www.thedailystar.net/sports/sports-special/t20-world-cup-2026/news/south-africa-super-eights-without-playing-afghanistan-beat-uae-4107421 |work=द डेली स्टार|access-date=१६ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }}<section end="Match28" /> ---- <section begin="Match31" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match31}}'''सामना ३१''' | date = १७ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = १७३/४ (२० षटके) | runs1 = [[युवराज समरा]] ११० (६५) | wickets1 = [[जेकब डफी]] १/२५ (४ षटके) | score2 = १७६/२ (१५.१ षटके) | runs2 = [[ग्लेन फिलिप्स]] ७६* (३६) | wickets2 = [[साद बिन जफर]] १/२९ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512749.html धावफलक] | venue = [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) आणि [[शारफुदौला]] (बां) | motm = [[ग्लेन फिलिप्स]] (न्यूझीलंड) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = टी२० मध्ये कॅनडा आणि न्यूझीलंड पहिल्यांदाच आमनेसामने आले.<ref>{{cite news |trans-title=सोमवारी चेन्नई येथे टी२० मध्ये न्यूझीलंड आणि कॅनडा पहिल्यांदाच एकमेकांसमोर येतील |title=New Zealand and Canada will face each other for the first time in T20Is in Chennai on Monday|url=https://www.business-standard.com/cricket/icc-t20-world-cup/t20-world-cup-2026-nz-vs-can-pitch-report-and-ma-chidambaram-stadium-stats-126021600720_1.html |work=बिझनेस स्टँडर्ड |access-date=१७ फेब्रुवारी 2026}}</ref> * युवराज समरा आणि दिलप्रीत बाजवा यांची ११६ धावांची भागीदारी ही टी२० विश्वचषकात कॅनडाकडून कोणत्याही विकेटसाठीची सर्वोच्च भागीदारी आहे.<ref>{{cite web |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषकामधील शतकांची यादी: पथुम निस्सांका, युवराज समरा हेडलाईन्समध्ये |title=List of Centuries in T20 World Cup 2026: Pathum Nissanka, Yuvraj Samra Make Headlines|url=https://www.latestly.com/sports/cricket/list-of-centuries-in-t20-world-cup-2026-7317440.html |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |website=latestly.com}}</ref> * युवराज समरा टी२० विश्वचषकात शतक करणारा पहिला कॅनेडियन खेळाडू आणि असोसिएट देशाचा पहिला खेळाडू ठरला.<ref>{{Cite web |trans-title=आणखी एका युवराजने विश्वचषकात केले राज्य - कॅनडाच्या युवराज समराने ठोकले ५८ चेंडूत विक्रमी शतक |title=Another Yuvraj Rules the World Cup - Canada's Yuvraj Samra Humiliates New Zealand with a Record-Breaking 58-Ball Ton |url=https://www.iccccricketschedule.com/another-yuvraj-rules-the-world-cup-canada-s-yuvraj-samra-humiliates-new-zealand-with-a-record-breaking-58-ball-ton |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |website=iccccricketschedule.com }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Yuvraj Samra becomes first player from Associate nation to score a T20 World Cup hundred, reaches three figures vs New Zealand |trans-title=युवराज समरा टी२० विश्वचषकात शतक करणारा असोसिएट राष्ट्राचा पहिला खेळाडू बनला, न्यूझीलंडविरुद्ध गाठली तीन अंकी धावसंख्या | url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/yuvraj-samra-associate-first-century-vs-new-zealand/article70641893.ece | access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ | website=sportstar.thehindu.com}}</ref> * युवराज समरा पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासात शतक करणारा सर्वात तरुण खेळाडू आणि २०२६ च्या पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकात शतक करणारा दुसरा खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |title=Canada’s 19-year-old Yuvraj makes history with 58-ball T20 World Cup century vs New Zealand |trans-title=कॅनडाचा १९ वर्षीय युवराजने रचला इतिहास न्यूझीलंड विरुद्ध टी२० विश्वचषक सामन्यात केले ५८ चेंडूत शतक |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/yuvraj-samra-century-canada-new-zealand-t20-world-cup-youngest-10536205 |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Samra becomes second centurion of T20 World Cup 2026, leads Canada's to 173-4 |trans-title=समरा टी२० विश्वचषक २०२६ चा दुसरा शतकवीर बनला, कॅनडाच्या संघाला नेले ४ बाद १७३ धावांनी आघाडीवर |url=https://dunyanews.tv/en/Cricket/935882-samra-becomes-second-centurion-of-t20-world-cup-2026-leads-canadas |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[दुनिया बातम्या]]}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:red">कॅनडा स्पर्धेतून बाद</span> तर <span style="color:green">न्यूझीलंड सुपर ८ साठी पात्र</span>.<ref>{{cite web |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |title=NZ vs CAN HIGHLIGHTS, T20 World Cup 2026: New Zealand beats Canada by eight wickets, qualifies for Super Eights stage|trans-title=NZ विरुद्ध CAN ठळक मुद्दे, T20 विश्वचषक २०२६: न्यूझीलंडने कॅनडाला आठ गडी राखून हरवले, सुपर ८ टप्प्यासाठी मिळवली पात्रता |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/new-zealand-vs-canada-live-score-t20-world-cup-2026-nz-v-can-scorecard-match-centre-highlights-real-time-updates/article70641535.ece |website=स्पोर्टस्टार}}</ref> }}<section end="Match31" /> ---- <section begin="Match34" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match34}}'''सामना ३४''' | date = १८ फेब्रुवारी २०२६ | time = {{UTZ|११:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १२२/६ (२० षटके) | runs1 = [[आलिशान शराफु]] ४५ (३८) | wickets1 = [[कॉर्बिन बॉश]] ३/१२ (४ षटके) | score2 = १२३/४ (१३.२ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ३६ (२५) | wickets2 = मुहम्मद अरफान १/१६ (२ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512752.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] | umpires = [[लेस्ली रीफर]] (विंडीज) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[कॉर्बिन बॉश]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match34" /> ---- <section begin="Match39" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match39}}'''सामना ३९''' | date = १९ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २००/४ (२० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ९५* (५६) | wickets1 = [[जसकरण सिंग]] ३/५२ (४ षटके) | score2 = ११८/८ (२० षटके) | runs2 = [[हर्ष ठाकर]] ३० (२४) | wickets2 = [[मोहम्मद नबी]] ४/७ (४ षटके) | result = अफगाणिस्तान ८२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512757.html धावफलक] | venue = [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] | umpires = [[नितीन मेनन]] (भारत) आणि [[गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[इब्राहिम झद्रान]] (अफगाणिस्तान) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match39" /> == सुपर ८ == गट अ ते ड मधील अव्वल दोन संघ सुपर ८ फेरीमध्ये पोहोचतील, जिथे त्यांची प्रत्येकी चार संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागणी केली जाईल. सुपर ८ फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर संघांशी साखळी पद्धतीने खेळेल आणि प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील.<ref name="Format"/> गट फेरीतील कोणतेही गुण सुपर ८ फेरीमध्ये पुढे नेले जाणार नाहीत. स्पर्धेपूर्वी, त्यावेळच्या आं.टी२० क्रमवारीनुसार आठ संघांना सुपर ८ फेरीसाठी मानांकन देण्यात आले. गट १ मध्ये ऑस्ट्रेलिया, भारत, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज; गट २ मध्ये इंग्लंड, न्यू झीलंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका ह्यांचा समावेश करण्यात आला.<ref name="Schedule1"/><ref name="Schedule2"/> {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" width=50% | पात्रता ! colspan="2" width=50% | सुपर ८ फेरी |- ! width=25% | गट १ ! width=25% | गट २ |- | rowspan="4" width=40% | {{nowrap|गट फेरीमधून अग्रेसर}}<br/><small>(प्रत्येक गटातील २ अव्वल संघ)</small> | {{center|'''अ'''}} || {{Cr|IND}} || {{Cr|PAK}} |- | {{center|'''ब'''}} || {{Cr|ZIM}} || {{Cr|SRI}} |- | {{center|'''क'''}} || {{Cr|WIN}} || {{Cr|ENG}} |- | {{center|'''ड'''}} || {{Cr|SA}} || {{Cr|NZL}} |} === गट १ === <section begin=Group1 /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="10px" | स्थान ! width="150px" | संघ ! width="25px" | {{abbr|सा|सामने}} ! width="25px" | {{abbr|वि|विजय}} ! width="25px" | {{abbr|प|पराभव}} ! width="25px" | {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! width="25px" | गुण ! width="50px" | {{abbr|धा|निव्वळ धावगती}} ! width="125px" | पात्रता |- style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{nobr|{{Cr|SA}}}}|| ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || २.२५९|| rowspan=2 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक#बाद फेरी|बाद फेरी]]साठी पात्र |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Cr|IND}} '''(य)'''|| ३ || २ || १ || ० || '''४''' || ०.१०६ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Cr|WIN}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || ०.९९३ |- | ४ || style="text-align:left" | {{Cr|ZIM}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.४१५ |} <small> स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref name="t20wc26-pt"/><br> वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती; ४) बरोबरी झालेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेच्या आधी [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]</small><br> <section end=Group1 /> ---- <section begin="Match43" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match43}}'''सामना ४३''' | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|SA}} | team2 = {{Cr|IND}} | score1 = १८७/७ (२० षटके) | runs1 = [[डेव्हिड मिलर]] ६३ (३५) | wickets1 = [[जसप्रीत बुमराह]] ३/१५ (४ षटके) | score2 = १११ (१८.५ षटके) | runs2 = [[शिवम दुबे]] ४२ (३७) | wickets2 = [[मार्को यान्सिन]] ४/२२ (३.५ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html धावफलक] | venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | umpires = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझीलंड) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इंग्लंड) | motm = [[डेव्हिड मिलर]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = दक्षिण आफ्रिकेने टी२० विश्वचषकात भारताची १२ सामन्यांची विजयाची मालिका मोडली.<ref>{{cite web |access-date=२३ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=अहमदाबाद हृदयद्रावक २.०: दक्षिण आफ्रिकेने भारताला पुन्हा जमिनीवर आणले, सुपर ८ मध्ये केला मोठा पराभव|title=Ahmedabad heartbreak 2.0: SA bring India back to earth, hand massive Super 8 loss |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ind-vs-sa-t20-world-cup-super-8-miller-jansen-south-africa-beat-india-ahmedabad-2872626-2026-02-22 |website=इंडिया टुडे}}</ref> }}<section end="Match43" /> ---- <section begin="Match44" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match44}}'''सामना ४४''' | date = २३ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|WIN}} | team2 = {{Cr|ZIM}} | score1 = २५४/६ (२० षटके) | runs1 = [[शिमरॉन हेटमायर]] ८५ (३४) | wickets1 = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] २/४२ (४ षटके) | score2 = १४७ (१७.४ षटके) | runs2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] ४३ (२१) | wickets2 = [[गुडाकेश मोती]] ४/२८ (४ षटके) | result = वेस्ट इंडिज १०७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512762.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इंग्लंड) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) | motm = [[शिमरॉन हेटमायर]] (विंडीज) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[शिमरॉन हेटमायर]]ने टी२० मध्ये वेस्ट इंडिजसाठी सर्वात जलद अर्धशतक (१९ चेंडू) केले.<ref>{{cite web|url=https://news18marathi.com/sport/t20-world-cup-shimron-hetmyer-storm-at-wankhede-stadium-scored-fastest-half-century-for-west-indies-1626292.html|title=T20 World Cup : 6,6,6,6,6,6,6... वानखेडेवर हेटमायरचं वादळ, 250 च्या स्ट्राईक रेटने झिम्बाब्वेची धुळधाण|work=न्यूज१८|access-date=२४ फेब्रुवारी २०२६}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * वेस्ट इंडिजची २५४/६ हा टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील दुसरी सर्वोच्च धावसंख्या होती. * [[ब्रॅड एव्हान्स]] आणि [[रिचर्ड नगारावा]] (झिम्बाब्वे) यांनी टी२० विश्वचषकात १० व्या विकेटसाठी सर्वोच्च भागीदारी नोंदवली. }}<section end="Match44" /> ---- <section begin="Match47" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match47}}'''सामना ४७''' | date = २६ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|WIN}} | team2 = {{Cr|SA}} | score1 = १७६/८ (२० षटक) | runs1 = [[रोमारियो शेफर्ड]] ५२* (३७) | wickets1 = [[लुंगी न्गिदी]] ३/३० (४ षटक) | score2 = १७७/१ (१६.१ षटक) | runs2 = [[एडन मार्करम]] ८२* (४६) | wickets2 = [[रॉस्टन चेझ]] १/४६ (४ षटक) | result = दक्षिण आफ्रिका ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512765.html धावफलक] | venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | umpires = [[कुमार धर्मसेना]] (श्रीलंका) आणि [[शारफुदौला]] (बां) | motm = [[एडन मार्करम]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[जेसन होल्डर]] आणि [[रोमारियो शेफर्ड]] (विंडीज) यांनी टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील ८व्या गड्यासाठी सर्वाधिक भागीदारी नोंदवली. }}<section end="Match47" /> ---- <section begin="Match48" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match48}}'''सामना ४८''' | date = २६ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|IND}} | team2 = {{Cr|ZIM}} | score1 = २५६/४ (२० षटक) | runs1 = [[अभिषेक शर्मा]] ५५ (३०) | wickets1 = [[सिकंदर रझा]] १/२९ (३ षटक) | score2 = १८४/६ (२० षटक) | runs2 = [[ब्रायन बेनेट]] ९७[[नाबाद|*]] (५९) | wickets2 = [[अर्शदीप सिंग]] ३/२४ (४ षटक) | result = भारत ७२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html धावफलक] | venue = [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] | umpires = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इंग्लंड) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इंग्लंड) | motm = [[हार्दिक पंड्या]] (भारत) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[सूर्यकुमार यादव]]च्या (भारत) ४,००० आंतरराष्ट्रीय धावा पूर्ण.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/india-vs-zimbabwe-super-8-t20-match-live-cricket-updates-online-from-ma-chidambaram-stadium-chennai-1031807|trans-title=IND विरुद्ध ZIM लाईव्ह क्रिकेट स्कोअर: हार्दिक पंड्या महत्त्वाचा, चेन्नईमध्ये भारताचे चार गडी बाद|title=IND vs ZIM Live cricket score: Hardik Pandya key, India four down in Chennai|work=[[इंडिया टीव्ही]]|date=२६ फेब्रुवारी २०२६|access-date=२७ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * भारताने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आतापर्यंतची दुसरी सर्वोच्च धावसंख्या नोंदवली.<ref>{{cite web |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=IND विरुद्ध ZIM: भारताने ह्या टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील सर्वाधिक धावसंख्या नोंदवली, स्पर्धेच्या इतिहासातील दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वोत्तम धावसंख्या|title=IND vs ZIM: India records its highest score in T20 World Cups, second best total in tournament history |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-highest-total-t20-world-cup-record-ind-vs-zim-stats/article70680591.ece |website=स्पोर्टस्टार}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:green">दक्षिण आफ्रिका उपांत्य फेरीसाठी पात्र</span> तर <span style="color:red">झिम्बाब्वे संघ स्पर्धेतून बाद</span>.<ref>{{cite web |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक: झिम्बाब्वेला हरवून भारत उपांत्य फेरीच्या शर्यतीत कायम, दक्षिण आफ्रिकेचे बाद फेरीतील स्थान निश्चित|title=T20 World Cup: India stay in semi-final hunt after beating Zimbabwe with South Africa's knockout place confirmed |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13512576/t20-world-cup-india-stay-in-semi-final-hunt-after-beating-zimbabwe-with-south-africas-knockout-place-confirmed |website=स्काय स्पोर्ट्स}}</ref> }}<section end="Match48" /> ---- <section begin="Match51" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match51}}'''सामना ५१''' | date = १ मार्च २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|ZIM}} | team2 = {{Cr|SA}} | score1 = १५३/७ (२० षटके) | runs1 = [[सिकंदर रझा]] ७३ (४३) | wickets1 = [[क्वेना मफाका]] २/२१ (४ षटके) | score2 = १५४/५ (१७.५ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ४२ (१८) | wickets2 = [[सिकंदर रझा]] ३/२९ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ५ विकेट्सने विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512769.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] | umpires = [[कुमार धर्मसेना]] (श्रीलंका) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इंग्लंड) | motm = [[सिकंदर रझा]] (झिम्बाब्वे) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[लुंगी न्गिदी]]ने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील ९०वा बळी घेतला आणि तो दक्षिण आफ्रिकेसाठी आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये आतापर्यंतचा सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज ठरला. हा विक्रम यापूर्वी [[तबरेझ शम्सी]] याच्या नावावर होता. }}<section end="Match51" /> ---- <section begin="Match52" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match52}}'''सामना ५२''' | date = १ मार्च २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|WIN}} | team2 = {{Cr|IND}} | score1 = १९५/४ (२० षटके) | runs1 = [[रॉस्टन चेझ]] ४० (२५) | wickets1 = [[जसप्रीत बुमराह]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १९९/५ (१९.२ षटके) | runs2 = [[संजू सॅमसन]] ९७[[नाबाद|*]] (५०) | wickets2 = [[जेसन होल्डर]] २/३८ (४ षटके) | result = भारत ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html धावफलक] | venue = [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझीलंड) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इंग्लंड) | motm = [[संजू सॅमसन]] (भारत) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:green">भारत उपांत्य फेरीसाठी पात्र</span> तर <span style="color:red">वेस्ट इंडीज स्पर्धेतून बाद</span> .<ref>{{cite web |access-date=२ मार्च २०२६ |trans-title=भारत विरुद्ध वेस्ट इंडीज, टी२० विश्वचषक २०२६: वेस्ट इंडिजला हरवून भारत उपांत्य फेरीत दाखल|title=IND vs WI, T20 World Cup 2026: India qualifies for semifinals after beating West Indies |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ind-vs-wi-india-west-indies-report-t20-world-cup-2026-summary-highlights-result-score-update/article70691326.ece |website=स्पोर्टस्टार}}</ref> * टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील भारताचा हा धावांचा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग होता.<ref>{{cite web |access-date=२ मार्च २०२६ |trans-title=|title=टी२० विश्वचषक इतिहासातील सर्वाधिक धावांचा यशस्वी पाठलाग: वेस्ट इंडिजविरुद्ध भारताचा १९६ धावांचा डाव तिसऱ्या क्रमांकावर; संपूर्ण यादी तपासा|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/full-list-highest-successful-run-chases-t20-world-cup-india-196-vs-west-indies-10559955/ |website=द इंडियन एक्सप्रेस }}</ref> }}<section end="Match52" /> === गट २ === <section begin=Group2 /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="10px" | स्थान ! width="150px" | संघ ! width="25px" | {{abbr|सा|सामने}} ! width="25px" | {{abbr|वि|विजय}} ! width="25px" | {{abbr|प|पराभव}} ! width="25px" | {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! width="25px" | गुण ! width="50px" | {{abbr|धा|निव्वळ धावगती}} ! width="125px" | पात्रता |- style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|ENG}} || ३ || ३ || ० || ०|| '''६''' || १.०९६ || rowspan=2 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक#बाद फेरी|बाद फेरी]]साठी पात्र |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Cr|NZL}} || ३ || १ || १ || १ || '''३''' || १.३९० |- | ३ || style="text-align:left" | {{Cr|PAK}} || ३ || १ || १ || १ || '''१''' || −०.१२३ |- | ४ || style="text-align:left" | {{Cr|SRI}} '''(य'''|| ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −१.९५० |} <small>स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref name="t20wc26-pt"/><br> वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती; ४) बरोबरी झालेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेच्या आधी [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]</small><br> <section end=Group2 /> ---- <section begin="Match41" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match41}}'''सामना ४१''' | date = २१ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|PAK}} | team2 = {{Cr|NZL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = अनिर्णित | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512759.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[पॉल रायफेल]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. | notes = हा न्यूझीलंड आणि पाकिस्तान दरम्यानचा ५०वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता. }}<section end="Match41" /> ---- <section begin="Match42" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match42}}'''सामना ४२''' | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = y | time = {{UTZ|१५:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|ENG}} | team2 = {{Cr|SRI}} | score1 = १४६/९ (२० षटके) | runs1 = [[फिल सॉल्ट]] ६२ (४०) | wickets1 = [[दुनिथ वेल्लालागे]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = ९५ (१६.४ षटके) | runs2 = [[दासुन शनाका]] ३० (२४) | wickets2 = [[विल जॅक्स]] ३/२२ (४ षटके) | result = इंग्लंड ५१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512760.html धावफलक] | venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] | umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) | motm = [[विल जॅक्स]] (इंग्लंड) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match42" /> ---- <section begin="Match45" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match45}}'''सामना ४५''' | date = २४ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|PAK}} | team2 = {{Cr|ENG}} | score1 = १६४/९ (२० षटके) | runs1 = [[साहिबजादा फरहान]] ६३ (४५) | wickets1 = [[लियाम डॉसन]] ३/२४ (४ षटके) | score2 = १६६/८ (१९.१ षटके) | runs2 = [[हॅरी ब्रूक]] १०० (५१) | wickets2 = [[शाहीन आफ्रिदी]] ४/३० (४ षटके) | result = इंग्लंड २ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512763.html धावफलक] | venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] | umpires = [[नितीन मेनन]] (भारत) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[हॅरी ब्रूक]] (इंग्लंड) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[शदाब खान]]ने (पाकिस्तान) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये त्याची १०००वी धाव काढली.<ref>{{cite web |access-date=२५ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=आयसीसी टी२० विश्वचषक २०२६: इंग्लंडविरुद्धच्या सामन्यात शादाब खानने गाठला कारकिर्दीतील महत्त्वाचा टप्पा |title=ICC T20 World Cup 2026: Shadab Khan Hits Major Career Milestone During England Clash |url=https://www.tapmad.com/blog/shadab-khan-achieves-major-milestone-in-t20-internationals/3883-5-0 |website=टॅपमॅड}}</ref> * [[हॅरी ब्रूक]]ने (इंग्लंड) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये त्याचे पहिले शतक झळकावले. तो आंतरराष्ट्रीय टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासात शतक करणारा पहिला कर्णधारही ठरला.<ref>{{cite web |access-date=२५ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=हॅरी ब्रुकच्या पहिल्या टी२० शतकामुळे इंग्लंडचा सुपर ८ मध्ये पाकिस्तानवर दोन गडी राखून विजय.|title=Harry Brook's maiden T20I century guides England to two-wicket Super 8 win over Pakistan |url=https://www.cnbctv18.com/sports/harry-brooks-first-ever-t20i-century-guides-england-to-two-wicket-super-8-win-over-pakistan-19857115.htm/amp |website=सीएनबीसी}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२५ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=पुरुषांच्या टी२० विश्वचषक स्पर्धेत शतक करणारा हॅरी ब्रुक ठरला पहिला कर्णधार |title=Harry Brook becomes first captain to score century in men’s T20 World Cup |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/harry-brook-hundred-century-first-captain-mens-t20-world-cup-history-record/article70672680.ece |website=स्पोर्ट्स्टार}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:green">इंग्लंड उपांत्य फेरीसाठी पात्र</span> ठरला.<ref>{{cite web |access-date=२५ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=इंग्लंड २०२६ टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीत दाखल|title=England qualifies for semifinals of T20 World Cup 2026 |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/england-pakistan-t20-world-cup-2026-harry-brook-super-eight-match-result-news/article70672374.ece |website=स्पोर्ट्स्टार}}</ref> }}<section end="Match45" /> ---- <section begin="Match46" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match46}}'''सामना ४६''' | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|NZL}} | team2 = {{Cr|SRI}} | score1 = १६८/७ (२० षटके) | runs1 = [[मिचेल सँटनर]] ४७ (२६) | wickets1 = [[महीश थीकशाना]] ३/३० (४ षटके) | score2 = १०७/८ (२० षटके) | runs2 = [[कमिंदु मेंडिस]] ३१ (२३) | wickets2 = [[रचिन रवींद्र]] ४/२७ (४ षटके) | result = न्यूझीलंड ६१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512764.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[आसिफ याकूब]] (पाकिस्तान) | motm = [[रचिन रवींद्र]] (न्यूझीलंड) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[मिचेल सँटनर]]ने (न्यूझीलंड) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये आपली १,०००वी धाव काढली. तो न्यूझीलंडकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १००० धावा आणि १०० बळी घेणारा पहिला क्रिकेटपटू बनला.<ref>{{cite web |access-date=२६ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=मिचेल सँटनरने रचला इतिहास, न्यूझीलंडचा पहिला क्रिकेटपटू बनला...|title=Mitchell Santner Creates History, Becomes 1st New Zealand Cricketer To... |url=https://www.news18.com/cricket/mitchell-santner-becomes-1st-new-zealand-cricketer-to-score-1000-runs-and-take-100-wickets-in-t20is-ws-no-9929968.html |website=न्यूज१८}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:red">श्रीलंका स्पर्धेतून बाहेर</span>.<ref>{{cite web |access-date=२६ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: रचिन रवींद्रच्या फिरकीच्या जोरावर न्यूझीलंड उपांत्य फेरीच्या जवळ, श्रीलंका बाहेर|title=T20 World Cup 2026: Rachin Ravindra spins New Zealand step closer to semis, Sri Lanka eliminated |url=https://www.wionews.com/sports/t20-world-cup-2026-rachin-ravindra-spins-new-zealand-step-closer-to-semis-sri-lanka-eliminated-new-zealand-vs-sri-lanka-1772037841268 |website=विऑन}}</ref> }}<section end="Match46" /> ---- <section begin="Match49" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match49}}'''सामना ४९''' | date = २७ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|NZL}} | team2 = {{Cr|ENG}} | score1 = १५९/७ (२० षटक) | runs1 = [[ग्लेन फिलिप्स]] ३९ (२८) | wickets1 = [[विल जॅक्स]] २/२३ (४ षटक) | score2 = १६१/६ (१९.३ षटक) | runs2 = [[टॉम बँटन]] ३३ (२४) | wickets2 = [[रचिन रवींद्र]] ३/१९ (४ षटक) | result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512767.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) | motm = [[विल जॅक्स]] (इंग्लंड) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }}<section end="Match49" /> ---- <section begin="Match50" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match50}}'''सामना ५०''' | date = २८ फेब्रुवारी २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|PAK}} | team2 = {{Cr|SRI}} | score1 = २१२/८ (२० षटके) | runs1 = [[साहिबजादा फरहान]] १०० (६०) | wickets1 = [[दिलशान मदुशंका]] ३/३३ (४ षटके) | score2 = २०७/६ (२० षटके) | runs2 = [[दासुन शनाका]] ७६* (३१) | wickets2 = [[अबरार अहमद]] ३/२३ (४ षटके) | result = पाकिस्तान ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512768.html धावफलक] | venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] | umpires = [[सॅम नोजास्की]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[साहिबजादा फरहान]] (पाकिस्तान) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = पाकिस्तानसाठी [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]] यांची १७६ धावांची भागीदारी ही टी२० विश्वचषकातील आतापर्यंतची सर्वोच्च भागीदारी होती.<ref>{{cite web |access-date=२ मार्च २०२६ |trans-title=साहिबजादा फरहान, फखर जमान यांनी टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील सर्वोच्च भागीदारीचा विक्रम केला आहे|title=Sahibzada Farhan, Fakhar Zaman record highest partnership in T20 World Cup history |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sahibzada-farhan-fakhar-zaman-highest-partnership-record-t20-world-cup-pakistan-vs-srilanka/article70688694.ece |work=स्पोर्टस्टार}}</ref> * [[साहिबजादा फरहान]]ने (पाकिस्तान) २०१४ मध्ये टी२० विश्वचषकाच्या एकाच आवृत्तीत सर्वाधिक धावा करण्याचा [[विराट कोहली]]चा विक्रम (३८३ धावा) मोडला.<ref>{{cite web |access-date=२ मार्च २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषकात सर्वाधिक धावा - साहिबजादा फरहानने मोडला विराट कोहलीचा विक्रम |title=Most runs in a T20 World Cup - Sahibzada Farhan breaks Virat Kohli's record |url=https://www.espn.in/cricket/story/_/id/48061446/most-runs-t20-world-cup-sahibzada-farhan-breaks-virat-kohli-record |work=[[ईएसपीएन]]}}</ref> तो टी२० विश्वचषकाच्या एकाच आवृत्तीत दोन शतके करणारा पहिला फलंदाजही ठरला.<ref>{{cite web |access-date=२ मार्च २०२६ |trans-title=साहिबजादा फरहान टी-२० विश्वचषकात दोन शतके करणारा पहिला खेळाडू ठरला|title=Sahibzada Farhan becomes first player to score two hundreds in a T20 World Cup edition |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sahibzada-farhan-two-hundreds-same-t20-world-cup-century-record-pakistan-vs-sri-lanka/article70688777.ece |work=स्पोर्टस्टार}}</ref> २०२६ च्या स्पर्धेतील हे पाचवे आणि टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील एकूण १६ वे शतक होते.<ref name="Cent-list"/> * [[अबरार अहमद]] (पाकिस्तान) ने टी२० मध्ये आपला ५० वा बळी घेतला.<ref>{{cite web |url=https://www.qoo10.co.id/en/international/74001/pakistans-abrar-ahmed-strikes-50-t20i-wickets-with-flair-dominates-sri-lanka-again-in-2026-world-cup-thriller/ |trans-title=पाकिस्तानच्या अबरार अहमदने फ्लेअरच्या बळावर टी-२० मध्ये ५० बळी घेतले, २०२६ च्या विश्वचषकात पुन्हा श्रीलंकेवर वर्चस्व गाजवले|title=Pakistan’s Abrar Ahmed Strikes 50 T20I Wickets With Flair, Dominates Sri Lanka Again In 2026 World Cup Thriller |website=Qoo10 |date=२८ फेब्रुवारी २०२६|access-date=२ मार्च २०२६}}</ref> * [[दासुन शनाका]] टी२० मध्ये १०० षटकार मारणारा पहिला श्रीलंकेचा आणि टी२० विश्वचषकाच्या एकाच आवृत्तीत २० षटकार मारणारा पहिला कर्णधार ठरला.<ref name=SL-PAK>{{Cite web |date=२८ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=सर्वात मोठी धावसंख्या, सर्वाधिक षटकार आणि त्याहून अधिक: पाकिस्तान-श्रीलंका टी२० विश्वचषक सामन्यात मोडलेले प्रत्येक विक्रम {{!}} आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६|title=Highest Total, Most Sixes And More: Every Record Broken In The Pakistan-Sri Lanka T20 World Cup Fixture {{!}} ICC Men's T20 World Cup 2026 |url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/highest-total-most-sixes-and-more-every-record-broken-in-the-pakistan-sri-lanka-t20-world-cup-fixture |access-date=२ मार्च २०२६ |website=विस्डेन|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=१ मार्च २०२६|trans-title=दासुन शनाकाने रोहित शर्मा, युवराज सिंग यांचे विश्वविक्रम मोडले; इतिहासातील आश्चर्यकारक कामगिरी करणारा पहिला खेळाडू बनला.|title=Dasun Shanaka Breaks Rohit Sharma, Yuvraj Singh's World Records; Becomes First Player In History To Stunning Feat |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/dasun-shanaka-breaks-rohit-sharma-yuvraj-singhs-world-records-becomes-first-player-in-history-to-score-20-sixes-as-captain-in-t20-world-cup-article-153724181 |access-date=२ मार्च २०२६|work=[[टाइम्स नाऊ ]] |language=en}}</ref> त्याने श्रीलंकेसाठी टी२० मध्ये एका डावात सर्वाधिक षटकार मारण्याचा कुसल परेराचा २०१७ चा विक्रम (८ षटकार) देखील मोडला.<ref name=SL-PAK/> * या सामन्याच्या निकालामुळे <span style="color:red">पाकिस्तानला स्पर्धेतून बाहेर</span> तर <span style="color:green">न्यूझीलंडने पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीत प्रवेश</span> केला.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/cricket/pakistan-eliminated-t20-world-cup-despite-win-over-sri-lanka-2026-02-28/ |trans-title=पाकिस्तान टी-२० विश्वचषकातून बाहेर पडल्यानंतर न्यूझीलंड उपांत्य फेरीत दाखल|title=New Zealand reach semis after Pakistan eliminated from T20 World Cup |work=[[रॉयटर्स]] |date=२८ फेब्रुवारी २०२६|access-date=२ मार्च २०२६}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२ मार्च २०२६|trans-title=सुपर ८ सामन्यात श्रीलंकेला १४७ पेक्षा कमी धावसंख्येपर्यंत रोखण्यात अपयशी ठरल्याने पाकिस्तान टी२० विश्वचषकातून बाहेर.|title=Pakistan knocked out of T20 World Cup after failing to restrict Sri Lanka below 147 in Super 8 game |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/pakistan-eliminated-t20-world-cup-sri-lanka-super-8-kandy-10558076/ |work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]}}</ref> }}<section end="Match50" /> == बाद फेरी == बाद फेरीमध्ये ४ आणि ५ मार्च रोजी दोन उपांत्य सामने आणि ८ मार्च रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.<ref name="Format"/><!--<ref name="26t20wc-pc"/>--> दुसरा उपांत्य सामना [[मुंबई]]<nowiki/>तील [[वानखेडे स्टेडियम]]<nowiki/>वर पार पडला, तर पहिला उपांत्य सामना आणि अंतिम सामना अनुक्रमे [[कोलकाता]] येथील [[इडन गार्डन्स]] आणि [[अहमदाबाद]] येथील [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]]<nowiki/>वर खेळवला गेला, परंतु पाकिस्तान पात्र ठरल्यास हे दोन्ही सामने [[कोलंबो]] येथील [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]]<nowiki/>वर हलवले जातील.<ref name="Fin-Ven">{{Cite web |date=९ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=२०२६ पुरुषांचा टी२० विश्वचषक ७ फेब्रुवारी ते ८ मार्च दरम्यान होण्याची शक्यता आहे.|title=2026 Men's T20 World Cup likely from February 7 to March 8 |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-mens-t20-world-cup-likely-from-february-7-to-march-8-1502118 |access-date=१९ डिसेंबर २०२५ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> <section begin="bracket" />{{4TeamBracket | team-width = 150px | score-width = 150px | RD1 = '''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक#उपांत्य सामने|उपांत्य सामने]]''' | RD1-seed1 = अ१ | RD1-team1 = {{nobr|{{Cr|SA}}}} | RD1-score1 = १६९/८ (२० षटके) | RD1-seed2 = '''ब२''' | RD1-team2 = '''{{Cr|NZL}}''' | RD1-score2 = {{nobr|'''१७३/१ (१२.५ षटके)'''}} | RD1-seed3 = ब१ | RD1-team3 = {{cr|ENG}} | RD1-score3 = २४६/७ (२० षटके) | RD1-seed4 = अ२ | RD1-team4 = {{cr|IND}} | RD1-score4 = '''२५३/७ (२० षटके)''' | RD2= '''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]''' | RD2-seed1 = उसा१वि | RD2-team1 = {{nobr|{{Cr|NZL}}}} | RD2-score1 = १५९ (१९ षटके) | RD2-seed2 = '''उसा२वि''' | RD2-team2 = '''{{cr|IND}}''' | RD2-score2 = '''२५५/५ (२० षटके)''' }} === उपांत्य सामने === <section begin="Match53" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|Semi-final 1}}'''उपांत्य सामना १''' | date = ४ मार्च २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|SA}} | team2 = {{Cr|NZL}} | score1 = १६९/८ (२० षटके) | runs1 = [[मार्को यान्सिन]] ५५[[नाबाद|*]] (३०) | wickets1 = कोल मॅककोन्ची २/९ (१ षटके) | score2 = १७३/१ (१२.५ षटके) | runs2 = [[फिन ॲलन]] १००[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = [[कागिसो रबाडा]] १/२८ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512771.html धावफलक] | venue = [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इंग्लंड) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इंग्लंड) | motm = [[फिन ॲलन]] (न्यूझीलंड) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[फिन ॲलन]]ने टी२० विश्वचषकात न्यूझीलंडच्या फलंदाजाकडून सर्वात जलद अर्धशतक करण्याचा [[ग्लेन फिलिप्स]]चा विक्रम मोडला.<ref>{{cite web |access-date=५ मार्च २०२६|trans-title=फिन ॲलनने टी२० विश्वचषकात न्यूझीलंडच्या फलंदाजाचा सर्वात जलद ५० धावांचा विक्रम मोडला|title=Finn Allen Breaks Record Of Fastest 50 By New Zealand Batter In T20 World Cup|url=https://www.news18.com/cricket/finn-allen-breaks-record-of-fastest-50-by-new-zealand-batter-in-t20-world-cup-ws-no-9942674.html |work=न्यूज१८}}</ref> * [[फिन ॲलन]]ने (न्यूझीलंड) ने टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील सर्वात जलद शतक ठोकले. तो टी२० विश्वचषक बाद फेरीत शतक ठोकणारा पहिला खेळाडू देखील ठरला.<ref>{{cite web |access-date=५ मार्च २०२६|trans-title=फिन ॲलनच्या ३३ चेंडूतील शतकामुळे न्यूझीलंडकडून दक्षिण आफ्रिकेचा पराभव.|title=Finn Allen hits 33-ball century as New Zealand demolish South Africa |url=https://www.thetimes.com/sport/cricket/article/new-zealand-south-africa-finn-allen-t20-world-cup-semi-final-x25hkrmsw |website=द टाईम्स}}</ref> }}<section end="Match53" /> ---- <section begin="Match54" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|Semi-final 2}}'''उपांत्य सामना २''' | date = ५ मार्च २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = २५३/७ (२० षटक) | runs1 = संजू सॅमसन ८९ (४२) | wickets1 = विल जॅक्स २/४० (४ षटक) | score2 = २४६/७ (२० षटक) | runs2 = जेकब बेथेल १०५ (४८) | wickets2 = हार्दिक पंड्या २/३८ (४ षटक) | result = भारत ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = ख्रिस गॅफनी (न्यूझीलंड) आणि अल्लाहुदीन पालेकर (दक्षिण आफ्रिका) | motm = संजू सॅमसन (भारत) | toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = आयसीसी मर्यादित षटकांच्या स्पर्धांमध्ये २०वी उपांत्य फेरीत गाठून भारताने इंटर कोणत्याही देशापेक्षा जास्त वेळा उपांत्य फेरीट प्रवेश करण्याची कामगिरी केली.<ref>{{Cite web |last=विष्णु |first=पी. एन. |date=२ मार्च २०२६|trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: भारताने विक्रमी २० व्या आयसीसी स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीत प्रवेश करून इतिहास रचला; येथे अव्वल पाच देशांची यादी तपासा.|title=T20 World Cup 2026: India create history with record 20th ICC tournament semi-final; check top five list here |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/t20-world-cup-2026-india-create-history-with-record-20th-icc-tournament-semi-final-check-top-five-list-here-11772451911771.html |access-date=६ मार्च २०२६ |website=मिंट|language=en}}</ref> * भारत आणि इंग्लंड यांच्यातील हा सलग तिसरा टी२० विश्वचषक उपांत्य सामना होता.<ref>{{Cite web |date=१ मार्च २०२६|trans-title=वेस्ट इंडिजला हरवून भारताचा टी२० विश्वचषकाच्या उपांत्य फेरीत प्रवेश|title=India set up T20 World Cup semi-final against England after edging West Indies |url=https://www.independent.co.uk/sport/cricket/england-west-indies-india-kolkata-mumbai-b2929777.html |access-date=६ मार्च २०२६ |work=द इंडीपेन्डट |language=en}}</ref> * भारताच्या [[सूर्यकुमार यादव]]चा हा १५०वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.{{cn|date=मार्च २०२६}} * भारताची २५३ ही टी२० विश्वचषक बाद फेरीच्या सामन्यातील ही सर्वोच्च धावसंख्या होती.<ref>{{cite web |access-date=६ मार्च २०२६|trans-title=भारताने टी२० विश्वचषक बाद फेरीतील सामन्यात सर्वाधिक सांघिक धावसंख्येचा (२५३/७) विक्रम मोडला|title=India Break Record Of Highest Team Total (253/7) In T20 World Cup Knockout Match |url=https://www.news18.com/cricket/india-break-record-of-highest-team-total-in-t20-world-cup-knockout-match-ws-no-9944693.html |work=[[न्यूज१८]]}}</ref> * [[जेकब बेथेल]] (इंग्लंड) याने त्याचे पहिले आंतरराष्ट्रीय टी२० शतक केले. त्याने टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या बाद फेरीतील सामन्यात सर्वाधिक वैयक्तिक धावसंख्या देखील केली.<ref>{{Cite web |date=५ मार्च २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक बाद फेरीत सर्वाधिक वैयक्तिक धावा: बेथेल, संजू सॅमसन अव्वल पाचमध्ये|title=Highest individual scores in T20 World Cup knockouts: Bethell, Sanju Samson enter top five |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sanju-samson-record-highest-score-t20-world-cup-knockouts-kohli-stats-semifinal/article70708176.ece |access-date=६ मार्च २०२६ |work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}</ref> * हे २०२६ च्या स्पर्धेतील सातवे शतक आणि टी२० विश्वचषक इतिहासातील एकूण १८ वे शतक होते.<ref name="Cent-list"/> * या सामन्यात ४९९ धावा केल्या गेल्या होत्या आणि हा टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील सामन्यामधील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक धावांचा विक्रम आहे.<ref>{{Cite web |last=बंदारुपल्ली|first=संपत|date=५ मार्च २०२६ |trans-title=आकडेवारी - उच्च धावसंख्येच्या उपांत्य फेरीत विक्रम आणि षटकारांची भरमार|title=Stats - Records and sixes galore in a high-scoring semi-final |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/48113419/ind-vs-eng-t20-world-cup-records-sixes-galore-high-scoring-semi-final |access-date=६ मार्च २०२६ |website=[[ईएसपीएन]] |language=en}}</ref> * भारत सलग दुसऱ्यांदा आणि एकूण चौथ्या टी२० विश्वचषक अंतिम फेरीत प्रवेश मिळवणारा पहिला संघ बनला.<ref>{{Cite web |date=५ मार्च २०२६ |trans-title=चार वेळा पुरुषांच्या टी-२० विश्वचषक स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत प्रवेश करणारा भारत पहिला संघ ठरला.|title=India becomes first team to qualify for four men’s T20 World Cup finals |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-t20-world-cup-2026-final-fourth-time-most-appearance-record-stats/article70708745.ece |access-date=६ मार्च २०२६ |work=स्पोर्टस्टार |language=en}}</ref> }}<section end="Match54" /> === अंतिम सामना === {{Main|२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अंतिम सामना}} <section begin="Match55" />{{Single-innings cricket match | round = {{anchor|Final}}'''अंतिम सामना''' | date = ८ मार्च २०२६ | night = y | time = {{UTZ|१९:००|+5:30}} | team1 = {{Cr-rt|IND}} | team2 = {{Cr|NZL}} | score1 = २५५/५ (२० षटके) | runs1 = [[संजू सॅमसन]] ८९ (४६) | wickets1 = [[जेम्स नीशॅम]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १५९ (१९ षटके) | runs2 = [[टिम सिफर्ट]] ५२ (२६) | wickets2 = [[जसप्रीत बुमराह]] ४/१५ (४ षटके) | result = भारत ९६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक] | venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इंग्लंड) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इंग्लंड) | motm = [[जसप्रीत बुमराह]] (भारत) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = भारताचा हा चौथा टी२० विश्वचषक अंतिम सामना होता; कोणत्याही देशासाठी सर्वाधिक.<ref>{{Cite web |date=६ मार्च २०२६ |trans-title=चार वेळा पुरुषांच्या टी-२० विश्वचषक स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत प्रवेश करणारा भारत पहिला संघ ठरला.|title=India becomes first team to qualify for four men’s T20 World Cup finals |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-t20-world-cup-2026-final-fourth-time-most-appearance-record-stats/article70708745.ece |access-date=९ मार्च २०२६ |work=स्पोर्टस्टार |language=en}}</ref> * आयसीसी मर्यादित षटकांच्या स्पर्धांमध्ये भारताचा हा १५वा अंतिम सामना होता; कोणत्याही देशाकडून सर्वाधिक. * भारताने टी-२० विश्वचषक अंतिम सामन्यामधील आतापर्यंतची सर्वाधिक धावसंख्या (२५५) केली, त्यांनी स्वतःच्या [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामना|२०२४]] मधील १७६ धावसंख्येला मागे टाकले.<ref>{{cite web |access-date=९ मार्च २०२६|trans-title=फायनलमध्ये रेकॉर्ड अलर्ट! भारताने न्यूझीलंडविरुद्ध टी२० विश्वचषकाचा इतिहास पुन्हा लिहिला|title=Record alert in final! India rewrite T20 World Cup history vs New Zealand |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/record-alert-in-final-india-rewrite-t20-world-cup-history-vs-new-zealand/articleshow/129277293.cms |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref> * [[संजू सॅमसन]]ने (भारत) पुरुषांच्या टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यामध्ये सर्वाधिक वैयक्तिक धावसंख्या केली.<ref>{{Cite web |date=८ मार्च २०२६ |trans-title=टी-२० विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यात न्यूझीलंडविरुद्ध भारताने प्रथम फलंदाजी करताना २५५ धावा फटकावल्याने मोडलेल्या विक्रमांची यादी|title=List of records broken as India smash 255 runs batting first in T20 World Cup final vs New Zealand |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/list-of-records-broken-as-india-smash-255-runs-batting-first-in-t20-world-cup-final-vs-new-zealnd-2026-03-08-1033083 |access-date=९ मार्च २०२६|work=इंडिया टुडे|language=en}}</ref> * भारत तीन टी२० विश्वचषक विजेतेपद जिंकणारा पहिला संघ बनला. सलग दोन विजेतेपद जिंकणारा पहिला संघ आणि स्पर्धा जिंकणारा पहिला यजमान देश बनला. }}<section end="Match55" /> == आकडेवारी == {| class="wikitable" |+ फलंदाजाने केलेल्या सर्वाधिक धावा<ref name="mr">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-17604|trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक, २०२५/२६ मध्ये सर्वाधिक धावा|title=Most runs in ICC Men's T20 World Cup, 2025/26|access-date=१० मार्च २०२६}}</ref> ! scope=col | [[धाव (क्रिकेट)|धावा]] ! scope=col | खेळाडू ! scope=col | संघ |- ! scope=row | ३८३ | [[साहिबजादा फरहान]] || {{cr|PAK}} |- ! scope=row | ३२६ | [[टीम सिफर्ट]] || {{cr|NZ}} |- ! scope=row | ३२१ | [[संजू सॅमसन]] || {{cr|IND}} |- ! scope=row | ३१७ | [[ईशान किशन]] || {{cr|IND}} |- ! scope=row | २९८ | [[फिन ॲलन]] || {{cr|NZ}} |- |} {| class="wikitable" |+ गोलंदाजांनी घेतलेले सर्वाधिक बळी<ref name="mw">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-17604|trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक, २०२५/२६ मध्ये सर्वाधिक बळी|title=Most wickets For ICC Men's T20 World Cup, 2025/26|access-date=१० मार्च २०२६}}</ref> ! scope=col | [[बळी (क्रिकेट)|बळी]] ! scope=col | खेळाडू ! scope=col | संघ |- ! scope=row rowspan=2 | १४ | [[जसप्रीत बुमराह]] || {{cr|IND}} |- | [[वरुण चक्रवर्ती]] || {{cr|IND}} |- ! scope=row rowspan=3 | १३ | {{nobr|[[शॅडली वॅन शॉकविक]]}} || {{nobr|{{cr|USA}}}} |- | [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] || {{cr|ZIM}} |- | [[आदिल रशीद]] || {{cr|ENG}} |- |} ==वादविवाद== === बांगलादेशची माघार=== ३ जानेवारी २०२६ रोजी, बांगलादेशी क्रिकेटपटू [[मुस्तफिझुर रहमान]]ला [[कोलकाता नाइट रायडर्स]]ने [[२०२६ इंडियन प्रीमियर लीग]] संघातून वगळल्यानंतर, [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने (बीसीबी) सुरक्षेचे कारण देत, विश्वचषकातील बांगलादेशचे सामने भारतातून हलवण्याची विनंती केली.<ref>{{cite news |date=४ जानेवारी २०२६ |trans-title=मुस्तफिझुरच्या प्रकरणानंतर बांगलादेश सरकारने क्रिकेट बोर्डाला टी२० विश्वचषकाचे सामने भारतातून बाहेर हलवण्यास सांगितले आहे.|title=Bangladesh govt asks cricket board to shift T20 World Cup games out of India after Mustafizur controversy |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/bangladesh-govt-asks-cricket-board-to-shift-t20-world-cup-games-out-of-india-after-mustafizur-controversy/articleshow/126330617.cms |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]] |issn=0013-0389 |archive-date=४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260104105817/https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/bangladesh-govt-asks-cricket-board-to-shift-t20-world-cup-games-out-of-india-after-mustafizur-controversy/articleshow/126330617.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=४ जानेवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी भारतात जाण्यास बांगलादेशचा नकार|title=Bangladesh refuse to travel to India for T20 World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-t20-world-cup-bangladesh-refuse-to-travel-to-india-for-t20-world-cup-1518033 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|archive-date=४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105080256/https://www.espncricinfo.com/story/2026-t20-world-cup-bangladesh-refuse-to-travel-to-india-for-t20-world-cup-1518033 |url-status=live }}</ref> या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी आयसीसीच्या अधिकाऱ्यांनी बीसीबीच्या सदस्यांची भेट घेतली.<ref>{{cite news |date=६ जानेवारी २०२६ |trans-title=भारतात टी२० विश्वचषकाचे सामने खेळण्यास नकार दिल्याबद्दल आयसीसी बीसीबीसोबत बैठक घेणार आहे.|title=ICC to meet with BCB over refusal to play T20 World Cup matches in India |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-meet-with-bcb-over-bangladesh-s-refusal-to-play-t20-world-cup-matches-in-india-1518291 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ६ जानेवारी रोजी, [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]ने दिलेल्या वृत्तानुसार, आयसीसीने बीसीबीची विनंती फेटाळून लावली आणि जर बांगलादेशने खेळण्यास नकार दिला, तर त्यांना गुण गमवावे लागतील.<ref>{{cite news |date=६ जानेवारी २०२६|trans-title=आयसीसीचा बांगलादेशला इशारा: भारतात खेळा किंवा गुण गमवा.|title=ICC to Bangladesh: play in India or forfeit points |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-bangladesh-play-in-india-or-forfeit-points-1518315 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |archive-date=७ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107160701/https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-bangladesh-play-in-india-or-forfeit-points-1518315 |url-status=live }}</ref>दुसऱ्याच दिवशी, बीसीबीने हे नाकारत म्हटले की, "आमच्या चिंता दूर करण्यासाठी आयसीसीने बीसीबीसोबत मिळून काम करण्याची तयारी दर्शवली आहे".<ref>{{cite news |date=७ जानेवारी २०२६|trans-title=बीसीबी: भारतात टी-२० विश्वचषक खेळण्याबाबतच्या चिंतांवर तोडगा काढण्यास आयसीसी तयार.|title=BCB: ICC willing to address concerns about playing T20 World Cup in India |url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-says-icc-willing-to-address-concerns-about-playing-t20-world-cup-in-india-1518430 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|archive-date=७ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107160646/https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-says-icc-willing-to-address-concerns-about-playing-t20-world-cup-in-india-1518430 |url-status=live }}</ref> ११ जानेवारी रोजी, पीसीबीने दिलेल्या वृत्तानुसार, जर स्पर्धेसाठी श्रीलंकेतील मैदाने उपलब्ध नसतील, तर बांगलादेशचे सामने पाकिस्तानात आयोजित करण्याची तयारी दर्शवली.<ref>{{cite news |date=११ जानेवारी २०२६|trans-title=२०२६ च्या टी२० विश्वचषकातील वादाच्या पार्श्वभूमीवर पाकिस्तान बांगलादेशचे सामने आयोजित करू इच्छित आहे – अहवाल|title=Pakistan Want To Host Bangladesh's Matches Amid T20 World Cup 2026 Controversy – Report |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/pakistan-want-to-host-bangladeshs-matches-amid-t20-world-cup-2026-controversy-report-article-153431521 |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|work=[[टाइम्स नाऊ]] |archive-date=११ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260111175311/https://www.timesnownews.com/sports/cricket/pakistan-want-to-host-bangladeshs-matches-amid-t20-world-cup-2026-controversy-report-article-153431521 |url-status=live }}</ref> दुसऱ्या दिवशी, माध्यमांनी वृत्त दिले की, [[तामिळनाडू क्रिकेट असोसिएशन]] आणि [[केरळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने भारतातील [[इडन गार्डन्स]] आणि [[वानखेडे स्टेडियम]]ऐवजी अनुक्रमे [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]] आणि [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]]वर सामने आयोजित करण्याची तयारी दाखवली आहे.<ref>{{cite news |date=१२ जानेवारी २०२६ |trans-title=बांगलादेशच्या टी२० विश्वचषक २०२६ सामन्यांसाठी नवीन ठिकाणांचे पर्याय समोर: अहवाल|title=New venue options emerge for Bangladesh's T20 World Cup 2026 matches: Report |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/new-venue-options-emerge-for-bangladesh-s-t20-world-cup-2026-matches-report-2026-01-12-1025458 |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|work=[[इंडिया टीव्ही]] |archive-date=१३ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260113082114/https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/new-venue-options-emerge-for-bangladesh-s-t20-world-cup-2026-matches-report-2026-01-12-1025458 |url-status=live }}</ref> १२ जानेवारी रोजी, आयसीसीने बांगलादेशच्या सुरक्षा मूल्यांकनाला नकार देत म्हटले की, "[संघाला] कोणताही मोठा धोका नाही" आणि "काही ठिकाणी [संघाला] कमी ते मध्यम धोका आहे, तर इतर ठिकाणी तो कमी किंवा अजिबात नाही".<ref>{{cite news |date=१२ जानेवारी २०२६ |trans-title=भारतामध्ये बांगलादेश संघाला कोणताही विशिष्ट धोका नाही,-आयसीसी सुरक्षा मूल्यांकन.|title=No specific threat to Bangladesh team in India, says ICC security assessment |url=https://www.espncricinfo.com/story/no-specific-threat-to-bangladesh-team-in-india-for-2026-t20-world-cup-says-icc-security-assessment-1519243 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|archive-date=१३ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113044212/https://www.espncricinfo.com/story/no-specific-threat-to-bangladesh-team-in-india-for-2026-t20-world-cup-says-icc-security-assessment-1519243 |url-status=live }}</ref> दुसऱ्याच दिवशी, बीसीबीने सुरक्षेच्या कारणास्तव बांगलादेशचे सामने भारताबाहेर हलवण्याची आपली विनंती पुन्हा एकदा मांडली.<ref>{{cite news |date=१३ जानेवारी २०२६|trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी बांगलादेश भारतात जाणार नाही, या भूमिकेवर बीसीबी ठाम.|title=BCB firm on stance that Bangladesh won't travel to India for T20 World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/story/bcb-firm-on-stance-that-bangladesh-won-t-travel-to-india-for-t20-world-cup-1519348 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |archive-date=१४ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114052724/https://www.espncricinfo.com/story/bcb-firm-on-stance-that-bangladesh-won-t-travel-to-india-for-t20-world-cup-1519348 |url-status=live }}</ref> १७ जानेवारी रोजी, बीसीबीने आयर्लंडसोबत (जे आपले सामने श्रीलंकेत खेळणार होते) गट बदलण्याची विनंती केली, जी आयसीसीने फेटाळून लावली.<ref>{{cite news |date=२१ जानेवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक संकट: पीसीबीने आयसीसीला पत्र लिहून बांगलादेशच्या भूमिकेला पाठिंबा दिला.|title=T20 World Cup crisis: PCB writes to ICC supporting Bangladesh's stance |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-crisis-pcb-writes-to-icc-supporting-bangladesh-s-stance-1520329 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> १८ जानेवारी रोजी, आयसीसीने घोषणा केली की या प्रकरणावर अंतिम निर्णय २१ जानेवारी रोजी होणाऱ्या बोर्डाच्या बैठकीनंतर घेतला जाईल.<ref>{{cite news |date=१८ जानेवारी २०२६ |trans-title=२०२६ च्या टी२० विश्वचषकातील बांगलादेशचा सहभाग २१ जानेवारीपर्यंत निश्चित केला जाणार.|title=Bangladesh's participation in 2026 T20 World Cup to be finalised by January 21 |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-bangladesh-s-participation-to-be-finalised-by-january-21-1520069 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> २१ जानेवारीच्या बैठकीनंतर, आयसीसीने बांगलादेशचे सामने हलवण्यास नकार दिला आणि बीसीबीला सहभागाबाबत निर्णय घेण्यासाठी एक दिवसाची सुधारित मुदत दिली.<ref>{{cite news |date=२१ जानेवारी २०२६ |trans-title=बांगलादेशने भारतात प्रवास न केल्यास, आयसीसी टी-२० विश्वचषकात त्यांच्या जागी दुसऱ्या संघाला संधी देणार.|title=ICC to replace Bangladesh at T20 World Cup if they don't travel to India |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-replace-bangladesh-at-t20-world-cup-if-they-don-t-travel-to-india-1520371 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=२१ जानेवारी २०२६|trans-title=बांगलादेशला भारतात खेळण्याचा किंवा स्पर्धेतून बाहेर बसण्याचा पर्याय देण्यात आला आहे.|title=Bangladesh asked to play in India or sit-out |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/icc-s-t20-world-cup-verdict-on-bangladesh-cricket-bcci-2855353-2026-01-21 |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|work=[[इंडिया टुडे]] }}</ref> दुसऱ्या दिवशी, बीसीबीने भारतात खेळण्यास आपला नकार पुन्हा एकदा सांगितला.<ref>{{cite news |date=२२ जानेवारी २०२६|trans-title=बहिष्कृत होण्याचा धोका असूनही, बांगलादेश भारतात टी२० विश्वचषक न खेळण्याच्या आपल्या भूमिकेवर ठाम.|title=Bangladesh firm on not playing T20 World Cup in India despite risk of exclusion |url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-firm-on-not-playing-t20-world-cup-in-india-despite-icc-saying-they-will-be-replaced-1520515 |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] }}</ref> २४ जानेवारी रोजी, आयसीसीने अधिकृतपणे घोषणा केली की बांगलादेशच्या जागी [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]]ला स्थान दिले जाईल, जो आयसीसी टी२० क्रमवारीत पुढील सर्वोच्च क्रमांकाचा संघ होता आणि स्पर्धेसाठी पात्र ठरला नव्हता.<ref name="Scot">{{cite news |date=२४ जानेवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषकात स्कॉटलंड बांगलादेशची जागा घेणार.|title=Scotland to replace Bangladesh at T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/news/scotland-to-replace-bangladesh-at-t20-world-cup |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] }}</ref><ref>{{cite news |date=२४ जानेवारी २०२६|trans-title=भारतात प्रवास करण्यास नकार दिल्यानंतर, २०२६ च्या पुरुष टी२० विश्वचषकात बांगलादेशच्या जागी स्कॉटलंडचा समावेश.|title=Bangladesh Replaced By Scotland At 2026 Men's T20 World Cup After Refusing To Travel To India |url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/bangladesh-replaced-by-scotland-at-2026-mens-t20-world-cup-after-refusing-travel-to-india |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[विस्डेन]] }}</ref> ९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी जारी केलेल्या एका प्रेस रिलीजमध्ये, आयसीसीने म्हटले आहे की स्पर्धेतून माघार घेतल्याबद्दल बीसीबीवर कोणताही आर्थिक, क्रीडा किंवा प्रशासकीय दंड आकारला जाणार नाही. आयसीसीच्या विद्यमान नियमांनुसार बीसीबीला त्याविरुद्ध अपील करण्याचा अधिकार आहे आणि २०२८-२०३१ च्या कार्यक्रमांच्या मोसमात बांगलादेशला आयसीसी स्पर्धेचे यजमानपद देण्यात येईल, असेही त्यात म्हटले आहे.<ref name="ICC_PR">{{cite web|trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ – प्रेस नोट|title=ICC Men's T20 World Cup 2026 – Press Note |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-men-s-t20-world-cup-2026-press-note |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=९ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ===भारत-पाकिस्तान तणाव=== १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, पाकिस्तान सरकारने घोषणा केली की पाकिस्तान संघ १५ फेब्रुवारी रोजी होणाऱ्या भारतासोबतच्या नियोजित गट अ सामन्यावर बहिष्कार टाकेल. पीसीबीने हा निर्णय अधिकृतपणे आयसीसीला कळवला नसला तरी, बांगलादेशचे सामने भारताबाहेर हलवण्यास आयसीसीने नकार दिल्याबद्दल निषेध म्हणून हा निर्णय घेण्यात आल्याचे वृत्त आहे.<ref>{{cite news |trans-title=टी-२० विश्वचषकात भारतासोबतच्या सामन्याला पाकिस्तान सरकारचा 'नकार'.|title=Pakistan government says 'no' to India match in T20 World Cup |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/137531/pakistan-to-forfeit-india-clash-in-t20-world-cup |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |date=१ फेब्रुवारी २०२६|access-date=९ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=पाकिस्तान १५ फेब्रुवारी रोजी होणाऱ्या भारत सामन्यावर बहिष्कार टाकणार|title=Pakistan to Boycott India match on 15 Feb |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-to-boycott-t20-world-cup-match-against-india-1521915 |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> भारताविरुद्धच्या सामन्यावर बहिष्कार टाकल्यास आयसीसीने पीसीबीला संभाव्य दंडाची चेतावणी दिली.<ref>{{cite web |date=२ फेब्रुवारी २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेत भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना नाही? पाकिस्तानचा बहिष्कार, आयसीसीचा मोठा परिणाम स्पष्ट करणारा इशारा|title=No India vs Pakistan at T20 World Cup? Pak’s boycott, ICC’s warning & the big fallout explained |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/no-india-vs-pakistan-at-t20-world-cup-paks-boycott-iccs-warning-the-big-fallout-explained/articleshow/127851688.cms |access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६|work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]] |issn=0013-0389}}</ref> आयसीसी, पीसीबी आणि बीसीबी यांच्यातील चर्चेनंतर, ९ फेब्रुवारी रोजी,<ref name="ICC_PR" /> पाकिस्तान सरकारने घोषणा केली की ते संघाला भारताविरुद्धच्या सामन्यात भाग घेण्याचे निर्देश देत आहेत.<ref>{{cite news |trans-title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेत पाकिस्तानचा भारताच्या सामन्यावरील बहिष्कार मागे |title=Pakistan withdraw boycott of India match at T20 World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-withdraw-boycott-of-india-match-at-t20-world-cup-1523168 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209213921/https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-withdraw-boycott-of-india-match-at-t20-world-cup-1523168 |archive-date=2026-02-09 |access-date=१३ फेब्रुवारी २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |url-status=live }}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी|2}} {{२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक}} {{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|*]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] 6aii5gegwgai7xneq10gkj8q1ketg9m 0 352760 2710459 2697625 2026-09-18T02:53:28Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710459 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = हरेंद्र सिंह मलिक | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर ]] | कार्यकाळ_आरंभ = जून २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[संजीव कुमार बल्यान]] | पुढील = | पद1 = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[हरियाणा]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = एप्रिल २००२ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = एप्रिल २००८ | पद2 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = खटौली | कार्यकाळ_आरंभ2 = १९८५ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९८९ | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1954|2|15}} | जन्मस्थान = [[मुझफ्फरनगर ]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | वडील = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''हरेंद्र सिंग मलिक''' हे [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशातील]] [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर लोकसभेचे]] खासदार आहेत. त्यांनी यापूर्वी [[हरियाणा|हरियाणाचे]] प्रतिनिधित्व करत [[राज्यसभा|राज्यसभेचे]] सदस्य म्हणून काम केले आहे. मुझफ्फरनगर येथील जगहेरी गावातून ते मूळचे आहे. पश्चिम उत्तर प्रदेशातील एक प्रमुख जाट नेता आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.brutimes.com/news/politics/muzaffarnagar-constituency-lok-sabha-election-results-2024|title=Muzaffarnagar Election Results 2024|website=Bru Times News|language=en|access-date=2024-08-08|archive-date=2024-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611161328/https://www.brutimes.com/news/politics/muzaffarnagar-constituency-lok-sabha-election-results-2024|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S243.htm|title=General Election to Parliamentary Constituencies: Trends & Results June-2024|website=results.eci.gov.in}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:मुझफ्फरनगरचे खासदार]] [[वर्ग:खटौलीचे आमदार]] [[वर्ग:बाघराचे आमदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] tp1z24ivc1ns4ydjv87yx8cczgqkwic 0 353694 2710441 2467551 2026-09-18T00:18:44Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710441 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सुधाकर सिंह''' (जन्म २ जानेवारी १९७६) हे [[राष्ट्रीय जनता दल|राष्ट्रीय जनता दलाचे]] राजकारणी आहेत आणि बिहारच्या [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर (लोकसभा मतदारसंघ) चे]] प्रतिनिधित्व करणारे संसद सदस्य आहे. ते [[बिहार विधानसभा|बिहार विधानसभेचे]] माजी सदस्य आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/elections/buxar-election-result-2024-live-updates-highlights-lok-sabha-winner-loser-leading-trailing-mp-margin-8916683.html|title=Buxar Election Result 2024 LIVE Updates Highlights: Sudhakar Singh of RJD Wins|website=www.news18.com}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oneindia.com/buxar-lok-sabha-election-result-75/|title=Buxar Lok Sabha Election Result 2024|website=www.oneindia.com}}</ref> सिंह हे आरजेडीचे प्रदेशाध्यक्ष जगदानंद सिंह यांचे पुत्र आहेत. सिंह हे [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठाच्या]] किरोरीमल कॉलेजमधून पदवीधर आहेत. ते बिहारमध्ये शैक्षणिक संस्थाही चालवतात. सिंह यांनी २०२० च्या बिहार विधानसभा निवडणुकीत [[राष्ट्रीय जनता दल|आरजेडीच्या]] तिकिटावर रामगढ विधानसभा मतदारसंघातून विजय मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/bihar-assembly-elections-2020/sudhakar-singh-ramgarh-candidate-s04a203c03/|title=Sudhakar Singh Ramgarh Candidate|website=News 18}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://myneta.info/bih2010/candidate.php?candidate_id=2444|title=Candidate Profile|website=Myneta.info}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vidhansabha.bih.nic.in/Knowyourmla.html|title=BIHAR VIDHAN SABHA/Know your MLA|website=www.vidhansabha.bih.nic.in|access-date=2022-04-26}}</ref> [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत]] सिंहने भाजपच्या मिथिलेश तिवारी यांचा पराभव केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/politics/buxar-constituency-lok-sabha-election-results-2024|title=Buxar Constituency Lok Sabha Election Results 2024|website=Bru Times News|language=en}}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/ConstituencywiseS0433.htm|title=Parliamentary Constituency 33 - Buxar (Bihar)|website=ECI.gov}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म]] [[वर्ग:बिहारचे आमदार]] [[वर्ग:बिहारचे खासदार]] [[वर्ग:राष्ट्रीय जनता दलातील राजकारणी]] [[वर्ग:बक्सरचे खासदार]] [[वर्ग:रामगढचे आमदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] d0hn1k1imvgo29p77ftdqiura2uqf0h 0 355155 2710506 2634730 2026-09-18T07:56:19Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710506 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया | administrator = {{Plainlist| * [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] :* [[आफ्रिका क्रिकेट असोसिएशन]] :* [[आशिया क्रिकेट समिती]] :* [[आयसीसी अमेरिका]] :* [[आयसीसी पूर्व आशिया-पॅसिफिक]] :* [[आयसीसी युरोप]] }} | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | fromdate = ९ जून २०२४ | todate = १७ ऑक्टोबर २०२५ | participants = ८७ | matches = १८८ (उप-प्रादेशिक) | previous_year = [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२४]] | next_year = ''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२८]]'' |most runs={{cricon|UAE}} [[आलिशान शराफु]] (५०८)<ref name="mr"/>|most wickets={{cricon|BAH}} फेस्टस बेन (22)<ref name="mw"/>}} {{2026 ICC Men's T20 World Cup sidebar}} '''२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता''' ही एक पात्रता प्रक्रिया आहे ज्याद्वारे संघ [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्र ठरले.<ref>{{cite web| url=https://www.icc-cricket.com/news/stop-clock-set-to-become-a-permanent-fixture-in-white-ball-internationals-from-t20-world-cup-2024|trans-title =टी२० विश्वचषक २०२४ पासून पांढऱ्या चेंडूच्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये स्टॉप क्लॉक कायमस्वरूपी ठरणार|title = Stop clock set to become a permanent fixture in white-ball internationals from T20 World Cup 2024|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२५ सप्टेंबर २०२४}}</ref> २०२६ च्या स्पर्धेसाठी पात्रता प्रक्रियेत दोन टप्पे होते: थेट पात्रता आणि प्रादेशिक पात्रता. १२ संघांना थेट पात्रता देण्यात आली तर ८१ संघांनी उर्वरित ८ स्थानांसाठी स्पर्धा करण्यासाठी प्रादेशिक पात्रता स्पर्धेत भाग घेतला. प्रादेशिक पात्रतेमध्ये जून २०२४ ते ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान झालेल्या उप-प्रादेशिक पात्रता आणि प्रादेशिक अंतिम फेरीच्या मालिका समाविष्ट होत्या.<ref name="cricbuzz2">{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/130390/all-you-need-to-know-about-2026-t20-world-cup-qualification|title=All you need to know about 2026 T20 World Cup qualification|work=क्रिकबझ्झ|trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषक पात्रता फेरीबद्दल तुम्हाला जे काही माहित असणे आवश्यक आहे असे सर्व काही|url-status=live|access-date=६ डिसेंबर २०२५}}</ref> == स्वरूप== २०२६ च्या स्पर्धेच्या यजमानांसह मागील आवृत्तीतील अव्वल आठ संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आयसीसी पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० सांघिक क्रमवारीतील]] पुढील सर्वोत्तम दोन ते चार संघ (मागील आवृत्तीतील यजमानांच्या अंतिम स्थानावर अवलंबून) हे स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरले.<ref name="cricbuzz">{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/130390/all-you-need-to-know-about-2026-t20-world-cup-qualification2026|title=All you need to know about 2026 T20 World Cup qualification|work=क्रिकबझ्झ|trans-title=टी२० विश्वचषक पात्रतेबद्दल तुम्हाला माहिती असावे असे सर्व काही|access-date=२५ सप्टेंबर २०२४}}</ref> उर्वरित आठ संघ विभागीय पात्रता फेरीद्वारे निश्चित केले गेले. प्रत्येक प्रादेशिक पात्रता दोन टप्प्यात आयोजित केली गेली:<ref>{{cite web|url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/how-does-qualification-for-the-2026-t20-world-cup-work |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता कशी कार्य करते?|title=How does qualification for the 2026 T20 World Cup work? |work=विस्डेन|access-date=२६ सप्टेंबर २०२४}}</ref> *'''उप-प्रादेशिक पात्रता:''' या टप्प्यात आयसीसी क्षेत्रानुसार एक किंवा अधिक स्पर्धांचा समावेश होतो. सामने एकेरी किंवा दुहेरी साखळी पद्धतीने आयोजित केले जातात. निर्धारित संख्येइतके संघ पुढील टप्प्यात जातात. *'''प्रादेशिक अंतिम:''' उप-प्रादेशिक पात्रता फेरीतून पुढे जाणाऱ्या संघांसह आपोआप पात्रता मिळवण्यात अक्षम असलेले अव्वल संघ या टप्प्यात भाग घेतात. सामने एकेरी किंवा दुहेरी साखळी पद्धतीने आयोजित केले जातात. निर्धारित संख्येइतके संघ [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्र ठरतात. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ २०२६ टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता प्रक्रियेचा सारांश ! scope="col" rowspan="2" | आयसीसी प्रदेश ! scope="col" rowspan="2" | प्रति प्रदेश जागा ! scope="col" rowspan="2" | थेट पात्र संघांची संख्या ! scope="col" rowspan="2" | उर्वरित जागा ! scope="colgroup" colspan="3" | प्रादेशिक पात्रता |- ! scope="col" | सहभागींची संख्या ! scope="col" | प्रारंभ तारीख ! scope="col" | शेवटची तारीख |- ! scope="row" | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया#आफ्रिका पात्रता|आफ्रिका]] | ३ || १ || २ || २० || २१ सप्टेंबर २०२४|| ४ ऑक्टोबर २०२५ |- ! scope="row" | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया#अमेरिका पात्रता|अमेरिका]] | ३ || २ || १ |१० |६ डिसेंबर २०२४ |२२ जून २०२५ |- ! scope="row" | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया#आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|आशिया<hr>पूआप्र]] | १० || ५<hr>२ || ३ || १६<hr>९ || ३० ऑगस्ट २०२४<hr>१७ ऑगस्ट २०२४|| १७ ऑक्टोबर २०२५ |- ! scope="row" | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया#युरोप पात्रता|युरोप]] | ४ || २ || २ || ३२ || ९ जून २०२४ || ११ जुलै २०२५ |- class=sortbottom ! एकूण || २० || १२ || ८ || ८७ || ९ जून २०२४ || १७ ऑक्टोबर २०२५ |} == पात्र संघ == [[चित्र:2026_ICC_Men's_T20_World_Cup_Participating_nations.svg|upright 4.0|center|thumb|२०२६ च्या पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकात सहभागी होणारे देश येथे आहेत {{legend|#000032|यजमान म्हणून पात्र}} {{legend|#0000ff|यजमान संघ वगळता [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | मागील स्पर्धेत]] अव्वल ७ मध्ये स्थान मिळवून पात्र}} {{legend|#01a2ff|[[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आं.टी२० क्रमवारी]]नुसार पात्र}} {{legend|#00ab00|प्रादेशिक पात्रता फेरीद्वारे पात्र}} {{legend|#ffc900|प्रादेशिक पात्रता फेरीत सहभागी परंतु पात्रता मिळवण्यात अपयशी}} ]] यजमान भारत आणि श्रीलंका यजमान म्हणून थेट पात्र ठरले.<ref>{{Cite web|trans-title=श्रीलंका, भारत २०२६ मध्ये आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषकाचे सह-यजमानपद भूषवणार|title=Sri Lanka, India to co-host ICC Men’s T20 World Cup in 2026|url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=97989|access-date=२७ सप्टेंबर २०२४|website=www.adaderana.lk|language=en|archive-date=2025-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20251204120132/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=97989|url-status=dead}}</ref> यजमान भारत मागील टी२० विश्वचषकाच्या सुपर ८ टप्प्यात पोहोचल्यामुळे, फक्त सात संघांना सुपर ८ पात्रता मिळवणे आवश्यक होते. त्यामुळे अतिरिक्त जागेसाठी संघाची पात्रता जागतिक क्रमवारीनुसार ठरविण्यात येईल.<ref>{{Cite web |last=स्पोर्टस्टार|first=संघ |date=२ जुलै २०२४|trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: सुपर ८ मध्ये स्थान मिळवण्यात अपयश येऊनही पाकिस्तान, न्यूझीलंड, आयर्लंड संघ आपोआप पात्रता मिळविण्यात यशस्वी|title=T20 World Cup 2026: Pakistan, New Zealand, Ireland secure automatic qualification despite failing to make it to Super Eight |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup-2026-list-of-teams-qualified-automatic-qualification-super-eight-icc-rankings-pakistan-new-zealand-ireland/article68358992.ece |access-date=२७ सप्टेंबर २०२४ |website=स्पोर्टस्टार |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ २०२६ टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेल्या संघांचे तपशील ! scope="col" | संघ ! scope="col" | पात्रता<br>पद्धत ! scope="col" | पात्रता<br>दिनांक ! scope="col" | ठिकाणे ! scope="col" | संघांची संख्या ! scope="col" | याआधी<br>पात्र ! scope="col" | एकूण<br>वेळा<br>पात्र ! scope="col" | मागील सर्वोत्तम<br>प्रदर्शन |- ! scope="row" | {{left|{{cr|IND}}}} | rowspan="2" | सह-यजमान || rowspan="2" | १६ नोव्हेंबर २०२१ || rowspan=2 {{N/A}} || rowspan="2" | {{Center|'''२'''}} || [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || १० || '''विजेते''' ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|SL}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || १० || '''विजेते''' ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|AFG|२०१३}}}} | rowspan="7" | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]<br><small>(यजमान वगळता<br/>मागील स्पर्धेतील ७ अव्वल संघ)</small> || rowspan="7" |१७ जून २०२४ || rowspan="7" | {{flag|अमेरिका}}<br />{{flag|वेस्ट इंडीज}} | rowspan="7" |{{Center|'''७'''}} |[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || ८ || उपांत्य फेरी ([[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|AUS}}}} |[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || १० || '''विजेते''' ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|BAN}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || १० || सुपर ८ ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|ENG}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || १० || '''विजेते''' ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|SA}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || १० || उपविजेते ([[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) |- ! scope="row" | {{left|{{nobr|{{cr|USA}}}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || २ || सुपर ८ ([[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|WIN}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || १० || '''विजेते''' ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|NZ}}}} | rowspan="3" | [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]] || rowspan="3" | २९ जून २०२४|| rowspan="3" {{N/A}} || rowspan="3" | {{center|'''३'''}} || [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| १० || उपविजेते ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|PAK}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| १० || '''विजेते''' ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|IRE}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || ९ || सुपर ८ ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|NAM}}}} | rowspan="2" | [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|आफ्रिका पात्रता]]|| rowspan="2" | २६ सप्टेंबर - ४ ऑक्टोबर २०२५ || rowspan="2" | {{flag|झिम्बाब्वे}}<ref>{{Cite web |last=मुसाली|first=डेनिस| date=३० डिसेंबर २०२४|trans-title=२०२४ हे युगांडा क्रिकेटसाठी चांगले वर्ष होते, २०२५ हे त्याहून मोठे वर्ष असू शकते|title=2024 was a good year for Uganda Cricket, 2025 could be greater|url=https://kawowo.com/2024/12/30/2024-was-a-good-year-for-uganda-cricket-2025-could-be-greater/|access-date=६ डिसेंबर २०२५ |website=कावोवो स्पोर्ट्स|language=en}}</ref> | rowspan="2" | {{center|'''२'''}} || [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| ४|| सुपर १२ ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|ZIM}}}} | [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]|| ७|| सुपर ८ ([[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|CAN}}}} | [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|अमेरिका पात्रता]]|| १५-२२ जून २०२५ || {{flag|कॅनडा}} || {{center|'''१'''}} || [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| २ || गट फेरी ([[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|NEP}}}} | rowspan="3" | [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|आशिया आणि पूआप्र पात्रता]]|| rowspan="3" | ८-१७ ऑक्टोबर २०२५|| rowspan="3" | {{flag|ओमान}} | rowspan="3" | {{center|'''३'''}} || [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || ३ || गट फेरी ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|OMN}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || ४ || गट फेरी ([[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]], [[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) |- ! scope="row" | {{nobr|{{left|{{cr|UAE}}}}}} | [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]] || ३ || गट फेरी ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) |- ! scope="row" | {{left|{{cr|ITA}}}} | rowspan="2" | [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी|युरोप पात्रता]] || rowspan="2" | २०२५ || rowspan="2" | {{flag|नेदरलँड्स}} | rowspan="2" | {{center|'''२'''}} || — || १ || पदार्पण |- ! scope="row" | {{left|{{cr|NED}}}} | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || ७ || सुपर १२ ([[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) |- class="sortbottom" ! एकूण || || || || २० || || || |} == आफ्रिका पात्रता == * '''आफ्रिका पात्रता अ:''' [[टांझानिया]]मध्ये २१ ते २६ सप्टेंबर २०२४ दरम्यान सहा संघ साखळी सामन्यांमध्ये खेळले * '''आफ्रिका पात्रता ब:''' [[केनिया]]मध्ये १७ ते २६ ऑक्टोबर २०२४ दरम्यान सहा संघ साखळी सामने खेळले * '''आफ्रिका पात्रता क:''' [[नायजेरिया]]मध्ये २१ ते ३० नोव्हेंबर २०२४ दरम्यान सहा संघ साखळी सामने खेळले * '''आफ्रिका प्रादेशिक फायनल:''' [[झिम्बाब्वे]]मध्ये २६ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान आठ संघ साखळी सामने खेळले === आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता=== उप-प्रादेशिक टप्प्यात, पात्रता अ [[टांझानिया]]<nowiki/>मध्ये सप्टेंबर २०२४ मध्ये आयोजित करण्यात आली होती,<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/2026-icc-mens-t20-world-cup-africa-sub-regional-qualifier-a/ |trans-title=टांझानिया क्रिकेट सप्टेंबर २०२४ मध्ये २०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक उप-प्रादेशिक आफ्रिका पात्रता अ चे आयोजन करेल|title=Tanzania Cricket to host 2026 ICC Men's T20 World Cup Sub-Regional Africa Qualifier A in September 2024|work=Czarsports | access-date=२८ सप्टेंबर २०२४}}</ref> पात्रता ब ऑक्टोबर २०२४ मध्ये [[केनिया]]मध्ये आयोजित केली गेली<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/2026-icc-mens-t20-world-cup-africa-sub-regional-qualifier-b/ |trans-title= |title=ऑक्टोबर २०२४ मध्ये केनिया क्रिकेट २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक उप-प्रादेशिक आफ्रिका पात्रता ब चे आयोजन करणार|work=Czarsports | access-date=२८ सप्टेंबर २०२४}}</ref> आणि पात्रता क नोव्हेंबर २०२४ मध्ये [[नायजेरिया]]मध्ये पार पडली.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/2026-icc-mens-t20-world-cup-africa-sub-regional-qualifier-c/ |trans-title= |title=नायजेरिया क्रिकेट नोव्हेंबर २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक उप-प्रादेशिक आफ्रिका पात्रता क चे आयोजन करेल|work=Czarsports | access-date=२८ सप्टेंबर २०२४}}</ref> प्रत्येक उप-प्रादेशिक पात्रता फेरीतील अव्वल दोन संघ [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|प्रादेशिक अंतिम फेरी]]त पोहोचले, जिथे ते [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबिया]] आणि [[युगांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युगांडा]] यांच्यात सामील होतील, जे [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेत भाग घेतल्यानंतर अग्रेसर झाले होते. {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता संघ}} ====आफ्रिका पात्रता अ==== {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{साचा:२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ गुणफलक}} ====आफ्रिका पात्रता ब==== {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता ब}} {{साचा:२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता ब गुणफलक}} ====आफ्रिका पात्रता क ==== {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता क}} {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता क गुणफलक}} === आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी=== {{Main|२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी}} ====गट अ==== {{#section:साचा:२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|Group A}} ====गट ब==== {{#section:साचा:२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|Group B}} ====बाद फेरी==== {{4TeamBracket |team-width=200px |score-width=200px |RD1= '''उपांत्य सामने''' |RD2='''अंतिम सामना''' |RD1-seed1='''अ१''' |RD1-team1='''{{cr|NAM}}''' |RD1-score1='''१७४/६ (२० षटके)''' |RD1-seed2=ब२ |RD1-team2= {{cr|TAN}} |RD1-score2=१११/८ (२० षटके) |P1Winner={{cr|NAM}} |P1Margin=६३ धावा |RD1-seed3='''ब१''' |RD1-team3='''{{cr|ZIM}}''' |RD1-score3='''१२३/३ (१५ षटके)''' |RD1-seed4=अ२ |RD1-team4={{cr|KEN}} |RD1-score4=१२२/६ (२० षटके) |P2Winner={{cr|ZIM}} |P2Margin=७ गडी |RD2-seed1=उसा१वि |RD2-team1={{cr|NAM}} |RD2-score1=१६७/६ (२० षटके) |RD2-seed2='''उसा२वि''' |RD2-team2='''{{cr|ZIM}}''' |RD2-score2='''१७१/३ (१९.२ षटके)''' |FinalWinner={{cr|ZIM}} |FinalMargin=७ गडी }} == अमेरिका पात्रता == पात्रता टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत: * '''अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता''': [[अर्जेंटिना]]मध्ये ६ ते १६ डिसेंबर २०२४ दरम्यान नऊ संघ साखळी सामन्यांमध्ये खेळले. * '''अमेरिका प्रादेशिक अंतिम फेरी''': [[कॅनडा]]मध्ये १५ ते २२ जून २०२५ दरम्यान चार संघ साखळी सामन्यांमध्ये खेळले. {{२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता संघ}} === अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता === {{main|२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता}} {{२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता गुणफलक}} === अमेरिका प्रादेशिक अंतिम फेरी === {{main|२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका प्रादेशिक अंतिम फेरी}} {{२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका प्रादेशिक अंतिम फेरी}} == आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता== पात्रता टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत: * '''पूआप्र क्वालिफायर अ:''' चार संघ [[सामोआ]]मध्ये १७ ते २४ ऑगस्ट २०२४ दरम्यान दुहेरी [[साखळी सामने]] खेळले. * '''आशिया पात्रता अ:''' सात संघ [[मलेशिया]]मध्ये ३० ऑगस्ट ते ९ सप्टेंबर २०२४ दरम्यान दुहेरी [[साखळी सामने]] खेळले. * '''पूआप्र पात्रता ब:''' चार संघ [[दक्षिण कोरिया]]मध्ये २८ सप्टेंबर ते ५ ऑक्टोबर २०२४ दरम्यान दुहेरी [[साखळी सामने]] खेळले. * '''आशिया पात्रता ब:''' सात संघ [[कतार]]मध्ये १९ ते २८ नोव्हेंबर २०२४ दरम्यान दुहेरी [[साखळी सामने]] खेळले. * '''आशिया-पूआप्र प्रादेशिक अंतिम फेरी:''' [[ओमान]]<nowiki/>मध्ये १ ते १७ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान नऊ संघ ३ गटांमध्ये [[साखळी सामने]] खेळले, त्यानंतर सुपर-सिक्स [[साखळी सामने]] खेळवले गेले. === आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता=== आशिया उप-प्रादेशिक टप्प्यात, पात्रता अ [[मलेशिया]]मध्ये ऑगस्ट आणि सप्टेंबर २०२४ मध्ये आयोजित करण्यात आली होती<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/2026-icc-mens-t20-world-cup-asia-qualifier-a/|trans-title=मलेशिया क्रिकेट ऑगस्ट/सप्टेंबर २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया पात्रता अ चे आयोजन करणार |title=Malaysia Cricket to host 2026 ICC Men's T20 World Cup Asia Qualifier A in August/September 2024|work=Czarsports|date=३१ मे २०२४| access-date=३० सप्टेंबर २०२४}}</ref> आणि पात्रता ब नोव्हेंबर २०२४ मध्ये [[कतार]] येथे होणार आहे.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/2026-icc-mens-t20-world-cup-asia-sub-regional-qualifier-b/ |trans-title=कतार क्रिकेट नोव्हेंबर २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया पात्रता ब चे आयोजन करणार|title=Qatar Cricket to host 2026 ICC Men's T20 World Cup Asia Qualifier B in November 2024 |work=Czarsports |date=२३ सप्टेंबर २०२४|access-date=३० सप्टेंबर २०२४}}</ref> प्रत्येक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता स्पर्धेतील अव्वल दोन संघ एकत्रित प्रादेशिक अंतिम फेरीत जातील, जिथे ते [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] आणि [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]]ला सामील होतील जे पूर्व आशिया प्रशांत अंतिम फेरीमधून [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेत सहभागी झाल्याने अग्रेसर झाले होते. {| class="wikitable" ! scope="colgroup" colspan="2" | आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता |- ! scope="col" | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता अ|पात्रता अ]] ! scope="col" | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता ब|पात्रता ब]] |- {{#section:साचा:२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया–पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता संघ|Asia}} |} ====आशिया पात्रता अ==== {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता अ गुणफलक}} ====आशिया पात्रता ब==== {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता ब}} {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता ब गुणफलक}} === पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता=== पूर्व-आशिया पॅसिफिक उप-प्रादेशिक टप्प्यात, पात्रता अ फेरी ऑगस्ट २०२४ मध्ये [[सामोआ]] येथे आयोजित करण्यात आली होती<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/samoa-2026-icc-mens-t20-world-cup-eap-sub-regional-qualifier/ |trans-title=सामोआ क्रिकेट ऑगस्ट २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता अ चे आयोजन करणार|title=Samoa Cricket to host 2026 ICC Men's T20 World Cup EAP Sub-regional Qualifier A in August 2024 |work=Czarsportz |date=2 January 2024 |access-date=7 January 2024}}</ref> आणि पात्रता ब फेरी सध्या सप्टेंबर आणि ऑक्टोबर २०२४ दरम्यान [[दक्षिण कोरिया]]मध्ये खेळविली जात आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/a-historic-first-for-south-korea-as-dates-and-venues-for-the-2024-pathway-events-are-announced |trans-title=२०२४ कार्यक्रम मार्गक्रमणाच्या तारखा आणि ठिकाणे जाहीर, दक्षिण कोरियासाठी ऐतिहासिक घटना |title=A historic first for South Korea as dates and venues for the 2024 Pathway Events are announced|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |date=५ मार्च २०२४|access-date=१ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता फेरीतील विजेते प्रादेशिक अंतिम फेरीत जातील, जेथे ते [[पापुआ न्यू गिनी]] सोबत सामील होतील, जे [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेत आशियाच्या अंतिम फेरीत सहभागी झाल्यानंतर अग्रेसर झाले होते. {| class="wikitable" ! scope="colgroup" colspan="2" | पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता |- ! scope="col" | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता अ|पात्रता अ]] ! scope="col" | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता ब|पात्रता ब]] |- {{#section:साचा:२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया–पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता संघ|EAP}} |} ====पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता अ==== {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} ====पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता ब==== {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता ब}} {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता ब गुणफलक}} === आशिया–पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी=== {{Main|२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी}} {{२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया–पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी}} == युरोप पात्रता == {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता संघ}} पात्रता टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:<ref>{{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/italy-germany-denmark-set-to-host-icc-event-for-first-time-ever-in-202420231214203845/ |title=Italy, Germany, Denmark set to host ICC event for first-time ever in 2024 |work=Asian News International |date=14 December 2023 |access-date=16 December 2023 |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214151558/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/italy-germany-denmark-set-to-host-icc-event-for-first-time-ever-in-202420231214203845/ |url-status=dead }}</ref> * '''युरोप पात्रता अ''': पाचच्या दोन गटात विभागलेले दहा संघ [[इटली]]मध्ये ९ ते १६ जून २०२४ दरम्यान [[साखळी सामने]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] सामने खेळले. * '''युरोप पात्रता ब''': पाचच्या दोन गटात विभागलेले दहा संघ [[जर्मनी]]मध्ये ७ ते १४ जुलै २०२४ दरम्यान [[साखळी सामने]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] सामने खेळले. * '''युरोप पात्रता क''': पाचच्या दोन गटात विभागलेले दहा संघ [[गर्न्सी]]मध्ये २१ ते २८ ऑगस्ट २०२४ दरम्यान [[साखळी सामने]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] सामने खेळले.. * '''युरोप पात्रता अंतिम फेरी''': अजून ठरायचे आहे. === युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता=== उप-प्रादेशिक टप्प्यात, पात्रता अ [[इटली]]मध्ये जून २०२४ मध्ये आयोजित करण्यात आली होती,<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/italy-cricket-2026-icc-mens-t20-world-cup-europe-sub-regional-qualifier-a/ |title=इटली क्रिकेट जून २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता "अ" चे आयोजन करणार|work=Czarsportz |date=१४ डिसेंबर २०२४ |access-date=२३ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> क्वालिफायर B जर्मनीमध्ये जुलै 2024 मध्ये आयोजित करण्यात आला होता<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/germany-2026-icc-mens-t20-world-cup-europe-sub-regional-qualifier-b/ |title=इटली क्रिकेट जूलै २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता "ब" चे आयोजन करणार |work=Czarsportz |date=१४ डिसेंबर २०२४ |access-date=२३ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> आणि क्वालिफायर C ऑगस्ट 2024 मध्ये ग्वेर्नसे येथे आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/guernsey-2026-icc-mens-t20-world-cup-europe-sub-regional-qualifier-c/ |title=गर्न्सी क्रिकेट ऑगस्ट २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता "क" चे आयोजन करणार|work=Czarsportz |date=१४ डिसेंबर २०२४ |access-date=२३ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> प्रत्येक उप-प्रादेशिक पात्रता फेरीतील विजेते प्रादेशिक अंतिम फेरीत पोहोचले. ; यूरोप पात्रता अ {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{div col}} ; {{center|गट अ}} {{#section:साचा:२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ गट अ गुणफलक}} ; {{center|गट ब}} {{#section:साचा:२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ गट ब गुणफलक}} {{div col end}} {| class=wikitable style=float:center;margin:auto;text-align:center |+ {{nobr|युरोप पात्रता अ – अंतिम}} ! विजेते ! फरक ! उपविजेते |- | '''{{cr|ITA}}<br/>२४४/४ (२० षटके)''' | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ#अंतिम सामना|इटली १६० धावांनी विजयी]]<br/>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436494.html धावफलक] | {{cr|ROM}}<br/>८४ (१७.४ षटके) |} ; युरोप पात्रता ब {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब}} {{div col}} ; {{center|गट अ}} {{#section:साचा:२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब गट अ गुणफलक}} ; {{center|गट ब}} {{#section:साचा:२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब गट ब गुणफलक}} {{div col end}} {| class=wikitable style=float:center;margin:auto;text-align:center |+ {{nobr|युरोप पात्रता ब – अंतिम}} ! विजेते ! फरक ! उपविजेते |- | '''{{cr|JER}}<br/>७१/४ (७.१ षटके)''' | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब#अंतिम सामना|जर्सी ६ गडी राखून विजयी]]<br/>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439836.html धावफलक] | {{cr|NOR}}<br/>६९ (१५.४ षटके) |} ; युरोप पात्रता क {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क}} {{div col}} ; {{center|गट अ}} {{#section:साचा:२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क गट अ गुणफलक}} ; {{center|गट ब}} {{#section:साचा:२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क गट ब गुणफलक}} {{div col end}} {| class=wikitable style=float:center;margin:auto;text-align:center |+ {{nobr|युरोप पात्रता क – अंतिम}} ! विजेते ! फरक ! उपविजेते |- | '''{{cr|GUE}}<br/>१५९/४ (१८.४ षटके)''' | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क#अंतिम सामना|गर्न्सी ६ गडी राखून विजयी]]<br/>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443789.html धावफलक] | {{cr|DEN}}<br/>१५८/७ (२० षटके) |} === युरोप पात्रता अंतिम फेरी === {{Main|२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी}} प्रत्येक उप-प्रादेशिक पात्रता फेरीतील विजेते प्रादेशिक अंतिम फेरीत पोहोचले, जिथे ते स्कॉटलंड आणि नेदरलँड्ससोबत सामील झाले, ज्यांना [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेत भाग घेतल्यानंतर बाय मिळाला होता. इटली [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|पात्रता अ]] मधून प्रगत झाली,<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/italy-advance-in-men-s-t20-world-cup-2026-qualification-after-victory-in-rome |title=रोममधील विजयानंतर इटलीने पुरुषांच्या टी२० विश्वचषक २०२६ पात्रता फेरीत आगेकूच केली |publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२३ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> जर्सी [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब|पात्रता ब]] मधून प्रगत झाली<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/jersey-win-in-germany-to-advance-in-icc-men-s-t20-world-cup-2026-pathway|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६च्या मार्गावर जाण्यासाठी जर्मनीमध्ये जर्सी जिंकली|publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२३ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> आणि गर्न्सी [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|पात्रता क]] मधून प्रगत झाली.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/cqxjyy5e5xeo |title=गर्न्सी टी-२० विश्वचषक पात्रता फेरीत पोहोचला|work=बीबीसी स्पोर्ट|date=२८ ऑगस्ट २०२४|access-date=२३ ऑक्टोबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://guernseypress.com/sport/2024/08/29/hard-work-pays-off-in-historic-guernsey-win/|title=ऐतिहासिक विजयाने गर्न्सीला मिळाले कठोर परिश्रमांचे फळ|work=गर्न्सी प्रेस|date=२९ ऑगस्ट २०२४|access-date=२३ ऑक्टोबर २०२४|archive-date=2024-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009185130/https://guernseypress.com/sport/2024/08/29/hard-work-pays-off-in-historic-guernsey-win/|url-status=dead}}</ref> प्रादेशिक अंतिम फेरीतील दोन अव्वल संघ २०२६ च्या टी २० विश्वचषकात जातील. {|class="wikitable sortable" ! scope="col" | पात्रता<br>पद्धत || एकूण संघ || संघ |- | rowspan="2" | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] || rowspan="2" | {{center|२}} || {{nobr|{{cr|NED}} |- | {{cr|SCO}} |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|युरोप पात्रता अ]] || {{center|१}} || {{cr|ITA}} |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब|युरोप पात्रता ब]] || {{center|१}} || {{cr|JER}} |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|युरोप पात्रता क]] || {{center|१}} || {{cr|GUE}} |- class=sortbottom ! एकूण || ५ || |} ; गुणफलक {{२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी}} == आकडेवारी== {| class="wikitable" |+ सर्वाधिक धावा<ref name="mr">{{Cite web |title=२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता नोंदी, सर्वाधिक धावा|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=runs;series=16381;series=16421;series=16490;series=16533;series=16573;series=16645;series=16654;series=16735;series=16784;series=16815;series=16872;series=17289;series=17317;series=17605;series=17617;template=results;type=batting |access-date=८ डिसेंबर २०२५|website=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> ! scope=col |धावा ! scope=col | फलंदाज ! scope=col | संघ |- ! scope=row | ५०८ | [[आलिशान शराफु]] || {{nowrap|{{cr|UAE}}}} |- ! scope=row | ४९९ | [[ब्रायन बेनेट]] || {{cr|ZIM}} |- ! scope=row | ४६६ | जर्मेन बेकर || {{cr|CAY}} |- ! scope=row | ४०२ | [[केंडेल कडोवाकी-फ्लेमिंग]] || {{cr|JPN}} |- ! scope=row | ३९६ | [[राकेप पटेल]] || {{cr|KEN}} |} {| class="wikitable" |+ सर्वाधिक बळी<ref name="mw">{{Cite web |title=२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता नोंदी, सर्वाधिक बळी|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=wickets;series=16381;series=16421;series=16490;series=16533;series=16573;series=16645;series=16654;series=16735;series=16784;series=16815;series=16872;series=17289;series=17317;series=17605;series=17617;template=results;type=bowling |access-date=८ डिसेंबर २०२५ |website=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> ! scope=col | बळी ! scope=col | गोलंदाज ! scope=col | संघ |- ! scope=row | २२ | फेस्टस बेन|| {{cr|BAH}} |- ! scope=row rowspan=3 | १९ | रिद्वान अब्दुलकरीम || {{cr|NGA}} |- | [[डेरीक ब्रांगमान]] || {{cr|BER}} |- | [[रिचर्ड नगारावा]] || {{cr|ZIM}} |- ! scope=row | १८ | [[अलेस्सांद्रो मॉरिस]] || {{cr|CAY}} |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] 1zlz65qotdb5uxm2l1shmxsx7c9yth1 0 355967 2710425 2579403 2026-09-17T22:01:50Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710425 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = सत्येंद्र नारायण सिन्हा | चित्र = Shri Satyendra Babu Chief Minister Bihar United.jpg | चित्र रुंदी = 220px | पद = [[बिहार विधान परिषद|बिहार विधान परिषद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = २० जुलै १९८९ | कार्यकाळ_समाप्ती = १९ जुलै १९९५ | राज्यपाल = | पंतप्रधान = | मागील = ''रिक्त'' | पुढील = ''अज्ञात'' | मतदारसंघ = | पद2 = [[बिहारचे मुख्यमंत्री|बिहार राज्याचे १९वे मुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = ११ मार्च १९८९ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ६ डिसेंबर १९८९ | राज्यपाल2 = [[जगन्नाथ पहाडीया]] | पंतप्रधान2 = | मागील2 = [[भागवत झा आझाद]] | पुढील2 = [[जगन्नाथ मिश्रा]] | मतदारसंघ2 = | पद3 = [[भारताची संसद|संसद सदस्य (लोकसभा)]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = १५ मार्च १९७१ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १० मार्च १९८९ | राज्यपाल3 = | पंतप्रधान3 = | मागील3 = [[मुद्रिका सिन्हा]] | पुढील3 = [[राम नरेश सिंह]] | मतदारसंघ3 = [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = ५ एप्रिल १९५७ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = १ जानेवारी १९६१ | राज्यपाल4 = | पंतप्रधान4 = | मागील4 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील4 = [[रमेश प्रसाद सिंह]] | मतदारसंघ4 = [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = १७ एप्रिल १९५२ | कार्यकाळ_समाप्ती5 = ५ एप्रिल १९५७ | राज्यपाल5 = | पंतप्रधान5 = | मागील5 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील5 = [[रमेश प्रसाद सिंह]] | मतदारसंघ5 = [[पश्चिम गया लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)|पश्चिम गया]] | पद6 = [[बिहार विधानसभा|बिहार विधानसभा सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = १६ मार्च १९६२ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = २६ फेब्रुवारी १९६९ | राज्यपाल6 = | पंतप्रधान6 = | मागील6 = [[देवधरी राम]] | पुढील6 = [[महाबीर प्रसाद अकेला]] | मतदारसंघ6 = [[नबीनगर विधानसभा मतदारसंघ|नबीनगर]] | कार्यकाळ_आरंभ7 = १ जानेवारी १९६१ | कार्यकाळ_समाप्ती7 = १६ मार्च १९६२ | राज्यपाल7 = | पंतप्रधान7 = | मागील7 = [[कमला राय]] | पुढील7 = [[अब्दुल गफूर (राजकारणी)|अब्दुल गफूर]] | मतदारसंघ7 = [[गोपालगंज विधानसभा मतदारसंघ|गोपालगंज]] | जन्मदिनांक = १२ जुलै १९१७ | जन्मस्थान = पोईवन, [[औरंगाबाद जिल्हा (बिहार)|औरंगाबाद जिल्हा]], [[बिहार|बिहार आणि ओरिसा प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]]<br>(आत्ता पोईवन, [[औरंगाबाद जिल्हा (बिहार)|औरंगाबाद जिल्हा]], [[बिहार]], [[भारत]]) | मृत्युदिनांक = ४ सप्टेंबर २००६ (वय : {{age in years|1917|7|12|2006|9|4}}) | मृत्युस्थान = [[पाटणा]], [[बिहार]], [[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]<br>[[जनता पक्ष]] | पती = | पत्नी = किशोरी सिन्हा | नाते = | अपत्ये = | निवास = | शाळा_महाविद्यालय = [[अलाहाबाद विद्यापीठ]] | व्यवसाय = राजकारणी | धंदा = | धर्म = [[हिंदू]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''सत्येंद्र नारायण सिन्हा''' (१२ जुलै १९१७ — ४ सप्टेंबर २००६) हे भारतीय राजकारणी होते व [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत]] सहभागी होते. [[आणीबाणी (भारत)|आणीबाणीच्या]] काळात [[जयप्रकाश नारायण|जय प्रकाश नारायण]] यांच्या <nowiki><i id="mwHg">संपूर्ण क्रांती</i></nowiki> चळवळीचे ते एक प्रमुख होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/A-couple-of-mps/articleshow/15764678.cms|title=A couple of mps|last=Iyer|first=Lakshmi|date=December 8, 2007|website=Mumbai Mirror|access-date=2024-10-21|archive-date=2021-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617203628/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/a-couple-of-mps/articleshow/15764678.cms|url-status=dead}}</ref> ते [[बिहारचे मुख्यमंत्री|बिहारचे मुखमंत्री]] होते. <ref name="ajphilip_tribune_gentleman">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060907/edit.htm#8|title=A gentleman among politicians|last=A.J. Philip|website=The Tribune|location=India|access-date=5 September 2006}}</ref> ते ''छोटे साहेब'' असे प्रेमाने संबोधले जात असे व, ते [[औरंगाबाद जिल्हा, बिहार|औरंगाबाद]] मतदारसंघातून सात वेळा खासदार व [[बिहार विधानसभा|बिहार विधानसभेचे]] तीन वेळा आमदार आणि एकदा बिहार विधान परिषदेचे सदस्य होते.<ref>{{Cite magazine|last=Prabhu Chawla|date=March 31, 1989|title=I believe in participative democracy and not dictatorial attitudes: Satyendra Narain Sinha|url=https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/19890331-i-believe-in-participative-democracy-and-not-dictatorial-attitudes-satyendra-narain-sinha-815897-1989-03-31|magazine=India Today}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC&q=satyendra+narayan+sinha+rajput&pg=PA32|title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar|author=Ashwani Kumar|date=2008|publisher=Anthem Press|isbn=9781843317098|page=32|access-date=6 January 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/columnists/oped/when-gandhi-became-mahatma.html|title=When Gandhi became Mahatma|website=www.dailypioneer.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421030213/http://www.dailypioneer.com/columnists/oped/when-gandhi-became-mahatma.html|archive-date=21 April 2017|access-date=17 January 2022}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ब्रिटिश भारतातील कैदी आणि बंदीवान]] [[वर्ग:भारतीय हिंदू]] [[वर्ग:जनता पक्षाचे राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:बिहारचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म]] [[वर्ग:बिहारचे आमदार]] [[वर्ग:बिहारचे खासदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 5ilpy8i57wyyw9yp40vrsxmtyzvdja6 0 360342 2710456 2639984 2026-09-18T02:19:27Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710456 wikitext text/x-wiki '''स्वामित्व योजना''' हा एक मालमत्ता सर्वेक्षण कार्यक्रम आहे जो भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांनी २४ एप्रिल २०२० रोजी [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या अध्यक्षतेखाली सामाजिक-आर्थिक विकासाला चालना देण्यासाठी केंद्र-क्षेत्रातील योजना म्हणून सुरू केला होता. सक्षमीकरण आणि अधिक स्वावलंबी ग्रामीण भारत..<ref>{{Cite web|title=SVAMITVA Scheme {{!}} Government of India|url=https://svamitva.nic.in/svamitva/index.html|access-date=2021-11-27|website=svamitva.nic.in|archive-date=2022-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124191629/https://svamitva.nic.in/svamitva/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/what-is-swamitva-yojana-launched-by-pm-narendra-modi-all-you-need-to-know/story-UpshkST02eW59ZGsF9jxLK.html|title=PM Modi launches Swamitva Yojana to boost rural economy: Here's all you need to know|date=24 April 2020|website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/e-gram-swaraj-and-swamitva-yojana-1587734029-1|title=What is e-Gram Swaraj and Swamitva Yojana for Indian villages?|date=24 April 2020|website=Jagranjosh.com|access-date=2025-01-21|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121172315/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/e-gram-swaraj-and-swamitva-yojana-1587734029-1|url-status=dead}}</ref> मालमत्तेची माहिती गोळा करण्यासाठी ड्रोनसह विविध तंत्रज्ञानाचा वापर करून २०२१ ते २०२५ या कालावधीत या योजनेत देशभरातील सुमारे ६.६२ लाख गावांचे सर्वेक्षण केले जाईल. योजनेचा प्रारंभिक टप्पा २०२०-२१ मध्ये महाराष्ट्र, कर्नाटक, [[हरियाणा]], उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, मध्य प्रदेश, [[पंजाब]] आणि [[राजस्थान|राजस्थानमधील]] निवडक गावांमध्ये राबविण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2021/state-editions/haryana-to-implement-swamitva-yojana-by-september-15.html|title=Haryana to implement Swamitva Yojana by September 15|first=The|last=Pioneer|website=The Pioneer}}{{मृत दुवा|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारत सरकारद्वारे प्रायोजित योजना]] ljychlqinp4gc3skai3k49nl2bnpe0q 0 362692 2710384 2564199 2026-09-17T18:55:32Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710384 wikitext text/x-wiki [[वेद]] हे प्राचीन भारतीय संस्कृतीचे पवित्र ग्रंथ आहेत आणि त्यांचा रचनाकाळ इसवी सनापूर्व १००० ते १५०० या कालखंडात मानला जातो. वेदांमध्ये चार मुख्य ग्रंथांचा समावेश होतो: ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद. या ग्रंथांमध्ये संज्ञा (नाम) हा एक महत्त्वाचा भाग आहे, जो भाषिक आणि सांस्कृतिक दृष्टिकोनातून अभ्यासला जातो.वेदांचा अर्थ कळण्याच्या दृष्टीने त्यातील विविध पारिभाषिक शब्दांचा नेमका अर्थ माहित असणे आवश्यक असते. अशा काही संज्ञा व त्यांचे अर्थ यांची नोंद येथे केली आहे. यासाठी [[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] लिखित द सिक्रेट ऑफ द वेद या ग्रंथाचा आधार घेतला आहे.<ref>{{Cite book |last=Aurobindo |first=Sri |title=The Secret of the Veda |publisher=Sri Aurobindo Ashram Publication Department |year=1998 |volume=15 |series=The Complete Works of Sri Aurobindo |url=https://www.holybooks.com/wp-content/uploads/The-Secret-Of-The-Veda-Aurobindo.pdf |access-date=23 March 2025 |archive-date=2020-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922103348/https://www.holybooks.com/wp-content/uploads/The-Secret-Of-The-Veda-Aurobindo.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !क्र. !संज्ञा !अर्थ |- |०१ |सत्यम्,ऋतम्,बृहत् |'सत्यम्' म्हणजे अस्तित्वाचे सत्य. ते जेव्हा कृतिशील होते तेव्हा त्याला 'ऋतम्' असे म्हणतात. ते सत्य जेव्हा शरीरमनाच्या कृतींना योग्य दिशा देते त्यावेळी त्याला बृहत् म्हणतात. <ref>{{Cite book |last=Bloomfield |first=Maurice |title=The Religion of the Veda: The Ancient Religion of India |publisher=G.P. Putnam's Sons |year=1908 |url=https://archive.org/details/cu31924014693968|access-date=23 March 2025}}</ref> |- | |ऋतं |सत्यचेतनेचा मनावर पडणारा प्रकाश |- |०२ |भूमा आणि अल्प |विराट् किंवा अनंत चेतनेला 'भूमा' असे नांव आहे आणि मर्यादित व्यक्तिचेतनेला 'अल्प' असे नांव आहे. |- |०३ |महस् |अतिमानस किंवा सत्यचेतनेला 'महस्' असे म्हटले जाते. महस् म्हणजे विराट आणि महान. |- |०४ |अनृतम् |शारीर आणि मानसिक स्तरावर जेव्हा सत्य अवतरित होते तेव्हा त्यात काही विकृती निर्माण होतात त्याला 'अनृतम्' असे म्हणतात. |- |०५ |ऋषि, कवि, द्रष्टा |ज्याच्या ठिकाणी ही सत्यचेतना जागृत आहे आणि दृष्टि, श्रुति आणि विवेक हे कार्यरत आहेत त्याला 'ऋषि', 'कवि', 'द्रष्टा' असे म्हणतात. |- |०६ |जातवेदस् |अग्नीला जातवेदस ही संज्ञा आहे. विविध विश्वांची निर्मिति करणारी आणि पूर्ण ज्ञानाने विश्वरचना करणारी ही शक्ति 'जातवेदस्' नांवाने ओळखली जाते. <ref>{{Cite book |last=Doniger |first=Wendy |title=The Rig Veda: An Anthology |publisher=Penguin Classics |year=1981 |url=https://archive.org/details/rigvedapenguincl00anon|access-date=23 March 2025}}</ref> |- |०७ |विश्वानि वयुनानि विद्वान् |अग्नीला चैतन्यशक्तीचे सर्व आविष्कार, निर्मितिप्रक्रिया यांचे ज्ञान असते. त्यामुळे त्यास 'विश्वानि वयुनानि विद्वान्' असे म्हटले जाते. |- |०८ |कविक्रतु |दिव्य चेतनेच्या स्फुरणातून जे कर्म निर्माण होते, सत्यचेतनेच्या ज्ञानातून ज्याची निर्मिती होते आणि ज्यात प्रमाद किंवा विकृतीला स्थान नसते असे कर्म.; सत्यचेतनेतून निर्माण झालेली प्रभावशाली इच्छाशक्ती म्हणजे कविक्रतु.(वेदरहस्य: पा. ६७) द्रष्ट्या ऋषींचा संकल्प म्हणजे कविक्रतु (वेदरहस्य: पा. १२२) |- |०९ |सुवितम्, भद्रम् |सत्याच्या आणि ऋताच्या ज्ञानाने चित्ताची जी प्रसन्न स्थिती होते तिला सुवितम् म्हणतात. |- |१० |मयस् |सत्यचेतनेचा आनंद |- |११ |मयोभुव: |जे देव सत्यचेतनेचे प्रतिनिधी म्हणून येतात त्यांना मयोभुव: हा शब्द वापरला जातो. त्यांच्या अस्तित्वात शुभत्व आणि आनंद ओतप्रोत भरलेला असतो. |- |१२ |आहुती |मर्त्य मानवाने अमर्त्य तत्त्वाला केलेले समर्पण |- |१३ |क्रतु |समर्पित कर्म किंवा प्रभावशाली शक्ती असे दोन्ही अर्थ क्रतु या शब्दाने व्यक्त होतात.महान कार्य किंवा महान इच्छाशक्ती असाही त्याचा अर्थ आहे. ज्ञानशक्ती असाही त्याचा अर्थ आहे. (सं ०१: पा. ६७) |- |१४ |सोम |दैवी आत्मानंद. हा आनंद अतिमानस सत्यचेतनेतून मनाकडे प्रवाहित होतो.<ref>{{Cite book |last=Prabhavananda |first=Swami |title=Vedic Religion and Philosophy |publisher=Vedanta Press |year=1943 |url=https://archive.org/details/rkas.2448.vedicreligionphi0000swam |access-date=23 March 2025}}</ref> सोमरस म्हणजे आनंद आणि सौंदर्य. (वेदरहस्य: पा. १७५) |- |१५ |धी |विचारशक्ती, बुद्धीची शक्ती किंवा जाणिवेची शक्ती, आकलन. इंद्र व वायू यांच्या सहकार्यातून बनलेली सामान्य मानसिकता आणि ऋतं किंवा सत्यचेतना यांच्यामधला दुवा म्हणजे धी.<ref>{{Cite book |last=Panikkar |first=Raimon |title=The Vedic Experience: Mantramañjarī |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |year=1977 |url=https://archive.org/details/vedicexperiencem0042unse|access-date=23 March 2025}}</ref> |- |१६ |मति |मानसिकता, मानसिक कृती किंवा मनोवस्था |- |१७ |घृत |अग्नी किंवा ग्रीष्मातील सूर्यासारखा दाहक व प्रकाशक असा याचा अर्थ आहे. अंजन घालणे हाही त्याचा एक अर्थ आहे, लकाकणारे प्रवाही द्रव्य असाही त्याचा अर्थ आहे. घृत याचा बाह्य अर्थ चमकदार, प्रवाही तूप असा आहे तर अंतरंग अर्थ बुद्धीची तेजस्वी स्थिती, प्रकाशमान विचार असाही होऊ शकतो. यालाच मेधा म्हणतात. |- |१८ |धियं घृताचीम् |अत्यंत समृद्ध व तेजस्वी मेधाशक्ती. ज्ञानाच्या माध्यमातून प्रकट होणारा सत्याचा प्रकाश. |- |१९ |क्रतुं बृहन्तम् |सत्यचेतनेची शक्ती प्रकाशमान आणि प्रभावी इच्छाशक्तीतून प्रकट झाली की तिला क्रतुं बृहन्तम् म्हणतात. (वेदरहस्य : पा. ६६) |- |२० |तुविजात |पुनःपुन्हा जन्म घेणारा. (वेदरहस्य : पा. ६७) |- |२१ |उरुक्षय |विराटात राहणारा. उरु म्हणजे विराट. (वेदरहस्य : पा. ६७) |- |२२ |दक्ष |इच्छाशक्ती आणि विवेकशक्ती म्हणजे दक्ष. (वेदरहस्य: पा. ६७) |- |२३ |माया: |सत्यचेतनेची समग्रता आणि व्यापक कृती यातून ज्ञानाच्या विविध शाखा निर्माण होतात, त्या माया: असे म्हणतात. (वेदरहस्य: पा. ७७) |- |२४ |गो |गाय हा पशु आणि प्रकाशमान असा त्याचा दुसरा अर्थ होतो. सत्यचेतनेच्या प्रकाशदायी शक्ती असा त्याचा अर्थ होतो.(वेदरहस्य: पा. ७७) गाय ही चेतनेच्या ज्ञानस्वरूपाचे प्रतीक आहे, तर घोडा हे तिच्या शक्तीस्वरूपाचे प्रतीक आहे. (वेदरहस्य: पा. १०६) |- |२५ |स्वसराणि |सोमरसाचा उल्लेख असा केला आहे. समूर्त झालेली शांती किंवा विसाव्याचे स्थान असा त्याचा अर्थ आहे. (वेदरहस्य: पा. ७८) |- |२६ |वृत्र |नकारात्मक शक्तींचे प्रतीक (वेदरहस्य: पा. १००) वृत्र हा प्रकाशाने नाहीसा केलेला अंधार आहे, असा त्याचा अर्थ आहे. |- |२७ |वृषभ |परमपुरुषाला वेदांमध्ये वृषभ असे संबोधण्यात आले आहे. (वेदरहस्य: पा. १०५) |- |२८ |मध्यजगत |प्राणमय जगत (वेदरहस्य: पा. १०७) |- |२९ |सप्तगु |सात किरणांना धारण करणारा अशा अर्थाने हा शब्द वापरला जातो. (वेदरहस्य: पा. ११०) |- |३० |सप्तगाव: |विश्वपिता सूर्य - त्यातून निघालेले सात किरण म्हणजे सप्तगाव: (वेदरहस्य: पा. ११०) |- |३१ |हिरण्य |हे श्रेष्ठ चेतनेचे प्रतीक आहे. (वेदरहस्य: पा. ११६) |- |३२ |सुवर्ण |हे सत्याचे प्रतीक आहे. (वेदरहस्य: पा. ११६) |- |३३ |सूनृता |आनंददायी सत्य असा याचा अर्थ आहे. सायाणाचार्य याचा अर्थ सुखकर आणि सत्यवाणी असा करतात. (वेदरहस्य: पा. १२०) |- |३४ |ऋतावरी |सत्याने ओतप्रोत असा याचा अर्थ आहे. उषादेवतेस ऋतावरी असे संबोधले आहे. (वेदरहस्य: पा. १२०) |- |३५ |दुरितम् |अडखळणे, चुकीच्या मार्गाने जाणे, प्रमाद, पाप आणि आपत्ती असा याचा अर्थ आहे. |- |३६ |सुवितम् |योग्य मार्गाने जाणे आणि सर्व शुभ व आनंददायी गोष्टींची प्राप्ती होणे असा याचा अर्थ आहे. (वेदरहस्य: पा. १२१) |- |३७ |श्रव |इंद्रिये किंवा बुद्धि जे जाणू शकत नाहीत असे श्रेष्ठ दिव्य ज्ञान. जे दिव्य श्रवणाने ऐकता येते व दिव्य दृष्टीने पाहता येते असे ज्ञान म्हणजे श्रव. (वेदरहस्य: पा. १२२) |- |३८ |गवेषणा |हरवलेल्या गायींचा शोध घेणे. (वेदरहस्य: पा. १२७) |- |३९ |गोअर्णस |प्रकाशाचा मुक्त उचंबळता सागर. (वेदरहस्य: पा. १२९) |- |४० |स्वर्लोक |हे विशिष्ट जगताचे नाव आहे. द्यावा-पृथिवीच्या पलीकडे असलेले हे जगत आहे. याला उरुलोक म्हणजे व्यापक जग असे म्हटले आहे. येथे प्रचंड प्रकाश असतो. सूर्य, उषा, अंगी यांना प्रकट करताना विष्णूने केलेल्या यज्ञाचा परिणाम म्हणून स्वर्लोकाची निर्मिती झाली. ते सत्याचे, अमृताचे आणि सौंदर्याचे परमधाम आहे. (वेदरहस्य: पा. १३५) |- |४१ |वज्र |स्वर्लोकातील शिला (वेदरहस्य: पा. १३९) <ref>वेद-रहस्य - मूळ लेखक योगी [[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]], अनुवाद - [[स्वर्णलता भिशीकर]], २०२३, श्रीअरविंद आश्रम</ref> |- |४२ |नवग्वा |इंद्राचा मित्र |- |४३ |दशग्वा |अंगिरस (वेदरहस्य: पा. १४१) |} == संदर्भ == [[वर्ग:वैदिक साहित्य]] [[वर्ग:हिंदू संस्कृती]] qsfkd0dr4z65krszlmrkc3kr70akxrq 0 366548 2710413 2645725 2026-09-17T21:32:12Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710413 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''संजय सुरिंदर कपूर''' (जन्म: [[१७ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९६५|१९६५]])<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/heres-how-sanjay-kapoor-celebrated-his-52nd-birthday/18663183|title=Here's how Sanjay Kapoor celebrated his 52nd birthday|work=[[मिड-डे]]|date=18 October 2017|access-date=9 June 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142139/https://www.mid-day.com/articles/heres-how-sanjay-kapoor-celebrated-his-52nd-birthday/18663183}}</ref> हे एक भारतीय अभिनेता आणि चित्रपट निर्माता आहेत. ते [[बॉलीवूड]], [[मालिका|दूरचित्रवाहिनी मालिका]] आणि [[वेब मालिका]]मध्ये काम करतात.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-have-not-become-a-producer-to-promote-my-career-as-an-actor-sanjay-kapoor-1969129|title=I have not become a producer to promote my career as an actor: Sanjay Kapoor|work=Daily News and Analysis|date=14 March 2014|access-date=9 June 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170131/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-have-not-become-a-producer-to-promote-my-career-as-an-actor-sanjay-kapoor-1969129|url-status=live}}</ref> कपूर हे [[सुरिंदर कपूर]] यांच्या कुटुंबातील सदस्य असून ''संजय कपूर एंटरटेनमेंट प्रायव्हेट लिमिटेड'' चे संस्थापक आणि संचालक आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.bizasialive.com/sanjay-kapoor-reaction-dil-sambhal-jaa-zara-heartwarming/|title=Sanjay Kapoor: "The reaction to 'Dil Sambhal Jaa Zara' has been heartwarming"|work=Biz Asia|date=12 November 2017|access-date=3 January 2018|archive-date=4 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104073135/https://www.bizasialive.com/sanjay-kapoor-reaction-dil-sambhal-jaa-zara-heartwarming/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sanjay-Kapoor-I-have-got-everything-in-my-life-late/articleshow/45649880.cms|title=Sanjay Kapoor: I have got everything in my life late|work=The Times of India|date=27 December 2014|access-date=2 August 2017|archive-date=10 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610055234/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sanjay-Kapoor-I-have-got-everything-in-my-life-late/articleshow/45649880.cms|url-status=live}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कपूर यांचा जन्म निर्मल कपूर आणि चित्रपट निर्माता [[सुरिंदर कपूर]] यांच्या पोटी एका पंजाबी हिंदू कुटुंबात झाला असून हे कुटुंब आर्य समाज परंपरेचे पालन करतात.<ref>{{Cite web |last=Vasisht |first=Divya |date=13 April 2003 |title=Boney Kapoor: A retake of life |url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/boney-kapoor-a-retake-of-life/articleshow/43204832.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210093509/https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/boney-kapoor-a-retake-of-life/articleshow/43204832.cms |archive-date=10 December 2024 |website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |quote=I am a God-fearing person, but not a ritualistic one. My grandparents were followers of Arya Samaj values and pujas were never a regular feature at home.}}</ref> त्यांना [[बोनी कपूर]], [[अनिल कपूर]] आणि रीना मारवाह अशी तीन मोठे भावंडे आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/141117/alls-not-well-with-the-kapoors.html|title=Equation between Kapoor brothers Anil, Boney and Sanjay going from bad to worse?|work=[[डेक्कन क्रोनिकल]]|date=14 November 2017|access-date=9 June 2018|archive-date=11 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611191807/https://deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/141117/alls-not-well-with-the-kapoors.html|url-status=live}}</ref> अभिनेत्री [[सोनम कपूर]], [[अर्जुन कपूर]], [[जान्हवी कपूर]], खुशी कपूर, मोहित मारवाह आणि हर्षवर्धन कपूर तसेच चित्रपट निर्माती रिया कपूर हे त्यांचे पुतणे आणि भाची आहेत. अभिनेते [[पृथ्वीराज कपूर]] हे देखील त्यांचे दूरचे नातेवाईक आहेत कारण पृथ्वीराज कपूर हे त्यांच्या वडिलांचे चुलत भाऊ होते. [[File:Sanjay kapoor and wife.jpg|thumbnail|संजय त्याची पत्नी महीपसोबत]] कपूर यांनी १९९७ मध्ये त्यांची जुनी मैत्रीण आणि माजी अभिनेत्री महीप संधूशी लग्न केले. या जोडप्याला शनाया आणि जहान कपूर ही दोन मुले आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/shanaya-kapoor-heres-the-future-star-kid-to-watch-out-for-1456513.html|title=Shanaya Kapoor: Here's The Future Star Kid to Watch Out For|work=[[News 18]]|date=28 July 2017|access-date=9 June 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143441/https://www.news18.com/news/movies/shanaya-kapoor-heres-the-future-star-kid-to-watch-out-for-1456513.html|url-status=live}}</ref> == अभिनय सूची == === चित्रपट === {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! वर्ष !! चित्रपट !! भूमिका !! नोंदी |- |rowspan="3"| १९९५ || '' प्रेम'' || शंतनु/संजय वर्मा || पदार्पण |- | '' राजा'' || राजा पतंगवाला|| |- | '' कर्तव्य '' || करण सिंग|| |- | १९९६ || '' बेकाबू'' || राजा वर्मा || |- |rowspan="4"| १९९७ || '' मोहब्बत'' || गौरव कपूर || |- | '' औजार'' || यश ठाकूर|| |- | '' जमीर'' || किशन || |- | '' मेरे सपनोकी राणी'' || विजय कुमार|| |- | १९९९ || '' सिर्फ तुम''|| दीपक || |- | २००१ || '' छुपा रुस्तूम'' || राजा /निर्मल कुमार || दुहेरी भूमिका |- | rowspan="3"| २००२|| '' कोई मेरे दिल से पुछे'' || दुष्यंत || |- | '' सोच'' || राज मॅथ्यूज || |- | '' शक्ती'' || शेखर ||<ref>{{cite magazine |last=Elley |first=Derek |author-link=Derek Elley |date=2 October 2002 |title=Shakti: The Power |url=https://variety.com/2002/film/reviews/shakti-the-power-1200545695/ |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |location=Los Angeles |publisher=[[Penske Media Corporation]] |access-date=8 January 2025}}</ref> |- |rowspan="4"| २००३ || '' कयामत '' || अब्बास || |- | ''डरना मन है'' || संजय || |- | ''कल हो ना हो'' || अभय || |- | '' एल ओ सी कारगिल'' || मेजर दीपक रामपाल || |- |rowspan="2"| २००४ || '' जागो'' || श्रीकांत || |- | '' ज्युली'' || रोहन || |- | २००५ || '' अनजाने '' || आदित्य मल्होत्रा || |- | २००६ || 'उन्स'' || राहुल मल्होत्रा ||<ref>{{cite web |last=Adarsh |first=Taran |author-link=Taran Adarsh |date=17 November 2006 |title=Unns Movie Review |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/unns/critic-review/unns-movie-review/ |website=[[बॉलिवूड हंगामा]] |access-date=8 January 2025}}</ref> |- |rowspan="2"| २००७ || '' दोष'' || || |- | '' ओम शांती ओम '' || पाहुणे कलाकार || |- |rowspan="2"| २००९ || '' लकी बाय चान्स'' || रणजीत || |- | '' किरकिट'' || आय. एम. रोमिओ|| |- | २०१० || '' प्रिन्स'' || अली खान || |- | २०१४ || '' कही है मेरा प्यार '' || राहुल कपूर || |- |rowspan="2" | २०१५ || '' शानदार'' || || |- | '' मुंभाई'' || || |- | २०१७ ||''मुबारकां''|| अवतार सिंग बाजवा || |- | २०१८ || ''लस्ट स्टोरीज'' || सलमान || |- | rowspan="3" | २०१९ || '' सिताराम कल्याण'' || डॉ शंकर || कन्नड |- |'' मिशन मंगल '' || सुनील शिंदे|| |- |'' द झोया फॅक्टर '' || विजयेंद्र सिंग सोलंकी || |- | २०२० || ''स्लिपींग पार्टनर'' || || लघूपट |- | २०२३ ||''ब्लडी डॅडी'' || हमीद शेख || [[जिओसिनेमा]]<ref>{{cite web |title=Bloody Daddy movie review: This Shahid Kapoor-starrer serves everything half-baked |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/bloody-daddy-movie-review-this-shahid-kapoor-starrer-serves-everything-halfbaked-101686274482734.html |website=Hindustan Times |language=en |date=9 June 2023}}</ref> |- |rowspan="2"|२०२४ ||''मेरी ख्रिसमस'' || राॅनी फर्नांडिस || |- |''मर्डर मुबारक'' || रणविजय सिंग || [[नेटफ्लिक्स ]]<ref>{{cite web |title=Murder Mubarak: Vijay Varma, Sara Ali Khan & Karishma Kapoor starrer 'Murder Mubarak' directly to release on Netflix skipping theatrical release |url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/sara-ali-khan-karishma-kapoor-starrer-murder-mubarak-directly-to-release-on-netflix-skipping-theatrical-release |website=BruTimes |language=en |access-date=2025-06-17 |archive-date=2023-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217080828/https://www.brutimes.com/news/entertainment/sara-ali-khan-karishma-kapoor-starrer-murder-mubarak-directly-to-release-on-netflix-skipping-theatrical-release |url-status=dead }}</ref> |} === मालिका === {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! मालिका ! भूमिका ! नोंद |- | २००३–२००४ | '' करिश्मा'' | अमर | |- | २०१७–२०१८ | '' दिल संभलजा जरा'' | अनंत माथूर | प्रमुख भूमिका |- | २०२०–चालू | '' द गॉन गेम'' | राजीव गुजराल | वूट |- | २०२०–चालू |'' फॅब्युलस लाईव्स ऑफ बाॅलीवूड वाईव्ज '' | स्वतः | |- | २०२१ |'' द लास्ट आवर्स '' | डी सी पी अनुप सिंग |[[ॲमेझॉन प्राइम व्हिडीओ]] |- | २०२२ |'' द फेम गेम''<ref>{{Cite web|title=Finding Anamika Release Date and Time, Cast, Trailer and When is It Coming out? - indvox|date=15 March 2021|url=https://indvox.com/finding-anamika-release-date-and-time-cast-trailer-and-when-is-it-coming-out/|access-date=15 March 2021|language=en-US|archive-date=10 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210061424/https://indvox.com/finding-anamika-release-date-and-time-cast-trailer-and-when-is-it-coming-out/|url-status=usurped}}</ref> | निखिल मोरे |[[नेटफ्लिक्स]] |- | २०२३ |'' मेड इन हेवन'' | अशोक मल्होत्रा |[[ ॲमेझॉन प्राइम व्हिडीओ]] |} === निर्माता === {| class="wikitable" ! वर्ष !! चित्रपट |- | २००९ || '' क्या टाइम है यार'' |- | २०१५ || '' तेवर'' |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Sanjay Kapoor|संजय कपूर}} * {{आय.एम.डी.बी. नाव |0438503}} {{DEFAULTSORT:कपूर, संजय}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट निर्माते]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] gg5wrm326lv7zxzfkyyl5z4cbidgfcf 4 368613 2710530 2702434 2026-09-18T11:02:10Z Dharmadhyaksha 28394 /* १,११,१११ आव्हान/आवाहन */ 2710530 wikitext text/x-wiki {{स्वयं संग्रह | algo = old(7d) | archive = विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १२ | counter = 0 }} {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १|१]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा २|२]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ३|३]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ४|४]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ५|५]],<br> [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ६|६]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ७|७]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ८|८]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ९|९]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १०|१०]],<br> [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ११|११]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १२|१२]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १३|१३]]</center> }} {{सुचालन चावडी}} == १,००,००० लेख == मराठी विकिपीडियाने ''२४ जुलै, २०२५च्या पहाटे'' '''१,००,००० लेखांचा टप्पा ओलांडला'''. या महत्त्वाचा मैलदगड पार करताना तुमच्या सारख्या अनेक संपादकांची (आणि वाचकांचीही!) मोलाची भर आहे. तुमच्याकडून असेच योगदान मिळो आणि मराठी विकिपीडियाची उत्तरोत्तर भरभराट होत राहो ही आशा! [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:४२, २५ जुलै २०२५ (IST) :सर्व प्रचालकांचे, सहभागी सदस्यांचे हार्दिक अभिनंदन !! मुखपृष्ठावर <nowiki>''</nowiki>इतर  [[भारत|भारतीय]] [[भारतीय भाषा|भाषांमधील]] विकिपीडीया<nowiki>''</nowiki> या सदराखाली १०००००+ यामध्ये मराठी भाषेचा समावेश होईल, याचे समाधान वाटते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ०९:३०, २६ जुलै २०२५ (IST) ::या निमित्ताने मुखपृष्ठावरील विशेष लेख बदलण्यासंबंधी विचार करता येईल का? कारण 'लॉरेंझो दि पिएरो दे मेदिची तथा लॉरेंझो दे मेदिची' हा लेख खूप काळापासून तेथे आहे. विचार व्हावा ही विनंती. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १०:००, २६ जुलै २०२५ (IST) :::हार्दिक अभिनंदन --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:५९, २६ जुलै २०२५ (IST) :::: नेपाळी विकिपीडियाकडून अभिनंदन. वाढत राहा. --[[सदस्य:बडा काजी|बडा काजी]] ([[सदस्य चर्चा:बडा काजी|चर्चा]]) १६:३१, २६ जुलै २०२५ (IST) :::::सर्व सक्रिय संपादकांचे हार्दिक अभिनंदन. या महत्वाच्या टप्प्या पर्यंत पोहोचण्यासाठी अनेक ज्ञात अज्ञात व्यक्तींचे अनमोल योगदान लाभले आहे. सबब अशा सर्व सदस्यांचे मनापासून आभार.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:०७, २६ जुलै २०२५ (IST) ::::::एक लक्ष लेखांचा महत्त्वाचा टप्पा पार केल्याबद्दल सर्वांचे आभार आणि सर्वांना शुभेच्छा सुद्धा. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ०९:११, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::[[तिसरे आंग्ल-मराठा युद्ध]]? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२५, २७ जुलै २०२५ (IST) ::मुखपृष्ठावर <nowiki>''</nowiki>इतर  [[भारत|भारतीय]] [[भारतीय भाषा|भाषांमधील]] विकिपीडीया<nowiki>''</nowiki> या सदराखाली १०००००+ यामध्ये मराठी भाषेचा समावेश झाला असल्याचे कधी दिसून येईल? त्यासाठी आपल्याला काही करावे लागते का? की global level ला त्याची दखल घेतली गेली की ते मुखपृष्ठावर दिसू लागेल? उत्सुकता म्हणून विचारले. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १४:५०, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::विकिपीडियांची लेखनिहाय यादी [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias येथे] पाहा. येथील आकडेवारी आपोआप अद्ययावत होत असते. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ०९:२६, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :संपादक, वाचक, आणि विकिपीडिया या तिघांचे अभिनंदन आणि आभार, विशेषतः अशा संपादकांचे आभार जे जुन्या काळात, किंवा जुन्या काळापासून सक्रिय आहेत. मराठी विपी बाल्यावस्थेत असतांना ज्यांनी योगदान केले, त्यांच्याशिवाय हे अवघड ठरले असते. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३८, २६ जुलै २०२५ (IST) :मुक्त ज्ञाननिर्मिती प्रक्रियेत सहभागी सर्व संपादकांचे अभिनंदन ! हा प्रवास असाच उत्तम प्रकारे पुढे जात राहो ! सर्वानी मिळून हे व्यासपीठ समृद्ध करीत राहूया. [[सदस्य:आर्या जोशी|आर्या जोशी]] ([[सदस्य चर्चा:आर्या जोशी|चर्चा]]) ===गुणवत्ता === मराठी विकिपीडियाच्या सर्व सदस्यांचे हा मोठा टप्पा गाठल्याबद्दल अभिनंदन. आशा आहे की आपण पुढेही चांगल्या गुणात्मक पद्धतीने काम करत राहू. परंतु आपल्याकडे असलेल्या लेखांची गुणवत्ता वाढवण्यासाठी एका चांगल्या योजनेची आवश्यकता आहे. हे साध्य करण्यासाठी तुमच्या कल्पनांचे स्वागत आहे. इंग्रजी विकिपीडियावर अनुसरण्या काही कल्पना अशा आहेत: * '''मासिक विशेष लेख संपादन''' (आपण दर महिन्याला एक/दोन लेख निवडू आणि सर्व संपादक त्याला विशेष लेखाइतके चांगले बनवण्यासाठी ते संपादित करू शकतात.) * '''मासिक/द्विमासिक विषय आधारित लेख संपादन''' (आपण प्रत्येक महिन्यासाठी एक विषय निवडू शकतो आणि त्या विषयावर लेख संपादित करू शकतो. (उदा. [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२५|महिला संपादनेथॉन]]. सध्या मी पाहतो की नवीन लेख तयार करणारे बरेच संपादक त्यांच्या स्वतःच्या निवडीनुसार लेख तयार करतात (जे चांगले आहे, परंतु लक्षकेंद्रित नाही). आपल्याला मराठी विकिपीडियावर प्रत्यक्षात वाचल्या जाणाऱ्या लेखांवर लक्ष केंद्रित करण्याची आवश्यकता आहे आणि {{साद प्रचालक}} अशा विषयांची ओळख करण्यास मदत करू शकतात; (उदा. जर प्रचालकांना एखाद्या साधनाद्वारे हे ओळखता आले की मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक वाचले जाणारे किंवा सर्वाधिक शोधले जाणारे विषय महाराष्ट्रीय स्वातंत्र्यसैनिक आहेत; किंवा महाराष्ट्र सरकारने राबवलेल्या सरकारी योजना इ. तर आपण त्यावर लक्ष केंद्रित करू शकतो). * '''मराठी लेखांचे प्रोत्साहन देण्यासाठी काही कार्यक्रम'''; विकिपीडियाच्या बाहेर (जसे की [[ट्विटर|एक्स]] (पूर्वीचे ट्विटर), [[फेसबुक]], [[इन्स्टाग्राम]] इ. वर आमचे खाते सुरू करणे आणि तेथे काही मनोरंजक तथ्ये पोस्ट करणे जिथे लोक वाचू शकतील आणि मराठी विकिपीडियाच्या पृष्ठावर पुनर्निर्देशित होतील.) [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ११:२५, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST) :उत्तम कल्पना आहेत! :यातील विषयाधारित लेख संपादन करण्यासाठी आपल्याकडे सध्या पुरेसे संपादनबळ नाही असे वाटते. तरीही प्रयत्न करण्यास हरकत नाही. फेसबुकवर पूर्वी एक खाते आपण चालवत असत. @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] यांच्याकडे याची अधिक माहिती आहे. हे करताना प्रताधिकार किंवा तोतयेगिरी (spoofing) चे आरोप होउन हे खाते निलंबितही झाले होते. इतरही ठिकाणी हे सुरू करावे. :यांशिवाय पूर्वी [[विकिपीडिया:प्रकल्प बावन्नकशी २०१०|बावनकशी नावाचा एक प्रकल्प]] आपण राबविला होता. यावर एक नजर घालावी. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:४२, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::{{ping|Dharmadhyaksha}} Bharyach divsanpurvi Abhay Natu, ani mazi hyavishayi charcha zali hoti. Suruwat karnyasathi apan 4-5 mahinyacha jujbi velapatrak tayar karu shakto. Hyamadhe jya-tya mahinyatil ghadamodivar laksh kendrit karu shakto. Udaharnarth ganapati, gauri, Diwali. Jayanti/punyatithi. Hya kalat aplyala sandarbh shodhane suddha sope jail. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:३४, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::{{ping|Usernamekiran}} आपला सल्ला चांगला आहे. जर तुम्हाला सहकार्य करायचे असेल तर योजना करूया. त्यानुसार मी [[नवदुर्गा]] विषयावर काम करायला सुरुवात केली आहे. {{ping|Tiven2240}} यांना शक्य असल्यास नवरात्रीत हे एक्स/फेसबुकवर पोस्ट करता येतील; ज्याने वाचक व नवे लेखक पण वाढतील. दर रोज एक पोस्ट व त्यानुसार एक लेख सुधारणे आपल्याला नक्की शक्य आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:५३, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] उत्तम कल्पना आहे! [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २२:२४, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::: हो. मी एक-दोन दिवसात एक जुजबी आराखडा तयार करतो, त्यावर चर्चा करून पुढची वाटचाल कशी करायची हे ठरवता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:४४, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST) == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:३०, १४ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:१२, २० ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १४:०५, २६ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ०३:०६, २७ ऑगस्ट २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १०:१८, ९ ऑक्टोबर २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:RamzyM (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १७:१३, २० ऑक्टोबर २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] १९:४२, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:MKaur (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १९:५२, २० नोव्हेंबर २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == १,११,१११ आव्हान/आवाहन == {{Progression|(103069-100000)|(11111)|task=नवीन लेख निर्मीती}} <!---- Progression साचातील प्रगती बदलण्यासाठी आजची मराठी विकिपीडियावरील लेखांची संख्य 103069 च्या जागी लिहा. ही संख्या १८ सप्टेंबर २०२६ ची आहे. ----> नमस्कार, तुम्हाला साद घालण्यास कारण की तुम्ही गेल्या ३० दिवसांत मराठी विकिपीडियावर संपादन केलेले आहे. धन्यवाद. २०२५ साल संपून २०२६ सुरू होत असताना येथील संपादकांना एक आवाहन करीत आहे की पुढील ३७३ दिवसांत येथील लेखसंख्या १,००,८९६ पासून १,११,१११ इतकी करावी. यासाठी आपल्याला रोज अंदाजे २८ लेख तयार करावे लागतील. हे मोठी आव्हान आहे परंतु आपण सगळे मिळून हे पेलू शकू ही आशा आणि विश्वास आहे. हे आव्हान वाटते त्यापेक्षा अधिक कठीण आहे कारण लेखसंख्या वाढवत असताना येथील दर्जा कमी होउन उपयोगाचे नाही. येथे दर्जा मापण्यासाठी लेखांमागील संपादने आणि इतर पाने यांचे एक क्लिष्ट समीकरण असते. अधिक खोलात न जाता -- दर लेखामागे अधिकाधिक संपादने आणि इतर पाने म्हणजे चांगला दर्जा -- हे लक्षात ठेवणे पुरेसे आहे. तरी आपण सगळ्यांनी नेट लावून हे आव्हान पेलूयात! पुन्हा एकदा धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:००, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) {| class="collapsible collapsed section-body" style="margin-bottom:20px;" |- ! colspan="3" class="section-header" |संपादकांना साद |- | {{साद|663highland |ABreault (WMF) |ANANT PHONDKE |Acharya Atul |Aditya tamhankar |Adv Anant Vasantrao Sakunde |Ajinkya Salunkhe |Amish salunke |AmraSylheti |Anahidpishva |Ankit231132 |Aryan Bagkar |Ashokdhakane |AshutoshRapatwar30 |Aussie3.oi3 |BardBooksPublishingHouse |BharatGadhavi99 |BipP92 |ChapterGPT}} :{{साद|ChiK | Civvì |Codename Noreste |CommonsDelinker |Cvrajarshi |DalidaEditor |Dharmadhyaksha |Dilip Dhamapurkar |Dilip wadje patil |Dinesh P Purohit |Dostojewskij |Double Trouble Team |Dr. Amol Arun Pagar |Dsrprj |Eaglespirit |Eihel |ElDiablo9412 |ExE Boss |Fulabai chavan |Ganesh4599 |Gauri G Gosavi |Gotitbro |Herpking |HeyBueno |Ink N Pen Publication |Janhaviloke1515 |JayCubby}} :कृपया वरील संदेश पहावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०१, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) ::{{साद|अभय नातू |अर्जुन जयवंत बोरकर |अविनाश भिमराव ढळे |आर्या जोशी |ईश्वर जाधव |उमा महेश कासार |ऋतुजा हृदयनाथ गावडे |गझलगंधर्व सुधाकर कदम |छोटी|डॉ. शिवाजी भगवान माने |तेजा ताटे |दत्तात्रय पालकर |दिलीप बाळकृष्ण भोसले |प्रवीण कुबल |प्रसाद गावडे |रंगनाथ अजय काठेवाड |रश्मी राम|श्रीम.पूनम विष्णू पालव |संतोष गोरे |समीर विनोद डोंगरवार |सुचिता बागडे-खाडे|सूर्यकांत साळुंके |सौरभ विठ्ठलराव चौधरी|हनुमंत तुकाराम सुतार |हृदयनाथ लक्ष्मण गावडे |Kedarg6500}} :: ::कृपया वरील संदेश पहावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०२, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) :::{{साद|Ketaki Modak|Khirid Harshad |LightandDark2000 |Litlok |Lymantria |MBq |MPF |MathXplore |Mlwb1953 |Mojo.bangladesh |Mr.SMSharad |Naresh Bhoye |NileshDev |Nitin.kunjir |Nitinraje Anuse |Nvdtn19 |PK2 |Patil Ranjit |Prabhudas Aajgaonkar |Pranav2202 |Pravin kubal |R. Henrik Nilsson |Rajaram.Lokhande |Rama Polji |RefreshNatureIQRekha Nivas Gurav|Rhutvij Sankpal |Rotondus |Rushikesh maske |SURYAKANT ALUNKE |Sahil1530 |Saish shinde |Sakretsu |Salil Kumar Mukherjee |Sandesh9822 |Sangeeta Patyekar}} :::कृपया वरील संदेश पहावा -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०४, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) ::::{{साद|Santosh Yashavant Mohite |SerChevalerie |Sh Manju singh |Shivradnyi |ShrirangNene |Snehalata Jagadish Rane |Sonali Naik |Steinsplitter |Swati Rajendra Hindalekar |Tanaji Chhagan Bhosale |Tanbiruzzaman Ternarius |Thomsshelbyy |Tiven2240 |Tusharlasurkar mahanubhav|Udaygawas0104 |Unknown FG |Usernamekiran |Vikas chhabildas Patil |Vikrantkorde |Vilas N Shinde |WikiPedant |Wingstem |Yogesh R. Jadhav |ZPPSMALVANDEWOOLWADA |林詩朗92 |源義信 }} ::::कृपया वरील संदेश पहावा. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०५, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) :::::<nowiki>* ~~~~</nowiki> [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:३७, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) |} ::नवीन लेखामध्ये किमान शब्दसंख्या किती असावी असा काही संकेत आहे का? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:४२, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) :::लेख अगदी दोन ओळींचा असू नये. किमान खालील गोष्टी असाव्या -- :::*{{t|विकिडेटा माहितीचौकट}} साचा :::*प्रस्तावना (व्यक्तीलेख असल्यास जन्म, मृत्यू तारीख आणि स्थानासह) :::*विषयवस्तूचे महत्व दाखवणारा एक उतारा. :::*बाह्य दुवे (असल्यास -- अधिकृत संकेतस्थळ, इ.) :::*{{t|संदर्भयादी}} साचा (लेखात संदर्भ असावेत) :::*वर्गीकरण :::*आंतरविकि दुवा (असल्यास) :::पूर्वी यासाठी संकेत लिहून ठेवले होते. ते शोधून त्यात सुधारणा करुन प्रकाशित व्हावे. cc: {{साद|संतोष गोरे}} :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:०६, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) ::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १६:०३, २४ डिसेंबर २०२५ (IST) <big>'''तुम्ही हे आव्हान पेलण्यासाठी तयार असाल तर खाली आपली सही करा'''</big> (<nowiki>* ~~~~</nowiki> असे लिहून.) === सही === # [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:१३, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:३०, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:३८, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) १४:४८, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Aditya tamhankar|ॲड. आदित्य अश्विनी उमेश ताम्हनकर]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:२७, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ११:००, २४ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:ElDiablo9412|ElDiablo9412]] ([[सदस्य चर्चा:ElDiablo9412|चर्चा]]) १४:३०, २४ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १५:४९, २४ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ०२:०४, २६ डिसेंबर २०२५ (IST) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:५१, १८ जानेवारी २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ०२:३१, २० जानेवारी २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ०६:१२, १८ फेब्रुवारी २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:ABreault (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ – लघु संवाद सत्र == नमस्कार, '''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' या आंतरराष्ट्रीय संपादन उपक्रमाच्या अनुषंगाने एक लघु संवाद सत्र आयोजित करण्यात येत आहे. या सत्रात उपक्रमाची थोडक्यात माहिती, सहभागी होण्याचे मार्ग आणि विकिपीडियावर स्त्रीवाद व लोकसाहित्याशी संबंधित विषयांवर लेखन कसे करता येईल याबद्दल चर्चा होईल. * '''दिनांक:''' शनिवार, ७ मार्च २०२६ * '''वेळ:''' सायं. ६:०० – ६:३० * '''स्वरूप:''' मुंबई येथे प्रत्यक्ष लघु कार्यशाळा तसेच 'झूम' द्वारे ऑनलाइन सहभाग '''वक्ता:''' * संतोष गोरे — मराठी [[विकिपीडिया:प्रचालक|विकिपीडियाचे प्रचालक]] व स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य उपक्रमाचे आयोजक सर्व इच्छुक विकिसदस्यांनी या सत्रात सहभागी व्हावे ही विनंती. अधिक माहिती: [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/कार्यशाळा]] — आयोजक [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०१:०३, ७ मार्च २०२६ (IST) == विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६ साठी शिष्यवृत्ती घोषणा == नमस्कार मंडळी, विकी-परिषद इंडिया २०२६ (विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६) साठी शिष्यवृत्ती प्रक्रिया सुरू झाली आहे. ही परिषद (कॉन्फरन्स) ४ ते ६ सप्टेंबर रोजी भारतात कोची येथे होणार आहे. या परिषदेत भारतातील, दक्षिण आशियातील तसेच अन्य ठिकाणाहून विकिमीडियन, विकीसमूहासाठी कार्यरत असणारे सहकारी, तसेच भरीव योगदान करणारे कार्यकर्ते सहभागी होतील. मुक्त ज्ञान निर्मिती बाबत समविचारी लोकांना भेटण्याची, एकत्र येण्याची, शिकण्याची, अनुभवांची/ विचारांची देवघेव करण्याची तसेच एकत्र काम सुरू करण्यासाठी ही एक मोठी संधी आहे. तुम्ही जर विकिमीडिया प्रकल्पांमध्ये योगदान करत असाल अथवा विकीसमूहासाठी कार्यरत असाल तर या शिष्यवृत्ती साठी नक्की अर्ज करा. या शिष्यवृत्ती बद्दल [[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|अधिक]] माहिती खालील प्रमाणे-    🙂 अर्ज करण्याची अंतिम वेळ- १५ एप्रिल २०२६ रोजी रात्री ११.५९ भारतीय प्रमाण वेळे नुसार अर्ज करण्यासाठीचा दुवा: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform application link] अधिक सविस्तर माहितीसाठीचा दुवा: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]] कृपया अधिकाधिक सहकाऱ्यांपर्यंत ही माहिती पोचवा. धन्यवाद विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६ आयोजन समिती -[[सदस्य:Gnoeee|Gnoeee]] ([[सदस्य चर्चा:Gnoeee|चर्चा]]) ०२:४२, २९ मार्च २०२६ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:११, ६ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०६:२८, २६ एप्रिल २०२६ (IST) </bdi> (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Codename Noreste@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:३२, १७ मे २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == २०२६ च्या यू४सी निवडणुकीत आता मतदान करा == <section begin="announcement-content" /> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. </div> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,</span><section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) २२:४४, २७ मे २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|चर्चा]])</bdi> २२:४१, २३ जून २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Codename Noreste@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १८:५९, २५ जून २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == WikiConference India 2026 साठी स्वखर्च नोंदणी (Self-Funded Registration) आणि सत्र प्रस्ताव आमंत्रण (Call for Submissions) आता सुरू झाले आहेत == प्रिय समुदाय सदस्यांनो, WikiConference India 2026 साठी '''स्वखर्च नोंदणी (Self-Funded Registration)''' आणि '''सत्र प्रस्ताव आमंत्रण (Call for Submissions)''' आता सुरू झाले आहेत, हे जाहीर करताना आम्हाला आनंद होत आहे. WikiConference India 2026 चे आयोजन 4 ते 6 सप्टेंबर 2026 दरम्यान कोची, केरळ येथे करण्यात येणार आहे. या परिषदेत भारत आणि दक्षिण आशियातील विकिमीडियन, समुदाय नेते, विकसक, संशोधक आणि मुक्त ज्ञानामध्ये रस असलेले सहभागी एकत्र येऊन संवाद साधतील, सहकार्य करतील आणि आपले अनुभव शेअर करतील. यंदाच्या परिषदेची संकल्पना आहे: '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”''' कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि ज्ञाननिर्मितीच्या नव्या पद्धतींमुळे वेगाने बदलणाऱ्या तांत्रिक वातावरणाच्या पार्श्वभूमीवर, समुदाय नेतृत्व, ज्ञान समता, प्रादेशिक भाषा, मुक्त ज्ञान आणि भारत व दक्षिण आशियातील विकिमीडिया चळवळीचे भविष्य या विषयांवर चर्चा करण्यासाठी ही परिषद एक व्यासपीठ उपलब्ध करून देईल. === स्वखर्च नोंदणी === स्वखर्च नोंदणीसाठी अर्ज आता Pretix वर खुले आहेत. '''नोंदणी फॉर्म:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''तपशील आणि पात्रता:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === सत्र प्रस्ताव आमंत्रण === सत्र प्रस्ताव आमंत्रण आता Eventyay वर खुले आहे. कार्यशाळा, चर्चा सत्रे, पॅनेल चर्चा, परस्परसंवादी सत्रे, लाइटनिंग टॉक्स आणि पोस्टर सादरीकरणांसाठी आम्ही प्रस्ताव आमंत्रित करत आहोत. तुम्ही अनुभवी योगदानकर्ता असाल किंवा नव्याने समुदायात सहभागी झालेले सदस्य असाल, तुमच्या कल्पना, अनुभव आणि शिकवण परिषदेच्या कार्यक्रमाला अधिक समृद्ध बनवू शकतात आणि चळवळीतील महत्त्वाच्या चर्चांना दिशा देऊ शकतात. '''तपशील आणि मार्गदर्शक सूचना:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''प्रस्ताव सादर करण्याची अंतिम तारीख:''' 15 जुलै 2026 WikiConference India 2026 बद्दलची संपूर्ण माहिती, सहभागाची माहिती, महत्त्वाच्या तारखा, परिषदेसंबंधी अद्यतने आणि प्रस्ताव सादरीकरणासाठीच्या मार्गदर्शक सूचना जाणून घेण्यासाठी कृपया अधिकृत घोषणा पहा. '''सविस्तर घोषणा:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> आम्ही सर्व समुदाय सदस्यांना नोंदणी करण्याचे, आपले प्रस्ताव सादर करण्याचे आणि ही घोषणा आपल्या समुदायांमध्ये व नेटवर्कमध्ये शेअर करण्याचे आवाहन करतो. सादर, '''WikiConference India 2026 आयोजन समिती''' [[सदस्य:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[सदस्य चर्चा:Amrit Sufi|चर्चा]]) १५:५४, ३० जून २०२६ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[सदस्य:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[सदस्य चर्चा:Gauri Guptaa|चर्चा]]) २०:०२, ७ जुलै २०२६ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) १७:५४, २४ जुलै २०२६ (IST) </bdi> (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:DreamRimmer@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[सदस्य:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[सदस्य चर्चा:Shadabgdg|चर्चा]]) २१:४१, २५ जुलै २०२६ (IST) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[सदस्य:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[सदस्य:Kalli navya|Kalli navya]] ([[सदस्य चर्चा:Kalli navya|चर्चा]]) २१:३२, २ ऑगस्ट २०२६ (IST) == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[सदस्य:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[सदस्य चर्चा:Kuldeepburjbhalaike|चर्चा]]) २१:०४, १३ ऑगस्ट २०२६ (IST) m3v66ne6rhrwlcopyf86n52n7j8uwi1 0 371284 2710438 2655892 2026-09-17T23:21:41Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710438 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट चित्रपट|संगीत=|देश=भारत<br>कॅनडा<br>युनायटेड किंग्डम|भाषा=मराठी|दिग्दर्शन=[[रोहन परशुराम कानवडे ]]|प्रमुख कलाकार=[[भूषण मनोज]], [[सुरज सुमन]] [[जयश्री जगताप]]|संकलन=अनादी आठल्ये|प्रदर्शन तारीख=२६ जानेवारी २०२५ सनडान्स फिल्म फेस्टिवल, पार्क शहर, युटा १९ सप्टेंबर २०२५ भारत}} '''साबर बोंड''' हा २०२५ मधील मधील चित्रपट आहे, लेखन आणि दिग्दर्शन रोहन परशुराम कानवडे यांनी केले आहे. या चित्रपटाची निर्मिती भारत, कॅनडा आणि युनायटेड किंग्डम यांच्या सहनिर्मितीने केली आहे. हा चित्रपट आनंद नावाच्या एका युवका भोवती फिरते. आनंद आपल्या कुटुंबातील एका व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर आपल्या गावी परततो आणि त्याचा बालपणीचा मित्र बाळ्या च्या संपर्कात येतो. हा चित्रपट २०२५ च्या सनडान्स फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये प्रदर्शित झाला, ह्या स्पर्धेतला एकमेव भारतीय चित्रपट होताच आणि महोत्सवात प्रदर्शित होणारा पहिला [[मराठी भाषा|मराठी भाषेतील]] चित्रपट होता. त्यानंतर चित्रपटाने महोत्सवात जागतिक चित्रपट गटातील मुख्य परीक्षकांच्या पसंतीचे पारितोषिक (ड्रामाटिक) जिंकले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/sabar-bonda-first-marathi-film-at-sundance-captures-queer-love-in-rural-india-with-grace-and-power|title=Sabar Bonda (Cactus Pears): First Marathi Film at Sundance Captures Queer Love in Rural India with Grace and Power|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-10-01|archive-date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250707222539/https://www.brutimes.com/news/entertainment/sabar-bonda-first-marathi-film-at-sundance-captures-queer-love-in-rural-india-with-grace-and-power|url-status=dead}}</ref> <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://deadline.com/2025/01/sundance-awards-2025-1236274339/|title=Sundance Film Festival Awards Winners List: 'Atropia' Wins U.S. Grand Jury Prize Dramatic|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=31 January 2025|website=Deadline Hollywood|access-date=2 February 2025}}</ref> == कलाकार == * 'आनंद'च्या भूमिकेत भूषण मनोज [[File:Bhushaan_Manoj.jpg|इवलेसे|भूषण मनोज, साबर बोंड (सनडान्स २०२५)]] * 'बाळ्या' च्या भूमिकेत सूरज सुमन [[File:Suraaj_Suman.jpg|इवलेसे|सूरज सुमन साबर बोंड (सनडान्स २०२५)]] * 'सुमन'च्या भूमिकेत जयश्री जगताप [[File:Jayshri_Jagtap.jpg|इवलेसे|जयश्री जगताप साबर बोंड (सनडान्स २०२५)]] == प्रदर्शित == साबर बोंडचा वर्ल्ड प्रीमियर २०२५ सनडान्स फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये २६ जानेवारी २०२५ रोजी जागतिक चित्रपट ड्रॅमॅटिक स्पर्धा विभागात झाला होता, ज्यामध्ये त्याने मुख्य परीक्षकांच्या पसंतीचे पारितोषिक (ड्रॅमॅटिक विभाग) जिंकला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://festival.sundance.org/program/film/675330ab68b8b75d6afe5091|title=World Cinema Dramatic Competition: Sabar Bonda (Cactus Pears)|date=12 December 2024|website=Sundance Film Festival|language=en|access-date=13 January 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://cineuropa.org/film/471809/|title=Cactus Pears|last=Parashuram Kanawade|first=Rohan|date=12 December 2024|website=Cineuropa|language=en|access-date=13 January 2025}}</ref><ref name=":1"/> सदर चित्रपट २०२५ च्या गोटेबोर्ग चित्रपट महोत्सवात देखील प्रदर्शित होणार आहे. [[File:Sabar_Bonda_Sundance_2025.jpg|इवलेसे|साबर बोंड सनडान्स २०२५]] [[File:Sabar_Bonda.jpg|इवलेसे|साबर बोंड सनडान्स २०२५]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मराठी चित्रपट]] [[वर्ग:२०२० दशकातील मराठी सिनेमे]] [[वर्ग:२०२० दशकातील समलिंगी पारलिंगी विषयावरील सिनेमे]] 0kxw8922y7cb93q0pe26ffzxwqh374n 0 372378 2710510 2692876 2026-09-18T09:26:33Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2710510 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = बांगलादेश क्रिकेट संघ अफगाणिस्तानविरुद्ध<br/>संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६ | team1_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team1_name = अफगाणिस्तान | team2_image = Flag of Bangladesh.svg | team2_name = बांगलादेश | from_date = २ | to_date = १४ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] <small>(आं.ए.दि.)</small><br />[[राशिद खान]] <small>(आं.टी२०)</small> | team2_captain = [[मेहेदी हसन मिराझ]] <small>(आं.ए.दि.)</small><br />[[जाकर अली]] <small>(आं.टी२०)</small> | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 3 | team2_ODIs_won = 0 | team1_ODIs_most_runs = [[इब्राहिम झद्रान]] (२१३) | team2_ODIs_most_runs = [[सैफ हसन]] (९१) | team1_ODIs_most_wickets = [[राशिद खान]] (११) | team2_ODIs_most_wickets = [[मेहेदी हसन मिराझ]] (५)<br>[[तंझीम हसन साकिब]] (५) | player_of_ODI_series = [[इब्राहिम झद्रान]] (अ) | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] (८२) | team2_twenty20s_most_runs = [[तांझिद हसन]] (८६) | team1_twenty20s_most_wickets = [[राशिद खान]] (६) | team2_twenty20s_most_wickets = [[नसुम अहमद]] (५)<br>[[रिशाद हुसेन]] (५) | player_of_twenty20_series = [[नसुम अहमद]] (बां) }} ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[बांगलादेश क्रिकेट संघ]]ाने [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी संयुक्त अरब अमिरातीचा दौरा केला.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135057/bcb-acb-in-discussions-for-white-ball-series-in-october-2025 |trans-title=ऑक्टोबर २०२५ मध्ये व्हाईट-बॉल मालिकेसाठी बीसीबी आणि एसीबीमध्ये चर्चा|title=BCB, ACB in discussions for white-ball series in ऑक्टोबर २०२५ |work=क्रिकबझ्झ |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/afghanistan-to-host-bangladesh-for-white-ball-bilateral-tour |trans-title=अफगाणिस्तान बांगलादेशचा व्हाईट बॉल द्विपक्षीय दौऱ्यावर पाहुणचार करणार करणार आहे.|title=Afghanistan to host Bangladesh for white-ball bilateral tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-to-host-bangladesh-for-bilateral-series-in-uae-after-asia-cup-1500248 |trans-title=आशिया कपनंतर अफगाणिस्तान, युएईमध्ये बांगलादेशविरुद्ध द्विपक्षीय व्हाईट-बॉल मालिकेचे आयोजन करणार आहे.|title=Afghanistan to host Bangladesh for bilateral white-ball series in the UAE after Asia Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135390/afghanistan-bangladesh-to-square-off-in-white-ball-series-after-asia-cup |trans-title=आशिया कपनंतर अफगाणिस्तान आणि बांगलादेश व्हाईट बॉल मालिकेत आमनेसामने येणार.|title=Afghanistan, Bangladesh to square off in white-ball series after Asia Cup |work=क्रिकबझ्झ |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ऑगस्ट २०२५ मध्ये, [[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने (एसीबी) दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://acb.af/en-US/post/acb-to-host-bangladesh-for-a-white-ball-series-in-october |trans-title=ऑक्टोबरमध्ये एसीबी बांगलादेशविरुद्ध पांढऱ्या चेंडूच्या मालिकेचे आयोजन करणार आहे.|title=ACB to host Bangladesh for a white-ball series in October |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{cr|AFG|२०१३}} !colspan="2" |{{cr|BAN}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web|url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-white-ball-series-against-bangladesh |trans-title=बांगलादेशविरुद्धच्या व्हाईट बॉल मालिकेसाठी एसीबीतर्फे संघ जाहीर|title=ACB Name Squad for the White Ball Series against Bangladesh |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/farooqi-naib-karim-janat-left-out-of-afghanistan-squad-for-white-ball-series-against-bangladesh-1503825 |trans-title=बांगलादेशविरुद्धच्या व्हाईट बॉल मालिकेसाठी अफगाणिस्तान संघातून फारुकी, नायब, जनत यांना वगळले.|title=Farooqi, Naib, Janat left out of Afghanistan squad for white-ball series against Bangladesh |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> !आं.ए.दि.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-unveil-odi-squad-to-face-afghanistan-in-abu-dhabi |trans-title=अबू धाबीमध्ये अफगाणिस्तानविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेसाठी बांगलादेश संघाची घोषणा|title=Bangladesh unveil ODI squad to face Afghanistan in Abu Dhabi |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/soumya-sarkar-back-in-bangladesh-squad-for-t20i-series-against-afghanistan-1504806 |trans-title=अफगाणिस्तानविरुद्धच्या टी-२० मालिकेसाठी सौम्य सरकारचे पुनरागमन|title=सौम्य सरकार returns for T20I series against Afghanistan |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[रहमत शाह]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * बशीर अहमद * [[अब्दुल्ला अहमदझाई]] * [[इक्राम अलिखिल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[सेदीकुल्लाह अटल]] * [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] * [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[राशिद खान]] * [[नांग्यालाय खरोटी]] * [[मोहम्मद नबी]] * [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] * [[दरविश रसूली]] * <s>[[मोहम्मद सलीम (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद सलीम]]</s> * [[बिलाल सामी]] * [[इब्राहिम झद्रान]] | * [[राशिद खान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इब्राहिम झद्रान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * बशीर अहमद * [[फरीद अहमद]] * [[नूर अहमद]] * [[अब्दुल्ला अहमदझाई]] * [[शराफुद्दीन अशरफ]] * [[सेदीकुल्लाह अटल]] * [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[मोहम्मद नबी]] * [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] * [[दरविश रसूली]] * वफीउल्लाह ताराखिल * [[मुजीब उर रहमान]] | * [[मेहेदी हसन मिराझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[जाकर अली]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[तास्किन अहमद]] * [[नुरुल हसन]] * [[सैफ हसन]] * [[तांझिद हसन]] * [[रिशाद हुसेन]] * [[शमीम होसेन]] * [[तौहीद ह्रिदोय]] * [[तन्वीर इस्लाम]] * [[हसन महमूद]] * [[मोहम्मद नयीम]] * [[मुस्तफिझुर रहमान]] * [[नाहिद राणा]] * [[तंझीम हसन साकिब]] * [[नजमुल हुसैन शान्तो]] | * [[जाकर अली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[नसुम अहमद]] * [[तास्किन अहमद]] * [[परवेझ हुसेन इमॉन]] * [[महेदी हसन]] * [[नुरुल हसन]] * [[सैफ हसन]] * [[तांझिद हसन]] * [[रिशाद हुसेन]] * [[शमीम होसेन]] * [[तौहीद ह्रिदोय]] * [[शोरिफुल इस्लाम]] * [[मुस्तफिझुर रहमान]] * [[मोहम्मद सैफूद्दीन]] * [[तंझीम हसन साकिब]] * [[सौम्य सरकार]] |} अफगाणिस्तानने टी२० मालिकेसाठी [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] आणि [[रहमत शाह]] यांना राखीव खेळाडू म्हणून निवडले तर [[बिलाल सामी]] आणि [[फरीदून दाऊदझाई]] यांना एकदिवसीय मालिकेसाठी राखीव खेळाडू म्हणून निवडले.<ref>{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/afghanistan-announce-squads-bangladesh-series-uae-3990486 |trans-title=युएईमध्ये होणाऱ्या बांगलादेश मालिकेसाठी अफगाणिस्तानचा संघ जाहीर|title=Afghanistan announce squads for Bangladesh series in UAE |work=द डेली स्टार (बांगलादेश)|access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ६ ऑक्टोबर रोजी, [[मोहम्मद सलीम (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद सलीम]]ला कंबरेच्या दुखापतीमुळे एकदिवसीय मालिकेतून वगळण्यात आले आणि त्यांच्या जागी [[बिलाल सामी]]चा संघात समावेश करण्यात आला.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/afg-vs-ban-mohammad-saleem-ruled-out-of-odi-series-against-bangladesh-1505877 |trans-title=दुखापतग्रस्त मोहम्मद सलीम बांगलादेशविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेतून बाहेर|title=Injured Mohammad Saleem ruled out of ODI series against Bangladesh |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> १२ ऑक्टोबर रोजी, रहमत शाहला पायाच्या दुखापतीमुळे तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यातून बाहेर काढण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135919/rahmat-shah-set-to-miss-third-odi-against-bangladesh |trans-title=रहमत शाह बांगलादेशविरुद्धच्या तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्याला मुकणार|title=Rahmat Shah set to miss third ODI against Bangladesh |work=क्रिकबझ्झ |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> == आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका == === १ला आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = २ ऑक्टोबर २०२५ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = १५१/९ (२० षटके) | runs1 = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ४० (३१) | wickets1 = [[रिशाद हुसेन]] २/३३ (४ षटके) | score2 = १५३/६ (१८.४ षटके) | runs2 = [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ५४ (३७) | wickets2 = [[राशिद खान]] ४/१८ (४ षटके) | result = बांगलादेश ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500390.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) | motm = [[परवेझ हुसेन इमॉन]] (बां) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} === २रा आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = ३ ऑक्टोबर २०२५ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = १४७/५ (२० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ३८ (३७) | wickets1 = [[नसुम अहमद]] २/२५ (४ षटके) | score2 = १५०/८ (१९.१ षटके) | runs2 = [[शमीम होसेन]] ३३ (२२) | wickets2 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ४/२३ (३.१ षटके) | result = बांगलादेश २ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500391.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[अहमद शाह दुराणी (पंच)|अहमद शाह दुराणी]] (अ) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) | motm = [[शोरिफुल इस्लाम]] (बां) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = वफीउल्लाह ताराखिलने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} === ३रा आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = १४३/९ (२० षटके) | runs1 = [[दरविश रसूली]] ३२ (२९) | wickets1 = [[मोहम्मद सैफूद्दीन]] ३/१५ (३ षटके) | score2 = १४४/४ (१८ षटके) | runs2 = [[सैफ हसन]] ६४[[नाबाद|*]] (३८) | wickets2 = [[मुजीब उर रहमान]] २/२६ (४ षटके) | result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500392.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) | motm = [[सैफ हसन]] (बां) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = बशीर अहमदने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} == आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका == ===१ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १६:०० | daynight = y | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = २२१ (४८.५ षटके) | runs1 = [[मेहेदी हसन मिराझ]] ६० (८७) | wickets1 = [[राशिद खान]] ३/३८ (१० षटके) | score2 = २२६/५ (४७.१ षटके) | runs2 = [[रहमत शाह]] ५० (७०) | wickets2 = [[तंझीम हसन साकिब]] ३/३१ (७ षटके) | result = अफगाणिस्तान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500393.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] | umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) | motm = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (अ) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = बशीर अहमद (अ) आणि [[सैफ हसन]] (बां) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[राशिद खान]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील २००वा बळी घेतला.<ref>{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/rashid-khan-surpasses-kumble-shane-warne-in-elite-spinner-list-after-bangladesh-assault/68e684534be3485281004a09 |trans-title=बांगलादेशवर हल्ल्यानंतर एलिट स्पिनर्सच्या यादीत रशिद खानने कुंबळे, शेन वॉर्नला मागे टाकले |title=Rashid Khan surpasses Kumble, Shane Warne in elite spinner list after Bangladesh assault |work=वनक्रिकेट |accessdate=२४ ऑक्टोबर २०२५ |archive-date=2025-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009014849/https://cricket.one/match-hub/rashid-khan-surpasses-kumble-shane-warne-in-elite-spinner-list-after-bangladesh-assault/68e684534be3485281004a09 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/rashid-khan-becomes-second-cricketer-in-history-to-achieve-legendary-feat-in-white-ball-cricket-2025-10-08-1011920 |trans-title= पांढऱ्या चेंडूच्या क्रिकेटमध्ये हा विक्रम करणारा रशिद खान ठरला इतिहासातील दुसरा क्रिकेट खेळाडू.|title=Rashid Khan becomes second cricketer in history to achieve legendary feat in white-ball cricket |work=इंडिया टीव्ही|accessdate=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> * [[रहमत शाह]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील ४,००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://hindi.cricketnmore.com/cricket-news/rahmat-shah-becomes-the-first-afghan-cricketer-to-score-4000-runs-in-one-day-internationals-179245 |trans-title=रहमत शाहने बांगलादेशविरुद्ध अर्धशतक ठोकून रचला इतिहास आणि एकदिवसीय सामन्यात असा पराक्रम करणारा तो देशातील पहिला क्रिकेट खेळाडू ठरला.|title=रहमत शाह ने बांग्लादेश के खिलाफ पचासा ठोककर रचा इतिहास, ODI में ऐसा करने वाले देश के पहले क्रिकेटर बने |work=क्रिकेट मोअर |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DPjrKeVkrRH/ |trans-title=रहमत शाह ४०००च्या क्लब मध्ये दाखल! |title=Rahmat Shah gets into the 4000 club! |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |via=Instagram |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ ऑक्टोबर २०२५ | time = १६:०० | daynight = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = १९० (४४.५ षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ९५ (१४०) | wickets1 = [[मेहेदी हसन मिराझ]] ३/४२ (१० षटके) | score2 = १०९ (२८.३ षटके) | runs2 = [[तौहीद ह्रिदोय]] २४ (३४) | wickets2 = [[राशिद खान]] ५/१७ (८.३ षटके) | result = अफगाणिस्तान ८१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500394.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] | umpires = [[अकबर अली]] (युएई) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) | motm = [[इब्राहिम झद्रान]] (अ) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]चा (अ) हा १०००वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.<ref>{{cite web|url=https://acb.af/en-US/post/afghanistan-beat-bangladesh-to-go-2-0-up-in-the-series |trans-title= बांगलादेशला हरवून अफगाणिस्तानची मालिकेत २-० ने आघाडी|title=Afghanistan Beat Bangladesh to go 2-0 up in the series |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> * [[रहमत शाह]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतील ५,००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://thesportstak.com/cricket/story/huge-blow-for-afghanistan-as-star-batter-rahmat-shah-with-over-5000-runs-ruled-out-of-third-odi-vs-bangladesh-and-zimbabwe-test-due-to-calf-injury-sesd-3208231-2025-10-14 |trans-title=अफगाणिस्तानला मोठा धक्का, ५००० पेक्षा जास्त धावा करणारा स्टार फलंदाज बांगलादेश विरुद्धच्या तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यातून आणि आणि झिम्बाब्वेविरुद्धच्या कसोटीतून पायाच्या दुखापतीमुळे बाहेर.|title=Huge blow for Afghanistan as star batter with over 5000 runs ruled out of third ODI vs Bangladesh and Zimbabwe Test due to calf injury |work=Sports Tak |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १६:०० | daynight = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = २९३/९ (५० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ९५ (१११) | wickets1 = [[सैफ हसन]] ३/६ (४ षटके) | score2 = ९३ (२७.१ षटके) | runs2 = [[सैफ हसन]] ४३ (५४) | wickets2 = [[बिलाल सामी]] ५/३३ (७.१ षटके) | result = अफगणिस्तान २०० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500395.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] | umpires = [[अहमद शाह दुराणी (पंच)|अहमद शाह दुराणी]] (अ) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) | motm = [[बिलाल सामी]] (अ) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[बिलाल सामी]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-v-bangladesh-2025-26-1500384/afghanistan-vs-bangladesh-3rd-odi-1500395/match-report |trans-title=झद्रान, नबी, सामी आणि रशीद चमकले, अफगाणिस्तानने उडवला बांगलादेशचा ३-० असा धुव्वा|title=Zadran, Nabi, Sami and Rashid star as Afghanistan sweep Bangladesh 3-0 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} == बाह्यदुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-v-bangladesh-2025-26-1500384 स्पर्धा मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{अफगाणिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट संघाचे अफगाणिस्तान दौरे]] [[वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे |अफगाणिस्तान]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे अफगाणिस्तान दौरे]] 89qw3y0fmi56yww4s012934lreabfoy 0 374496 2710503 2637891 2026-09-18T07:33:06Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710503 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक<br/>आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी | image = | imagesize = | caption = | fromdate = ८ | todate = १७ ऑक्टोबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]]<br/>[[आयसीसी पूर्व आशिया-प्रशांत]] | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि सुपर ६ फेरी | host = ओमान | champions = {{cr|NEP}} | runner up = {{cr|OMA}} | count = १ | participants = ९ | matches = २१ | player of the series = {{cricon|UAE}} [[आलिशान शराफु]] | most runs = {{cricon|UAE}} [[आलिशान शराफु]] (२८३) | most wickets = {{cricon|QAT}} मिर्झा मोहम्मद बेग (१६) | previous_year = २०२३ | previous_tournament = २०२३ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया पात्रता#प्रादेशिक अंतिम फेरी | next_year = | next_tournament = }} {{2026 ICC Men's T20 World Cup sidebar}} '''२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी''' ही एक क्रिकेट स्पर्धा होती जी [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|पात्रता प्रक्रियेचा]] भाग होती. ही स्पर्धा ८ ते १७ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान [[ओमान]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती.<ref name=Q>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-schedule-for-east-asia-pacific-and-asia-world-cup-qualifiers |trans-title=|title=ICC announces schedule for East Asia-Pacific and Asia World Cup Qualifiers |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=10 July 2025}}</ref> २०२६ टी२० विश्वचषक स्पर्धेत [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] या तीन अव्वल संघांनी [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]], [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]], [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ह्या आधीच पात्र संघासोबत प्रवेश मिळवला.<ref>{{cite web|url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/how-does-qualification-for-the-2026-t20-world-cup-work |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषक पात्रतेचे निकष काय आहेत?|title=How does qualification for the 2026 T20 World Cup work? |work=विस्डेन |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.icc-cricket.com/news/stop-clock-set-to-become-a-permanent-fixture-in-white-ball-internationals-from-t20-world-cup-2024|trans-title=२०२४ टी२० विश्वचषक स्पर्धेपासून पांढऱ्या चेंडूच्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये स्टॉप क्लॉक कायमस्वरूपी वापरले जाणार.|title = Stop clock set to become a permanent fixture in white-ball internationals from T20 World Cup 2024|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref> [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] सह-यजमान म्हणून टी२० विश्वचषकासाठी थेट पात्र ठरले,<ref>{{Cite web |trans-title=२०२६ मध्ये श्रीलंका आणि भारत आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक सह-यजमानपद भूषवणार |title=Sri Lanka, India to co-host ICC Men’s T20 World Cup in 2026 |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=97989 |access-date=९ डिसेंबर २०२५ |website=www.adaderana.lk |language=en |archive-date=2025-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251204120132/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=97989 |url-status=dead }}</ref> तर [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]] मागील स्पर्धेत अव्वल आठ संघांमध्ये स्थान मिळवून पात्र ठरले तसेच [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]द्वारे पात्र ठरले.<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup-2026-list-of-teams-qualified-automatic-qualification-super-eight-icc-rankings-pakistan-new-zealand-ireland/article68358992.ece |trans-title=टी२० विश्वचषक २०२६: सुपर आठमध्ये स्थान मिळवण्यात अपयशी ठरल्यानंतरही पाकिस्तान, न्यूझीलंड, आयर्लंडने आपोआप पात्रता मिळवली|title=T20 World Cup 2026: Pakistan, New Zealand, Ireland secure automatic qualification despite failing to make it to Super Eight |date=2 July 2024 |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref> ==संघ आणि पात्रता== या वेळी, आशियाई उप-प्रादेशिक फेरीमध्ये एकूण १४ संघ सहभागी झाले होते आणि पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक फेरीमध्ये ८ संघ सहभागी होते. आशियाई उप-प्रादेशिक फेरी सात संघांच्या दोन स्पर्धांमध्ये विभागली गेली होती<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/2026-icc-mens-t20-world-cup-asia-qualifier-a/|trans-title=मलेशिया क्रिकेट ऑगस्ट/सप्टेंबर २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया पात्रता अ स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=Malaysia Cricket to host 2026 ICC Men's T20 World Cup Asia Qualifier A in August/September 2024|work=Czarsports|date=३१ मे २०२४ | access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/2026-icc-mens-t20-world-cup-asia-sub-regional-qualifier-b/ |trans-title=कतार क्रिकेट नोव्हेंबर २०२४ मध्ये २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया पात्रता ब स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=Qatar Cricket to host 2026 ICC Men's T20 World Cup Asia Qualifier B in November 2024 |work=Czarsports |date=२३ सप्टेंबर २०२४| access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref> आणि पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक फेरी चार संघांच्या दोन स्पर्धांमध्ये विभागली गेली होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/samoa-2026-icc-mens-t20-world-cup-eap-sub-regional-qualifier/ |trans-title=ऑगस्ट २०२४ मध्ये सामोआ क्रिकेट २०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता अ स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=Samoa Cricket to host 2026 ICC Men's T20 World Cup EAP Sub-regional Qualifier A in August 2024 |work=Czarsportz |date=२ जानेवारी २०२४ || access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/a-historic-first-for-south-korea-as-dates-and-venues-for-the-2024-pathway-events-are-announced |trans-title=२०२४ मार्ग स्पर्धांच्या तारखा आणि ठिकाणे जाहीर, दक्षिण कोरियासाठी ऐतिहासिक पहिला सामना.|title=A historic first for South Korea as dates and venues for the 2024 Pathway Events are announced |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=५ मार्च २०२४ |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref> प्रत्येक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता फेरीतील अव्वल दोन संघ आणि पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता फेरीतील विजेते एकत्रित प्रादेशिक अंतिम फेरीत पोहोचले, जिथे ते [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] आणि [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]] यांना सामील झाले ज्यांना २०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेत सहभागी झाल्यानंतर थेट पात्रता मिळाली होती.<ref>{{Cite web |date=2024-08-26 |trans-title=नाट्यमय शेवटच्या दिवशी सामोआने जिंकली पूर्व आशिया-पॅसिफिक उपप्रादेशिक पात्रता अ स्पर्धा|title=Dramatic final day sees Samoa win East Asia-Pacific Sub Regional Qualifier A |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/dramatic-final-day-sees-samoa-win-east-asia-pacific-sub-regional-qualifier-a |access-date=९ डिसेंबर २०२५ |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=९ सप्टेंबर २०२४|trans-title=मलेशिया आणि कुवेतचा आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया पॅसिफिक प्रादेशिक अंतिम फेरी २०२५ मध्ये प्रवेश|title=Malaysia and Kuwait advance to ICC Men’s T20 WC Asia-East Asia Pacific Regional Final 2025 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/malaysia-and-kuwait-advance-to-icc-men-s-t20-wc-asia-east-asia-pacific-regional-final-2025 |access-date=९ डिसेंबर २०२५ |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> {|class="wikitable sortable" ! scope="col" | पात्रता<br />पद्धत|| दिनांक || ठिकाणे || संघांची संख्या || संघ |- | rowspan="3" | [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ टी२० विश्वचषक]] || rowspan="3" | २९ जून २०२४ || rowspan="3" | {{nobr|{{flag|अमेरिका}}}}<br />{{flag|वेस्ट इंडीज}} | rowspan="3" | {{center|३}} || {{cr|NEP}} |- | {{cr|OMA}} |- | {{cr|PNG}} |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता अ|पूआप्र पात्रता अ]] || १७-२४ ऑगस्ट २०२४ || {{flag|सामोआ}} || {{center|१}} || {{cr|SAM}} |- | rowspan="2" | {{nowrap|[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता अ|आशिया पात्रता अ]]}} || rowspan="2" | ३० ऑगस्ट – {{nobr|९ सप्टेंबर २०२४}} || rowspan="2" | {{flag|मलेशिया}} | rowspan="2" | {{center|२}} || {{cr|KUW}} |- | {{cr|MAS}} |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता ब|पूआप्र पात्रता ब]] | २८ सप्टेंबर – {{nowrap|५ ऑक्टोबर २०२४}} | {{nobr|{{flag|दक्षिण कोरिया}}}} | {{center|१}} || {{cr|JPN}} |- | rowspan="2" | {{nowrap|[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया उप-प्रादेशिक पात्रता ब|आशिया पात्रता ब]]}} || rowspan="2" | {{nowrap|१९–२८ नोव्हेंबर २०२४}} || rowspan="2" | {{flag|कतार}} | rowspan="2" | {{center|२}} || {{nobr|{{cr|QAT}}}} |- | {{nobr|{{cr|UAE}}}} |- class=sortbottom ! एकूण|| || || ९ || |} ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JPN}}<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/1Az5BAfcEE/ |trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषकाच्या पात्रता फेरीच्या अंतिम फेरीसाठी जपानच्या पुरुष संघाची घोषणा! ऑक्टोबरमध्ये ओमानला जाणारा जपानचा संघ येथे आहे!|title=Men’s Japan National Team for the final stage of qualification for the ICC Men’s T20 World Cup announced! Here is the Japan team that will be going to Oman in October! |work=[[जपान क्रिकेट असोसिएशन]] |via=Facebook |access-date=८ डिसेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|KUW}}<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DPGS_--j4KK/ |trans-title=कुवेत क्रिकेटतर्फे आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता आणि ओमान द्विपक्षीय मालिकेसाठी संघ जाहीर|title=Kuwait Cricket Announces Squad for ICC Men’s T20 World Cup Qualifiers & Oman Bilateral Series |work=[[क्रिकेट कुवेत]] |via=Instagram |access-date=८ डिसेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|MAS}}<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DPYuUsDERm9/?igsh=bWRtZnpkazZla2Zz |trans-title=आयसीसी टी२० विश्वचषक आशिया आणि ईएपी पात्रता २०२५ साठी मलेशिया संघ|title=Malaysia Squad for the ICC T20 World Cup Asia & EAP Qualifier 2025|work=[[मलेशिया क्रिकेट असोसिएशन]] |via=Instagram |access-date=८ डिसेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/1BAcbBLHnb/ |trans-title=पात्रता फेरीसाठी रायनोज संघ सादर करत आहे!|title=Presenting the Rhinos squads for the Qualifiers!|work=[[क्रिकेट असोसिएशन ऑफ नेपाळ]] |via=Facebook |access-date=८ डिसेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|OMA}}<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/14Ma9NwZSks/ |trans-title=संघाची घोषणा! आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया ईएपी पात्रता फेरीसाठी ओमानचा संघ येथे आहे!! आशिया कपमधून आत्मविश्वासाने आम्ही #T20WorldCup मध्ये स्थान निश्चित करण्यासाठी पुढे जात आहोत!|title=Squad Announcement! Here's Oman's Squad for the ICC Men's T20 World Cup Asia EAP Qualifiers!! We move in with confidence from the Asia Cup to seal a berth at the #T20WorldCup! |work=[[ओमान क्रिकेट]] |via=Facebook |access-date=८ डिसेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * [[केंडेल कडोवाकी-फ्लेमिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अब्दुल समद]] * अभिषेक आनंद * चार्ल्स हिन्झ * बेंजामिन इटो-डेव्हिस * वाटरू मियाउची ([[यष्टीरक्षक|य]]) * इसाम रहमान * सबोरिश रविचंद्रन * रेओ साकुरानो-थॉमस * अलेक्झांडर शिराई-पॅटमोर ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शोमा सुगाया-स्लेटर * डेक्लन सुझुकी-मॅककोम्ब * इब्राहिम ताकाहाशी * मकोटो तानियामा * लचलान यामामोटो-लेक |valign=top| * [[मोहम्मद अस्लम (क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद अस्लम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * क्लिंट अँटो * [[मीत भावसार]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * अनुदीप चेंथामारा * मुहम्मद अकीफ फारूक * [[शिराज खान]] * निमिष लथीफ * उस्मान पटेल ([[यष्टीरक्षक|य]]) * यासीन पटेल * नवीनराज राजेंद्रन * [[रविजा संदारुवान]] * मोहमद शफीक * [[बिलाल ताहिर]] * मुहम्मद उमर * अली झहीर |valign=top| * [[सय्यद अझीज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ऐनूल हाफिज * मुहम्मद अमीर * आरिफ उल्लाह * [[अहमद फैज]] * [[खिजर हयात]] * मुहम्मद हाझिक आयमान * अस्लम खान * [[शर्विन मुनिआन्दी]] * [[पवनदीप सिंग]] * [[विरेनदीप सिंग]] * [[मुहम्मद स्याहादत]] * विजय उन्नी * [[मुहम्मद वफिक]] * [[अकील वाहिद]] |valign=top| * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[मोहम्मद आदिल आलम]] * [[लोकेश बाम]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[संदीप जोरा]] * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] * [[करण के.सी.]] * [[कुशल मल्ल]] * [[ललित राजबंशी]] * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[नंदन यादव]] |valign=top| * [[जतिंदर सिंग]]{{efn|name="Aamir"|[[आमिर कलीम]]ने पात्रता पात्रता फेरीच्या पहिल्या आणि शेवटच्या सामन्यात ओमानचे नेतृत्व केले.}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[आमिर कलीम]] * विनायक शुक्ला ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[शकील अहमद]] * आर्यन बिश्त * शाह फैसल * हसनैन उल वहाब * जिकरिया इस्लाम * नदीम खान * [[सुफ्यान मेहमूद]] * हम्माद मिर्झा * [[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]] * जितेन रामानंदी * हसनैन शाह * समय श्रीवास्तव |- !{{cr|PNG}} !{{cr|QAT}}<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/1GaoBrtX21/ |trans-title=ओमानमध्ये होणाऱ्या आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया आणि पूर्व आशिया-पॅसिफिक (ईएपी) पात्रता स्पर्धेसाठी कतार क्रिकेट असोसिएशनने राष्ट्रीय संघाची अधिकृत निवड जाहीर केली. या संघात अनुभवी आणि अत्यंत कुशल खेळाडूंना एकत्र आणले आहे, जे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्पर्धा करण्यास सज्ज आहेत.|title=Qatar Cricket Association announces the official lineup of the National Team for the ICC Men’s T20 World Cup Asia & East Asia-Pacific (EAP) Qualifier in Oman. The squad brings together experienced and highly skilled players, ready to compete at the international level |work=[[कतार क्रिकेट असोसिएशन]] |via=Facebook |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|SAM}}<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-event-winner-in-for-samoa-s-t20-world-cup-push |trans-title=आयसीसी स्पर्धेतील विजेता संघ सामोआच्या टी२० विश्वचषकात आघाडीवर|title=ICC event winner in for Samoa's T20 World Cup push |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref> ! colspan=2 | {{cr|UAE}}<ref>{{cite web|url=https://www.emiratescricket.com/news-detail/M15wNJAPdR10bGyOXpZK |trans-title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया आणि ईएपी पात्रता स्पर्धेत मोहम्मद वसीम यूएईचे नेतृत्व करणार|title=Muhammad Waseem to lead UAE in ICC Men’s T20 World Cup Asia and EAP Qualifier |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}</ref> |- style="vertical-align:top; height:20em" |valign=top| * [[आसाद वल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * माल्कम अपोरो * [[सेसे बाउ]] * [[जॉन कारिको]] * ऐनुई लोई * मायकेल चार्ली * [[कबुआ मोरिया]] * [[आले नाओ]] * पॅट्रिक नू * [[डेमियन रावू]] * बोयो रे * डोको रुपा * [[लेगा सियाका]] * [[गौडी टोका]] * [[हिला वारे]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) |valign=top| * मिर्झा मोहम्मद बेग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ओवैस अहमद]] * झुबेर अली * [[सकलैन अर्शद]] * मुहम्मद असीम * अमीर फारूक * शाहजैब जमील ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[इक्रामुल्लाह खान]] * डॅनियल लुईस * [[इमल लियानागे]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शारिक मुनीर * मुहम्मद मुराद * मुजीब-उर-रहमान * आरिफ नसीर उद्दीन * [[मुहम्मद तनवीर]] |valign=top| * कालेब जसमत ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * डॅनियल बर्गेस * डग्लस फिनाऊ * सॅम्युएल फ्रेंच ([[यष्टीरक्षक|य]]) * कर्टिस हेनाम-नायबर्ग * बेंजामिन मैलाटा * नोहा मीड * सॉलोमन नॅश * सॅमसन सोला * शॉन सोलिया * फेरेती सुलुओटो ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[रॉस टेलर]] * सौमनी तियाई * इली तुगागा * [[डॅरियस व्हिसर]] |scope="col" colspan=2 valign=top| * [[मुहम्मद वसीम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[हैदर अली (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९९४)|हैदर अली]] * झाहीद अली * मुहम्मद अरफान * [[बसिल हमीद]] * [[राहुल चोप्रा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * मुहम्मद फारूक * [[जोनाथन फिगी]] * हर्षित कौशिक * मायांक कुमार * [[ध्रुव पराशर]] * मुहम्मद रोहिद * [[आलिशान शराफु]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * सिमरनजीत सिंग |} ==पूर्वतयारी== ===समोआचा मलेशिया दौरा=== <!--Scorecards for non-international matches, played in a different country shouldn't really be here. Could simply mention the tour.--> सप्टेंबरमध्ये मलेशिया अ संघाविरुद्ध दोन २० षटकांचे सामने खेळण्यासाठी सामोआने मलेशियाचा दौरा केला. {{Single-innings cricket match | date = २६ सप्टेंबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|SAM}} | team2 = {{flagdeco|MAS}} मलेशिया अ | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = बेंजामिन मैलाटा ६२ (४५) | wickets1 = अमीर खान २/२० (४ षटके) | score2 = १०८ (१६.१ षटके) | runs2 = ऐमन झक्वान रिद्झुआन ३३ (२९) | wickets2 = सॉलोमन नॅश ३/१२ (३ षटके) | result = सामोआ ५६ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/MalaysianCricketAssociation/viewScorecard.do?matchId=5326 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = | motm = | toss = सामोआने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २८ सप्टेंबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = मलेशिया अ {{flagdeco|MAS}} | team2 = {{cr|SAM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = सामना रद्द | report = [https://cricclubs.com/MalaysianCricketAssociation/viewScorecard.do?matchId=5333&clubId=10933 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = | motm = | toss = नाणेफेक नाही | round = | rain = | notes = }} ===कुवेतचा ओमान दौरा=== {{Infobox cricket tour | series_name = कुवेत पुरुष क्रिकेट संघाचा ओमान दौरा, २०२५ | team1_image = Flag of Oman.svg | team1_name = ओमान | team2_image = Flag of Kuwait.svg | team2_name = कुवेत | from_date = २९ | to_date = ३० सप्टेंबर २०२५ | team1_captain = [[जतिंदर सिंग]]{{efn|name="Nadeem"|[[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]]ने दुसऱ्या आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यात ओमानचे नेतृत्व केले.}} | team2_captain = [[मोहम्मद अस्लम (क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद अस्लम]] | no_of_twenty20s = 2 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = विनायक शुक्ला (७५) | team2_twenty20s_most_runs = क्लिंट अँटो (४४) | team1_twenty20s_most_wickets = [[सुफ्यान मेहमूद]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = मुहम्मद अकीफ फारूक (३) | player_of_twenty20_series = }} ====१ला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना==== {{Single-innings cricket match | date = २९ सप्टेंबर २०२५ | time = १९:०० | daynight = y | team1 = {{cr-rt|KUW}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = १४२/८ (२० षटके) | runs1 = यासीन पटेल २७[[नाबाद|*]] (१८) | wickets1 = [[सुफ्यान मेहमूद]] ३/२८ (४ षटके) | score2 = १४३/५ (१९.२ षटके) | runs2 = [[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]] ३६[[नाबाद|*]] (३८) | wickets2 = अनुदीप चेंथामारा २/१९ (३.२ षटके) | result = ओमान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1504941.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[राहुल आशर]] (ओ) आणि हरीकृष्णा पिल्लई (ओ) | motm = [[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]] (ओ) | toss = ओमानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = नदीम खानने (ओ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- ====२रा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना==== {{Single-innings cricket match | date = ३० सप्टेंबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|KUW}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = १०७/८ (२० षटके) | runs1 = क्लिंट अँटो १९ (२१) | wickets1 = [[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]] २/११ (३ षटके) | score2 = १११/५ (१८.१ षटके) | runs2 = विनायक शुक्ला ५१[[नाबाद|*]] (४६) | wickets2 = मुहम्मद अकीफ फारूक ३/२४ (४ षटके) | result = ओमान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1504942.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[विनोद बाबू]] (ओ) आणि हरीकृष्णा पिल्लई (ओ) | motm = विनायक शुक्ला (ओ) | toss = ओमानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = हसनैन उल वहाब (ओ) आणि मुहम्मद अकीफ फारूक (कु) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ==सराव सामने== {{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}} {{Single-innings cricket match | date = ३ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|OMA}} | team2 = {{cr|KUW}} | score1 = १२९/८ (२० षटके) | runs1 = आर्यन बिश्त ३५ (३३) | wickets1 = अनुदीप चेंथामारा ३/३१ (४ षटके) | score2 = १३०/७ (१८.५ षटके) | runs2 = [[बिलाल ताहिर]] २१ (२१) | wickets2 = जितेन रामानंदी ३/१२ (२ षटके) | result = कुवेत ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricclubs.com/OMANCricket/fullScorecard.do?matchId=5616&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = [[विनोद बाबू]] (ओ) आणि हरीकृष्णा पिल्लई (ओ) | motm = | toss = कुवेतने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|PNG}} | score1 = १६९/६ (२० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ६५ (४०) | wickets1 = [[कबुआ मोरिया]] २/२२ (४ षटके) | score2 = ६१ (१२ षटके) | runs2 = [[कबुआ मोरिया]] २२[[नाबाद|*]] (१६) | wickets2 = [[ध्रुव पराशर]] ३/१४ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती १०८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricclubs.com/OMANCricket/viewScorecard.do?matchId=5621&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = लोनाप्पन फ्रेडी (ओ) आणि गोपकुमार पिल्लई (ओ) | motm = | toss = पापुआ न्यू गिनीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|SAM}} | team2 = {{cr|JPN}} | score1 = १५९/५ (२० षटके) | runs1 = बेंजामिन मैलाटा ३७ (२७) | wickets1 = चार्ल्स हिन्झ २/५ (२ षटके) | score2 = १६०/५ (१८.३ षटके) | runs2 = इसाम रहमान ५०[[नाबाद|*]] (३१) | wickets2 = सौमनी तियाई २/३७ (४ षटके) | result = जपान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricclubs.com/OMANCricket/fullScorecard.do?matchId=5622&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = आझाद केआर (ओ) आणि सागीर वेंगिट्टा पुथनपुरक्कल (ओ) | motm = | toss = जपानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|MAS}} | team2 = {{cr|SAM}} | score1 = १५४/८ (२० षटके) | runs1 = [[अहमद फैज]] ४० (३०) | wickets1 = सॉलोमन नॅश २/३२ (३ षटके) | score2 = १४० (१९.५ षटके) | runs2 = फेरेती सुलुओटो ४२[[नाबाद|*]] (२५) | wickets2 = आरिफ उल्लाह ४/१६ (३.५ षटके) | result = मलेशिया १४ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/OMANCricket/viewScorecard.do?matchId=5630&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = परमेश्वरन बालसुब्रमण्यम (ओ) आणि झमान कुरैशी (ओ) | motm = | toss = सामोआने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|OMA}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = ११०/९ (२० षटके) | runs1 = आर्यन बिश्त २३ (२५) | wickets1 = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ३/१० (३ षटके) | score2 = ११४/४ (१७ षटके) | runs2 = [[आसिफ शेख]] ६१ (४७) | wickets2 = [[आमिर कलीम]] २/१६ (३ षटके) | result = नेपाळ ६ गडी राखून विजयी | report = [https://cricclubs.com/OMANCricket/viewScorecard.do?matchId=5631&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[विनोद बाबू]] (ओ) आणि गोपकुमार पिल्लई (ओ) | motm = | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JPN}} | score1 =१६८/७ (२० षटके) | runs1 = [[मुहम्मद वसीम]] ५० (२८) | wickets1 = मकोटो तानियामा २/१२ (३ षटके) | score2 = १४२ (१९.५ षटके) | runs2 = अभिषेक आनंद ७६ (५०) | wickets2 = मुहम्मद फारूक २/२६ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती २६ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricclubs.com/OMANCricket/viewScorecard.do?matchId=5632&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = लोनाप्पन फ्रेडी (ओ) आणि मुजाहिद सुर्वे (ओ) | motm = | toss = जपानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|KUW}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १८४ (१९.५ षटके) | runs1 = [[मीत भावसार]] ६५ (४८) | wickets1 = मिर्झा मोहम्मद बेग ३/२६ (४ षटके) | score2 = १५०/६ (२० षटके) | runs2 = झुबेर अली ४८ (४३) | wickets2 = अनुदीप चेंथामारा २/२२ (४ षटके) | result = कुवेत ३४ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricclubs.com/OMANCricket/viewScorecard.do?matchId=5633&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = आझाद केआर (ओ) आणि सागीर वेंगिट्टा पुथनपुरक्कल (ओ) | motm = | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ६ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १७०/७ (२० षटके) | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] ५६ (३३) | wickets1 = शरीक आझम २/२६ (४ षटके) | score2 = १५४/६ (२० षटके) | runs2 = [[मुहम्मद तनवीर]] ५१ (३७) | wickets2 = [[करण के.सी.]] ३/३६ (४ षटके) | result = नेपाळ १६ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricclubs.com/OMANCricket/viewScorecard.do?matchId=5634&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = परमेश्वरन बालसुब्रमण्यम (ओ) आणि झमान कुरैशी (ओ) | motm = | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ६ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|MAS}} | score1 = १५९/६ (२० षटके) | runs1 = [[सेसे बाउ]] ५९ (४४) | wickets1 = [[खिजर हयात]] ३/११ (४ षटके) | score2 = १६३/८ (२० षटके) | runs2 = [[अहमद फैज]] ३७ (३०) | wickets2 = [[आसाद वल्ला]] ३/२१ (३ षटके) | result = मलेशिया २ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricclubs.com/OMANCricket/viewScorecard.do?matchId=5635&clubId=14202 धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = गोपकुमार पिल्लई (ओ) आणि हरीकृष्णा पिल्लई (ओ) | motm = | toss = पापुआ न्यू गिनीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | round = | rain = | notes = }} {{cob}} ==गट फेरी== [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने १० जुलै २०२५ रोजी आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम सामन्याचे गट विभाग आणि वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/all-eyes-on-oman-in-october-for-t20-world-cup-qualifier-event |trans-title=ऑक्टोबरमध्ये होणाऱ्या टी-२० विश्वचषक पात्रता स्पर्धेसाठी सर्वांचे लक्ष ओमानवर|title=All eyes on Oman in October for T20 World Cup qualifier event |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१० डिसेंबर २०२५}}</ref><ref name=Q /> ===गट अ=== ====गुणफलक==== {{#section:साचा:२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया–पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|Group A}} ====सामने==== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|QAT}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ११८/८ (२० षटके) | runs1 = मिर्झा मोहम्मद बेग ३० (२९) | wickets1 = मुहम्मद रोहिद २/१३ (४ षटके) | score2 = ११९/३ (१८.३ षटके) | runs2 = [[आलिशान शराफु]] ५१[[नाबाद|*]] (४२) | wickets2 = मुजीब-उर-रहमान २/२१ (४ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503451.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[राहुल आशर]] (ओ) आणि [[प्रगीथ रामबुकवेला]] (श्री) | motm = मुहम्मद रोहिद (युएई) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = झुबेर अली, शारिक मुनीर (क) आणि झाहीद अली (युएई) ह्या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|MAS}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १२३/९ (२० षटके) | runs1 = [[विरेनदीप सिंग]] ६२[[नाबाद|*]] (५४) | wickets1 = मिर्झा मोहम्मद बेग ४/१७ (४ षटके) | score2 = १२४/२ (१७.१ षटके) | runs2 = झुबेर अली ६५[[नाबाद|*]] (४४) | wickets2 = [[विरेनदीप सिंग]] १/२२ (३ षटके) | result = कतार ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503453.html धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = [[राहुल आशर]] (ओ) आणि [[शॉन क्रेग]] (ऑ) | motm = झुबेर अली (क) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ओवैस अहमद]] (क) हा पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये हॅटट्रिक घेणारा कतारचा पहिला खेळाडू ठरला.{{cn|date=ऑक्टोबर २०२५}} }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १० ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|MAS}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = १६१/५ (२० षटके) | runs1 = [[अहमद फैज]] ५४[[नाबाद|*]] (३९) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/८ (२ षटके) | score2 = १६७/४ (१९.२ षटके) | runs2 = [[मुहम्मद वसीम]] ८४ (५३) | wickets2 = [[सय्यद अझीज]] २/२० (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503456.html धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = [[राहुल आशर]] (ओ) आणि [[फिलिप गिलेस्पी]] (ऑ) | motm = [[मुहम्मद वसीम]] (युएई) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मुहम्मद अरफानने (युएई) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===गट ब=== ====गुणफलक==== {{#section:साचा:२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया–पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|Group B}} ====सामने==== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|KUW}} | score1 = १४१/७ (२० षटके) | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] ६६ (५६) | wickets1 = अनुदीप चेंथामारा २/२२ (४ षटके) | score2 = ८३ (१८.१ षटके) | runs2 = क्लिंट अँटो २६ (२३) | wickets2 = [[रोहित कुमार]] २/९ (२ षटके) | result = नेपाळ ५८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503452.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[फिलिप गिलेस्पी]] (ऑ) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | motm = [[कुशल भुर्टेल]] (ने) | toss = कुवेतने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|KUW}} | team2 = {{cr|JPN}} | score1 = १७७/६ (२० षटके) | runs1 = अली झहीर ४१ (३१) | wickets1 = डेक्लन सुझुकी-मॅककोम्ब 3/22 (२ षटके) | score2 = १७८/५ (१९.३ षटके) | runs2 = इसाम रहमान ६४ (३९) | wickets2 = [[शिराज खान]] १/२३ (२ षटके) | result = जपान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503454.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[फिलिप गिलेस्पी]] (ऑ) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = इसाम रहमान (ज) | toss = जपानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = इसाम रहमानने (ज) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १० ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|JPN}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १३१/८ (२० षटके) | runs1 = [[केंडेल कडोवाकी-फ्लेमिंग]] ६० (४६) | wickets1 = [[गुलशन झा]] २/२० (४ षटके) | score2 = १३२/५ (१८ षटके) | runs2 = [[आसिफ शेख]] ३८ (२१) | wickets2 = शोमा सुगाया-स्लेटर २/२२ (४ षटके) | result = नेपाळ ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503457.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = [[गुलशन झा]] (ने) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===गट क=== ====गुणफलक==== {{#section:साचा:२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया–पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|Group C}} ====सामने==== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|SAM}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = ९२/९ (२० षटके) | runs1 = फेरेती सुलुलोटो २२ (१६) | wickets1 = शाह फैसल २/१२ (४ षटके) | score2 = ९६/५ (१७ षटके) | runs2 = [[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]] २१[[नाबाद|*]] (२२) | wickets2 = सौमनी तियाई २/१३ (४ षटके) | result = ओमान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503450.html धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = [[शॉन क्रेग]] (ऑ) आणि [[मसुदुर रहमान]] (बां) | motm = शाह फैसल (ओ) | toss = ओमानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = शॉन सोलिया आणि इली तुगागा (सा) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * न्यूझीलंडसाठी यापूर्वी १०२ टी२० सामने खेळल्यानंतर [[रॉस टेलर]]ने सामोआसाठी पहिला टी२० सामना खेळला, दोन देशांतर्फे आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारा तो २२वा क्रिकेट खेळाडू बनला.<ref>{{cite web |trans-title=टी२० विश्वचषक प्रादेशिक पात्रता फेरीत सामोआकडून खेळण्यासाठी रॉस टेलरची निवृत्ती मागे.|title=Ross Taylor comes out of retirement to play for Samoa at T20 World Cup regional qualifiers |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-great-ross-taylor-comes-out-of-retirement-to-play-for-samoa-at-t20-world-cup-regional-qualifiers-1501637 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|SAM}} | score1 = ११७ (२० षटके) | runs1 = [[आसाद वल्ला]] ३८ (३८) | wickets1 = सॉलोमन नॅश ४/२४ (४ षटके) | score2 = ११८/४ (१८.३ षटके) | runs2 = शॉन सोलिया ६२ (४५) | wickets2 = [[जॉन कारिको]] १/७ (३ षटके) | result = समोआ ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503455.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि प्रगीथ रामबुकवेला (श्री) | motm = शॉन सोलिया (सा) | toss = पापुआ न्यू गिनीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १० ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|OMA}} | team2 = {{cr|PNG}} | score1 = १३८/७ (२० षटके) | runs1 = विनायक शुक्ला ४८ (२४) | wickets1 = [[कबुआ मोरिया]] २/३३ (४ षटके) | score2 = ८६ (१६.४ षटके) | runs2 = [[सेसे बाउ]] ३५ (३४) | wickets2 = शकील अहमद ३/१५ (४ षटके) | result = ओमान ५२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503458.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[शॉन क्रेग]] (ऑ) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | motm = विनायक शुक्ला (ओ) | toss = पापुआ न्यू गिनीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==सुपर ६ फेरी== ===गुणफलक=== {{#section:साचा:२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया–पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|Super 6}} ===सामने=== {{Single-innings cricket match | date = १२ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|OMA}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १७२/६ (२० षटके) | runs1 = [[जतिंदर सिंग]] ६६ (४०) | wickets1 = मिर्झा मोहम्मद बेग ४/२८ (४ षटके) | score2 = १३८/९ (२० षटके) | runs2 = शारिक मुनीर २४ (२५) | wickets2 = जितेन रामानंदी ३/२२ (३ षटके) | result = ओमान ३४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503459.html धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = [[फिलिप गिलेस्पी]] (ऑ) आणि [[प्रगीथ रामबुकवेला]] (श्री) | motm = [[जतिंदर सिंग]] (ओ) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १२ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = १४०/६ (२० षटके) | runs1 = [[आसिफ शेख]] ५१ (४७) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/१० (२ षटके) | score2 = १३९/९ (२० षटके) | runs2 = [[आलिशान शराफु]] ५८ (४०) | wickets2 = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ३/२२ (४ षटके) | result = नेपाळ १ धावेने विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503460.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | motm = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] (ने) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[जोनाथन फिगी]]ने (युएई) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १२ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|JPN}} | team2 = {{cr|SAM}} | score1 = १६२/६ (२० षटके) | runs1 = अभिषेक आनंद ५५ (४२) | wickets1 = [[डॅरियस व्हिसर]] ३/३९ (४ षटके) | score2 = १५८/७ (२० षटके) | runs2 = [[शॉन सोलिया]] ४१ (२३) | wickets2 = डेक्लन सुझुकी-मॅककोम्ब ३/२९ (३.३ षटके) | result = जपान ४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503461.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[शॉन क्रेग]] (ऑ) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = इब्राहिम ताकाहाशी (ज) | toss = सामोआने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १३ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = ११२/७ (२० षटके) | runs1 = [[मुहम्मद वसीम]] २२ (३५) | wickets1 = [[शकील अहमद]] १/१३ (३ षटके) | score2 = ११३/५ (१९.४ षटके) | runs2 = [[जतिंदर सिंग]] ३३ (२३) | wickets2 = [[ध्रुव पराशर]] १/४ (२ षटके) | result = ओमान ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503462.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[शॉन क्रेग]] (ऑ) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | motm = नदीम खान (ओ) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १३ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १४७/९ (२० षटके) | runs1 = [[रोहित कुमार]] ५८ (४२) | wickets1 = डॅनियल लुईस ३/२२ (३ षटके) | score2 = १४२ (१९.५ षटके) | runs2 = इमल लियानगे ५६ (३५) | wickets2 = [[संदीप लामिछाने]] ५/१८ (३.५ षटके) | result = नेपाळ ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503463.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[राहुल आशर]] (ओ) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = [[संदीप लामिछाने]] (ने) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|JPN}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १३९/४ (२० षटके) | runs1 = इसाम रहमान ६०[[नाबाद|*]] (४७) | wickets1 = मिर्झा मोहम्मद बेग २/२४ (४ षटके) | score2 = १४०/७ (१९.४ षटके) | runs2 = शारिक मुनीर ४१ (२९) | wickets2 = [[बेंजामिन इटो-डेव्हिस]] ३/२८ (४ षटके) | result = कतार ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503464.html धावफलक] | venue = [[ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ २]], [[अल अमरात]] | umpires = [[प्रगीथ रामबुकवेला]] (श्री) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = शारिक मुनीर (क) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SAM}} | score1 =२२५/४ (२० षटके) | runs1 = [[आलिशान शराफु]] ८६ (५१) | wickets1 = सॉलोमन नॅश २/४२ (४ षटके) | score2 = १४८/८ (२० षटके) | runs2 = कालेब जसमत ४१[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = मुहम्मद फारूक ४/३५ (४ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503465.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[राहुल आशर]] (ओ) आणि [[फिलिप गिलेस्पी]] (ऑ) | motm = मुहम्मद फारूक (युएई) | toss = सामोआने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मायांक कुमारने (युएई) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले * मुहम्मद फारूकने (युएई) आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये पहिली हॅटट्रिक घेतली.<ref>{{cite web |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2025/10/15/uae-move-a-step-closer-to-t20-world-cup-as-win-over-samoa-sends-nepal-and-oman-through/ |trans-title=सामोआवर विजय मिळवल्याने नेपाळ आणि ओमान संघ टी२० विश्वचषकाच्या जवळ पोहोचले आहेत.|title=UAE move step closer to T20 World Cup as win over Samoa sends Nepal and Oman through |work=द नॅशनल |access-date=१० डिसेंबर २०२५}}</ref> * या सामन्याच्या निकालामुळे, [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] आणि [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] हे दोन्ही संघ [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्र ठरले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/two-t20-world-cup-2026-tickets-secured-at-asia-eap-qualifier |trans-title=आशिया/पुआप्र पात्रता फेरीत दोन टी२० विश्वचषक २०२६ तिकिटे सुरक्षित|title=Two T20 World Cup 2026 tickets secured at Asia/EAP Qualifier |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१० डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/nepal-oman-qualify-for-2026-t20-world-cup-1507301 |trans-title=नेपाळ, ओमान २०२६ च्या टी२० विश्वचषकासाठी पात्र|title=Nepal, Oman qualify for 2026 T20 World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१० डिसेंबर २०२५}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = १५१/९ (२० षटके) | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] ६९ (५१) | wickets1 = नदीम खान ४/२० (४ षटके) | score2 = ११३/९ (२० षटके) | runs2 = विनायक शुक्ला ३२ (१९) | wickets2 = [[गुलशन झा]] ३/३१ (४ षटके) | result = नेपाळ ३८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503466.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | motm = [[कुशल भुर्टेल]] (ने) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[कुशल मल्ल]]च्या (ने) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १,००० धावा पूर्ण.<ref>{{cite web |url=https://www.nepalpress.com/2025/10/15/650407/ |trans-title=|title=कुशल मल्लको १००० रन पूरा |trans-title=कुशल मल्लच्या १००० धावा पूर्ण |work=नेपाळ प्रेस|access-date=१० डिसेंबर २०२५|lang=ne}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १६ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|JPN}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ११६/९ (२० षटके) | runs1 = [[वाटरू मियाउची]] ४५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[हैदर अली (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९९४)|हैदर अली]] ३/२० (४ षटके) | score2 = ११८/२ (१२.१ षटके) | runs2 = [[आलिशान शराफु]] ४६ (२७) | wickets2 = डेक्लन सुझुकी-मॅककोम्ब १/१४ (१.१ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503467.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[शॉन क्रेग]] (ऑ) आणि [[मसुदुर रहमान]] (बां) | motm = [[हैदर अली (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९९४)|हैदर अली]] (युएई) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = या सामन्याच्या निकालामुळे, [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्र ठरली.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/uae-claim-final-t20-world-cup-2026-ticket-in-oman |trans-title=ओमानमध्ये होणाऱ्या टी-२० विश्वचषक २०२६ च्या अंतिम तिकिटावर युएईचा दावा|title=UAE claim final T20 World Cup 2026 ticket in Oman |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१० डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-all-20-teams-for-2026-t20-world-cup-teams-identified-after-uae-secure-last-spot-1507383 |trans-title=टी२० विश्वचषक: युएईने २० वे स्थान मिळवल्यानंतर २०२६ च्या आवृत्तीसाठी सर्व संघांची निवड|title=T20 World Cup: All teams identified for 2026 edition after UAE secure 20th spot |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१० डिसेंबर २०२५}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १६ ऑक्टोबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|SAM}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १२६/९ (२० षटके) | runs1 = बेंजामिन मैलाटा ३५ (३८) | wickets1 = डॅनियल लुईस २/२१ (३ षटके) | score2 = १२८/२ (१५.१ षटके) | runs2 = झुबेर अली ५५[[नाबाद|*]] (४६) | wickets2 = कर्टिस हेनाम-नायबर्ग १/१५ (२ षटके) | result = कतार ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503468.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[फिलिप गिलेस्पी]] (ऑ) आणि [[प्रगीथ रामबुकवेला]] (श्री) | motm = मुहम्मद असीम (क) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १७ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|JPN}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = १०३ (१८.२ षटके) | runs1 = इब्राहिम ताकाहाशी २९ (२०) | wickets1 = [[सुफ्यान मेहमूद]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = १०७/१ (१७ षटके) | runs2 = हम्माद मिर्झा ५०[[नाबाद|*]] (५५) | wickets2 = चार्ल्स हिन्झ १/१८ (२ षटके) | result = ओमान ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503469.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[प्रगीथ रामबुकवेला]] (श्री) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | motm = [[सुफ्यान मेहमूद]] (ओ) | toss = ओमानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १७ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|SAM}} | score1 = २११/४ (२० षटके) | runs1 = [[आसिफ शेख]] ६९ (४१) | wickets1 = डॅनियल बर्गेस १/२८ (४ षटके) | score2 = ८७/७ (२० षटके) | runs2 = [[शॉन सोलिया]] ४० (३७) | wickets2 = [[ललित राजबंशी]] ३/१३ (४ षटके) | result = नेपाळ १२४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503470.html धावफलक] | venue = [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] | umpires = [[राहुल आशर]] (ओ) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = [[आसिफ शेख]] (ने) | toss = सामोआने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक}} {{आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक}} [[वर्ग:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] qo54bpmv8rod92d25qqop1ermmzhakz 0 375139 2710455 2647006 2026-09-18T02:10:56Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710455 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''स्मृती मोरारका''' ही एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या आहे. जी हातमाग वस्त्रांचे पुनरुज्जीवन करणे आणि मानसिक आरोग्य सुधारणे या दोन क्षेत्रांत काम करते. २०१९ मध्ये [[जागतिक महिला दिन|जागतिक महिला दिनी]] भारताच्या तत्कालीन राष्ट्रपतींनी तिच्या या कामाबद्दल तिला [[नारी शक्ती पुरस्कार|नारी शक्ती पुरस्काराने]] सन्मानित केले.<ref name="lok">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/bijnor/story-memory-moraraka-got-women-power-award-2439705.html |title=स्मृति मोरारका को मिला नारी शक्ति पुरस्कार |website=www.livehindustan.com |language=hi |access-date=2026-01-24 }}</ref> == आयुष्य == मोरारका यांचे शिक्षण वेल्हम गर्ल्स स्कूलमध्ये झाले,<ref name="morepr4Tanruvi">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/archive/weaving-a-success-story/75061/|title=Weaving a success story|date=2005-09-04|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2020-05-22}}</ref> सोफिया कॉलेज फॉर वुमन आणि लोरेटो कॉलेज, कोलकाता येथे तिने इतिहास आणि राज्यशास्त्राचा अभ्यास केला.<ref name="another15minsoffame">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.manotsav.com/team/smriti-g-morarka/|title=Smriti G Morarka - trustee|website=Monotsav.com|language=en-US|access-date=2020-05-21}}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> तिच्या आईने [[वाराणसी]]मध्ये इंडोलॉजी, धर्म आणि सांस्कृतिक अभ्यासात विशेषज्ञता असलेली एक राष्ट्रीय संस्था स्थापन केली होती. मोरारका कार्सीमध्ये काही हातमाग विणकरांना भेटली. या विणकरांना आपले निर्मित साहित्य विक्री करणे अवघड झाले होते.<ref name="turk">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/smriti-morarka-benaras-weavers-fashion-turkish-embassy-5470804/|title=We should provide Indian crafts a secure environment to thrive: Smriti Morarka|date=2018-12-11|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-04-28}}</ref> १९९८ मध्ये मोरारका यांनी "तंतुवी" नावाचा ब्रँड सुरू केला.<ref name="morepr4Tanruvi" /> त्याकाळात उद्योग क्षेत्रात सामान्य घसरण झाली होती.<ref name="biog">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://twitter.com/ministrywcd/status/1104014419036524544|title=Ms. Smriti Morarka - #NariShakti Puraskar 2018 Awardee in Individual category.pic.twitter.com/ymtdopI9Hq|last=WCD|first=Ministry of|date=2019-03-08|website=@ministrywcd|language=en|access-date=2020-04-29}}</ref><ref name="moneymoney">{{स्रोत बातमी|last=Panicker|first=Anahita|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/in-this-documentary-varanasis-sari-weavers-talk-about-their-craft-and-its-present-state-of-decline/article23774217.ece|title=In this documentary, Varanasi's sari weavers talk about their craft and its present state of decline|date=2018-05-05|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2020-05-21}}</ref> तंतुवी हा [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत शब्द]] असून त्याचा अर्थ "विणकर" असा होतो. ती तंतुवीला तिचे तिसरे अपत्य मानते आणि ८०-१०० विणकरांनी तयार केलेले काम ती जिम्मेदारीने पहाते.<ref name="morepr4Tanruvi" /> लवकरच तिने आपल्या व्यवसाय करण्याच्या पद्धतीत सुधारणा करण्याचा निर्णय घेतला. हाताने विणलेले उत्पादने महाग असले तरी त्यांची गुणवत्ता अतुलनीय असते. पूर्वी कापड डीलर्स हे कापड पडलेल्या भावाने घेऊन महागात विकत असत. यावार उपाय म्हणून तिने एक योजना आखली, ज्यात विणकरांना जास्त नफा मिळतो.<ref name="biog" /><ref name="riches">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/hanging-on-a-thread-national-handloom-day-varanasi-weavers-5296625/|title=Hanging on a Thread|date=2018-08-08|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2020-05-21}}</ref> तिने सुमारे ५०,००० रुपयांना विकल्या जाणाऱ्या [[साडी|साड्या]] तयार करण्यावर लक्ष केंद्रित करण्याचा निर्णय घेतला. [[चित्र:Smriti Morarka award.jpg|इवलेसे|राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना]] २०१९ मध्ये तिला २०१८ सालचा [[नारी शक्ती पुरस्कार|नारी शक्ती]] पुरस्कार देण्यात आला.<ref name="lok" /> हा पुरस्कार भारताच्या तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आला. त्यावेळी पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] देखील उपस्थित होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar - Gallery|website=narishaktipuraskar.wcd.gov.in|access-date=2020-04-11}}</ref> या शिवाय मोरारका मानसिक आरोग्याशी संबंधित असलेल्या मनोोत्सव फाउंडेशनच्या विश्वस्त आहेत.<ref name="another15minsoffame" /> == खाजगी जीवन == तिचे लग्न उद्योगपती गौतम आर मोरारका यांच्याशी झाले आहे. तसेच त्यांना दोन मुले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar - Gallery|website=narishaktipuraskar.wcd.gov.in|access-date=2020-04-11}}</ref><ref name=halfhouroffame>{{Cite news|title=Weave will rock you in style - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/Weave-will-rock-you-in-style/articleshow/519435565.cms|website=The Times of India|date=16 October 2001 |access-date=2020-05-22}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:मोरारका, स्मृती}} [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] eqlu7n0sw22ezpho0b9w9fntrhg2s9s 0 376115 2710471 2648019 2026-09-18T04:33:44Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710471 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{Italic title|string=हेरा फेरी}} '''''हेरा फेरी''''' हा २००० सालचा [[प्रियदर्शन (चित्रपट दिग्दर्शक)|प्रियदर्शन]] दिग्दर्शित आणि नीरज व्होरा यांनी लिहिलेला [[बॉलीवूड|हिंदी]] भाषेतील विनोदी चित्रपट आहे. ह्यामध्ये [[अक्षय कुमार]], [[सुनील शेट्टी]], [[परेश रावळ]], [[तबू (अभिनेत्री)|तबू]], [[ओम पुरी]] आणि [[गुलशन ग्रोव्हर]] यांनी भूमिका केल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.expressindia.com/fe/daily/20000403/fle02025.html|title=Three for a laugh|last=Jain|first=Mimmy|date=3 April 2000|website=Express India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012084729/http://www.expressindia.com/fe/daily/20000403/fle02025.html|archive-date=12 October 2012|access-date=2011-04-19}}</ref> हा चित्रपट १९८९ च्या [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपट ''रामजी राव स्पीकिंगचा'' रिमेक आहे जो १९७१ च्या अमेरिकन टीव्ही चित्रपट ''सी द मॅन रनपासून'' प्रेरित होता.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/priyardarshan-on-20-years-of-hera-pheri-humour-can-never-die/articleshow/74893757.cms|title=Priyardarshan on 20 years of 'Hera Pheri': Humour can never die - Times of India|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities/humour-can-never-die-priyadarshan-on-20-years-of-hera-pheri-603046|title=Humour can never die: Priyadarshan on 20 years of Hera Pheri &#124; Celebrities News – India TV|date=31 March 2020}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bolnews.com/entertainment/bollywood/2022/11/varun-dhawan-declined-to-play-raju-in-hera-pheri-3/|title=Varun Dhawan declined to play Raju in Hera Pheri 3|date=30 November 2022|access-date=19 April 2023|archive-date=2023-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140940/https://www.bolnews.com/entertainment/bollywood/2022/11/varun-dhawan-declined-to-play-raju-in-hera-pheri-3/|url-status=dead}}</ref> हा ''हेरा फेरी'' फ्रँचायझीचा पहिला भाग आहे. चित्रपटाचे कथानक दोन भाडेकरू, राजू आणि श्याम आणि त्यांचे घरमालक, बाबुराव गणपतराव आपटे यांच्याभोवती फिरते, ज्यांना पैशाची नितांत गरज आहे. त्यांना टेलिफोनच्या क्रॉस-कनेक्शनद्वारे खंडणीचा कॉल येतो आणि ते स्वतःसाठी खंडणी मागण्याची योजना आखतात. हा चित्रपट ३१ मार्च २००० रोजी प्रदर्शित झाला. त्याला संमिश्र प्रतिसाद मिळाला, त्यापैकी काहींनी विशेषतः कुमार आणि रावळ यांच्या अभिनयाचे कौतुक झाले. हा चित्रपट कुमारचा विनोदी शैलीतील प्रवेश मानला जातो.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/entertainment/20-years-of-hera-pheri-revisiting-priyadarshans-classic-comedy-film-and-what-makes-it-such-a-cult-favourite-8210281.html|title=20 years of Hera Pheri: Revisiting Priyadarshan's classic comedy film and what makes it such a cult favourite|date=31 March 2020|website=[[Firstpost]]}}</ref> तथापि, चित्रपटाला मध्यम यश मिळाले, बॉक्स ऑफिसवर ₹७.५ कोटी बजेटच्या तुलनेत ₹२१.४ कोटींची कमाई केली. या चित्रपटाचा सिक्वेल ''[[फिर हेरा फेरी]] हा'' २००६ मध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाचे पार्श्वसंगीत सुरिंदर सोधी यांनी दिले होते व गीत [[अनू मलिक]] यांनी रचले होते. == पुरस्कार आणि नामांकने == {| class="wikitable sortable" !पुरस्कार ! श्रेणी ! विजेता ! निकाल |- | rowspan="1" | [[आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार]] | विनोदी भूमिकेतील सर्वोत्कृष्ट अभिनेता <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.expressindia.com/fe/daily/20000403/fle02025.html|title=Three for a laugh|last=Jain|first=Mimmy|date=3 April 2000|website=Express India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012084729/http://www.expressindia.com/fe/daily/20000403/fle02025.html|archive-date=12 October 2012|access-date=2011-04-19}}</ref> | rowspan="3" | [[परेश रावळ]] | rowspan="5" {{Won}} |- | rowspan="1" | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम विनोदी भूमिकेतील पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट विनोदी कलाकार]] |- | rowspan="6" | [[स्क्रीन पुरस्कार]] | सर्वोत्कृष्ट विनोदी अभिनेता |- | सर्वोत्कृष्ट पटकथा | rowspan="2" | नीरज व्होरा |- | सर्वोत्तम संवाद |- | कॉमिक भूमिकेतील सर्वोत्तम कामगिरी | [[ओम पुरी]] |rowspan="3" {{Nom}} |- | सर्वोत्तम कथा | आनंद एस. वर्धन |- | सर्वोत्तम संपादन | एन. गोपालकृष्णन |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:प्रियदर्शन दिग्दर्शित चित्रपट]] [[वर्ग:इ.स. २००० मधील हिंदी चित्रपट]] 3ikq778vl81s7fav8qoojbkrm1qkvid 0 377458 2710531 2709885 2026-09-18T11:02:24Z Nitin.kunjir 4684 /* पुरुषांचे कार्यक्रम */ 2710531 wikitext text/x-wiki {{short description|International cricket season}} {{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}} '''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.<ref>{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}</ref> या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.<ref>{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}</ref> [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}</ref> येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील. == मोसम आढावा == === पुरुषांचे कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan="6" |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे''' |- ! rowspan="2" |'''आरंभ दिनांक''' ! rowspan="2" |यजमान संघ ! rowspan="2" |पाहुणा संघ ! colspan="3" |निकाल [सामने] |- ! width="80" |[[कसोटी सामना|कसोटी]] ! width="80" |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]] ! width="80" |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | {{n/a}} || २–१ [३] || १–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} | २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | ०–१ [१] || {{n/a}} || {{n/a}} |- |style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|30 May 2026}}]] |style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |style="text-align:left" |{{cr|AUS}} |{{n/a}} |२–१ [३] |{{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|3 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|SL}} | १–० [२] || ०–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} |१–२ [३] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | style="text-align:left" |{{cr|AFG|२०१३}} | १–० [१] || ३–० [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|9 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा आयर्लंड दौरा|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}}|| {{n/a}} || २–० [२] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|28 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} |१–० [२] || २–१ [५] |[३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ४–० [५] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|11 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | {{n/a}} || २–३ [५] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|23 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|25 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} | १–१ [२]|| {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|5 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|AFG|२०१३}} | {{n/a}} || ०–४ [५] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | १–१ [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा श्रीलंका दौरा|{{date|15 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|SRI}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} |०–१ [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |३–० [३] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|9 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|NAM}} | style="text-align:left" |{{cr|SA}} | {{n/a}} || ०–३ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#भारत वि अफगाणिस्तान भारतामध्ये|१३ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" | {{flagicon|IND}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|SL}} | {{n/a}} || [३] || [३] |- | style="text-align:left" |[[#ऑस्ट्रेलियाचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|15 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | {{n/a}} || [3] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[#भारताचा जपान दौरा|{{date|22 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|JPN}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [1] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा''' |- !'''आरंभ दिनांक''' ! colspan="4" |'''स्पर्धा''' !'''विजेते''' |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)|{{date|2 April 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]] |{{n/a}} |- |style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)|२५ एप्रिल २०२६]] | colspan="4" style="text-align: left;" |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|१२ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|USA}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)|६ जून २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|USA}} [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)|{{date|21 July 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)|{{date|3 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NED}} [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)|{{date|8 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|28 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{Cr|SA}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक|{{date|30 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] | style="text-align:left" | {{Cr|NEP}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आशियाई खेळ|{{date|24 September 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|JPN}} [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुष स्पर्धा|२०२६ आशियाई खेळ - पुरुष स्पर्धा]] | style="text-align:left" | |} === महिलांचे कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan="6" |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे''' |- ! rowspan="2" |आरंभ दिनांक ! rowspan="2" |यजमान संघ ! rowspan="2" |पाहुणा संघ ! colspan="3" |'''निकाल [सामने]''' |- ! width="80" |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]] ! width="80" |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]] ! width="80" |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|SA}} | style="text-align:left" |{{crw|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ४–१ [५] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|20 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|BAN}} | style="text-align:left" |{{crw|SRI}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|3 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|PAK}} | style="text-align:left" |{{crw|ZIM}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ३–० [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|NZ}} | {{n/a}} || १-१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|IND}} | ०–१ [१] || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा|१० जुलै २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | style="text-align:left" |{{crw|WIN}} | {{n/a}} || ०–३ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा|२३ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|SRI}} | style="text-align:left" |{{crw|PAK}} | {{n/a}} || २–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#थायलंड महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा|१० ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|PNG}} | style="text-align:left" | {{crw|THA}} | {{n/a}} || ०–३ [३] || १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#नेदरलँड्स महिलांचा स्कॉटलंड दौरा|२८ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|SCO}} | style="text-align:left" | {{crw|NED}} | {{n/a}} || १–१ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|१ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | {{n/a}} || ३–० [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|११ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|ZIM}} | style="text-align:left" |{{crw|RSA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [५] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा''' |- !'''आरंभ दिनांक''' ! colspan="4" |'''स्पर्धा''' !'''विजेते''' |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" |{{Crw|SCO}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" |{{Crw|WIN}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" |{{Crw|AUS}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० आशिया चषक |२८ ऑगस्ट २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|UAE}} [[२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक]] | style="text-align:left" |{{Crw|IND}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आशियाई खेळ|१७ सप्टेंबर २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|JPN}} [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा|२०२६ आशियाई खेळ - महिला स्पर्धा]] | style="text-align:left" | |} == एप्रिल == === २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)=== {{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका |- !क्र. !दिनांक !संघ १ !संघ २ !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६] |२ एप्रिल |{{cr|OMA}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |सामना रद्द |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७] |४ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|OMA}} ३ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८] |६ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |अनिर्णित |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९] |८ एप्रिल |{{cr|OMA}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|OMA}} १२ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०] |१० एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|NAM}} १ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१] |१२ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|SCO}} ७ गडी राखून |} === न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा === {{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.] |१७ एप्रिल |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|NZ}} २६ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.] |२० एप्रिल |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.] |२३ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |{{cr|BAN}} ५५ धावांनी |- ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०] |२७ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |{{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०] |२९ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |सामना रद्द |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०] |२ मे |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|NZ}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |} === भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा === {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०] |१७ एप्रिल |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] |{{Crw|SA}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०] |१९ एप्रिल |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] |{{Crw|SA}} ८ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०] |२२ एप्रिल |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{Crw|SA}} ९ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०] |२५ एप्रिल |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{Crw|IND}} १४ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०] |२७ एप्रिल |[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] |{{Crw|SA}} २३ धावांनी |} === श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा === {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.] |२० एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|BAN}} ३ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.] |२२ एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|SL}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.] |२५ एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|SL}} ७ गडी राखून |- ! colspan="4" |WT20I series |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०] |२८ एप्रिल |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} २५ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०] |३० एप्रिल |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} २१ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०] |२ मे |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} ३ धावांनी |} === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531696.html आं.ए.दि. ४९५४]|| २५ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531698.html आं.ए.दि. ४९५५]|| २७ एप्रिल || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531699.html आं.ए.दि. ४९५६]|| २९ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|OMA}} १०२ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531700.html आं.ए.दि. ४९५७]|| १ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531701.html आं.ए.दि. ४९५८]|| ३ मे || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ५४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९५९]|| ५ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ८१ धावांनी |} == मे== === झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा === {{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html म.आं.ए.दि. १५४५] |४ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १६८ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html म.आं.ए.दि. १५४६] |६ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} २०६ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html म.आं.ए.दि. १५४७] |९ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4" |म.आं.टी२०. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534074.html म.आं.टी२० २७६६] |१२ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १५३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534075.html म.आं.टी२० २७६७] |१४ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} ६७ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534076.html म.आं.टी२० २७६९] |१५ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १३३ धावांनी |} ===पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा=== {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[ २०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532486.html कसोटी २६१७] || ८–१२ मे || [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} १०४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532487.html कसोटी २६१८] || १६–२० मे|| [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} ७८ धावांनी |} === न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html म.आं.ए.दि. १५४८] |१० मे |[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] |{{Cr|ENG}} १ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html म.आं.ए.दि. १५४९] |१३ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]] |अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html म.आं.ए.दि. १५५०] |१६ मे |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] |{{Cr|NZL}} १७ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html म.आं.टी२० २७७२] |२० मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]] |{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html म.आं.टी२० २७७४] |२३ मे |[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]] |{{Cr|NZL}} १४ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html म.आं.टी२० २७७५] |२५ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] |{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून |} === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९६०]|| १२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531703.html आं.ए.दि. ४९६१]|| १४ मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531704.html आं.ए.दि. ४९६२]|| १६ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531705.html आं.ए.दि. ४९६३]|| १८ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531706.html आं.ए.दि. ४९६४]|| २० मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|USA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531707.html आं.ए.दि. ४९६५]|| २२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} १२२ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा === {{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |कसोटी मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528547.html कसोटी २६१९] |२७-३० मे |[[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] |{{Cr|NZ}} १ डाव आणि ७९ धावांनी |- |} === २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका=== {{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}} {{#section:२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|pointtable}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535591.html म.आं.टी२० २७८२]|| २८ मे || {{crw|SCO}} || {{crw|NED}}|| [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535592.html म.आं.टी२० २७९१]|| ३० मे || {{crw|SCO}} || {{crw|BAN}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535593.html म.आं.टी२० २७९६]|| ३१ मे || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}}|| [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|NED}} ८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535594.html म.आं.टी२० २७९९]|| २ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|BAN}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|BAN}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535595.html म.आं.टी२० २८०९]|| ३ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|NED}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} २४ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535596.html म.आं.टी२० २८१९]|| ४ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|BAN}} १३ धावांनी |} ===२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका=== {{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}} {{#section:२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|pointtable}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528538.html म.आं.टी२० २७८३] || २८ मे || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528539.html म.आं.टी२० २७८६] || २९ मे || {{crw|PAK}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]]|| {{crw|WIN}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528540.html म.आं.टी२० २७९७] || ३१ मे || {{crw|IRE}} || {{crw|PAK}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|IRE}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528541.html म.आं.टी२० २७९८] || १ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|IRE}} १ धावेने ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528542.html म.आं.टी२० २८१०] || ३ जून || {{crw|PAK}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528543.html म.आं.टी२० २८१९अ] || ४ जून|| {{crw|IRE}} || {{crw|PAK}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || सामना रद्द |} === भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html म.आं.टी२० २७८४] |२८ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] |{{crw|IND}} ३८ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html म.आं.टी२० २७९२] |३० मे |[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] |{{crw|ENG}} २६ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html म.आं.टी२० २८००] |२ जून |[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] |{{crw|ENG}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" |महिला कसोटी |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html म.कसोटी १५३] |१०–१३ जुलै |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] |{{crw|IND}} २७० धावांनी |} === ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535645.html आं.ए.दि. ४९६६] |३० मे |[[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] |{{cr|PAK}} ५ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535646.html आं.ए.दि. ४९६७] |२ जून |[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] |{{cr|AUS}} ४१ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535647.html आं.ए.दि. ४९६९] |४ जून |[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] |{{cr|PAK}} ४ गडी राखून |} ==जून== ===श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538304.html आं.ए.दि. ४९६८] || ३ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|SL}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538305.html आं.ए.दि. ४९७१] || ६ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538306.html आं.ए.दि. ४९७२अ] || ८ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| सामना रद्द |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538307.html आं.टी२० ३९४७] || ११ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538308.html आं.टी२० ३९५२] || १३ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|SL}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538309.html आं.टी२० ३९५५] || १४ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|WIN}} ५ गडी राखून |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538311.html कसोटी २६२४] || २५–२९ जून || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]]|| {{cr|WIN}} १ डाव आणि २१७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538312.html कसोटी २६२६] || ३–७ जुलै || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]]|| सामना अनिर्णित |} ===न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html कसोटी २६२०] || ४–८ जून || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{cr|ENG}} ११५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html कसोटी २६२२] || १७–२१ जून || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{cr|NZ}} २५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html कसोटी २६२३] || २५–२९ जून || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]]|| {{cr|NZ}} १६० धावांनी |} ===अफगाणिस्तानचा भारत दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| एकमेव कसोटी |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527150.html कसोटी २६२१] || ६–१० जून || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], नवीन चंदिगढ || {{cr|IND}} १ डाव आणि ३०० धावांनी |- ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527151.html आं.ए.दि. ४९७७] || १३ जून || [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा (हिमाचल प्रदेश)|धर्मशाळा]]|| {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527152.html आं.ए.दि. ४९८०] || १७ जून || [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]]|| {{cr|IND}} १७० धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527153.html आं.ए.दि. ४९८१] || २० जून || [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]]|| {{cr|IND}} ९ गडी राखून |} ===२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)=== {{main|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] '''– तिरंगी मालिका''' |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html आं.ए.दि. ४९७०] || ६ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|USA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538426.html आं.ए.दि. ४९७२] || ८ जून || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|NED}} २१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538427.html आं.ए.दि. ४९७४] || १० जून || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|CAN}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538428.html आं.ए.दि. ४९७६] || १२ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|USA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538429.html आं.ए.दि. ४९७८अ] || १४ जून || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538430.html आं.ए.दि. ४९७९] || १६ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| अनिर्णित |} ===ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा=== {{Main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532480.html आं.ए.दि. ४९७३] || ९ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|BAN}} ८६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532481.html आं.ए.दि. ४९७५] || ११ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|BAN}} ५ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532482.html आं.ए.दि. ४९७८] || १४ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|AUS}} १ गडी राखून |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532483.html आं.टी२० ३९५६] || १७ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532484.html आं.टी२० ३९६०] || १९ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532485.html आं.टी२० ३९७२] || २१ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ७ गडी राखून |} ===२०२६ महिला टी२० विश्वचषक=== {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक|GroupA}} {{col-2}} {{#section:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक|GroupB}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html म.आं.टी२० २८४७] || १२ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|SL}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} ८७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html म.आं.टी२० २८५०] || १३ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|SCO}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SCO}} ४० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html म.आं.टी२० २८५१] || १३ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|SA}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|AUS}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html म.आं.टी२० २८५२] || १३ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|WIN}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html म.आं.टी२० २८५४] || १४ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|BAN}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html म.आं.टी२० २८५७] || १४ जून || {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|IND}} ६४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html म.आं.टी२० २८६१] || १६ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|SL}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|SL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html म.आं.टी२० २८६२] || १६ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|IRE}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html म.आं.टी२० २८६३] || १७ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|BAN}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|AUS}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html म.आं.टी२० २८६५] || १७ जून || {{crw|IND}} || {{crw|NED}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|IND}} ९५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html म.आं.टी२० २८६६] || १७ जून || {{crw|PAK}} || {{crw|SA}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|SA}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html म.आं.टी२० २८७०] || १८ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|WIN}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|WIN}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html म.आं.टी२० २८७४] || १९ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|NZ}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|NZ}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html म.आं.टी२० २८७७] || २० जून || {{crw|AUS}} || {{crw|NED}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|AUS}} ९८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html म.आं.टी२० २८७८] || २० जून || {{crw|BAN}} || {{crw|PAK}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|BAN}} २३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html म.आं.टी२० २८७९] || २० जून || {{crw|ENG}} || {{crw|SCO}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|ENG}} ३८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html म.आं.टी२० २८८०]|| २१ जून || {{crw|SL}} || {{crw|WIN}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|WIN}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html म.आं.टी२० २८८१] || २१ जून || {{crw|IND}} || {{crw|SA}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html म.आं.टी२० २८८२] || २५ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|SCO}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html म.आं.टी२० २८८३] || २३ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|SL}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html म.आं.टी२० २८८४] || २३ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|PAK}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|AUS}} ११३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html म.आं.टी२० २८८५] || २४ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|WIN}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|ENG}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html म.आं.टी२० २८८६] || २५ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|IND}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html म.आं.टी२० २८८७] || २५ जून || {{crw|NED}} || {{crw|SA}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SA}} ८८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html म.आं.टी२० २८९१] || २६ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|SL}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SL}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html म.आं.टी२० २८९५] || २७ जून || {{crw|NED}} || {{crw|PAK}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|PAK}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html म.आं.टी२० २८९९] || २७ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|IRE}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html म.आं.टी२० २९००] || २७ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|NZ}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html म.आं.टी२० २९०४] || २८ जून ||{{crw|BAN}} || {{crw|SA}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|SA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html म.आं.टी२० २९०७] || २८ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|IND}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ६ गडी राखून |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html म.आं.टी२० २९०८] || ३० जून || {{crw|AUS}} || {{crw|WIN}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html म.आं.टी२० २९०९] || २ जुलै || {{crw|ENG}} || {{crw|SA}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{crw|ENG}} ४० धावांनी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html म.आं.टी२० २९१०] || ५ जुलै || {{crw|ENG}} || {{crw|AUS}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ७ गडी राखून |} ===भारताचा आयर्लंड दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html आं.टी२० ३९९३] || २६ जून || [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]|| {{cr|IRE}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html आं.टी२० ४००४] || २८ जून || [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]|| {{cr|IRE}} १ धावेने |} === बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{Main|बांगलादेश क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap| कसोटी सामना}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538297.html कसोटी २६२५] || २८ जून–२ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} १ डाव आणि ८५ धावांनी |- ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538298.html आं.ए.दि. ४९८२] || ६ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538299.html आं.ए.दि. ४९८३] || ९ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} १३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538300.html आं.ए.दि. ४९८४] || ११ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|BAN}} ७ गडी राखून |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538301.html आं.टी२० ४०३६] || १५ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|ZIM}} ३२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538302.html आं.टी२० ४०३७] || १७ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|BAN}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538303.html आं.टी२० ४०३८] || १९ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |} == जुलै == ===भारताचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html आं.टी२० ४००७] |१ जुलै |[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] |सामना अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html आं.टी२० ४०१२] |४ जुलै |[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] |{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html आं.टी२० ४०१३] |७ जुलै |[[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] |{{cr|ENG}} १२५ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html आं.टी२० ४०२०] |९ जुलै |[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] |{{cr|ENG}} ९ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html आं.टी२० ४०२५] |११ जुलै |[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)| रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] |{{cr|ENG}} ५६ धावांनी |- ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html आं.ए.दि. ४९८७] |१४ जुलै |[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान| एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] |{{cr|IND}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html आं.ए.दि. ४९८८] |१६ जुलै |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] |{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html आं.ए.दि. ४९९०] |१९ जुलै |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] |{{cr|ENG}} २७ धावांनी |} === वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा=== {{Main|वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528544.html म.आं.ए.दि. १५५१] |१० जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ९ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528545.html म.आं.ए.दि. १५५२] |१२ जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528546.html म.आं.ए.दि. १५५३] |१५ जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ६४ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538624.html आं.ए.दि. ४९८५] || ११ जुलै || [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538625.html आं.ए.दि. ४९८६] || १३ जुलै|| [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|NZ}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538626.html आं.ए.दि. ४९८९] || १६ जुलै|| [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538627.html आं.ए.दि. ४९९१] || १९ जुलै|| [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|NZ}} १ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538628.html आं.ए.दि. ४९९३] || २१ जुलै|| [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} २ गडी राखून |} ===२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)=== {{main|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] '''– तिरंगी मालिका''' |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html आं.ए.दि. ४९९२] || २१ जुलै || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538426.html आं.ए.दि. ४९९४] || २३ जुलै|| {{cr|NED}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538427.html आं.ए.दि. ४९९५] || २५ जुलै || {{cr|NED}}|| {{cr|NAM}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ५८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538428.html आं.ए.दि. ४९९६] || २७ जुलै || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538429.html आं.ए.दि. ४९९७] || २९ जुलै || {{cr|NED}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538430.html आं.ए.दि. ४९९८] || ३१ जुलै || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ६ गडी राखून |} ===पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा=== {{Main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540540.html म.आं.ए.दि. १५५४] |२३ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|PAK}} ५ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540541.html म.आं.ए.दि. १५५५] |२५ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|SRI}} ८ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540542.html म.आं.ए.दि. १५५६] |२८ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|SRI}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4" |{{nowrap| म.आं.टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540543.html म.आं.टी२० २९४३] |३१ जुलै |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|SRI}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540544.html म.आं.टी२० २९४८] |२ ऑगस्ट |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|SRI}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540545.html म.आं.टी२० २९५१] |४ ऑगस्ट |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|PAK}} ४ गडी राखून |} ===भारताचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|आं.टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html आं.टी२० ४०३९] |२३ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ७ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html आं.टी२० ४०४१] |२५ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ९० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html आं.टी२० ४०४४] |२६ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ३५ धावांनी |} ===पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{Main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538630.html कसोटी २६२७] |२५–२९ जुलै |[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] |{{Cr|WIN}} ९० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538631.html कसोटी २६२८] |२–६ ऑगस्ट |[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] |{{Cr|PAK}} ८ गडी राखून |} ==ऑगस्ट== ===२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)=== {{main|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545998.html आं.ए.दि. ४९९८अ] || ३ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545999.html आं.ए.दि. ४९९८क] || ५ ऑगस्ट || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546000.html आं.ए.दि. ५०००] || ७ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} ९ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546001.html आं.ए.दि. ५००१] || ९ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} १ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html आं.ए.दि. ५००३] || ११ ऑगस्ट || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|UAE}} ९७ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546003.html आं.ए.दि. ५००५] || १३ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} १७० धावांनी |} ===अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा=== {{Main| अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528550.html आं.ए.दि. ४९९८ब] || ५ ऑगस्ट || [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[मॅघेरामेसन]] || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528551.html आं.ए.दि. ४९९९] || ७ ऑगस्ट || [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[मॅघेरामेसन]] || {{cr|AFG|२०१३}} ९२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528552.html आं.ए.दि. ५००२] || १० ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} ३ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528553.html आं.ए.दि. ५००४] || १२ ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} ४२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528554.html आं.ए.दि. ५००६] || १५ ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] ||{{cr|AFG|२०१३}} ६ गडी राखून |} ===२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)=== {{main|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="7" |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] – लिस्ट अ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546340.html १ला सामना] || ८ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|UGA}} ९० धावांनी([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत | डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546341.html २रा सामना] || ९ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ६८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546342.html ३रा सामना] || ९ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} १६३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546343.html ४था सामना] || ११ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|HK}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546344.html ५वा सामना] || ११ ऑगस्ट || {{cr|ITA}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ११३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546345.html ६वा सामना] || १२ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|BHR}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546346.html ७वा सामना] || १२ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ५१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546347.html ८वा सामना] || १४ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|HK}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ३८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546348.html ९वा सामना] || १४ ऑगस्ट || {{cr|ITA}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546349.html १०वा सामना] || १५ ऑगस्ट || {{cr|SIN}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|UGA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546350.html ११वा सामना] || १५ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|BHR}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|TAN}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546351.html १२वा सामना] || १७ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546352.html १३वा सामना] || १७ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|TAN}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546353.html १४वा सामना] || १८ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546354.html १५वा सामना] || १८ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|BHR}} ४ गडी राखून |} ===थायलंड महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा=== {{main| थायलंड महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549208.html म.आं.टी२० २९५२] || १० ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549209.html म.आं.टी२० २९५३] || ११ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" | म.आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549210.html म.आं.ए.दि. १५५७] || १३ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} १२१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549211.html म.आं.ए.दि. १५५८] || १५ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ४० धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549212.html म.आं.ए.दि. १५५९] || १७ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ५ गडी राखून |} === बांगलादेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{Main| बांगलादेश क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1527273.html कसोटी २६२९] || १३–१७ ऑगस्ट || [[मारारा ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{cr|BAN}} ९ गडी राखून |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1527274.html कसोटी २६३२] || २२–२६ ऑगस्ट|| [[ग्रेट बॅरियर रीफ अरेना]], [[मॅके (क्वीन्सलंड)|मॅके]] ||{{cr|AUS}} १ डाव आणि ५१ धावांनी |} === भारताचा श्रीलंका दौरा=== {{main| भारतीय क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544001.html कसोटी २६३०] || १५–१९ ऑगस्ट || [[गाली आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गाली (श्रीलंका)|गाली]] || {{cr|IND}} १६५ धावांनी |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544002.html कसोटी २६३३] || २३–२७ ऑगस्ट || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] ||अनिर्णित |} === पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा === {{Main| पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html कसोटी २६३१] || १९–२३ ऑगस्ट || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स ]] ||{{cr|ENG}} १ डाव आणि १०३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html कसोटी २६३४] || २७–३१ ऑगस्ट|| [[लॉर्ड्स]], [[लंडन ]] ||{{cr|ENG}} १९४ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html कसोटी २६३५] || ९–१३ सप्टेंबर || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] ||{{cr|ENG}} ८ गडी राखून |} ===नेदरलँड्स महिलांचा स्कॉटलंड दौरा=== {{main| नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचा स्कॉटलंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" | म.आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549972.html म.आं.ए.दि. १५६०] || २८ ऑगस्ट || [[टिटवूड]], [[ग्लासगो]] || {{Crw|NED}} ५८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549973.html म.आं.ए.दि. १५६१]|| ३० ऑगस्ट || [[न्यू विल्यमफील्ड]], [[स्टर्लिंग]] || {{Crw|SCO}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549974.html म.आं.ए.दि. १५६२]|| १ सप्टेंबर || [[न्यू विल्यमफील्ड]], [[स्टर्लिंग]] || सामना रद्द |} ===२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका=== {{main|२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका}} {{#section: २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|PTS}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html आं.टी२० ४०९७] || २८ ऑगस्ट || {{cr|NAM}} || {{cr|SA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} १८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html आं.टी२० ४०९८] || २९ ऑगस्ट || {{cr|SA}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html आं.टी२० ४०९९] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|NAM}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|ZIM}} ५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html आं.टी२० ४१००] || १ सप्टेंबर || {{cr|SA}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SA}} ४५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html आं.टी२० ४१०१] || ३ सप्टेंबर || {{cr|NAM}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|ZIM}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html आं.टी२० ४१०२] || ४ सप्टेंबर || {{cr|NAM}} || {{cr|SA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SA}} ११ धावांनी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html आं.टी२० ४१०३] || ६ सप्टेंबर || {{cr|SA}}|| {{cr|ZIM}}|| [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SA}} ४८ धावांनी |} === २०२६ महिला टी२० आशिया चषक === {{main|२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक }} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section:२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक|Group A}} {{col-2}} {{#section:२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक|Group B}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548891.html म.आं.टी२० २९७६] || २८ ऑगस्ट || {{crw|HK}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|THA}} ६ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548892.html म.आं.टी२० २९८२] || २९ ऑगस्ट || {{crw|UAE}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] ||{{crw|SL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548893.html म.आं.टी२० २९८६] || ३० ऑगस्ट || {{crw|IND}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IND}} ९४ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548894.html म.आं.टी२० २९८७] || ३१ ऑगस्ट || {{crw|BAN}} || {{crw|INA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|BAN}} ७१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548895.html म.आं.टी२० २९८८] || १ सप्टेंबर || {{crw|PAK}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|PAK}} ३५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548896.html म.आं.टी२० २९८९] || २ सप्टेंबर || {{crw|INA}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|SL}} ७५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548897.html म.आं.टी२० २९९०] || ३ सप्टेंबर || {{crw|HK}} || {{crw|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IND}} १३७ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548898.html म.आं.टी२० २९९६] || ४ सप्टेंबर || {{crw|UAE}} || {{crw|INA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|UAE}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548899.html म.आं.टी२० ३००२] || ५ सप्टेंबर || {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548900.html म.आं.टी२० ३००७] || ६ सप्टेंबर || {{crw|BAN}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|SL}} ४ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548901.html म.आं.टी२० ३००८] || ७ सप्टेंबर || {{crw|HK}} || {{crw|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|PAK}} ७२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548902.html म.आं.टी२० ३००९] || ८ सप्टेंबर || {{crw|UAE}} || {{crw|BAN}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|BAN}} ३४ धावांनी |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548903.html म.आं.टी२० ३०१०] || १० सप्टेंबर || {{crw|IND}}|| {{crw|BAN}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IND}} ४० धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548904.html म.आं.टी२० ३०१२] || ११ सप्टेंबर || {{crw|SL}}|| {{crw|PAK}}|| [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|SL}} ४ गडी राखून |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548905.html म.आं.टी२० ३०१४] || १३ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IND}} ७२ धावांनी |} ===२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक === {{main|२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक }} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section: २०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक|Group A}} {{col-2}} {{#section:२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक|Group B}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549946.html १ला सामना] || ३० ऑगस्ट || {{cr|OMA}} || {{cr|SIN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|OMA}} १३१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549947.html २रा सामना] || ३० ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|SAU}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|HK}} १६ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549948.html ३रा सामना] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|QAT}} || {{cr|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|UAE}} ९२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549949.html ४था सामना] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|NEP}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|NEP}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549950.html ५वा सामना] || १ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|SAU}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|MAS}} ९३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549951.html ६वा सामना] || १ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|SIN}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|KUW}} १६० धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549952.html ७वा सामना] || २ सप्टेंबर || {{cr|BHR}} || {{cr|HK}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|BHR}} ३२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549953.html ८वा सामना] || २ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|QAT}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|OMA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549954.html ९वा सामना] || ३ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|UAE}} ६६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549955.html १०वा सामना] || ३ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|NEP}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|NEP}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549956.html ११वा सामना] || ४ सप्टेंबर || {{cr|SIN}} || {{cr|QAT}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|QAT}} ८ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549957.html १२वा सामना] || ४ सप्टेंबर || {{cr|BHR}} || {{cr|SAU}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|SAU}} १७ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549958.html १३वा सामना] || ५ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|OMA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|KUW}} ४ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549959.html १४वा सामना] || ५ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|HK}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || बरोबरी ({{cr|HK}} सुपर ओव्हर मध्ये) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549960.html १५वा सामना] || ६ सप्टेंबर || {{cr|NEP}} || {{cr|SAU}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|NEP}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549961.html १६वा सामना] || ६ सप्टेंबर || {{cr|SIN}} || {{cr|UAE}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|UAE}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549962.html १७वा सामना] || ७ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|BHR}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|MAS}} १२६ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549963.html १८वा सामना] || ७ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|QAT}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|QAT}} ४ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549964.html १९वा सामना] || ८ सप्टेंबर || {{cr|HK}} || {{cr|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|HK}} १५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549965.html आं. ए. दि. ५००७] || ८ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|UAE}} ४९ धावांनी |- ! colspan="6"|उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549966.html २१वा सामना] || १० सप्टेंबर || {{cr|NEP}}|| {{cr|OMA}}|| [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|NEP}} ८७ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549967.html २२वा सामना] || १० सप्टेंबर || {{cr|UAE}}|| {{cr|HK}}|| [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|UAE}} ७ गडी राखून |- ! colspan="6"|३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549968.html २३वा सामना] || १२ सप्टेंबर || {{cr|HK}}|| {{cr|OMA}}|| [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|HK}} ९ गडी राखून |- ! colspan="6"|अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549969.html २४वा सामना] || १२ सप्टेंबर || {{cr|NEP}}|| {{cr|UAE}}|| [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|NEP}} ४४ धावांनी |} == सप्टेंबर == === आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html म.आं.ए.दि. १५६२] || १ सप्टेंबर || [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] ||{{crw|ENG}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html म.आं.ए.दि. १५६३] || ३ सप्टेंबर || [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] ||{{crw|ENG}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html म.आं.ए.दि. १५६४] || ६ सप्टेंबर || [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर]] ||{{crw|ENG}} ११४ धावांनी |} === दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा === {{Main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा नामिबिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549531.html आं.ए.दि. ५००८] || ९ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{Cr|SA}} ९९ धावांनी ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549532.html आं.ए.दि. ५०१०] || ११ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{Cr|SA}} १५७ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549533.html आं.ए.दि. ५०१२] || १३ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{Cr|SA}} ९ गडी राखून |} === दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा === {{Main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | म.आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543887.html म.आं.टी२० ३०११] || ११ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] ||{{Crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543888.html म.आं.टी२० ३०१५] || १३ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] ||{{Crw|SA}} ६४ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543889.html म.आं.टी२० ३०१७] || १५ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] ||{{Crw|SA}} ८० धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543890.html म.आं.टी२० ३०१९] || १७ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] ||{{Crw|SA}} ८० धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543891.html म.आं.टी२० ३०२२] || १९ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |} ===भारत वि अफगाणिस्तान भारतामध्ये=== {{main|अफगाणिस्तान विरुद्ध भारतीय क्रिकेट संघ भारतामध्ये, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549586.html आं.टी२० ४११६] || १३ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]||{{Cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549587.html आं.टी२० ४१२०] || १५ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]||{{Cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549588.html आं.टी२० ४१२८] || १७ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]||{{Cr|IND}} १२७ धावांनी |} === श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा === {{Main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html आं.टी२० ४१२१] || १५ सप्टेंबर || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]]||{{Cr|ENG}} ११९ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html आं.टी.२० ४१२९] || १७ सप्टेंबर || [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]||{{Cr|ENG}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html आं.टी.२० ४१३३] || १९ सप्टेंबर || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]|| |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html आं.ए.दि. ५०१६] || २२ सप्टेंबर || [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html आं.ए.दि. ५०१८] || २४ सप्टेंबर || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html आं.ए.दि. ५०२१] || २७ सप्टेंबर || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| |} ===ऑस्ट्रेलियाचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530203.html आं.ए.दि. ५०१३] || १५ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AUS}} ५९ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530204.html आं.ए.दि. ५०१४] || १८ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530205.html आं.ए.दि. ५०१५] || २० सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || |} ===२०२६ आशियाई खेळ=== {{main|२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट}} ====महिला स्पर्धा==== {{main|२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550474.html म.आं.टी२० ३०१७अ] || १७ सप्टेंबर || {{crw|BAN}}|| {{crw|CHN}}|| [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550475.html म.आं.टी२० ३०१८] || १७ सप्टेंबर || {{Crw|PAK}}|| {{crw|THA}}|| [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || {{Crw|PAK}} ३ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550476.html म.आं.टी२० ३०२०] || १८ सप्टेंबर || {{crw|MAS}} || {{crw|SL}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || {{crw|SL}} ८६ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550477.html म.आं.टी२० ३०२१] || १८ सप्टेंबर || {{crw|JPN}}|| {{crw|IND}}|| [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || {{crw|IND}} ८ गडी राखून |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550478.html म.आं.टी२० ३०२३] || २० सप्टेंबर || {{Crw|PAK}}|| {{crw|SL}}|| [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550479.html आं.टी२० ३०२४] || २० सप्टेंबर || {{crw|IND}}|| {{crw|BAN}}|| [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550480.html म.आं.टी२० ३०२५] || २२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550481.html म.आं.टी२० ३०२६] || २२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |} ====पुरुष स्पर्धा==== {{main|२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुष स्पर्धा}} {{#section:२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा|Group A}} {{#section:२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा|Group B}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.टी२० || २४ सप्टेंबर || {{cr|JPN}} || {{cr|AFG|२०१३}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | २रा आं.टी२० || २४ सप्टेंबर || {{cr|HKG}} || {{cr|MYS}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ३रा आं.टी२० || २५ सप्टेंबर || {{cr|HKG}} || {{cr|OMN}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ४था आं.टी२० || २५ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|NEP}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ५वा आं.टी२० || २६ सप्टेंबर || {{cr|JPN}} || {{cr|NEP}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ६वा आं.टी२० || २६ सप्टेंबर || {{cr|MYS}} || {{cr|OMN}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य पूर्व सामने |- | ७वा आं.टी२० || २८ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || TBD (RU-B) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ८वा आं.टी२० || २८ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || TBD (RU-A) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ९वा आं.टी२० || २९ सप्टेंबर || {{cr|SL}} || TBD (WN-A) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | १०वा आं.टी२० || २९ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || TBD (WN-B) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | ११वा आं.टी२० || १ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | १२वा आं.टी२० || १ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | १३वा आं.टी२० || ३ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | १४वा आं.टी२० || 3 ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |} == संदर्भयादी == {{reflist}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} njz4oh15czvp17o7zw2slyg73q8do6n 828 377869 2710392 2671733 2026-09-17T20:19:09Z آیات محراج 171051 Fixed 2710392 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. -- Properties excluded for all Databoxes on the current site local site_excluded_properties = { 'P360', --is a list of 'P4224', --category contains 'P935', -- Commons gallery 'P1472', -- Commons Creator page 'P1612', -- Commons Institution page 'P373', -- Commons category 'P3722', -- Commons maps category 'P1151', -- topic's main Wikimedia portal 'P1424', -- topic's main template 'P910', -- topic's main category 'P1200', -- bodies of water basin category 'P1792', -- category of associated people 'P1464', -- category for people born here 'P1465', -- category for people who died here 'P1791', -- category of people buried here 'P1740', -- category for films shot at this location 'P2033', -- Category for pictures taken with camera 'P2517', -- category for recipients of this award 'P4195', -- category for employees of the organization 'P1754', -- category related to list 'P301', -- category's main topic 'P971', -- category combines topics 'P3876', -- category for alumni of educational institution 'P1753', -- list related to category 'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent 'P1204', -- Wikimedia portal's main topic 'P1423', -- template's main topic 'P1709', -- equivalent class 'P3950', -- narrower external class 'P2888', -- exact match 'P1382', -- coincident with 'P527', -- has part 'P2670', -- has parts of the class 'P3113', -- does not have part 'P2737', -- union of 'P2738', -- disjoint union of 'P2445', -- metasubclass of 'P1963', -- properties for this type 'P3176', -- uses property 'P1889', -- different from 'P460', -- said to be the same as 'P2959', -- permanent duplicated item 'P2860', -- cites 'P5125', -- wikimedia outline 'P5008', -- on focus list of Wikimedia project 'P2559', -- Wikidata usage instructions 'P1343', -- described by source 'P972', -- catalogu 'P1282', -- OSM tag or key 'P4839', -- Wolfram Language entity code 'P6104', -- Maintained by Wikiproject 'P5996' -- Category for films in this language } function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local argsLocal = frame.args local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '300px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) --Image -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then databoxImage = useImage end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|300px]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties) site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 300, width = 300, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p cb0yij9gbrd18n2lijnpmocubybux0m 0 378099 2710398 2693571 2026-09-17T20:46:53Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710398 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''शोभना रानडे''' (२६ ऑक्टोबर १९२४ - ४ ऑगस्ट २०२४) या एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या आणि [[गांधीवाद|गांधीवादी]] होत्या, ज्या निराधार महिला आणि मुलांच्या सेवेसाठी ओळखल्या जातात. [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] २०११ मध्ये त्यांना समाजातील त्यांच्या सेवेसाठी [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] हा तिसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार देऊन सन्मानित केले.<ref name="Padma announcement">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rediff.com/news/report/padma-awards-2011-the-winners/20110126.htm|title=Padma announcement|access-date=12 August 2014}}</ref> == चरित्र == रानडे यांचा जन्म २६ ऑक्टोबर १९२४ रोजी [[पुणे]] येथे [[बॉम्बे प्रांत|मुंबई प्रेसिडेन्सी]] येथे झाला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Encyclopaedia of women biography: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 3|date=2001|publisher=A.P.H. Pub. Corp|isbn=8176482641}}</ref> त्यांच्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचा टप्पा १९४२ मध्ये आला, जेव्हा त्या १८ वर्षांच्या होत्या, तेव्हा त्यांची भेट [[महात्मा गांधी]] यांच्याशी पुण्यातील [[आगाखान पॅलेस|आगा खान पॅलेसमध्ये]] झाली, ज्यामुळे तरुण शोभना यांनी आयुष्यभर गांधीवादी आदर्श स्वीकारले.<ref name="Real Heroes profile">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.realheroes.com/shobhana-ranade.php|title=Real Heroes profile|access-date=12 August 2014|archive-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007021257/http://www.realheroes.com/shobhana-ranade.php|url-status=dead}}</ref> रानडे यांचे जीवन निराधार महिला आणि मुलांच्या कल्याणासाठी समर्पित होते. १९५५ मध्ये, त्या [[आसाम|आसाममधील]] [[उत्तर लखीमपूर]] येथे गेल्या आणि [[विनोबा भावे|विनोभा भावे]] यांच्यासोबत [[पदयात्रा|पदयात्रेत]] सामील झाल्या. ''मैत्रेयी आश्रम'' आणि ''शिशु निकेतनची'' स्थापना करण्यास त्यांनी मदत केली होती.<ref name="JLB profile">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2011/women--and--child-welfare/shobhana-ranade|title=JLB profile|access-date=12 August 2014|archive-date=2015-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207163013/http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2011/women--and--child-welfare/shobhana-ranade|url-status=dead}}</ref> हे या प्रदेशातील पहिले बाल कल्याण केंद्र होते. त्यांनी [[नागा लोक|नागा महिलांना]] [[चरखा]] विणण्याचे प्रशिक्षण देण्यासाठी ''आदिम जातीय सेवा संघ'' ही मोहीम देखील सुरू केली.<ref name="Real Heroes profile"/> १९७९ मध्ये, त्या पुण्यात परतल्या आणि आगा खान पॅलेस येथे गांधी राष्ट्रीय स्मारक संस्था आणि महिला प्रशिक्षण संस्थेची स्थापना करण्यात त्यांनी मदत केली.<ref name="Real Heroes profile"/> १९९८ मध्ये, गांधी राष्ट्रीय स्मारक संस्थेच्या तत्वाखाली, रानडे यांनी ''कस्तुरबा महिला खादी ग्रामोद्योग विद्यालयाची'' स्थापना केली. ही एक निराधार महिलांसाठीची एक संस्था आहे, ज्याद्वारे त्यांना २० वेगवेगळ्या ग्रामीण व्यवसाय आणि कौशल्यांचे प्रशिक्षण दिले जाते व आपले जीवन घडवण्याची संधी मिळवून दिली जाते.<ref name="Real Heroes profile"/><ref name="JLB profile"/><ref name="YouTube video">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=fuBPPatwWxM|title=YouTube video|website=[[YouTube]]|access-date=12 August 2014}}</ref> तिने महाराष्ट्रात ''बालग्राम महाराष्ट्र'' या नावाने एक ''एसओएस मुलांचे गाव'' सुरू केले, जे आता १६०० अनाथांना आश्रय देणारे बनले आहे.<ref name="Real Heroes profile"/> पुण्यातील [[शिवाजीनगर (पुणे)|शिवाजीनगर]] येथे रानडे यांनी स्थापन केलेले आणि हरमन ग्माईनर सोशल सेंटर हे रस्त्यावरील मुलांच्या पुनर्वसन आणि शिक्षणासाठी समर्पित बालगृह आहे, जे ११२ मुले आणि १३८ मुलींची काळजी घेते.<ref name="JLB profile"/> पुण्यातील [[सासवड]] येथे रानडे यांनी स्थापन केलेला ''बालगृह'' आणि ''बालसदन'' हे आणखी बाल कल्याण प्रकल्प आहेत. ही केंद्रे आता ६० निराधार मुलींना घर देतात.<ref name="JLB profile"/> गांधी राष्ट्रीय स्मारक संस्थेच्या माध्यमातून गंगा नदीला प्रदूषणापासून वाचवण्यासाठी सुरू केलेल्या ''गंगा वाचवा चळवळीतही'' रानडे सहभागी होत्या.<ref name="Save Ganga">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.savegangamovement.org/index.php?option=com_content&task=view&id=97&Itemid=130|title=Save Ganga|access-date=12 August 2014|archive-date=2014-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718045417/http://www.savegangamovement.org/index.php?option=com_content&task=view&id=97&Itemid=130|url-status=dead}}</ref> रानडे पुण्यात राहत होत्या आणि आगा खान पॅलेसवर केंद्रित असलेल्या त्यांच्या कामांची काळजी घेत होत्या.<ref name="Real Heroes profile"/> ४ ऑगस्ट २०२४ रोजी वयाच्या ९९ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. == कारकीर्दीमधील पदे == * विश्वस्त - कस्तुरबा गांधी राष्ट्रीय स्मारक ट्रस्ट<ref name="KGNMT Trustee">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.kgnmt.org/kgnmttrusties.htm|title=KGNMT Trustee|access-date=12 August 2014}}</ref> * विश्वस्त – गांधी स्मारक निधी <ref name="Gandhi Smarak Nidhi">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gandhi-manibhavan.org/smaraknidhi/smaraknidhi_execcommitte.htm|title=Gandhi Smarak Nidhi|access-date=12 August 2014|archive-date=2018-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819055404/http://www.gandhi-manibhavan.org/smaraknidhi/smaraknidhi_execcommitte.htm|url-status=dead}}</ref> * विश्वस्त - बालग्राम महाराष्ट्र <ref name="Balgram">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://balgram.com/trustees_founder_members.html|title=Balgram|access-date=12 August 2014|archive-date=2014-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812205725/http://balgram.com/trustees_founder_members.html|url-status=dead}}</ref> * सचिव - गांधी राष्ट्रीय स्मारक संस्था * अध्यक्ष - महिलांमध्ये निरक्षरता निर्मूलनासाठी अखिल भारतीय समिती * बोर्ड सदस्य - एसओएस चिल्ड्रन्स व्हिलेजेस - दिल्ली * अध्यक्ष - [[अखिल भारतीय महिला परिषद]] <ref name="Balgram" /> * अध्यक्ष – ''भूदान'' ''ग्राम दान'' मंडळ महाराष्ट्र <ref name="JLB profile"/> == पुरस्कार आणि सन्मान == * २०१० - [[पद्मभूषण पुरस्कार]]<ref name="Padma announcement"/> * २०११ - [[जमनालाल बजाज पुरस्कार]]<ref name="Jamnalal Bajaj">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2011/women--and--child-welfare/shobhana-ranade|title=Jamnalal Bajaj|access-date=12 August 2014|archive-date=2015-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207163013/http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2011/women--and--child-welfare/shobhana-ranade|url-status=dead}}</ref> * २०१२ - रिलायन्स फाउंडेशन - [[सीएनएन न्यूझ१८|सीएनएन आयबीएन]] रिअल हीरोज लाईफ टाईम अचिव्हमेंट अवॉर्ड <ref name="CNN IBN award">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=QC6Xo9zwbPY|title=CNN IBN award|website=[[YouTube]]|access-date=12 August 2014}}</ref> * [[रवींद्रनाथ टागोर]] पुरस्कार <ref name="KGNMT">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.kgnmt.org/awards.htm|title=KGNMT|access-date=12 August 2014}}</ref> * २००७ - [[राजीव गांधी]] मानव सेवा पुरस्कार <ref name="Rajiv Gandhi Manav Seva Award">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=30110|title=Rajiv Gandhi Manav Seva Award|access-date=12 August 2014}}</ref> * पुणे [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|विद्यापीठाचा]] गौरव पुरस्कार <ref name="KGNMT" /> * १९८३ - बाल कल्याण कार्यासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार <ref name="Balgram"/> * महात्मा गांधी पुरस्कार <ref name="Balgram" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} {{DEFAULTSORT:रानडे, शोभना}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील महिला शिक्षक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महिला भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्त्यां]] [[वर्ग:मराठी समाजसेविका]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:गांधीवादी]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] k84wq76hjc5quqlcc62rubecy38yxly 0 378210 2710443 2675724 2026-09-18T00:48:45Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710443 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सुरभी ज्योती''' (जन्म २९ मे १९८८) ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे जी प्रामुख्याने [[बॉलीवूड|हिंदी]] दूरचित्रवाणी आणि पंजाबी चित्रपटांमध्ये काम करते. ''कुबूल है'' या मालिकेत झोया फारुकी अहमद खानची भूमिका साकारल्यानंतर ती प्रसिद्धीच्या झोतात आली, ज्यासाठी तिला ग्रेट परफॉर्मर ऑफ द इयर या [[इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार|आयटीए पुरस्कारासह]] अनेक पुरस्कार मिळाले. [[कलर्स टीव्ही|कलर्स टीव्हीची]] मालिका ''[[नागिन (मालिका)|नागिन ३]]'' या अलौकिक मालिकेत बेला सेहगल नावाच्या रूप बदलणाऱ्या सर्पाची भूमिका साकारल्यानंतर ज्योती अधिक प्रसिद्धीस आली, ज्यासाठी तिला [[इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार|इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी अवॉर्ड्समध्ये]] सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी नामांकन मिळाले. २०२१ मध्ये, तिने सौरभ त्यागीच्या ''क्या मेरी सोनम गुप्ता बेवफा है?'' या कॉमेडी-ड्रामा चित्रपटातून जस्सी गिलसोबत [[बॉलीवूड|हिंदी]] चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.entertainment/bollywood-news/article/surbhi-jyoti-excited-about-her-film-kya-sonam-gupta-bewafa-hai-23190205|title=Surbhi Jyoti excited about her film 'Kya Sonam Gupta Bewafa Hai?'|publisher=Mid-day.com|access-date=31 August 2021}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == बालपण आणि शिक्षण == ज्योतीचा जन्म २९ मे १९८८ रोजी<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Qubool-Hai-fame-Surbhi-Jyoti-celebrates-her-birthday-in-Disneyland/articleshow/52510097.cms|title=Qubool Hai fame Surbhi Jyoti celebrates her birthday in Disneyland|date=30 May 2016|work=The Times of India|access-date=17 August 2016}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/surbhi-jyoti-birthday-celebrations-disneyland-europe-qubool-hai-326553-2016-05-31|title=Surbhi Jyotis birthday celebrations will give you new #BirthdayGoals|date=31 May 2016|website=India Today|access-date=18 August 2016|quote=So, the Qubool Hai actress just celebrated her 28th birthday}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rithvik-danjani-shares-a-sweet-birthday-post-for-friend-surbhi-jyoti-says-youre-a-spectacular-human-jhallo/articleshow/83058448.cms|title=Rithvik Danjani shares a sweet birthday post for friend Surbhi Jyoti; says, 'You're a spectacular human jhallo'|work=[[The Times of India]]|access-date=29 May 2021}}</ref> [[जालंधर]], [[पंजाब]], भारत येथे झाला.<ref name="birth">{{स्रोत बातमी|last=Kolwankar|first=Gayatri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tvs-zoya-turns-a-year-older/photostory/47384746.cms|title=TV's 'Zoya' turns a year older|date=28 May 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=30 May 2015}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Express News Service|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/play/my-space-surbhi-jyoti-tv-actor/|title=My Space: Surbhi Jyoti, TV Actor|date=13 March 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=24 June 2015}}</ref> तिने तिचे सुरुवातीचे शिक्षण शिव ज्योती पब्लिक स्कूलमधून घेतले आणि नंतर जालंधर येथील हंस राज महिला महाविद्यालयातून पदवी प्राप्त केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.sarangi.co.uk/webpress/The%20Tribune,%20Chandigarh,%20India%20-%20JALANDHAR%20PLUS.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - JALANDHAR PLUS|website=sarangi.co.uk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085116/http://www.sarangi.co.uk/webpress/The%20Tribune,%20Chandigarh,%20India%20-%20JALANDHAR%20PLUS.htm|archive-date=4 March 2016|access-date=30 September 2015}}</ref> इथे विद्यार्थिनी असताना, तिने वादविवाद स्पर्धांमध्ये भाग घेतला आणि सन्मान मिळवला.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Tribune News Service|url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090109/jplus1.htm|title=HMV girl is best speaker|date=8 January 2009|work=[[The Tribune (Chandigarh)]]|location=Jalandhar|access-date=31 March 2015}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Tribune News Service|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080927/aplus1.htm|title=Jalandhar girl wins inter-college debate contest|date=26 September 2008|work=[[The Tribune (Chandigarh)]]|location=Amritsar|access-date=21 September 2015}}</ref> ज्योतीने अपीजय कॉलेज ऑफ फाइन आर्ट्समधून अर्थशास्त्र विषयात पदवी आणि इंग्रजी साहित्यात पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Indo-Asian News Service|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/i-ve-never-seen-any-daily-soaps-tv-actress-surbhi-jyoti_123977.html|title=I've never seen any daily soaps: TV actress Surbhi Jyot|date=6 December 2012|publisher=[[Zee News]]|author-link=Indo-Asian News Service|access-date=12 May 2015}}</ref> == कारकीर्द == ज्योतीने तिच्या कारकिर्दीची सुरुवात प्रादेशिक रंगभूमी आणि चित्रपटांमधून केली.<ref name="birth"/> ती रेडिओ जॉकीसुद्धा होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/surbhi-jyoti-for-my-first-job-i-worked-as-a-radio-jockey/videoshow/110967623.cms|title=Surbhi Jyoti: For my first job, I worked as a Radio Jockey|website=The Times of India|language=en|access-date=24 October 2024}}</ref> तिने ''इक कुडी पंजाब दी'', ''रौला पै गया'' आणि ''मुंडे पटियाला दे'' <ref name="bachpana">{{स्रोत बातमी|last=Maheshwri|first=Neha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/I-hope-to-get-rid-of-my-Punjabi-bachpana-Surbhi/articleshow/16991812.cms|title=I hope to get rid of my Punjabi bachpana|date=29 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=15 September 2013}}</ref> या पंजाबी भाषेतील चित्रपटांमध्ये तसेच ''अकियाँ तो दूर जाएं ना'' आणि ''कच दियां वांगा'' या पंजाबी दूरदर्शन मालिकांमध्ये काम केले.<ref name="daily">{{स्रोत बातमी|last=Indo-Asian News Service|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ive-never-seen-any-daily-soaps-Surbhi-Jyoti/articleshow/17505051.cms|title=I've never seen any daily soaps: Surbhi Jyoti|date=6 December 2012|work=[[The Times of India]]|author-link=Indo-Asian News Service|access-date=12 April 2015}}</ref> २०१२ च्या अखेरीस, ज्योतीला ''कुबूल है'' या टेलिव्हिजन शोमध्ये कास्ट करण्यात आले, जो ४ लायन्स फिल्म्सने निर्मित केला होता आणि [[झी टीव्ही|झी टीव्हीवर]] प्रसारित झाला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Jha|first=Sumit|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Qubool-Hai-the-new-show-on-Zee-TV/articleshow/16697108.cms|title=Qubool Hai- the new show on Zee TV|date=6 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 March 2015}}</ref> तिने झोया फारुकीची भूमिका साकारली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Times News Network|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Karan-Singh-Grover-in-Zees-Qubool-Hai/articleshow/16233762.cms|title=Karan Singh Grover in Zee's Qubool Hai!|date=3 September 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=13 October 2012}}</ref> या भूमिकेच्या चित्रणासाठी, तिला इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी अवॉर्ड्समध्ये 'ग्रेट! परफॉर्मर ऑफ द इयर - फिमेल' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indiantelevisionacademy.com/the-ita-awards/the-13th-ita-awards-2013/|title=The 13th ITA Awards 2013|website=The Indian Television Academy|language=en-US|access-date=24 October 2024}}</ref> आणि झी गोल्ड अवॉर्ड्स २०१३ मध्ये 'बेस्ट डेब्यू ॲक्ट्रेस' पुरस्कार मिळाला. तिने [[करण सिंह ग्रोव्हर|करण सिंग ग्रोव्हरसोबत]] 'बेस्ट जोडी' पुरस्कारही जिंकला.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/about/surbhi-jyoti/#:~:text=Read%20More-,SURBHI%20JYOTI%20AWARDS,-Awards|title=Surbhi Jyoti: News, Movies, Photos, Videos & Updates|website=The Indian Express|language=en|access-date=13 February 2025}}</ref><ref name=":1" /> २०१४ मध्ये, ''कुबूल है'' चे रिबूट झाले, ज्यामध्ये तिने सनम आणि सेहर अशी दुहेरी भूमिका साकारली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Bhadani|first=Priyanka|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/surbhi-jyoti-to-play-a-double-role-in-qubool-hai/|title=Surbhi Jyoti to play a double role in Qubool Hai|date=15 August 2014|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 January 2015}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Indo-Asian News Service|url=http://m.ibnlive.com/news/its-a-challenge-that-needs-keen-observation-surbhi-jyoti-on-her-double-role-in-qubool-hai/512146-8-66.html|title=It's a challenge that needs keen observation: Surbhi Jyoti on her double role in 'Qubool Hai'|date=11 November 2014|publisher=[[CNN-IBN]]|author-link=Indo-Asian News Service|access-date=18 February 2015|archive-date=2015-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218182211/http://m.ibnlive.com/news/its-a-challenge-that-needs-keen-observation-surbhi-jyoti-on-her-double-role-in-qubool-hai/512146-8-66.html|url-status=dead}}</ref> २०१५ मध्ये, तिने [[मयांग चांग|मेयांग चांग]] सोबत ''[[प्यार तूने क्या किया (मालिका)|प्यार तूने क्या किया]]'' या लव्ह ड्रामाचे तीन सीझन होस्ट केले.<ref name="ptkk">{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Relive-romantic-TV-numbers-with-Pyaar-Tune-Kya-Kiya-music-video/articleshow/39034677.cms|title=Relive romantic TV numbers with Pyaar Tune Kya Kiya music video|date=26 July 2014|work=The Times of India|access-date=31 March 2016}}</ref> २०१५ च्या झी गोल्ड अवॉर्ड्समध्ये, [[करणवीर बोहरा]] आणि ज्योती यांना सर्वोत्कृष्ट ऑनस्क्रीन जोडीचा पुरस्कार देण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/tv-awards/gold-awards/2015/114|title=Gold Awards 2015 Winners|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=24 October 2024}}</ref> २०१५ मध्ये, ''कुबूल है'' मालिकेत २५ वर्षांचा लीप आला, त्यानंतर तिने माहिराची भूमिका साकारली, जी या शोमधील तिची पाचवी भूमिका होती.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Indo-Asian News Service|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surbhi-Jyoti-sports-dental-braces-for-new-look-in-show/articleshow/48543901.cms|title=Surbhi Jyoti sports dental braces for new look in show|date=19 August 2015|work=[[The Times of India]]|author-link=Indo-Asian News Service|access-date=20 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222123619/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surbhi-Jyoti-sports-dental-braces-for-new-look-in-show/articleshow/48543901.cms|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Indo-Asian News Service|url=http://wap.business-standard.com/article/news-ians/surbhi-jyoti-sports-dental-braces-for-new-look-in-show-tv-snippets-115081900730_1.html|title=Surbhi Jyoti sports dental braces for new look in show|date=19 August 2015|work=[[Business Standard]]|author-link=Indo-Asian News Service|access-date=20 August 2015}}</ref> ''कुबूल है'' जानेवारी २०१६ मध्ये संपली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Qubool-Hai-to-go-off-air-on-January-25/articleshow/50635522.cms|title='Qubool Hai' to go off air on January 25|website=The Times of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120161225/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Qubool-Hai-to-go-off-air-on-January-25/articleshow/50635522.cms|archive-date=20 January 2016|access-date=20 January 2016}}</ref> २०१६ मध्ये, तिने इतर अनेक टेलिव्हिजन कलाकारांसोबत ''देसी एक्सप्लोरर्स तैवान'' या प्रवास-आधारित वेब शोचे सूत्रसंचालन केले.<ref name="dejt">{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surbhi-Jyoti-Sara-Khan-Sukriti-Kandpal-don-stunning-bridal-outfits-for-web-based-show/articleshow/52867827.cms|title=Surbhi Jyoti, Sara Khan, Sukriti Kandpal don stunning bridal outfits for web based show - Times of India|date=26 June 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=4 July 2016}}</ref> सप्टेंबर २०१६ मध्ये, तिने ''देसी एक्सप्लोरर्स यास आयलंड'' या आणखी एका प्रवास शोचे सूत्रसंचालन केले.<ref name="yasisland">{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Pooja-Gor-shares-some-fun-moments-with-Karan-Wahi-and-Surbhi-Jyoti-in-Abu-Dhabi-see-pics/articleshow/54305170.cms|title=Pooja Gor shares some fun moments with Karan Wahi and Surbhi Jyoti in Abu Dhabi, see pics - Times of India|date=13 September 2016|work=The Times of India|access-date=16 September 2016}}</ref> २०१७ मध्ये, तिने ''तनहाईयाँ'' या वेब शोमध्ये [[बरुण सोबती|बरुण सोबतीसोबत]] मीरा कपूरची भूमिका साकारली, जी एक फॅशन डिझायनर होती.<ref name="tan1">{{स्रोत बातमी|last=Gursimran Kaur Banga|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Just-in-Clipping-from-Barun-Sobti-and-Surbhi-Jyotis-web-series/articleshow/53127300.cms|title=Just in: Clipping from Barun Sobti and Surbhi Jyoti's web series|date=8 July 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=4 August 2016}}</ref> या वेब सीरिजचे सर्व भाग १४ फेब्रुवारी २०१७ रोजी [[डिझ्नी+ हॉटस्टार|हॉटस्टारवर]] प्रदर्शित झाले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/im-very-excited-for-valentines-day-says-surbhi-jyoti/articleshow/57083883.cms|title=I'm very excited for Valentines Day, says Surbhi Jyoti - Times of India|date=10 February 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=11 February 2017}}</ref> २०१७ मध्ये, तिने [[स्टार प्लस|स्टार प्लसच्या]] ''कोई लौट के आया है'' या सायकॉलॉजिकल थ्रिलर शोमध्ये गीतांजली सिंह शेखरीची भूमिका साकारली, जी एका राजघराण्यातील मुलगी होती. तिच्यासोबत शोएब इब्राहिम होता आणि कलाकारांमध्ये [[शरद केळकर]], श्रीजिता डे आणि शालीन मल्होत्रा यांचा समावेश होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiawest.com/entertainment/television/star-plus-new-thriller-koi-laut-ke-aaya-hai-stars/article_1491b5f8-f55f-11e6-9e59-136f2aaa5951.html|title=Star Plus' New Thriller 'Koi Laut Ke Aaya Hai' Stars Surbhi Jyoti, Shoaib Ibrahim, Sharad Kelkar|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508085331/http://www.indiawest.com/entertainment/television/star-plus-new-thriller-koi-laut-ke-aaya-hai-stars/article_1491b5f8-f55f-11e6-9e59-136f2aaa5951.html|archive-date=8 May 2017|access-date=6 May 2017}}</ref> हा शो १८ जून २०१७ रोजी संपला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/koi-laut-ke-aaya-hai-to-go-off-air/articleshow/58985932.cms|title='Koi Laut Ke Aaya Hai' to go off air - Times of India|date=4 June 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=23 June 2017}}</ref> जून २०१८ मध्ये, ज्योतीने [[बालाजी टेलिफिल्म्स|बालाजी टेलीफिल्म्सच्या]] ''[[नागिन (मालिका)|नागिन ३]]'' या मालिकेत बेला सेहगलची मुख्य नायिका साकारली. कलर्स टीव्हीवर प्रसारित झालेल्या या मालिकेला उच्च टीआरपी मिळाला आणि ती मे २०१९ मध्ये संपली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/first-look-of-surbhi-jyoti-as-the-moon-princess-in-yeh-jaadu-hai-jinn-ka-in-pics/articleshow/74534505.cms|title=First look of Surbhi Jyoti as the moon princess in 'Yeh Jaadu Hai Jinn Ka'; in pics|date=8 March 2020|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=24 October 2024}}</ref> मार्च २०२१ मध्ये, तिने ''कुबूल है २.०'' या वेब सीरिजद्वारे डिजिटल विश्वात पुनरागमन केले, जी तिच्या लोकप्रिय झी टीव्ही शो ''कुबूल हैची'' रिबूट आवृत्ती होती. तिने आठ वर्षांनंतर अभिनेता [[करण सिंह ग्रोव्हर|करण सिंग ग्रोव्हरसोबत]] परत काम केले.<ref name="bh">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/karan-singh-grover-shares-first-poster-qubool-hai-2-0-surbhi-jyoti/|title=Karan Singh Grover shares the first poster of Qubool Hai 2.0 with Surbhi Jyoti|date=10 January 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=10 January 2021}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == ज्योतीने तिचा दीर्घकाळचा प्रियकर, अभिनेता सुमित सुरीसोबत २७ ऑक्टोबर २०२४ रोजी [[उत्तराखंड|उत्तराखंडमधील]] [[जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान|जिम कॉर्बेट रिसॉर्ट्स]] येथे एका पारंपरिक हिंदू विवाह सोहळ्यात लग्न केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/surbhi-jyoti-marries-long-time-beau-sumit-suri-drops-stunning-pictures-from-wedding-101730045074562-amp.html|title=Surbhi Jyoti marries long time beau Sumit Suri, drops stunning pictures from wedding|date=27 October 2024|website=Hindustan Times|access-date=28 October 2024}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/surbhi-jyoti-and-sumit-suri-are-now-married-wedding-pics-2624120-2024-10-27|title=Qubool Hai actor Surbhi Jyoti and Sumit Suri are now married. See wedding pics|date=27 October 2024|website=India Today|access-date=28 October 2024}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, या जोडप्याने जून २०२६ पर्यंत त्यांच्या पहिल्या मुलाच्या आगमनाची अपेक्षा असल्याची घोषणा केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/surbhi-jyoti-husband-sumit-suri-announce-pregnancy-10527179/|title=Surbhi Jyoti, husband Sumit Suri announce pregnancy: ‘Little love arriving this June’|website=The Indian Express|language=en|access-date=2026-02-11}}</ref> == कामांची सूची == === चित्रपट === {| class="wikitable sortable" !वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! भाषा ! class="unsortable" | संदर्भ. |- | २०१० | ''इक कुडी पंजाब दी'' | गुरमीत कौर | rowspan="3" | [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] | style="text-align:center;" | <ref name="bachpana"/> |- | rowspan="2" | २०१२ | ''रौला पै गया'' | रीट | style="text-align:center;" | <ref>{{स्रोत बातमी|last=Times News Network|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Raula-Pai-Gaya-is-fun-unlimited/articleshow/13698536.cms|title=Raula Pai Gaya is fun unlimited|date=1 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=12 May 2015}}</ref> |- | ''मुंडे पटियाला दे'' | प्रियंका | style="text-align:center;" | <ref>{{स्रोत बातमी|last=Times News Network|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/previews/Munde-Patiale-De/articleshow/13865898.cms|title=Munde Patiala De Cast|date=6 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=12 May 2015}}</ref> |- | २०२१ | ''क्या मेरी सोनम गुप्ता बेवफा है?'' | सोनम गुप्ता | [[हिंदी भाषा|हिंदी]] | style="text-align:center;" | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.google.com/s/www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-after-naagin-3-surbhi-jyoti-bags-film-opposite-jassie-gill-deets-inside-480586%3f|title=EXCLUSIVE: After Naagin 3, Surbhi Jyoti bags a film opposite Jassie Gill; Deets Inside}}</ref> |- | २०२४ | ''खदरी'' | अमृत | पंजाबी | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/khadari-2024-punjabi-film-review|title=Khadari 2024 Punjabi Film Review, Khadari Film Critic|website=Bru Times News|language=en|access-date=2026-03-19|archive-date=2026-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260113191946/https://www.brutimes.com/news/entertainment/khadari-2024-punjabi-film-review|url-status=dead}}</ref> |} === टेलिव्हिजन === {| class="wikitable" !वर्ष ! मालिका ! भूमिका ! class="unsortable" | संदर्भ. |- | २०१० |''अकियाँ तो दूर जाएं ना'' | सोना | style="text-align:center;" | <ref name="bachpana"/> |- | २०११–१२ | ''कच दियान वांगा'' | प्रीत सेहगल | style="text-align:center;" | <ref name="daily"/> |- | २०१२–१६ | ''कबूल हैं'' | झोया फारुकी / सनम अहमद खान / सेहेर अहमद खान / माहिरा अख्तर | <ref>{{स्रोत बातमी|last=Patel|first=Ano|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/It-was-fun-to-work-with-Karan-Singh-Grover-but-Karanvirs-cool-too-Surbhi-Jyoti/articleshow/34785464.cms|title=It was fun to work with Karan Singh Grover, but Karanvir's cool too: Surbhi Jyoti|date=8 May 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=2 February 2015}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Maheshwri|first=Neha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/Qubool-Hai-Surbhi-Jyoti-to-play-a-double-role/articleshow/39882103.cms|title=Qubool Hai: Surbhi Jyoti to play a double role|date=9 August 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=2 February 2015}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Indo-Asian News Service|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/surbhi-jyoti-sports-dental-braces-for-new-look-in-show/|title=Surbhi Jyoti sports dental braces for new look in show|date=19 August 2015|work=[[The Indian Express]]|author-link=Indo-Asian News Service|access-date=20 August 2015}}</ref> |- | २०१४-१५ | ''[[प्यार तूने क्या किया (मालिका)|प्यार तूने क्या किया]]'' | यजमान | style="text-align:center;" | <ref>{{स्रोत बातमी|last=Times News Network|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/Zing-All-Geared-Up-To-Launch-Pyaar-Tune-Kya-Kiya-Season-3/articleshow/45215739.cms|title=Zing All Geared Up To Launch Pyaar Tune Kya Kiya Season 3|date=20 November 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=12 May 2015}}</ref> |- | २०१६ | ''इश्कबाज'' | मल्लिका कबीर चौधरी | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.fuzionproductions.com/surbhi-jyoti-enter-ishqbaaz-shivaays-ex-girlfriend/|title=Surbhi Jyoti To Enter Ishqbaaz As Shivaay's Ex- Girlfriend!|website=Fuzion Productions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329025152/https://www.fuzionproductions.com/surbhi-jyoti-enter-ishqbaaz-shivaays-ex-girlfriend/|archive-date=29 March 2019|access-date=26 January 2019}}</ref> |- | rowspan="2" | २०१७ | ''कोई लौट के आया है'' | गीतांजली सिंग शेखरी | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/surbhi-jyoti-shohaib-ibrahim-get-together-for-tv-show/articleshow/56637942.cms|title=Surbhi Jyoti, Shohaib Ibrahim get together for TV show - Times of India|website=[[The Times of India]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170119022652/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/surbhi-jyoti-shohaib-ibrahim-get-together-for-tv-show/articleshow/56637942.cms|archive-date=19 January 2017|access-date=29 January 2017}}</ref> |- | ''लव्ह और धोका'' | यजमान | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmymonkey.com/tellybuzz/qubool-hai-famed-surbhi-jyoti-back-with-a-new-show-love-aur-dhokha-129073/amp|title=Qubool Hai famed Surbhi Jyoti back with a new show Love Aur Dhokha|website=Filmymonkey|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329025252/https://www.filmymonkey.com/tellybuzz/qubool-hai-famed-surbhi-jyoti-back-with-a-new-show-love-aur-dhokha-129073/amp|archive-date=29 March 2019|access-date=17 August 2018}}</ref> |- | २०१८-१९ | ''[[नागिन (मालिका)|नागिन ३]]'' | बेला सेहगल / श्रावणी सिप्पी | style="text-align:center;" | <ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/surbhi-jyoti-replaces-mouni-roy-in-naagin-3/articleshow/61976354.cms|title=Surbhi Jyoti replaces Mouni Roy in Naagin 3 - Times of India|date=8 December 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=10 December 2017}}</ref> |- |} === वेब सिरीज === {| class="wikitable sortable" !वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! class="unsortable" | संदर्भ. |- | rowspan="2" | २०१६ | ''देसी एक्सप्लोरर्स तैवान'' | rowspan="2" | स्पर्धक | style="text-align:center;" | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sukriti-Kandpal-and-Surbhi-Jyoti-on-boyfriend-hunt-and-the-result-is-hilarious/articleshow/53376069.cms|title=Sukriti Kandpal and Surbhi Jyoti on boyfriend hunt and the result is hilarious - Times of India|date=25 July 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=7 August 2016}}</ref> |- | ''देसी एक्सप्लोरर्स यास आयलंड'' | style="text-align:center;" | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Pooja-Gor-shares-some-fun-moments-with-Karan-Wahi-and-Surbhi-Jyoti-in-Abu-Dhabi-see-pics/articleshow/54305170.cms|title=Pooja Gor shares some fun moments with Karan Wahi and Surbhi Jyoti in Abu Dhabi, see pics - Times of India|date=13 September 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=29 January 2017}}</ref> |- | २०१७ | ''तनहाईयान'' | मीरा कपूर | style="text-align:center;" | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/barun-sobti-and-surbhi-jyotis-web-series-tanhaiyan-to-go-live-this-valentines-day/articleshow/56933819.cms|title=Barun Sobti and Surbhi Jyoti's web series Tanhaiyan to go live this Valentine's Day - Times of India|date=2 February 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=11 February 2017}}</ref> |- | २०२१ | ''कबूल है २.०'' | झोया फारुकी | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/surbhi-jyoti-on-qubool-hai-2-0-asad-and-zoya-come-back-on-ott-in-a-new-avatar-23160648|title=Surbhi Jyoti on Qubool Hai 2.0: Asad and Zoya come back on OTT in a new avatar|date=21 February 2021|website=[[Mid-Day]]}}</ref> |- | २०२३ | ''पार्टनर्स'' | रितिका | |- | २०२४ | ''गुनाह'' | तारा | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/gunaah-teaser-gashmeer-mahajani-surbhi-jyoti-disney-hotstar-series-2543294-2024-05-24|title='Gunaah' teaser: Gashmeer Mahajani, Surbhi Jyoti's series to release on June 3|date=24 May 2024|website=[[India Today]]}}</ref> |} == पुरस्कार == {| class="wikitable sortable" ! वर्ष ! पुरस्कार ! श्रेणी ! काम ! निकाल ! संदर्भ. |- | rowspan="6" | २०१३ | rowspan="2" | [[इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार]] | उत्तम! वर्षातील सर्वोत्कृष्ट महिला कलाकार | rowspan="7" | ''कबूल आहे'' | {{Won}} | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2013|title=The Indian Television Academy Awards 2013 winners|publisher=The Indian Television Academy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924040713/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2013|archive-date=24 September 2014}}</ref> |- | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री | rowspan=3 {{Nom}} | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=80|title=THE INDIAN TELEVISION ACADEMY AWARDS 2013 - TOP - 5 NOMINEES (JURY & POPULAR)|publisher=Indiantelevisionacademy.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001735/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=80|archive-date=4 March 2016}}</ref> |- | rowspan="2" | [[इंडियन टेली पुरस्कार|इंडियन टेली अवॉर्ड्स]] | नवीन चेहरा असलेली महिला | rowspan="2" style="text-align:center;" | <ref name="nom1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k13/poll/winners.php|title=Indian Telly Awards Nominations 2013|publisher=Indiantelevision.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016123445/http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k13/poll/winners.php|archive-date=16 October 2013|access-date=24 September 2015}}</ref> |- | [[इंडियन टेली पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पडद्यावरील जोडी]] <small>( [[करण सिंह ग्रोव्हर|करण सिंग ग्रोव्हर]] सोबत)</small> |- | rowspan="4" | सुवर्ण पुरस्कार | सर्वोत्कृष्ट पदार्पण करणारी महिला | rowspan=4 {{Won}} | |- | सर्वोत्कृष्ट पडद्यावरील जोडी <small>(करण सिंग ग्रोव्हर सोबत)</small> | |- | २०१५ | सर्वोत्कृष्ट ऑनस्क्रीन जोडी <small>( [[करणवीर बोहरा|करणवीर बोहरासोबत]] )</small> | |- | rowspan="2" | २०१८ | सर्वात फिट अभिनेत्री | {{N/a}} | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/gold-awards-2018-winners-list-tv-beauties-hina-khan-mouni-roy-and-surbhi-jyoti-bag-prestigious-gold-trophies/1300205|title=Gold Awards 2018 winners list: TV beauties Hina Khan, Mouni Roy and Surbhi Jyoti bag prestigious gold trophies - Free Press Journal|date=20 June 2018|access-date=21 June 2018}}</ref> |- | [[इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार|भारतीय टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार]] | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री (ज्युरी) | rowspan="2" | ''[[नागिन (मालिका)|नागिन ३]]'' | rowspan=2 {{Nom}} | style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indiantelevisionacademy.com/jury-top-5/|title=JURY TOP-5 - .: Indian Television Academy :.|date=3 December 2018|website=The Indian Television Academy|url-status=dead|access-date=17 December 2018|archive-date=2018-12-03|archive-url=https://archive.today/20181203051124/http://indiantelevisionacademy.com/jury-top-5/}}</ref> |- | २०१९ | [[इंडियन टेली पुरस्कार]] | सर्वोत्कृष्ट मुख्य अभिनेत्रीसाठी इंडियन टेली पुरस्कार | |- | २०२० | गोल्ड ग्लॅम अँड स्टाईल अवॉर्ड्स | सर्वोत्कृष्ट पोशाख परिधान केलेली अभिनेत्री (महिला) टीव्ही |{{N/a}} |{{Won}} | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/gold-glam-and-style-awards-2020-hina-khan-sidharth-shukla-win-big-7064808/|title=Gold Glam and Style Awards 2020: Hina Khan, Sidharth Shukla win big|date=25 November 2020|website=The Indian Express|language=en|access-date=}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:ज्योती, सुरभी}} [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय महिला टेलिव्हिजन प्रेझेंटर्स]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:पंजाबी चित्रपट अभिनेत्री]] 5dz2zk3pddo7d0ox47c5xnla49ees6n 0 383493 2710393 2710291 2026-09-17T20:20:12Z آیات محراج 171051 /* */ 2710393 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका|useImage=Hanuman Ansh poster theatrical.jpg}} '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे भगवान [[राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18 |archive-date=2026-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902172017/https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |url-status=dead }}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फरुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> == कलाकार == * शोभिनव सत्या <ref name="BollywoodShaadis"/> - [[नीम करोली बाबा]] * चंदन के. आनंद - भोसले * [[अनिल रस्तोगी]] - महंत जी * निखिल दुबे - सुधी * उदयसिंह राजपूत - बन्सीधर * पूर्णिमा तिवारी - रामबेटी * राजीव मिश्रा - इन्स्पेक्टर नासीर खान * ऋषिकेश दुबे - पूर्णानंद तिवारी * विहान शेडगे - महाराज जी (तरुण वयात) * अलेक्सेई डॅनिलोव्ह - मि. फ्रान्सिस * केनिल काकडिया - नरसिंह == प्रदर्शन == हा चित्रपट भारतात ३१ जुलै २०२६ रोजी चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होणे अपेक्षित होते,<ref>{{cite news |title=Film on Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh, set for June release: Here's what we know |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/film-on-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release-heres-what-we-know/articleshow/128853249.cms |work=The Economic Times |date=27 February 2026}}</ref> परंतु प्रदर्शन पुढे ढकलून ७ ऑगस्ट २०२६ रोजी करण्यात आले.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' release postponed: Vishal Chaturvedi's film to hit theatres on August 7 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-release-postponed-vishal-chaturvedis-film-to-hit-theatres-on-august-7/articleshow/132779431.cms |work=The Times of India |date=1 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=हनुमान अंश में दिखेगा श्री नीब करौरी बाबा का दिव्य जीवन, प्रेम और सेवा के संदेश के साथ 31 जुलाई को रिलीज होगी फिल्म |url=https://www.punjabkesari.in/entertainment/news/neem-karoli-baba-life-inspires-upcoming-film-hanuman-ansh-2356080 |work=punjabkesari |date=11 July 2026}}</ref> हा चित्रपट हिंदी भाषेत प्रदर्शित झाला असून, त्याला ब्रज आणि बुंदेली या प्रादेशिक भाषांमधील सबटायटल्स देण्यात आले आहेत.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' trailer released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-teaser-released-ahead-of-release/articleshow/132474781.cms |work=The Times of India |date=18 July 2026 |access-date=29 July 2026 }}</ref> सिनेपोलिस इंडिया ही भारतातील या चित्रपटाची वितरक कंपनी आहे.<ref>{{cite news |title='हनुमान अंश' के टीजर में नीम करोली बाबा की कहानी, स्टीव जॉब्स और मार्क जुकरबर्ग भी कैंची धाम से जुड़े, क्यों! |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/hanuman-ansh-official-teaser-story-of-neem-karoli-baba-in-new-movie/articleshow/132340767.cms |access-date=12 July 2026 |work=Navbharat Times |language=hi}}</ref> या चित्रपटाचे फर्स्ट-लूक पोस्टर्स आणि टीझर चित्रपटाच्या अधिकृत सोशल मीडिया अकाउंट्सवरून रिलीज करण्यात आले होते. अधिकृत ट्रेलर १८ जुलै २०२६ रोजी [[टाइम्स म्युझिक]]च्या यूट्यूब चॅनलवर प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite news |last1=Information |first1=Film |title='HANUMAN ANSH' REVIEW {{!}} 7 August, 2026 |url=https://filminformation.com/reviews/hanuman-ansh-review-7-august-2026/ |work=Film Information |date=7 August 2026}}</ref> == प्रतिसाद == या चित्रपटाची सुरुवात 'आवारपन २' आणि 'बटवारा १९४७' सोबत बॉक्स ऑफिसवर मंद झाली<ref>{{cite news |author=India Today Entertainment Desk |title=Director Vishal Chaturvedi announces Hanuman Ansh 2 amid massive box office success |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/director-vishal-chaturvedi-announces-hanuman-ansh-2-amid-massive-box-office-success-2985586-2026-09-02 |work=India Today |date=2 September 2026 |access-date=3 September 2026 }}</ref>; सुरुवातीला याचे अंदाजे २५० चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शन करण्यात आले, ज्यातून त्याने पहिल्या आठवड्यात ९० लाख रुपये कमावले.<ref>{{cite news |last=Iyer |first=Kavita |title='Hanuman Ansh': This Hindi film on Neem Karoli Baba has crossed Rs 50 crore at box office |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hanuman-ansh-this-hindi-film-on-neem-karoli-baba-has-crossed-rs-50-crore-at-box-office/article71423015.ece |work=The Hindu |date=3 September 2026 |access-date=3 September 2026 }}</ref> तथापि, त्यानंतर मुख्यत्वे लोकामुख प्रचाराद्वारे (माऊथ पब्लिसिटी) 'टॉक्सिक'च्या स्पर्धेला तोंड देत याने प्रेक्षक वर्ग मिळवला आणि ३ आठवड्यांनंतर हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर "आश्चर्यकारक यशस्वी" ठरल्याचे घोषित करण्यात आले.<ref name=ET>{{cite news |title=Made on a Rs 2 crore budget, this film earns Rs 12 crore in theatres, delivers over 500% profit: How Hanuman Ansh became a surprise box office success amid Toxic craze |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/made-on-a-rs-2-crore-budget-this-film-earns-rs-12-crore-in-theatres-delivers-over-500-profit-how-hanuman-ansh-became-a-surprise-box-office-success-amid-toxic-craze/articleshow/133606210.cms |work=The Economic Times |date=29 August 2026 |access-date=1 September 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh box office collection: Made for Rs 2 cr, film earns 40.13 cr; surpasses first 3 weeks' total haul |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hanuman-ansh-box-office-collection-4th-sunday-earning-surpass-first-3-weeks-10856577/ |work=The Indian Express |date=31 August 2026 |access-date=1 September 2026 }}</ref> हा चित्रपट सुमारे २५० स्क्रीन्सवर प्रदर्शित झाला होता, जो दुसऱ्या आठवड्यात कमी होऊन सुमारे ४० स्क्रीन्सवर आला. हळूहळू प्रेक्षकांची मागणी वाढल्याने, वितरक [[सिनेपोलिस इंडिया]] यांनी भारतातील त्यांचे प्रदर्शन टप्प्याटप्प्याने वाढवून २,००० हून अधिक स्क्रीन्सवर नेले.<ref>{{cite web |title=Cinépolis distribution scales Hanuman Ansh from 40 screens release to over 2,000 screens |url=https://www.mediainfoline.com/entertainment/cinepolis-distribution-scales-hanuman-ansh-from-40-screens-release-to-over-2000-screens |website=Media Infoline |date=2 September 2026 |access-date=7 September 2026 }}</ref> १ सप्टेंबरपर्यंत, चित्रपटाची देशांतर्गत एकूण कमाई निव्वळ (नेट) ₹४८.७८ कोटी आणि एकूण (ग्रॉस) ₹५७.५४ कोटींवर पोहोचली होती.<ref>{{cite news |last=Biswas |first=Sneha |title=Hanuman Ansh box office collection day 26: Neem Karoli Baba movie unstoppable, earns 28X its budget, grosses ₹57.5 cr |url=https://www.livemint.com/entertainment/hanuman-ansh-box-office-collection-day-26-neem-karoli-baba-movie-unstoppable-earns-28x-its-budget-grosses-57-5-crore-11788263989144.html |work=Mint |date=1 September 2026 |access-date=1 September 2026 }}</ref> ३ सप्टेंबर रोजी, होम्बळे फिल्म्सने या चित्रपटाचे आंतरराष्ट्रीय वितरक हक्क विकत घेतले आणि त्याचे परदेशातील प्रदर्शन ११ सप्टेंबर २०२६ रोजी निश्चित करण्यात आले.<ref>{{cite news |author=indiantelevision.com Team |title=Hombale Films to distribute Hanuman Ansh overseas from September 11 |url=https://indiantelevision.com/movies/hombale-films-to-distribute-hanuman-ansh-overseas-from-september-11 |work=Indian Television Dot Com |date=3 September 2026 |access-date=3 September 2026 }}</ref> 'हनुमान अंश' हा चित्रपट इतर भक्तीप्रधान चित्रपट '[[जय संतोषी मा]]' (१९७५) सोबतच आतापर्यंतचा सर्वाधिक चित्रपटगृह गुंतवणुकीवर परतावा (रिटर्न ऑन इन्व्हेस्टमेंट) देणारा चित्रपट ठरला आहे.<ref>{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9949|title=Hanuman Ansh Looking To Become Highest Ever Theatrical Return On Investment - Box Office India|website=boxofficeindia.com}}</ref> हा चित्रपट अंदाजे ₹२ कोटींच्या बजेटमध्ये बनवला गेला होता, या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ₹१०० कोटींचा टप्पा ओलांडला असून त्याच्या निर्मिती बजेटच्या ५० पट अधिक कमाई केली आहे, ज्यामुळे तो सर्वकाळातला सर्वात जास्त नफा कमावणारा भारतीय चित्रपट ठरला आहे.<ref name=profit>{{cite news |author=Entertainment Desk |title=From AD to lead: How Shobhinaw Satyaa landed role of Neem Karoli Baba in Hanuman Ansh |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/how-shobhinaw-satyaa-landed-role-of-neem-karoli-baba-in-hanuman-ansh-10865268/ |work=The Indian Express |date=6 September 2026 |access-date=7 September 2026 }}</ref><ref name=htprofit>{{cite news |author=Hindustan Times |title=India's most profitable film of 2026 has Rs2 crore budget, yet beat 'Dhurandhar 2' |url=https://www.daily-sun.com/index.php/entertainment/895209/india-s-most-profitable-film-of-2026-has-rs2-crore-budget-yet-beat-dhurandhar-2 |work=Daily Sun |date=31 August 2026 |access-date=5 September 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Mathur |first=Abhimanyu |title=India's most profitable film of 2026 earned 2000% profit: How a ₹2 crore film beat Dhurandhar, Awarapan 2, Toxic, Peddi |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/indias-most-profitable-film-of-2026-hanuman-ansh-box-office-profit-neem-karoli-baba-dhurandhar-awarapan-2-toxic-peddi-101788160921902.html |work=Hindustan Times |date=31 August 2026 |access-date=7 September 2026 }}</ref> या चित्रपटाने आपल्या पाचव्या वीकेंडला ₹४८ कोटींहून अधिक कमाई केली आणि [[धुरंधर: द रिव्हेंज]] ला मागे टाकत सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला.<ref>{{Cite news |title= Unstoppable Hanuman Ansh now beats Dhurandhar 2 in 5th weekend at box office|url= https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/hanuman-ansh-box-office-beats-dhurandhar-2-fifth-weekend-record-rs-49-25-crore-2989465-2026-09-08 |access-date=|website=India Today |language=en}}</ref> ५ सप्टेंबर रोजी उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री [[पुष्कर सिंह धामी]] यांनी देहरादूनमध्ये हा चित्रपट पाहिला, आणि त्यानंतर हा चित्रपट राज्यात करमुक्त (टॅक्स-फ्री) घोषित करण्यात आला.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh gets tax-free status in Uttarakhand as Neem Karoli Baba film turns surprise hit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-gets-tax-free-status-in-uttarakhand-as-neem-karoli-baba-film-turns-surprise-hit/articleshow/133795779.cms |work=The Times of India |agency=Press Trust of India |date=5 September 2026 |access-date=6 September 2026 }}</ref> == पुढील भाग (सिक्वल) == हा चित्रपट तीन भागांची मालिका (ट्रिलॉजी) म्हणून नियोजित करण्यात आला होता, आणि पहिल्या चित्रपटाचा शेवट नीम करोली बाबा यांची कथा पुढे चालू राहील अशा संकेताने होतो. ऑगस्ट २०२६ मध्ये, चतुर्वेदी यांनी दुसऱ्या भागाचे काम आधीच सुरू झाल्याची पुष्टी केली, ज्यामध्ये [[आग्रा]] आणि [[मथुरा]]शी संबंधित कालखंडाचा समावेश असेल; तर पहिल्या भागात [[फिरोजाबाद]]पासून सुरू होणाऱ्या नीम करोली बाबांच्या बालपणापासून ते तारुण्यापर्यंतच्या सुरुवातीच्या आयुष्याचा समावेश होता.<ref>{{cite news |title=BREAKING: Hanuman Ansh ends with the promise of a sequel; writer-director Vishal Chaturvedi begins work on the second part |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-hanuman-ansh-ends-with-the-promise-of-a-sequel-writer-director-vishal-chaturvedi-begins-work-on-the-second-part/ |work=Bollywood Hungama |date=31 August 2026 |access-date=1 September 2026 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|39390582}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील हिंदी चित्रपट]] 43pkgx81yh5n99zzfzlqix6gns419uk 2710457 2710393 2026-09-18T02:36:02Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710457 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका|useImage=Hanuman Ansh poster theatrical.jpg}} '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे भगवान [[राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18 |archive-date=2026-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902172017/https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |url-status=dead }}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फरुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> == कलाकार == * शोभिनव सत्या <ref name="BollywoodShaadis"/> - [[नीम करोली बाबा]] * चंदन के. आनंद - भोसले * [[अनिल रस्तोगी]] - महंत जी * निखिल दुबे - सुधी * उदयसिंह राजपूत - बन्सीधर * पूर्णिमा तिवारी - रामबेटी * राजीव मिश्रा - इन्स्पेक्टर नासीर खान * ऋषिकेश दुबे - पूर्णानंद तिवारी * विहान शेडगे - महाराज जी (तरुण वयात) * अलेक्सेई डॅनिलोव्ह - मि. फ्रान्सिस * केनिल काकडिया - नरसिंह == प्रदर्शन == हा चित्रपट भारतात ३१ जुलै २०२६ रोजी चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होणे अपेक्षित होते,<ref>{{cite news |title=Film on Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh, set for June release: Here's what we know |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/film-on-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release-heres-what-we-know/articleshow/128853249.cms |work=The Economic Times |date=27 February 2026}}</ref> परंतु प्रदर्शन पुढे ढकलून ७ ऑगस्ट २०२६ रोजी करण्यात आले.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' release postponed: Vishal Chaturvedi's film to hit theatres on August 7 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-release-postponed-vishal-chaturvedis-film-to-hit-theatres-on-august-7/articleshow/132779431.cms |work=The Times of India |date=1 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=हनुमान अंश में दिखेगा श्री नीब करौरी बाबा का दिव्य जीवन, प्रेम और सेवा के संदेश के साथ 31 जुलाई को रिलीज होगी फिल्म |url=https://www.punjabkesari.in/entertainment/news/neem-karoli-baba-life-inspires-upcoming-film-hanuman-ansh-2356080 |work=punjabkesari |date=11 July 2026}}</ref> हा चित्रपट हिंदी भाषेत प्रदर्शित झाला असून, त्याला ब्रज आणि बुंदेली या प्रादेशिक भाषांमधील सबटायटल्स देण्यात आले आहेत.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' trailer released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-teaser-released-ahead-of-release/articleshow/132474781.cms |work=The Times of India |date=18 July 2026 |access-date=29 July 2026 }}</ref> सिनेपोलिस इंडिया ही भारतातील या चित्रपटाची वितरक कंपनी आहे.<ref>{{cite news |title='हनुमान अंश' के टीजर में नीम करोली बाबा की कहानी, स्टीव जॉब्स और मार्क जुकरबर्ग भी कैंची धाम से जुड़े, क्यों! |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/hanuman-ansh-official-teaser-story-of-neem-karoli-baba-in-new-movie/articleshow/132340767.cms |access-date=12 July 2026 |work=Navbharat Times |language=hi}}</ref> या चित्रपटाचे फर्स्ट-लूक पोस्टर्स आणि टीझर चित्रपटाच्या अधिकृत सोशल मीडिया अकाउंट्सवरून रिलीज करण्यात आले होते. अधिकृत ट्रेलर १८ जुलै २०२६ रोजी [[टाइम्स म्युझिक]]च्या यूट्यूब चॅनलवर प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite news |last1=Information |first1=Film |title='HANUMAN ANSH' REVIEW {{!}} 7 August, 2026 |url=https://filminformation.com/reviews/hanuman-ansh-review-7-august-2026/ |work=Film Information |date=7 August 2026}}</ref> == प्रतिसाद == या चित्रपटाची सुरुवात 'आवारपन २' आणि 'बटवारा १९४७' सोबत बॉक्स ऑफिसवर मंद झाली<ref>{{cite news |author=India Today Entertainment Desk |title=Director Vishal Chaturvedi announces Hanuman Ansh 2 amid massive box office success |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/director-vishal-chaturvedi-announces-hanuman-ansh-2-amid-massive-box-office-success-2985586-2026-09-02 |work=India Today |date=2 September 2026 |access-date=3 September 2026 }}</ref>; सुरुवातीला याचे अंदाजे २५० चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शन करण्यात आले, ज्यातून त्याने पहिल्या आठवड्यात ९० लाख रुपये कमावले.<ref>{{cite news |last=Iyer |first=Kavita |title='Hanuman Ansh': This Hindi film on Neem Karoli Baba has crossed Rs 50 crore at box office |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hanuman-ansh-this-hindi-film-on-neem-karoli-baba-has-crossed-rs-50-crore-at-box-office/article71423015.ece |work=The Hindu |date=3 September 2026 |access-date=3 September 2026 }}</ref> तथापि, त्यानंतर मुख्यत्वे लोकामुख प्रचाराद्वारे (माऊथ पब्लिसिटी) 'टॉक्सिक'च्या स्पर्धेला तोंड देत याने प्रेक्षक वर्ग मिळवला आणि ३ आठवड्यांनंतर हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर "आश्चर्यकारक यशस्वी" ठरल्याचे घोषित करण्यात आले.<ref name=ET>{{cite news |title=Made on a Rs 2 crore budget, this film earns Rs 12 crore in theatres, delivers over 500% profit: How Hanuman Ansh became a surprise box office success amid Toxic craze |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/made-on-a-rs-2-crore-budget-this-film-earns-rs-12-crore-in-theatres-delivers-over-500-profit-how-hanuman-ansh-became-a-surprise-box-office-success-amid-toxic-craze/articleshow/133606210.cms |work=The Economic Times |date=29 August 2026 |access-date=1 September 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh box office collection: Made for Rs 2 cr, film earns 40.13 cr; surpasses first 3 weeks' total haul |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hanuman-ansh-box-office-collection-4th-sunday-earning-surpass-first-3-weeks-10856577/ |work=The Indian Express |date=31 August 2026 |access-date=1 September 2026 }}</ref> हा चित्रपट सुमारे २५० स्क्रीन्सवर प्रदर्शित झाला होता, जो दुसऱ्या आठवड्यात कमी होऊन सुमारे ४० स्क्रीन्सवर आला. हळूहळू प्रेक्षकांची मागणी वाढल्याने, वितरक [[सिनेपोलिस इंडिया]] यांनी भारतातील त्यांचे प्रदर्शन टप्प्याटप्प्याने वाढवून २,००० हून अधिक स्क्रीन्सवर नेले.<ref>{{cite web |title=Cinépolis distribution scales Hanuman Ansh from 40 screens release to over 2,000 screens |url=https://www.mediainfoline.com/entertainment/cinepolis-distribution-scales-hanuman-ansh-from-40-screens-release-to-over-2000-screens |website=Media Infoline |date=2 September 2026 |access-date=7 September 2026 }}</ref> १ सप्टेंबरपर्यंत, चित्रपटाची देशांतर्गत एकूण कमाई निव्वळ (नेट) ₹४८.७८ कोटी आणि एकूण (ग्रॉस) ₹५७.५४ कोटींवर पोहोचली होती.<ref>{{cite news |last=Biswas |first=Sneha |title=Hanuman Ansh box office collection day 26: Neem Karoli Baba movie unstoppable, earns 28X its budget, grosses ₹57.5 cr |url=https://www.livemint.com/entertainment/hanuman-ansh-box-office-collection-day-26-neem-karoli-baba-movie-unstoppable-earns-28x-its-budget-grosses-57-5-crore-11788263989144.html |work=Mint |date=1 September 2026 |access-date=1 September 2026 }}</ref> ३ सप्टेंबर रोजी, होम्बळे फिल्म्सने या चित्रपटाचे आंतरराष्ट्रीय वितरक हक्क विकत घेतले आणि त्याचे परदेशातील प्रदर्शन ११ सप्टेंबर २०२६ रोजी निश्चित करण्यात आले.<ref>{{cite news |author=indiantelevision.com Team |title=Hombale Films to distribute Hanuman Ansh overseas from September 11 |url=https://indiantelevision.com/movies/hombale-films-to-distribute-hanuman-ansh-overseas-from-september-11 |work=Indian Television Dot Com |date=3 September 2026 |access-date=3 September 2026 }}</ref> 'हनुमान अंश' हा चित्रपट इतर भक्तीप्रधान चित्रपट '[[जय संतोषी मा]]' (१९७५) सोबतच आतापर्यंतचा सर्वाधिक चित्रपटगृह गुंतवणुकीवर परतावा (रिटर्न ऑन इन्व्हेस्टमेंट) देणारा चित्रपट ठरला आहे.<ref>{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9949|title=Hanuman Ansh Looking To Become Highest Ever Theatrical Return On Investment - Box Office India|website=boxofficeindia.com}}</ref> हा चित्रपट अंदाजे ₹२ कोटींच्या बजेटमध्ये बनवला गेला होता, या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ₹१०० कोटींचा टप्पा ओलांडला असून त्याच्या निर्मिती बजेटच्या ५० पट अधिक कमाई केली आहे, ज्यामुळे तो सर्वकाळातला सर्वात जास्त नफा कमावणारा भारतीय चित्रपट ठरला आहे.<ref name=profit>{{cite news |author=Entertainment Desk |title=From AD to lead: How Shobhinaw Satyaa landed role of Neem Karoli Baba in Hanuman Ansh |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/how-shobhinaw-satyaa-landed-role-of-neem-karoli-baba-in-hanuman-ansh-10865268/ |work=The Indian Express |date=6 September 2026 |access-date=7 September 2026 }}</ref><ref name=htprofit>{{cite news |author=Hindustan Times |title=India's most profitable film of 2026 has Rs2 crore budget, yet beat 'Dhurandhar 2' |url=https://www.daily-sun.com/index.php/entertainment/895209/india-s-most-profitable-film-of-2026-has-rs2-crore-budget-yet-beat-dhurandhar-2 |work=Daily Sun |date=31 August 2026 |access-date=5 September 2026 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |last=Mathur |first=Abhimanyu |title=India's most profitable film of 2026 earned 2000% profit: How a ₹2 crore film beat Dhurandhar, Awarapan 2, Toxic, Peddi |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/indias-most-profitable-film-of-2026-hanuman-ansh-box-office-profit-neem-karoli-baba-dhurandhar-awarapan-2-toxic-peddi-101788160921902.html |work=Hindustan Times |date=31 August 2026 |access-date=7 September 2026 }}</ref> या चित्रपटाने आपल्या पाचव्या वीकेंडला ₹४८ कोटींहून अधिक कमाई केली आणि [[धुरंधर: द रिव्हेंज]] ला मागे टाकत सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला.<ref>{{Cite news |title= Unstoppable Hanuman Ansh now beats Dhurandhar 2 in 5th weekend at box office|url= https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/hanuman-ansh-box-office-beats-dhurandhar-2-fifth-weekend-record-rs-49-25-crore-2989465-2026-09-08 |access-date=|website=India Today |language=en}}</ref> ५ सप्टेंबर रोजी उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री [[पुष्कर सिंह धामी]] यांनी देहरादूनमध्ये हा चित्रपट पाहिला, आणि त्यानंतर हा चित्रपट राज्यात करमुक्त (टॅक्स-फ्री) घोषित करण्यात आला.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh gets tax-free status in Uttarakhand as Neem Karoli Baba film turns surprise hit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-gets-tax-free-status-in-uttarakhand-as-neem-karoli-baba-film-turns-surprise-hit/articleshow/133795779.cms |work=The Times of India |agency=Press Trust of India |date=5 September 2026 |access-date=6 September 2026 }}</ref> == पुढील भाग (सिक्वल) == हा चित्रपट तीन भागांची मालिका (ट्रिलॉजी) म्हणून नियोजित करण्यात आला होता, आणि पहिल्या चित्रपटाचा शेवट नीम करोली बाबा यांची कथा पुढे चालू राहील अशा संकेताने होतो. ऑगस्ट २०२६ मध्ये, चतुर्वेदी यांनी दुसऱ्या भागाचे काम आधीच सुरू झाल्याची पुष्टी केली, ज्यामध्ये [[आग्रा]] आणि [[मथुरा]]शी संबंधित कालखंडाचा समावेश असेल; तर पहिल्या भागात [[फिरोजाबाद]]पासून सुरू होणाऱ्या नीम करोली बाबांच्या बालपणापासून ते तारुण्यापर्यंतच्या सुरुवातीच्या आयुष्याचा समावेश होता.<ref>{{cite news |title=BREAKING: Hanuman Ansh ends with the promise of a sequel; writer-director Vishal Chaturvedi begins work on the second part |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-hanuman-ansh-ends-with-the-promise-of-a-sequel-writer-director-vishal-chaturvedi-begins-work-on-the-second-part/ |work=Bollywood Hungama |date=31 August 2026 |access-date=1 September 2026 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|39390582}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील हिंदी चित्रपट]] 078l6vv29nkozao1jd81ir09vwz6nau 0 383520 2710397 2709889 2026-09-17T20:28:43Z KiranBOT 139572 दुव्यांमधील AMP ट्रॅकिंग काढले ([[:m:User:KiranBOT/AMP|माहिती]]) ([[User talk:Usernamekiran|त्रुटी नोंदवा]]) v3.1.1-current 2710397 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक | champions ={{Crw|IND}} | count = ४ | runner up = {{crw|SL}} | most runs = {{crwicon|IND}} [[शफाली वर्मा]] (२३६) | most wickets = {{crwicon|IND}} [[दीप्ती शर्मा]] (१४) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक | next_year = २०२८ | next_tournament = २०२८ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक }} '''२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]]ाची दहावी (आणि ट्वेंटी२० स्वरूपातील सहावी) स्पर्धा होती. ही स्पर्धा २८ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली गेली, <ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना.|title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=६ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना. |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यातील सामने [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले गेले. <ref>{{cite web |last= इल्सली |first=रॉबर्ट|date=१० ऑगस्ट २०२६|trans-title= दुबईमध्ये महिला आशिया चषकाचे स्वागत – सर्व तपशील |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |work=[[गल्फ न्यूज]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २०२६: ५ सप्टेंबर रोजी दुबईत भारत आणि पाकिस्तान आमनेसामने येणार |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |work=[[डीडी न्यूज]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> श्रीलंका हा गतविजेता संघ होता;<ref>{{cite web |last= रामानुजम |first=श्रीनिधी|date=२८ जुलै २०२४|trans-title= अथापथ्थू आणि समरविक्रमा यांच्या दमदार कामगिरीने भारताला चकित करत श्रीलंकेने पहिले महिला आशिया चषक विजेतेपद पटकावले. |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= भारतावर दणदणीत विजय मिळवत श्रीलंकेने पहिल्यांदाच जिंकला महिला आशिया चषक. |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२८ जुलै २०२४|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> अंतिम सामन्यात भारताने त्यांचा पराभव केला आणि टी२० प्रकारातील आपले विक्रम अधिक उंचावणारे असे चौथे व आशिया चषकातील एकूण आठवे विजेतेपद पटकावले. ==संघ आणि पात्रता== {| class="wikitable" ! पात्रतेचे निकष !दिनांक !यजमान !जागा !पात्र संघ |- | rowspan="4" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश# पूर्ण सदस्य|आयसीसी पूर्ण सदस्य]] || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|BAN}} |- | {{crw|IND}} |- | {{crw|PAK}} |- | {{crw|SL}} |- | rowspan="4" | [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] || rowspan="4" | १३ जून २०२६ || rowspan="4" | {{flag|मलेशिया}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|HK}} |- | {{crw|IDN}} |- | {{crw|THA}} |- | {{nobr|{{crw|UAE}}}} |- ! एकूण!! !! !! ८ !! |} ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- ! {{crw|BAN}}<ref>{{cite web |trans-title= बांगलादेशतर्फे आशिया चषक आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धांसाठी अनुभवी संघाची घोषणा. |title=Bangladesh name experienced unit for Asia Cup and Asian Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-name-experienced-unit-for-asia-cup-and-asian-games |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१७ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|HKG}}<ref>{{cite web |trans-title=हाँगकाँग, चीनचा महिला संघ आशिया कप २०२६ चे आव्हान स्वीकारण्यास सज्ज आहे. |title=Hong Kong, China women’s team is ready to take on the Asia Cup 2026 Challenge |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%E2%80%99s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |work=[[क्रिकेट हाँगकाँग, चीन]] |date=१९ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६ |archive-date=2026-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823143310/https://www.crickethongkong.com/news-detail/5059/Hong-Kong,-China-women%25E2%2580%2599s-team-is-ready-to-take-on-the-Asia-Cup-2026-Challenge |url-status=dead }}</ref> ! {{crw|IND}}<ref>{{cite web |trans-title= २०२६ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेसाठी भारतीय महिला संघाची घोषणा |title=India Women's squad for the 2026 Asian Games announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/india-women-s-squad-for-the-2026-asian-games-announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |date=३० जून २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|INA}}<ref>{{cite web |trans-title= २०२६ डीपी वर्ल्ड महिला आशिया चषक स्पर्धेमध्ये इंडोनेशियाला इतिहास घडवण्याची संधी, तरुण संघ खंडीय स्तरावर आपली छाप सोडण्यास सज्ज. |title=History beckons for Indonesia at the DP World Womens Asia Cup 2026 with a youthful squad ready to make its mark on the continental stag |url=https://www.instagram.com/p/DcdirJMoaQq/ |work=[[आशिया क्रिकेट समिती]] |date=२५ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६|via=[[इन्स्टाग्राम]]}}</ref> |- |valign=top| * [[निगार सुलताना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[नाहिदा अख्तर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[जुवैरिया फिरदौस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[दिलारा अख्तर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[फरिहा तृष्ना]] * [[फाहिमा खातून]] * [[मारुफा अख्तर]] * [[राबेया खान]] * [[रितू मोनी]] * [[शर्मिन अख्तर]] * [[शर्मिन सुलताना]] * [[शोभना मोस्तारी]] * [[शोर्णा अख्तर]] * [[संजिदा अक्तेर मेघला]] * [[सुलताना खातून]] |valign=top| * [[कॅरी चॅन]] * ॲलिसन सिउ * इक्रा सहर * जॉयलीन कौर * [[नताशा माइल्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मरिना लॅम्प्लो * मरियम बीबी ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * महेकदीप कौर * [[मारिको हिल]] * [[यास्मिन दासवानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * रुचिता व्यंकटेश * शानझीन शहजाद ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शार्लोट चॅन * शिंग चॅन * हेली वोंग |valign=top| * [[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[स्मृती मंधाना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अरुंधती रेड्डी]] * [[ऋचा घोष]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[क्रांती गौड]] * [[गुणलन कमलिनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[जेमिमा रॉड्रिग्ज]]</s>{{efn|name=Jemimah| हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे भारताच्या संघात [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]]च्या जागी [[प्रतिका रावळ ]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title= जेमिमा रॉड्रिज आशिया चषक आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धेतून बाहेर |title=Jemimah Rodrigues ruled out of Asia Cup and Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/jemimah-rodrigues-ruled-out-asia-cup-and-asian-games |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |date=१४ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} * [[दीप्ती शर्मा]] * [[नंदनी शर्मा]] * [[प्रतिका रावळ]]{{efn|name=Jemimah}} * [[भारती फुलमाळी]] * [[राधा यादव]] * [[रेणुका सिंग]] * [[शफाली वर्मा]] * [[श्री चरणी]] |valign=top| * नि पुटू आयु नंदा सक्रीनी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[(यष्टीरक्षक|य)]] * कदेक विंदा प्रस्तीनी * किसी कसे * दारा अगुंग लक्ष्मी * देर्नी बांगी * देसी वुलंदरी * नि कडेक अरियानी * नि कदेक फित्रिया राडा राणी * नि मादे पुत्री सुवांदेवी * नि लुह वेसिक रत्न देवि * मारिया कोराझोन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * रहमावती पंगेस्तुती * ली किआओ * सांग आयू मायप्रियानी * सोफिया वेलिक |- ! {{crw|PAK}}<ref>{{cite web |trans-title= एसीसी आशिया चषक आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धांसाठी पाकिस्तानच्या महिला संघांची घोषणा |title=Pakistan women's squads announced for ACC Asia Cup and Asian Games |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-women-s-squads-announced-for-acc-asia-cup-and-asian-games.html |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |date=१६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|SL}}<ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २०२६ साठी श्रीलंकेचा संघ|title=Sri Lanka Squad for Women’s Asia Cup 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/08/sri-lanka-squad-for-womens-asia-cup-2026/ |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]] |date=१३ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|THA}}<ref>{{cite web |trans-title=डीपी वर्ल्ड महिला आशिया चषक २०२६ साठी थायलंडच्या संघात युवा आणि अनुभवी खेळाडूंचा उत्तम मेळ.|title=A fine blend of youth and experience headlines Thailand’s squad for the DP World Womens Asia Cup 2026 |url=https://www.facebook.com/share/p/1GoTyhYzp9/ |work=[[आशिया क्रिकेट समिती]] |date=२१ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> ! {{crw|UAE}}<ref>{{cite web |trans-title=डीपी वर्ल्ड महिला आशिया चषक २०२६ - ईशा ओझा यूएईच्या १५ सदस्यांच्या संघाचे नेतृत्व करणार |title=DP World Women's Asia Cup 2026 - ईशा ओझा to lead UAE's 15-member squad |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazn7aJ0PoX1G |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२१ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- |valign=top| * [[फातिमा सना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[आयेशा झफर]] * [[इमान नसीर]] * [[उम्म-ए-हानी]] * [[एमान फातिमा]] * [[गुल फरोझा]] * [[तुबा हसन]] * [[सायरा जबीन]] * <s>[[नजीहा अल्वी]]</s>{{efn|name=Najiha| गुडघ्याच्या दुखापतीमुळे पाकिस्तानच्या संघात [[सदफ शमास]] च्या जागी [[नजीहा अल्वी]]चा समावेश करण्यात आला. <ref>{{cite web |trans-title= एसीसी महिला आशिया चषक स्पर्धेसाठी पाकिस्तान संघात दुखापतग्रस्त नजीहा अल्वीच्या जागी सदफ शमासचा समावेश|title= Sadaf Shamas replaces injured Najiha Alvi in Pakistan squad for ACC Women's Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/sadaf-shamas-replaces-injured-najiha-alvi-in-pakistan-squad-for-acc-women-s-asia-cup.html |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref>}} * [[नश्रा संधू]] * [[मुनीबा अली]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[मोमिना रियासत]] * [[वहीदा अख्तर]] * [[शवाल झुल्फिकार]] * [[सदफ शमास]]{{efn|name=Najiha}} * [[सादिया इक्बाल]] |valign=top| * [[चामरी अटापट्टू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[हर्षिता मादवी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[इमेशा दुलानी]] * [[कविशा दिलहारी]] * [[काव्या कविंदी]] * [[कौशिनी नुत्यंगना]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चेतना विमुक्ती]] * [[देउमी विहंगा]] * [[निलाक्षी डि सिल्व्हा ]] * [[मिताली आयोद्या]] * [[विश्मी गुणरत्ने]] * [[संजना कविंदी]] * [[सुगंदिका कुमारी]] * [[हसिनी परेरा]] * चामुडी प्रबोधा |valign=top| * [[नरुएमोल चैवाई]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अपिसरा सुवांचनरोती]] * [[ओन्निचा कांचोम्पू]] * कोरानित सुवांचनरोती * चयानिसा फेंगपेन * [[चानिदा सुत्थिरुआंग]] * थनरादा सीसावान * [[थीपचा पुत्थावॉन्ग]] * [[नत्ताकन चांतम]] * [[नन्नाफत चैहान]] * नाओमी हॅमिल्टन * [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[फन्नीता माया]] * [[सुनिदा चतुरोंगरात्तना]] * [[सुलीपोर्न लाओमी]] |valign=top| * [[ईशा ओझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अर्चरा सुप्रिया * [[इंदुजा नंदकुमार]] * उत्तरा अय्यर * जननी तिरुक्ककुमारन * [[तीर्थ सतीश]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * मेहुल कुलकर्णी * रिणिता रजीत * [[लावण्या केनी]] * [[वैष्णवी महेश]] * शशिकला सिल्वा * [[समायरा धरणीधरका]] * [[सिया गोखले]] * [[सुरक्षा कोट्टे]] * [[हीना होतचंदानी]] |} ==गट फेरी== स्पर्धेचे वेळापत्रक ६ ऑगस्ट २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आले.<ref>{{cite web |trans-title= महिला आशिया चषक २०२६ च्या वेळापत्रकात भारत-पाकिस्तान सामना मुख्य आकर्षण |title= India-Pakistan clash headlines Women's Asia Cup 2026 schedule |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139765/india-pakistan-clash-headlines-womens-asia-cup-2026-schedule |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला आशिया चषक २०२६ चे वेळापत्रक जाहीर: दुबईत ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना |title=Women's Asia Cup 2026 Schedule Announced: India-Pakistan Clash Set For September 5 In Dubai |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/womens-asia-cup-2026-schedule-fixture-india-vs-pakistan |work= [[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक) | आउटलुक]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ===गट अ=== ====गुणफलक==== <section begin=Group A/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:160px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Crw|IND}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || ५.४७१ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|PAK}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || ०.९२७ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|THA}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −२.०५० |- | ४ || style="text-align:left" | {{Crw|HK}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.५८३ |} <small>स्रोत: [[क्रिकइन्फो]]<ref name="PTWATC26">{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2026-1548888/points-table-standings|trans-title=महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक २०२६ – गुणफलक आणि संघ क्रमवारी|title= Women's Twenty20 Asia Cup 2026 Points Table & Team Standings |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref></small> <section end=Group A/> ====सामने==== {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|THA}} | team2 = {{crw|HKG}} | score1 = १२०/९ (२० षटके) | runs1 = [[नरुएमोल चैवाई]] ४३ (३१) | wickets1 = मरिना लॅम्प्लो ४/११ (४ षटके) | score2 = ११४/७ (२० षटके) | runs2 = [[कॅरी चॅन]] २८ (२०) | wickets2 = [[ओन्निचा कांचोम्पू]] ३/२७ (४ षटके) | result = थायलंड ६ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548891.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = रबाब अहसान (युएई) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | motm = [[नरुएमोल चैवाई]] (था) | toss = हाँग काँगने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला . | notes = नाओमी हॅमिल्टन (था) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑगस्ट २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|THA}} | score1 = १५९/९ (२० षटके) | runs1 = [[शफाली वर्मा]] ६४ (३६) | wickets1 = [[सुलीपोर्न लाओमी]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = ६५ (१६.१ षटके) | runs2 = [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] ४१ (४८) | wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ३/० (१.१ षटके) | result = भारत ९४ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548893.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[मिशू चौधरी]] (बां) | motm = [[शफाली वर्मा]] (भा) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला . | notes = [[प्रतिका रावळ]] (भा) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[दीप्ती शर्मा]] (भा) तिचा १५०वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळली.<ref>{{cite web |last=बिश्त|first=हर्षित|date=३० ऑगस्ट २०२६|url=https://www.news18.com/cricket/deepti-sharma-becomes-third-indian-to-play-150-wt20is-10300870.html |trans-title= दीप्ती शर्मा १५० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळण्यासाठी हरमनप्रीत कौर आणि स्मृती मंधाना नंतर तिसरी भारतीय बनली |title= Deepti Sharma Becomes 3rd Indian After Harmanpreet Kaur And Smriti Mandhana To Play 150 WT20Is |work=[[न्यूज१८]] |access-date=३ सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|THA}} | score1 = ११९/९ (२० षटके) | runs1 = [[मुनीबा अली]] ५४ (५२) | wickets1 = [[सुलीपोर्न लाओमी]] ३/१४ (४ षटके) | score2 = ८४/८ (२० षटके) | runs2 = [[चानिदा सुत्थिरुआंग]] २५ (२४) | wickets2 = [[सादिया इक्बाल]] ३/११ (४ षटके) | result = पाकिस्तान ३५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548895.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | motm = [[मुनीबा अली]] (पा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|HKG}} | score1 = १९३/५ (२० षटके) | runs1 = [[स्मृती मंधाना]] १२४ (६४) | wickets1 = मरिना लॅम्प्लो २/४६ (४ षटके) | score2 = ५६ (१६.२ षटके) | runs2 = [[नताशा माइल्स]] १५ (२७) | wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ३/९ (३ षटके) | result = भारत १३७ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2026-1548888/hong-kong-women-vs-india-women-7th-match-group-a-1548897/live-cricket-score धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [मिशू चौधरी]] (बां) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा) | toss = हाँग काँगने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = हाँग काँग आणि भारत हे देश आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये समोरासमोर येण्याची ही पहिलीच वेळ असेल. * ॲलिसन सिउ (हाँकाँ) हिचा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता. * भारताच्या [[स्मृती मंधाना]]चे हे १८ वे आंतरराष्ट्रीय शतक होते. तिने ऑस्ट्रेलियाच्या [[मेग लॅनिंग]]ला मागे टाकून सर्वाधिक आंतरराष्ट्रीय शतकांच्या यादीत अव्वल स्थान पटकावले.<ref>{{cite web|url=https://www.loksatta.com/krida/smriti-mandhana-breaks-big-record-of-meg-lenning-of-scoring-most-centuries-in-international-cricket-amd-2000-6117020/|title=Smriti Mandhana Record: स्मृती मानधना जगात भारी! मेग लेनिंगला मागे टाकत ‘हा’ रेकॉर्ड करणारी ठरली जगातील पहिलीच फलंदाज|work=लोकसत्ता|access-date=४ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * ह्या सामन्याच्या निकलामुळे भारत उपांत्य फेरीसाठी पात्र.<ref>{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2026-1548888/hong-kong-women-vs-india-women-7th-match-group-a-1548897/match-report|trans-title=मंधानाच्या विक्रमी शतकाच्या जोरावर भारताची उपांत्य फेरीत धडक|title=Mandhana's record ton powers India into semi-finals|work=क्रिकइन्फो|access-date=४ सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = ५५ (१८.१ षटके) | runs1 = [[शवाल झुल्फिकार]] १४ (१४) | wickets1 = [[श्री चरणी]] ३/७ (४ षटके) | score2 = ५७/३ (८.४ षटके) | runs2 = [[हरमनप्रीत कौर]] १८[[नाबाद|*]] (१८) | wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१७ (३ षटके) | result = भारत ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548899.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | motm = [[श्री चरणी]] (भा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[रमनप्रीत कौर]] (भा) हीचा कर्णधार म्हणून हा १५०वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.<ref>{{cite web |url=https://www.rediff.com/cricket/report/india-vs-pakistan-womens-asia-cup-historic-harmanpreet-kaur-first-cricketer-to-captain-in-150-t20is/20260905.htm |trans-title=ऐतिहासिक! १५० टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांत नेतृत्व करणारी हरमनप्रीत पहिली कर्णधार.|title=Historic! Harmanpreet first captain to lead in 150 T20Is |work=रेडीफ.कॉम |date=५ सप्टेंबर २०२६ |access-date=७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * ही आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामधील पाकिस्तानची सर्वात कमी धावसंख्या होती.<ref>{{cite news |trans-title=भारताविरुद्ध पाकिस्तान महिला संघाची ५५ धावांत घसरण; टी-२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यातील सर्वात कमी धावसंख्येची नोंद.|title=Pakistan Women collapse to 55 against India, suffer lowest-ever T20I total |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/pakistan-women-collapse-to-55-against-india-suffer-lowest-ever-t20i-total20260905220156/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=५ सप्टेंबर २०२६ |access-date=७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[शफाली वर्मा]] (भा) हिच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील ३,००० धावा पूर्ण.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/womens-asia-cup/news/shafali-varma-scripts-history-becomes-fastest-and-youngest-to-3000-t20i-runs-in-womens-cricket/articleshow/133809520.cms |trans-title=शफाली वर्माची ऐतिहासिक कामगिरी; महिला क्रिकेटमध्ये ३,००० आंतरराष्ट्रीय टी२० धावा पूर्ण करणारी सर्वात जलद आणि सर्वात तरुण खेळाडू ठरली.|title=Shafali Varma scripts history, becomes fastest and youngest to reach 3,000 T20I runs in women’s cricket |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |date=५ सप्टेंबर २०२६ |access-date=७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ७ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|HK}} | score1 = १४३/८ (२० षटके) | runs1 = [[शवाल झुल्फिकार]] ४७ (३५) | wickets1 = जॉयलीन कौर ४/१९ (४ षटके) | score2 = ७१ (१९ षटके) | runs2 = [[कॅरी चॅन]] ३० (४७) | wickets2 = [[नश्रा संधू]] ६/७ (४ षटके) | result = पाकिस्तान ७२ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548901.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = रबाब अहसान (युएई) आणि [मिशू चौधरी]] (बां) | motm = [[नश्रा संधू]] (पा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = हाँगकाँग आणि पाकिस्तान हे देश आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये समोरासमोर येण्याची ही पहिलीच वेळ असेल. * [[नश्रा संधू]]ने (पा) आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये पहिल्यांदाच एका डावात पाच बळी घेण्याची कामगिरी केली. }} ===गट ब=== ====गुणफलक==== <section begin=Group B/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:160px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Crw|SRI}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || २.७३० |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|BAN}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || १.६८८ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|UAE}} '''(य)''' || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.१५८ |- | ४ || style="text-align:left" | {{Crw|INA}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.१६९ |} <small>स्रोत: [[क्रिकइन्फो]]<ref name="PTWATC26"/></small> <section end=Group B/> ====सामने==== {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|UAE}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = ७९ (१९.५ षटके) | runs1 = [[ईशा ओझा]] १८ (२४) | wickets1 = [[मिताली आयोद्या]] ३/१४ (३.५ षटके) | score2 = ८०/१ (७.५ षटके) | runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ४८[[नाबाद|*]] (२५) | result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548892.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[हुमैरा फराह]] (पा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां) | motm = [[चेतना विमुक्ती]] (श्री) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला . | notes = [[चेतना विमुक्ती]] (श्री) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|INA}} | score1 = १२९/८ (२० षटके) | runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४० (४२) | wickets1 = नि अरियानी ३/२८ (४ षटके) | score2 = ५८ (१७.३ षटके) | runs2 = मारिया कोराझोन १२ (१३) | wickets2 = [[नाहिदा अख्तर]] ३/१५ (४ षटके) | result = बांगलादेश ७१ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548894.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[शिवानी मिश्रा]] (क) | motm = [[नाहिदा अख्तर]] (बां) | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये इंडोनेशिया आणि बांगलादेश आमनेसामने येण्याची ही पहिलीच वेळ होती. * सोफिया वेलिक (इं) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|INA}} | score1 = १२४/७ (२० षटके) | runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५० (३५) | wickets1 = नि लुह देवि ३/३२ (४ षटके) | score2 = ४९ (१८.३ षटके) | runs2 = नि मादे पुत्री सुवांदेवी १२[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[चामरी अटापट्टू]] ७/५ (३.३ षटके) | result = श्रीलंका ७५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548896.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[शिवानी मिश्रा]] (क) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) | motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री) | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये इंडोनेशिया आणि श्रीलंका आमनेसामने येण्याची ही पहिलीच वेळ होती. * [[चामरी अटापट्टू]] (श्रीलंका) हिने महिला टी२० आशिया चषकातील सर्वोत्तम गोलंदाजीची कामगिरी नोंदवली, टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांत पहिल्यांदाच एका डावात पाच बळी घेतले, तसेच महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांत हॅट्ट्रिक आणि ७ बळी घेणारी पहिली श्रीलंकाई खेळाडू ठरली. }} ---- {{Single-innings cricket match | date =४ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|INA}} | team2 = {{crw|UAE}} | score1 = ७३ (१९.४ षटके) | runs1 = नि पुटू आयु नंदा सक्रीनी ३९ (५२) | wickets1 = [[सुरक्षा कोट्टे]] ३/१६ (४ षटके) | score2 = ७५/४ (१३.१ षटके) | runs2 = [[ईशा ओझा]] ३० (२९) | wickets2 = सोफिया वेलिक २/२५ (३.१ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548896.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[शिवानी मिश्रा]] (कतार) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | motm = [[ईशा ओझा]]] (युएई) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = ११४/८ (२० षटके) | runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ३४ (४१) | wickets1 = चामुडी प्रबोधा ३/२१ (४ षटके) | score2 = ११५/६ (१९.२ षटके) | runs2 = [[हर्षिता मादवी]] ४८[[नाबाद|*]] (३७) | wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] ३/२१ (४ षटके) | result = श्रीलंका ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548900.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[हुमैरा फराह]] (पा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | motm = [[हर्षिता मादवी]] (श्री) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = फरजाना ईस्मिन (बां) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ८ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|UAE}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[शर्मिन अख्तर]] ३८ (३१) | wickets1 = [[सुरक्षा कोट्टे]] ३/११ (४ षटके) | score2 = ६९/९ (२० षटके) | runs2 = [[हिना होतचंदानी]] १८ (१९) | wickets2 = [[राबेया खान]] ३/१४ (४ षटके) | result = बांगलादेश ३४ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548902.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | motm = [[नहिदा अख्तर]] (बां) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==बाद फेरी== {{4TeamBracket|nowrap=y | RD1 = [[#उपांत्य सामने|उपांत्य सामने]] | RD2 = [[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]] | seeds = yes | RD1-seed1 = अ१ | RD1-team1 = '''{{Cr|IND}}''' | RD1-score1 ='''१४९/६ (२० षटके)''' | RD1-seed2 = ब२ | RD1-team2 = {{Cr|BAN}} | RD1-score2 =१०९/७ (२० षटके) | RD1-seed3 = ब१ | RD1-team3 = '''{{Cr|SRI}}''' | RD1-score3 ='''१३४/६ (१८.४ षटके)''' | RD1-seed4 = अ२ | RD1-team4 = {{Cr|PAK}} | RD1-score4 =१३०/५ (२० षटके) | RD2-seed1 = उसा१ | RD2-team1 ='''{{Cr|IND}}''' | RD2-score1 ='''१८३/५ (२० षटके)''' | RD2-seed2 = उसा२ | RD2-team2 ={{Cr|SRI}} | RD2-score2 =१११ (२० षटके) }} ===उपांत्य सामने=== ====उपांत्य सामना १==== {{Single-innings cricket match | date = १० सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{Cr-rt|IND}} | team2 = {{Cr|BAN}} | score1 = १४९/६ (२० षटके) | runs1 = [[शफाली वर्मा]] ६४ (४०) | wickets1 = [[सुलताना खातून]] २/३० (३ षटके) | score2 = १०९/७ (२० षटके) | runs2 = [[शोर्णा अख्तर]] २२[[नाबाद|*]] (१८) | wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ३/२६ (४ षटके) | result = भारत ४० धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548903.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[सलीमा इम्तियाज]] (पा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | motm = [[शफाली वर्मा]] (भा) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[मारुफा अख्तर]] (बां) हीचा हा ५०वा महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.<ref>{{Cite web |date=१० सप्टेंबर २०२६|trans-title=भारत विरुद्ध बांगलादेश क्षणचित्रे, महिला आशिया चषक २०२६ उपांत्य फेरी (सामना १): भारताची सलग सहाव्यांदा अंतिम फेरीत धडक|title=India vs Bangladesh Highlights, Women's Asia Cup 2026 Semifinal 1: India advances to sixth straight final |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/india-vs-bangladesh-live-score-highlights-womens-asia-cup-2026-semifinal-commentary-smriti/article71451773.ece |access-date=१६ सप्टेंबर २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}</ref> * [[श्री चरणी]] (भा) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील आपला ५०वा बळी घेतला.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/womens-asia-cup/shree-charani-creates-history-at-22-becomes-fastest-indian-to-50-t20i-wickets/articleshow/134021088.cms |trans-title=२२ व्या वर्षी श्री चरणीने इतिहास रचला; आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये ५० बळी घेणारी सर्वात जलद भारतीय ठरली.|title=Shree Charani creates history at 22, becomes fastest Indian to 50 T20I wickets |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |date=१० सप्टेंबर २०२६|access-date=१६ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * भारत सलग सहाव्यांदा टी२० स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यासाठी आणि एकूण सलग दहाव्यांदा आशिया चषक स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरला.<ref name="IND6">{{Cite web |date=१० सप्टेंबर २०२६|trans-title=शेफाली आणि दीप्ती यांच्या जोरावर भारताची सहाव्यांदा टी२० आशिया चषक अंतिम फेरीत धडक|title=Shafali, Deepti power India into sixth T20 Asia Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2026-1548888/bangladesh-women-vs-india-women-1st-semi-final-1548903/match-report |access-date=१६ सप्टेंबर २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref name="Hist"/> }} ====उपांत्य सामना २==== {{Single-innings cricket match | date = ११ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १३०/५ (२० षटके) | runs1 = [[फातिमा सना]] ४७[[नाबाद|*]] (३६) | wickets1 = [[चामरी अटापट्टू]] २/२४ (४ षटके) | score2 = १३४/५ (१८.४ षटके) | runs2 = [[हर्षिता मादवी]] ३६ (३१) | wickets2 = [[फातिमा सना]] ४/३८ (३.४ षटके) | result = श्रीलंका ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548904.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[शथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | motm = [[फातिमा सना]] (पा) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = श्रीलंकेने टी२० स्पर्धेच्या सलग तिसऱ्या तर एकूण सहाव्यांदा आशिया चषक अंतिम सामन्यात धडक मारली.<ref name="SL3">{{Cite web |date=११ सप्टेंबर २०२६ |trans-title=श्रीलंकेने फातिमा सनाचे आव्हान परतवून लावत आशिया चषकाच्या अंतिम फेरीत स्थान निश्चित केले.|title=Sri Lanka thwart Fatima Sana challenge to secure Asia Cup final spot |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2026-1548888/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-semi-final-1548904/match-report |access-date=१६ सप्टेंबर २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref name="Hist"/> }} ===अंतिम सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १३ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १८३/५ (२० षटके) | runs1 = [[शफाली वर्मा]] ६८ (३९) | wickets1 = मिताली आयोद्या १/३३ (४ षटके) | score2 = १११ (२० षटके) | runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३६ (३२) | wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/२० (४ षटके) | result = भारत ७२ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548905.html धावफलक] | venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | umpires = [[सलीमा इम्तियाज]] (पा) आणि [[शथिरा जाकीर]] (बां) | motm = [[शफाली वर्मा]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = भारत चार टी२० आशिया चषक आणि एकूण आठ आशिया चषक विजेतेपदे जिंकणारा पहिला संघ ठरला.<ref name="4-8">{{Cite web |last=रविंद्रनाथ|first=श्रुती|date=१३ सप्टेंबर २०२६|trans-title=शेफाली आणि मंधाना यांच्या जोरावर भारताचे आठव्यांदा आशिया चषक विजेतेपद|title=Shafali, Mandhana power India to eighth Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2026-1548888/india-women-vs-sri-lanka-women-final-1548905/match-report |access-date=१६ सप्टेंबर २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref name="Hist">{{Cite web |trans-title=शेफाली आणि मंधाना यांच्या जोरावर भारताचे आठव्यांदा आशिया चषक विजेतेपद|title=Women's Asia Cup Winners 2003/04–2026 |publisher=क्रिकेट सांख्यिकी आणि इतिहासकार संघटना|url=https://acscricket.com/?page_id=7533 |access-date=१६ सप्टेंबर २०२६ |language=en-GB}}</ref> }} == नोंदी == {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे मुख्य पान] {{महिला आशिया चषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] j75994p0bjfqzzyj7a8nqi38hpf4ws4 0 383706 2710374 2710053 2026-09-17T18:31:11Z AdvAnantGholam 172574 2710374 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:300px; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="font-size:110%;" | पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र |- ! प्रकार | [[पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र]] |- ! देश | [[भारत]] |- ! राज्ये | [[गुजरात]], [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]], [[केरळ]] आणि [[तमिळनाडू]] |- ! प्रस्तावित क्षेत्रफळ | ५६,८२५.७ चौ.किमी. |- ! महाराष्ट्र क्षेत्राचे प्रमाण | १७,३४० चौ.किमी. |- ! महाराष्ट्रातील प्रस्तावित गावे | २,५१५ |- ! नवीन मसुदा अधिसूचना | एस.ओ. ४१०६(ई) |- ! दिनांक | २७ जुलै २०२६ |- ! सद्यस्थिती | मसुदा अधिसूचना |} [[चित्र:Manohar Mansantoshgad Sahyadri Secondary Forest northern Western Ghats IMG20260610095856.jpg|thumb|right|300px|उत्तर पश्चिम घाटातील [[सह्याद्री]]चे दुय्यम वन]] '''पश्चिम घाट''' ही [[भारतीय द्वीपकल्प|भारतीय द्वीपकल्पाच्या]] पश्चिम भागात पसरलेली प्राचीन पर्वतरांग असून ती [[गुजरात]], [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]], [[केरळ]] आणि [[तमिळनाडू]] या सहा राज्यांतून जाते. ही पर्वतरांग भारताच्या पश्चिम किनाऱ्याला साधारण समांतर असून सुमारे १,६०० किलोमीटर लांबीच्या प्रदेशात पसरलेली आहे. पश्चिम घाटाचा भौगोलिक प्रदेश सुमारे १,४०,००० चौ.कि.मी. क्षेत्रात विस्तारलेला आहे. त्याची भौगोलिक आणि पर्यावरणीय वैशिष्ट्ये भारतीय द्वीपकल्पातील जैवभौतिक व पर्यावरणीय प्रक्रियांवर महत्त्वपूर्ण प्रभाव टाकतात.<ref name="UNESCO_Western_Ghats">{{cite web |title=Western Ghats |publisher=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/list/1342/ |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> पश्चिम घाट हा [[जैवविविधता]] आणि स्थानिक प्रजातींच्या दृष्टीने जागतिक महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. पश्चिम घाट हा जैवविविधतेच्या जगातील आठ प्रमुख ‘हॉटस्पॉट्स’पैकी एक म्हणून मान्यताप्राप्त आहे. या प्रदेशातील पर्वतीय वनपरिसंस्था भारतीय मान्सूनच्या हवामान पद्धतीवर प्रभाव टाकतात आणि पश्चिम घाटाची पर्वतरांग नैर्ऋत्येकडून येणाऱ्या पर्जन्यवाहक मान्सूनी वाऱ्यांना अडवणारा महत्त्वाचा भौगोलिक अडथळा म्हणून कार्य करते. पश्चिम घाटात वनस्पती व प्राण्यांच्या मोठ्या प्रमाणावर स्थानिक प्रजाती आढळतात आणि किमान ३२५ जागतिक स्तरावर संकटग्रस्त प्रजातींची नोंद झालेली आहे.<ref name="UNESCO_Western_Ghats" /> पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय महत्त्वाचा विचार करून [[भारत सरकार]]ने या प्रदेशातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांची ओळख, सीमा निश्चिती आणि व्यवस्थापन यासाठी विविध समित्या व कार्यगट स्थापन केले. पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीची स्थापना प्रा. [[माधव गाडगीळ]] यांच्या अध्यक्षतेखाली करण्यात आली. या समितीला पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय स्थितीचे मूल्यांकन, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांची ओळख व त्यांना अधिसूचित करण्याच्या शिफारसी तसेच पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ अंतर्गत पश्चिम घाट पर्यावरण प्राधिकरणाच्या स्थापनेची कार्यपद्धती सुचविण्याचे कार्य सोपविण्यात आले होते. समितीने आपला अहवाल ३० ऑगस्ट २०११ रोजी सादर केला.<ref name="WGEEP_AR">{{cite web |title=Annual Report 2011-12 |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=https://moef.gov.in/uploads/2017/09/AR-11-12-En.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> गाडगीळ समितीच्या अहवालानंतर त्यावरील केंद्र व राज्य सरकारे तसेच अन्य हितधारकांकडून प्राप्त झालेल्या अभिप्रायांचा विचार करण्यासाठी केंद्र सरकारने डॉ. [[के. कस्तुरीरंगन]] यांच्या अध्यक्षतेखाली उच्चस्तरीय कार्यगट स्थापन केला. या कार्यगटाला पश्चिम घाटाच्या जैवविविधतेचे संरक्षण आणि त्याच वेळी स्थानिक व [[आदिवासी]] समुदायांच्या हक्क, गरजा आणि विकासाच्या आकांक्षांचा विचार करून शाश्वत सामाजिक व आर्थिक विकास आणि पर्यावरणीय अखंडता यांच्यात समतोल साधण्याबाबत पुढील उपाय सुचविण्याचे कार्य देण्यात आले होते.<ref name="HLWG_I">{{cite report |title=High Level Working Group Report, Part I |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=https://www.moef.gov.in/uploads/2021/08/1-HLWG-Report-Part-1_0.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> गाडगीळ समिती आणि कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या अहवालांनंतर पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत केंद्र सरकारने विविध मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केल्या. या प्रक्रियेत क्षेत्राची सीमा, समाविष्ट गावे, विकासात्मक उपक्रमांवरील नियमन आणि स्थानिक समुदायांच्या हितसंबंधांचा विचार यांसंबंधी केंद्र व संबंधित राज्य सरकारांमध्ये सल्लामसलत सुरू राहिली. पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या अधिकृत नोंदीत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासंबंधी २०१४, २०१५, २०१७, २०१८, २०२२ आणि २०२४ मधील मसुदा अधिसूचना तसेच संबंधित बैठकींची कागदपत्रे नोंदविण्यात आली आहेत.<ref name="MoEFCC_ESA_Notifications">{{cite web |title=ESA Notifications |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=https://moef.gov.in/esa-notifications |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> २७ जुलै २०२६ रोजी [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय|पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने]] पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत आणखी एक मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केली. मंत्रालयाच्या अधिकृत नोंदीनुसार ही अधिसूचना सध्या मसुदा स्वरूपात असून त्यावर हरकती व सूचना सादर करण्यासाठी २५ सप्टेंबर २०२६ पर्यंत मुदत देण्यात आली आहे. त्यामुळे २७ जुलै २०२६ ची अधिसूचना ही अंतिम अधिसूचना नसून पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याच्या सुरू असलेल्या प्रक्रियेतील मसुदा टप्पा आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft">{{cite web |title=Draft notification of Western Ghats Ecologically Sensitive Area dated 27.07.2026 |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=https://moef.gov.in/orders/update |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> या लेखात पश्चिम घाटाची भौगोलिक व पर्यावरणीय पार्श्वभूमी, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची संकल्पना, त्यामागील कायदेशीर व प्रशासकीय प्रक्रिया, गाडगीळ समिती आणि कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या शिफारसी, त्यानंतरच्या मसुदा अधिसूचना तसेच महाराष्ट्रासह संबंधित राज्यांतील क्षेत्रनिश्चिती आणि प्रस्तावित नियमन यांचा क्रमाने आढावा घेण्यात आला आहे. == पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची संकल्पना == पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र ही अशी संकल्पना आहे की ज्या प्रदेशातील पर्यावरणीय समतोल मानवी किंवा इतर बाह्य हस्तक्षेपामुळे सहजपणे बिघडण्याची शक्यता असते आणि ज्याच्या पर्यावरणीय वैशिष्ट्यांचे संरक्षण करण्यासाठी विशेष उपाययोजना आवश्यक असतात. भारतातील अशा क्षेत्रांमध्ये विशिष्ट पर्यावरणीय मूल्य असलेल्या प्रदेशांवर विकासात्मक उपक्रमांचे नियमन किंवा निर्बंध लागू करण्यासाठी केंद्र सरकारला [[पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६]] आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांमधून अधिकार प्राप्त होतात.<ref name="EPA_1986">{{cite web |title=The Environment (Protection) Act, 1986 |publisher=India Code, Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/1362 |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील व्याख्येनुसार ‘ecologically sensitive area’ म्हणजे ज्याचा पर्यावरणीय समतोल सहजपणे बिघडण्याची शक्यता आहे आणि ज्याची केंद्र सरकारने ओळख करून अधिसूचना काढलेली आहे असे क्षेत्र. त्याच नियमांतील नियम ५ केंद्र सरकारला विविध क्षेत्रांमध्ये उद्योगांची स्थापना तसेच प्रक्रिया आणि कार्यवाही यांवर प्रतिबंध किंवा निर्बंध घालण्याची प्रक्रिया उपलब्ध करून देतो.<ref name="EPR_1986">{{cite web |title=The Environment (Protection) Rules, 1986 |publisher=Government of India |url=https://thc.nic.in/Central%20Governmental%20Rules/Environment%20Protection%20Rules%2C1986.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणजे काय? === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणजे पर्यावरणीय समतोल सहजपणे बिघडण्याची शक्यता असलेले आणि ज्याचे संरक्षण आवश्यक असल्याचे केंद्र सरकारने ओळखून अधिसूचित केलेले क्षेत्र. या संकल्पनेत एखाद्या प्रदेशाची जैवविविधता, भौगोलिक व हवामानविषयक वैशिष्ट्ये, भूमी-वापर आणि मानवी वस्तीशी असलेला संबंध यांचा विचार केला जाऊ शकतो.<ref name="EPR_1986" /> पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५(१) नुसार एखाद्या क्षेत्रात उद्योगांचे स्थान किंवा प्रक्रिया व कार्यवाही यांवर प्रतिबंध अथवा निर्बंध घालताना केंद्र सरकार पर्यावरणाची गुणवत्ता, प्रदूषकांची अनुमत कमाल सांद्रता, प्रस्तावित उद्योग किंवा प्रक्रियेमुळे होणारे संभाव्य प्रदूषण, क्षेत्राची भौगोलिक व हवामानविषयक वैशिष्ट्ये, जैवविविधता, पर्यावरणाशी सुसंगत भूमी-वापर आणि संभाव्य प्रतिकूल पर्यावरणीय परिणाम यांसारख्या घटकांचा विचार करू शकते. [[संरक्षित क्षेत्रे]] आणि मानवी वस्ती यांच्याशी असलेले क्षेत्राचे भौगोलिक संबंधही या घटकांमध्ये समाविष्ट आहेत.<ref name="EPR_1986" /> पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित करण्याचा परिणाम त्या क्षेत्रातील प्रत्येक मानवी किंवा आर्थिक क्रियेवर आपोआप पूर्ण बंदी येणे असा नसतो. संबंधित अधिसूचनेत कोणत्या उद्योगांवर, प्रक्रियांवर किंवा उपक्रमांवर प्रतिबंध किंवा नियमन लागू होईल, हे स्वतंत्रपणे निश्चित केले जाते. त्यामुळे अशा क्षेत्राची संकल्पना ही प्रामुख्याने पर्यावरणीय संरक्षणासाठी विकासात्मक उपक्रमांचे स्थानिक परिस्थितीनुसार नियमन करण्याची चौकट आहे.<ref name="EPA_1986" /><ref name="EPR_1986" /> === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रे (ESZ) यांतील फरक === ‘पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र’ (Ecologically Sensitive Area—ESA) आणि ‘पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र’ किंवा ‘पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रे’ (Eco-Sensitive Zone—ESZ) या संज्ञा पर्यावरणीय संरक्षणाच्या संदर्भात वापरल्या जात असल्या तरी त्यांचा प्रशासकीय संदर्भ एकसारखा नाही. पश्चिम घाटाच्या संदर्भातील ESA ही संकल्पना संपूर्ण पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या प्रदेशांचे क्षेत्रनिश्चिती व नियमन करण्याच्या प्रक्रियेशी संबंधित आहे. त्याउलट ESZ ही संकल्पना प्रामुख्याने [[राष्ट्रीय उद्यान|राष्ट्रीय उद्याने]], [[अभयारण्य|अभयारण्या]] आणि इतर संरक्षित क्षेत्रांच्या सभोवतालच्या परिसरातील पर्यावरणीय संरक्षणासाठी वापरली जाते.<ref name="MoEFCC_ESZ">{{cite web |title=Eco-Sensitive Zones (ESZs) |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=https://repmismoef.nic.in/public/ESZReadMore.aspx |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> राष्ट्रीय पर्यावरण धोरण, २००६ मध्ये Eco-Sensitive Zones म्हणजे विशेष संरक्षणाची आवश्यकता असलेली, असाधारण पर्यावरणीय मूल्य असलेली संसाधने असलेली क्षेत्रे अशी संकल्पना मांडण्यात आली आहे. मंत्रालयाच्या मते संरक्षित क्षेत्रांच्या आसपासची ESZ ही त्या क्षेत्रांसाठी संक्रमण क्षेत्र किंवा ‘shock absorber’ म्हणून कार्य करू शकते, जिथे संरक्षणाची आवश्यकता अधिक असते आणि लगतच्या प्रदेशात विकासाला विशिष्ट अटींसह परवानगी दिली जाऊ शकते.<ref name="MoEFCC_ESZ" /> ESZ अधिसूचनांमध्ये विशिष्ट संरक्षित क्षेत्राभोवतालच्या परिसरातील क्रियाकलापांचे नियमन करण्यासाठी क्षेत्राची सीमा, प्रतिबंधित, नियंत्रित आणि परवानगी असलेल्या क्रियाकलापांची यादी तसेच स्थानिक परिस्थितीनुसार व्यवस्थापनाच्या तरतुदी निश्चित केल्या जातात. मंत्रालयाच्या मते अशा अधिसूचना [[पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६]] अंतर्गत जारी केल्या जातात आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५मधील घटकांचा विचार केला जातो.<ref name="MoEFCC_ESZ" /><ref name="EPR_1986" /> पश्चिम घाटाच्या बाबतीत ESA आणि संरक्षित क्षेत्रांभोवतीची ESZ ही एकच अधिसूचना किंवा एकच भौगोलिक क्षेत्र मानता येत नाही. पश्चिम घाट ESA प्रक्रिया ही सहा राज्यांमध्ये पसरलेल्या व्यापक पर्वतीय प्रदेशातील निवडक पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याशी संबंधित आहे, तर ESZ अधिसूचना विशिष्ट संरक्षित क्षेत्राभोवतीच्या परिसराशी संबंधित असतात. त्यामुळे दोन्ही संकल्पनांचा कायदेशीर व भौगोलिक संदर्भ स्वतंत्रपणे समजून घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MoEFCC_ESZ" /> === पश्चिम घाटासाठी संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याची गरज === पश्चिम घाटाचे पर्यावरणीय महत्त्व, जैवविविधता, स्थानिक प्रजातींची संख्या, पर्वतीय परिसंस्था आणि मान्सूनशी असलेला संबंध यांमुळे या प्रदेशातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील भाग ओळखण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समिती आणि त्यानंतरच्या उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या कामातून पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांची ओळख आणि त्यांच्यासाठी योग्य व्यवस्थापन पद्धती निश्चित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.<ref name="WGEEP_AR" /><ref name="HLWG_I" /> पश्चिम घाटासाठी क्षेत्रनिश्चिती करताना केवळ वनक्षेत्राचा विचार करण्याऐवजी भौगोलिक रचना, जैवविविधता, भूमी-वापर, मानवी वस्ती आणि स्थानिक सामाजिक-आर्थिक परिस्थिती यांचा एकत्रित विचार करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या अहवालात पश्चिम घाट हा जैवविविधत्याने समृद्ध असण्याबरोबरच मोठ्या मानवी लोकसंख्येचा आणि विविध आर्थिक उपक्रमांचा प्रदेश असल्याचे लक्षात घेऊन पर्यावरणीय संरक्षण आणि [[शाश्वत विकास]] यांचा समतोल साधण्याचा दृष्टिकोन मांडण्यात आला आहे.<ref name="HLWG_I" /><ref name="HLWG-II" /> पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५मध्येही एखाद्या क्षेत्रात निर्बंध घालताना त्या क्षेत्राची जैवविविधता, भौगोलिक व हवामानविषयक वैशिष्ट्ये, पर्यावरणाशी सुसंगत भूमी-वापर, संभाव्य प्रतिकूल पर्यावरणीय परिणाम, संरक्षित क्षेत्रांशी जवळीक आणि मानवी वस्तीशी असलेला संबंध यांचा विचार करण्याची तरतूद आहे. त्यामुळे पश्चिम घाटातील संवेदनशील क्षेत्र निश्चिती ही केवळ प्रशासकीय सीमा आखण्याची प्रक्रिया नसून विविध पर्यावरणीय आणि मानवी घटकांचा विचार करणारी प्रक्रिया आहे.<ref name="EPR_1986" /> पश्चिम घाटातील क्षेत्रनिश्चितीच्या प्रक्रियेत स्थानिक परिस्थितीचा विचार करण्याचा प्रश्नही महत्त्वाचा राहिला आहे. गाडगीळ समिती आणि कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या अहवालांमध्ये क्षेत्राची व्याप्ती, स्थानिक समुदाय, भूमी-वापर आणि विकासाच्या गरजा याबाबत भिन्न दृष्टिकोन मांडले गेले. या मतभेदांमुळे पश्चिम घाट ESAची सीमा आणि त्यातील गावांचा समावेश हा केंद्र व राज्य सरकारांमधील दीर्घकालीन सल्लामसलतीचा विषय राहिला आहे.<ref name="WGEEP_AR" /><ref name="HLWG-II">{{cite report |author=High Level Working Group |title=Report of the High Level Working Group on Western Ghats: Volume II |publisher=Ministry of Environment and Forests, Government of India |date=१५ एप्रिल २०१३ |url=https://www.moef.gov.in/uploads/2021/08/2-HLWG-Report-Part-2.pdf }}</ref> === पर्यावरणीय नियमन आणि शाश्वत विकास === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची संकल्पना पर्यावरण संरक्षण आणि विकास यांना परस्परविरोधी मानण्याऐवजी पर्यावरणीय मर्यादा लक्षात घेऊन विकासात्मक उपक्रमांचे नियमन करण्याशी संबंधित आहे. [[पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६]] च्या कलम ३नुसार केंद्र सरकारला पर्यावरणाचे संरक्षण व सुधारणा करण्यासाठी आणि पर्यावरणीय प्रदूषण रोखण्यासाठी आवश्यक किंवा उचित उपाययोजना करण्याचा व्यापक अधिकार आहे. या अधिकाराच्या चौकटीत विविध क्षेत्रांमध्ये उद्योग, प्रक्रिया किंवा कार्यवाहीवर निर्बंध किंवा नियमन करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="EPA_1986" /> पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५नुसार अशा निर्बंधांचे स्वरूप क्षेत्राच्या पर्यावरणीय वैशिष्ट्यांनुसार निश्चित केले जाऊ शकते. या नियमात पर्यावरणाची गुणवत्ता, जैवविविधता, भूमी-वापर, संभाव्य पर्यावरणीय परिणाम आणि मानवी वस्ती यांसारख्या घटकांचा विचार करण्याची तरतूद आहे. त्यामुळे पर्यावरणीय नियमनाचा उद्देश केवळ एखादी क्रिया बंद करणे नसून संवेदनशील क्षेत्रात पर्यावरणाला होणारा संभाव्य प्रतिकूल परिणाम कमी करण्यासाठी योग्य मर्यादा आणि अटी निश्चित करणे हा देखील असू शकतो.<ref name="EPR_1986" /> पश्चिम घाटाच्या संदर्भात शाश्वत विकासाचा प्रश्न विशेष महत्त्वाचा ठरतो, कारण या प्रदेशात जैवविविधता आणि नैसर्गिक संसाधनांबरोबरच मानवी वस्ती, शेती, उपजीविका आणि आर्थिक उपक्रमही आहेत. उच्चस्तरीय कार्यगटाने पश्चिम घाटातील जैवविविधतेचे संरक्षण करताना स्थानिक आणि आदिवासी समुदायांच्या हक्क, गरजा व विकासाच्या आकांक्षांचा विचार करण्याची आवश्यकता अधोरेखित केली होती.<ref name="HLWG_I" /> या दृष्टिकोनातून पश्चिम घाटासाठी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याचा उद्देश विकास पूर्णपणे थांबविणे असा एकसाची अर्थाने मांडता येत नाही. कोणते उपक्रम प्रतिबंधित करायचे, कोणते नियंत्रित करायचे आणि कोणत्या उपक्रमांना विशिष्ट पर्यावरणीय अटींसह परवानगी द्यायची, हे संबंधित अधिसूचनेत स्वतंत्रपणे निश्चित केले जाते. पश्चिम घाट ESAच्या संदर्भात या नियमनाची नेमकी व्याप्ती आणि अटी संबंधित मसुदा अधिसूचनांमध्ये निश्चित केल्या गेल्या आहेत; त्यांचा तपशील पुढील विभागांत स्वतंत्रपणे दिला आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft" /> == कायदेशीर आधार == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याची प्रक्रिया मुख्यतः [[पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६]] आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ यांच्या वैधानिक चौकटीत येते. या चौकटीअंतर्गत केंद्र सरकारला पर्यावरणाचे संरक्षण व सुधारणा करण्यासाठी तसेच विशिष्ट क्षेत्रांमध्ये उद्योग, प्रक्रिया किंवा कार्यवाहीवर प्रतिबंध अथवा निर्बंध घालण्यासाठी अधिसूचना जारी करण्याचे अधिकार प्राप्त होतात. [[पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन]], वन (संरक्षण एवं संवर्धन) अधिनियम, १९८०, [[वन हक्क कायदा, २००६|अनुसूचित जमाती व इतर पारंपरिक वननिवासी (वन अधिकारांची मान्यता) अधिनियम, २००६]] आणि खाण व खनिज (विकास व विनियमन) अधिनियम, १९५७ यांसारखे इतर केंद्रीय कायदे पश्चिम घाट ESAमध्ये किंवा त्याच्या परिसरात येणाऱ्या विशिष्ट प्रकल्प व क्रियाकलापांच्या स्वतंत्र नियमनासाठी संबंधित ठरतात.<ref name="EPA1986">{{cite web |title=The Environment (Protection) Act, 1986 |publisher=India Code, Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/1876?view_type=search |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref><ref name="EPR1986">{{cite web |title=The Environment (Protection) Rules, 1986 |publisher=Government of India |url=https://thc.nic.in/Central%20Governmental%20Rules/Environment%20Protection%20Rules%2C1986.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> === पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ === पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ हा भारतातील पर्यावरण संरक्षणासाठीचा प्रमुख केंद्रीय कायदा आहे. या अधिनियमाचा उद्देश पर्यावरणाचे संरक्षण व सुधारणा करणे आणि त्यासंबंधित बाबींसाठी तरतुदी करणे हा आहे. अधिनियमाच्या कलम ३नुसार केंद्र सरकारला पर्यावरणाचे संरक्षण व सुधारणा करण्यासाठी आणि पर्यावरणीय प्रदूषण रोखण्यासाठी, नियंत्रित करण्यासाठी व कमी करण्यासाठी आवश्यक किंवा उचित वाटतील अशा उपाययोजना करण्याचा अधिकार आहे. कलम ३(२) मध्ये केंद्र सरकारकडून पर्यावरणीय गुणवत्तेचे संरक्षण, प्रदूषण प्रतिबंध, विशिष्ट क्षेत्रांमध्ये उद्योग किंवा प्रक्रियांवरील निर्बंध आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांच्या संरक्षणाशी संबंधित उपाययोजनांसाठी व्यापक अधिकारांची तरतूद आहे.<ref name="EPA1986" /> अधिनियमाचे कलम ५ केंद्र सरकारला या अधिनियमाच्या उद्दिष्टांची अंमलबजावणी करण्यासाठी लेखी निर्देश जारी करण्याचा अधिकार देते. अशा निर्देशांचे पालन संबंधित व्यक्ती, अधिकारी किंवा प्राधिकरणासाठी बंधनकारक असते. पर्यावरणीय संरक्षणासाठी विशिष्ट क्षेत्रांमध्ये उद्योग, प्रक्रिया किंवा इतर उपक्रमांवर निर्बंध घालण्याच्या प्रशासकीय चौकटीत या अधिकाराला महत्त्व आहे.<ref name="EPA1986" /> पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या मसुदा अधिसूचनांमध्ये केंद्र सरकारने पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ मधील कलम ३ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांमधील अधिकारांचा आधार घेतला आहे. त्यामुळे पश्चिम घाट ESA अधिसूचना ही स्वतंत्र संसदीय अधिनियमाद्वारे निर्माण झालेली स्वतंत्र कायदेशीर व्यवस्था नसून पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियमाच्या वैधानिक अधिकारांतर्गत जारी केली जाणारी अधिसूचना आहे.<ref name="MoEFCC2026Draft">{{cite web |title=Draft notification of Western Ghats Ecologically Sensitive Area dated 27.07.2026 |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=https://moef.gov.in/storage/tender/1785309786.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> === पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ === पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ हे पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ अंतर्गत करण्यात आलेले नियम आहेत. नियम ५मध्ये विविध क्षेत्रांमध्ये उद्योगांचे स्थान तसेच प्रक्रिया आणि कार्यवाही यांवर प्रतिबंध किंवा निर्बंध घालण्याची तरतूद आहे. अशा निर्बंधांचा विचार करताना पर्यावरणाची गुणवत्ता, प्रदूषकांची अनुमत मर्यादा, प्रस्तावित उद्योग किंवा प्रक्रियेमुळे होणारे संभाव्य उत्सर्जन किंवा विसर्ग, क्षेत्राची भौगोलिक व हवामानविषयक वैशिष्ट्ये, जैवविविधता, पर्यावरणाशी सुसंगत भूमी-वापर आणि संभाव्य प्रतिकूल पर्यावरणीय परिणाम यांसारख्या घटकांचा विचार केला जाऊ शकतो. संरक्षित क्षेत्रांशी आणि मानवी वस्तीशी असलेली जवळीक हेदेखील नियम ५मध्ये विचारात घेतलेले घटक आहेत. <ref name="EPR1986" /> नियम ५मुळे एखाद्या क्षेत्रासाठी एकसारखी सर्वंकष बंदी आपोआप लागू होत नाही. संबंधित अधिसूचनेत कोणत्या उद्योगांवर, प्रक्रिया किंवा कार्यवाहीवर प्रतिबंध अथवा निर्बंध लागू करायचे, हे केंद्र सरकार परिस्थितीनुसार निश्चित करू शकते. त्यामुळे पश्चिम घाटासाठीच्या ESA अधिसूचनेत विशिष्ट क्रियाकलापांना प्रतिबंध, काही क्रियाकलापांचे नियमन आणि काही क्रियाकलापांना अटींसह परवानगी देण्याची स्वतंत्र व्यवस्था करता येते. <ref name="EPR1986" /> पश्चिम घाटाच्या संदर्भातील मसुदा अधिसूचनांमध्ये पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५(३) अंतर्गत सार्वजनिक हरकती व सूचना मागविण्याची अधिसूचनात्मक प्रक्रिया वापरण्यात आली आहे. २७ जुलै २०२६ च्या मसुद्यातही अधिसूचना पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ मधील कलम ३ आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५ च्या तरतुदींवर आधारित असल्याचे नमूद केले आहे. <ref name="MoEFCC2026Draft" /> === पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन अधिसूचना, २००६ === पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन अधिसूचना, २००६ ही पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ यांच्या आधारे १४ सप्टेंबर २००६ रोजी प्रसिद्ध करण्यात आली. या अधिसूचनेचा उद्देश तिच्या अनुसूचीत नमूद केलेल्या नवीन प्रकल्प किंवा क्रियाकलापांना तसेच विद्यमान प्रकल्पांच्या विस्तार किंवा आधुनिकीकरणाला, त्यांच्या संभाव्य पर्यावरणीय परिणामांच्या आधारे, पूर्व पर्यावरणीय मंजुरीची आवश्यकता लागू करणे हा आहे. <ref name="EIANotification2006">{{cite web |title=Environment Impact Assessment Notification, 2006 |publisher=Ministry of Environment and Forests, Government of India |date=14 September 2006 |url=https://environmentclearance.nic.in/writereaddata/Online/EDS/0_0_14_Mar_2019_1902359901FullFile.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> अधिसूचनेनुसार अनुसूचीत समाविष्ट प्रकल्प आणि क्रियाकलापांना त्यांच्या श्रेणी व स्वरूपानुसार केंद्र सरकार किंवा राज्यस्तरीय पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन प्राधिकरणाकडून पूर्व पर्यावरणीय मंजुरी आवश्यक असू शकते. अधिसूचनेत प्रकल्पांचे ‘अ’ आणि ‘ब’ अशा दोन प्रमुख श्रेणींमध्ये वर्गीकरण करण्यात आले असून त्यांच्या पर्यावरणीय परिणामांच्या व्याप्तीनुसार संबंधित मूल्यांकन व मंजुरीची प्रक्रिया निश्चित करण्यात आली आहे. ‘अ’ श्रेणीतील प्रकल्पांचे मूल्यांकन केंद्रीय पातळीवर आणि ‘ब’ श्रेणीतील प्रकल्पांचे मूल्यांकन राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेश पातळीवर करण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. <ref name="EIANotification2006" /> पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन प्रक्रियेत प्रकल्पाच्या स्वरूपानुसार छाननी, व्याप्तिनिर्धारण, सार्वजनिक सल्लामसलत आणि मूल्यांकन या टप्प्यांचा समावेश होऊ शकतो. सार्वजनिक सल्लामसलतीचा उद्देश प्रकल्पामुळे प्रभावित होऊ शकणाऱ्या स्थानिक व्यक्ती आणि पर्यावरणीय परिणामांमध्ये स्वारस्य असलेल्या इतर व्यक्तींच्या चिंता जाणून घेणे हा आहे. <ref name="EIANotification2006" /> पश्चिम घाटाच्या संदर्भात EIA अधिसूचना आणि ESA अधिसूचना या दोन स्वतंत्र नियामक चौकटी आहेत. एखादा प्रकल्प ESA क्षेत्रात येत असल्यास त्याच्यावर संबंधित ESA अधिसूचनेतील अटी लागू होऊ शकतात आणि त्या प्रकल्पाच्या स्वरूपानुसार EIA अधिसूचना, २००६ अंतर्गत पूर्व पर्यावरणीय मंजुरीची आवश्यकता देखील लागू होऊ शकते. त्यामुळे ESA अधिसूचना ही EIA अधिसूचनेचा पर्याय नसून संबंधित पर्यावरणीय नियमनाच्या चौकटीतील अतिरिक्त क्षेत्राधारित व्यवस्था म्हणून समजली पाहिजे. <ref name="EIANotification2006" /><ref name="MoEFCC2026Draft" /> === वन (संवर्धन) विषयक कायदे === वनजमिनीचा बिगर-वनीकरण वापर आणि वनसंवर्धनाच्या संदर्भात सध्या लागू असलेला केंद्रीय कायदा **वन (संरक्षण एवं संवर्धन) अधिनियम, १९८०** आहे. २०२३ च्या दुरुस्तीपूर्वी तो ‘Forest (Conservation) Act, 1980’ या नावाने ओळखला जात होता. २०२३ च्या दुरुस्तीनंतर कायद्याचे अधिकृत नाव बदलण्यात आले आणि संबंधित सुधारित तरतुदी १ डिसेंबर २०२३ पासून लागू झाल्या. <ref name="VanSanrakshan1980">{{cite web |title=The Van (Sanrakshan Evam Samvardhan) Adhiniyam, 1980 |publisher=India Code, Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/1760/4/a1980-69.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> या अधिनियमातील कलम २नुसार अधिसूचित किंवा कायद्यानुसार वन म्हणून मानल्या जाणाऱ्या वनजमिनीचा बिगर-वनीकरण उद्देशासाठी वापर करण्याबाबत केंद्र सरकारची पूर्वमान्यता आवश्यक असते. २०२३ च्या दुरुस्तीने कायद्याच्या कक्षेत येणाऱ्या जमिनीबाबत कलम १अमध्ये विशिष्ट तरतुदी समाविष्ट केल्या आहेत. वनजमिनीच्या वापरातील बदल, वनजमिनीचा बिगर-वनीकरण उपयोग आणि संबंधित विकासात्मक प्रकल्पांच्या मंजुरीच्या संदर्भात हा कायदा महत्त्वाचा आहे. <ref name="VanSanrakshan1980" /> या कायद्याअंतर्गत वनजमिनीच्या वापराबाबतची पूर्वमान्यता आणि पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकनाची प्रक्रिया या स्वतंत्र कायदेशीर आवश्यकता आहेत. त्यामुळे एखाद्या प्रकल्पाला वनजमिनीचा वापर करण्यासाठी आवश्यक मान्यता मिळाली तरी, त्या प्रकल्पाला लागू असलेल्या इतर पर्यावरणीय कायदे किंवा अधिसूचनांमधील आवश्यकता स्वतंत्रपणे पूर्ण कराव्या लागू शकतात. पश्चिम घाटाच्या ESA संदर्भात वनजमिनीचा वापर, पर्यावरणीय परिणाम आणि क्षेत्राधारित निर्बंध यांचा एकत्रित विचार करावा लागतो. <ref name="VanSanrakshan1980" /><ref name="EIANotification2006" /> वन (संरक्षण एवं संवर्धन) अधिनियम, १९८० अंतर्गत २०२३ मध्ये करण्यात आलेल्या बदलांच्या अंमलबजावणीसाठी केंद्र सरकारने वन (संरक्षण एवं संवर्धन) नियम, २०२३ प्रसिद्ध केले. हे नियम १ डिसेंबर २०२३ पासून लागू झाले. त्यानंतर या नियमांमध्ये २०२४ मध्ये दुरुस्ती करण्यात आली असून सुधारित नियम २० सप्टेंबर २०२४ रोजी लागू झाले. या नियमांद्वारे वनजमिनीच्या वापराबाबतच्या पूर्वमान्यता प्रक्रियेसाठी लागू असलेली प्रशासकीय चौकट निश्चित करण्यात आली आहे. <ref name="VanRules2023">{{स्रोत |शीर्षक=Van (Sanrakshan Evam Samvardhan) Rules, 2023 |प्रकाशक=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |दिनांक=२९ नोव्हेंबर २०२३ |राजपत्र=The Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3, Sub-section (i), G.S.R. 869(E) |url=https://egazette.gov.in/ }}</ref> === वनाधिकार अधिनियम, २००६ === अनुसूचित जमाती व इतर पारंपरिक वननिवासी (वन अधिकारांची मान्यता) अधिनियम, २००६ हा वनांवर परंपरेने अवलंबून असलेल्या अनुसूचित जमाती आणि इतर पारंपरिक वननिवासींचे वनाधिकार ओळखणे व त्यांना कायदेशीर मान्यता देण्याच्या उद्देशाने करण्यात आलेला केंद्रीय कायदा आहे. या कायद्यात वननिवासी समुदायांच्या वैयक्तिक आणि सामुदायिक वनाधिकारांशी संबंधित तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. <ref name="FRA2006">{{cite web |title=The Scheduled Tribes and Other Traditional Forest Dwellers (Recognition of Forest Rights) Act, 2006 |publisher=India Code, Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/2070?view_type=search |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> वनाधिकार अधिनियमातील तरतुदींचा पश्चिम घाटाच्या संदर्भात विचार करताना पर्यावरणीय संरक्षणाबरोबरच वनांवर अवलंबून असलेल्या समुदायांचे कायदेशीर हक्क आणि त्यांच्या पारंपरिक वापराचा विचार करणे आवश्यक ठरते. या कायद्याच्या अंमलबजावणीचा विषय वनजमीन, वनसंसाधने आणि विकासात्मक प्रकल्पांशी संबंधित निर्णयप्रक्रियेशी जोडला जाऊ शकतो. <ref name="FRA2006" /> वनाधिकार अधिनियम आणि पश्चिम घाट ESA अधिसूचना हे स्वतंत्र कायदे व नियामक साधने आहेत. ESA अधिसूचनेमुळे वनाधिकार अधिनियमातील मान्यताप्राप्त हक्क आपोआप संपुष्टात येत नाहीत. पश्चिम घाटाच्या प्रस्तावित क्षेत्रातील वनाधिकार आणि विकासात्मक उपक्रमांचा विचार करताना लागू असलेल्या वनाधिकार कायद्याच्या तरतुदींचे पालन करणे आवश्यक राहते. <ref name="FRA2006" /> === खाण आणि खनिजविषयक कायदेशीर तरतुदी === खाणकाम आणि खनिजांच्या विकास व नियमनासाठी **खाण व खनिज (विकास व विनियमन) अधिनियम, १९५७** हा प्रमुख केंद्रीय कायदा आहे. या अधिनियमाचा उद्देश संघाच्या नियंत्रणाखाली खाणी आणि खनिजांच्या विकास व नियमनाची तरतूद करणे हा आहे. अधिनियमात खाणकामासाठी परवाना किंवा खाणपट्टा, खनिज सवलतींच्या मंजुरीवरील निर्बंध, खाणकामाच्या अटी आणि बेकायदेशीर खाणकामाच्या प्रतिबंधाशी संबंधित विविध तरतुदी आहेत. <ref name="MMDR1957">{{cite web |title=Mines and Minerals (Development and Regulation) Act, 1957 |publisher=India Code, Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/1421 |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> खाणकामाच्या बाबतीत खनिजविषयक कायद्यांतर्गत मिळणारी परवानगी ही इतर पर्यावरणीय कायद्यांतील किंवा अधिसूचनांतील आवश्यकता दूर करत नाही. संबंधित खाण प्रकल्पाच्या स्वरूपानुसार पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन, वनजमिनीच्या वापरासंबंधीची मान्यता आणि क्षेत्रविशिष्ट पर्यावरणीय निर्बंध यांचा स्वतंत्रपणे विचार करावा लागू शकतो. <ref name="MMDR1957" /><ref name="EIANotification2006" /><ref name="VanSanrakshan1980" /> पश्चिम घाटाच्या संदर्भात खाणकाम हा विशेष महत्त्वाचा नियामक विषय ठरतो, कारण प्रस्तावित ESA अधिसूचनांमध्ये खाणकाम, उत्खनन आणि वाळू उपसा यांच्याबाबत स्वतंत्र निर्बंधांची तरतूद करण्यात आली आहे. २७ जुलै २०२६ च्या मसुद्यात खाणकाम, उत्खनन आणि वाळू उपसा यांना प्रतिबंधित क्रियांमध्ये समाविष्ट करण्यात आले असून विद्यमान खाणींबाबत त्यांना बंद करण्याची किंवा विद्यमान खाणपट्ट्याची मुदत संपेपर्यंत, यापैकी जे आधी येईल त्या कालमर्यादेत टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याची तरतूद प्रस्तावित आहे. या तरतुदींचा सविस्तर आढावा पुढील स्वतंत्र विभागात घेतला आहे. <ref name="MoEFCC2026Draft" /> == पश्चिम घाटाची सीमा निश्चितीचे निकष == पश्चिम घाटाची भौगोलिक सीमा निश्चित करणे ही केवळ प्रशासकीय सीमा आखण्याची प्रक्रिया राहिलेली नाही. विविध काळात या पर्वतरांगेची व्याख्या तिच्या भौगोलिक, भूरचनात्मक, पर्यावरणीय किंवा प्रशासकीय वैशिष्ट्यांनुसार करण्याचा प्रयत्न झाला आहे. नियोजन आयोगाच्या पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमाने उंची आणि प्रशासकीय तालुका ही प्रमुख व्यावहारिक साधने वापरली, तर पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीने पर्यावरणीय दृष्टिकोनातून वनस्पती आच्छादन, उंची आणि इतर जैवभौतिक घटकांचा विचार केला. त्यानंतर कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने उपलब्ध भौगोलिक माहिती, विविध संस्थांच्या सीमा-व्याख्या आणि तज्ज्ञांच्या चर्चेचा विचार करून नियोजन आयोगाच्या निकषांवर आधारित व्यापक सीमा स्वीकारली. <ref name="HLWG_I" /><ref name="HLWG-II" /> पश्चिम घाटाची सीमा निश्चित करण्याच्या प्रयत्नांत एकसमान आणि सर्व राज्यांना लागू होईल असा एकच वैज्ञानिक निकष निश्चित करणे कठीण ठरले. कस्तुरीरंगन कार्यगटाने नियोजन आयोगाच्या पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमाचा आधार घेताना ही सीमा केवळ सूचक स्वरूपाची असल्याचे आणि तिचा वापर स्वतंत्र विकासात्मक किंवा नियामक निर्णयांसाठी थेट करू नये, अशी मर्यादा नमूद केली होती. <ref name="HLWG-II" /> === नियोजन आयोगाचे निकष === नियोजन आयोगाने पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमाची संकल्पना १९७२ मध्ये पुढे आणली आणि १९७४–७५ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. या कार्यक्रमासाठी पश्चिम घाटालगतच्या सलग तालुका किंवा विकासखंडांपैकी ज्या क्षेत्राच्या किमान २० टक्के भागाची उंची समुद्रसपाटीपासून ६०० मीटर किंवा त्याहून अधिक होती, अशी क्षेत्रे समाविष्ट करण्यात आली. या पद्धतीत **तालुका हा सीमा निश्चितीचा प्रशासकीय घटक** होता. <ref name="NITI_WGDP">{{cite report |title=Twelfth Five Year Plan (2012–2017), Volume I: Faster, More Inclusive and Sustainable Growth |publisher=Planning Commission, Government of India |year=2013 |url=https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2023-08/12fyp_vol1.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> नियोजन आयोगाच्या या पद्धतीमागे पश्चिम घाटाची सामान्य उंची आणि दख्खनच्या पठाराशी असलेला भौगोलिक संबंध विचारात घेण्यात आला होता. कस्तुरीरंगन कार्यगटाने नोंदविल्यानुसार पश्चिम घाटातील अनेक भागांची उंची ६०० मीटरपेक्षा अधिक असून, पूर्वेकडे सुमारे ६०० मीटरच्या उंचीपासून पश्चिम घाट दख्खनच्या पठारातून स्पष्टपणे उंचावतो. या पार्श्वभूमीवर ६०० मीटरची उंची आणि त्या उंचीवर असलेल्या क्षेत्राचे प्रमाण हे पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमासाठी व्यावहारिक सीमा-निकष ठरले. <ref name="HLWG-II" /> पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमासाठी वापरलेली ही पद्धत मूलतः विकास कार्यक्रमासाठी क्षेत्र ओळखण्याच्या उद्देशाने तयार झाली होती. त्यामुळे ती पश्चिम घाटाची सर्व पर्यावरणीय वैशिष्ट्ये दर्शविणारी अचूक नैसर्गिक सीमा मानता येत नाही. कस्तुरीरंगन कार्यगटानेही या मर्यादेची नोंद केली होती. <ref name="HLWG-II" /> === उंची आणि भौगोलिक रचना === उंची हा पश्चिम घाटाच्या सीमा निश्चितीमध्ये सातत्याने वापरला गेलेला महत्त्वाचा घटक आहे. नियोजन आयोगाच्या पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमात ६०० मीटरची उंची आणि त्या उंचीपेक्षा अधिक भागाचे क्षेत्रफळ हा तालुका समाविष्ट करण्याचा प्रमुख निकष होता. कस्तुरीरंगन कार्यगटाने उपलब्ध माहितीचा आढावा घेतल्यानंतर हाच निकष व्यापक पश्चिम घाट क्षेत्र निश्चित करण्यासाठी स्वीकारला. <ref name="HLWG-II" /> मात्र केवळ उंचीच्या आधारावर पश्चिम घाटाची संपूर्ण नैसर्गिक सीमा निश्चित करता येत नाही. पश्चिम घाटाच्या उत्तर ते दक्षिण भागात उंची, उतार, पर्जन्यमान, वनस्पती आणि भूआकार यांमध्ये बदल आढळतात. कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या तज्ज्ञ चर्चेत पश्चिम घाटाची व्याख्या केवळ भूविज्ञान आणि भूरचनेच्या आधारे करणे शक्य नसल्याचे नमूद झाले आणि वनस्पती, पर्जन्य, उतार, भूविज्ञान, भूरूप आणि उंची या अनेक घटकांचा संयुक्त विचार करण्याची सूचना करण्यात आली. <ref name="HLWG-II" /> गाडगीळ समितीनेही पश्चिम घाटाची व्याख्या पर्यावरणीय दृष्टिकोनातून करण्याचा प्रयत्न केला. समितीने पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांची ओळख करताना विविध जैवभौतिक आणि पर्यावरणीय घटकांचा विचार केला. या दृष्टिकोनातून पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संवेदनशीलता लक्षात घेऊन क्षेत्रनिश्चिती करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. <ref name="WGEEP_AR" /> === पर्जन्यमान === पर्जन्यमान हा पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय स्वरूपाशी संबंधित महत्त्वाचा जैवभौतिक घटक आहे. पश्चिम घाटाच्या पश्चिम आणि पूर्व उतारांमध्ये पर्जन्यमानात मोठे फरक आढळतात आणि या फरकांचा वनस्पतींच्या प्रकारांशी संबंध आहे. कस्तुरीरंगन कार्यगटाने पश्चिम घाटाची सीमा निश्चित करण्याच्या विविध पद्धतींच्या आढाव्यात पर्जन्यमानाचा वापर केलेल्या राज्यस्तरीय पद्धतींचाही विचार केला. <ref name="HLWG-II" /> कर्नाटक वन विभागाने पश्चिम घाटाची व्याख्या करण्यासाठी वन व भूमी-वापराचे स्वरूप, पर्जन्यमान आणि भूरचना हे तीन घटक वापरले होते. मात्र कस्तुरीरंगन कार्यगटाने ही पद्धत कर्नाटकाच्या विशिष्ट परिस्थितीशी संबंधित असल्याचे नमूद केले आणि ती सहा राज्यांमधील संपूर्ण पश्चिम घाटासाठी समान रीतीने लागू करता येणार नसल्याचे मत नोंदवले. <ref name="HLWG-II" /> त्यामुळे पर्जन्यमान हा पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय स्वरूपाचे आकलन करण्यासाठी महत्त्वाचा घटक असला, तरी त्याच्या आधारे स्वतंत्रपणे संपूर्ण पर्वतरांगेची एकसंध सीमा निश्चित करण्यात आली नाही. विविध घटकांचा संयुक्त विचार करण्याची आवश्यकता कार्यगटाच्या चर्चेत अधोरेखित करण्यात आली. <ref name="HLWG-II" /> === वनक्षेत्र आणि भूमी-वापर === वनक्षेत्र आणि भूमी-वापर हे पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय स्वरूपाशी संबंधित महत्त्वाचे घटक आहेत. गाडगीळ समितीने पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांची ओळख करताना विविध जैवभौतिक आणि पर्यावरणीय घटकांचा विचार केला. समितीच्या दृष्टिकोनात नैसर्गिक परिसंस्था आणि त्यांच्या पर्यावरणीय संवेदनशीलतेला महत्त्व देण्यात आले. <ref name="WGEEP_AR" /> कर्नाटकात पश्चिम घाटाची सीमा निश्चित करण्याच्या राज्यस्तरीय प्रयत्नांत वन आणि भूमी-वापराचे स्वरूप, पर्जन्यमान आणि भूरचना हे घटक वापरण्यात आले होते. या उदाहरणावरून वनक्षेत्र आणि भूमी-वापराची माहिती सीमा निश्चितीमध्ये उपयुक्त ठरू शकते; मात्र विविध राज्यांतील भौगोलिक आणि पर्यावरणीय परिस्थिती भिन्न असल्याने एका राज्यात वापरलेली पद्धत संपूर्ण पश्चिम घाटासाठी तशीच लागू करता येत नाही, असे कस्तुरीरंगन कार्यगटाने नोंदवले. <ref name="HLWG-II" /> पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय संवेदनशीलतेचे मूल्यांकन करताना भूमी-वापरातील बदल, नैसर्गिक वनांचे क्षेत्र, मानवी हस्तक्षेप आणि अधिवासाचे विखंडन यांसारख्या घटकांची माहितीही महत्त्वाची ठरते. कस्तुरीरंगन कार्यगटाने पुढील भौगोलिक विश्लेषणासाठी नैसर्गिक आणि सांस्कृतिक भूदृश्य, जैविक समृद्धी, अधिवासाचे विखंडन आणि मानवी लोकसंख्येची घनता यांसारख्या स्थानिक माहितीस्तरांचा विचार केला. <ref name="HLWG-I">{{स्रोत |लेखक=High Level Working Group |शीर्षक=Report of the High Level Working Group on Western Ghats: Volume I |प्रकाशक=Ministry of Environment and Forests, Government of India |दिनांक=१५ एप्रिल २०१३ |url=https://www.moef.gov.in/uploads/2021/08/1-HLWG-Report-Part-1_0.pdf }}</ref> === भूविज्ञान आणि भूरचना === पश्चिम घाटाची भौगोलिक व्याख्या त्याच्या भूविज्ञान आणि भूरचनेशी संबंधित आहे. मात्र प्रत्यक्ष सीमा निश्चित करताना केवळ भूविज्ञानाच्या आधारे स्पष्ट आणि सर्वमान्य सीमा आखणे कठीण असल्याचे कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या चर्चेत नमूद करण्यात आले. <ref name="HLWG-II" /> यामुळे भूविज्ञान आणि भूरचना हे पश्चिम घाट समजून घेण्यासाठी मूलभूत घटक असले तरी प्रशासकीय व पर्यावरणीय क्षेत्रनिश्चितीसाठी त्यांचा स्वतंत्र एकमेव निकष म्हणून वापर करण्यात आला नाही. उपलब्ध माहिती, नकाशांकनाची अचूकता आणि विविध भागांतील नैसर्गिक भिन्नता लक्षात घेऊन बहुनिकषीय दृष्टिकोन अधिक उपयुक्त मानण्यात आला. <ref name="HLWG-II" /> === भौगोलिक माहिती प्रणाली आणि नकाशांकन === पश्चिम घाटाच्या सीमा आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांचे नकाशांकन करण्यासाठी भौगोलिक माहिती प्रणालीचा वापर करण्यात आला. कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने राष्ट्रीय दूरसंवेदन केंद्रासह तज्ज्ञांशी चर्चा करून उपलब्ध भौगोलिक माहितीचे स्तर, त्यांची अचूकता, उपलब्ध ठराव आणि विविध माहितीस्तर एकत्रित करण्याची पद्धत यांचा विचार केला. <ref name="HLWG-II" /> कार्यगटाने नैसर्गिक व सांस्कृतिक भूदृश्य, जैविक समृद्धी, अधिवासाचे विखंडन, मानवी लोकसंख्येची घनता, संरक्षित क्षेत्रे, जागतिक वारसा स्थळे आणि वन्यजीव मार्गिका यांसारख्या माहितीस्तरांचा भौगोलिक विश्लेषणात वापर करण्याचा विचार केला. या प्रक्रियेत उपलब्ध माहितीची गुणवत्ता आणि परस्पर सुसंगतता तपासण्यावर भर देण्यात आला. <ref name="HLWG-I" /><ref name="HLWG-II" /> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने नियोजन आयोगाच्या निकषांवर आधारित पश्चिम घाटाची व्यापक सीमा निश्चित करून तिचे GIS नकाशांकन केले. या प्रक्रियेत पश्चिम घाटाच्या सीमेसाठी परिघीय तालुक्यांच्या बाह्य प्रशासकीय सीमांचा आधार घेण्यात आला. कार्यगटाच्या नोंदीनुसार या पद्धतीत १८८ तालुके पश्चिम घाट क्षेत्राचा भाग ठरले आणि त्यांच्या बाह्य सीमांवर आधारित GIS नकाशा तयार करण्यात आला. <ref name="HLWG-II" /> गाडगीळ समितीने पर्यावरणीय संवेदनशीलता निश्चित करण्यासाठी स्वतंत्र नकाशांकन पद्धती सुचवली होती. तिच्या पद्धतीत पश्चिम घाट प्रदेशाचे निश्चित आकाराच्या जाळ्यांमध्ये विभाजन करून जैविक, भौगोलिक-हवामानविषयक आणि सामाजिक-सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांच्या आधारे संवेदनशीलतेचे मूल्यांकन करण्याचा प्रस्ताव होता. त्यामुळे गाडगीळ समितीची ESA-निश्चिती पद्धत आणि कस्तुरीरंगन कार्यगटाची व्यापक पश्चिम घाट सीमा निश्चिती व त्यानंतरची ESA क्षेत्रनिश्चिती यांना एकच पद्धत मानता येत नाही. <ref name="WGEEP_AR" /><ref name="HLWG-II" /> === गाव, तालुका आणि नैसर्गिक भूदृश्य यांचा विचार === पश्चिम घाटाची सीमा निश्चित करताना प्रशासकीय घटक आणि नैसर्गिक भूदृश्य यांच्यात समन्वय साधण्याचा प्रश्न महत्त्वाचा राहिला आहे. नियोजन आयोगाच्या पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमात तालुका हा सीमा निश्चितीचा प्रमुख प्रशासकीय घटक होता. त्यानुसार किमान २० टक्के क्षेत्र ६०० मीटर किंवा त्याहून अधिक उंचीवर असलेले सलग तालुके किंवा विकासखंड कार्यक्रमात समाविष्ट करण्यात आले. <ref name="NITI_WGDP" /> गाडगीळ समितीच्या पर्यावरणीय संवेदनशीलता निश्चितीच्या पद्धतीत नैसर्गिक वैशिष्ट्ये आणि स्थानिक सामाजिक-सांस्कृतिक घटकांचा विचार करण्यावर भर होता. समितीने सूक्ष्म पातळीवर पर्यावरणीय संवेदनशील क्षेत्रांची सीमा निश्चित करताना जलसंधारण क्षेत्रे आणि गावांच्या सीमा यांचा संयुक्त विचार करण्याची आवश्यकता व्यक्त केली होती, कारण वापरलेल्या भौगोलिक जाळ्यांच्या सीमा नैसर्गिक किंवा प्रशासकीय सीमांशी नेहमी जुळत नसत. <ref name="WGEEP_AR" /> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने व्यापक पश्चिम घाट सीमा निश्चित करण्यासाठी तालुक्यांच्या बाह्य सीमांचा वापर केला; मात्र पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याच्या पुढील प्रक्रियेत अधिक तपशीलवार भौगोलिक माहितीचा वापर करण्यात आला. या प्रक्रियेत नैसर्गिक व सांस्कृतिक भूदृश्य, जैविक समृद्धी, अधिवासाचे विखंडन, मानवी लोकसंख्या, संरक्षित क्षेत्रे आणि वन्यजीव मार्गिका यांसारख्या घटकांचा विचार करण्यात आला. <ref name="HLWG-I" /><ref name="HLWG-II" /> गावपातळीवरील सीमा निश्चितीचा प्रश्न विशेषतः महत्त्वाचा ठरतो, कारण पर्यावरणीय नियमनाचा प्रत्यक्ष परिणाम स्थानिक जमीन, शेती, वस्ती आणि उपजीविकेवर होऊ शकतो. कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या अहवालातील राज्यांच्या अभिप्रायांमध्येही तालुका हा अनेकदा मोठा प्रशासकीय घटक असल्याने अधिक स्थानिक, विशेषतः गावपातळीवरील सीमा निश्चितीचा विचार करण्याची मागणी नोंदविण्यात आली होती. त्यामुळे पश्चिम घाटाच्या सीमा निश्चितीमध्ये तालुका हा व्यापक प्रशासकीय आधार असला तरी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या अंतिम सीमा निश्चित करताना स्थानिक भौगोलिक आणि प्रशासकीय घटकांचा अधिक सूक्ष्म विचार करण्याचा प्रश्न पुढे आला. <ref name="HLWG-II" /> == गाडगीळ समिती == पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समिती (Western Ghats Ecology Expert Panel—WGEEP) ही भारत सरकारच्या पर्यावरण व वन मंत्रालयाने पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय स्थितीचा अभ्यास करण्यासाठी आणि या प्रदेशाच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपाय सुचविण्यासाठी स्थापन केलेली तज्ज्ञ समिती होती. समितीचे अध्यक्ष प्रा. माधव गाडगीळ होते. पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांची सीमा निश्चित करणे, त्यांच्या व्यवस्थापनासाठी उपाय सुचविणे, प्रदेशाच्या संरक्षण, संवर्धन आणि पुनरुज्जीवनासाठी उपाययोजना सुचविणे आणि पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ अंतर्गत पश्चिम घाट पर्यावरण प्राधिकरण स्थापन करण्याची कार्यपद्धती सुचविणे ही समितीची प्रमुख उद्दिष्टे होती. <ref name="WGEEP_AR" /><ref name="WGEEP_Background">{{cite web |title=Background Note on Western Ghat Ecology Expert Panel Report |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=https://moef.gov.in/uploads/2021/08/2-HLWG-Report-Part-2.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> === पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीची स्थापना === भारत सरकारच्या पर्यावरण व वन मंत्रालयाने पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीची स्थापना ४ मार्च २०१० रोजी प्रा. माधव गाडगीळ यांच्या अध्यक्षतेखाली केली. पश्चिम घाट हा जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वाचा प्रदेश असून त्याच वेळी या प्रदेशात विविध मानवी व आर्थिक उपक्रम सुरू असल्याच्या पार्श्वभूमीवर त्याच्या पर्यावरणीय स्थितीचे सर्वंकष मूल्यमापन करणे हा समिती स्थापनेमागील प्रमुख उद्देश होता. <ref name="WGEEP_AR" /> समितीची स्थापना करताना पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रे निश्चित करणे, त्या क्षेत्रांच्या व्यवस्थापनासाठी उपाययोजना सुचविणे आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या या प्रदेशाचे संरक्षण, संवर्धन आणि पुनरुज्जीवन यासाठी योग्य उपाय सुचविणे ही कार्ये निश्चित करण्यात आली. त्याचबरोबर पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ अंतर्गत पश्चिम घाट पर्यावरण प्राधिकरण स्थापन करण्याची कार्यपद्धती सुचविण्याची जबाबदारीही समितीवर सोपविण्यात आली होती. <ref name="WGEEP_Background" /> समितीने पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय परिस्थिती, जैवविविधता, मानवी हस्तक्षेप आणि विविध क्षेत्रांतील विकासात्मक उपक्रमांचा अभ्यास करून आपला अहवाल तयार केला. समितीने आपला अहवाल ऑगस्ट २०११ मध्ये पर्यावरण व वन मंत्रालयाकडे सादर केला. <ref name="WGEEP_AR" /><ref name="HLWG_I" /> === समितीचे कार्यक्षेत्र === गाडगीळ समितीच्या कार्यक्षेत्रात पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांची सीमा निश्चित करणे आणि त्या क्षेत्रांसाठी योग्य व्यवस्थापन उपाय सुचविणे यांचा समावेश होता. त्याचबरोबर पश्चिम घाटाच्या संरक्षण, संवर्धन आणि पुनरुज्जीवनासाठी आवश्यक उपाययोजना सुचविणे हेही समितीच्या कार्यक्षेत्राचा भाग होते. <ref name="WGEEP_Background" /> समितीने पश्चिम घाटातील विविध मानवी उपक्रमांचा पर्यावरणावर होणारा परिणाम विचारात घेतला. तिच्या शिफारसींमध्ये शेती, भूमी-वापर, खाणकाम, उद्योग, पर्यटन, जलसंपदा, ऊर्जा, रस्ते आणि रेल्वे यांसारख्या क्षेत्रांसाठी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रानुसार मार्गदर्शक तत्त्वांचा विचार करण्यात आला होता. वनाधिकार अधिनियम, २००६ मधील तरतुदींच्या अंमलबजावणीचाही समितीच्या शिफारसींमध्ये संदर्भ होता. <ref name="WGEEP_Background" /> समितीच्या दृष्टिकोनात पश्चिम घाटाचा विचार केवळ स्वतंत्र संरक्षित क्षेत्रांच्या समूहाप्रमाणे न करता एक व्यापक पर्यावरणीय प्रदेश म्हणून करण्याचा प्रयत्न दिसून येतो. त्यामुळे क्षेत्रनिश्चितीबरोबरच त्या क्षेत्रातील विविध विकासात्मक उपक्रमांचे पर्यावरणीय परिणाम लक्षात घेऊन क्षेत्रनिहाय व्यवस्थापन व नियमन सुचविणे हा समितीच्या कार्याचा महत्त्वाचा भाग होता. <ref name="WGEEP_Background" /> === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची संकल्पना === गाडगीळ समितीने पश्चिम घाटाच्या संपूर्ण प्रदेशाचे पर्यावरणीय महत्त्व लक्षात घेऊन त्यातील विविध भागांची पर्यावरणीय संवेदनशीलता ओळखण्याचा दृष्टिकोन स्वीकारला. समितीच्या अहवालात पश्चिम घाटासाठी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांची श्रेणीबद्ध रचना सुचविण्यात आली होती. या रचनेत ESZ-१, ESZ-२ आणि ESZ-३ अशा तीन स्तरांद्वारे पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार नियमनाची तीव्रता वेगळी ठेवण्याचा प्रस्ताव होता. <ref name="WGEEP_Background" /> ESZ-१ हा सर्वाधिक पर्यावरणीय संवेदनशीलतेचा स्तर, ESZ-२ हा त्यापेक्षा कमी संवेदनशील आणि ESZ-३ हा तुलनेने कमी संवेदनशील क्षेत्रांसाठीचा स्तर म्हणून मांडण्यात आला होता. या श्रेणीकरणाचा उद्देश संपूर्ण पश्चिम घाटासाठी एकसारखे निर्बंध लागू करण्याऐवजी स्थानिक पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार विविध प्रकारचे व्यवस्थापन आणि नियमन लागू करणे हा होता. <ref name="WGEEP_Background" /> गाडगीळ समितीच्या दृष्टिकोनात पर्यावरणीय संवेदनशीलतेचे मूल्यांकन करताना नैसर्गिक वैशिष्ट्यांबरोबरच मानवी हस्तक्षेप आणि विविध भूमी-वापरांचा विचार करण्यात आला. त्यामुळे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र ही केवळ वनक्षेत्रापुरती मर्यादित संकल्पना न राहता जैवविविधता, नैसर्गिक संसाधने आणि मानवी क्रियाकलाप यांच्यातील परस्परसंबंध विचारात घेणारी क्षेत्राधारित व्यवस्थापन संकल्पना बनली. <ref name="WGEEP_AR" /> === गाडगीळ समितीच्या शिफारसी === गाडगीळ समितीने पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांसाठी क्षेत्रनिहाय नियमनाची चौकट सुचविली. या चौकटीत ESZ-१, ESZ-२ आणि ESZ-३ या तीन स्तरांनुसार विविध मानवी व आर्थिक उपक्रमांवर वेगवेगळ्या प्रमाणात नियमन करण्याचा प्रस्ताव होता. समितीच्या शिफारसी विविध क्षेत्रांशी संबंधित होत्या आणि त्यात शेती, भूमी-वापर, खाणकाम, उद्योग, पर्यटन, जलसंपदा, ऊर्जा, रस्ते आणि रेल्वे यांचा समावेश होता. <ref name="WGEEP_Background" /> समितीने अत्यंत संवेदनशील क्षेत्रांमध्ये पर्यावरणावर मोठा परिणाम करणाऱ्या उपक्रमांवर अधिक कडक नियमन करण्याचा दृष्टिकोन मांडला. ऊर्जा क्षेत्रासंबंधीच्या शिफारसींमध्ये जलविद्युत व औष्णिक प्रकल्पांच्या पर्यावरणीय परिणामांचा विचार, जलप्रवाहातील बदलांबाबत सावधगिरी आणि प्रकल्पांच्या पर्यावरणीय कामगिरीचे निरीक्षण यांसारख्या बाबींचा समावेश होता. <ref name="WGEEP_Background" /> समितीच्या शिफारसींमध्ये स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि स्थानिक समुदायांच्या सहभागाला महत्त्व देण्यात आले होते. पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय व्यवस्थापनात स्थानिक पातळीवरील निर्णयप्रक्रिया, पर्यावरणीय माहितीची उपलब्धता आणि स्थानिक समुदायांच्या हक्कांचा विचार करण्याची भूमिका समितीच्या व्यापक दृष्टिकोनाचा भाग होती. वनाधिकार अधिनियम, २००६ मधील तरतुदींची अंमलबजावणी करण्याची आवश्यकताही समितीने अधोरेखित केली होती. <ref name="WGEEP_Background" /> गाडगीळ समितीच्या शिफारसींचा मूलभूत दृष्टिकोन पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार विकासात्मक उपक्रमांचे नियमन करण्याचा होता. त्यामुळे समितीने संपूर्ण प्रदेशासाठी समान स्वरूपाची बंदी सुचविण्याऐवजी पर्यावरणीय संवेदनशीलतेच्या वेगवेगळ्या पातळ्यांनुसार व्यवस्थापनाची चौकट मांडली. <ref name="WGEEP_Background" /> === पश्चिम घाट पर्यावरण प्राधिकरणाची प्रस्तावित स्थापना === गाडगीळ समितीच्या कार्यक्षेत्रातील एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे पश्चिम घाटासाठी स्वतंत्र पर्यावरणीय व्यवस्थापन यंत्रणा स्थापन करण्याची कार्यपद्धती सुचविणे हा होता. समितीने पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ अंतर्गत **पश्चिम घाट पर्यावरण प्राधिकरण** स्थापन करण्याची शिफारस केली. या प्राधिकरणामार्फत पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांचे व्यवस्थापन, विविध विकासात्मक उपक्रमांचे पर्यावरणीय नियमन आणि प्रदेशाच्या पर्यावरणीय अखंडतेचे संरक्षण करण्याची व्यवस्था करण्याचा प्रस्ताव होता. <ref name="WGEEP_AR" /><ref name="WGEEP_Background" /> पश्चिम घाट पर्यावरण प्राधिकरणाची संकल्पना केवळ एखाद्या स्वतंत्र संरक्षित क्षेत्राच्या व्यवस्थापनापुरती मर्यादित नव्हती. पश्चिम घाट हा अनेक राज्यांमध्ये पसरलेला आणि विविध प्रकारच्या मानवी व आर्थिक उपक्रमांचा प्रदेश असल्यामुळे त्याच्या पर्यावरणीय व्यवस्थापनासाठी व्यापक आणि समन्वयात्मक संस्थात्मक व्यवस्था आवश्यक असल्याचा समितीचा दृष्टिकोन होता. <ref name="WGEEP_Background" /> प्राधिकरणाच्या माध्यमातून पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांसाठी क्षेत्रनिहाय नियम, विविध विकासात्मक उपक्रमांचे परीक्षण आणि पर्यावरणीय संरक्षणाशी संबंधित समन्वय साधण्याची कल्पना समितीच्या शिफारसींचा भाग होती. या संस्थात्मक प्रस्तावामुळे पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय व्यवस्थापनासाठी केवळ विद्यमान विभागीय यंत्रणांवर अवलंबून न राहता स्वतंत्र प्रादेशिक चौकट निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. <ref name="WGEEP_AR" /> === गाडगीळ समितीवरील प्रतिक्रिया === गाडगीळ समितीचा अहवाल सार्वजनिक झाल्यानंतर केंद्र सरकार, पश्चिम घाटातील सहा राज्ये, केंद्रीय मंत्रालये आणि इतर हितधारकांकडून त्यावर विविध प्रतिक्रिया प्राप्त झाल्या. पर्यावरण व वन मंत्रालयाने अहवाल सार्वजनिक करून त्यावर अभिप्राय मागविल्यानंतर **१,७०० हून अधिक प्रतिसाद** प्राप्त झाल्याची नोंद पुढील उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या अहवालात करण्यात आली आहे. <ref name="HLWG_I" /> या प्रतिक्रियांमध्ये पर्यावरणीय संरक्षणाची आवश्यकता, स्थानिक समुदायांचे हक्क व विकासाच्या गरजा, प्रस्तावित क्षेत्राची व्याप्ती, विकासात्मक उपक्रमांवरील नियमन आणि केंद्र–राज्य संबंध यांसंबंधी विविध मते व्यक्त झाली. पुढील उच्चस्तरीय कार्यगटाला गाडगीळ समितीच्या अहवालाचा या प्राप्त अभिप्रायांच्या पार्श्वभूमीवर सर्वंकष आणि बहुविषयक पद्धतीने पुनर्विचार करण्याचे कार्य देण्यात आले. <ref name="HLWG_I" /> महाराष्ट्र सरकारनेही गाडगीळ समितीच्या शिफारसींबाबत स्वतंत्र अभिप्राय केंद्र सरकारकडे सादर केला होता. महाराष्ट्राच्या अभिप्रायात पश्चिम घाटातील प्रस्तावित पर्यावरणीय नियमनाच्या स्थानिक परिस्थितीवरील परिणामांचा विचार करण्यात आला होता. राज्य सरकारांच्या अशा अभिप्रायांचा पुढील प्रक्रियेत विचार करण्यात आला आणि त्यानंतर १७ ऑगस्ट २०१२ रोजी केंद्र सरकारने कस्तुरीरंगन यांच्या अध्यक्षतेखाली उच्चस्तरीय कार्यगट स्थापन केला. <ref name="HLWG_I" /><ref name="HLWG_II">{{cite report |author=High Level Working Group |title=Report of the High Level Working Group on Western Ghats: Volume II |publisher=Ministry of Environment and Forests, Government of India |date=15 April 2013 |url=https://www.moef.gov.in/uploads/2021/08/2-HLWG-Report-Part-2.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> गाडगीळ समितीवरील प्रतिक्रियांमुळे पुढील टप्प्यात पर्यावरणीय संरक्षण आणि सामाजिक-आर्थिक विकास यांच्यातील संतुलन, स्थानिक व आदिवासी समुदायांच्या गरजा, हवामान बदलाचे परिणाम, पश्चिम घाटातील जागतिक वारसा स्थळांचे संरक्षण आणि केंद्र–राज्य संबंध यांचा एकत्रित विचार करण्याची आवश्यकता पुढे आली. याच पार्श्वभूमीवर कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाची स्थापना झाली. <ref name="HLWG_I" /> == कस्तुरीरंगन समिती == === उच्चस्तरीय कार्यगटाची स्थापना === पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीने (WGEEP) सादर केलेल्या अहवालातील शिफारसी, त्यावर केंद्र सरकार, संबंधित राज्य सरकारे आणि इतर हितधारकांकडून प्राप्त झालेल्या प्रतिक्रिया तसेच पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय अखंडतेचे आणि विकासाच्या गरजांचे संतुलन यांचा पुनर्विचार करण्यासाठी पर्यावरण आणि वन मंत्रालयाने १७ ऑगस्ट २०१२ रोजी डॉ. के. कस्तुरीरंगन यांच्या अध्यक्षतेखाली उच्चस्तरीय कार्यगटाची (High Level Working Group—HLWG) स्थापना केली. या कार्यगटात पर्यावरण, विज्ञान, अर्थशास्त्र, नियोजन आणि विकास क्षेत्रातील तज्ज्ञांचा समावेश होता. कार्यगटाने पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीच्या अहवालाचा बहुविषयक पद्धतीने अभ्यास करून पुढील कार्यवाहीसाठी शिफारसी करण्याचे काम केले. <ref name="HLWG_I"/> उच्चस्तरीय कार्यगटाने आपला अहवाल १५ एप्रिल २०१३ रोजी पर्यावरण आणि वन मंत्रालयाकडे सादर केला. अहवाल सार्वजनिक करण्यात आल्यानंतर संबंधित सहा राज्य सरकारांसह विविध हितधारकांकडून त्यावर अभिप्राय मागविण्यात आला. <ref name="HLWG_I" /> === कार्यगटाचे कार्यक्षेत्र === उच्चस्तरीय कार्यगटाचे प्रमुख कार्य पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीच्या शिफारसींचा विविध हितधारकांच्या प्रतिक्रियांच्या संदर्भात सर्वंकष आणि बहुविषयक पुनर्विचार करणे हे होते. त्यासोबतच पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संरक्षण, पर्यावरणीय अखंडता आणि स्थानिक लोकांच्या सामाजिक-आर्थिक गरजा यांचा समतोल साधणाऱ्या उपाययोजना सुचविण्याचे कार्यगटाला अपेक्षित होते. स्थानिक आणि आदिवासी समुदायांच्या गरजा, उपजीविका, विकासाची आवश्यकता, हवामानबदलाचे परिणाम आणि पश्चिम घाटाच्या जैवविविधतेचे संरक्षण या बाबींचाही कार्यगटाने विचार केला. <ref name="HLWG_I"/> कार्यगटाने पश्चिम घाटाचे भौगोलिक स्वरूप निश्चित करण्यासाठी नियोजन आयोगाच्या पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमात वापरल्या गेलेल्या निकषांचा आधार घेतला. त्यानुसार पश्चिम घाट प्रदेशाची व्याप्ती सहा राज्यांतील १८८ तालुक्यांमध्ये पसरलेली असून त्याचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे १,६४,२८० चौ. किमी असल्याचे कार्यगटाने निश्चित केले. या व्यापक प्रदेशातून पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्यासाठी उपग्रह प्रतिमा, भौगोलिक माहिती प्रणाली आणि जैवविविधता व भू-वापराशी संबंधित विविध निकषांचा वापर करण्यात आला. <ref name="HLWG_I"/> === नैसर्गिक भूदृश्य आणि सांस्कृतिक भूदृश्य === कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या पद्धतीतील महत्त्वाचा बदल म्हणजे पश्चिम घाटातील **नैसर्गिक भूदृश्य** आणि **सांस्कृतिक भूदृश्य** यांच्यात केलेला भेद होय. कार्यगटाने उपग्रहाधारित भू-वापर विश्लेषणाचा वापर करून पश्चिम घाटातील मानवी वस्ती, शेती आणि वन लागवडीव्यतिरिक्त इतर लागवडींचा समावेश असलेल्या मानवी-प्रभावित प्रदेशाला सांस्कृतिक भूदृश्य मानले. या विश्लेषणानुसार पश्चिम घाटाच्या सुमारे ५८.४४ टक्के क्षेत्रात सांस्कृतिक भूदृश्य आढळत होते, तर उर्वरित ४१.५६ टक्के क्षेत्र नैसर्गिक भूदृश्य म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले. <ref name="PIB_HLWG">Press Information Bureau, Government of India. “High Level Working Group Presents Report on Western Ghats to MoEF; Proposes Protecting 90 Per Cent of the Region’s ‘Natural Landscape’ as Ecological Sensitive Area”, 17 April 2013.</ref> नैसर्गिक भूदृश्यातील जैविक समृद्धी, सलगता, तुलनेने कमी विखंडन आणि कमी लोकसंख्येची घनता यांसारख्या घटकांसोबत संरक्षित क्षेत्रे, जागतिक वारसा स्थळे तसेच वाघ आणि हत्तींचे अधिवासमार्ग यांचा विचार करण्यात आला. या निकषांवर आधारित नैसर्गिक भूदृश्यातील जैविकदृष्ट्या समृद्ध आणि तुलनेने सलग असलेला प्रदेश पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी निवडण्यात आला. <ref name="HLWG_I"/> या दृष्टिकोनामुळे गाडगीळ समितीच्या तुलनेत कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची व्याप्ती अधिक मर्यादित झाली. मानवी वस्ती, शेती आणि लागवडींचा मोठा भाग सांस्कृतिक भूदृश्य म्हणून स्वतंत्रपणे विचारात घेतल्यामुळे कस्तुरीरंगन कार्यगटाने पर्यावरणीयदृष्ट्या अधिक संवेदनशील नैसर्गिक भूदृश्यावर संरक्षणात्मक भर दिला. <ref name="HLWG_I"/> === कस्तुरीरंगन समितीच्या शिफारसी === उच्चस्तरीय कार्यगटाने पश्चिम घाटाच्या एकूण क्षेत्रापैकी जैविकदृष्ट्या समृद्ध आणि तुलनेने सलग नैसर्गिक भूदृश्याचा सुमारे ३७ टक्के भाग, म्हणजे अंदाजे ६०,००० चौ. किमी क्षेत्र, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून अधिसूचित करण्याची शिफारस केली. कार्यगटाच्या मते हे क्षेत्र नैसर्गिक भूदृश्याच्या सुमारे ९० टक्के भागाएवढे होते. <ref name="HLWG_I"/> या प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात खाणकाम, दगडखाणी आणि वाळू उत्खनन यांसारख्या उच्च हस्तक्षेपकारी क्रियांवर बंदी घालण्याची शिफारस करण्यात आली. विद्यमान खाणकाम टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याचा प्रस्तावही मांडण्यात आला. नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्पांना परवानगी न देणे आणि अत्यंत प्रदूषणकारी ‘लाल’ श्रेणीतील उद्योगांना प्रतिबंध करणे, तसेच मोठ्या बांधकाम व विकास प्रकल्पांसाठी कठोर पर्यावरणीय निकष लागू करणे, अशा उपाययोजनांची शिफारस करण्यात आली. <ref name="HLWG_I"/> जलविद्युत प्रकल्पांबाबत कार्यगटाने संपूर्ण बंदीऐवजी कठोर पर्यावरणीय निकष सुचविले. त्यामध्ये नदीच्या अविरत पर्यावरणीय प्रवाहाचे संरक्षण, प्रकल्पांचा एकत्रित परिणाम तपासणारे अभ्यास, जलविद्युत प्रकल्पांमधील किमान अंतर आणि नदीखोऱ्याच्या मर्यादित भागावरच प्रकल्पांचा परिणाम होईल याची काळजी घेणे यांचा समावेश होता. <ref name="HLWG_I"/> कार्यगटाने पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील गावांना विकासविषयक निर्णयप्रक्रियेत सहभागी करण्यावर भर दिला. प्रकल्पांना ग्रामसभेची पूर्वमाहितीपूर्ण संमती आणि ना-हरकत आवश्यक करण्याची तसेच वनाधिकार अधिनियम, २००६ मधील संबंधित तरतुदींचे पालन करण्याची शिफारस करण्यात आली. <ref name="HLWG_I"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने पश्चिम घाटाच्या संरक्षणासाठी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाहेरील प्रदेशासाठीही शाश्वत विकासावर आधारित व्यापक धोरण सुचविले. त्यामुळे कार्यगटाच्या दृष्टिकोनात केवळ प्रतिबंधात्मक नियमनाऐवजी पर्यावरणस्नेही आर्थिक विकास, स्थानिक उपजीविका आणि नैसर्गिक संसाधनांचे संरक्षण यांचा समन्वय साधण्याचा प्रयत्न दिसून येतो. <ref name="HLWG_I"/> === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे प्रस्तावित क्षेत्रफळ === कस्तुरीरंगन कार्यगटाने निश्चित केलेल्या १,६४,२८० चौ. किमीच्या पश्चिम घाट प्रदेशापैकी सुमारे ५९,९४० चौ. किमी, म्हणजे जवळपास ३७ टक्के क्षेत्र, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून ओळखले. हे क्षेत्र सहा राज्यांमध्ये पसरलेले असून त्यात गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू यांचा समावेश होता. <ref name="HLWG_I"/> कार्यगटाने प्रस्तावित केलेले हे क्षेत्र प्रामुख्याने नैसर्गिक भूदृश्यातील जैविकदृष्ट्या समृद्ध आणि तुलनेने सलग प्रदेशांवर आधारित होते. संरक्षित क्षेत्रे, जागतिक वारसा स्थळे आणि वाघ व हत्तींचे अधिवासमार्ग यांसारख्या पर्यावरणीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या भागांचाही त्यात समावेश करण्यात आला. राज्यनिहाय आणि जिल्हानिहाय गावांची यादी कार्यगटाच्या अहवालातील परिशिष्टांमध्ये देण्यात आली होती. <ref name="HLWG_I"/><ref name="HLWG_II"/> नंतरच्या केंद्र सरकारच्या अधिकृत नोंदींमध्येही कस्तुरीरंगन कार्यगटाने सुमारे ३७ टक्के पश्चिम घाट क्षेत्र, म्हणजे ५९,९४० चौ. किमी, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील म्हणून ओळखल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. केरळ सरकारने भौतिक पडताळणी करून आपल्या राज्यातील प्रस्तावित ESAचे क्षेत्र १३,१०८ चौ. किमीवरून ९,९९३.७ चौ. किमी करण्याची शिफारस केल्यानंतर, केंद्र सरकारच्या १० मार्च २०१४ रोजीच्या मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाट ESAचे एकूण प्रस्तावित क्षेत्र ५६,८२५ चौ. किमी करण्यात आले. <ref name="WGESA_2014">{{cite journal |title=Draft Notification for declaring Western Ghats as Ecologically Sensitive Area |journal=The Gazette of India, Extraordinary |date=10 March 2014 |publisher=Ministry of Environment and Forests, Government of India |url=https://moef.gov.in/uploads/2021/10/First-Draft-Western-Ghats-ESA-10-March-2014.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> === राज्य सरकारांच्या प्रतिक्रिया === कस्तुरीरंगन कार्यगटाचा अहवाल सार्वजनिक झाल्यानंतर केंद्र सरकारने गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू या सहा राज्य सरकारांकडून त्यावर अभिप्राय मागविला. पर्यावरण आणि वन मंत्रालयाने १३ नोव्हेंबर २०१३ रोजी पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ च्या कलम ५ अंतर्गत पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय अखंडतेचे संरक्षण करण्यासाठी निर्देश जारी केले. त्यानंतर २० डिसेंबर २०१३ रोजी मंत्रालयाने उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या अहवालाचा तत्त्वतः स्वीकार केल्याबाबत कार्यालयीन ज्ञापन जारी केले; त्यास काही अटी जोडण्यात आल्या. जानेवारी २०१४ मध्ये केंद्र सरकारने सहा राज्यांच्या मुख्यमंत्र्यांकडून कार्यगटाच्या शिफारसींबाबत, विशेषतः संबंधित कार्यालयीन ज्ञापनात समाविष्ट न झालेल्या बाबींविषयी, पुन्हा मते मागविली. <ref name="PIB_2014">{{cite web |title=Consultation Before Publication of Kasturirangan Notification |publisher=Press Information Bureau, Government of India |date=6 February 2014 |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=103100 |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> महाराष्ट्र सरकारने गाडगीळ समितीच्या अहवालातील काही शिफारसींबाबत आधीच आक्षेप नोंदविले होते. उच्चस्तरीय कार्यगटास दिलेल्या ११ फेब्रुवारी २०१३ च्या निवेदनात महाराष्ट्र सरकारने पश्चिम घाटाचे ESZ-१, ESZ-२ आणि ESZ-३ अशा तीन संवेदनशीलता वर्गांत विभाजन करण्याबाबत चिंता व्यक्त केली होती आणि खाणकामाच्या नियमनातील बदलांची मागणी केली होती. कार्यगटाच्या महाराष्ट्रासंबंधी नोंदींमध्ये राज्य सरकारने विकासाच्या गरजा आणि पर्यावरणीय संरक्षण यांच्यातील समतोलाबाबत आपली भूमिका मांडल्याचे दिसते. <ref name="HLWG_II"/> कर्नाटक सरकार आणि पश्चिम घाटातील स्थानिक प्रतिनिधी व हितधारकांकडूनही कस्तुरीरंगन अहवालाच्या अंमलबजावणीबाबत आक्षेप व्यक्त करण्यात आले. विशेषतः खाणकाम, दगडखाणी, वाळू उत्खनन, जलविद्युत प्रकल्प आणि स्थानिक विकासावर होणाऱ्या संभाव्य परिणामांबाबत चिंता व्यक्त करण्यात आली. कर्नाटक सरकारने अहवालावर सविस्तर चर्चा आणि हितधारकांशी सल्लामसलत करण्याची भूमिका घेतली. <ref name="Karnataka_Reaction">“State government wants debate over Kasturirangan report”, ''Bangalore Mirror'', 20 November 2013.</ref> केरळमध्येही अहवालाच्या अंमलबजावणीबाबत शेतकरी संघटना, स्थानिक प्रतिनिधी आणि इतर हितधारकांकडून चिंता व्यक्त झाली. राज्य सरकारने या प्रतिक्रियांचा अभ्यास करण्यासाठी स्वतंत्र समिती स्थापन करून कस्तुरीरंगन अहवालाबाबत राज्याची भूमिका निश्चित करण्याची प्रक्रिया सुरू केली. <ref name="Kerala_Reaction">“State govt constitutes new panel to study Kasturirangan report”, ''The New Indian Express'', 24 October 2013.</ref> राज्य सरकारांच्या विविध भूमिका आणि स्थानिक पातळीवरील हरकती लक्षात घेऊन केंद्र सरकारने अंतिम अधिसूचनेपूर्वी राज्य सरकारे व इतर हितधारकांशी पुढील सल्लामसलत करण्याची प्रक्रिया सुरू ठेवली. त्यामुळे कस्तुरीरंगन कार्यगटाचा अहवाल हा स्वतः अंतिम पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अधिसूचना नसून, पुढील केंद्र–राज्य सल्लामसलत आणि अधिसूचना प्रक्रियेचा आधारभूत अहवाल ठरला. <ref name="PIB_2014"/> == गाडगीळ–कस्तुरीरंगन तुलनात्मक अभ्यास == गाडगीळ समितीचा पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीचा (WGEEP) अहवाल आणि कस्तुरीरंगन यांच्या अध्यक्षतेखालील उच्चस्तरीय कार्यगटाचा (HLWG) अहवाल हे पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय नियमनासाठी केंद्र सरकारसमोर मांडलेले दोन महत्त्वाचे अहवाल होते. दोन्ही अहवालांनी पश्चिम घाटाच्या जैवविविधतेचे आणि पर्यावरणीय अखंडतेचे संरक्षण आवश्यक मानले; मात्र पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची व्याप्ती, क्षेत्रनिश्चितीची पद्धत, विकास प्रकल्पांचे नियमन आणि स्थानिक समुदायांचा सहभाग यांबाबत त्यांच्या दृष्टिकोनात महत्त्वाचे फरक होते. कस्तुरीरंगन कार्यगटाने गाडगीळ समितीच्या अहवालाचा पुनर्विचार करताना राज्य सरकारे, केंद्र सरकारची मंत्रालये आणि इतर हितधारकांकडून प्राप्त झालेल्या अभिप्रायांचाही विचार केला. <ref name="WGEEP_Background"/> === क्षेत्रनिश्चितीतील फरक === गाडगीळ समितीने पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांचे पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार ESZ-१, ESZ-२ आणि ESZ-३ असे तीन स्तर सुचविले. या श्रेणीकरणानुसार विविध क्षेत्रांमध्ये मानवी आणि आर्थिक उपक्रमांवर त्यांच्या पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार वेगवेगळ्या प्रमाणात नियमन करण्याची रूपरेषा मांडण्यात आली. संरक्षित क्षेत्रे आणि त्यांच्याशी संबंधित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशांचाही या व्यवस्थेत विचार करण्यात आला. <ref name="WGEEP_Report">Gadgil, Madhav (Chairman). ''Report of the Western Ghats Ecology Expert Panel''. Ministry of Environment and Forests, Government of India, 2011.</ref> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने पश्चिम घाटाची व्याप्ती निश्चित करण्यासाठी नियोजन आयोगाच्या पश्चिम घाट विकास कार्यक्रमातील निकषांचा आधार घेतला आणि भौगोलिक माहिती प्रणाली व उच्च-रिझोल्यूशन भू-स्थानिक माहितीचा वापर केला. त्यानुसार पश्चिम घाट प्रदेशाचे क्षेत्रफळ सुमारे १,६४,२८० चौ. किमी निश्चित करण्यात आले. या प्रदेशातील मानवी वस्ती, शेती आणि लागवडींचा मोठा भाग असलेल्या सांस्कृतिक भूदृश्यापेक्षा जैविकदृष्ट्या समृद्ध आणि तुलनेने सलग नैसर्गिक भूदृश्यावर पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्यावर भर देण्यात आला. <ref name="HLWG_I"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने नैसर्गिक भूदृश्यातील जैविकदृष्ट्या समृद्ध आणि तुलनेने सलग प्रदेशाचा सुमारे ३७ टक्के भाग, म्हणजे सुमारे ५९,९४० चौ. किमी, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून प्रस्तावित केला. हा भाग संपूर्ण पश्चिम घाट प्रदेशाच्या तुलनेत सुमारे ३७ टक्के असला, तरी कार्यगटाच्या मांडणीनुसार तो नैसर्गिक भूदृश्याच्या सुमारे ९० टक्के भागाएवढा होता. <ref name="HLWG_I"/><ref name="PIB_HLWG">Press Information Bureau, Government of India. “High Level Working Group Presents Report on Western Ghats to MoEF; Proposes Protecting 90 Per Cent of the Region’s ‘Natural Landscape’ as Ecological Sensitive Area”, 17 April 2013.</ref> अशा प्रकारे मूलभूत फरक असा होता की गाडगीळ समितीने पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार ESZ-१, ESZ-२ आणि ESZ-३ अशी स्तरित नियामक चौकट सुचविली, तर कस्तुरीरंगन कार्यगटाने व्यापक पश्चिम घाट प्रदेशातून निवडक, जैविकदृष्ट्या समृद्ध नैसर्गिक भूदृश्याला पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून प्रस्तावित केले. === गाव आणि तालुका यांचा आधार === गाडगीळ समितीने पर्यावरणीय संवेदनशीलता निश्चित करताना जैवभौतिक, जैविक आणि सामाजिक-सांस्कृतिक घटकांचा एकत्रित विचार केला. समितीने संवेदनशीलतेचे वर्गीकरण अधिक स्थानिक पातळीवर करण्यासाठी तालुका आणि त्यातील विविध भौगोलिक व सामाजिक घटकांचा आधार घेतला. पुढील व्यवस्थापनामध्ये स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि ग्रामसभांचा सहभाग असावा, अशी समितीची भूमिका होती. <ref name="WGEEP_Report"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने पश्चिम घाटाची व्यापक सीमा निश्चित करण्यासाठी तालुका हा प्रशासकीय आधार वापरला; त्यानंतर पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्यासाठी उपग्रहाधारित भू-वापर माहिती, भौगोलिक माहिती प्रणाली आणि इतर पर्यावरणीय निकषांचा वापर केला. प्रस्तावित ESAमध्ये समाविष्ट गावांची राज्यनिहाय यादी कार्यगटाच्या अहवालातील परिशिष्टांमध्ये देण्यात आली होती. <ref name="HLWG_I"/><ref name="HLWG_II"/> त्यामुळे दोन्ही अहवालांमध्ये प्रशासकीय एककांचा वापर असला तरी त्यांच्या वापराचा उद्देश वेगळा होता. गाडगीळ समितीने स्थानिक पर्यावरणीय संवेदनशीलता आणि सहभागी नियोजनावर अधिक भर दिला, तर कस्तुरीरंगन कार्यगटाने भू-स्थानिक विश्लेषणातून निश्चित केलेल्या नैसर्गिक भूदृश्याच्या गावपातळीवरील सीमांकनाला महत्त्व दिले. === विकास प्रकल्पांविषयीची भूमिका === गाडगीळ समितीने विकास प्रकल्पांचे नियमन पर्यावरणीय संवेदनशीलतेच्या पातळीनुसार करण्याची शिफारस केली. ESZ-१, ESZ-२ आणि ESZ-३ या तीन स्तरांमध्ये विविध मानवी व आर्थिक उपक्रमांसाठी वेगवेगळ्या प्रकारचे प्रतिबंध, नियमन आणि व्यवस्थापन उपाय सुचविण्यात आले. अत्यंत संवेदनशील क्षेत्रांमध्ये पर्यावरणावर मोठा परिणाम करणाऱ्या उपक्रमांवर अधिक कडक नियंत्रण ठेवण्याचा दृष्टिकोन समितीने मांडला. <ref name="WGEEP_Report"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने विकास प्रकल्पांमध्ये सर्वंकष प्रतिबंधाऐवजी अत्यंत हस्तक्षेपकारी आणि पर्यावरणाला मोठ्या प्रमाणात हानी पोहोचविणाऱ्या विशिष्ट क्रियांवर प्रतिबंध किंवा कठोर नियमन करण्याची पद्धत स्वीकारली. खाणकाम, दगडखाणी, वाळू उत्खनन, नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्प, अत्यंत प्रदूषणकारी उद्योग आणि मोठ्या बांधकाम प्रकल्पांबाबत कठोर तरतुदी सुचविण्यात आल्या; तर काही इतर विकास प्रकल्पांसाठी पर्यावरणीय परिणामांचे परीक्षण आणि नियमन प्रस्तावित करण्यात आले. <ref name="HLWG_I"/> जलविद्युत प्रकल्पांच्या बाबतीतही दोन्ही दृष्टिकोनांमध्ये फरक दिसतो. गाडगीळ समितीने उच्च संवेदनशीलतेच्या क्षेत्रात अशा प्रकल्पांवर कठोर निर्बंध सुचविले, तर कस्तुरीरंगन कार्यगटाने जलविद्युत प्रकल्पांना काही निश्चित पर्यावरणीय अटींच्या अधीन राहून परवानगी देण्याची भूमिका घेतली. त्यामध्ये पर्यावरणीय प्रवाह, नदीखोऱ्यावरील एकत्रित परिणामांचा अभ्यास, प्रकल्पांमधील अंतर आणि नदीखोऱ्याच्या मर्यादित भागावर परिणाम यांसारख्या अटींचा समावेश होता. <ref name="HLWG_I"/> === खाणकाम आणि औद्योगिक उपक्रम === गाडगीळ समितीच्या तीन-स्तरीय पद्धतीमध्ये खाणकामासंबंधीचे नियमन पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार वेगवेगळे ठेवण्याची शिफारस करण्यात आली. ESZ-१ मध्ये नवीन खाणकामास प्रतिबंध करण्याचा आणि विद्यमान खाणकामाचे कठोर नियमन करण्याचा दृष्टिकोन मांडण्यात आला होता. ESZ-२ आणि ESZ-३ मध्येही खाणकाम व इतर विकासात्मक उपक्रमांसाठी पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार नियमन आणि व्यवस्थापनाच्या तरतुदी सुचविण्यात आल्या होत्या. <ref name="WGEEP_Report"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने प्रस्तावित केलेल्या ESA मध्ये खाणकाम, दगडखाणी आणि वाळू उत्खननावर बंदी सुचविली. विद्यमान खाणी टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याची शिफारस करण्यात आली. औद्योगिक क्षेत्रात अत्यंत प्रदूषणकारी ‘लाल’ श्रेणीतील उद्योगांना प्रतिबंध आणि इतर उद्योगांसाठी पर्यावरणीय नियमांचे कठोर पालन करण्याची रूपरेषा मांडण्यात आली. <ref name="HLWG_I"/> औद्योगिक उपक्रमांबाबत कस्तुरीरंगन कार्यगटाने पर्यावरणीय संवेदनशीलतेच्या क्षेत्राबाहेरील प्रदेशातही शाश्वत विकासाला चालना देण्यासाठी प्रोत्साहनाधारित उपाय सुचविले. त्यामुळे त्याच्या शिफारसींचा केंद्रबिंदू केवळ सर्व विकास थांबविणे हा नसून, अत्यंत पर्यावरणहानीकारक उपक्रमांवर प्रतिबंध आणि इतर उपक्रमांचे नियमन असा होता. <ref name="HLWG_I"/> === स्थानिक समुदाय आणि ग्रामसभा === गाडगीळ समितीने पर्यावरणीय संरक्षणाच्या व्यवस्थेत स्थानिक समुदाय, ग्रामसभा आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या सहभागाला महत्त्व दिले. पर्यावरणीय संवेदनशील क्षेत्रासाठी व्यवस्थापन योजना तयार करताना स्थानिक परिस्थिती, स्थानिक ज्ञान आणि समुदायांच्या सहभागाचा विचार करण्याची शिफारस करण्यात आली. विकास प्रकल्पांशी संबंधित निर्णयप्रक्रियेत ग्रामसभेची भूमिका वाढविणे हा या दृष्टिकोनाचा महत्त्वाचा भाग होता. <ref name="WGEEP_Report"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटानेही स्थानिक समुदायांच्या सहभागाची आवश्यकता मान्य केली. प्रस्तावित ESA मधील गावांना भविष्यातील विकास प्रकल्पांच्या निर्णयप्रक्रियेत सहभागी करण्याची शिफारस करण्यात आली. विशेषतः प्रकल्पांना ग्रामसभेची पूर्वमाहितीपूर्ण संमती आणि ना-हरकत तसेच वनाधिकार अधिनियम, २००६ मधील संबंधित तरतुदींचे पालन करण्यावर कार्यगटाने भर दिला.<ref name="HLWG_I"/> मात्र दोन्ही अहवालांमध्ये सहभागाचा व्यापक संस्थात्मक संदर्भ वेगळा होता. गाडगीळ समितीने स्थानिक पातळीवरील सहभागी पर्यावरणीय शासनाला व्यापक चौकटीचा भाग मानले, तर कस्तुरीरंगन कार्यगटाने प्रस्तावित ESA मधील प्रकल्पांच्या निर्णयप्रक्रियेत ग्रामसभा आणि स्थानिक समुदायांचा सहभाग सुनिश्चित करण्यावर अधिक भर दिला. <ref name="WGEEP_Report"/><ref name="HLWG_I"/> === पर्यावरण संरक्षण आणि विकास यांतील दृष्टिकोन === दोन्ही समित्यांनी पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय अखंडतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकांच्या विकासाच्या गरजा यांचा विचार केला; परंतु त्या दोन उद्दिष्टांमध्ये संतुलन साधण्याची त्यांची पद्धत वेगळी होती. गाडगीळ समितीने पश्चिम घाटाला एक अखंड पर्यावरणीय प्रदेश मानून संवेदनशीलतेनुसार तीन स्तरांची नियामक चौकट प्रस्तावित केली. तिच्या दृष्टिकोनात पर्यावरणीय खबरदारी, स्थानिक सहभाग आणि विकेंद्रित निर्णयप्रक्रिया यांना महत्त्व होते. <ref name="WGEEP_Report"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटाने गाडगीळ समितीच्या शिफारसींचा पुनर्विचार करताना पर्यावरणीय संरक्षणासोबत समतोल, न्याय्य आणि शाश्वत सामाजिक-आर्थिक विकासावर भर दिला. त्याने मानवी वस्ती, शेती आणि इतर मानवी वापर असलेल्या सांस्कृतिक भूदृश्याचा स्वतंत्र विचार करून प्रामुख्याने जैविकदृष्ट्या समृद्ध नैसर्गिक भूदृश्यातील भागाला ESA म्हणून केंद्रित केले. <ref name="HLWG_I"/> त्यामुळे गाडगीळ आणि कस्तुरीरंगन अहवालांतील फरक हा पर्यावरण संरक्षण विरुद्ध विकास असा सरळ विरोध नसून, **पर्यावरणीय संरक्षणाची व्याप्ती, नियमनाची तीव्रता, क्षेत्रनिश्चितीची पद्धत आणि स्थानिक विकासाशी समन्वय साधण्याचे साधन** यांमधील फरक म्हणून पाहता येतो. गाडगीळ समितीने व्यापक आणि स्तरित पर्यावरणीय नियमनाची चौकट सुचविली, तर कस्तुरीरंगन कार्यगटाने तुलनेने मर्यादित नैसर्गिक भूदृश्याला ESA म्हणून निश्चित करून अत्यंत पर्यावरणहानीकारक क्रियांवर केंद्रित प्रतिबंध व नियमन सुचविले. <ref name="WGEEP_Report"/><ref name="HLWG_I"/> == पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या अधिसूचनांचा कालक्रम == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याची प्रक्रिया २०१४ पासून केंद्र सरकारने प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनांच्या विविध टप्प्यांतून पुढे आली. या प्रक्रियेत राज्य सरकारांकडून क्षेत्रनिश्चिती, भौतिक पडताळणी, गावांची नावे व क्षेत्रफळ, स्थानिक परिस्थिती तसेच विकासविषयक बाबींवर प्राप्त झालेल्या सूचना व हरकतींचा विचार करण्यात आला. त्यामुळे पुढील मसुद्यांमध्ये प्रस्तावित क्षेत्राच्या सीमांकनात तसेच प्रतिबंध व नियमनाच्या तरतुदींमध्ये बदल करण्यात आले. २०२६ पर्यंत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत २०१४, २०१५, २०१७, २०१८, २०२२, २०२४ आणि २०२६ असे सात मसुदे प्रसिद्ध झाले आहेत; मात्र २७ जुलै २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेला सातवा मसुदाही अद्याप अंतिम अधिसूचना झालेला नाही. <ref name="MoEFCC_ESA_Notifications"/> === २०१४ चा पहिला मसुदा === केंद्र सरकारने १० मार्च २०१४ रोजी पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ च्या कलम ३ आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५(३) अंतर्गत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी पहिला मसुदा अधिसूचना, **S.O. 733(E)**, प्रसिद्ध केला. या मसुद्याचा आधार कस्तुरीरंगन यांच्या अध्यक्षतेखालील उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या अहवालातील शिफारसी होत्या. मसुद्यात पश्चिम घाटातील सहा राज्यांतील क्षेत्राचा समावेश करण्यात आला आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी प्रकल्प व क्रियाकलापांवरील प्रतिबंध आणि नियमनाची रूपरेषा मांडण्यात आली. <ref name="WGESA_2014"/> २०१४ च्या मसुद्यानंतर काही राज्यांनी प्रस्तावित क्षेत्राची प्रत्यक्ष पाहणी करून सीमांकन करण्याची संधी मागितली. केंद्र सरकारने ९ जून २०१४ रोजी केरळ वगळता संबंधित राज्यांना प्रत्यक्ष पडताळणीद्वारे सीमांकन करण्याची संधी दिली. त्यानंतर पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमांबाबत राज्य सरकारे आणि केंद्र सरकार यांच्यात पुढील सल्लामसलत सुरू राहिली. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === २०१५ चा दुसरा मसुदा === राज्य सरकारांकडून प्राप्त झालेल्या सूचना आणि पश्चिम घाटातील प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रत्यक्ष पडताळणीच्या प्रक्रियेच्या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने ४ सप्टेंबर २०१५ रोजी **S.O. 2435(E)** या क्रमांकाने दुसरी मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केली. या अधिसूचनेने १० मार्च २०१४ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या **S.O. 733(E)** या मसुदा अधिसूचनेची जागा घेतली. <ref name="WGESA_2015">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 2435(E), New Delhi, 4 September 2015, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> २०१५ च्या मसुद्यात पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची मूलभूत चौकट कस्तुरीरंगन यांच्या अध्यक्षतेखालील उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या शिफारसींवर आधारित ठेवण्यात आली. प्रस्तावित क्षेत्रात खाणकाम, दगडखाणी आणि वाळू उत्खनन यांसारख्या उपक्रमांवर प्रतिबंध तसेच काही औद्योगिक उपक्रम आणि मोठ्या बांधकाम प्रकल्पांवर नियमनाची तरतूद करण्यात आली. पुढील सल्लामसलतीदरम्यान केंद्र सरकारने स्थानिक लोकांचे विस्थापन केले जाणार नाही तसेच शेती व लागवडीशी संबंधित उपक्रमांवर मसुद्याच्या तरतुदींमुळे निर्बंध येणार नाहीत, अशी भूमिका स्पष्ट केली. <ref name="WGESA_2015"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> केंद्र सरकारने ७ जुलै २०१५ रोजी पश्चिम घाटातील राज्यांच्या पर्यावरण व वनमंत्र्यांची आणि ३ ऑगस्ट २०१५ रोजी पश्चिम घाट प्रदेशातील संसद सदस्यांची बैठक घेऊन प्रस्तावित क्षेत्राच्या सीमांकनाची प्रगती आणि राज्यांच्या चिंता यांवर चर्चा केली. त्यानंतर ११ ऑगस्ट २०१६ रोजी पश्चिम घाट प्रदेशातील संसद सदस्यांसोबत झालेल्या बैठकीत ४ सप्टेंबर २०१५ च्या मसुदा अधिसूचनेच्या आधारे पुढील चर्चा करून त्याच्या अंतिमीकरणाची प्रक्रिया पुढे नेण्याचे ठरविण्यात आले. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === २०१७ चा तिसरा मसुदा === केंद्र सरकारने २७ फेब्रुवारी २०१७ रोजी **S.O. 667(E)** या क्रमांकाने तिसरा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केला. या अधिसूचनेने ४ सप्टेंबर २०१५ च्या S.O. 2435(E) मसुद्याची जागा घेतली. <ref name="WGESA_2017">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 667(E), New Delhi, 27 February 2017, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> २०१७ च्या मसुद्यात २०१५ च्या मसुद्याची मूलभूत नियामक चौकट कायम ठेवण्यात आली. त्यामध्ये पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील प्रतिबंधित आणि नियंत्रित क्रियांची यादी तसेच मोठ्या बांधकाम प्रकल्प, औद्योगिक उपक्रम, खाणकाम आणि इतर पर्यावरणीयदृष्ट्या परिणामकारक क्रियांसाठी निर्बंधांची रूपरेषा होती. या मसुद्यावरील पुढील सल्लामसलत आणि राज्य सरकारांच्या भूमिकांचा विचार करून त्यानंतरचा मसुदा तयार करण्यात आला. <ref name="WGESA_2017"/> === २०१८ चा चौथा मसुदा === ११ एप्रिल २०१८ रोजी केंद्र सरकारने संबंधित राज्य सरकारांच्या प्रतिनिधींसोबत बैठक घेतली आणि २७ फेब्रुवारी २०१७ च्या मसुद्याला पुढील चर्चेचा आधार ठेवण्याचे ठरविले. त्यानंतर ३ ऑक्टोबर २०१८ रोजी **S.O. 5135(E)** या क्रमांकाने चौथा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध करण्यात आली. या मसुद्याने २०१७ च्या मसुद्याची जागा घेतली. <ref name="WGESA_2018">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 5135(E), New Delhi, 3 October 2018, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> २०१८ च्या मसुद्यात कस्तुरीरंगन कार्यगटाने ओळखलेल्या सुमारे **५९,९४० चौ. किमी** नैसर्गिक भूदृश्यातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची मूलभूत चौकट कायम ठेवण्यात आली. पश्चिम घाट हा गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू या सहा राज्यांमध्ये पसरलेला असून त्यातील सुमारे ३७ टक्के क्षेत्र पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील म्हणून ओळखण्यात आले होते. <ref name="WGESA_2018"/> २०१८ च्या मसुद्यानंतर केंद्र सरकारने संबंधित राज्य सरकारांच्या प्रतिनिधींसोबत १५ फेब्रुवारी २०१९, २१ मे २०२०, २३ नोव्हेंबर २०२१ आणि ३–४ डिसेंबर २०२१ रोजी विविध बैठका घेऊन मसुद्याबाबत चर्चा केली. या बैठकांमध्ये राज्य सरकारांकडून S.O. 5135(E) मधील क्षेत्रनिश्चिती आणि इतर तरतुदींविषयी विविध हरकती, सूचना व अभिप्राय प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे २०१८ च्या मसुद्याला ३० जून २०२२ पर्यंत अंतिम स्वरूप देता आले नाही. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === २०२२ चा पाचवा मसुदा === राज्य सरकारांच्या सूचनांचा सर्वंकषपणे पुनर्विचार करण्यासाठी पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने १८ एप्रिल २०२२ रोजी स्वतंत्र समिती स्थापन केली. या समितीने पश्चिम घाटातील आपत्तीप्रवण परिसंस्थेचे संरक्षण तसेच प्रदेशातील लोकांचे हक्क, विशेषाधिकार, गरजा आणि विकासाच्या आकांक्षा यांचा विचार करून राज्यांकडून प्राप्त सूचनांचे परीक्षण करणे अपेक्षित होते. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या प्रक्रियेच्या पार्श्वभूमीवर ६ जुलै २०२२ रोजी केंद्र सरकारने **S.O. 3072(E)** या क्रमांकाने पाचवा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केला. २०१८ च्या मसुद्याला ३० जून २०२२ पर्यंत अंतिम स्वरूप देता आले नव्हते आणि त्यानंतर पाचव्या मसुद्याद्वारे पुढील सल्लामसलतीची प्रक्रिया सुरू ठेवण्यात आली. <ref name="WGESA_2022">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 3072(E), New Delhi, 6 July 2022, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> २०२२ च्या मसुद्यात कस्तुरीरंगन कार्यगटाने प्रस्तावित केलेल्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची मूलभूत व्याप्ती कायम ठेवण्यात आली. त्याचबरोबर राज्य सरकारांनी निदर्शनास आणलेल्या गावांची नावे, गावांचे क्षेत्रफळ आणि सीमांमधील माहितीतील तफावत किंवा त्रुटी यांचा पुढील पुनर्विचार करण्यात आला. <ref name="WGESA_2022"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> २०२२ ते २०२४ या कालावधीत केंद्र सरकार आणि पश्चिम घाटातील सहा राज्यांमध्ये विविध बैठका झाल्या. ११ जुलै २०२२, ३० ऑगस्ट २०२२, जानेवारी २०२३, मे २०२३, जून २०२३, जुलै २०२३, ऑगस्ट २०२३, ऑक्टोबर २०२३ आणि मार्च २०२४ या कालावधीत झालेल्या बैठकांमध्ये राज्य सरकारांकडून प्राप्त हरकती, सूचना आणि माहितीतील तफावतींचा विचार करण्यात आला. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === २०२४ चा सहावा मसुदा === केंद्र सरकारने ३१ जुलै २०२४ रोजी **S.O. 3060(E)** या क्रमांकाने पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचा सहावा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केला. या मसुद्यात सहा राज्यांमध्ये एकूण **५६,८२५.७ चौ. किमी** क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले. २०२२ च्या मसुद्यावरील राज्य सरकारांकडून प्राप्त सूचना, तसेच पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात समाविष्ट होणाऱ्या गावांची योग्य नावे आणि क्षेत्रफळ याबाबत निदर्शनास आलेल्या विसंगती व माहितीतील तफावतींचा विचार करून पुढील मसुदा तयार करण्यात आला. <ref name="WGESA_2024">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 3060(E), New Delhi, 31 July 2024, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> २०२४ च्या मसुद्यात राज्यनिहाय प्रस्तावित क्षेत्रफळामध्ये गुजरातसाठी ४४९ चौ. किमी, महाराष्ट्रासाठी १७,३४० चौ. किमी, गोव्यासाठी १,४६१ चौ. किमी, कर्नाटकासाठी २०,६६८ चौ. किमी, केरळसाठी ९,९९३.७ चौ. किमी आणि तमिळनाडूसाठी ६,९१४ चौ. किमी क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले होते. <ref name="WGESA_2024"/> या मसुद्याद्वारे सार्वजनिक हरकती व सूचना मागविण्याची प्रक्रिया सुरू ठेवण्यात आली. सहा राज्य सरकारांकडून प्राप्त झालेल्या सूचना, हरकती तसेच गावनिहाय क्षेत्रनिश्चितीशी संबंधित माहितीतील तफावतींचा पुढील विचार करण्यात येत राहिला. २०२४ चा मसुदाही अंतिम अधिसूचनेत रूपांतरित झाला नाही. <ref name="WGESA_2024"/> === २०२६ चा सातवा मसुदा === केंद्र सरकारने २७ जुलै २०२६ रोजी **S.O. 4106(E)** या क्रमांकाने पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचा सातवा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केला. हा मसुदा पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ च्या कलम ३ आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५(३) अंतर्गत प्रसिद्ध करण्यात आला असून त्याद्वारे सहा राज्यांमध्ये पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> सातव्या मसुद्यात सहा राज्यांमध्ये एकूण **५६,८२५.७ चौ. किमी** क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे. राज्यनिहाय प्रस्तावित क्षेत्रफळ गुजरात ४४९ चौ. किमी, महाराष्ट्र १७,३४० चौ. किमी, गोवा १,४६१ चौ. किमी, कर्नाटक २०,६६८ चौ. किमी, केरळ ९,९९३.७ चौ. किमी आणि तमिळनाडू ६,९१४ चौ. किमी असे आहे. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यानुसार अंतिम क्षेत्रनिश्चिती राज्य सरकारांकडून प्राप्त होणाऱ्या माहिती, हरकती व सूचनांचा तसेच पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राविषयक तज्ज्ञ समितीच्या विचारांचा आधार घेऊन केली जाणार आहे. मसुद्यात गावांची नावे व सीमांबाबत राज्य सरकारांकडून उपलब्ध झालेल्या माहितीच्या आधारे पुढील अद्ययावतीकरण करण्याची शक्यताही नमूद करण्यात आली आहे. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> २७ जुलै २०२६ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेवर हरकती व सूचना सादर करण्यासाठी साठ दिवसांचा कालावधी देण्यात आला आहे. मंत्रालयाच्या अधिकृत नोंदीत ही अधिसूचना मसुदा अधिसूचना म्हणून नोंदवलेली असल्याने, २०२६ पर्यंत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अंतिम अधिसूचना प्रसिद्ध झालेली नाही. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/><ref name="MoEFCC_ESA_Notifications"/> == २०१३ नंतरची केंद्र–राज्य सल्लामसलत == कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने एप्रिल २०१३ मध्ये अहवाल सादर केल्यानंतर पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या अधिसूचनेची प्रक्रिया केंद्र सरकार आणि गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ व तमिळनाडू या सहा राज्यांमधील सल्लामसलतीच्या विविध टप्प्यांतून पुढे गेली. केंद्र सरकारने कार्यगटाचा अहवाल सार्वजनिक करून त्यावर हितधारकांकडून सूचना मागवल्या तसेच राज्य सरकारांकडून अभिप्राय मागविला. त्यानंतर प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमांबाबत राज्य सरकारांकडून सूचना व बदलांचे प्रस्ताव मागविण्यात आले आणि प्रत्यक्ष पडताळणीच्या आधारे सीमांकनाची प्रक्रिया सुरू झाली. <ref name="MoEFCC_ESA_Notifications"/><ref name="PIB_2014"/> === केंद्र सरकारची भूमिका === केंद्र सरकारने कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या शिफारसींचा आधार घेऊन पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याची प्रक्रिया सुरू केली. कार्यगटाचा अहवाल सार्वजनिक केल्यानंतर सहा राज्य सरकारांकडून आणि इतर हितधारकांकडून अभिप्राय मागविण्यात आला. केंद्र सरकारने २० डिसेंबर २०१३ रोजीच्या कार्यालयीन ज्ञापनाद्वारे राज्य सरकारांकडून पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमांमध्ये, प्रत्यक्ष पडताळणीच्या आधारे, आवश्यक बदल सुचविण्याची प्रक्रिया सुरू केली. <ref name="PIB_2014"/><ref name="HLWG_I"/> १६ जानेवारी २०१४ रोजी केंद्र सरकारने सहा राज्यांच्या मुख्यमंत्र्यांना पत्र पाठवून कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या शिफारसींबाबत राज्यांचे अभिप्राय मागविले. विशेषतः प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमांकनासंबंधी राज्यांच्या चिंता व सूचनांचा विचार करण्याची प्रक्रिया यानंतरही सुरू राहिली. या प्रक्रियेच्या पुढील टप्प्यात १० मार्च २०१४ रोजी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी पहिला मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध करण्यात आला. <ref name="PIB_2014"/> २०१४ च्या मसुद्याला प्रतिसाद देताना काही राज्यांनी प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची प्रत्यक्ष पाहणी करून सीमांचे पुनर्निश्चितीकरण करण्याची मागणी केली. केंद्र सरकारने ९ जून २०१४ रोजी केरळ वगळता संबंधित राज्यांना प्रत्यक्ष पडताळणीच्या आधारे सीमांकन करण्याची संधी दिली. त्यामुळे पुढील मसुद्यांमध्ये राज्यांकडून प्राप्त झालेल्या गावनिहाय आणि क्षेत्रनिहाय माहितीलाही स्थान मिळाले. <ref name="WGESA_2022">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 3072(E), New Delhi, 6 July 2022, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> केंद्र सरकारने सल्लामसलतीसाठी राज्यांचे पर्यावरण व वनमंत्री, पश्चिम घाट प्रदेशातील संसद सदस्य आणि राज्य सरकारांचे अधिकारी यांच्यासोबत स्वतंत्र बैठका घेतल्या. ७ जुलै २०१५ रोजी राज्यांच्या पर्यावरण व वनमंत्र्यांची आणि ३ ऑगस्ट २०१५ रोजी पश्चिम घाट प्रदेशातील संसद सदस्यांची बैठक घेण्यात आली. ११ ऑगस्ट २०१६ रोजी संसद सदस्यांसोबत झालेल्या बैठकीत ४ सप्टेंबर २०१५ चा मसुदा पुढील चर्चेसाठी आधार मानण्याचे ठरविण्यात आले. <ref name="WGESA_2022"/> २०१८ च्या मसुद्यानंतरही केंद्र–राज्य सल्लामसलत सुरू राहिली. केंद्र सरकारने १५ फेब्रुवारी २०१९, २१ मे २०२०, २३ नोव्हेंबर २०२१ आणि ३–४ डिसेंबर २०२१ रोजी संबंधित राज्य सरकारांच्या प्रतिनिधींसोबत बैठका घेतल्या. या बैठकांमध्ये ३ ऑक्टोबर २०१८ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या मसुदा अधिसूचनेतील क्षेत्रनिश्चिती आणि इतर तरतुदींविषयी राज्य सरकारांकडून हरकती, टिप्पण्या व सूचना प्राप्त झाल्या. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === राज्य सरकारांच्या हरकती आणि सूचना === राज्य सरकारांच्या हरकतींचा मुख्य संबंध पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमा, त्यात समाविष्ट होणारी गावे, प्रस्तावित क्षेत्रफळ आणि काही विकासात्मक क्रियांवरील निर्बंध यांच्याशी होता. केंद्र सरकारच्या नोंदींनुसार राज्यांनी मसुद्यातील क्षेत्रनिश्चिती आणि क्रियाकलापांबाबत विविध आक्षेप व सूचना मांडल्या. त्यामुळे केंद्र सरकारने राज्यांकडून प्रत्यक्ष पडताळणीच्या आधारे सुधारित सीमांकन प्रस्ताव मागविले. <ref name="WGESA_2022"/> २०१५ मधील केंद्र–राज्य बैठकीत राज्य सरकारांच्या प्रतिनिधींनी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे प्रत्यक्ष पडताळणीद्वारे सीमांकन करण्याचे काम प्रगतिपथावर असल्याचे सांगितले. त्याच बैठकीत स्थानिक लोकांचे विस्थापन किंवा त्यांचे वास्तव्य असलेल्या वसाहतींमधून स्थलांतर होणार नाही, तसेच मसुद्याच्या तरतुदींमुळे शेती व लागवड व्यवसायावर परिणाम होणार नाही, हे स्पष्ट करण्यात आले. <ref name="WGESA_2022"/> २१ मे २०२० रोजी झालेल्या केंद्र–राज्य बैठकीत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या अधिसूचनेला गती देण्याबाबत चर्चा झाली. या बैठकीत मसुद्यात प्रस्तावित क्षेत्राची व्याप्ती, समाविष्ट क्रियाकलाप आणि संबंधित राज्यांच्या भूमिका यांबाबत चर्चा करण्यात आली. राज्यनिहाय मुद्द्यांवर पुढील चर्चा करून अधिसूचनेची प्रक्रिया पुढे नेण्याचे ठरविण्यात आले. <ref name="PIB_2020">{{cite web |title=States express desire to expedite early notification of Ecologically Sensitive Area of Western Ghats |publisher=Press Information Bureau, Government of India |date=21 May 2020 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1625885 |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> राज्यांकडून प्राप्त झालेल्या सूचनांमध्ये गावांच्या सीमांशी संबंधित माहिती, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात समाविष्ट होणाऱ्या गावांची संख्या व क्षेत्रफळ आणि स्थानिक परिस्थितीशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता. या माहितीतील तफावती दूर करण्यासाठी पुढील मसुद्यांमध्ये राज्यांकडून अद्ययावत माहिती मागविण्यात आली. <ref name="WGESA_2022"/> === अधिसूचना प्रक्रियेतील विलंब === कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या अहवालानंतर पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र अधिसूचित करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली. तथापि, प्रस्तावित क्षेत्राच्या सीमांबाबत प्रत्यक्ष क्षेत्रपडताळणी, राज्य सरकारांकडून प्राप्त अभिप्राय, गावांच्या सीमांशी संबंधित माहिती, विकासविषयक चिंता आणि विविध हितधारकांकडून प्राप्त हरकती व सूचनांमुळे अंतिम अधिसूचनेची प्रक्रिया अनेक टप्प्यांत पुढे गेली. <ref name="HLWG_I"/><ref name="WGESA_2022"/> २०१४ च्या पहिल्या मसुद्यानंतर राज्यांच्या प्रत्यक्ष पडताळणीच्या मागणीमुळे पुढील सीमांकन प्रक्रिया सुरू राहिली. २०१५ च्या दुसऱ्या मसुद्यानंतरही सल्लामसलत सुरू राहिली आणि ११ ऑगस्ट २०१६ रोजी केंद्र सरकारने ४ सप्टेंबर २०१५ चा मसुदा पुढील चर्चेसाठी आधार मानला. त्यानंतर २०१७ आणि २०१८ मध्ये अनुक्रमे नवे मसुदे प्रसिद्ध झाले. <ref name="WGESA_2022"/> ३ ऑक्टोबर २०१८ च्या चौथ्या मसुद्यानंतर राज्य सरकारांच्या हरकती व सूचनांवर २०१९ ते २०२१ या काळात विविध बैठकींत चर्चा झाली. त्यानंतर १८ एप्रिल २०२२ रोजी केंद्र सरकारने राज्यांकडून प्राप्त सूचनांचा सर्वंकषपणे विचार करण्यासाठी स्वतंत्र समिती स्थापन केली. या प्रक्रियेच्या पुढील टप्प्यात ६ जुलै २०२२ रोजी पाचवा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध करण्यात आला. <ref name="WGESA_2022"/> २०२२ च्या मसुद्यानंतरही केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये पुढील चर्चा सुरू राहिली. राज्यांकडून प्राप्त सूचना, हरकती आणि क्षेत्रनिश्चितीशी संबंधित माहितीचा पुढील विचार करण्यात आला. या प्रक्रियेच्या परिणामी ३१ जुलै २०२४ रोजी सहा राज्यांमध्ये एकूण **५६,८२५.७ चौ. किमी** क्षेत्र प्रस्तावित करणारा सहावा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध करण्यात आला. <ref name="WGESA_2024"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि स्थानिक पातळीवरील पडताळणी === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची सीमा निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेत कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने प्रस्तावित केलेल्या क्षेत्राचा प्रारंभिक आधार घेण्यात आला. त्यानंतर संबंधित राज्य सरकारांना प्रत्यक्ष क्षेत्रपडताळणीच्या आधारे प्रस्तावित सीमांमध्ये बदल सुचविण्याची संधी देण्यात आली. या प्रक्रियेत राज्य सरकारांकडून प्राप्त क्षेत्रनिहाय आणि गावनिहाय माहितीचा पुढील मसुद्यांमध्ये विचार करण्यात आला. <ref name="WGESA_2022"/> केरळ सरकारने स्वतंत्रपणे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे प्रत्यक्ष सीमांकन केले. २०२२ च्या मसुद्यात नमूद केल्याप्रमाणे, केरळने सुचविलेले क्षेत्रफळ ९,९९३.७ चौ. किमी होते; त्यापैकी ९,१०७ चौ. किमी वनक्षेत्र आणि ८८६.७ चौ. किमी बिगर-वनक्षेत्र होते. हे क्षेत्र कस्तुरीरंगन कार्यगटाने केरळसाठी सुचविलेल्या १३,१०८ चौ. किमी क्षेत्रापेक्षा कमी होते. <ref name="WGESA_2022"/> इतर राज्यांनाही ९ जून २०१४ नंतर प्रत्यक्ष पडताळणीच्या आधारे सीमांकन करण्याची संधी देण्यात आली. २०१५ मध्ये राज्यांच्या प्रतिनिधींनी ही प्रक्रिया प्रगतिपथावर असल्याचे केंद्र सरकारला कळविले. त्यानंतर गावनिहाय माहिती, क्षेत्रफळ आणि सीमांबाबतच्या राज्यांच्या सूचनांचा पुढील मसुद्यांमध्ये विचार करण्यात आला. <ref name="WGESA_2022"/> या सल्लामसलत आणि पडताळणी प्रक्रियेत राज्य सरकारांकडून प्राप्त क्षेत्रफळ, गावांची नावे आणि सीमांशी संबंधित माहितीचा पुढील मसुद्यांमध्ये विचार करण्यात आला. २०२४ च्या सहाव्या मसुद्यातही राज्यांकडून प्राप्त माहितीच्या आधारे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या क्षेत्रफळात आणि गावनिहाय सीमांमध्ये बदल करण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. <ref name="WGESA_2024"/> == महाराष्ट्रातील भूमिका == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेत महाराष्ट्र सरकारने क्षेत्रनिश्चिती, पर्यावरणीय संरक्षण आणि विकासविषयक बाबींवर केंद्र सरकारसमोर आपली मते व सूचना मांडल्या. गाडगीळ समितीच्या शिफारसींवरील राज्याच्या टिप्पण्यांनंतर कस्तुरीरंगन यांच्या अध्यक्षतेखालील उच्चस्तरीय कार्यगटासमोरही महाराष्ट्र सरकारने आपल्या भूमिका व चिंता मांडल्या. त्यानंतरच्या मसुदा अधिसूचनांच्या प्रक्रियेतही राज्य सरकारकडून प्रस्तावित क्षेत्राच्या सीमा, गावे आणि इतर बाबींविषयी सूचना प्राप्त होत राहिल्या. <ref name="HLWG-II"/> === महाराष्ट्रातील पश्चिम घाटाचा विस्तार === महाराष्ट्रातील पश्चिम घाटाचा प्रदेश सह्याद्री पर्वतरांगेच्या महाराष्ट्रातील भागाशी संबंधित आहे. कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने पश्चिम घाटाची व्यापक सीमा निश्चित करताना उपलब्ध प्रशासकीय व भौगोलिक माहितीचा विचार केला आणि त्यानंतर भौगोलिक माहिती प्रणाली, भू-वापर आणि इतर पर्यावरणीय निकषांच्या आधारे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे सीमांकन केले. <ref name="HLWG_I"/> २०२४ च्या सहाव्या मसुद्यात महाराष्ट्रासाठी **१७,३४० चौ. किमी** क्षेत्र पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून प्रस्तावित करण्यात आले होते. सहा राज्यांसाठी प्रस्तावित ५६,८२५.७ चौ. किमी क्षेत्रापैकी महाराष्ट्राचा वाटा हा दुसऱ्या क्रमांकाचा होता. २०२६ च्या सातव्या मसुद्यातही महाराष्ट्रासाठी १७,३४० चौ. किमी क्षेत्र प्रस्तावित ठेवण्यात आले आहे. तथापि, २०२६ च्या मसुद्यानुसार हे क्षेत्र अंतिम नसून राज्याची शिफारस, हितधारकांची मते आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र तज्ज्ञ समितीच्या विचारानंतर अंतिम केले जाणार आहे. <ref name="WGESA_2024">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 3060(E), New Delhi, 31 July 2024, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === महाराष्ट्र सरकारच्या भूमिका आणि हरकती === महाराष्ट्र सरकारने गाडगीळ समितीच्या शिफारसींबाबत केंद्र सरकारकडे स्वतंत्रपणे हरकती व सूचना सादर केल्या होत्या. १३ जानेवारी २०१२ रोजी राज्याने पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ समितीच्या शिफारसींबाबत आपली भूमिका मांडली होती. त्यानंतर ११ फेब्रुवारी २०१३ रोजी उच्चस्तरीय कार्यगटाला दिलेल्या निवेदनात राज्य सरकारने गाडगीळ समितीने सुचविलेल्या पश्चिम घाटाच्या ESZ-१, ESZ-२ आणि ESZ-३ अशा तीन पर्यावरणीय संवेदनशीलता क्षेत्रांबाबत चिंता व्यक्त केली. तसेच पश्चिम घाट प्रदेशातील खाणकामाच्या नियमनाबाबतच्या शिफारसींमध्ये बदल करण्याची मागणी केली. <ref name="HLWG-II"/> महाराष्ट्र सरकारच्या मते पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संरक्षणाच्या गरजा लक्षात घेणे आवश्यक असले, तरी प्रस्तावित नियमन करताना राज्यातील विद्यमान मानवी वस्ती, शेती, विकासाच्या गरजा आणि विविध आर्थिक उपक्रम यांचाही विचार करणे आवश्यक होते. उच्चस्तरीय कार्यगटाने आपल्या अहवालात महाराष्ट्र सरकारच्या या टिप्पण्या आणि आधीच्या निवेदनांचा स्वतंत्रपणे विचार केला. <ref name="HLWG-II"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या अहवालानंतरही महाराष्ट्र सरकारने प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमांबाबत आणि गावांच्या समावेशाबाबत केंद्र सरकारसमोर आपली भूमिका मांडली. २०२४ च्या सहाव्या मसुद्यात महाराष्ट्रासाठी **१७,३४० चौ. किमी** क्षेत्र आणि **२,५१५ गावे** प्रस्तावित करण्यात आली होती. <ref name="WGESA_2024"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> २०२६ मधील वृत्तांनुसार महाराष्ट्र सरकारने प्रस्तावित **२,५१५ गावांपैकी ३७८ गावे** पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातून वगळण्याची मागणी केली होती. ही मागणी केंद्र–राज्य चर्चेतील अंतिम क्षेत्रनिश्चितीच्या प्रक्रियेचा भाग होती. त्यामुळे २७ जुलै २०२६ च्या मसुद्यातील महाराष्ट्रासाठी प्रस्तावित गावांची यादी अंतिम अधिसूचना मानता येत नाही. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === स्थानिक पातळीवरील क्षेत्रनिश्चिती === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमांकनात महाराष्ट्रातील स्थानिक पातळीवरील माहितीला महत्त्व देण्यात आले. केंद्र सरकारने २०१४ नंतर राज्यांना प्रस्तावित क्षेत्राची प्रत्यक्ष पडताळणी करून आवश्यक ते बदल सुचविण्याची संधी दिली. या प्रक्रियेत गावांची नावे, गावांच्या सीमा, क्षेत्रफळ आणि प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राशी त्यांचा संबंध यांचा विचार करण्यात आला. <ref name="WGESA_2022">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 3072(E), New Delhi, 6 July 2022, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> महाराष्ट्रातील क्षेत्रनिश्चितीच्या प्रक्रियेत प्रस्तावित क्षेत्राच्या प्रत्यक्ष भौगोलिक परिस्थितीचा आणि राज्य सरकारकडून उपलब्ध करून देण्यात आलेल्या माहितीचा विचार करण्यात आला. कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या प्रक्रियेत महाराष्ट्रातील रत्‍नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांशी संबंधित पर्यावरणीय आणि विकासविषयक बाबींवरही स्वतंत्रपणे चर्चा करण्यात आली. <ref name="HLWG-II"/> २०२४ च्या मसुद्यानंतरही महाराष्ट्रातील प्रस्तावित गावांची यादी आणि क्षेत्रफळ यांबाबत राज्य सरकारकडून प्राप्त माहितीचा विचार करण्यात आला. केंद्र सरकारच्या २०२४–२५ च्या वार्षिक अहवालात पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या विविध मुद्द्यांचा विचार करण्यासाठी समिती स्थापन करण्यात आल्याचे नमूद आहे. या समितीने राज्य सरकारांनी निदर्शनास आणलेल्या माहितीतील तफावत आणि सूचनांचा विचार करणे अपेक्षित होते. <ref name="MoEFCC_AR_2024_25">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Annual Report 2024–25'', Government of India, 2025.</ref> २०२६ च्या सातव्या मसुद्यात महाराष्ट्रासाठी १७,३४० चौ. किमी क्षेत्र आणि २,५१५ गावे प्रस्तावित आहेत. मसुद्याच्या परिशिष्टांमध्ये महाराष्ट्रासाठी स्वतंत्र नकाशा तसेच जिल्हा, तालुका आणि गावनिहाय तपशील देण्यात आला आहे. मात्र मसुद्यातच प्रत्यक्ष क्षेत्र राज्य सरकारच्या शिफारसी, हितधारकांची मते आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र तज्ज्ञ समितीच्या आधारावर अंतिम केले जाईल, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === विकास, शेती आणि पर्यावरणीय संरक्षण === महाराष्ट्रातील पश्चिम घाट प्रदेशात पर्यावरणीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या वनक्षेत्रांसोबत मोठ्या प्रमाणावर मानवी वस्ती, शेती आणि विविध आर्थिक उपक्रम आहेत. त्यामुळे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या नियमनाचा प्रश्न केवळ वनसंरक्षणापुरता मर्यादित राहत नाही; त्याचा संबंध स्थानिक विकास, शेती, पायाभूत सुविधा आणि नैसर्गिक संसाधनांच्या वापराशीही येतो. कस्तुरीरंगन कार्यगटानेही पश्चिम घाटाच्या संरक्षणासोबत स्थानिक लोकांच्या सामाजिक-आर्थिक गरजा आणि विकासाच्या आवश्यकतांचा विचार करण्याचे उद्दिष्ट स्वीकारले होते. <ref name="HLWG_I"/> कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या शिफारसींमध्ये पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील अत्यंत पर्यावरणहानीकारक उपक्रमांवर प्रतिबंध किंवा कठोर नियमन करण्याची भूमिका होती. त्याच वेळी विद्यमान शेती आणि लागवडीवर सर्वसाधारण बंदी घालण्याचा प्रस्ताव नव्हता. पुढील मसुदा अधिसूचनांमध्येही पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील विद्यमान मानवी वस्ती, शेती आणि स्थानिक उपजीविकेशी संबंधित बाबींचा स्वतंत्र विचार करण्यात आला. <ref name="HLWG_I"/><ref name="WGESA_2024"/> २०२६ च्या मसुद्यानुसार पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील मालमत्तेच्या स्वामित्वावर अधिसूचनेच्या तरतुदींचा परिणाम होणार नाही. त्याचबरोबर नवीन खाणकाम, दगडखाणी व वाळू उत्खनन, नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्प, काही प्रदूषणकारी उद्योग तसेच मोठ्या बांधकाम व क्षेत्रविकास प्रकल्पांवर प्रतिबंध किंवा नियमनाच्या तरतुदी प्रस्तावित करण्यात आल्या आहेत. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> महाराष्ट्राच्या संदर्भात त्यामुळे पर्यावरणीय संरक्षण आणि विकास यांतील प्रश्न हा प्रस्तावित क्षेत्राच्या सीमांपुरता मर्यादित नसून, कोणती गावे व भूभाग पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात समाविष्ट करायचे, कोणत्या क्रियांवर प्रतिबंध किंवा नियमन लागू करायचे आणि स्थानिक विकासाच्या गरजांशी त्या नियमनाचा समन्वय कसा साधायचा, यांच्याशी संबंधित आहे. २७ जुलै २०२६ चा मसुदा अद्याप अंतिम नसल्यामुळे महाराष्ट्रातील क्षेत्रफळ, गावांची अंतिम यादी आणि नियामक चौकट यांना अंतिम कायदेशीर स्थिती प्राप्त झालेली नाही. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग == रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे महाराष्ट्राच्या कोकण प्रदेशातील जिल्हे असून त्यांचा भौगोलिक विस्तार सह्याद्री पर्वतरांगेच्या पश्चिम उतारांपासून अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यापर्यंत आहे. या प्रदेशात डोंगराळ भूभाग, पश्चिमवाहिनी नद्या, अधिक पर्जन्यमान, वनक्षेत्र आणि किनारी परिसंस्था यांसोबत मानवी वस्ती व विविध उपजीविका आढळतात. पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या संदर्भात या जिल्ह्यांतील भौगोलिक व पर्यावरणीय वैशिष्ट्यांचा विचार व्यापक पश्चिम घाट प्रदेशाच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. <ref name="HLWG-II"/><ref name="UNESCO_Western_Ghats"/> === पश्चिम घाट आणि कोकणातील भौगोलिक संबंध === पश्चिम घाट ही अरबी समुद्राच्या किनाऱ्याला साधारण समांतर जाणारी पर्वतरांग असून महाराष्ट्रात तिचे सह्याद्री हे प्रमुख रूप आहे. कोकणातील रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्हे या पर्वतरांगेच्या पश्चिमेकडील उतारांपासून अरबी समुद्रापर्यंत पसरलेल्या भूदृश्याचा भाग आहेत. पश्चिम घाटातून उगम पावणाऱ्या अनेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत अरबी समुद्राला मिळतात. त्यामुळे पर्वतीय प्रदेश, नदीखोरे, खाड्या आणि किनारपट्टी यांच्यामध्ये भौगोलिक व जलवैज्ञानिक संबंध निर्माण होतो. <ref name="UNESCO_Western_Ghats"/> रत्‍नागिरी जिल्ह्याचा पूर्व भाग सह्याद्रीच्या डोंगररांगांनी व्यापलेला असून पश्चिमेस अरबी समुद्र आहे. जिल्ह्याच्या भौगोलिक रचनेत डोंगराळ, मधला आणि किनारी असे प्रमुख प्रदेश आढळतात. जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या सह्याद्रीत उगम पावून पश्चिमेकडे वाहतात. <ref name="Ratnagiri_Geography">जिल्हा प्रशासन, रत्नागिरी. ''Geographical Information'', Government of Maharashtra.</ref> सिंधुदुर्ग जिल्हाही सह्याद्रीच्या पश्चिमेस वसलेला असून त्याच्या पश्चिमेस अरबी समुद्र, उत्तरेस रत्‍नागिरी जिल्हा आणि दक्षिणेस गोवा व कर्नाटकाचा प्रदेश आहे. जिल्ह्याच्या पूर्वेकडील भागात सह्याद्री पर्वतरांगांचा प्रदेश असून पश्चिमेकडे किनारी भूदृश्य पसरलेले आहे. जिल्ह्यातील अनेक नद्या व जलप्रवाह पूर्वेकडील पर्वतीय भागातून पश्चिमेकडे वाहत अरबी समुद्राच्या दिशेने जातात. <ref name="Sindhudurg_GSDA">Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra. ''District—Sindhudurg''.</ref> या भौगोलिक रचनेत पश्चिम घाटातील पर्वतीय प्रदेश, वनक्षेत्र आणि पर्जन्यप्रणाली यांचा कोकणातील नदीखोरे व किनारी प्रदेशाशी भौगोलिक संबंध दिसून येतो. पश्चिम घाटाच्या व्यापक पर्यावरणीय संदर्भात अशा पर्वतीय आणि नदी-किनारी परिसंस्थांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा आहे. <ref name="HLWG-I"/> === रत्‍नागिरी जिल्ह्याचा संदर्भ === रत्‍नागिरी जिल्हा कोकण प्रदेशात असून त्याच्या पश्चिमेस अरबी समुद्र आहे. जिल्ह्याच्या भौगोलिक रचनेत डोंगराळ आणि किनारी प्रदेशांचा समावेश असून सह्याद्रीच्या परिसरातून उगम पावणाऱ्या सावित्री, वाशिष्ठी, शास्त्री, जगबुडी, बाव, मुचकुंदी आणि इतर नद्या पश्चिमेकडे वाहतात. जिल्ह्याच्या किनारी भागात भात, नारळ आणि सुपारी, तर डोंगराळ भागात आंबा, काजू आणि इतर पिकांची लागवड केली जाते. <ref name="Ratnagiri_Geography">जिल्हा प्रशासन, रत्नागिरी. ''Geographical Information'', Government of Maharashtra.</ref> रत्‍नागिरीतील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमांकनाच्या प्रक्रियेत जिल्ह्याची भौगोलिक आणि प्रशासकीय माहिती विचारात घेण्यात आली. कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या क्षेत्रनिश्चिती प्रक्रियेत भौगोलिक माहिती प्रणाली, भू-वापर आणि उपलब्ध प्रशासकीय माहितीचा वापर करण्यात आला. <ref name="HLWG-II"/> २०२४ च्या सहाव्या मसुद्याच्या अनुषंगाने रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील स्थानिक पातळीवरही प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत माहिती व अभिप्राय संकलित करण्यात आला. ३१ जुलै २०२४ रोजीच्या केंद्र सरकारच्या मसुदा अधिसूचनेच्या परिशिष्टात रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण, खेड, लांजा, राजापूर आणि संगमेश्वर या तालुक्यांतील प्रस्तावित गावांची स्वतंत्र यादी देण्यात आली होती. या यादीतील गावांची संख्या आणि सीमा ही त्या वेळच्या मसुद्यातील प्रस्तावित क्षेत्रनिश्चितीचा भाग होती; ती अंतिम अधिसूचना मानता येत नव्हती. <ref name="WGESA_2024">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India, ''Draft Notification on Western Ghats Ecologically Sensitive Area'', S.O. 3060(E), New Delhi, 31 July 2024, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या किनारी व डोंगराळ प्रदेशात शेती, फलोत्पादन, मासेमारी, वनसंसाधनांशी संबंधित उपजीविका आणि पर्यटनाशी संबंधित विविध उपक्रम आढळतात. जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीनुसार किनारी भागात भात, नारळ आणि सुपारी, तर डोंगराळ भागात आंबा, काजू आणि इतर पिकांची लागवड केली जाते. <ref name="Ratnagiri_Geography"/> === सिंधुदुर्ग जिल्ह्याचा संदर्भ === सिंधुदुर्ग हा कोकणातील दक्षिणेकडील जिल्हा असून त्याचा पश्चिम भाग अरबी समुद्रालगत आणि पूर्व भाग सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांशी जोडलेला आहे. जिल्ह्यातील भूभागात डोंगराळ प्रदेश, दऱ्या, नदीखोरे आणि किनारी प्रदेश यांचा समावेश होतो. जिल्ह्याचे सरासरी पर्जन्यमान मोठे असून येथील नद्या प्रामुख्याने सह्याद्रीतून उगम पावतात. <ref name="Sindhudurg_GSDA"/><ref name="Sindhudurg_District">जिल्हा प्रशासन, सिंधुदुर्ग. ''District at a Glance'', Government of Maharashtra.</ref> सिंधुदुर्गचा पश्चिम घाटाशी संबंध केवळ व्यापक भौगोलिक क्षेत्रापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. गाडगीळ समितीच्या अभ्यासादरम्यान जिल्ह्यातील काही ग्रामसभांनी आपल्या ग्रामपंचायत क्षेत्रांना पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचा दर्जा देण्याची मागणी केली होती. समितीच्या अहवालात सावंतवाडी आणि दोडामार्ग तालुक्यांतील २५ गावांच्या ग्रामसभांनी अशा मागण्या केल्याची नोंद आहे. त्याच वेळी काही इतर ग्रामपंचायतींनी याच्या विरुद्ध भूमिका घेतल्याची नोंदही समितीने केली होती. त्यामुळे स्थानिक समाजातील पर्यावरण संरक्षणाबाबतची भूमिका एकसमान नव्हती, हे या नोंदीवरून दिसते. <ref name="WGEEP_Report"/> सावंतवाडी–दोडामार्ग परिसराच्या पर्यावरणीय महत्त्वाबाबत पुढे स्वतंत्र प्रक्रिया झाली. मुंबई उच्च न्यायालयाच्या २२ मार्च २०२४ रोजीच्या निर्णयानंतर केंद्र सरकारने या परिसरासाठी स्वतंत्र पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची प्रक्रिया सुरू केली. महाराष्ट्र सरकारने ११ मार्च २०२५ रोजी अंतिम प्रस्ताव सादर केला आणि २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी केंद्र सरकारने सावंतवाडी–दोडामार्ग पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अंतिम अधिसूचना प्रसिद्ध केली. या स्वतंत्र क्षेत्राचे क्षेत्रफळ २१२.५९ चौ. किमी असून त्यात सावंतवाडी आणि दोडामार्ग तालुक्यांतील २५ गावांचा समावेश आहे. <ref name="Sawantwadi_Dodamarg_ESA">Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India. ''Notification declaring Sawantwadi-Dodamarg Ecologically Sensitive Area'', S.O. 976(E), 24 February 2026, Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3(ii).</ref> सावंतवाडी–दोडामार्ग पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अधिसूचना ही सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील २५ गावांमध्ये २१२.५९ चौ. किमी क्षेत्रासाठी स्वतंत्रपणे जारी करण्यात आली आहे. दुसरीकडे, सहा राज्यांमध्ये प्रस्तावित व्यापक पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी २७ जुलै २०२६ च्या मसुद्यात महाराष्ट्रासाठी १७,३४० चौ. किमी क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे. त्यामुळे दोन्ही क्षेत्रांचा कायदेशीर संदर्भ आणि अधिसूचना-प्रक्रिया स्वतंत्रपणे नमूद करणे आवश्यक आहे. <ref name="Sawantwadi_Dodamarg_ESA"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === खाणकाम आणि औद्योगिक विकासाचा प्रश्न === रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या दोन्ही जिल्ह्यांमध्ये पर्यावरणीय संरक्षण आणि खनिज, औद्योगिक किंवा पायाभूत विकास यांचा संबंध पश्चिम घाट ESA प्रक्रियेत महत्त्वाचा राहिला आहे. कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या शिफारसींमध्ये पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात खाणकाम, दगडखाणी आणि वाळू उत्खनन यांसारख्या क्रियांवर कठोर निर्बंध सुचविण्यात आले होते. पुढील मसुदा अधिसूचनांमध्येही या क्रियांना प्रतिबंधित क्रियांच्या प्रमुख वर्गात ठेवण्यात आले. <ref name="HLWG-I"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील पर्यावरणीय चर्चेत मोठे ऊर्जा, औद्योगिक आणि पायाभूत सुविधा प्रकल्प हा विषय गाडगीळ समितीच्या अभ्यासाच्या व्यापक संदर्भातही उपस्थित होता. पश्चिम घाटातील विकास प्रकल्पांचे पर्यावरणीय परिणाम, स्थानिक समुदायांवरील परिणाम आणि नैसर्गिक संसाधनांचे संरक्षण यांचा समितीने आपल्या अभ्यासात विचार केला. <ref name="WGEEP_Ratnagiri_Sindhudurg">{{cite report |author=Western Ghats Ecology Expert Panel |title=Report of the Western Ghats Ecology Expert Panel |publisher=Ministry of Environment and Forests, Government of India |date=31 August 2011 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Western-Ghats-Ecology-Expert-Panel-Report.pdf |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> सिंधुदुर्गातील सावंतवाडी–दोडामार्ग क्षेत्रात खाणकामाचा प्रश्न स्वतंत्र पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रक्रियेतही आला. २०२६ च्या अंतिम अधिसूचनेनुसार त्या ESA मध्ये खाणकाम व दगडखाणींवर बंदी घालण्यात आली असून विद्यमान खाणी टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. तथापि, स्थानिक निवासी बांधकाम किंवा पारंपरिक रस्ते दुरुस्तीसाठी आवश्यक मर्यादित उत्खननाबाबत अधिसूचनेत विशिष्ट अपवादाची तरतूद आहे. <ref name="Sawantwadi_Dodamarg_ESA"/> व्यापक पश्चिम घाट ESA च्या संदर्भातही विकास प्रकल्पांवर सरसकट बंदी हा उद्देश नसून, पर्यावरणीयदृष्ट्या अधिक हानीकारक क्रियांवर प्रतिबंध आणि इतर क्रियांचे पर्यावरणीय निकषांनुसार नियमन अशी चौकट प्रस्तावित करण्यात आली आहे. त्यामुळे रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्गातील विकासाचा प्रश्न हा पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांच्या परस्पर संबंधांच्या संदर्भात पाहिला जातो. <ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === स्थानिक लोकजीवन आणि उपजीविका === रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या दोन्ही जिल्ह्यांतील लोकजीवनावर पर्वतीय भूभाग, जास्त पर्जन्यमान, किनारपट्टी, नद्या आणि शेतीयोग्य जमिनींचा प्रभाव आहे. कोकण प्रदेशात भात, फलोत्पादन, नारळ, सुपारी, आंबा, काजू, कोकम यांसारख्या पिकांसोबत मासेमारी आणि पर्यटनाशी संबंधित उपजीविका महत्त्वाच्या आहेत. <ref name="Konkan_GSDA">Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra. ''Konkan Region—Important Features and Cropping Pattern''.</ref> रत्‍नागिरी जिल्ह्यात आंबा आणि काजू यांसारख्या फलोत्पादन पिकांसोबत भात, नारळ आणि सुपारीची लागवड आढळते. जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीनुसार किनारी भागातील शेती आणि डोंगराळ भागातील फलोत्पादन यांना स्थानिक अर्थव्यवस्थेत महत्त्व आहे. मासेमारी, बंदरे, पर्यटन आणि वाहतूक-सुविधांशी संबंधित उपक्रमही जिल्ह्याच्या आर्थिक जीवनाचा भाग आहेत. <ref name="Ratnagiri_Geography"/><ref name="Ratnagiri_District">{{cite web |title=जिल्ह्याविषयी |publisher=रत्नागिरी जिल्हा प्रशासन, महाराष्ट्र शासन |url=https://ratnagiri.gov.in/%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%AF%E0%A5%80/ |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> सिंधुदुर्गमध्ये भात, नारळ, आंबा, काजू आणि कोकम ही प्रमुख पिके असल्याची जिल्हा प्रशासनाची नोंद आहे. जिल्ह्यातील नद्या, खाड्या आणि किनारी प्रदेश मासेमारीशी संबंधित उपजीविकेलाही आधार देतात. <ref name="Sindhudurg_District"/><ref name="Sindhudurg_GSDA"/> कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय संरक्षणासोबत स्थानिक समुदायांच्या सामाजिक-आर्थिक गरजा आणि विकासाच्या आवश्यकतांचा विचार करण्याचे उद्दिष्ट मांडले होते. पुढील मसुदा अधिसूचनांमध्येही पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील विद्यमान मानवी वस्ती, शेती आणि इतर स्थानिक वापरांच्या संदर्भात विविध तरतुदी करण्यात आल्या, तर अधिक पर्यावरणहानीकारक विकासात्मक क्रियांवर प्रतिबंध किंवा नियमन प्रस्तावित करण्यात आले. <ref name="HLWG-I"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांचा पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राशी संबंधित संदर्भ सह्याद्री–कोकण भूदृश्य, नदी व जलस्रोत, शेती व फलोत्पादन, मासेमारी, स्थानिक वस्ती, जैवविविधता तसेच औद्योगिक व पायाभूत विकासाशी संबंधित आहे. या पार्श्वभूमीवर प्रस्तावित क्षेत्राच्या सीमांकन आणि नियमनाच्या प्रक्रियेत पर्यावरणीय निकषांसोबत राज्य सरकारांकडून प्राप्त स्थानिक माहिती व सूचनांचाही विचार करण्यात आला. २७ जुलै २०२६ चा व्यापक पश्चिम घाट ESA मसुदा अद्याप अंतिम नसल्यामुळे महाराष्ट्रातील प्रस्तावित क्षेत्रफळ आणि गावांची अंतिम कायदेशीर स्थिती निश्चित झालेली नाही. <ref name="HLWG-I"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांचा पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राशी संबंधित संदर्भ सह्याद्री–कोकण भूदृश्य, नदी व जलस्रोत, शेती व फलोत्पादन, मासेमारी, स्थानिक वस्ती, जैवविविधता तसेच औद्योगिक व पायाभूत विकासाशी संबंधित आहे. या पार्श्वभूमीवर प्रस्तावित क्षेत्राच्या सीमांकन आणि नियमनाच्या प्रक्रियेत पर्यावरणीय निकषांसोबत राज्य सरकारांकडून प्राप्त स्थानिक माहिती व सूचनांचाही विचार करण्यात आला. २७ जुलै २०२६ चा व्यापक पश्चिम घाट ESA मसुदा अद्याप अंतिम नसल्यामुळे महाराष्ट्रातील प्रस्तावित क्षेत्रफळ आणि गावांची अंतिम कायदेशीर स्थिती निश्चित झालेली नाही. <ref name="HLWG-I"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == २०२४ चा सहावा मसुदा == === अधिसूचनेची पार्श्वभूमी === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी ६ जुलै २०२२ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या पाचव्या मसुद्यानंतर केंद्र सरकार आणि पश्चिम घाटातील सहा राज्य सरकारांमध्ये क्षेत्रनिश्चिती आणि गावांच्या यादीबाबत पुढील सल्लामसलत सुरू राहिली. २०२२ च्या मसुद्यात समाविष्ट करण्यात आलेल्या गावांची योग्य नावे, त्यांचे क्षेत्रफळ आणि इतर माहिती यांमध्ये काही तफावती असल्याचे राज्य सरकारांनी निदर्शनास आणले. या बाबींचा सर्वंकष विचार करण्यासाठी केंद्र सरकारने संबंधित राज्यांच्या सूचनांचे परीक्षण करण्याची प्रक्रिया सुरू ठेवली. <ref name="WGESA_2022"/> केंद्र सरकारच्या नोंदीनुसार २०२२ च्या मसुद्यानंतर ११ जुलै २०२२, ३० ऑगस्ट २०२२, जानेवारी २०२३, मे २०२३, जून २०२३, जुलै २०२३, ऑगस्ट २०२३, ऑक्टोबर २०२३ आणि मार्च २०२४ या कालावधीत केंद्र व राज्य सरकारांच्या प्रतिनिधींमध्ये विविध बैठका झाल्या. या बैठकींमध्ये राज्यांकडून हरकती, सूचना आणि मसुद्यातील माहितीतील तफावतींबाबतचे मुद्दे मांडण्यात आले. <ref name="WGESA_2024"/> या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने ३१ जुलै २०२४ रोजी S.O. 3060(E) या क्रमांकाने पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचा सहावा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केला. हा मसुदा पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ च्या कलम ३ आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ मधील नियम ५(३) अंतर्गत प्रसिद्ध करण्यात आला. मसुद्यात पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अंतिम अधिसूचना राज्यनिहाय किंवा एकत्रित स्वरूपात प्रसिद्ध करण्याची तरतूद नमूद करण्यात आली होती. <ref name="WGESA_2024"/> === प्रस्तावित क्षेत्रफळ === २०२४ च्या सहाव्या मसुद्यात गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू या सहा राज्यांमध्ये एकूण **५६,८२५.७ चौ. किमी** क्षेत्र पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून प्रस्तावित करण्यात आले. राज्यनिहाय प्रस्तावित क्षेत्रफळ गुजरात ४४९ चौ. किमी, महाराष्ट्र १७,३४० चौ. किमी, गोवा १,४६१ चौ. किमी, कर्नाटक २०,६६८ चौ. किमी, तमिळनाडू ६,९१४ चौ. किमी आणि केरळ ९,९९३.७ चौ. किमी असे होते. <ref name="WGESA_2024"/> २०२४ च्या सहाव्या मसुद्यात प्रस्तावित क्षेत्रफळ हे मसुदा अधिसूचनेतील प्रस्तावित क्षेत्र होते. अधिसूचनेतील राज्यनिहाय क्षेत्रफळाच्या तक्त्यात गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू या सहा राज्यांसाठी प्रस्तावित क्षेत्र देण्यात आले होते. या मसुद्यावर प्राप्त होणाऱ्या हरकती व सूचनांच्या आधारे पुढील प्रक्रिया करण्यात येणार होती. <ref name="WGESA_2024"/> २०२४ च्या मसुद्यात प्रस्तावित क्षेत्र हे कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने ओळखलेल्या पश्चिम घाटातील नैसर्गिक भूदृश्यावर आधारित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रक्रियेचा पुढील टप्पा होता. कार्यगटाने सुमारे ५९,९४० चौ. किमी क्षेत्र प्रस्तावित केले होते; त्यानंतर राज्य सरकारांच्या प्रत्यक्ष पडताळणी, सूचना आणि सीमांमधील बदलांचा विचार करून पुढील मसुद्यांमध्ये क्षेत्रफळात बदल झाले. <ref name="HLWG_I"/><ref name="WGESA_2024"/> === महाराष्ट्रातील प्रस्ताव === २०२४ च्या सहाव्या मसुद्यात महाराष्ट्रासाठी **१७,३४० चौ. किमी** क्षेत्र पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून प्रस्तावित करण्यात आले. सहा राज्यांसाठी प्रस्तावित ५६,८२५.७ चौ. किमी क्षेत्रापैकी महाराष्ट्राचा प्रस्तावित भाग महत्त्वाचा होता. मसुद्याच्या परिशिष्ट-बमध्ये महाराष्ट्रातील प्रस्तावित क्षेत्राचा स्वतंत्र नकाशा आणि त्याच्या बाह्य सीमांवरील प्रमुख भौगोलिक बिंदूंचे भौगोलिक निर्देशांक देण्यात आले होते. <ref name="WGESA_2024"/> महाराष्ट्रातील प्रस्तावित क्षेत्राच्या गावनिहाय सीमांकनासाठी मसुद्याच्या परिशिष्ट-कमध्ये जिल्हा, तालुका आणि गावांची यादी देण्यात आली. या यादीत गावांची नावे राज्य सरकारकडून उपलब्ध करून देण्यात आलेल्या माहितीवर आधारित असल्याचे नमूद करण्यात आले होते. गावांच्या नावांमध्ये त्रुटी, दुबार नोंदी किंवा जिल्हा, तालुका व सर्वेक्षण क्रमांकासंबंधी माहितीमध्ये बदल असल्यास संबंधित राज्य सरकारच्या माहितीनुसार ती अद्ययावत केली जाईल, अशी तरतूद मसुद्यात होती. <ref name="WGESA_2024"/> महाराष्ट्रासाठी प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची जिल्हा, तालुका आणि गावनिहाय माहिती मसुद्याच्या परिशिष्टांमध्ये देण्यात आली होती. प्रस्तावित क्षेत्राची सीमा निश्चित करताना संबंधित प्रशासकीय घटकांची माहिती आणि मसुद्यातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची सीमा यांचा वापर करण्यात आला. <ref name="WGESA_2024"/> === रत्‍नागिरीतील प्रस्तावित गावे === २०२४ च्या केंद्रीय मसुद्याच्या परिशिष्ट-कमध्ये रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील ३११ गावांच्या नोंदी समाविष्ट करण्यात आल्या होत्या. या गावांची तालुकानिहाय संख्या चिपळूण ४४, खेड ८५, लांजा ५०, राजापूर ५१ आणि संगमेश्वर ८१ अशी होती. <ref name="WGESA_2024"/> | तालुका | २०२४ केंद्रीय मसुद्याच्या परिशिष्ट-कमधील नोंदी | |---|---:| | चिपळूण | ४४ | | खेड | ८५ | | लांजा | ५० | | राजापूर | ५१ | | संगमेश्वर | ८१ | | एकूण | ३११ | याच काळात रत्‍नागिरी विभागीय वन अधिकारी, चिपळूण यांच्या कार्यालयाने ३० जुलै २०२४ रोजी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रस्तावाबाबत स्थानिक अभिप्राय मागविणारे पत्र जारी केले. या पत्रात रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण, खेड, राजापूर आणि संगमेश्वर या चार तालुक्यांतील अनुक्रमे ४४, ७०, ५२ आणि ८९ गावे, अशी एकूण २५५ गावांची स्वतंत्र यादी देण्यात आली होती. पत्रासोबत या गावांची तालुकानिहाय नावेही देण्यात आली होती.<ref name="Ratnagiri_DFO_2024">रत्नागिरी विभागीय वन अधिकारी, चिपळूण, महाराष्ट्र वन विभाग, “पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत स्थानिक अभिप्राय”, ३० जुलै २०२४.</ref> केंद्रीय मसुद्यातील ३११ गावांची यादी आणि रत्‍नागिरी विभागीय वन अधिकाऱ्यांच्या पत्रातील २५५ गावांची यादी यांमध्ये फरक दिसतो. केंद्रीय मसुद्यात लांजा तालुक्यातील ५० गावांचा समावेश आहे, तर ३० जुलै २०२४ च्या स्थानिक पत्रातील यादीत लांजा तालुका नाही. तसेच खेड, राजापूर आणि संगमेश्वर तालुक्यांच्या संख्यांमध्येही फरक आहे. त्यामुळे दोन्ही आकडे वेगवेगळ्या प्रशासकीय टप्प्यांवरील किंवा माहितीच्या आवृत्तींवरील नोंदी म्हणून स्वतंत्रपणे उद्धृत करणे अधिक योग्य ठरते. <ref name="WGESA_2024"/> रत्‍नागिरी विभागीय वन अधिकाऱ्यांच्या पत्रात प्रस्तावित क्षेत्रातील गावांतील लोकप्रतिनिधी, स्थानिक रहिवासी किंवा इतर संबंधित व्यक्तींना सूचना, हरकती किंवा आक्षेप असल्यास ते पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाकडे सादर करण्याचे आवाहन करण्यात आले होते. त्यामुळे हे पत्र केंद्र सरकारच्या प्रारूप अधिसूचनेच्या अनुषंगाने स्थानिक पातळीवर सूचना, हरकती आणि अभिप्राय मागविण्याच्या प्रक्रियेचे उदाहरण म्हणून पाहता येते.<ref name="Ratnagiri_DFO_2024">रत्नागिरी विभागीय वन अधिकारी, चिपळूण, महाराष्ट्र वन विभाग, “पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत स्थानिक अभिप्राय”, ३० जुलै २०२४.</ref> === हरकती आणि सूचना === २०२४ च्या मसुदा अधिसूचनेवर सार्वजनिक हरकती आणि सूचना सादर करण्यासाठी साठ दिवसांचा कालावधी देण्यात आला होता. अधिसूचनेत हरकती व सूचना केंद्र सरकारच्या पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाकडे लेखी स्वरूपात किंवा अधिसूचनेत नमूद केलेल्या ई-मेल पत्त्यावर सादर करण्याची व्यवस्था करण्यात आली होती. <ref name="WGESA_2024"/> २०२४ च्या मसुद्याच्या प्रक्रियेत हरकती आणि सूचना केवळ क्षेत्रफळापुरत्या मर्यादित नव्हत्या. केंद्र सरकारच्या नोंदीनुसार राज्यांनी २०२२ च्या मसुद्यातील गावांची योग्य नावे, गावांचे क्षेत्रफळ आणि इतर माहितीतील तफावतींबाबत मुद्दे उपस्थित केले होते. संबंधित समितीने या माहितीतील तफावतींचा आणि राज्य सरकारांकडून प्राप्त सूचनांचा विचार केला. <ref name="WGESA_2024"/> रत्‍नागिरीतील ३० जुलै २०२४ च्या विभागीय वन अधिकाऱ्यांच्या पत्रातून प्रस्तावित गावांची यादी स्थानिक पातळीवर प्रसारित करून त्याबाबत अभिप्राय मागविण्याची प्रक्रिया दिसून येते. पत्रामध्ये संबंधित गावांबाबत सूचना, हरकती किंवा आक्षेप असल्यास ते सादर करण्याचे आवाहन करण्यात आले होते.<ref name="Ratnagiri_DFO_2024">रत्नागिरी विभागीय वन अधिकारी, चिपळूण, महाराष्ट्र वन विभाग, “पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत स्थानिक अभिप्राय”, ३० जुलै २०२४.</ref> २०२४ च्या सहाव्या मसुद्यामुळे पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या सीमांकनाची प्रक्रिया पुढील टप्प्यात गेली; मात्र हा मसुदा अंतिम अधिसूचना ठरला नाही. केंद्र सरकारच्या २०२४–२५ च्या वार्षिक अहवालात ३१ जुलै २०२४ रोजी ५६,८२५.७ चौ. किमी क्षेत्रासाठी मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध झाल्याचे आणि पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासंबंधी पुढील प्रक्रियेचा उल्लेख आहे. <ref name="MoEFCC_AR_2024_25"/> == २०२६ चा सातवा मसुदा == === मसुदा अधिसूचनेची पार्श्वभूमी === पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने २७ जुलै २०२६ रोजी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत सातवा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केली. ही अधिसूचना भारताच्या राजपत्राच्या असाधारण भाग II, खंड ३, उपखंड (ii) मध्ये का.आ. ४१०६(अ) (S.O. 4106(E)) या क्रमांकाने प्रसिद्ध करण्यात आली. हा मसुदा पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ च्या कलम ३ अंतर्गत केंद्र सरकारला प्राप्त अधिकारांचा आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ च्या नियम ५ च्या उपनियम (३)च्या तरतुदींचा आधार घेत प्रसिद्ध करण्यात आला. मसुद्याचा उद्देश पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अंतिम अधिसूचना टप्प्याटप्प्याने, राज्यनिहाय किंवा एकत्रित एकाच अधिसूचनेद्वारे प्रसिद्ध करण्यासाठी प्रस्ताव मांडणे हा आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यात पश्चिम घाट हा तापी नदीपासून कन्याकुमारीपर्यंत सुमारे १,५०० किलोमीटर पसरलेला भौगोलिक प्रदेश असून त्याची सरासरी उंची ६०० मीटरपेक्षा अधिक असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. हा प्रदेश गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू या सहा राज्यांत पसरलेला आहे. पश्चिम घाटाला जागतिक जैवविविधता हॉटस्पॉट म्हणून महत्त्व असून त्यात स्थानिक आणि वैशिष्ट्यपूर्ण वनस्पती व प्राणिजातींचे अधिवास आहेत. मसुद्यात पश्चिम घाटातील जैवविविधतेचे संरक्षण करताना प्रदेशातील सुमारे पाच कोटी लोकसंख्येच्या शाश्वत आणि समावेशक विकासाच्या गरजांचाही विचार करण्याची आवश्यकता व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच पश्चिम घाटाच्या काही भागांमध्ये भूस्खलनाचा धोका किंवा उच्च संवेदनशीलता असल्याचे नमूद केले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यात १५ एप्रिल २०१३ रोजी उच्चस्तरीय कार्यगटाने आपला अहवाल मंत्रालयाकडे सादर केल्याचा आणि त्या अहवालात पश्चिम घाटाच्या सुमारे ३७ टक्के भागाला पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील म्हणून ओळखण्यात आल्याचा संदर्भ देण्यात आला आहे. या क्षेत्रात नैसर्गिक भूदृश्याचा सुमारे ५९,९४० चौ.कि.मी. भाग समाविष्ट असल्याचे मसुद्यात नमूद आहे. पुढील अधिसूचना प्रक्रियेत राज्य सरकारांच्या सूचना, संबंधित हितधारकांची मते आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र तज्ज्ञ समितीच्या शिफारसींचा विचार करण्याची तरतूद मसुद्यात करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === अधिसूचनेची व्याप्ती === २०२६ च्या मसुद्यात प्रस्तावित पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची सीमा राज्यनिहाय नकाशे आणि गावनिहाय यादीच्या आधारे निश्चित करण्याची पद्धत ठेवण्यात आली आहे. केरळ राज्यासाठी क्षेत्राची सविस्तर गावनिहाय सीमा आणि कॅडस्ट्रल नकाशा राज्य सरकारने उपलब्ध करून दिल्याचे मसुद्यात नमूद आहे; इतर राज्यांसाठी संबंधित राज्यनिहाय नकाशे आणि परिशिष्ट ‘क’मध्ये जिल्हा, तालुका आणि गावांची यादी देण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यातील प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रामध्ये संरक्षित क्षेत्रे आणि पश्चिम घाटातील जागतिक वारसा स्थळांचा समावेश असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. तथापि, मसुदा अधिसूचनेतील प्रस्तावित क्षेत्राची अचूक अंतिम सीमा राज्य सरकारांच्या शिफारसी, हितधारकांच्या मते आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र तज्ज्ञ समितीच्या विचारानंतर निश्चित होणार आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === प्रस्तावित क्षेत्रफळ === मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘अ’नुसार पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे राज्यनिहाय प्रस्तावित क्षेत्रफळ पुढीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable" ! राज्य !! प्रस्तावित क्षेत्रफळ (चौ.कि.मी.) |- | गुजरात || ४४९ |- | महाराष्ट्र || १७,३४० |- | गोवा || १,४६१ |- | कर्नाटक || २०,६६८ |- | तमिळनाडू || ६,९१४ |- | केरळ || ९,९९३.७ |- ! एकूण !! ५६,८२५.७ |} ही आकडेवारी मसुद्यातील प्रस्तावित क्षेत्रफळ दर्शवते. मसुद्यात स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे की अंतिम क्षेत्रफळ राज्य सरकारांच्या शिफारसी, हितधारकांची मते आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र तज्ज्ञ समितीच्या शिफारसींच्या आधारे निश्चित केले जाईल. त्यामुळे ५६,८२५.७ चौ.कि.मी. हे २०२६ च्या मसुद्यातील प्रस्तावित क्षेत्रफळ आहे; ते अंतिम अधिसूचित क्षेत्रफळ नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === राज्यनिहाय प्रस्ताव === मसुद्यानुसार पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, तमिळनाडू आणि केरळ या सहा राज्यांमध्ये स्वतंत्र क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे. त्यापैकी महाराष्ट्रासाठी १७,३४० चौ.कि.मी., कर्नाटकासाठी २०,६६८ चौ.कि.मी. आणि केरळसाठी ९,९९३.७ चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित आहे. राज्यनिहाय प्रस्तावित क्षेत्रांची सविस्तर सीमा संबंधित राज्यांचे नकाशे आणि गावनिहाय यादी यांच्या आधारे दर्शविण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यातील परिशिष्ट ‘क’मध्ये संबंधित राज्यांतील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात येणाऱ्या गावांची जिल्हानिहाय आणि तालुकानिहाय यादी देण्यात आली आहे. या यादीतील गावांची नावे, तसेच गाव किंवा तालुक्यांच्या नावांमध्ये असलेल्या संभाव्य चुका किंवा पुनरावृत्ती, संबंधित राज्य सरकारांकडून प्राप्त माहितीनुसार अद्ययावत केली जाऊ शकतात, असेही मसुद्यात नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === अंतिम अधिसूचनेची प्रक्रिया === २७ जुलै २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेनुसार “अंतिम अधिसूचना राज्यनिहाय स्वतंत्रपणे किंवा सर्व सहा राज्यांसाठी एकत्रितपणे प्रसिद्ध करण्याची शक्यता विचारात घेण्यात आली आहे.” मसुद्यात अशा हरकती किंवा सूचना लेखी स्वरूपात पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या सचिवांकडे किंवा निर्दिष्ट ई-मेल पत्त्यावर सादर करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == प्रस्तावित क्षेत्रफळ == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेच्या परिशिष्ट ‘अ’मध्ये पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे राज्यनिहाय प्रस्तावित क्षेत्रफळ दिले आहे. त्यानुसार गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू या सहा राज्यांमध्ये मिळून ५६,८२५.७ चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे. हे क्षेत्रफळ मसुद्यातील प्रस्ताव असून अंतिम अधिसूचनेत त्यात बदल होऊ शकतो.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === गुजरात === गुजरात राज्यासाठी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे ४४९ चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === महाराष्ट्र === महाराष्ट्र राज्यासाठी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे १७,३४० चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे. सहा राज्यांपैकी महाराष्ट्रासाठी प्रस्तावित क्षेत्रफळ दुसऱ्या क्रमांकाचे आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === गोवा === गोवा राज्यासाठी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे १,४६१ चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === कर्नाटक === कर्नाटक राज्यासाठी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे २०,६६८ चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे. सहा राज्यांपैकी कर्नाटकासाठी प्रस्तावित क्षेत्रफळ सर्वाधिक आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === केरळ === केरळ राज्यासाठी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे ९,९९३.७ चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === तमिळनाडू === तमिळनाडू राज्यासाठी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे ६,९१४ चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === एकूण प्रस्तावित क्षेत्रफळ === गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू या सहा राज्यांसाठी प्रस्तावित क्षेत्रफळ अनुक्रमे ४४९, १७,३४०, १,४६१, २०,६६८, ९,९९३.७ आणि ६,९१४ चौ.कि.मी. आहे. या सर्वांची बेरीज ५६,८२५.७ चौ.कि.मी. इतकी होते. हे अंतिम अधिसूचित क्षेत्रफळ नसून मसुद्यातील प्रस्तावित क्षेत्रफळ आहे. अंतिम क्षेत्रफळ निश्चित करताना राज्य सरकारांच्या शिफारसी, हितधारकांच्या मते आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र तज्ज्ञ समितीच्या शिफारसींचा विचार करण्यात येणार आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यात अंतिम अधिसूचना राज्यनिहाय स्वतंत्रपणे किंवा सर्व सहा राज्यांसाठी एकत्रितपणे प्रसिद्ध करण्याची शक्यता विचारात घेण्यात आली आहे. मसुदा अधिसूचनेवर हरकती आणि सूचना सादर करण्यासाठी साठ दिवसांचा कालावधी देण्यात आला आहे. त्यामुळे २७ जुलै २०२६ची अधिसूचना ही अंतिम अधिसूचना नसून मसुदा अधिसूचना आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> केंद्रीय पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या अधिकृत नोंदीनुसार २७ जुलै २०२६ च्या या मसुद्यावर सूचना व हरकती सादर करण्यासाठी २५ सप्टेंबर २०२६ ही अंतिम तारीख नमूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft_Status">पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय, भारत सरकार, “Draft notification of Western Ghats Ecologically Sensitive Area dated 27.07.2026”, मंत्रालयाची अधिकृत नोंद, २७ जुलै २०२६; सूचना व हरकती सादर करण्याची अंतिम तारीख २५ सप्टेंबर २०२६.</ref> == महाराष्ट्रातील प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेनुसार महाराष्ट्रासाठी पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचे एकूण १७,३४० चौ.कि.मी. क्षेत्र प्रस्तावित करण्यात आले आहे. या प्रस्तावित क्षेत्राची सीमा मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘ब’मधील महाराष्ट्राच्या राज्यनिहाय नकाशाद्वारे आणि सीमारेषेवरील प्रमुख भौगोलिक निर्देशांकांद्वारे दर्शविण्यात आली आहे. प्रस्तावित क्षेत्रातील गावांची जिल्हा, तालुका आणि गावनिहाय यादी परिशिष्ट ‘क’मध्ये देण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === जिल्हानिहाय क्षेत्र === २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेत महाराष्ट्रासाठी १७,३४० चौ.कि.मी. असे एकूण प्रस्तावित क्षेत्रफळ दिले आहे; मात्र या क्षेत्राचे स्वतंत्र जिल्हानिहाय क्षेत्रफळ मसुद्यात नमूद केलेले नाही. त्याऐवजी परिशिष्ट ‘क’मध्ये प्रस्तावित क्षेत्रात समाविष्ट गावांची जिल्हा आणि तालुकानिहाय यादी देण्यात आली आहे. त्यामुळे मसुद्यात स्वतंत्र जिल्हानिहाय क्षेत्रफळाचा आकडा दिलेला नसताना इतर स्रोतांवरून किंवा गावांच्या क्षेत्रफळांच्या आधारे काढलेला आकडा या अधिसूचनेतील अधिकृत जिल्हानिहाय क्षेत्रफळ म्हणून मांडणे योग्य ठरणार नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यातील महाराष्ट्राच्या गावनिहाय यादीत अहमदनगर, धुळे, कोल्हापूर, नाशिक, नंदुरबार, पालघर, पुणे, रायगड, रत्‍नागिरी, सांगली, सातारा, सिंधुदुर्ग आणि ठाणे या १३ जिल्ह्यांतील गावांचा समावेश आहे. परिशिष्ट ‘क’मधील महाराष्ट्राची क्रमांकित गावनिहाय यादी २,५१५ क्रमांकापर्यंत जाते. या यादीत काही स्वतंत्र किंवा विभाजित गावांच्या नोंदी स्वतंत्रपणे दाखविण्यात आल्या आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === महाराष्ट्रातील प्रस्तावित क्षेत्राची व्याप्ती === महाराष्ट्रातील प्रस्तावित १७,३४० चौ.कि.मी. क्षेत्र हे सहा राज्यांमध्ये मिळून प्रस्तावित केलेल्या ५६,८२५.७ चौ.कि.मी. पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचा भाग आहे. महाराष्ट्रातील प्रस्तावित क्षेत्राची सीमा मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘ब’मधील राज्यनिहाय नकाशा आणि त्यासोबत दिलेल्या सीमारेषेवरील प्रमुख भौगोलिक निर्देशांकांद्वारे दर्शविण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यातील परिशिष्ट ‘क’मध्ये या क्षेत्रातील गावांची जिल्हा–तालुका–गाव या क्रमाने यादी करण्यात आली आहे. त्यामुळे प्रस्तावित क्षेत्राची प्रशासकीय व्याप्ती संबंधित गावांच्या नोंदींसह स्पष्ट करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === नकाशा आणि सीमा === मसुदा अधिसूचनेच्या परिशिष्ट ‘ब’मध्ये महाराष्ट्र राज्यात येणाऱ्या पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचा राज्यनिहाय नकाशा देण्यात आला आहे. या नकाशासोबत प्रस्तावित क्षेत्राच्या बाह्य सीमारेषेवरील प्रमुख बिंदूंचे अक्षांश आणि रेखांशाचे भौगोलिक निर्देशांकही दिले आहेत. त्यामुळे महाराष्ट्रातील प्रस्तावित क्षेत्राची सीमा नकाशा आणि भौगोलिक निर्देशांक या दोन्ही माध्यमांतून दर्शविण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> परिशिष्ट ‘क’मध्ये प्रस्तावित क्षेत्रात समाविष्ट गावांची संबंधित जिल्हे आणि तालुक्यांसह यादी देण्यात आली आहे. मसुद्यानुसार गाव, तालुका आणि जिल्ह्यांची नावे मंत्रालयाला उपलब्ध करून देण्यात आलेल्या राज्य सरकारच्या माहितीवर आधारित आहेत. गावांच्या नावांमध्ये त्रुटी किंवा पुनरावृत्ती असल्यास संबंधित राज्य सरकारकडून प्राप्त माहितीनुसार सविस्तर यादी अद्ययावत करण्याची तरतूद मसुद्यात करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === जिल्हे आणि तालुके === महाराष्ट्रातील प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची प्रशासकीय व्याप्ती मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘क’मध्ये जिल्हा, तालुका आणि गाव या स्तरांवर दिली आहे. या यादीत अहमदनगर जिल्ह्यात अकोले, धुळे जिल्ह्यात साक्री आणि कोल्हापूर जिल्ह्यात आजरा यांसारख्या तालुक्यांतील गावांचा समावेश आहे. तसेच नाशिक, नंदुरबार, पालघर, पुणे, रायगड, रत्‍नागिरी, सांगली, सातारा, सिंधुदुर्ग आणि ठाणे या जिल्ह्यांतील संबंधित तालुक्यांतील गावांचाही समावेश करण्यात आला आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> रत्‍नागिरी जिल्ह्यासाठी मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘क’मध्ये चिपळूण, खेड, लांजा, राजापूर आणि संगमेश्वर या तालुक्यांतील गावांच्या नोंदी आहेत. या नोंदी २७ जुलै २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेतील महाराष्ट्राच्या प्रस्तावित प्रशासकीय व्याप्तीचा भाग आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> महाराष्ट्रातील प्रस्तावित क्षेत्राची अंतिम सीमा आणि त्यातील गावांची अंतिम यादी अद्याप अंतिम अधिसूचनेद्वारे निश्चित झालेली नाही. २७ जुलै २०२६चा दस्तऐवज मसुदा अधिसूचना असल्यामुळे परिशिष्ट ‘क’मधील जिल्हा–तालुका–गाव यादीला २०२६ च्या मसुद्यातील प्रस्तावित प्रशासकीय व्याप्ती म्हणूनच पाहणे आवश्यक आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == महाराष्ट्रातील प्रस्तावित गावे == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेच्या परिशिष्ट ‘क’मध्ये महाराष्ट्रातील प्रस्तावित पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील गावांची जिल्हा, तालुका आणि गावनिहाय यादी देण्यात आली आहे. या यादीत अहमदनगर, धुळे, कोल्हापूर, नंदुरबार, नाशिक, पालघर, पुणे, रायगड, रत्‍नागिरी, सांगली, सातारा, सिंधुदुर्ग आणि ठाणे या १३ जिल्ह्यांतील गावांचा समावेश आहे. मसुद्यातील महाराष्ट्राची क्रमांकित गावनिहाय यादी १ ते २,५१५ या क्रमांकापर्यंत आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === जिल्हानिहाय गावांची संख्या === मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘क’मधील क्रमांकित नोंदींच्या आधारे महाराष्ट्रातील प्रस्तावित गावांच्या नोंदींची जिल्हानिहाय संख्या पुढीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable" ! जिल्हा !! गावांच्या नोंदी |- | अहमदनगर || ४८ |- | धुळे || ७ |- | कोल्हापूर || २१२ |- | नंदुरबार || २ |- | नाशिक || २०३ |- | पालघर || १२६ |- | पुणे || ३९८ |- | रायगड || ४५३ |- | रत्‍नागिरी || ३११ |- | सांगली || १३ |- | सातारा || ३३६ |- | सिंधुदुर्ग || १९८ |- | ठाणे || २०८ |- ! एकूण !! २,५१५ |} ही संख्या मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘क’मधील क्रमांकित गाव-नोंदींवर आधारित आहे. त्यामुळे ती २०२६ च्या मसुद्यातील प्रस्तावित गाव-नोंदींची संख्या म्हणून नमूद करण्यात आली आहे. अंतिम अधिसूचनेच्या प्रक्रियेत गावांची यादी किंवा प्रस्तावित सीमा बदलू शकते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === तालुकानिहाय गावे === मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘क’मध्ये गावांची नोंद जिल्हा, तालुका आणि गाव या क्रमाने करण्यात आली आहे. महाराष्ट्रातील प्रस्तावित गावांचा प्रशासकीय विस्तार पुढील जिल्ह्यांतील संबंधित तालुक्यांमध्ये दाखविण्यात आला आहे: अहमदनगर जिल्ह्यात अकोले; धुळे जिल्ह्यात साक्री; कोल्हापूर जिल्ह्यात आजरा, भुदरगड, चंदगड, गगनबावडा, पन्हाळा, राधानगरी आणि शाहूवाडी; नंदुरबार जिल्ह्यात नवापूर; नाशिक जिल्ह्यात बागलाण, दिंडोरी, इगतपुरी, कळवण, पेठ, सिन्नर, सुरगाणा आणि त्र्यंबकेश्वर; पालघर जिल्ह्यात जव्हार, मोखाडा आणि वाडा; तसेच पुणे जिल्ह्यात आंबेगाव, भोर, हवेली, जुन्नर, खेड, मावळ, मुळशी, पुरंदर आणि वेल्हे या तालुक्यांचा समावेश आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> रायगड, रत्‍नागिरी, सांगली, सातारा, सिंधुदुर्ग आणि ठाणे जिल्ह्यांतील संबंधित तालुक्यांतील गावांचीही परिशिष्ट ‘क’मध्ये नोंद करण्यात आली आहे. या परिशिष्टातील गाव-नोंदींना अनुक्रमांक देण्यात आले असून काही ठिकाणी स्वतंत्र नोंदी असलेली किंवा विभाजित गावांची नावे स्वतंत्रपणे दर्शविण्यात आली आहेत. त्यामुळे गाव-नोंदींची संख्या मोजताना परिशिष्टातील क्रमांकित नोंदींचा आधार घेण्यात आला आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील प्रस्तावित गावे === २०२६ च्या मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘क’मध्ये रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील एकूण ३११ गाव-नोंदींचा समावेश आहे. त्यांची तालुकानिहाय विभागणी पुढीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable" ! तालुका !! गावांच्या नोंदी |- | चिपळूण || ४४ |- | खेड || ८५ |- | लांजा || ५० |- | राजापूर || ५१ |- | संगमेश्वर || ८१ |- ! एकूण !! ३११ |} मसुद्यातील रत्‍नागिरी जिल्ह्याची क्रमांकित यादी १४५० क्रमांकापासून चिपळूण तालुक्यात सुरू होते. चिपळूणची नोंद १४९३ पर्यंत, खेडची १४९४ ते १५७८, लांजाची १५७९ ते १६२८, राजापूरची १६२९ ते १६७९ आणि संगमेश्वरची १६८० ते १७६० या क्रमांकांपर्यंत आहे. त्यानुसार अनुक्रमे ४४, ८५, ५०, ५१ आणि ८१ अशा एकूण ३११ गाव-नोंदी होतात.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील प्रस्तावित गावे === २०२६ च्या मसुद्याच्या परिशिष्ट ‘क’मध्ये सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील एकूण १९८ गाव-नोंदींचा समावेश आहे. त्यांची तालुकानिहाय विभागणी पुढीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable" ! तालुका !! गावांच्या नोंदी |- | देवगड || २१ |- | कणकवली || ३९ |- | कुडाळ || ५० |- | सावंतवाडी || ५१ |- | वैभववाडी || ३७ |- ! एकूण !! १९८ |} मसुद्यातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्याची क्रमांकित यादी २११० क्रमांकापासून देवगड तालुक्यात सुरू होते आणि २३०७ क्रमांकावर वैभववाडी तालुक्यातील शेवटच्या नोंदीपर्यंत जाते. त्यानुसार देवगड २१, कणकवली ३९, कुडाळ ५०, सावंतवाडी ५१ आणि वैभववाडी ३७ अशा एकूण १९८ गाव-नोंदी आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> सिंधुदुर्गातील ही गावयादी २०२६ च्या व्यापक पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या मसुद्याचा भाग आहे. यापासून स्वतंत्रपणे सावंतवाडी–दोडामार्ग पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी का.आ. ९७६(अ) (S.O. 976(E)) या क्रमांकाने अंतिम अधिसूचना प्रसिद्ध करण्यात आली. त्या स्वतंत्र अधिसूचनेत सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील सावंतवाडी आणि दोडामार्ग तालुक्यांतील २५ गावांचा आणि २१२.५९ चौ.कि.मी. क्षेत्राचा समावेश करण्यात आला आहे. त्यामुळे दोन्ही प्रक्रियांतील गावसंख्या किंवा क्षेत्रफळ एकत्रित करून मांडू नये.<ref name="Sawantwadi_Dodamarg_2026">पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय, भारत सरकार, “Final Notification of Sawantwadi-Dodamarg Ecologically Sensitive Area”, का.आ. ९७६(अ) (S.O. 976(E)), २४ फेब्रुवारी २०२६, भारताचे राजपत्र, असाधारण.</ref> === अधिकृत गावयादी आणि क्षेत्रनिश्चिती === २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेतील परिशिष्ट ‘क’ ही महाराष्ट्रातील प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या गावनिहाय संदर्भयादीचा भाग आहे. या यादीत जिल्हा, तालुका आणि गावांची नोंद करण्यात आली असून गावांच्या नावांबाबतची माहिती संबंधित राज्य सरकारकडून मंत्रालयाला उपलब्ध करून देण्यात आल्याचे मसुद्यात नमूद आहे. गावांच्या नावांत त्रुटी किंवा पुनरावृत्ती असल्यास संबंधित राज्य सरकारकडून प्राप्त माहितीनुसार विस्तृत यादी अद्ययावत करण्याची तरतूदही मसुद्यात आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> परिशिष्ट ‘क’मधील गावांची यादी ही २७ जुलै २०२६ रोजी प्रस्तावित केलेली प्रशासकीय व्याप्ती दर्शवते; ती अंतिम अधिसूचित गावयादी नाही. मसुद्यावर प्राप्त होणाऱ्या हरकती व सूचना, राज्य सरकारांच्या शिफारसी आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र तज्ज्ञ समितीच्या विचारानंतर प्रस्तावित क्षेत्राची अंतिम व्याप्ती आणि त्यातील गावांची यादी बदलू शकते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == प्रतिबंधित क्रिया == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात काही औद्योगिक, खाणकामाशी संबंधित आणि मोठ्या बांधकामविषयक प्रकल्प व क्रियांवर प्रतिबंध करण्याचा प्रस्ताव आहे. मसुद्यात खाणकाम, उत्खनन व वाळू उपसा, नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्प, नवीन लाल श्रेणीतील उद्योग तसेच विद्यमान लाल श्रेणीतील उद्योगांचा विस्तार आणि ठरावीक मर्यादेपेक्षा मोठे बांधकाम, नगर व क्षेत्र विकास प्रकल्प यांचा प्रतिबंधित क्रियांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === खाणकाम, उत्खनन आणि वाळू उपसा === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात खाणकाम, उत्खनन आणि वाळू उपसा करण्यास पूर्ण प्रतिबंध करण्याचा प्रस्ताव आहे. नवीन खाणकाम किंवा उत्खननास परवानगी देऊ नये, अशी तरतूद आहे. विद्यमान खाणी टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याचे प्रस्तावित असून त्या अंतिम अधिसूचना जारी झाल्याच्या तारखेपासून पाच वर्षांच्या आत किंवा विद्यमान खाणपट्ट्याची मुदत संपेपर्यंत, यापैकी जे आधी येईल त्यानुसार बंद करण्यात येणार आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === औष्णिक विद्युत प्रकल्प === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्पांना तसेच विद्यमान औष्णिक विद्युत प्रकल्पांच्या विस्ताराला परवानगी देऊ नये, असा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === लाल श्रेणीतील उद्योग === केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ किंवा संबंधित राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने ‘लाल’ श्रेणीत वर्गीकृत केलेल्या नवीन उद्योगांना पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात प्रतिबंध करण्याचा प्रस्ताव आहे. विद्यमान लाल श्रेणीतील उद्योगांच्या विस्तारालाही प्रतिबंध प्रस्तावित आहे. तथापि, मसुद्यानुसार विद्यमान लाल श्रेणीतील उद्योग, आरोग्यसेवा सुविधांसह, लागू कायदे व नियमांच्या अधीन राहून सुरू ठेवता येतील.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === मोठ्या बांधकाम प्रकल्पांवरील निर्बंध === मसुद्यानुसार पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात २०,००० चौ.मी. किंवा त्यापेक्षा अधिक बांधकाम क्षेत्रफळ असलेल्या नवीन तसेच विस्ताराच्या बांधकाम प्रकल्पांना प्रतिबंध करण्याचा प्रस्ताव आहे. विद्यमान निवासी घरांची दुरुस्ती, नूतनीकरण किंवा विस्तार यांना या प्रतिबंधातून वगळण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === नगर आणि क्षेत्र विकास प्रकल्प === मसुद्यानुसार ५० हेक्टर किंवा त्यापेक्षा अधिक क्षेत्रफळ असलेले नवीन किंवा विस्ताराचे नगर व क्षेत्र विकास प्रकल्प, अथवा १,५०,००० चौ.मी. किंवा त्यापेक्षा अधिक बांधकाम क्षेत्रफळ असलेले असे प्रकल्प, प्रतिबंधित करण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === विद्यमान प्रकल्पांबाबतच्या तरतुदी === २०२६ च्या मसुद्यात नवीन प्रकल्प, विद्यमान प्रकल्पांचा विस्तार आणि विद्यमान खाणी यांच्याबाबत स्वतंत्र तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. विद्यमान खाणी टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याचे प्रस्तावित आहे; नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्प आणि विद्यमान औष्णिक विद्युत प्रकल्पांचा विस्तार, तसेच नवीन लाल श्रेणीतील उद्योग आणि विद्यमान लाल श्रेणीतील उद्योगांचा विस्तार प्रतिबंधित करण्याचा प्रस्ताव आहे. दुसरीकडे, विद्यमान निवासी घरांची दुरुस्ती, नूतनीकरण किंवा विस्तार यांना प्रतिबंधातून वगळण्यात आले आहे. विद्यमान आरोग्यसेवा सुविधांनाही लागू कायदे व नियमांच्या अधीन राहून सुरू ठेवण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यातील या तरतुदी अंतिम कायदेशीर स्थिती दर्शवत नाहीत. त्या २७ जुलै २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या मसुदा अधिसूचनेतील प्रस्ताव आहेत. मसुद्यावर प्राप्त होणाऱ्या हरकती व सूचना आणि संबंधित प्रक्रियेनंतर अंतिम अधिसूचनेत त्यात बदल होऊ शकतो.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == नियंत्रित आणि अटींसह परवानगी असलेल्या क्रिया == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेत काही प्रकल्प व क्रियांना पूर्णपणे प्रतिबंधित न करता विशिष्ट पर्यावरणीय अटी आणि लागू असलेल्या कायदे व नियमांच्या अधीन ठेवण्याचा प्रस्ताव आहे. यामध्ये नवीन जलविद्युत प्रकल्प, नारिंगी व पांढऱ्या श्रेणीतील उद्योग, पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन अधिसूचनेच्या कक्षेत येणारे काही प्रकल्प आणि वनजमिनीचा अन्य वापरासाठी वळविण्याशी संबंधित प्रस्ताव यांचा समावेश आहे. विद्यमान निवासी घरांच्या दुरुस्ती किंवा नूतनीकरणासाठीही स्वतंत्र तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === जलविद्युत प्रकल्प === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात नवीन जलविद्युत प्रकल्पांना पूर्णपणे प्रतिबंधित न करता पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन अधिसूचना, २००६ आणि त्याअंतर्गत लागू प्रक्रियेच्या अधीन परवानगी देण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यानुसार नवीन जलविद्युत प्रकल्पांसाठी कमी पाण्याच्या हंगामात नदीच्या प्रवाहातील किमान ३० टक्के पाणी अखंड पर्यावरणीय प्रवाह म्हणून राखण्याची अट प्रस्तावित आहे. तथापि, सर्वसमावेशक अभ्यासाद्वारे प्रत्येक प्रकल्पासाठी स्वतंत्र आधाररेषा निश्चित होईपर्यंत ही अट लागू राहणार आहे. तसेच प्रत्येक प्रकल्पाचा नदीच्या प्रवाहाच्या पद्धतीवर तसेच वन आणि जैवविविधतेच्या हानीवर होणारा एकत्रित परिणाम तपासण्यासाठी अभ्यास करण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यानुसार एका जलविद्युत प्रकल्पापासून दुसऱ्या प्रकल्पापर्यंत किमान ३ किलोमीटर अंतर राखण्याचा प्रस्ताव आहे. तसेच कोणत्याही वेळी नदीखोऱ्याच्या ५० टक्क्यांपेक्षा अधिक भागावर जलविद्युत प्रकल्पांचा परिणाम होऊ नये, अशी अट प्रस्तावित करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === नारिंगी आणि पांढऱ्या श्रेणीतील उद्योग === केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ किंवा संबंधित राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने वर्गीकृत केलेल्या ‘नारिंगी’ आणि ‘पांढऱ्या’ श्रेणीतील उद्योगांना पर्यावरणीय नियमांचे काटेकोर पालन करण्याच्या अटीवर परवानगी देण्याचा प्रस्ताव आहे. तसेच कमी पर्यावरणीय परिणाम करणाऱ्या उद्योगांना प्रोत्साहन देण्यासाठी प्रयत्न करण्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकनाच्या अधीन प्रकल्प === पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन अधिसूचना, २००६ च्या अनुसूचीत येणारे आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात प्रस्तावित असलेले प्रकल्प, प्रतिबंधित क्रियांमध्ये विशेषतः समाविष्ट केलेले प्रकल्प वगळता, पूर्व पर्यावरणीय मंजुरी देण्यापूर्वी त्यांच्या एकत्रित पर्यावरणीय परिणामांचे आणि विकासाच्या गरजांचे परीक्षण व मूल्यांकन करण्याच्या प्रक्रियेच्या अधीन ठेवण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> यामुळे अशा प्रकल्पांच्या मूल्यांकनात केवळ स्वतंत्र प्रकल्पाचा परिणाम न पाहता संबंधित परिसरातील किंवा नदीप्रणालीतील इतर प्रकल्पांमुळे होणाऱ्या एकत्रित परिणामांचाही विचार करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === वनजमिनीचा अन्य वापर === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात वनजमिनीचा बिगर-वनीकरण वापरासाठी वळविण्याच्या प्रस्तावांबाबत संबंधित वनविषयक कायदे व नियमांनुसार आवश्यक वैधानिक प्रक्रिया आणि मंजुरी लागू राहतील. मसुद्यात अशा प्रकरणांमध्ये अर्जाच्या टप्प्यापासून मंजुरीपर्यंतची प्रकल्पाशी संबंधित माहिती पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या तसेच संबंधित राज्याच्या वन विभागाच्या संकेतस्थळावर सार्वजनिक करण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === विद्यमान निवासी घरे === मसुद्यानुसार पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील विद्यमान निवासी घरांच्या दुरुस्ती किंवा नूतनीकरणावर या अधिसूचनेद्वारे निर्बंध घालण्याचा प्रस्ताव नाही. ही तरतूद प्रचलित कायदे व नियमांच्या अधीन राहून लागू आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या तरतुदीचा अर्थ असा नाही की विद्यमान निवासी घरांशी संबंधित सर्व प्रकारच्या विकासकामांना इतर कायदे, स्थानिक बांधकाम नियम किंवा आवश्यक वैधानिक मंजुरींपासून सूट मिळते. मसुद्यातील तरतूद विद्यमान निवासी घरांच्या दुरुस्ती आणि नूतनीकरणाशी संबंधित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == जलविद्युत प्रकल्प == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील जलविद्युत प्रकल्पांना पूर्णतः प्रतिबंधित न करता विशिष्ट पर्यावरणीय अटींच्या अधीन ठेवण्याचा प्रस्ताव आहे. या तरतुदींमध्ये पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन, पर्यावरणीय प्रवाहाचे संरक्षण, प्रकल्पांमधील किमान अंतर, नदीखोऱ्याच्या पातळीवरील मर्यादा आणि संचयी पर्यावरणीय परिणामांचे मूल्यांकन यांचा समावेश आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === पर्यावरणीय अटी === प्रस्तावित जलविद्युत प्रकल्पांना पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन अधिसूचना, २००६नुसार लागू असलेल्या मूल्यांकन व मंजुरी प्रक्रियेचे पालन करणे आवश्यक राहील. तसेच प्रकल्पांच्या पर्यावरणीय परिणामांचे मूल्यांकन करताना संबंधित नदीप्रणाली आणि नदीखोऱ्यावर होणाऱ्या एकत्रित परिणामांचाही विचार करण्याची तरतूद मसुद्यात आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यानुसार जलविद्युत प्रकल्पांच्या पर्यावरणीय मूल्यांकनात संबंधित नदीप्रणालीतील आणि नदीखोऱ्यातील इतर प्रकल्पांमुळे होणाऱ्या परिणामांचाही विचार करण्यात येणार आहे. त्यामुळे स्वतंत्र प्रकल्पाच्या परिणामांसोबत त्याच्या संचयी पर्यावरणीय परिणामांचेही मूल्यांकन करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === पर्यावरणीय प्रवाह === मसुद्यात जलविद्युत प्रकल्पांसाठी पर्यावरणीय प्रवाह राखण्याची तरतूद आहे. कमी पाण्याच्या हंगामात नदीच्या प्रवाहातील किमान ३० टक्के पाणी अखंड पर्यावरणीय प्रवाह म्हणून राखण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> ही तरतूद जलविद्युत प्रकल्पांमध्ये पाण्याचा वापर करताना नदीतील किमान पर्यावरणीय प्रवाह कायम ठेवण्याशी संबंधित आहे. पर्यावरणीय प्रवाहाबाबतची ही अट मसुद्यातील जलविद्युत प्रकल्पांच्या नियमनाचा एक भाग आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === प्रकल्पांमधील अंतर === मसुद्यानुसार एकाच नदीप्रणालीतील दोन जलविद्युत प्रकल्पांमध्ये किमान ३ किलोमीटर अंतर ठेवण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === नदीखोऱ्याच्या पातळीवरील मर्यादा === मसुद्यात जलविद्युत प्रकल्पांचा विचार नदीखोऱ्याच्या पातळीवर करण्याची तरतूद आहे. त्यानुसार कोणत्याही वेळी संबंधित नदीखोऱ्याच्या ५० टक्क्यांपेक्षा अधिक भागावर जलविद्युत प्रकल्पांचा परिणाम होणार नाही, अशी मर्यादा प्रस्तावित करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या तरतुदीनुसार एखाद्या नदीखोऱ्यातील जलविद्युत प्रकल्पांच्या परिणामाचा विचार केवळ स्वतंत्र प्रकल्पांच्या पातळीवर न करता संबंधित नदीखोऱ्याच्या एकूण क्षेत्राच्या संदर्भात करण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === संचयी पर्यावरणीय परिणामांचे मूल्यांकन === मसुद्यात जलविद्युत प्रकल्पांचे मूल्यांकन करताना संचयी पर्यावरणीय परिणामांचा अभ्यास करण्याची तरतूद आहे. यामध्ये स्वतंत्र प्रकल्पाच्या परिणामांबरोबरच त्याच नदीप्रणाली किंवा नदीखोऱ्यातील विद्यमान आणि प्रस्तावित इतर प्रकल्पांमुळे होणाऱ्या एकत्रित परिणामांचा विचार करण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> संचयी पर्यावरणीय परिणामांच्या मूल्यांकनामुळे एका प्रकल्पापुरता मर्यादित परिणाम न पाहता संबंधित नदीप्रणाली किंवा नदीखोऱ्यातील अनेक प्रकल्पांच्या एकत्रित परिणामांचा विचार करण्याची प्रक्रिया प्रस्तावित करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == स्थानिक लोक, जमीन आणि मालमत्ता == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील स्थानिक लोक, जमीन आणि विद्यमान निवासी बांधकामांशी संबंधित काही तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. मसुद्यानुसार पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित केल्यामुळे विद्यमान मालमत्तेच्या मालकीमध्ये बदल होणार नाही. तसेच विद्यमान निवासी घरांच्या दुरुस्ती आणि नूतनीकरणासंबंधी स्वतंत्र तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === जमिनीची मालकी === मसुद्यात पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित केल्यामुळे संबंधित जमिनीच्या मालकीमध्ये बदल होणार नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. त्यामुळे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून अधिसूचित केल्यामुळे विद्यमान मालमत्तेच्या मालकीमध्ये आपोआप बदल होणार नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित करण्याचा परिणाम मुख्यतः त्या क्षेत्रातील विशिष्ट क्रिया आणि विकासकामांच्या नियमनाशी संबंधित आहे. मालकीहक्क आणि पर्यावरणीय नियमन या स्वतंत्र बाबी असल्याचे मसुद्याच्या तरतुदींवरून स्पष्ट होते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === शेती आणि स्थानिक उपजीविका === २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेत विद्यमान शेती किंवा लागवडीच्या जमिनीचे मालकीहक्क संपुष्टात आणण्याची तरतूद नाही. तसेच पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित केल्यामुळे शेतीची जमीन आपोआप अधिग्रहित केली जाईल, अशी तरतूद मसुद्यात नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यात पश्चिम घाटातील सुमारे पाच कोटी लोकसंख्येच्या शाश्वत आणि समावेशक विकासाच्या गरजांचा विचार करण्याची आवश्यकता नमूद केली आहे. त्याचबरोबर प्रस्तावित निर्बंधांचा भर खाणकाम, औष्णिक विद्युत प्रकल्प, विशिष्ट श्रेणीतील उद्योग आणि मोठे बांधकाम व विकास प्रकल्प यांसारख्या क्रियांवर आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === निवासी बांधकामे === मसुद्यानुसार विद्यमान निवासी घरांच्या दुरुस्ती आणि नूतनीकरणावर या अधिसूचनेद्वारे प्रतिबंध घालण्यात आलेला नाही. ही तरतूद इतर लागू कायदे आणि नियमांच्या अधीन राहते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> याउलट, २०,००० चौ.मी. किंवा त्यापेक्षा अधिक बांधकाम क्षेत्रफळ असलेल्या नवीन बांधकाम प्रकल्पांवर तसेच निर्धारित मर्यादा पूर्ण करणाऱ्या नगर व क्षेत्र विकास प्रकल्पांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले आहेत. त्यामुळे विद्यमान निवासी घरांची दुरुस्ती व नूतनीकरण आणि मोठ्या नवीन बांधकाम प्रकल्पांबाबत मसुद्यात स्वतंत्र तरतुदी आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === मालमत्ता हक्क आणि पर्यावरणीय नियमन === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित केल्यामुळे विद्यमान मालमत्तेच्या मालकीमध्ये बदल होणार नसल्याचे मसुद्यात नमूद आहे. मात्र या क्षेत्रातील काही क्रियांवर प्रतिबंध किंवा नियमन लागू करण्याचा प्रस्ताव आहे. त्यामुळे मालमत्तेची मालकी कायम राहणे आणि जमिनीच्या वापराशी संबंधित काही क्रियांवर पर्यावरणीय अटी लागू होणे या स्वतंत्र बाबी आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> प्रस्तावित क्षेत्रातील विकासकामे आणि संसाधन-वापराच्या क्रियांना मसुद्यातील तरतुदी तसेच इतर लागू असलेले कायदे व नियम लागू राहतील. त्यामुळे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित केल्याने मालकीहक्क संपुष्टात येत नसला तरी काही विकास किंवा संसाधन-वापराच्या क्रियांवर नियमन लागू होऊ शकते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> वरील तरतुदी २७ जुलै २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेतील प्रस्ताव आहेत. अंतिम अधिसूचना प्रसिद्ध होण्यापूर्वी प्राप्त हरकती, सूचना आणि संबंधित प्रक्रियेनुसार त्यामध्ये बदल होऊ शकतो.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == ग्रामसभा आणि वनाधिकार == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील प्रकल्प आणि क्रियाकलापांच्या संदर्भात अनुसूचित जमाती आणि इतर परंपरागत वननिवासी यांच्या वनाधिकारांशी संबंधित कायदेशीर तरतुदींचे पालन करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. मसुद्यानुसार अनुसूचित जमाती आणि इतर परंपरागत वननिवासी (वन अधिकारांची मान्यता) अधिनियम, २००६ अंतर्गत पूर्व सूचित संमतीच्या आवश्यकतांचे पालन करणे आणि प्रकल्प व क्रियाकलाप सुरू करण्यासाठी ग्रामसभेची संमती घेणे अनिवार्य असेल.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === वनाधिकार अधिनियम, २००६ === अनुसूचित जमाती आणि इतर परंपरागत वननिवासी (वन अधिकारांची मान्यता) अधिनियम, २००६ हा वनात वास्तव्यास असलेल्या अनुसूचित जमाती आणि इतर परंपरागत वननिवासींच्या वनाधिकारांना मान्यता देण्यासाठी आणि त्यांची नोंद व अंमलबजावणी करण्यासाठी करण्यात आलेला केंद्रीय कायदा आहे.<ref name="FRA2006"/> या अधिनियमाच्या कलम ३मध्ये मान्यताप्राप्त वनाधिकारांची तरतूद आहे, तर कलम ६मध्ये या अधिकारांची मान्यता आणि निहिती करण्यासाठीची प्रक्रिया तसेच ग्रामसभा आणि संबंधित प्राधिकरणांची भूमिका निश्चित करण्यात आली आहे.<ref name="FRA2006"/> २०२६ च्या पश्चिम घाट मसुद्यात या अधिनियमाच्या अधीन असलेल्या पूर्व सूचित संमतीच्या आवश्यकतांचे पालन करण्याचे स्पष्टपणे नमूद केले आहे. त्यामुळे मसुद्यातील प्रकल्प आणि क्रियाकलापांच्या संदर्भात वनाधिकार अधिनियमाच्या लागू तरतुदींचे पालन करणे आवश्यक राहील.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === ग्रामसभेची भूमिका === २०२६ च्या मसुद्यानुसार पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात प्रकल्प आणि क्रियाकलाप सुरू करण्यासाठी ग्रामसभेची संमती अनिवार्य असेल. ही तरतूद अनुसूचित जमाती आणि इतर परंपरागत वननिवासी (वन अधिकारांची मान्यता) अधिनियम, २००६ अंतर्गत पूर्व सूचित संमतीच्या आवश्यकतांशी जोडलेली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> वनाधिकार अधिनियमाच्या कलम ६नुसार ग्रामसभेला वनाधिकारांच्या दाव्यांची प्रक्रिया सुरू करण्याची तसेच संबंधित दावे आणि पुरावे तपासून त्याबाबत ठराव करण्याची भूमिका देण्यात आली आहे.<ref name="FRA2006"/> त्यामुळे २०२६ च्या मसुद्यातील ग्रामसभेची संमतीची तरतूद आणि वनाधिकार अधिनियमातील ग्रामसभेची भूमिका या संबंधित असल्या तरी त्या स्वतंत्र कायदेशीर संदर्भांमध्ये समजून घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/><ref name="FRA2006"/> === पूर्व सूचित संमती आणि स्थानिक सहभाग === २०२६ च्या मसुद्यात वनाधिकार अधिनियम, २००६ अंतर्गत पूर्व सूचित संमतीच्या आवश्यकतांचे पालन करणे प्रस्तावित केले आहे. तसेच प्रकल्प आणि क्रियाकलाप सुरू करण्यासाठी ग्रामसभेची संमती अनिवार्य असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> वनजमिनीचा बिगर-वनीकरण वापरासाठी वळविण्याच्या प्रकरणांमध्ये संबंधित वनविषयक कायदे आणि नियमांनुसार आवश्यक वैधानिक प्रक्रिया व मंजुरी लागू राहतील. अशा प्रकरणांमध्ये वनाधिकार अधिनियमाच्या लागू तरतुदींचेही पालन करणे आवश्यक राहील.<ref name="FRA2006"/> मसुद्यात पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील निर्बंधांच्या प्रभावी अंमलबजावणी आणि निरीक्षणासाठी राज्य सरकारांनी आवश्यक यंत्रणा उभारताना स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेत सहभाग आणि त्यांचा समावेश सुनिश्चित करण्याची तरतूद केली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === आदिवासी आणि वननिवासी समुदाय === २०२६ च्या मसुद्याच्या पार्श्वभूमीत पश्चिम घाटातील सुमारे पाच कोटी लोकसंख्येच्या शाश्वत आणि समावेशक विकासाच्या गरजांचा विचार करण्याची आवश्यकता नमूद करण्यात आली आहे. तसेच पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय आणि जैवविविधता संरक्षणासोबत स्थानिक समुदायांच्या गरजांचा विचार करण्याचा दृष्टिकोन मसुद्यात मांडण्यात आला आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> वनाधिकार अधिनियम, २००६मध्ये अनुसूचित जमाती आणि इतर परंपरागत वननिवासींच्या विविध वैयक्तिक आणि सामुदायिक वनाधिकारांना वैधानिक मान्यता देण्याची तरतूद आहे.<ref name="FRA2006"/> त्यामुळे पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील पर्यावरणीय नियमनाची अंमलबजावणी करताना वनाधिकार अधिनियमातील लागू तरतुदी, ग्रामसभेची संमती आणि स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेतील सहभाग या बाबींचा विचार करण्याची तरतूद २०२६ च्या मसुद्यात करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यातील या तरतुदी २७ जुलै २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या प्रस्तावाशी संबंधित आहेत. अंतिम अधिसूचना प्रसिद्ध होण्यापूर्वी प्राप्त हरकती, सूचना आणि संबंधित प्रक्रियेनुसार त्यामध्ये बदल होऊ शकतो.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == अंमलबजावणी आणि निरीक्षण == २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेनुसार पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील अधिसूचनेच्या तरतुदींच्या निरीक्षण आणि अंमलबजावणीची जबाबदारी संबंधित राज्य सरकारांवर सोपविण्याचा प्रस्ताव आहे. राज्य सरकारांनी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील निर्बंधांचे प्रभावी निरीक्षण व अंमलबजावणी करण्यासाठी आवश्यक यंत्रणा उभारणे, विद्यमान नियामक संस्था व प्रक्रिया बळकट करणे आणि निर्णयप्रक्रियेत स्थानिक समुदायांचा सहभाग सुनिश्चित करणे अपेक्षित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === राज्य सरकारांची जबाबदारी === मसुद्यानुसार पश्चिम घाट क्षेत्रातील संबंधित राज्य सरकारांकडे अधिसूचनेच्या तरतुदींच्या निरीक्षण आणि अंमलबजावणीची जबाबदारी असेल. त्यासाठी राज्य सरकारांनी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील निर्बंधांच्या प्रभावी निरीक्षण व अंमलबजावणीसाठी आवश्यक यंत्रणा उभारणे आणि विद्यमान नियामक संस्था व प्रक्रिया बळकट करणे अपेक्षित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या यंत्रणा उभारताना राज्य सरकारांनी निर्णयप्रक्रियेत स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि त्यांचा समावेश सुनिश्चित करणे प्रस्तावित आहे. अशा यंत्रणांचे तपशील संबंधित राज्य सरकारांनी पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयासोबत सामायिक करणे अपेक्षित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === पश्चिम घाट निर्णय-सहाय्य आणि निरीक्षण केंद्र === मसुद्यानुसार पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय सहा पश्चिम घाट राज्यांच्या सहकार्याने **पश्चिम घाट निर्णय-सहाय्य आणि निरीक्षण केंद्र** स्थापन करेल. हे केंद्र पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय स्थितीचे नियमित मूल्यांकन व अहवाल तयार करेल आणि अधिसूचनेच्या तरतुदींच्या अंमलबजावणीसाठी निर्णय-सहाय्य उपलब्ध करून देईल.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या केंद्रामार्फत वैज्ञानिक निर्णयप्रक्रियेस आणि अंमलबजावणीच्या प्रभावी यंत्रणेला बळकटी देण्यासाठी आवश्यक माहिती व निर्णय-सहाय्य उपलब्ध करून देण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === प्रकल्पांचे पश्च-मंजुरी निरीक्षण === मसुद्यानुसार पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात परवानगी दिलेल्या प्रकल्प आणि क्रियाकलापांचे पश्च-मंजुरी निरीक्षण संबंधित राज्य सरकार, राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या संबंधित प्रादेशिक कार्यालयाकडून केले जाईल.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> पर्यावरणीय मंजुरी किंवा वनमंजुरी मिळालेल्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील सर्व प्रकल्पांचे संबंधित मंत्रालयाच्या प्रादेशिक कार्यालयाकडून **किमान वर्षातून एकदा** निरीक्षण करण्याची तरतूद मसुद्यात आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> तसेच जल (प्रदूषण प्रतिबंध व नियंत्रण) अधिनियम, १९७४ किंवा वायू (प्रदूषण प्रतिबंध व नियंत्रण) अधिनियम, १९८१ अंतर्गत स्थापनेसाठी किंवा संचालनासाठी संमती मिळालेल्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील सर्व प्रकल्पांचे संबंधित राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळाकडून **किमान वर्षातून एकदा** निरीक्षण करण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === राज्याचा पर्यावरणीय स्थिती अहवाल === मसुद्यानुसार संबंधित राज्य सरकारांनी त्यांच्या अधिकारक्षेत्रातील पश्चिम घाट क्षेत्राबाबत दरवर्षी **‘पर्यावरणीय स्थिती अहवाल’ (State of Health Report)** तयार करणे प्रस्तावित आहे. या अहवालात अधिसूचनेच्या तरतुदींच्या निरीक्षण आणि अंमलबजावणीसाठी केलेल्या उपाययोजनांचा, तसेच संबंधित इतर बाबींचा तपशील समाविष्ट करणे अपेक्षित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> हा वार्षिक अहवाल सार्वजनिक क्षेत्रात उपलब्ध करून देण्याची तरतूद मसुद्यात आहे. त्यामुळे पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय स्थिती आणि अधिसूचनेच्या अंमलबजावणीसंबंधी माहिती सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध करण्याची व्यवस्था प्रस्तावित करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === उल्लंघनावरील कारवाई === मसुद्यातील तरतुदींचे उल्लंघन झाल्यास पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ आणि इतर संबंधित कायद्यांनुसार कारवाई करण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> वरील सर्व तरतुदी २७ जुलै २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेतील प्रस्ताव आहेत. त्यामुळे त्या अंतिम अधिसूचित अंमलबजावणी व निरीक्षण यंत्रणेच्या अंतिम तरतुदी म्हणून न पाहता मसुद्यात प्रस्तावित केलेली व्यवस्था म्हणून पाहणे आवश्यक आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == पर्यावरणीय परिणाम == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रस्तावामागे पश्चिम घाटातील जैवविविधता आणि पर्यावरणीय अखंडतेचे संरक्षण करताना प्रदेशाचा शाश्वत व समावेशक विकास साधण्याचा दृष्टिकोन आहे. २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता हॉटस्पॉट असून त्यात अनेक स्थानिक प्रजाती आणि वैशिष्ट्यपूर्ण नैसर्गिक अधिवास आढळतात, तसेच या प्रदेशातील काही भाग भूस्खलनाच्या धोक्याच्या दृष्टीने संवेदनशील किंवा अतिसंवेदनशील आहेत, असे नमूद करण्यात आले आहे. या पार्श्वभूमीवर काही प्रकल्प व क्रियांवर प्रतिबंध आणि काहींवर नियमन प्रस्तावित करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === जैवविविधता संरक्षण === पश्चिम घाट हा जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण प्रदेश असून त्यात स्थानिक प्रजातींचे तसेच विविध वैशिष्ट्यपूर्ण नैसर्गिक अधिवासांचे अस्तित्व आहे. मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाटाच्या अद्वितीय जैवविविधतेचे संरक्षण आणि संवर्धन करण्याची गरज स्पष्ट करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> खाणकाम, उत्खनन आणि वाळू उपसा यांवर पूर्ण प्रतिबंध, नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्प आणि विद्यमान प्रकल्पांच्या विस्तारावर बंदी, नवीन ‘लाल’ श्रेणीतील उद्योग व विद्यमान उद्योगांच्या विस्तारावर प्रतिबंध आणि मोठ्या बांधकाम व नगरविकास प्रकल्पांवर मर्यादा प्रस्तावित करण्यात आल्या आहेत. या तरतुदी पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील उच्च परिणामकारक प्रकल्प व क्रियांचे नियमन करण्याच्या प्रस्तावित व्यवस्थेचा भाग आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> जलविद्युत प्रकल्पांसाठी पर्यावरणीय प्रवाह, प्रकल्पांमधील किमान अंतर आणि नदीखोरे पातळीवरील मर्यादा प्रस्तावित करून नदीप्रवाह तसेच वन व जैवविविधतेवरील संभाव्य परिणामांचा संचयी पद्धतीने विचार करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === वनसंवर्धन === पश्चिम घाटातील वनक्षेत्र जैवविविधता आणि नैसर्गिक परिसंस्थांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. मसुद्यात पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील वनजमिनीचे बिगर-वनीकरण उपयोगासाठी वळविण्याच्या बाबतीत संबंधित कायदे व तरतुदींना बाधा न आणता, अर्जाच्या टप्प्यापासून मंजुरीपर्यंत प्रकल्पाची संपूर्ण माहिती पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय तसेच संबंधित राज्यांच्या वन विभागांच्या संकेतस्थळांवर सार्वजनिक क्षेत्रात उपलब्ध करून देण्याची तरतूद प्रस्तावित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> याशिवाय, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात खाणकाम, उत्खनन आणि वाळू उपसा यांवर पूर्ण प्रतिबंध प्रस्तावित करण्यात आला आहे. या तरतुदींमुळे नैसर्गिक भू-दृश्य आणि संबंधित परिसंस्थांवर परिणाम करणाऱ्या अशा क्रियांचे नियमन करण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> वनजमिनीच्या बिगर-वनीकरण वापरासाठी वनविषयक कायद्यांतील संबंधित तरतुदी लागू राहतील. तसेच वनाधिकार कायदा, २००६ अंतर्गत पूर्वसूचित संमतीच्या आवश्यकतांचे पालन आणि प्रकल्प व क्रियाकलापांसाठी ग्रामसभेची संमती अनिवार्य असल्याचे मसुद्यात स्पष्ट करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === जलस्रोतांचे संरक्षण === पश्चिम घाट हा गोदावरी, कृष्णा, कावेरी आणि इतर अनेक नद्यांच्या उगमाशी संबंधित प्रदेश आहे. २०२६ च्या मसुद्यात नवीन जलविद्युत प्रकल्पांना पर्यावरणीय प्रभाव मूल्यांकन अधिसूचना, २००६ च्या अधीन राहून परवानगी देण्याची तरतूद केली असून, प्रत्येक प्रकल्पाची स्वतंत्र आधाररेषा व्यापक अभ्यासातून निश्चित होईपर्यंत कमी पाण्याच्या हंगामात नदीच्या प्रवाहातील किमान ३० टक्के अखंड पर्यावरणीय प्रवाह सुनिश्चित करण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> जलविद्युत प्रकल्पांच्या बाबतीत संचयी अभ्यास करून नदीप्रवाहावरील परिणाम तसेच वन आणि जैवविविधतेची संभाव्य हानी यांचे मूल्यांकन करण्याची तरतूद आहे. तसेच एका जलविद्युत प्रकल्पापासून दुसऱ्या प्रकल्पापर्यंत किमान ३ किलोमीटर अंतर ठेवण्याचे आणि कोणत्याही वेळी संबंधित नदीखोऱ्याच्या ५० टक्क्यांपेक्षा कमी क्षेत्रावर परिणाम राहील, अशी मर्यादा प्रस्तावित करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या तरतुदींमधून स्वतंत्र प्रकल्पांच्या परिणामांबरोबरच नदीप्रवाह, वनक्षेत्र आणि जैवविविधतेवरील संचयी परिणामांचा विचार करण्याची नियामक पद्धत प्रस्तावित केली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === भूस्खलन आणि नैसर्गिक आपत्ती === २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाटातील काही भाग भूस्खलनाच्या धोक्याच्या दृष्टीने संवेदनशील किंवा अतिसंवेदनशील असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे आणि अशा भागांना विशेष संरक्षण व प्रतिबंधात्मक उपायांची आवश्यकता असल्याचे स्पष्ट केले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यात खाणकाम, उत्खनन, मोठ्या बांधकाम प्रकल्प तसेच मोठ्या नगर व क्षेत्र विकास प्रकल्पांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले आहेत. या तरतुदी पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील भागांचे संरक्षण करण्याच्या व्यापक नियामक चौकटीचा भाग आहेत. तथापि, मसुदा अधिसूचनेत या प्रत्येक निर्बंधामुळे भूस्खलनाचे प्रमाण निश्चितपणे कमी होईल असा स्वतंत्र परिणामात्मक निष्कर्ष मांडलेला नाही. त्यामुळे या तरतुदींचा भूस्खलनाच्या धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर प्रस्तावित पर्यावरणीय नियमन म्हणून उल्लेख करणे अधिक योग्य ठरते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === हवामान आणि परिसंस्था === मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाटाचे जैवविविधता, नैसर्गिक अधिवास आणि पर्यावरणीय अखंडतेच्या दृष्टीने महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे. त्याचबरोबर या प्रदेशात मोठी लोकसंख्या राहते आणि त्यामुळे जैवविविधतेचे संरक्षण करताना प्रदेशाचा शाश्वत आणि समावेशक विकास साधण्याची आवश्यकता असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय स्थितीचे नियमित मूल्यांकन आणि अहवाल तयार करण्यासाठी **पश्चिम घाट निर्णय-सहाय्य आणि निरीक्षण केंद्र** स्थापन करण्याची तरतूद मसुद्यात प्रस्तावित आहे. या केंद्रामार्फत पर्यावरणीय स्थितीचे नियमित मूल्यांकन, अधिसूचनेच्या अंमलबजावणीसाठी निर्णय-सहाय्य आणि वैज्ञानिक निर्णयप्रक्रियेला मदत करण्याची व्यवस्था प्रस्तावित करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === पर्यावरणीय परिणामांचे स्वरूप === २०२६ची अधिसूचना अद्याप **मसुदा** असल्यामुळे तिच्यात नमूद केलेले पर्यावरणीय परिणाम हे प्रत्यक्षात मोजलेले परिणाम नसून प्रस्तावित संरक्षण व नियमनाच्या उद्दिष्टांशी संबंधित आहेत. मसुद्यातील निर्बंध आणि नियमनांचा उद्देश जैवविविधता, नैसर्गिक अधिवास, नदीप्रणाली, वनक्षेत्र आणि पर्यावरणीय अखंडतेवरील संभाव्य प्रतिकूल परिणामांचे नियमन करणे हा आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> अंतिम अधिसूचना, तिची अंमलबजावणी, पर्यावरणीय निरीक्षण आणि उपलब्ध वैज्ञानिक अभ्यास यांच्या आधारे या क्षेत्रातील पर्यावरणीय परिणामांचे स्वतंत्र मूल्यांकन करणे शक्य होईल. त्यामुळे मसुद्यातील प्रस्तावित तरतुदी आणि त्यांच्या प्रत्यक्ष पर्यावरणीय परिणामांमध्ये स्पष्ट भेद ठेवणे आवश्यक आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == सामाजिक आणि आर्थिक परिणाम == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रस्तावाचा संबंध या प्रदेशातील ग्रामीण अर्थव्यवस्था, शेती, लागवड, स्थानिक उपजीविका, उद्योग, पायाभूत सुविधा आणि पर्यटनाशी येतो. २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेत पर्यावरण संरक्षणाबरोबरच पश्चिम घाटातील स्थानिक लोकसंख्येच्या हक्क, गरजा आणि विकासाच्या आकांक्षांचा विचार करून शाश्वत आणि समावेशक विकास साधण्याचा दृष्टिकोन मांडण्यात आला आहे. त्याच वेळी काही विकासात्मक प्रकल्प व क्रियांवर प्रतिबंध आणि काहींवर पर्यावरणीय नियमन प्रस्तावित करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === ग्रामीण अर्थव्यवस्था === पश्चिम घाटातील ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी शेती, लागवड, स्थानिक संसाधनांवर आधारित उपक्रम, सेवा, लघुउद्योग आणि पर्यटन यांसारख्या विविध क्रियांचा संबंध आहे. पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रस्तावाचा या उपक्रमांवर परिणाम त्यांच्या स्वरूपानुसार वेगवेगळा असू शकतो. मसुदा अधिसूचनेत पर्यावरणीय संरक्षणाच्या उद्दिष्टांबरोबरच स्थानिक लोकांच्या विकासाच्या गरजा आणि प्रदेशाच्या शाश्वत व समावेशक विकासाचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटानेही पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संरक्षणाचा विचार करताना स्थानिक समुदाय, विशेषतः आदिवासी समुदायांच्या सामाजिक व आर्थिक गरजा आणि त्यांच्या विकासाच्या आकांक्षांचा विचार करण्याची आवश्यकता अधोरेखित केली होती.<ref name="HLWG_I"/> === शेती आणि उपजीविका === २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेत पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात राहणाऱ्या स्थानिक लोकांचे विस्थापन किंवा स्थानांतर होणार नाही, तसेच शेती आणि लागवड क्रियांवर मसुद्यातील तरतुदींमुळे परिणाम होणार नाही, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यात विद्यमान निवासी घरांच्या दुरुस्ती किंवा नूतनीकरणावर निर्बंध नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. तसेच पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील मालमत्तेच्या मालकीवर अधिसूचनेमुळे परिणाम होणार नाही, अशी स्वतंत्र तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> तथापि, मालकी हक्क अबाधित राहणे आणि जमिनीच्या विशिष्ट वापरावर पर्यावरणीय किंवा इतर लागू कायद्यांनुसार नियमन असणे या स्वतंत्र बाबी आहेत. त्यामुळे एखाद्या विशिष्ट जमिनीच्या वापरासंबंधी लागू असलेल्या इतर कायदेशीर व पर्यावरणीय तरतुदी स्वतंत्रपणे लागू होऊ शकतात.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === उद्योग आणि रोजगार === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील उद्योगांचे त्यांच्या संभाव्य पर्यावरणीय परिणामांनुसार नियमन करण्याची तरतूद मसुद्यात प्रस्तावित आहे. केंद्रीय किंवा राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने निश्चित केलेल्या ‘लाल’ श्रेणीतील नवीन उद्योगांना आणि विद्यमान लाल श्रेणीतील उद्योगांच्या विस्ताराला प्रतिबंध प्रस्तावित करण्यात आला आहे. तथापि, विद्यमान लाल श्रेणीतील उद्योग, ज्यामध्ये आरोग्यसेवा आस्थापनांचाही समावेश आहे, लागू नियम व विनियमांच्या अधीन राहून सुरू ठेवण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> ‘नारिंगी’ आणि ‘पांढऱ्या’ श्रेणीतील उद्योगांना कठोर पर्यावरणीय नियमांचे पालन करण्याच्या अटीवर परवानगी देण्याचा प्रस्ताव आहे. तसेच कमी पर्यावरणीय परिणाम असलेल्या उद्योगांना प्रोत्साहन देण्याचे उद्दिष्ट मसुद्यात नमूद केले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या तरतुदींमुळे काही प्रकारच्या औद्योगिक गुंतवणुकीवर मर्यादा येण्याची शक्यता असली, तरी रोजगारावर होणाऱ्या प्रत्यक्ष परिणामाचे प्रमाण किंवा स्वरूप मसुदा अधिसूचनेत निश्चित करण्यात आलेले नाही. त्यामुळे रोजगारातील निश्चित वाढ किंवा घट असा निष्कर्ष मसुद्याच्या आधारे काढता येत नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === पायाभूत सुविधा === पश्चिम घाटातील पायाभूत सुविधा विकासाबाबत मोठ्या आकाराच्या बांधकाम, नगर व क्षेत्र विकास प्रकल्पांवर विशिष्ट मर्यादा प्रस्तावित करण्यात आल्या आहेत. २०,००० चौरस मीटर किंवा त्याहून अधिक बांधकाम क्षेत्रफळ असलेल्या नवीन किंवा विस्तारित बांधकाम प्रकल्पांना तसेच ५० हेक्टर किंवा त्याहून अधिक क्षेत्रफळ असलेल्या किंवा १,५०,००० चौरस मीटर किंवा त्याहून अधिक बांधकाम क्षेत्रफळ असलेल्या नवीन किंवा विस्तारित नगर व क्षेत्र विकास प्रकल्पांना प्रतिबंध प्रस्तावित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> त्याचबरोबर विद्यमान निवासी घरांच्या दुरुस्ती किंवा नूतनीकरणावर या मसुद्यात निर्बंध ठेवलेले नाहीत. विद्यमान आरोग्यसेवा आस्थापने सुरू ठेवण्याची तसेच लागू कायदे व नियमांनुसार प्राथमिक आरोग्य केंद्रे स्थापन करण्याची तरतूदही मसुद्यात आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> जलविद्युत प्रकल्पांना पूर्णपणे प्रतिबंधित न करता त्यांच्यासाठी पर्यावरणीय प्रभाव मूल्यांकन, किमान ३० टक्के पर्यावरणीय प्रवाह, प्रकल्पांमधील किमान ३ किलोमीटर अंतर आणि नदीखोरे पातळीवरील संचयी परिणामांचा विचार यांसारख्या अटी प्रस्तावित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> त्यामुळे प्रस्तावित क्षेत्रातील पायाभूत सुविधा विकासावर सर्वसाधारण बंदी घालण्याऐवजी मोठ्या परिणामकारक प्रकल्पांवर विशिष्ट निर्बंध आणि इतर प्रकल्पांवर पर्यावरणीय नियमन अशी रचना मसुद्यात दिसून येते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === पर्यटन === पश्चिम घाटातील नैसर्गिक भूदृश्य, जैवविविधता आणि वनपरिसंस्था या प्रदेशाच्या पर्यटनाशी संबंधित महत्त्वाच्या नैसर्गिक घटकांपैकी आहेत. पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रस्तावामुळे मोठ्या पर्यावरणीय परिणामकारक विकासक्रियांवर नियंत्रण ठेवण्याची व्यवस्था निर्माण होऊ शकते; तथापि, २०२६ च्या मसुद्यात पर्यटन क्षेत्रासाठी स्वतंत्र आर्थिक किंवा विकास आराखडा प्रस्तावित केलेला नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने पश्चिम घाटातील नैसर्गिक भूदृश्याचे संरक्षण आणि स्थानिक आर्थिक विकासाच्या गरजा यांच्यात समतोल साधण्यावर भर दिला होता.<ref name="HLWG_I"/> त्यामुळे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित झाल्याने पर्यटनात निश्चित वाढ किंवा घट होईल, असा निष्कर्ष केवळ २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेच्या आधारे काढता येत नाही. === स्थानिक समुदायांवरील संभाव्य परिणाम === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातील स्थानिक समुदायांवरील परिणाम हा जमिनीचा वापर, उपजीविका, विकास प्रकल्प, उद्योग आणि नैसर्गिक संसाधनांशी असलेल्या संबंधानुसार वेगवेगळा असू शकतो. २०२६ च्या मसुद्यात अधिसूचनेच्या तरतुदींच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेत सहभाग आणि समावेश सुनिश्चित करण्याचे निर्देश प्रस्तावित करण्यात आले आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यात वनाधिकार अधिनियम, २००६ अंतर्गत पूर्वसूचित संमतीच्या आवश्यकतांचे पालन करण्याची तसेच प्रकल्प व क्रियाकलापांसाठी ग्रामसभेची संमती अनिवार्य असल्याची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/><ref name="FRA2006"/> मसुद्यात स्थानिक लोकांचे विस्थापन किंवा स्थानांतर होणार नसल्याचे तसेच मालमत्तेच्या मालकीवर परिणाम होणार नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. तथापि, मालकी हक्क अबाधित राहणे आणि जमिनीच्या वापरावर पर्यावरणीय नियमन लागू होणे या स्वतंत्र बाबी आहेत. त्यामुळे स्थानिक समुदायांवरील प्रत्यक्ष सामाजिक व आर्थिक परिणामांचे मूल्यांकन संबंधित प्रकल्प, जमिनीचा वापर, स्थानिक परिस्थिती आणि लागू असलेल्या इतर कायदेशीर तरतुदींनुसार करावे लागते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == विकास आणि पर्यावरण संरक्षण == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रस्तावात पर्यावरणीय संरक्षण आणि स्थानिक लोकसंख्येच्या शाश्वत व समावेशक विकासाचा विचार करण्यात आला आहे. पश्चिम घाटाचे जैवविविधता, नैसर्गिक अधिवास, वन आणि जलस्रोतांच्या दृष्टीने महत्त्व लक्षात घेऊन पर्यावरणावर संभाव्यतः लक्षणीय परिणाम करणाऱ्या काही क्रियांवर प्रतिबंध आणि काही क्रियांवर नियमन प्रस्तावित करण्यात आले आहे. त्याचबरोबर स्थानिक लोकसंख्येच्या हक्क, गरजा आणि विकासाच्या आकांक्षांचा विचार करण्याची भूमिका मसुद्यात मांडण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === शाश्वत विकासाचा दृष्टिकोन === पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रस्तावात पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संरक्षणासोबत स्थानिक लोकसंख्येचा शाश्वत आणि समावेशक विकास साधण्याची आवश्यकता मांडण्यात आली आहे. २०२६ च्या मसुद्यात पर्यावरणीय संरक्षण, स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेतील सहभाग आणि प्रदेशाच्या विकासाच्या गरजा यांचा एकत्रित विचार करण्याची भूमिका स्वीकारण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटानेही पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय संरक्षणाचा विचार करताना जैवविविधता आणि नैसर्गिक भूदृश्यांच्या संरक्षणाबरोबरच स्थानिक व आदिवासी समुदायांच्या सामाजिक-आर्थिक गरजा आणि शाश्वत विकासाचा विचार करण्यावर भर दिला होता.<ref name="HLWG_I"/> === पर्यावरणीय नियमन आणि आर्थिक विकास === प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात सर्व विकासात्मक क्रियांवर एकसमान निर्बंध लादण्याऐवजी त्यांच्या संभाव्य पर्यावरणीय परिणामांच्या स्वरूपानुसार प्रतिबंध आणि नियमन करण्याची पद्धत प्रस्तावित करण्यात आली आहे. खाणकाम, उत्खनन आणि वाळू उपसा, नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्प, नवीन ‘लाल’ श्रेणीतील उद्योग तसेच मोठ्या बांधकाम आणि नगर व क्षेत्र विकास प्रकल्पांवर प्रतिबंध प्रस्तावित करण्यात आले आहेत. त्याचवेळी जलविद्युत प्रकल्प आणि काही उद्योगांना निर्धारित पर्यावरणीय अटींच्या अधीन राहून परवानगी देण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या व्यवस्थेत पर्यावरणीयदृष्ट्या अधिक परिणामकारक मानल्या गेलेल्या क्रियांवर कठोर निर्बंध आणि इतर क्रियांवर नियामक अटी लागू करण्याचा दृष्टिकोन दिसून येतो. तथापि, या प्रस्तावित नियमनामुळे आर्थिक विकास, गुंतवणूक किंवा रोजगारावर होणारा दीर्घकालीन परिणाम मसुदा अधिसूचनेत स्वतंत्रपणे परिमाणात्मक स्वरूपात निश्चित करण्यात आलेला नाही. === स्थानिक विकासाच्या गरजा === पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संरक्षणाचा प्रश्न स्थानिक लोकांच्या सामाजिक आणि आर्थिक गरजांपासून वेगळा करता येत नाही. कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने स्थानिक आणि आदिवासी समुदायांच्या उपजीविका, सामाजिक-आर्थिक गरजा आणि विकासाच्या आवश्यकतांचा विचार करून पर्यावरणीय संरक्षणाची चौकट निश्चित करण्यावर भर दिला होता.<ref name="HLWG_I"/> २०२६ च्या मसुद्यात पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या अंमलबजावणीसाठी स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेतील सहभाग आणि समावेश सुनिश्चित करण्याची तरतूद प्रस्तावित आहे. वनजमिनीच्या बिगर-वनीकरण वापराशी संबंधित प्रकल्पांसाठी लागू वनविषयक कायदे व नियमांचे पालन करण्याबरोबरच वनाधिकार अधिनियम, २००६ अंतर्गत लागू असलेल्या आवश्यकतांचे पालन करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यात विद्यमान निवासी घरांच्या दुरुस्ती किंवा नूतनीकरणावर निर्बंध लागू होणार नसल्याचे तसेच पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र घोषित केल्यामुळे मालमत्तेच्या मालकीवर परिणाम होणार नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === संरक्षण आणि विकास यांतील संतुलन === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेत पर्यावरणीय संरक्षण आणि विकास यांतील संतुलनाचा प्रश्न महत्त्वाचा राहिला आहे. गाडगीळ समितीने पश्चिम घाटाच्या संपूर्ण पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी विविध पातळ्यांनुसार संरक्षण व नियमनाची चौकट सुचवली होती. त्यानंतर कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने नैसर्गिक भूदृश्यावर आधारित दृष्टिकोन स्वीकारून पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रासाठी अधिक मर्यादित क्षेत्र प्रस्तावित केले.<ref name="WGEEP_Report"/><ref name="HLWG_I"/> २०२६ च्या सातव्या मसुद्यातही प्रतिबंधित आणि नियमनाधीन क्रियांची स्वतंत्र वर्गवारी करून पर्यावरणीय संरक्षण आणि विकास यांचा समन्वय साधण्याची नियामक रचना प्रस्तावित करण्यात आली आहे. खाणकाम आणि काही उच्च पर्यावरणीय परिणामकारक प्रकल्पांवर प्रतिबंध ठेवताना जलविद्युत प्रकल्प, काही उद्योग आणि इतर नियमनाधीन क्रियांसाठी निर्धारित पर्यावरणीय अटींच्या अधीन राहून परवानगीची तरतूद ठेवण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मात्र २७ जुलै २०२६ची अधिसूचना ही **मसुदा अधिसूचना** आहे. त्यामुळे पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अंतिम सीमा, त्यावरील निर्बंध व नियमन आणि संरक्षण व विकास यांतील अंतिम कायदेशीर चौकट अद्याप निश्चित झालेली नाही. मसुद्यानुसार हरकती व सूचना, संबंधित राज्य सरकारांच्या शिफारसी आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रावरील तज्ज्ञ समितीच्या विचारप्रक्रियेनंतर अंतिम अधिसूचना जारी केली जाऊ शकते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == सार्वजनिक प्रतिक्रिया आणि वाद == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या क्षेत्रनिश्चिती आणि नियमनाच्या प्रश्नावर केंद्र सरकार, संबंधित राज्य सरकारे, स्थानिक समुदाय, पर्यावरण क्षेत्रातील व्यक्ती आणि इतर हितधारक यांच्यात दीर्घकाळ मतभेद राहिले आहेत. गाडगीळ समितीच्या अहवालानंतर पर्यावरणीय संरक्षणाची व्याप्ती, विकासात्मक क्रियांवरील निर्बंध, स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची सीमा या मुद्द्यांवर विविध भूमिका पुढे आल्या. कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या शिफारशींनंतरही सहाही राज्यांमध्ये या क्षेत्रनिश्चितीबाबत पूर्ण सहमती निर्माण झाली नाही. २०२६ च्या सातव्या मसुद्याच्या प्रसिद्धीनंतरही विशेषतः कर्नाटक आणि केरळमध्ये क्षेत्राची व्याप्ती व नियमनाच्या स्वरूपाबाबत मतभेद कायम असल्याचे वृत्तांतांमधून दिसून आले आहे.<ref name="WesternGhats_2026_MediaDiscussion">{{cite news |title=Western Ghats ESA draft: States seek changes in proposed area |publisher=The Indian Express |date=२३ जून २०२६ |url=https://indianexpress.com/ |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> === स्थानिक समुदायांच्या प्रतिक्रिया === पश्चिम घाटातील स्थानिक समुदायांच्या प्रतिक्रियांमध्ये जमीनवापर, शेती, लागवड, उपजीविका, बांधकाम आणि स्थानिक विकासाच्या शक्यतांशी संबंधित चिंता व्यक्त झाल्या आहेत. २०२६ मध्ये केंद्र सरकारने पश्चिम घाटातील पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत सातवा मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केल्यानंतर कर्नाटक सरकारने त्यावर आक्षेप नोंदविण्याची भूमिका घेतली. कर्नाटकातील १० जिल्ह्यांमधील १,४४९ गावे आणि २०,६६८ चौ.कि.मी. क्षेत्र या प्रस्तावित क्षेत्रात समाविष्ट असल्याचे राज्य सरकारने नमूद केले. मसुद्यामुळे शेतकरी आणि स्थानिक लोकसंख्येच्या हितावर परिणाम होण्याची चिंता व्यक्त करण्यात आली.<ref name="WesternGhats_2026_StateReactions">{{cite news |title=Karnataka government to file objections on Kasturirangan report draft notification |work=The New Indian Express |date=21 August 2026 |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2026/Aug/21/karnataka-government-to-file-objections-on-kasturirangan-report-draft-notification |access-date=17 September 2026 }}</ref> स्थानिक पातळीवर शेतकरी, कॉफी उत्पादक आणि इतर रहिवाशांनीही मसुद्याच्या संभाव्य परिणामांबाबत प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या. काही स्थानिक प्रतिनिधींनी उपजीविकेवर परिणाम होऊ नये आणि क्षेत्रनिर्धारणासाठी स्थानिक परिस्थितीचा विचार व्हावा, अशी भूमिका मांडली.<ref name="WesternGhats_2026_LocalLivelihoods">{{cite news |title=Yaduveer bats for villagers’ feedback on Western Ghats ESA draft |work=The Times of India |date=27 August 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/yaduveer-bats-for-villagers-feedback-on-western-ghats-esa-draft/articleshow/133571804.cms |access-date=17 September 2026 }}</ref> दुसरीकडे, पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय संरक्षणाला अधिक प्रभावी कायदेशीर संरक्षण मिळावे, या भूमिकेतून काही पर्यावरण अभ्यासक आणि कार्यकर्त्यांनी २०२६ च्या मसुद्याला समर्थन दिले आहे. कोल्हापूर परिसरातील पर्यावरण अभ्यासक मधुकर बाचुळकर यांनी नागरिकांनी मसुद्यावर हरकती व सूचना नोंदवाव्यात आणि पश्चिम घाटाच्या संरक्षणासाठी मसुद्याला पाठिंबा द्यावा, असे आवाहन केले आहे.<ref name="WesternGhats_2026_Environment_Reactions">{{cite news |title=Western Ghats draft notification: Environmentalist Madhukar Bachulkar urges people to file objections and support protection |publisher=The Times of India |date=३ सप्टेंबर २०२६ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/environmentalist-madhukar-bachulkar-urges-support-for-western-ghats-esa-draft/articleshow/123721099.cms |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> === राज्य सरकारांच्या प्रतिक्रिया === पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या क्षेत्रनिश्चितीबाबत संबंधित सहाही राज्य सरकारांनी विविध टप्प्यांवर केंद्र सरकारसमोर हरकती, सूचना किंवा क्षेत्रविषयक बदलांच्या मागण्या मांडल्या आहेत. मतभेदांमध्ये प्रस्तावित क्षेत्राची व्याप्ती, गावांचा समावेश, शेती व लागवड, मानवी वस्ती, पायाभूत सुविधा आणि आर्थिक विकासाशी संबंधित बाबींचा समावेश राहिला आहे.<ref name="WesternGhats_States_Objections">{{cite news |author=निखिल घान्हेकर |title=Western Ghats: What is the ESA plan for conservation, why it is necessary and the concerns |publisher=The Indian Express |date=२३ जून २०२६ |url=https://indianexpress.com/article/explained/western-ghats-what-is-the-esa-plan-for-conservation-why-states-are-opposing-it-10752679/ |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> २०२६ च्या सातव्या मसुद्यानंतर कर्नाटक सरकारने कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या शिफारशींवरील आपला पूर्वीचा विरोध कायम ठेवला. २० ऑगस्ट २०२६ रोजी कर्नाटक विधानसभेत राज्याचे वन, पर्यावरण आणि पर्यावरणशास्त्र मंत्री रामलिंगा रेड्डी यांनी राज्य सरकार केंद्र सरकारकडे हरकती सादर करणार असल्याचे सांगितले. शेतकरी आणि स्थानिकांच्या हिताशी संबंधित मुद्दे या भूमिकेत महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.<ref name="Karnataka_Objections_2026">{{cite news |author=Express News Service |title=Karnataka government to file objections on Kasturirangan report draft notification |publisher=The New Indian Express |date=२१ ऑगस्ट २०२६ |url=https://www.newindianexpress.com/amp/story/states/karnataka/2026/Aug/21/karnataka-government-to-file-objections-on-kasturirangan-report-draft-notification |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> महाराष्ट्रातही पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची सीमा आणि गावांचा समावेश हा केंद्र–राज्य चर्चेतील महत्त्वाचा मुद्दा राहिला आहे. २०२६ च्या मसुद्यात महाराष्ट्रासाठी १७,३४० चौ.कि.मी. क्षेत्र आणि १३ जिल्ह्यांतील २,५१५ गाव-नोंदी प्रस्तावित आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> जून २०२६मधील वृत्तांतानुसार महाराष्ट्र सरकारने या प्रस्तावातील ३७८ गावे वगळण्याची मागणी केली होती. या मागणीमागे काही गावांमधील उद्योग, खाणकाम तसेच प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रापासून त्यांचे अंतर यांसारख्या बाबींचा उल्लेख करण्यात आला होता.<ref name="Maharashtra_ESA_Reaction_2026">{{cite news |author=निखिल घान्हेकर |title=Western Ghats: What is the ESA plan for conservation, why it is necessary and the concerns |publisher=The Indian Express |date=२३ जून २०२६ |url=https://indianexpress.com/article/explained/western-ghats-what-is-the-esa-plan-for-conservation-why-states-are-opposing-it-10752679/ |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> केरळनेही पूर्वीच्या प्रस्तावित क्षेत्रात कपात करण्याची मागणी केली आहे. २०२६ च्या चर्चेत इडुक्की जिल्ह्यातील काही गावे, विशेषतः लागवड आणि शेतीशी संबंधित क्षेत्रे, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रातून वगळण्याचा मुद्दा पुढे आला आहे. कर्नाटक आणि केरळमध्ये क्षेत्राची व्याप्ती आणि स्थानिक आर्थिक क्रियांवरील संभाव्य परिणाम याबाबतचे मतभेद तुलनेने अधिक ठळक राहिले आहेत.<ref name="WesternGhats_2026_MediaDiscussion"/> === पर्यावरण क्षेत्रातील प्रतिक्रिया === पर्यावरण क्षेत्रातील प्रतिक्रियांमध्येही एकसंध भूमिका दिसून येत नाही. गाडगीळ समितीचे अध्यक्ष माधव गाडगीळ यांनी कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाच्या दृष्टिकोनावर टीका करताना स्थानिक समुदायांना निर्णयप्रक्रियेत अधिक महत्त्वाची भूमिका मिळणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त केले होते. गाडगीळ यांच्या दृष्टिकोनात वैज्ञानिक माहितीबरोबर स्थानिक समुदायांकडून मिळणाऱ्या माहितीचा सहभाग महत्त्वाचा होता.<ref name="Gadgil_Kasturirangan_Criticism">{{cite news |author=Aksheev Thakur |title=Local communities have no role in economic decisions in ‘unscientific’ Kasturirangan report: Madhav Gadgil |publisher=The Indian Express |date=२७ जुलै २०२२ |url=https://indianexpress.com/article/india/local-communities-no-role-economic-decisions-unscientific-kasturirangan-report-madhav-gadgil-8054612/ |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> २०२६ च्या सातव्या मसुद्यानंतर काही पर्यावरण अभ्यासकांनी मात्र पश्चिम घाटाला अधिक प्रभावी संरक्षणाची आवश्यकता असल्याचे सांगून मसुद्यावर हरकती व सूचना नोंदवण्याचे आवाहन केले. कोल्हापूरमधील पर्यावरण अभ्यासक मधुकर बाचुळकर यांनी मसुद्याला पाठिंबा देत नागरिकांनी त्याच्या मंजुरीसाठी सार्वजनिक सहभाग नोंदवावा, असे आवाहन केले आहे.<ref name="WesternGhats_2026_Environment_Reactions"/> या विविध भूमिकांमधील प्रमुख मतभेद पश्चिम घाटातील पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची व्याप्ती, संरक्षणाची तीव्रता, विकासात्मक क्रियांवरील निर्बंध आणि स्थानिक समुदायांच्या सामाजिक-आर्थिक गरजांशी साधावयाचा समतोल यांभोवती केंद्रित आहेत.<ref name="WesternGhats_2026_MediaDiscussion"/> === उद्योग क्षेत्रातील प्रतिक्रिया === उद्योग आणि विकास क्षेत्राशी संबंधित चर्चेत प्रामुख्याने खाणकाम, उत्खनन, औद्योगिक प्रकल्प, मोठे बांधकाम आणि पायाभूत सुविधा विकासावरील प्रस्तावित निर्बंधांचा प्रश्न उपस्थित झाला आहे. २०२६ च्या मसुद्यात खाणकाम, उत्खनन आणि वाळू उपसा, नवीन औष्णिक विद्युत प्रकल्प, नवीन किंवा विस्तारित ‘लाल’ श्रेणीतील उद्योग तसेच मोठ्या बांधकाम आणि नगर व क्षेत्र विकास प्रकल्पांवर निर्बंध प्रस्तावित आहेत.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या तरतुदींमुळे संबंधित क्षेत्रांतील गुंतवणूक आणि विकासाच्या शक्यतांवर परिणाम होण्याची चिंता व्यक्त केली जात असली, तरी २०२६ च्या मसुद्याच्या संदर्भात संपूर्ण उद्योग क्षेत्राची एकसंध अधिकृत भूमिका उपलब्ध असल्याचे स्पष्टपणे दिसून येत नाही. त्यामुळे उद्योग क्षेत्राने मसुद्याला एकमुखी विरोध केला किंवा त्याचे एकमुखी समर्थन केले, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.<ref name="WesternGhats_2026_MediaDiscussion"/> === माध्यमांतील चर्चा === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचा प्रश्न माध्यमांमध्ये प्रामुख्याने पर्यावरण संरक्षण, स्थानिक उपजीविका आणि विकास यांच्यातील समतोलाच्या संदर्भात चर्चिला गेला आहे. चर्चेतील प्रमुख मुद्द्यांमध्ये सहा राज्यांतील प्रस्तावित क्षेत्रफळ, गावांचा समावेश, शेती व लागवड, खाणकाम, औद्योगिक व पायाभूत सुविधा विकास आणि गाडगीळ व कस्तुरीरंगन समित्यांच्या शिफारशींची अंमलबजावणी यांचा समावेश आहे.<ref name="WesternGhats_2026_MediaDiscussion"/> २०२६ च्या सातव्या मसुद्याच्या प्रसिद्धीनंतर माध्यमांनी विशेषतः कर्नाटक सरकारच्या विरोधाची, महाराष्ट्र व केरळच्या क्षेत्रविषयक मागण्यांची आणि पश्चिम घाटाच्या संरक्षणासाठी पर्यावरण क्षेत्रातील व्यक्तींनी केलेल्या आवाहनांची नोंद केली आहे. काही वृत्तांतांनी स्थानिक समुदायांच्या शेती, उपजीविका आणि विकासाशी संबंधित चिंतांवर भर दिला, तर काहींनी जैवविविधता आणि पर्यावरणीय संवेदनशीलतेच्या संरक्षणाची आवश्यकता अधोरेखित केली.<ref name="WesternGhats_2026_MediaDiscussion"/> या चर्चांमुळे पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राचा प्रश्न केवळ पर्यावरण संरक्षणाचा विषय न राहता केंद्र–राज्य संबंध, स्थानिक सहभाग, ग्रामीण अर्थव्यवस्था, जमीनवापर आणि विकास धोरणाशी संबंधित व्यापक सार्वजनिक धोरणाचा विषय बनला आहे.<ref name="WesternGhats_2026_MediaDiscussion"/> == हरकती आणि सूचना == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अधिसूचना अंतिम करण्यापूर्वी मसुदा अधिसूचनेवर सार्वजनिक हरकती आणि सूचना मागविण्याची प्रक्रिया करण्यात आली आहे. २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुदा अधिसूचनेत पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ च्या कलम ३ आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ च्या नियम ५ च्या उपनियम (३) अन्वये सार्वजनिक सूचना प्रसिद्ध करण्यात आली आहे. मसुद्यातील प्रस्तावांमुळे प्रभावित होण्याची शक्यता असलेल्या व्यक्तींना त्याबाबत हरकती किंवा सूचना सादर करण्याची संधी देण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === हरकती नोंदविण्याची प्रक्रिया === २०२६ च्या सातव्या मसुद्यानुसार मसुदा अधिसूचनेतील प्रस्तावांवर हरकती किंवा सूचना सादर करण्यासाठी **६० दिवसांची मुदत** देण्यात आली आहे. ही मुदत भारताच्या राजपत्रात मसुदा अधिसूचनेची प्रत सार्वजनिक झाल्याच्या तारखेपासून मोजली जाणार आहे. या कालावधीत इच्छुक व्यक्ती मसुद्यातील प्रस्तावांबाबत लेखी स्वरूपात हरकती किंवा सूचना केंद्र सरकारकडे सादर करू शकतात.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> हरकती किंवा सूचना पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या सचिवांकडे, इंदिरा पर्यावरण भवन, जोरबाग रोड, अलीगंज, नवी दिल्ली–११०००३ या पत्त्यावर पाठविता येतात. मसुदा अधिसूचनेत `esz-mef@nic.in` हा ई-मेल पत्ताही नमूद करण्यात आला आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मंत्रालयाच्या उपलब्ध नोंदीनुसार २७ जुलै २०२६ च्या मसुदा अधिसूचनेवर **२५ सप्टेंबर २०२६पर्यंत** हरकती आणि सूचना सादर करता येतात. अंतिम अधिसूचना प्रसिद्ध होईपर्यंत २०२६चा दस्तऐवज मसुदा स्वरूपातच राहतो. === केंद्र सरकारकडे प्राप्त हरकती आणि सूचना === मसुदा अधिसूचनेवर प्राप्त होणाऱ्या हरकती आणि सूचना अंतिम अधिसूचना निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेत विचारात घेतल्या जाणार आहेत. २०२६ च्या मसुद्यात अंतिम अधिसूचना संबंधित राज्यांच्या शिफारसी, हितधारकांच्या मतांचा विचार आणि पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राशी संबंधित तज्ज्ञ समितीच्या विचारप्रक्रियेनंतर जारी केली जाऊ शकते, असे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> अंतिम अधिसूचना **राज्यनिहाय टप्प्याटप्प्याने किंवा सर्व संबंधित राज्यांसाठी एकत्रित अधिसूचनेद्वारे** जारी करण्याची शक्यताही मसुद्यात ठेवण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> मसुद्यातील गावांच्या यादीबाबत संबंधित राज्य सरकारांकडून प्राप्त माहितीचा विचार करण्यात आला आहे. गावांच्या नावांमध्ये त्रुटी किंवा पुनरावृत्ती आढळल्यास संबंधित राज्य सरकारांकडून प्राप्त माहितीनुसार यादी अद्ययावत केली जाऊ शकते, अशी तरतूद मसुद्यात आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === राज्य सरकारांची भूमिका === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या क्षेत्रनिश्चितीमध्ये संबंधित राज्य सरकारांची भूमिका प्रक्रियेच्या विविध टप्प्यांवर राहिली आहे. २०२६ च्या मसुद्यात यापूर्वीच्या मसुद्यांवरील राज्य सरकारांकडून प्राप्त हरकती, टिप्पण्या आणि सूचनांचा विचार करण्याची प्रक्रिया तसेच गावांची नावे, क्षेत्रफळ आणि प्रस्तावित क्षेत्राच्या सीमांबाबत उपलब्ध माहितीचा विचार करण्यात आल्याचे नमूद केले आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> २०२६ च्या मसुद्यानुसार अंतिम क्षेत्रनिश्चिती करताना संबंधित राज्य सरकारांच्या शिफारसी आणि हितधारकांची मते विचारात घेतली जाणार आहेत. त्यामुळे मसुद्यातील राज्यनिहाय क्षेत्रफळ आणि गावांची यादी अंतिम अधिसूचना जारी होण्यापूर्वी बदलू शकते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> अंतिम अधिसूचना जारी झाल्यानंतर तिच्या तरतुदींच्या निरीक्षण आणि अंमलबजावणीची जबाबदारी संबंधित राज्य सरकारांकडे राहण्याचा प्रस्ताव आहे. त्यासाठी राज्य सरकारांनी आवश्यक निरीक्षण व अंमलबजावणी यंत्रणा उभारणे आणि विद्यमान नियामक संस्था व प्रक्रिया बळकट करणे अपेक्षित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === स्थानिक समुदाय, ग्रामसभा आणि नागरिकांचा सहभाग === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या मसुदा अधिसूचनेवर नागरिकांना हरकती आणि सूचना सादर करण्याची औपचारिक संधी देण्यात आली आहे. ही प्रक्रिया अंतिम अधिसूचना जारी करण्यापूर्वी सार्वजनिक सहभागाचा स्वतंत्र वैधानिक मार्ग उपलब्ध करून देते.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> २०२६ च्या मसुद्यात पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या निरीक्षण व अंमलबजावणीसाठी राज्य सरकारांनी उभारावयाच्या यंत्रणांमध्ये **स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेतील सहभाग आणि समावेश** सुनिश्चित करण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> तसेच वनाधिकार अधिनियम, २००६ अंतर्गत लागू असलेल्या पूर्वसूचित संमतीच्या आवश्यकतांचे पालन करण्याची आणि प्रकल्प व क्रियाकलापांसाठी **ग्रामसभेची संमती अनिवार्य** असल्याची तरतूद मसुद्यात करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/><ref name="FRA2006"/> मात्र मसुद्यात स्थानिक स्वराज्य संस्थांना संपूर्ण पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या अंतिम अधिसूचनेवर स्वतंत्रपणे निर्णय घेण्याचा अधिकार दिलेला नाही. त्यामुळे **नागरिकांची हरकत–सूचना प्रक्रिया, ग्रामसभेची भूमिका आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांची सामान्य वैधानिक भूमिका या स्वतंत्र बाबी आहेत**. या तिन्ही प्रक्रियांना समान स्वरूपाची संमती प्रक्रिया मानता येत नाही. == अंतिम अधिसूचनेची स्थिती == === २०२६ च्या मसुद्याची सद्यस्थिती === २७ जुलै २०२६ रोजी पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत सातवी मसुदा अधिसूचना, **एस.ओ. ४१०६(ई)**, प्रसिद्ध केली. ही अधिसूचना पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम, १९८६ च्या कलम ३ आणि पर्यावरण (संरक्षण) नियम, १९८६ च्या नियम ५ च्या उपनियम (३) अन्वये प्रस्तावित करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> **८ सप्टेंबर २०२६पर्यंत ही मसुदा अधिसूचना अंतिम झालेली नाही.** २०२६ च्या सातव्या मसुद्यावर सार्वजनिक हरकती आणि सूचना सादर करण्यासाठी २५ सप्टेंबर २०२६पर्यंत मुदत ठेवण्यात आली आहे. त्यामुळे या तारखेपर्यंत मसुदा अधिसूचना सार्वजनिक विचारप्रक्रियेच्या टप्प्यात आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> त्यामुळे २०२६ च्या सातव्या मसुद्यात प्रस्तावित केलेले पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र, राज्यनिहाय क्षेत्रफळ, गावांची यादी आणि नियामक तरतुदी यांना **अद्याप अंतिम वैधानिक स्थिती प्राप्त झालेली नाही**.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === हरकती आणि सूचनांची मुदत === मसुदा अधिसूचनेनुसार तिच्या प्रसिद्धीनंतर ६० दिवसांच्या कालावधीत संबंधित व्यक्ती किंवा हितधारकांकडून हरकती आणि सूचना मागविण्यात आल्या आहेत. या हरकती आणि सूचना केंद्र सरकारच्या विचारार्थ सादर करता येतात.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> २७ जुलै २०२६ च्या मसुद्यासाठी सार्वजनिक हरकती आणि सूचना सादर करण्याची अंतिम तारीख **२५ सप्टेंबर २०२६** आहे. त्यामुळे ८ सप्टेंबर २०२६ रोजी सार्वजनिक हरकती व सूचना सादर करण्याची प्रक्रिया अद्याप सुरू आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === अंतिम अधिसूचना जारी करण्याची प्रक्रिया === मसुदा अधिसूचनेवर प्राप्त झालेल्या हरकती आणि सूचनांचा विचार करून अंतिम क्षेत्रनिश्चितीची प्रक्रिया पुढे नेली जाणार आहे. २०२६ च्या मसुद्यानुसार प्रस्तावित पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राची अंतिम व्याप्ती संबंधित राज्य सरकारांच्या शिफारसी, हितधारकांची मते आणि पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राशी संबंधित तज्ज्ञ समितीच्या विचारांच्या आधारे निश्चित केली जाण्याची तरतूद आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> अंतिम क्षेत्रनिश्चितीच्या प्रक्रियेत राज्यनिहाय क्षेत्रफळ किंवा गावांच्या यादीत बदल होण्याची शक्यता ठेवण्यात आली आहे. त्यामुळे मसुद्यातील प्रस्तावित सीमा, क्षेत्रफळ आणि गावांची यादी यांना अंतिम अधिसूचनेतील अंतिम स्वरूप मानता येत नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> अंतिम अधिसूचना जारी झाल्यानंतरच त्यात निश्चित केलेल्या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राला त्या अधिसूचनेनुसार अंतिम वैधानिक स्वरूप प्राप्त होईल. त्यामुळे २०२६ च्या मसुद्यातील प्रस्तावित निर्बंध आणि नियमनांना अंतिम अधिसूचित व्यवस्था मानता येत नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === राज्यनिहाय किंवा संयुक्त अधिसूचनेची शक्यता === २०२६ च्या मसुद्यात अंतिम अधिसूचना **राज्यनिहाय स्वतंत्र अधिसूचनांच्या स्वरूपात किंवा सर्व संबंधित राज्यांसाठी संयुक्त अधिसूचनेच्या स्वरूपात** जारी करण्याची शक्यता स्पष्टपणे नमूद करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> त्यामुळे अंतिम प्रक्रियेत सहा राज्यांसाठी एकच संयुक्त अधिसूचना जारी केली जाईल किंवा प्रत्येक राज्यासाठी स्वतंत्र अधिसूचना जारी केली जाईल, हे २०२६ च्या मसुद्याच्या टप्प्यावर अंतिमतः निश्चित झालेले नाही. अंतिम स्वरूप हरकती व सूचना, संबंधित राज्यांच्या शिफारसी आणि तज्ज्ञ समितीच्या विचारप्रक्रियेनंतर निश्चित केले जाणे अपेक्षित आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> २५ सप्टेंबर २०२६ची हरकत व सूचना सादर करण्याची मुदत संपल्यानंतर त्यांचा विचार आणि त्यानंतरची प्रशासकीय प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावरच अंतिम अधिसूचनेची स्थिती स्पष्ट होईल.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> == टीका आणि विश्लेषण == पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या प्रक्रियेत पर्यावरण संरक्षणाची व्याप्ती, क्षेत्रनिश्चितीची पद्धत, स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि विकासात्मक क्रियांचे नियमन यांवर विविध मतप्रवाह निर्माण झाले आहेत. गाडगीळ समितीच्या अहवालानंतर कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाची स्थापना झाली आणि त्यानंतरच्या केंद्र सरकारच्या मसुदा अधिसूचनांमध्ये कस्तुरीरंगन कार्यगटाने सुचविलेल्या क्षेत्रनिश्चितीचा आधार घेण्यात आला. या प्रक्रियेवर पर्यावरण क्षेत्रातील व्यक्ती, राज्य सरकारे आणि स्थानिक हितधारकांकडून वेगवेगळ्या भूमिका व्यक्त झाल्या आहेत.<ref name="WGEEP_Report"/><ref name="HLWG_I"/><ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> === क्षेत्रनिश्चितीवरील प्रश्न === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या क्षेत्रनिश्चितीबाबतचा प्रमुख प्रश्न म्हणजे पर्यावरणीय संवेदनशीलता कोणत्या निकषांवर आणि कोणत्या भौगोलिक पातळीवर निश्चित करावी हा आहे. गाडगीळ समितीने संपूर्ण पश्चिम घाटाला पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र मानून पर्यावरणीय संवेदनशीलतेच्या तीन पातळ्यांनुसार नियमनाची चौकट सुचवली होती.<ref name="WGEEP_Report"/> कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने भौगोलिक माहिती प्रणाली, उपग्रह-आधारित माहिती आणि इतर अवकाशीय माहितीचा वापर करून पश्चिम घाटातील नैसर्गिक आणि सांस्कृतिक भूदृश्य यांचे विभाजन केले. कार्यगटाने नैसर्गिक भूदृश्याच्या सुमारे ३७ टक्के भागाला, म्हणजे सुमारे **५९,९४० चौ.कि.मी. क्षेत्राला**, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून विचारात घेण्याची शिफारस केली होती.<ref name="HLWG_I"/> या क्षेत्रनिश्चितीवर काही राज्य सरकारांनी आक्षेप घेतले. २०२६ च्या सातव्या मसुद्यानंतर कर्नाटक सरकारने प्रस्तावित क्षेत्राच्या व्याप्तीबाबत हरकती नोंदविण्याची भूमिका घेतली. या विरोधामध्ये प्रस्तावित क्षेत्रात गावे आणि मानवी वस्तीचा समावेश तसेच शेतकरी आणि ग्रामीण लोकांच्या हिताशी संबंधित प्रश्नांचा उल्लेख करण्यात आला आहे.<ref name="Karnataka_Objections_2026"/> याउलट काही पर्यावरण अभ्यासकांच्या मते पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय संवेदनशीलतेचा विचार करताना अधिक व्यापक संरक्षणाची आवश्यकता आहे. त्यामुळे क्षेत्रनिश्चितीचा प्रश्न केवळ क्षेत्रफळाचा नसून पर्यावरणीय निकष, नैसर्गिक भूदृश्य, मानवी वस्ती आणि स्थानिक विकास यांच्यातील संबंधांशी संबंधित आहे.<ref name="WesternGhats_2026_Environment_Reactions"/> === स्थानिक समुदायांचा सहभाग === स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेतील सहभाग हा गाडगीळ आणि कस्तुरीरंगन दृष्टिकोनांवरील चर्चेतील महत्त्वाचा मुद्दा राहिला आहे. गाडगीळ समितीच्या कार्यपद्धतीत वैज्ञानिक माहितीबरोबर केंद्र व राज्य सरकारे, जिल्हा परिषद, ग्रामपंचायती आणि स्थानिक लोकांकडून मिळणाऱ्या माहिती व अभिप्रायाचा विचार करण्यात आल्याचे माधव गाडगीळ यांनी नंतर स्पष्ट केले.<ref name="WGEEP_Report"/><ref name="Gadgil_Kasturirangan_Criticism"/> माधव गाडगीळ यांनी कस्तुरीरंगन अहवालावर टीका करताना स्थानिक समुदायांना आर्थिक निर्णयप्रक्रियेत पुरेशी भूमिका देण्यात आलेली नसल्याचे मत व्यक्त केले. त्यांनी गाडगीळ समितीच्या प्रक्रियेच्या तुलनेत कस्तुरीरंगन दृष्टिकोनातील स्थानिक सहभागाबाबत आक्षेप नोंदवला होता.<ref name="Gadgil_Kasturirangan_Criticism"/> २०२६ च्या मसुद्यात मात्र पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या निरीक्षण आणि अंमलबजावणीसाठी राज्य सरकारांनी उभारावयाच्या यंत्रणांमध्ये स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेतील सहभाग आणि समावेश सुनिश्चित करण्याची तरतूद प्रस्तावित आहे. तसेच वनाधिकार अधिनियम, २००६ अंतर्गत लागू असलेल्या आवश्यकतांचे पालन आणि प्रकल्प व क्रियाकलापांसाठी ग्रामसभेची संमती यांचा स्पष्ट उल्लेख करण्यात आला आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/><ref name="FRA2006"/> त्यामुळे स्थानिक सहभागाचा प्रश्न केवळ मसुद्यावर हरकती व सूचना सादर करण्यापुरता मर्यादित नसून क्षेत्रनिश्चिती, प्रकल्पांचे नियमन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि अधिसूचनेच्या अंमलबजावणीशीही संबंधित आहे. === विकास आणि संरक्षण यांतील मतभेद === पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय संरक्षण आणि आर्थिक विकास यांच्यातील संतुलन हा या प्रक्रियेतील प्रमुख मतभेदांपैकी एक आहे. पर्यावरण संरक्षणाच्या दृष्टिकोनातून खाणकाम, उत्खनन, मोठ्या बांधकाम प्रकल्प आणि इतर उच्च पर्यावरणीय परिणामकारक क्रियांवर नियंत्रण आवश्यक असल्याचे मांडले जाते. दुसरीकडे राज्य सरकारे आणि स्थानिक हितधारकांकडून शेती, उपजीविका, पायाभूत सुविधा आणि स्थानिक विकासावरील संभाव्य परिणामांविषयी चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/><ref name="WesternGhats_States_Objections"/> २०२६ च्या सातव्या मसुद्यात काही क्रियांवर पूर्ण प्रतिबंध, काहींवर नियमन आणि काही क्रियांना निर्धारित पर्यावरणीय अटींच्या अधीन राहून परवानगी अशी श्रेणीबद्ध नियामक पद्धत प्रस्तावित करण्यात आली आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या संदर्भात कर्नाटकातील चर्चेतही पर्यावरणीय संरक्षण आणि विकास यांतील समतोलाचा प्रश्न पुढे आला आहे. राज्याकडून प्रस्तावित क्षेत्राची व्याप्ती आणि काही विकासात्मक निर्बंधांबाबत आक्षेप व्यक्त करण्यात आले असताना, पश्चिम घाटातील नदीउगम क्षेत्रे, जलस्रोत आणि भूस्खलनासारख्या पर्यावरणीय प्रश्नांचा विचार करण्याची आवश्यकताही चर्चेत आली आहे.<ref name="Karnataka_WG_Objections_2026">{{cite news |author=Bosky Khanna |title=Karnataka's Western Ghats panel pens its objections to MoEFCC |publisher=The New Indian Express |date=२२ ऑगस्ट २०२६ |url=https://www.newindianexpress.com/amp/story/states/karnataka/2026/Aug/22/karnatakas-western-ghats-panel-pens-its-objections-to-moefcc |access-date=८ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> === गाडगीळ आणि कस्तुरीरंगन दृष्टिकोनांचे पुनर्मूल्यांकन === गाडगीळ आणि कस्तुरीरंगन समित्यांच्या दृष्टिकोनांतील फरक हा पश्चिम घाटाच्या संरक्षणावरील धोरणात्मक चर्चेचा प्रमुख विषय राहिला आहे. गाडगीळ समितीने संपूर्ण पश्चिम घाटाला पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र मानून तीन पातळ्यांनुसार नियमन सुचवले आणि विकेंद्रित व सहभागी निर्णयप्रक्रियेवर भर दिला.<ref name="WGEEP_Report"/> कस्तुरीरंगन उच्चस्तरीय कार्यगटाने नैसर्गिक आणि सांस्कृतिक भूदृश्य यांमध्ये भेद करून नैसर्गिक भूदृश्यातील सुमारे ३७ टक्के क्षेत्र, म्हणजे सुमारे ५९,९४० चौ.कि.मी., पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून विचारात घेण्याची शिफारस केली. या दृष्टिकोनात नैसर्गिक भूदृश्यातील पर्यावरणीय संवेदनशील क्षेत्राचे संरक्षण करताना मानवी वस्ती आणि सांस्कृतिक भूदृश्यातील विकासात्मक गरजांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला.<ref name="HLWG_I"/> पुढील केंद्र सरकारच्या पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या मसुदा अधिसूचनांमध्ये कस्तुरीरंगन कार्यगटाच्या क्षेत्रनिश्चितीचा आधार घेतला गेला. मात्र राज्य सरकारांकडून क्षेत्राची व्याप्ती, गावांचा समावेश आणि विकासात्मक क्रियांवरील परिणाम यांबाबत हरकती येत राहिल्यामुळे अंतिम क्षेत्रनिश्चितीची प्रक्रिया दीर्घकाळ सुरू राहिली.<ref name="MoEFCC_ESA_Notifications"/> गाडगीळ दृष्टिकोनाचे समर्थक अधिक व्यापक पर्यावरणीय संरक्षण आणि स्थानिक सहभागावर भर देतात, तर कस्तुरीरंगन दृष्टिकोनात नैसर्गिक भूदृश्याच्या संरक्षणासोबत मानवी वस्ती आणि सांस्कृतिक भूदृश्यातील विकासाच्या गरजांचा वेगळा विचार करण्यात आला. त्यामुळे या दोन दृष्टिकोनांचे मूल्यमापन करताना क्षेत्रनिश्चिती, पर्यावरणीय निकष, स्थानिक सहभाग आणि विकासाचे नियमन हे स्वतंत्र निकष विचारात घेणे आवश्यक ठरते. === अधिसूचना प्रक्रियेतील प्रमुख प्रश्न === पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राच्या अधिसूचना प्रक्रियेतील प्रमुख प्रश्नांमध्ये अंतिम क्षेत्रसीमा निश्चित करणे, राज्य सरकारांच्या शिफारसी आणि हरकतींचा विचार करणे, गावांची अचूक यादी निश्चित करणे, स्थानिक समुदायांचा प्रभावी सहभाग सुनिश्चित करणे आणि पर्यावरणीय संरक्षणाच्या उद्दिष्टांशी विकासाच्या गरजांचा समतोल साधणे यांचा समावेश आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> २७ जुलै २०२६ च्या सातव्या मसुद्यात प्रस्तावित क्षेत्राची अंतिम व्याप्ती संबंधित राज्यांच्या शिफारसी, हितधारकांची मते आणि पश्चिम घाट पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राशी संबंधित तज्ज्ञ समितीच्या विचारांनंतर निश्चित केली जाण्याची तरतूद आहे. त्यामुळे मसुद्यातील क्षेत्रफळ आणि गावांची यादी अंतिम स्वरूपाची मानता येत नाही.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> अधिसूचनेच्या अंमलबजावणीची संस्थात्मक चौकट हाही महत्त्वाचा प्रश्न आहे. २०२६ च्या मसुद्यात निरीक्षण आणि अंमलबजावणीची जबाबदारी संबंधित राज्य सरकारांवर ठेवण्याबरोबरच केंद्र सरकार आणि सहा संबंधित राज्यांच्या सहकार्याने **पश्चिम घाट निर्णय-सहाय्य आणि निरीक्षण केंद्र** स्थापन करण्याचा प्रस्ताव आहे.<ref name="MoEFCC_2026_Draft"/> या सर्व प्रश्नांचे अंतिम स्वरूप २०२६ च्या मसुद्यावर प्राप्त होणाऱ्या हरकती व सूचना, राज्यांच्या शिफारसी आणि तज्ज्ञ समितीच्या विचारांनंतर तसेच केंद्र सरकारकडून जारी होणाऱ्या अंतिम अधिसूचनेनंतर स्पष्ट होईल. त्यामुळे ८ सप्टेंबर २०२६ च्या स्थितीत या मुद्द्यांकडे अंतिम धोरणात्मक निर्णय म्हणून नव्हे, तर प्रक्रियेत असलेले धोरणात्मक, पर्यावरणीय आणि प्रशासकीय प्रश्न म्हणून पाहणे अधिक योग्य आहे. == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Landscapes of Western Ghats from Mullayyanagiri Betta.jpg|मुल्लय्यनगिरी बेट्टा येथून दिसणारे पश्चिम घाटाचे भूदृश्य File:Chafawade village, Western Ghats, Maharashtra (2013).jpg|चाफवडे गाव परिसरातील पश्चिम घाट, महाराष्ट्र File:Western Ghats, Malshej Ghat, Maharashtra (2016) 5.jpg|माळशेज घाट, महाराष्ट्र File:Gomphidia kodaguensis-Kadavoor-2016-06-15-003.jpg|पश्चिम घाटातील जैवविविधतेचा एक नमुना File:Forest Loss in Sahyadris.jpg|सह्याद्रीतील जंगलतोड File:Up hill, Sahyadri mountain - panoramio.jpg|सह्याद्री पर्वतरांग File:Wayanad Bush Frog the hidden emerald whisper of the rain-soaked Western Ghats 02.jpg|पश्चिम घाटातील वायनाड बुश फ्रॉग File:Bhaje caves waterfalls-1.jpg|पश्चिम घाटातील भजे परिसरातील धबधबा File:Beauty of western ghat.jpg|पश्चिम घाटाचे भूदृश्य File:Manohar Mansantoshgad Sahyadri Secondary Forest northern Western Ghats IMG20260610095856.jpg|उत्तर पश्चिम घाटातील सह्याद्रीचे दुय्यम वन </gallery> == हेही पहा == * [[पश्चिम घाट]] == बाह्य दुवे == * [https://moef.gov.in/ पर्यावरण, वन आणि जलवायु परिवर्तन मंत्रालय, भारत सरकार] * [https://whc.unesco.org/en/list/1342/ पश्चिम घाट — युनेस्को जागतिक वारसा केंद्र] * [https://whc.unesco.org/en/list/1342/maps/ पश्चिम घाट — युनेस्को नकाशे] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पश्चिम घाट]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] 9b3ufzfrp8rtxka0ke5wv3t52bo1atu 0 383747 2710499 2710194 2026-09-18T07:05:40Z Nitin.kunjir 4684 2710499 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा<br/> झिम्बाब्वे दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Zimbabwe.svg | team1_name = झिम्बाब्वे | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = ११ | to_date = १९ सप्टेंबर २०२६ | team1_captain = [[जोसेफिन कोमो]] | team2_captain = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_twenty20_series = }} [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ]] [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी सप्टेंबर २०२६ मध्ये [[झिम्बाब्वे]]चा दौरा करणार आहे. <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-to-host-south-africa-women-for-five-match-t20i-series-in-september-1538776 |trans-title= दक्षिण आफ्रिका महिला संघाच्या झिम्बाब्वेच्या पहिल्या दौऱ्यात पाच टी२० सामन्यांचा समावेश. |title=South Africa Women's maiden tour to Zimbabwe to feature five T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> या दौऱ्यात तीन [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश असेल. <ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138964/south-africa-women-set-for-maiden-zimbabwe-tour |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा महिला संघ झिम्बाब्वेच्या पहिल्या दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa Women set for maiden Zimbabwe tour |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=२९ मे २०२६|access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/zimbabwe-announce-dates-for-landmark-proteas-series-at-home |trans-title=|title=Zimbabwe announce dates for landmark Proteas series at home |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=29 May 2026 |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> मे २०२६ मध्ये, [[झिम्बाब्वे क्रिकेट]]ने या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://www.zimcricket.org/news/4834/Zimbabwe-Women-to-host-South-Africa-Women-in-historic-T20I-series |trans-title= झिम्बाब्वे महिला संघ ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेत दक्षिण आफ्रिका महिला संघाचे यजमानपद भूषवणार.|title=Zimbabwe Women to host South Africa Women in historic T20I series |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{crw|ZIM}}<ref>{{cite web |title=ZC names Zimbabwe Women squad for South Africa T20I series |url=https://www.zimcricket.org/news/5111/ZC-names-Zimbabwe-Women-squad-for-South-Africa-T20I-series |work=[[Zimbabwe Cricket]] |date=10 September 2026 |access-date=13 September 2026}}</ref> !{{crw|SA}}<ref>{{cite web |title=Proteas Women name youthful squad for historic T20I series against Zimbabwe |url=https://www.cricket.co.za/proteas-women-name-youthful-squad-for-historic-t20i-series-against-zimbabwe/ |work=[[Cricket South Africa]] |date=19 August 2026 |access-date=28 August 2026}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[जोसेफिन कोमो]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * कुडझाई चिगोरा * क्रिस्टीना मुतासा * [[केलीस एनधलोवू]] * [[चिपो मुगेरी]] * तेंडाई मकुशा * [[नॉमवेलो सिबंदा]] * [[न्याशा ग्वानझुरा]] * बिलव्ह्ड बिझा * [[फ्रांसिस्का चिपारे]] * मिशेल मावुंगा * [[मोदेस्तर मुपाचिक्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * लिंडोकुहळे माभेरा * [[लॉरिन फिरी]] * [[लॉरीन त्शुमा]] * लॉरेन पेमहिवा * [[शार्नी मायर्स]] | * [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अयांडा ह्लुबी]] * [[ॲनेके बॉश]] * [[ॲनेरी डेर्कसेन]] * [[एलिझ-मारी मार्क्स]] * [[कराबो मेसो]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[कायला रेनेके]] * [[केटलिन विंगार्ड]] * [[नॉनदुमिसू शंगासे]] * [[न्थाबिसेंग निनी]] * [[फे टूनीक्लीफ]] * [[मियाने स्मित]] * [[लुयांडा न्झुझा]] * [[शेषनी नायडू]] * [[सिनालो जाफ्ता]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ सप्टेंबर २०२६ | time = १३:३० | night = | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | team2 = {{crw|RSA}} | score1 = ११६ (१९.३ षटके) | runs1 = [[मोदेस्तर मुपाचिक्वा]] ३६ (४३) | wickets1 = न्थाबिसेंग निनी ३/१७ (३.३ षटके) | score2 = ११७/४ (१३.१ षटके) | runs2 = [[ॲनेके बॉश]] ८३ (४३) | wickets2 = [[न्याशा ग्वानझुरा]] २/१९ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543887.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = [[क्रिस्टोफर फिरी]] (झि) आणि कॉलिन ट्लो (झि) | motm = न्थाबिसेंग निनी (द) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = न्थाबिसेंग निनी आणि केटलिन विंगार्ड (द) ह्या दोघींनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १३ सप्टेंबर २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = १९३/३ (२० षटके) | runs1 = [[ॲनेके बॉश]] ६५ (३१) | wickets1 = तेंडाई मकुशा १/२५ (३ षटके) | score2 = १२९/७ (२० षटके) | runs2 = क्रिस्टीना मुतासा ३०[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = [[शेषनी नायडू]] ३/२६ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ६४ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543888.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = न्कोसेहले न्दिवेनी (झि) आणि [[क्रिस्टोफर फिरी]] (झि) | motm = [[ॲनेके बॉश]] (द) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १५ सप्टेंबर २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = २००/१ (२० षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] १२६[[नाबाद|*]] (६२) | wickets1 = तेंडाई मकुशा १/४८ (४ षटके) | score2 = १२० (१९.३ षटके) | runs2 = मिशेल मावुंगा ४१ (२३) | wickets2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५/१५ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ८० धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543889.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = न्कोसेहले न्दिवेनी (झि) आणि [[क्रिस्टोफर फिरी]] (झि) | motm = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = लुयांडा न्झुझा (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[ॲनेरी डेर्कसेन]]ने (द) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीत पहिल्यांदाच एका सामन्यात पाच बळी घेतले.<ref>{{cite web |last=मुंडा |first=फिरदोस |date=१५ सप्टेंबर २०२६|trans-title=वॉल्व्हार्डचे शतक, डेर्कसेनच्या पाच बळींच्या जोरावर मालिका दक्षिण आफ्रिकेच्या खिशात |title=Wolvaardt century, Dercksen five-for seal series for South Africa |url=https://www.cricinfo.com/series/south-africa-women-in-zimbabwe-2026-1543885/zimbabwe-women-vs-south-africa-women-3rd-t20i-1543889/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} ===४था आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १७ सप्टेंबर २०२६ | time = १३:३० | night = | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = २०५/४ (२० षटके) | runs1 = [[मियाने स्मित]] १०२ (५९) | wickets1 = [[लॉरिन फिरी]] १/२९ (३ षटके) | score2 = १२५/५ (२० षटके) | runs2 = बिलव्ह्ड बिझा ३२ (३३) | wickets2 = केटलिन विंगार्ड २/१५ (३ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ८० धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543890.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = [[क्रिस्टोफर फिरी]] (झि) आणि कॉलिन ट्लो (झि) | motm = [[मियाने स्मित]] (द) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = जे-ली फिलांडर (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांत पदार्पण केले. * [[मियाने स्मित]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमधील तिचे पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |date=१७ सप्टेंबर २०२६|title=मियाने स्मिटच्या कारकिर्दीतील पहिल्या आंतरराष्ट्रीय टी२० शतकामुळे दक्षिण आफ्रिकेची ४-० अशी आघाडी.|url=https://www.cricinfo.com/series/south-africa-women-in-zimbabwe-2026-1543885/zimbabwe-women-vs-south-africa-women-4th-t20i-1543890/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} ===५वा आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १९ सप्टेंबर २०२६ | time = १३:३० | night = | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | team2 = {{crw|RSA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543891.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == नोंदी == {{Notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/south-africa-women-in-zimbabwe-2026-1543885 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{झिम्बाब्वेचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|२०२६]] [[वर्ग: दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|झिम्बाब्वे]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे झिम्बाब्वे दौरे]] 4e4x5a396uo806a1flfnwxr9hov3g6e 0 383755 2710489 2710239 2026-09-18T05:35:33Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2710489 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of England.svg | team1_name = इंग्लंड | team2_image = Flag of Sri Lanka.svg | team2_name = श्रीलंका | from_date = १५ | to_date = २७ सप्टेंबर २०२६ | team1_captain = [[हॅरी ब्रूक]] | team2_captain = [[कुसल मेंडिस]] (आं.ए.दि.)<br>[[चरिथ असलंका]] (आं.टी२०) | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_twenty20_series = }} [[श्रीलंका क्रिकेट संघ]] सप्टेंबर २०२६ मध्ये [[इंग्लंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी [[इंग्लंड]]चा दौरा करणार आहे. <ref>{{cite web|url=https://srilankacricket.lk/2025/07/sri-lanka-mens-team-to-tour-england-in-september-2026-for-white-ball-series/ |trans-title= श्रीलंकेचा पुरुष संघ सप्टेंबर २०२६ मध्ये 'व्हाइट-बॉल' मालिकेसाठी इंग्लंडचा दौरा करणार |title=Sri Lanka Men’s Team to Tour England in September 2026 for White-Ball Series |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/england-unveil-blockbuster-schedule-for-summer-of-2026 |trans-title=इंग्लंडकडून २०२६ च्या उन्हाळी हंगामासाठी दमदार वेळापत्रक जाहीर.|title=England unveil blockbuster schedule for summer of 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/oval-to-host-england-test-in-june-for-first-time-as-2026-fixtures-are-announced-1496508 |trans-title=२०२६ च्या सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर; ओव्हलवर पहिल्यांदाच जूनमध्ये इंग्लंडची कसोटी होणार |title=Oval to host England Test in June for first time as 2026 fixtures are announced |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> या दौऱ्यात तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश असेल. <ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13401037/england-to-host-five-countries-in-blockbuster-2026-summer-of-international-cricket |trans-title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटच्या २०२६ च्या धमाकेदार उन्हाळी हंगामात इंग्लंड पाच देशांचे यजमानपद भूषवणार. |title=England to host five countries in blockbuster 2026 summer of international cricket |work=[[स्काय स्पोर्ट्स]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=पुरुषांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम |title=Men's Future Tours Program |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }}</ref> जुलै २०२५ मध्ये, [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने २०२६ च्या देशांतर्गत आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4320034/england-cricket-fixtures-for-2026-international-summer-announced |trans-title=२०२६ च्या आंतरराष्ट्रीय उन्हाळी हंगामासाठी इंग्लंड क्रिकेटचे सामने जाहीर |title=England Cricket fixtures for 2026 international summer announced |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]|access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap;margin:auto" |- !colspan=2|{{cr|ENG}} !colspan=2|{{cr|SRI}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite news |trans-title= इंग्लंड पुरुषांचा श्रीलंकेविरुद्ध एकदिवसीय आणि टी२० साठी संघ जाहीर |title=England Men announce squads for ODIs and IT20s against Sri Lanka|url=https://www.ecb.co.uk/news/4572089/england-men-announce-squads-for-odis-and-it20s-against-sri-lanka |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/england-confirm-squads-for-home-series-against-sri-lanka |date= ४ सप्टेंबर २०२६|trans-title= श्रीलंकेविरुद्धच्या घरच्या मालिकेसाठी इंग्लंडचा संघ निश्चित |title=England confirm squads for home series against Sri Lanka |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> !आं.ए.दि.<ref>{{cite news |work=[[ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६|trans-title=श्रीलंकेकडून इंग्लंड पांढऱ्या चेंडूच्या दौऱ्यासाठी संघ जाहीर |title=Sri Lanka name squads for England white-ball tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-name-squads-for-england-white-ball-tour}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite news |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६|trans-title= आगामी इंग्लंड २०२६ च्या श्रीलंका दौऱ्यासाठी पुरुषांचे राष्ट्रीय एकदिवसीय आणि टी२० संघ|title=Men’s National ODI and T20I squads for the upcoming Sri Lanka Tour of England 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/09/mens-national-odi-and-t20i-squads-for-the-upcoming-sri-lanka-tour-of-england-2026}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[आदिल रशीद]] * [[गस ॲटकिन्सन]] * [[जेमी ओव्हरटन]] * [[जॉर्डन कॉक्स]] * [[जोफ्रा आर्चर]] * [[जॉश टँग]] * [[जोस बटलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ज्यो रूट]] * [[टॉम बँटन]] * [[बेन डकेट]] * [[रेहान अहमद]] * [[लियाम डॉसन]] * [[विल जॅक्स]] * [[सोनी बेकर]] * [[हेन्री क्रोकॉम]] | * [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[आदिल रशीद]] * [[ॲनायरिन डोनाल्ड]] * [[गस ॲटकिन्सन]] * [[जेमी ओव्हरटन]] * [[जेम्स कोल्स]] * [[जॉर्डन कॉक्स]] * [[जोफ्रा आर्चर]] * [[जॉश टँग]] * [[जोस बटलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[टॉम बँटन]] * [[बेन डकेट]] * [[लियाम डॉसन]] * [[विल जॅक्स]] * [[साकिब महमूद]] * [[सोनी बेकर]] | * [[कुसल मेंडिस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चरिथ असलंका]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[असिथा फर्नांडो]] * [[एशान मलिंगा]] * [[कमिंदू मेंडिस]] * [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जनिथ लियानागे]] * [[दसुन शनाका]] * [[दिलशान मधुशंका]] * [[दुनिथ वेल्लालागे]] * [[दुष्मंथा चमीरा]] * [[पवन रथनायके]] * [[पथुम निस्संका]] * [[महीश थीकशाना]] * [[वानिंदू हसरंगा]] * [[सचिंदू कोलंबगे]] | * <s>[[कुशल मेंडिस]]</s> ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चरिथ असलंका]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[एशान मलिंगा]] * [[कमिंदू मेंडिस]] * [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जनिथ लियानागे]] * [[थरिंदू रथनायके]] * [[दसुन शनाका]] * [[दिलशान मधुशंका]] * [[दुनिथ वेल्लालागे]] * [[दुष्मंथा चमीरा]] * [[नुवान तुषारा]] * [[पवन रथनायके]] * [[पथुम निस्संका]] * <s>[[बिनुरा फर्नांडो]]</s> * [[महीश थीकशाना]] * [[लाहिरू उदारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[वानिंदू हसरंगा]] |} ४ सप्टेंबर रोजी, दुखापतींमुळे [[कुसल मेंडिस]] आणि [[बिनुरा फर्नांडो]] यांना आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेतून बाहेर पडावे लागले आणि त्यांच्या जागी अनुक्रमे [[पवन रथनायके]] व [[दिलशान मदुशंका]] यांची निवड करण्यात आली. [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिकेसाठी [[चरिथ असलंका]]ची कर्णधार म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.<ref>{{cite news |work=अदा देरेना |access-date=४ सप्टेंबर २०२६|url=https://adaderana.lk/news/cmtmjji6i000e356qzeex5wrb |trans-title=कुसल मेंडिस, बिनुरा फर्नांडो इंग्लंडच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेतून बाहेर |title=Kusal Mendis, Binura Fernando ruled out of England T20I Series}}</ref> ==सराव सामने== '''ट्वेंटी२० मालिका: श्रीलंका वि इंग्लंड लायन्स''' <br> श्रीलंकेचा संघ [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] संघाविरुद्ध दोन ट्वेंटी20 सामने खेळेल.<ref>{{cite web |trans-title=फ्लिंटॉफचा संभाव्य उत्तराधिकारी म्हणून ट्रॉट 'इंग्लंड लायन्स' संघाची धुरा सांभाळणार|title=Trott to oversee England Lions squad as possible successor to Flintoff |url=https://www.cricinfo.com/story/england-lions-vs-sri-lanka-trott-to-oversee-england-lions-squad-as-possible-successor-to-flintoff-1553187?platform=amp |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ===१ला टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{flagdeco|ENG}} [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] | score1 = 117 (16.4 षटके) | runs1 = [[थरिंदू रथनायके]] ४८ (३७) | wickets1 = [[ल्यूक वूड]] ४/२७ (३.४ षटके) | score2 = ११८/१ (७.२ षटके) | runs2 = [[टॉम बँटन]] ५६[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[दुनिथ वेल्लालागे]] १/२५ (२ षटके) | result = इंग्लंड लायन्स ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/171693/enga-vs-sl-1st-t20-england-lions-v-sri-lanka-t20-series-2026 धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] | umpires = [[इयान ब्लॅकवेल]] (इं) आणि [[सायमन विडप]] (इं) | motm = | toss = इंग्लंड लायन्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:३० | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{flagdeco|ENG}} [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] | score1 = १५६/९ (२० षटके) | runs1 = [[कामिल मिशारा]] ३१ (१८) | wickets1 = [[मेसन क्रेन]] २/२० (४ षटके) | score2 = ७६/१ (६.२ षटके) | runs2 = [[पॉल वॉल्टर]] ३४[[नाबाद|*]] (२०) | wickets2 = [[महीश थीकशाना]] १/१९ (२ षटके) | result = इंग्लंड लायन्स ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/171697/enga-vs-sl-2nd-t20-england-lions-v-sri-lanka-t20-series-2026 धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (बेकेनहॅम)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[बेकेनहॅम]] | umpires = [[इयान ब्लॅकवेल]] (इं) आणि [[सायमन विडप]] (इं) | motm = | toss = इंग्लंड लायन्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे इंग्लंड लायन्स समोर ८ षटकांमध्ये ७३ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. | notes = [[पथुम निस्संका]]ने (श्री) टी२० मध्ये ५०००वी धाव काढली. }} == आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = २५४/४ (२० षटके) | runs1 = [[हॅरी ब्रूक]] ११४[[नाबाद|*]] (४९) | wickets1 = [[वानिंदू हसरंगा]] १/३४ (४ षटके) | score2 = १३५ (१९ षटके) | runs2 = [[दुनिथ वेल्लालागे]] ३३ (२१) | wickets2 = [[सोनी बेकर]] ३/१२ (४ षटके) | result = इंग्लंड ११९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html धावफलक] | venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] | umpires = [[ग्रॅहाम लॉइड]] (इं) आणि [[जेम्स मिडलब्रूक]] (इं) | motm = [हॅरी ब्रूक]] (इं) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ॲनायरिन डोनाल्ड]] (इं) ह्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | umpires = [[रॉबर्ट व्हाइट]] (इं) आणि [[रसेल वॉरेन]] (इं) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:३० | night = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html धावफलक] | venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका == ===१ला आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २२ सप्टेंबर २०२६ | time = १२:३० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html धावफलक] | venue = [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २४ सप्टेंबर २०२६ | time = १२:३० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html धावफलक] | venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २७ सप्टेंबर २०२६ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html धावफलक] | venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-in-england-2026-1496567 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{इंग्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: श्रीलंका क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग: श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|इंग्लंड]] [[वर्ग: आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे इंग्लंड दौरे|२०२६]] 5mbwntu5qvlrrtw1int6vlgw4ql5bef 2710490 2710489 2026-09-18T05:46:47Z Nitin.kunjir 4684 /* २रा आं.टी२० सामना */ 2710490 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of England.svg | team1_name = इंग्लंड | team2_image = Flag of Sri Lanka.svg | team2_name = श्रीलंका | from_date = १५ | to_date = २७ सप्टेंबर २०२६ | team1_captain = [[हॅरी ब्रूक]] | team2_captain = [[कुसल मेंडिस]] (आं.ए.दि.)<br>[[चरिथ असलंका]] (आं.टी२०) | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_twenty20_series = }} [[श्रीलंका क्रिकेट संघ]] सप्टेंबर २०२६ मध्ये [[इंग्लंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी [[इंग्लंड]]चा दौरा करणार आहे. <ref>{{cite web|url=https://srilankacricket.lk/2025/07/sri-lanka-mens-team-to-tour-england-in-september-2026-for-white-ball-series/ |trans-title= श्रीलंकेचा पुरुष संघ सप्टेंबर २०२६ मध्ये 'व्हाइट-बॉल' मालिकेसाठी इंग्लंडचा दौरा करणार |title=Sri Lanka Men’s Team to Tour England in September 2026 for White-Ball Series |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/england-unveil-blockbuster-schedule-for-summer-of-2026 |trans-title=इंग्लंडकडून २०२६ च्या उन्हाळी हंगामासाठी दमदार वेळापत्रक जाहीर.|title=England unveil blockbuster schedule for summer of 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/oval-to-host-england-test-in-june-for-first-time-as-2026-fixtures-are-announced-1496508 |trans-title=२०२६ च्या सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर; ओव्हलवर पहिल्यांदाच जूनमध्ये इंग्लंडची कसोटी होणार |title=Oval to host England Test in June for first time as 2026 fixtures are announced |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> या दौऱ्यात तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश असेल. <ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13401037/england-to-host-five-countries-in-blockbuster-2026-summer-of-international-cricket |trans-title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटच्या २०२६ च्या धमाकेदार उन्हाळी हंगामात इंग्लंड पाच देशांचे यजमानपद भूषवणार. |title=England to host five countries in blockbuster 2026 summer of international cricket |work=[[स्काय स्पोर्ट्स]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=पुरुषांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम |title=Men's Future Tours Program |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }}</ref> जुलै २०२५ मध्ये, [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने २०२६ च्या देशांतर्गत आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4320034/england-cricket-fixtures-for-2026-international-summer-announced |trans-title=२०२६ च्या आंतरराष्ट्रीय उन्हाळी हंगामासाठी इंग्लंड क्रिकेटचे सामने जाहीर |title=England Cricket fixtures for 2026 international summer announced |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]|access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap;margin:auto" |- !colspan=2|{{cr|ENG}} !colspan=2|{{cr|SRI}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite news |trans-title= इंग्लंड पुरुषांचा श्रीलंकेविरुद्ध एकदिवसीय आणि टी२० साठी संघ जाहीर |title=England Men announce squads for ODIs and IT20s against Sri Lanka|url=https://www.ecb.co.uk/news/4572089/england-men-announce-squads-for-odis-and-it20s-against-sri-lanka |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/england-confirm-squads-for-home-series-against-sri-lanka |date= ४ सप्टेंबर २०२६|trans-title= श्रीलंकेविरुद्धच्या घरच्या मालिकेसाठी इंग्लंडचा संघ निश्चित |title=England confirm squads for home series against Sri Lanka |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> !आं.ए.दि.<ref>{{cite news |work=[[ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६|trans-title=श्रीलंकेकडून इंग्लंड पांढऱ्या चेंडूच्या दौऱ्यासाठी संघ जाहीर |title=Sri Lanka name squads for England white-ball tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-name-squads-for-england-white-ball-tour}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite news |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६|trans-title= आगामी इंग्लंड २०२६ च्या श्रीलंका दौऱ्यासाठी पुरुषांचे राष्ट्रीय एकदिवसीय आणि टी२० संघ|title=Men’s National ODI and T20I squads for the upcoming Sri Lanka Tour of England 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/09/mens-national-odi-and-t20i-squads-for-the-upcoming-sri-lanka-tour-of-england-2026}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[आदिल रशीद]] * [[गस ॲटकिन्सन]] * [[जेमी ओव्हरटन]] * [[जॉर्डन कॉक्स]] * [[जोफ्रा आर्चर]] * [[जॉश टँग]] * [[जोस बटलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ज्यो रूट]] * [[टॉम बँटन]] * [[बेन डकेट]] * [[रेहान अहमद]] * [[लियाम डॉसन]] * [[विल जॅक्स]] * [[सोनी बेकर]] * [[हेन्री क्रोकॉम]] | * [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[आदिल रशीद]] * [[ॲनायरिन डोनाल्ड]] * [[गस ॲटकिन्सन]] * [[जेमी ओव्हरटन]] * [[जेम्स कोल्स]] * [[जॉर्डन कॉक्स]] * [[जोफ्रा आर्चर]] * [[जॉश टँग]] * [[जोस बटलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[टॉम बँटन]] * [[बेन डकेट]] * [[लियाम डॉसन]] * [[विल जॅक्स]] * [[साकिब महमूद]] * [[सोनी बेकर]] | * [[कुसल मेंडिस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चरिथ असलंका]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[असिथा फर्नांडो]] * [[एशान मलिंगा]] * [[कमिंदू मेंडिस]] * [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जनिथ लियानागे]] * [[दसुन शनाका]] * [[दिलशान मधुशंका]] * [[दुनिथ वेल्लालागे]] * [[दुष्मंथा चमीरा]] * [[पवन रथनायके]] * [[पथुम निस्संका]] * [[महीश थीकशाना]] * [[वानिंदू हसरंगा]] * [[सचिंदू कोलंबगे]] | * <s>[[कुशल मेंडिस]]</s> ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चरिथ असलंका]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[एशान मलिंगा]] * [[कमिंदू मेंडिस]] * [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जनिथ लियानागे]] * [[थरिंदू रथनायके]] * [[दसुन शनाका]] * [[दिलशान मधुशंका]] * [[दुनिथ वेल्लालागे]] * [[दुष्मंथा चमीरा]] * [[नुवान तुषारा]] * [[पवन रथनायके]] * [[पथुम निस्संका]] * <s>[[बिनुरा फर्नांडो]]</s> * [[महीश थीकशाना]] * [[लाहिरू उदारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[वानिंदू हसरंगा]] |} ४ सप्टेंबर रोजी, दुखापतींमुळे [[कुसल मेंडिस]] आणि [[बिनुरा फर्नांडो]] यांना आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेतून बाहेर पडावे लागले आणि त्यांच्या जागी अनुक्रमे [[पवन रथनायके]] व [[दिलशान मदुशंका]] यांची निवड करण्यात आली. [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिकेसाठी [[चरिथ असलंका]]ची कर्णधार म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.<ref>{{cite news |work=अदा देरेना |access-date=४ सप्टेंबर २०२६|url=https://adaderana.lk/news/cmtmjji6i000e356qzeex5wrb |trans-title=कुसल मेंडिस, बिनुरा फर्नांडो इंग्लंडच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेतून बाहेर |title=Kusal Mendis, Binura Fernando ruled out of England T20I Series}}</ref> ==सराव सामने== '''ट्वेंटी२० मालिका: श्रीलंका वि इंग्लंड लायन्स''' <br> श्रीलंकेचा संघ [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] संघाविरुद्ध दोन ट्वेंटी20 सामने खेळेल.<ref>{{cite web |trans-title=फ्लिंटॉफचा संभाव्य उत्तराधिकारी म्हणून ट्रॉट 'इंग्लंड लायन्स' संघाची धुरा सांभाळणार|title=Trott to oversee England Lions squad as possible successor to Flintoff |url=https://www.cricinfo.com/story/england-lions-vs-sri-lanka-trott-to-oversee-england-lions-squad-as-possible-successor-to-flintoff-1553187?platform=amp |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ===१ला टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{flagdeco|ENG}} [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] | score1 = 117 (16.4 षटके) | runs1 = [[थरिंदू रथनायके]] ४८ (३७) | wickets1 = [[ल्यूक वूड]] ४/२७ (३.४ षटके) | score2 = ११८/१ (७.२ षटके) | runs2 = [[टॉम बँटन]] ५६[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[दुनिथ वेल्लालागे]] १/२५ (२ षटके) | result = इंग्लंड लायन्स ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/171693/enga-vs-sl-1st-t20-england-lions-v-sri-lanka-t20-series-2026 धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] | umpires = [[इयान ब्लॅकवेल]] (इं) आणि [[सायमन विडप]] (इं) | motm = | toss = इंग्लंड लायन्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:३० | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{flagdeco|ENG}} [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] | score1 = १५६/९ (२० षटके) | runs1 = [[कामिल मिशारा]] ३१ (१८) | wickets1 = [[मेसन क्रेन]] २/२० (४ षटके) | score2 = ७६/१ (६.२ षटके) | runs2 = [[पॉल वॉल्टर]] ३४[[नाबाद|*]] (२०) | wickets2 = [[महीश थीकशाना]] १/१९ (२ षटके) | result = इंग्लंड लायन्स ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/171697/enga-vs-sl-2nd-t20-england-lions-v-sri-lanka-t20-series-2026 धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (बेकेनहॅम)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[बेकेनहॅम]] | umpires = [[इयान ब्लॅकवेल]] (इं) आणि [[सायमन विडप]] (इं) | motm = | toss = इंग्लंड लायन्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे इंग्लंड लायन्स समोर ८ षटकांमध्ये ७३ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. | notes = [[पथुम निस्संका]]ने (श्री) टी२० मध्ये ५०००वी धाव काढली. }} == आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = २५४/४ (२० षटके) | runs1 = [[हॅरी ब्रूक]] ११४[[नाबाद|*]] (४९) | wickets1 = [[वानिंदू हसरंगा]] १/३४ (४ षटके) | score2 = १३५ (१९ षटके) | runs2 = [[दुनिथ वेल्लालागे]] ३३ (२१) | wickets2 = [[सोनी बेकर]] ३/१२ (४ षटके) | result = इंग्लंड ११९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html धावफलक] | venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] | umpires = [[ग्रॅहाम लॉइड]] (इं) आणि [[जेम्स मिडलब्रूक]] (इं) | motm = [हॅरी ब्रूक]] (इं) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ॲनायरिन डोनाल्ड]] (इं) ह्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = १४५/९ (२० षटके) | runs1 = [[पथुम निस्संका]] ३७ (२१) | wickets1 = [[लियाम डॉसन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४६/४ (१२.१ षटके) | runs2 = [[टॉम बँटन]] ५२[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[थरिंदू रथनायके]] १/२५ (२ षटके) | result = इंग्लंड ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | umpires = [[रॉबर्ट व्हाइट]] (इं) आणि [[रसेल वॉरेन]] (इं) | motm = [[लियाम डॉसन]] (इं) | toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[थरिंदू रथनायके]]ने (श्री) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * [[वनिंदु हसरंगा]]चा (श्री) हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता. }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:३० | night = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html धावफलक] | venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका == ===१ला आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २२ सप्टेंबर २०२६ | time = १२:३० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html धावफलक] | venue = [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २४ सप्टेंबर २०२६ | time = १२:३० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html धावफलक] | venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २७ सप्टेंबर २०२६ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html धावफलक] | venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-in-england-2026-1496567 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{इंग्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: श्रीलंका क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग: श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|इंग्लंड]] [[वर्ग: आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे इंग्लंड दौरे|२०२६]] h4sugou6jz0hqnqhrqfnewjjuo9m4dd 2710498 2710490 2026-09-18T07:00:18Z Nitin.kunjir 4684 2710498 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of England.svg | team1_name = इंग्लंड | team2_image = Flag of Sri Lanka.svg | team2_name = श्रीलंका | from_date = १५ | to_date = २७ सप्टेंबर २०२६ | team1_captain = [[हॅरी ब्रूक]] | team2_captain = [[कुसल मेंडिस]] (आं.ए.दि.)<br>[[चरिथ असलंका]] (आं.टी२०) | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_twenty20_series = }} [[श्रीलंका क्रिकेट संघ]] सप्टेंबर २०२६ मध्ये [[इंग्लंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी [[इंग्लंड]]चा दौरा करणार आहे. <ref>{{cite web|url=https://srilankacricket.lk/2025/07/sri-lanka-mens-team-to-tour-england-in-september-2026-for-white-ball-series/ |trans-title= श्रीलंकेचा पुरुष संघ सप्टेंबर २०२६ मध्ये 'व्हाइट-बॉल' मालिकेसाठी इंग्लंडचा दौरा करणार |title=Sri Lanka Men’s Team to Tour England in September 2026 for White-Ball Series |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/england-unveil-blockbuster-schedule-for-summer-of-2026 |trans-title=इंग्लंडकडून २०२६ च्या उन्हाळी हंगामासाठी दमदार वेळापत्रक जाहीर.|title=England unveil blockbuster schedule for summer of 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/oval-to-host-england-test-in-june-for-first-time-as-2026-fixtures-are-announced-1496508 |trans-title=२०२६ च्या सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर; ओव्हलवर पहिल्यांदाच जूनमध्ये इंग्लंडची कसोटी होणार |title=Oval to host England Test in June for first time as 2026 fixtures are announced |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> या दौऱ्यात तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश असेल. <ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13401037/england-to-host-five-countries-in-blockbuster-2026-summer-of-international-cricket |trans-title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटच्या २०२६ च्या धमाकेदार उन्हाळी हंगामात इंग्लंड पाच देशांचे यजमानपद भूषवणार. |title=England to host five countries in blockbuster 2026 summer of international cricket |work=[[स्काय स्पोर्ट्स]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=पुरुषांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम |title=Men's Future Tours Program |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }}</ref> जुलै २०२५ मध्ये, [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने २०२६ च्या देशांतर्गत आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4320034/england-cricket-fixtures-for-2026-international-summer-announced |trans-title=२०२६ च्या आंतरराष्ट्रीय उन्हाळी हंगामासाठी इंग्लंड क्रिकेटचे सामने जाहीर |title=England Cricket fixtures for 2026 international summer announced |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]|access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap;margin:auto" |- !colspan=2|{{cr|ENG}} !colspan=2|{{cr|SRI}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite news |trans-title= इंग्लंड पुरुषांचा श्रीलंकेविरुद्ध एकदिवसीय आणि टी२० साठी संघ जाहीर |title=England Men announce squads for ODIs and IT20s against Sri Lanka|url=https://www.ecb.co.uk/news/4572089/england-men-announce-squads-for-odis-and-it20s-against-sri-lanka |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/england-confirm-squads-for-home-series-against-sri-lanka |date= ४ सप्टेंबर २०२६|trans-title= श्रीलंकेविरुद्धच्या घरच्या मालिकेसाठी इंग्लंडचा संघ निश्चित |title=England confirm squads for home series against Sri Lanka |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> !आं.ए.दि.<ref>{{cite news |work=[[ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६|trans-title=श्रीलंकेकडून इंग्लंड पांढऱ्या चेंडूच्या दौऱ्यासाठी संघ जाहीर |title=Sri Lanka name squads for England white-ball tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-name-squads-for-england-white-ball-tour}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite news |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६|trans-title= आगामी इंग्लंड २०२६ च्या श्रीलंका दौऱ्यासाठी पुरुषांचे राष्ट्रीय एकदिवसीय आणि टी२० संघ|title=Men’s National ODI and T20I squads for the upcoming Sri Lanka Tour of England 2026 |url=https://srilankacricket.lk/2026/09/mens-national-odi-and-t20i-squads-for-the-upcoming-sri-lanka-tour-of-england-2026}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[आदिल रशीद]] * [[गस ॲटकिन्सन]] * [[जेमी ओव्हरटन]] * [[जॉर्डन कॉक्स]] * [[जोफ्रा आर्चर]] * [[जॉश टँग]] * [[जोस बटलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ज्यो रूट]] * [[टॉम बँटन]] * [[बेन डकेट]] * [[रेहान अहमद]] * [[लियाम डॉसन]] * [[विल जॅक्स]] * [[सोनी बेकर]] * [[हेन्री क्रोकॉम]] | * [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[आदिल रशीद]] * [[ॲनायरिन डोनाल्ड]] * [[गस ॲटकिन्सन]] * [[जेमी ओव्हरटन]] * [[जेम्स कोल्स]] * [[जॉर्डन कॉक्स]] * [[जोफ्रा आर्चर]] * [[जॉश टँग]] * [[जोस बटलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[टॉम बँटन]] * [[बेन डकेट]] * [[लियाम डॉसन]] * [[विल जॅक्स]] * [[साकिब महमूद]] * [[सोनी बेकर]] | * [[कुसल मेंडिस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चरिथ असलंका]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[असिथा फर्नांडो]] * [[एशान मलिंगा]] * [[कमिंदू मेंडिस]] * [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जनिथ लियानागे]] * [[दसुन शनाका]] * [[दिलशान मधुशंका]] * [[दुनिथ वेल्लालागे]] * [[दुष्मंथा चमीरा]] * [[पवन रथनायके]] * [[पथुम निस्संका]] * [[महीश थीकशाना]] * [[वानिंदू हसरंगा]] * [[सचिंदू कोलंबगे]] | * <s>[[कुशल मेंडिस]]</s> ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चरिथ असलंका]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[एशान मलिंगा]] * [[कमिंदू मेंडिस]] * [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जनिथ लियानागे]] * [[थरिंदु रथनायके]] * [[दसुन शनाका]] * [[दिलशान मधुशंका]] * [[दुनिथ वेल्लालागे]] * [[दुष्मंथा चमीरा]] * [[नुवान तुषारा]] * [[पवन रथनायके]] * [[पथुम निस्संका]] * <s>[[बिनुरा फर्नांडो]]</s> * [[महीश थीकशाना]] * [[लाहिरू उदारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[वानिंदू हसरंगा]] |} ४ सप्टेंबर रोजी, दुखापतींमुळे [[कुसल मेंडिस]] आणि [[बिनुरा फर्नांडो]] यांना आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेतून बाहेर पडावे लागले आणि त्यांच्या जागी अनुक्रमे [[पवन रथनायके]] व [[दिलशान मदुशंका]] यांची निवड करण्यात आली. [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिकेसाठी [[चरिथ असलंका]]ची कर्णधार म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.<ref>{{cite news |work=अदा देरेना |access-date=४ सप्टेंबर २०२६|url=https://adaderana.lk/news/cmtmjji6i000e356qzeex5wrb |trans-title=कुसल मेंडिस, बिनुरा फर्नांडो इंग्लंडच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेतून बाहेर |title=Kusal Mendis, Binura Fernando ruled out of England T20I Series}}</ref> ==सराव सामने== '''ट्वेंटी२० मालिका: श्रीलंका वि इंग्लंड लायन्स''' <br> श्रीलंकेचा संघ [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] संघाविरुद्ध दोन ट्वेंटी20 सामने खेळेल.<ref>{{cite web |trans-title=फ्लिंटॉफचा संभाव्य उत्तराधिकारी म्हणून ट्रॉट 'इंग्लंड लायन्स' संघाची धुरा सांभाळणार|title=Trott to oversee England Lions squad as possible successor to Flintoff |url=https://www.cricinfo.com/story/england-lions-vs-sri-lanka-trott-to-oversee-england-lions-squad-as-possible-successor-to-flintoff-1553187?platform=amp |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ===१ला टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{flagdeco|ENG}} [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] | score1 = 117 (16.4 षटके) | runs1 = [[थरिंदु रथनायके]] ४८ (३७) | wickets1 = [[ल्यूक वूड]] ४/२७ (३.४ षटके) | score2 = ११८/१ (७.२ षटके) | runs2 = [[टॉम बँटन]] ५६[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[दुनिथ वेल्लालागे]] १/२५ (२ षटके) | result = इंग्लंड लायन्स ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/171693/enga-vs-sl-1st-t20-england-lions-v-sri-lanka-t20-series-2026 धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] | umpires = [[इयान ब्लॅकवेल]] (इं) आणि [[सायमन विडप]] (इं) | motm = | toss = इंग्लंड लायन्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:३० | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{flagdeco|ENG}} [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघ|इंग्लंड लायन्स]] | score1 = १५६/९ (२० षटके) | runs1 = [[कामिल मिशारा]] ३१ (१८) | wickets1 = [[मेसन क्रेन]] २/२० (४ षटके) | score2 = ७६/१ (६.२ षटके) | runs2 = [[पॉल वॉल्टर]] ३४[[नाबाद|*]] (२०) | wickets2 = [[महीश थीकशाना]] १/१९ (२ षटके) | result = इंग्लंड लायन्स ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/171697/enga-vs-sl-2nd-t20-england-lions-v-sri-lanka-t20-series-2026 धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (बेकेनहॅम)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[बेकेनहॅम]] | umpires = [[इयान ब्लॅकवेल]] (इं) आणि [[सायमन विडप]] (इं) | motm = | toss = इंग्लंड लायन्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे इंग्लंड लायन्स समोर ८ षटकांमध्ये ७३ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. | notes = [[पथुम निस्संका]]ने (श्री) टी२० मध्ये ५०००वी धाव काढली. }} == आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = २५४/४ (२० षटके) | runs1 = [[हॅरी ब्रूक]] ११४[[नाबाद|*]] (४९) | wickets1 = [[वानिंदू हसरंगा]] १/३४ (४ षटके) | score2 = १३५ (१९ षटके) | runs2 = [[दुनिथ वेल्लालागे]] ३३ (२१) | wickets2 = [[सोनी बेकर]] ३/१२ (४ षटके) | result = इंग्लंड ११९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html धावफलक] | venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] | umpires = [[ग्रॅहाम लॉइड]] (इं) आणि [[जेम्स मिडलब्रूक]] (इं) | motm = [हॅरी ब्रूक]] (इं) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ॲनायरिन डोनाल्ड]] (इं) ह्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ सप्टेंबर २०२६ | time = १८:३० | night = Y | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = १४५/९ (२० षटके) | runs1 = [[पथुम निस्संका]] ३७ (२१) | wickets1 = [[लियाम डॉसन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४६/४ (१२.१ षटके) | runs2 = [[टॉम बँटन]] ५२[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[थरिंदु रथनायके]] १/२५ (२ षटके) | result = इंग्लंड ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | umpires = [[रॉबर्ट व्हाइट]] (इं) आणि [[रसेल वॉरेन]] (इं) | motm = [[लियाम डॉसन]] (इं) | toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[थरिंदु रथनायके]]ने (श्री) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * [[वनिंदु हसरंगा]]चा (श्री) हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता. }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:३० | night = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html धावफलक] | venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका == ===१ला आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २२ सप्टेंबर २०२६ | time = १२:३० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html धावफलक] | venue = [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २४ सप्टेंबर २०२६ | time = १२:३० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html धावफलक] | venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = २७ सप्टेंबर २०२६ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html धावफलक] | venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-in-england-2026-1496567 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{इंग्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: श्रीलंका क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग: श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|इंग्लंड]] [[वर्ग: आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे इंग्लंड दौरे|२०२६]] huhwkgtzp0yw7f91zechphxhd6h3xtu 0 383770 2710513 2708949 2026-09-18T10:16:31Z Dharmadhyaksha 28394 2710513 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाच्या]] कलम १ नुसार भारत हा [[भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश|राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांचा]] संघ आहे. काही राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश पुढे विभागांमध्ये विभागलेले आहेत, जे [[भारतातील जिल्ह्यांची यादी|जिल्ह्यांच्या]] गटांनी बनलेले आहेत. विभागाचे नेतृत्व [[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भारतीय प्रशासकीय सेवेतील]] अधिकारी करतात, ज्यांना विभागीय आयुक्त म्हणून ओळखले जाते. भारतात '''१०४ प्रशासकीय विभाग''' आहेत जे खाली नमूद केले आहे. [[आंध्र प्रदेश]], [[गोवा]], [[केरळ]], [[मणिपूर]], [[मिझोरम|मिझोराम]], [[सिक्कीम]], [[तमिळनाडू]], [[तेलंगणा]] आणि [[त्रिपुरा]], ही राज्ये तसेच पाच [[केंद्रशासित प्रदेश]] ([[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]], [[चंदिगढ]], [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]], [[लक्षद्वीप]] आणि [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]]) विभागांमध्ये विभागलेले नाहीत. त्याऐवजी, ही राज्ये आणि प्रदेश प्रशासकीय कामांसाठी थेट राज्य स्तरावरून जिल्हा स्तरावर जातात. == आढावा == {| class="wikitable sortable" |+ !राज्य / केंद्रशासित प्रदेश !विभाग संख्या |- |[[आंध्र प्रदेश]] | style="text-align: right;" | - |- |[[अरुणाचल प्रदेश]] | style="text-align: right;" |३ |- |[[आसाम]] | style="text-align: right;" |५ |- |[[बिहार]] | style="text-align: right;" |९ |- |[[छत्तीसगढ]] | style="text-align: right;" |५ |- |[[गोवा]] | style="text-align: right;" | - |- |[[गुजरात]] | style="text-align: right;" |- |- |[[हरियाणा]] | style="text-align: right;" |६ |- |[[हिमाचल प्रदेश]] | style="text-align: right;" |३ |- |[[तेलंगणा]] | style="text-align: right;" | - |- |[[झारखंड]] | style="text-align: right;" |५ |- |[[कर्नाटक]] | style="text-align: right;" |४ |- |[[केरळ]] | style="text-align: right;" | - |- |[[मध्य प्रदेश]] | style="text-align: right;" |१० |- |[[महाराष्ट्र]] | style="text-align: right;" |६ |- |[[मणिपूर]] | style="text-align: right;" | - |- |[[मेघालय]] | style="text-align: right;" |३ |- |[[मिझोरम]] | style="text-align: right;" | - |- |[[नागालँड]] | style="text-align: right;" |१ |- |[[ओडिशा]] | style="text-align: right;" |३ |- |[[पंजाब]] | style="text-align: right;" |५ |- |[[राजस्थान]] | style="text-align: right;" |१० |- |[[सिक्कीम]] | style="text-align: right;" | - |- |[[तमिळनाडू]] | style="text-align: right;" | - |- |[[त्रिपुरा]] | style="text-align: right;" | - |- |[[उत्तर प्रदेश]] | style="text-align: right;" |१८ |- |[[उत्तराखंड]] | style="text-align: right;" |२ |- |[[पश्चिम बंगाल]] | style="text-align: right;" |५ |- |[[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | style="text-align: right;" | - |- |[[चंदिगढ]] | style="text-align: right;" | - |- |[[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव|दादरा व नगर हवेली <br>आणि दमण व दीव]] | style="text-align: right;" | - |- |[[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]] | style="text-align: right;" |२ |- |[[लडाख]] | style="text-align: right;" |१ |- |[[लक्षद्वीप]] | style="text-align: right;" | - |- |[[दिल्ली]] | style="text-align: right;" |१ |- |[[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] | style="text-align: right;" | - |- !एकूण !१०४ |} == प्रशासकीय विभागांची यादी == {| class="wikitable sortable" !राज्य / केंद्रशासीत प्रदेश !विभागांची संख्या !विभाग |- | rowspan="3" |[[अरुणाचल प्रदेश]] | rowspan="3" |३ |East |- |West |- |Central |- | rowspan="5" |[[आसाम]] | rowspan="5" |५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://gad.assam.gov.in/information-services/divisions|title=Government of Assam General Administration: Divisions|website=Government of Assam|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306084047/https://gad.assam.gov.in/information-services/divisions|archive-date=2022-03-06|access-date=2024-03-02}}</ref> |[[अप्पर आसाम विभाग]] |- |[[लोअर आसाम विभाग]] |- |[[उत्तर आसाम विभाग]] |- |[[मध्य आसाम विभाग]] |- |[[बराक व्हॅली]] |- | rowspan="9" |[[बिहार]] | rowspan="9" |९ |[[पाटणा विभाग]] |- |[[तिरहुत विभाग]] |- |[[सरन विभाग]] |- |[[दरभंगा विभाग]] |- |[[कोसी विभाग]] |- |[[पूर्णिया विभाग]] |- |[[भागलपूर विभाग]] |- |[[मुंगेर विभाग]] |- |[[मगध विभाग]] |- | rowspan="5" |[[छत्तीसगढ]] | rowspan="5" |५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://raipur.gov.in/districts-of-the-state/|title=Districts of the State &#124; District Raipur, Government of Chhattisgarh &#124; India}}</ref> |[[सुरगुजा विभाग]] |- |[[बिलासपूर विभाग]] |- |[[दुर्ग विभाग]] |- |[[रायपूर विभाग]] |- |[[बस्तर विभाग]] |- | rowspan="6" |[[हरियाणा]] | rowspan="6" |६ |[[हिसार विभाग]] |- |[[गुरुग्राम विभाग]] |- |[[अंबाला विभाग]] |- |[[फरीदाबाद विभाग]] |- |[[रोहतक विभाग]] |- |[[कर्नाल विभाग]] |- | rowspan="3" |[[हिमाचल प्रदेश]] | rowspan="3" |३ |[[कांगडा विभाग]] |- |[[मंडी विभाग]] |- |[[शिमला विभाग]] |- | rowspan="5" |[[झारखंड]] | rowspan="5" |५ |[[पलामू विभाग]] |- |[[उत्तर छोटानागपूर विभाग]] |- |[[दक्षिण छोटानागपूर विभाग]] |- |[[कोल्हान विभाग]] |- |[[संथाळ परगणा विभाग]] |- | rowspan="4" |[[कर्नाटक]] | rowspan="4" |४ |[[बंगळूर विभाग]] |- |[[मैसुरु विभाग]] |- |[[बेळगांव विभाग]] |- |[[कलबुर्गी विभाग|कलबुर्गी (गुलबर्गा) विभाग]] |- |- | rowspan="10" |[[मध्य प्रदेश]] | rowspan="10" |१०<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://madhyapradesh.s3waas.gov.in/|title=Madhya Pradesh &#124; District Portal|date=|publisher=Madhyapradesh.s3waas.gov.in|access-date=2022-08-12}}</ref> |[[भोपाळ विभाग]] |- |[[इंदूर विभाग]] |- |[[ग्वाल्हेर विभाग]] |- |[[जबलपूर विभाग]] |- |[[रेवा विभाग]] |- |[[सागर विभाग]] |- |[[शाहडोल विभाग]] |- |[[उज्जैन विभाग]] |- |[[चंबळ विभाग]] |- |[[नर्मदापुरम विभाग]] |- | rowspan="6" |[[महाराष्ट्र]] | rowspan="6" |६ |[[अमरावती विभाग]] |- |[[छत्रपती संभाजीनगर विभाग]] |- |[[कोकण विभाग]] |- |[[नागपूर विभाग]] |- |[[नाशिक विभाग]] |- |[[पुणे विभाग]] |- | rowspan="3" |[[मेघालय]] | rowspan="3" |३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://meghalaya.gov.in/mcs|title=MCS {{!}} Meghalaya Government Portal|website=meghalaya.gov.in|access-date=2023-02-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://meghalaya.gov.in/ias|title=IAS {{!}} Meghalaya Government Portal|website=meghalaya.gov.in|access-date=2023-02-15}}</ref> |[[गारो हिल्स विभाग]] |- |[[खासी हिल्स विभाग]] |- |[[जैतिया हिल्स विभाग]] |- | rowspan="3" |[[ओडिशा]] | rowspan="3" |3 |[[मध्य ओडिशा विभाग]] |- |[[उत्तर ओडिशा विभाग]] |- |[[दक्षिण ओडिशा विभाग]] |- | rowspan="5" |[[पंजाब]] | rowspan="5" |५ |[[पटीयाला विभाग]] |- |[[फरिदकोट विभाग]] |- |[[फिरोझपूर विभाग]] |- |[[जलंधर विभाग]] |- |[[रोपर विभाग]] |- | rowspan="7" |[[राजस्थान]] | rowspan="7" |७ |[[राजस्थानमधील जिल्हे]] |- |[[राजस्थानमधील जिल्हे]] |- |[[राजस्थानमधील जिल्हे]] |- |[[राजस्थानमधील जिल्हे]] |- |[[राजस्थानमधील जिल्हे]] |- |[[राजस्थानमधील जिल्हे]] |- |[[राजस्थानमधील जिल्हे]] |- | rowspan="18" |[[उत्तर प्रदेश]] | rowspan="18" |१८ |[[आग्रा विभाग]] |- |[[अलीगढ विभाग]] |- |[[प्रयागराज विभाग]] |- |[[आझमगढ विभाग]] |- |[[बरेली विभाग]] |- |[[बस्ती विभाग]] |- |[[चित्रकूट विभाग]] |- |[[देवीपाटन विभाग]] |- |[[अयोध्या विभाग]] |- |[[गोरखपूर विभाग]] |- |[[झांसी विभाग]] |- |[[कानपूर विभाग]] |- |[[लखनौ विभाग]] |- |[[मेरठ विभाग]] |- |[[विंध्याचल विभाग]] |- |[[मुरादाबाद विभाग]] |- |[[सहारनपूर विभाग]] |- |[[वाराणसी विभाग]] |- | rowspan="2" |[[उत्तराखंड]] | rowspan="2" |२<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://uk.gov.in/pages/display/118-divisions|title=Divisions: Uttarakhand Government Portal, India}}</ref> |[[कुमाऊं विभाग]] |- |[[गढवाल विभाग]] |- | rowspan="5" |[[पश्चिम बंगाल]] | rowspan="5" |५ |[[प्रेसिडेन्सी विभाग]] |- |[[मेदिनीपूर विभाग]] |- |[[मालदा विभाग]] |- |[[बर्धमान विभाग]] |- |[[जलपाइगुडी विभाग]] |- |''[[दिल्ली]]'' |१ |[[दिल्ली विभाग]] |- | rowspan="2" |''[[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]]'' | rowspan="2" |२ |[[जम्मू विभाग]] |- |[[काश्मीर विभाग]] |- |''[[लडाख]]'' |१ |[[लडाख विभाग]] |} == अपवाद == भारतातील अशी राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश खालीलप्रमाणे आहेत, जिथे विभाग नाहीत आणि त्यामुळे विभागीय आयुक्तही नाहीत: * केरळ * गोवा * तमिळनाडू * आंध्र प्रदेश * तेलंगणा * गुजरात * मणिपूर * मिझोराम * सिक्कीम * लक्षद्वीप (केंद्रशासित प्रदेश) * चंदीगड (केंद्रशासित प्रदेश) * दादरा आणि नगर हवेली आणि दमण आणि दीव (केंद्रशासित प्रदेश) * पुदुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश) * अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह (केंद्रशासित प्रदेश) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} [[वर्ग:भारतातील राज्यानुसार विभाग]] [[वर्ग:भारताचे राजकीय विभाग]] r1cu3wot3k1vwec2fpp29rctkdmtj7y 0 383788 2710348 2710222 2026-09-17T17:01:10Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710348 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने १३ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225171.html २३८३] || १३ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253010.html २३९६] || ५ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००६ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253018.html २४०१] || ८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267380.html २४९२] || ३० जानेवारी २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|SCO}} || rowspan=5 | [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267382.html २४९४] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267384.html २४९९] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[रुआरका क्रीडा क्लब मैदान|रुआरका स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267388.html २५०३] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267392.html २५०९] || ५ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NED}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247461.html २५३५] || १५ मार्च २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || टाय || rowspan=9 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247465.html २५३९] || १७ मार्च २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247477.html २५५१] || २३ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247484.html २५५८] || ३० मार्च २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247488.html २५६२] || ३ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247492.html २५६६] || ९ एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247498.html २५७२] || १५ एप्रिल २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247501.html २५७५] || १८ एप्रिल २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[जॉर्जटाउन (गयाना)|जॉर्जटाउन]] || {{cr|SRI}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293072.html २५९१] || २४ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295792.html २६००] || ११ जुलै २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७ आयर्लंड आणि उत्तर आयर्लंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295788.html २६०३] || १४ जुलै २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295787.html २६०४] || १५ जुलै २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335633.html २६९३] || १८ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335634.html २६९४] || २० मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335635.html २६९५] || २२ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325554.html २७२७] || १ जुलै २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | [[२००८ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325556.html २७२९] || २ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325578.html २७३७] || २८ जुलै २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००८ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI0" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क, नॉर्वे आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325580.html २७३९] || ३१ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325575.html २७५१] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325576.html २७५३] || २५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325581.html २७६६] || १७ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=2 | [[२००८-०९ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325582.html २७६७] || १८ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390204.html २८३०] || १ एप्रिल २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००९ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390219.html २८३६] || ६ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390251.html २८४३] || १९ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IRE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408623.html २८५८] || ९ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=7 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408624.html २८६०] || ११ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410577.html २८६१] || १२ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408627.html २८७६] || २२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|IRE}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383275.html २८७८] || २७ ऑगस्ट २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/448369.html २९७८] || १५ एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450371.html ३००६] || १ जुलै २०१० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१० आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२०१० आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450373.html ३००८] || ३-४ जुलै २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450377.html ३०१३] || ५ जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[नेदरलँड्स|वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450379.html ३०१५] || ७ जुलै २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450384.html ३०२१] || ९ जुलै २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450385.html ३०२३] || १० जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450106.html ३०२७] || १५ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=9 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450107.html ३०२८] || १६ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464717.html ३०३४] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464720.html ३०३६] || १८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464723.html ३०४१] || ६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|CAN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464724.html ३०४२] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|IRE}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474453.html ३०४८] || २६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474454.html ३०४९] || २८ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474455.html ३०५०] || ३० सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433566.html ३१०८] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=6 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433572.html ३११४] || २ मार्च २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433584.html ३१२६] || ११ मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433591.html ३१३३] || १५ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433595.html ३१३६] || १८ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IRE}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507995.html ३१५७] || २८ मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507996.html ३१५८] || ३० मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/506207.html ३१७१] || १२ जुलै २०११ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} || [[२०११ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/483126.html ३१८५] || २५ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=19 | |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523804.html ३१९६] || १९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523805.html ३१९७] || २० सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543881.html ३२४२] || १८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|KEN}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543882.html ३२४५] || २० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555892.html ३२८२] || ५ जुलै २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601612.html ३३५७] || २३ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || टाय |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601613.html ३३५८] || २६ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631138.html ३३८४] || ७ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631139.html ३३८६] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || टाय |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566940.html ३४०९] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660837.html ३४११] || ६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660841.html ३४१३] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702139.html ३४७२] || २३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/706767.html ३४९०] || ६ मे २०१३ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727935.html ३५२७] || ८ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727937.html ३५२८] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727939.html ३५२९] || १२ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810827.html ३५७३] || १० जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१४-१५ दुबई तिरंगी मालिका|२०१५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810829.html ३५७५] || १२ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810833.html ३५८१] || १७ जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810831.html ३५८४] || १९ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656407.html ३६०३] || १६ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्सटन ओव्हल]], [[नेल्सन, न्यू झीलंड|नेल्सन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656429.html ३६१३] || २५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट ग्राउंड|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656445.html ३६२१] || ३ मार्च २०१५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656457.html ३६२७] || ७ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656481.html ३६३९] || १५ मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/760889.html ३६५०] || ८ मे २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919613.html ३६८८] || ९ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919615.html ३६९०] || २८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919617.html ३६९१] || ३० ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913619.html ३७४८] || १६ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913621.html ३७४९] || १८ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997961.html ३७६१] || १२ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997963.html ३७६२] || १४ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997965.html ३७६३] || १७ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997967.html ३७६४] || १९ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913649.html ३७६७] || १८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936131.html ३७८०] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|RSA}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080630.html ३८४४] || २ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080631.html ३८४७] || ४ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040491.html ३८५०] || १५ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040493.html ३८५१] || १७ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040495.html ३८५२] || १९ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040497.html ३८५३] || २२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040499.html ३८५४] || २४ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029001.html ३८६४] || ५ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029003.html ३८६५] || ७ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033361.html ३८६६] || १२ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[२०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका|२०१७ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033363.html ३८६७] || १४ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033367.html ३८६९] || १९ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033369.html ३८७०] || २१ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125472.html ३९३५] || ५ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125473.html ३९३७] || ७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125474.html ३९४०] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131274.html ३९४८] || ११ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१७-१८ संयुक्त अरब अमिराती त्रिकोणी मालिका|२०१८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131275.html ३९५०] || १३ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131276.html ३९५४] || १६ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131277.html ३९५६] || १८ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133002.html ३९८६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८|२०१८ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133010.html ३९९३] || १० मार्च २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133015.html ३९९५] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[ओल्ड हरारीयन्स]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133022.html ३९९९] || १६ मार्च २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133025.html ४००१] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133030.html ४००६] || २३ मार्च २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150146.html ४०३२] || २७ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=9 | |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150147.html ४०३३] || २९ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150148.html ४०३५] || ३१ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168115.html ४१००] || २८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168116.html ४१०१] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || अनिर्णित |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168117.html ४१०५] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168118.html ४१०८] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168119.html ४११०] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ४१२७] || ३ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ४१२८] || ५ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ४१३२] || ११ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ४१३६] || १५ मे २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ४१३९] || १९ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=40 | |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ४१४१] || २१ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ४१८१] || १ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|IRE}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ४१८५] || ४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ४१८९] || ७ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203673.html ४२२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203674.html ४२२९] || ९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203675.html ४२३०] || १२ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट. जॉर्ज, ग्रेनाडा|सेंट जॉर्ज]] || {{cr|WIN}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198247.html ४२५६] || ३० जुलै २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198248.html ४२५७] || १ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198249.html ४२५८] || ४ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244524.html ४२६८] || ८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244525.html ४२६९] || १८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244013.html ४२७१] || २१ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244014.html ४२७३] || २४ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244015.html ४२७५] || २६ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251962.html ४२९३] || २ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251963.html ४२९४] || ४ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|IRE}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251964.html ४२९५] || ७ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251950.html ४३०१] || ११ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251951.html ४३०२] || १३ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251952.html ४३०५] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|RSA}} |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251956.html ४३१९] || ८ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ZIM}} |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251957.html ४३२१] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251958.html ४३२३] || १३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277085.html ४३३९] || ८ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277086.html ४३४०] || १३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277087.html ४३४२] || १६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303309.html ४४१९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303310.html ४४२३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303311.html ४४२९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348326.html ४५०६] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348327.html ४५०८] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348328.html ४५१०] || २३ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html ४५३९] || १८ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html ४५४२] || २० मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || अनिर्णित |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html ४५४७] || २३ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364124.html ४५७६] || ९ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || अनिर्णित |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364125.html ४५७७] || १२ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1365552.html ४५७८] || १४ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377749.html ४५८८] || १९ जून २०२३ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|OMA}} || rowspan=6 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377752.html ४५९१] || २१ जून २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377760.html ४५९९] || २५ जून २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377765.html ४६०४] || २७ जून २०२३ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377768.html ४६०७] || ३० जून २०२३ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377774.html ४६१३] || ४ जुलै २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} lhcchattfy6hujpvwmxiqw21cex2etm 2710349 2710348 2026-09-17T17:04:11Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710349 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने १३ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225171.html २३८३] || १३ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253010.html २३९६] || ५ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००६ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253018.html २४०१] || ८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267380.html २४९२] || ३० जानेवारी २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|SCO}} || rowspan=5 | [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267382.html २४९४] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267384.html २४९९] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[रुआरका क्रीडा क्लब मैदान|रुआरका स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267388.html २५०३] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267392.html २५०९] || ५ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NED}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247461.html २५३५] || १५ मार्च २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || टाय || rowspan=9 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247465.html २५३९] || १७ मार्च २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247477.html २५५१] || २३ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247484.html २५५८] || ३० मार्च २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247488.html २५६२] || ३ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247492.html २५६६] || ९ एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247498.html २५७२] || १५ एप्रिल २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247501.html २५७५] || १८ एप्रिल २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[जॉर्जटाउन (गयाना)|जॉर्जटाउन]] || {{cr|SRI}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293072.html २५९१] || २४ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295792.html २६००] || ११ जुलै २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७ आयर्लंड आणि उत्तर आयर्लंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295788.html २६०३] || १४ जुलै २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295787.html २६०४] || १५ जुलै २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335633.html २६९३] || १८ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335634.html २६९४] || २० मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335635.html २६९५] || २२ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325554.html २७२७] || १ जुलै २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | [[२००८ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325556.html २७२९] || २ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325578.html २७३७] || २८ जुलै २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००८ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI0" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क, नॉर्वे आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325580.html २७३९] || ३१ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325575.html २७५१] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325576.html २७५३] || २५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325581.html २७६६] || १७ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=2 | [[२००८-०९ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325582.html २७६७] || १८ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390204.html २८३०] || १ एप्रिल २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००९ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390219.html २८३६] || ६ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390251.html २८४३] || १९ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IRE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408623.html २८५८] || ९ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=7 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408624.html २८६०] || ११ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410577.html २८६१] || १२ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408627.html २८७६] || २२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|IRE}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383275.html २८७८] || २७ ऑगस्ट २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/448369.html २९७८] || १५ एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450371.html ३००६] || १ जुलै २०१० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१० आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२०१० आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450373.html ३००८] || ३-४ जुलै २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450377.html ३०१३] || ५ जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[नेदरलँड्स|वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450379.html ३०१५] || ७ जुलै २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450384.html ३०२१] || ९ जुलै २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450385.html ३०२३] || १० जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450106.html ३०२७] || १५ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=9 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450107.html ३०२८] || १६ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464717.html ३०३४] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464720.html ३०३६] || १८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464723.html ३०४१] || ६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|CAN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464724.html ३०४२] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|IRE}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474453.html ३०४८] || २६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474454.html ३०४९] || २८ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474455.html ३०५०] || ३० सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433566.html ३१०८] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=6 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433572.html ३११४] || २ मार्च २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433584.html ३१२६] || ११ मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433591.html ३१३३] || १५ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433595.html ३१३६] || १८ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IRE}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507995.html ३१५७] || २८ मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507996.html ३१५८] || ३० मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/506207.html ३१७१] || १२ जुलै २०११ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} || [[२०११ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/483126.html ३१८५] || २५ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=19 | |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523804.html ३१९६] || १९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523805.html ३१९७] || २० सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543881.html ३२४२] || १८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|KEN}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543882.html ३२४५] || २० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555892.html ३२८२] || ५ जुलै २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601612.html ३३५७] || २३ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || टाय |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601613.html ३३५८] || २६ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631138.html ३३८४] || ७ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631139.html ३३८६] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || टाय |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566940.html ३४०९] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660837.html ३४११] || ६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660841.html ३४१३] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702139.html ३४७२] || २३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/706767.html ३४९०] || ६ मे २०१३ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727935.html ३५२७] || ८ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727937.html ३५२८] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727939.html ३५२९] || १२ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810827.html ३५७३] || १० जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१४-१५ दुबई तिरंगी मालिका|२०१५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810829.html ३५७५] || १२ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810833.html ३५८१] || १७ जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810831.html ३५८४] || १९ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656407.html ३६०३] || १६ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्सटन ओव्हल]], [[नेल्सन, न्यू झीलंड|नेल्सन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656429.html ३६१३] || २५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट ग्राउंड|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656445.html ३६२१] || ३ मार्च २०१५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656457.html ३६२७] || ७ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656481.html ३६३९] || १५ मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/760889.html ३६५०] || ८ मे २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919613.html ३६८८] || ९ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919615.html ३६९०] || २८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919617.html ३६९१] || ३० ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913619.html ३७४८] || १६ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913621.html ३७४९] || १८ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997961.html ३७६१] || १२ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997963.html ३७६२] || १४ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997965.html ३७६३] || १७ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997967.html ३७६४] || १९ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913649.html ३७६७] || १८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936131.html ३७८०] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|RSA}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080630.html ३८४४] || २ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080631.html ३८४७] || ४ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040491.html ३८५०] || १५ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040493.html ३८५१] || १७ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040495.html ३८५२] || १९ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040497.html ३८५३] || २२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040499.html ३८५४] || २४ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029001.html ३८६४] || ५ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029003.html ३८६५] || ७ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033361.html ३८६६] || १२ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[२०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका|२०१७ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033363.html ३८६७] || १४ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033367.html ३८६९] || १९ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033369.html ३८७०] || २१ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125472.html ३९३५] || ५ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125473.html ३९३७] || ७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125474.html ३९४०] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131274.html ३९४८] || ११ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१७-१८ संयुक्त अरब अमिराती त्रिकोणी मालिका|२०१८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131275.html ३९५०] || १३ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131276.html ३९५४] || १६ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131277.html ३९५६] || १८ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133002.html ३९८६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८|२०१८ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133010.html ३९९३] || १० मार्च २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133015.html ३९९५] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[ओल्ड हरारीयन्स]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133022.html ३९९९] || १६ मार्च २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133025.html ४००१] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133030.html ४००६] || २३ मार्च २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150146.html ४०३२] || २७ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=9 | |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150147.html ४०३३] || २९ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150148.html ४०३५] || ३१ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168115.html ४१००] || २८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168116.html ४१०१] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || अनिर्णित |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168117.html ४१०५] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168118.html ४१०८] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168119.html ४११०] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ४१२७] || ३ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ४१२८] || ५ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ४१३२] || ११ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ४१३६] || १५ मे २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ४१३९] || १९ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=40 | |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ४१४१] || २१ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ४१८१] || १ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|IRE}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ४१८५] || ४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ४१८९] || ७ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203673.html ४२२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203674.html ४२२९] || ९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203675.html ४२३०] || १२ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट. जॉर्ज, ग्रेनाडा|सेंट जॉर्ज]] || {{cr|WIN}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198247.html ४२५६] || ३० जुलै २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198248.html ४२५७] || १ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198249.html ४२५८] || ४ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244524.html ४२६८] || ८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244525.html ४२६९] || १८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244013.html ४२७१] || २१ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244014.html ४२७३] || २४ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244015.html ४२७५] || २६ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251962.html ४२९३] || २ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251963.html ४२९४] || ४ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|IRE}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251964.html ४२९५] || ७ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251950.html ४३०१] || ११ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251951.html ४३०२] || १३ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251952.html ४३०५] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|RSA}} |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251956.html ४३१९] || ८ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ZIM}} |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251957.html ४३२१] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251958.html ४३२३] || १३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277085.html ४३३९] || ८ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277086.html ४३४०] || १३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277087.html ४३४२] || १६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303309.html ४४१९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303310.html ४४२३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303311.html ४४२९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348326.html ४५०६] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348327.html ४५०८] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348328.html ४५१०] || २३ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html ४५३९] || १८ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html ४५४२] || २० मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || अनिर्णित |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html ४५४७] || २३ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364124.html ४५७६] || ९ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || अनिर्णित |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364125.html ४५७७] || १२ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1365552.html ४५७८] || १४ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377749.html ४५८८] || १९ जून २०२३ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|OMA}} || rowspan=6 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377752.html ४५९१] || २१ जून २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377760.html ४५९९] || २५ जून २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377765.html ४६०४] || २७ जून २०२३ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377768.html ४६०७] || ३० जून २०२३ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377774.html ४६१३] || ४ जुलै २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336129.html ४६५३] || २३ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | |- | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336130.html ४६५६] || २६ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी ग्राउंड|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || अनिर्णित |- | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408106.html ४७०९] || १३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408107.html ४७१०] || १५ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408108.html ४७१२] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} equ2nzugagtbop0bzesyrh4rgdx5m6u 2710350 2710349 2026-09-17T17:06:35Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710350 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने १३ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225171.html २३८३] || १३ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253010.html २३९६] || ५ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००६ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253018.html २४०१] || ८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267380.html २४९२] || ३० जानेवारी २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|SCO}} || rowspan=5 | [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267382.html २४९४] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267384.html २४९९] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[रुआरका क्रीडा क्लब मैदान|रुआरका स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267388.html २५०३] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267392.html २५०९] || ५ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NED}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247461.html २५३५] || १५ मार्च २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || टाय || rowspan=9 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247465.html २५३९] || १७ मार्च २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247477.html २५५१] || २३ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247484.html २५५८] || ३० मार्च २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247488.html २५६२] || ३ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247492.html २५६६] || ९ एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247498.html २५७२] || १५ एप्रिल २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247501.html २५७५] || १८ एप्रिल २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[जॉर्जटाउन (गयाना)|जॉर्जटाउन]] || {{cr|SRI}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293072.html २५९१] || २४ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295792.html २६००] || ११ जुलै २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७ आयर्लंड आणि उत्तर आयर्लंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295788.html २६०३] || १४ जुलै २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295787.html २६०४] || १५ जुलै २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335633.html २६९३] || १८ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335634.html २६९४] || २० मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335635.html २६९५] || २२ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325554.html २७२७] || १ जुलै २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | [[२००८ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325556.html २७२९] || २ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325578.html २७३७] || २८ जुलै २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००८ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI0" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क, नॉर्वे आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325580.html २७३९] || ३१ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325575.html २७५१] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325576.html २७५३] || २५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325581.html २७६६] || १७ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=2 | [[२००८-०९ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325582.html २७६७] || १८ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390204.html २८३०] || १ एप्रिल २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००९ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390219.html २८३६] || ६ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390251.html २८४३] || १९ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IRE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408623.html २८५८] || ९ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=7 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408624.html २८६०] || ११ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410577.html २८६१] || १२ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408627.html २८७६] || २२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|IRE}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383275.html २८७८] || २७ ऑगस्ट २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/448369.html २९७८] || १५ एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450371.html ३००६] || १ जुलै २०१० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१० आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२०१० आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450373.html ३००८] || ३-४ जुलै २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450377.html ३०१३] || ५ जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[नेदरलँड्स|वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450379.html ३०१५] || ७ जुलै २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450384.html ३०२१] || ९ जुलै २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450385.html ३०२३] || १० जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450106.html ३०२७] || १५ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=9 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450107.html ३०२८] || १६ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464717.html ३०३४] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464720.html ३०३६] || १८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464723.html ३०४१] || ६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|CAN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464724.html ३०४२] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|IRE}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474453.html ३०४८] || २६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474454.html ३०४९] || २८ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474455.html ३०५०] || ३० सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433566.html ३१०८] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=6 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433572.html ३११४] || २ मार्च २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433584.html ३१२६] || ११ मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433591.html ३१३३] || १५ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433595.html ३१३६] || १८ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IRE}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507995.html ३१५७] || २८ मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507996.html ३१५८] || ३० मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/506207.html ३१७१] || १२ जुलै २०११ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} || [[२०११ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/483126.html ३१८५] || २५ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=19 | |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523804.html ३१९६] || १९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523805.html ३१९७] || २० सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543881.html ३२४२] || १८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|KEN}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543882.html ३२४५] || २० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555892.html ३२८२] || ५ जुलै २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601612.html ३३५७] || २३ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || टाय |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601613.html ३३५८] || २६ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631138.html ३३८४] || ७ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631139.html ३३८६] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || टाय |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566940.html ३४०९] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660837.html ३४११] || ६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660841.html ३४१३] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702139.html ३४७२] || २३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/706767.html ३४९०] || ६ मे २०१३ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727935.html ३५२७] || ८ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727937.html ३५२८] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727939.html ३५२९] || १२ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810827.html ३५७३] || १० जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१४-१५ दुबई तिरंगी मालिका|२०१५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810829.html ३५७५] || १२ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810833.html ३५८१] || १७ जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810831.html ३५८४] || १९ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656407.html ३६०३] || १६ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्सटन ओव्हल]], [[नेल्सन, न्यू झीलंड|नेल्सन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656429.html ३६१३] || २५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट ग्राउंड|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656445.html ३६२१] || ३ मार्च २०१५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656457.html ३६२७] || ७ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656481.html ३६३९] || १५ मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/760889.html ३६५०] || ८ मे २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919613.html ३६८८] || ९ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919615.html ३६९०] || २८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919617.html ३६९१] || ३० ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913619.html ३७४८] || १६ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913621.html ३७४९] || १८ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997961.html ३७६१] || १२ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997963.html ३७६२] || १४ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997965.html ३७६३] || १७ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997967.html ३७६४] || १९ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913649.html ३७६७] || १८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936131.html ३७८०] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|RSA}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080630.html ३८४४] || २ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080631.html ३८४७] || ४ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040491.html ३८५०] || १५ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040493.html ३८५१] || १७ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040495.html ३८५२] || १९ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040497.html ३८५३] || २२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040499.html ३८५४] || २४ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029001.html ३८६४] || ५ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029003.html ३८६५] || ७ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033361.html ३८६६] || १२ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[२०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका|२०१७ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033363.html ३८६७] || १४ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033367.html ३८६९] || १९ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033369.html ३८७०] || २१ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125472.html ३९३५] || ५ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125473.html ३९३७] || ७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125474.html ३९४०] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131274.html ३९४८] || ११ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१७-१८ संयुक्त अरब अमिराती त्रिकोणी मालिका|२०१८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131275.html ३९५०] || १३ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131276.html ३९५४] || १६ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131277.html ३९५६] || १८ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133002.html ३९८६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८|२०१८ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133010.html ३९९३] || १० मार्च २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133015.html ३९९५] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[ओल्ड हरारीयन्स]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133022.html ३९९९] || १६ मार्च २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133025.html ४००१] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133030.html ४००६] || २३ मार्च २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150146.html ४०३२] || २७ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=9 | |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150147.html ४०३३] || २९ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150148.html ४०३५] || ३१ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168115.html ४१००] || २८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168116.html ४१०१] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || अनिर्णित |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168117.html ४१०५] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168118.html ४१०८] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168119.html ४११०] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ४१२७] || ३ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ४१२८] || ५ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ४१३२] || ११ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ४१३६] || १५ मे २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ४१३९] || १९ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=40 | |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ४१४१] || २१ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ४१८१] || १ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|IRE}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ४१८५] || ४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ४१८९] || ७ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203673.html ४२२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203674.html ४२२९] || ९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203675.html ४२३०] || १२ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट. जॉर्ज, ग्रेनाडा|सेंट जॉर्ज]] || {{cr|WIN}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198247.html ४२५६] || ३० जुलै २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198248.html ४२५७] || १ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198249.html ४२५८] || ४ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244524.html ४२६८] || ८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244525.html ४२६९] || १८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244013.html ४२७१] || २१ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244014.html ४२७३] || २४ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244015.html ४२७५] || २६ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251962.html ४२९३] || २ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251963.html ४२९४] || ४ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|IRE}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251964.html ४२९५] || ७ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251950.html ४३०१] || ११ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251951.html ४३०२] || १३ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251952.html ४३०५] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|RSA}} |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251956.html ४३१९] || ८ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ZIM}} |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251957.html ४३२१] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251958.html ४३२३] || १३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277085.html ४३३९] || ८ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277086.html ४३४०] || १३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277087.html ४३४२] || १६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303309.html ४४१९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303310.html ४४२३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303311.html ४४२९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348326.html ४५०६] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348327.html ४५०८] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348328.html ४५१०] || २३ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html ४५३९] || १८ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html ४५४२] || २० मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || अनिर्णित |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html ४५४७] || २३ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364124.html ४५७६] || ९ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || अनिर्णित |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364125.html ४५७७] || १२ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1365552.html ४५७८] || १४ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377749.html ४५८८] || १९ जून २०२३ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|OMA}} || rowspan=6 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377752.html ४५९१] || २१ जून २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377760.html ४५९९] || २५ जून २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377765.html ४६०४] || २७ जून २०२३ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377768.html ४६०७] || ३० जून २०२३ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377774.html ४६१३] || ४ जुलै २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336129.html ४६५३] || २३ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | |- | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336130.html ४६५६] || २६ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी ग्राउंड|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || अनिर्णित |- | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408106.html ४७०९] || १३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408107.html ४७१०] || १५ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408108.html ४७१२] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416081.html ४७४१] || ७ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=5 | |- | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416083.html ४७४२] || १२ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} b3rrj3wa2pgkjckzidgo55jsabtxve4 2710357 2710350 2026-09-17T17:46:43Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710357 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने १३ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225171.html २३८३] || १३ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253010.html २३९६] || ५ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००६ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253018.html २४०१] || ८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267380.html २४९२] || ३० जानेवारी २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|SCO}} || rowspan=5 | [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267382.html २४९४] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267384.html २४९९] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[रुआरका क्रीडा क्लब मैदान|रुआरका स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267388.html २५०३] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267392.html २५०९] || ५ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NED}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247461.html २५३५] || १५ मार्च २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || टाय || rowspan=9 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247465.html २५३९] || १७ मार्च २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247477.html २५५१] || २३ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247484.html २५५८] || ३० मार्च २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247488.html २५६२] || ३ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247492.html २५६६] || ९ एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247498.html २५७२] || १५ एप्रिल २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247501.html २५७५] || १८ एप्रिल २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[जॉर्जटाउन (गयाना)|जॉर्जटाउन]] || {{cr|SRI}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293072.html २५९१] || २४ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295792.html २६००] || ११ जुलै २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७ आयर्लंड आणि उत्तर आयर्लंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295788.html २६०३] || १४ जुलै २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295787.html २६०४] || १५ जुलै २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335633.html २६९३] || १८ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335634.html २६९४] || २० मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335635.html २६९५] || २२ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325554.html २७२७] || १ जुलै २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | [[२००८ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325556.html २७२९] || २ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325578.html २७३७] || २८ जुलै २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००८ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI0" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क, नॉर्वे आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325580.html २७३९] || ३१ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325575.html २७५१] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325576.html २७५३] || २५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325581.html २७६६] || १७ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=2 | [[२००८-०९ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325582.html २७६७] || १८ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390204.html २८३०] || १ एप्रिल २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००९ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390219.html २८३६] || ६ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390251.html २८४३] || १९ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IRE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408623.html २८५८] || ९ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=7 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408624.html २८६०] || ११ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410577.html २८६१] || १२ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408627.html २८७६] || २२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|IRE}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383275.html २८७८] || २७ ऑगस्ट २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/448369.html २९७८] || १५ एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450371.html ३००६] || १ जुलै २०१० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१० आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२०१० आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450373.html ३००८] || ३-४ जुलै २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450377.html ३०१३] || ५ जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[नेदरलँड्स|वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450379.html ३०१५] || ७ जुलै २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450384.html ३०२१] || ९ जुलै २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450385.html ३०२३] || १० जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450106.html ३०२७] || १५ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=9 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450107.html ३०२८] || १६ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464717.html ३०३४] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464720.html ३०३६] || १८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464723.html ३०४१] || ६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|CAN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464724.html ३०४२] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|IRE}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474453.html ३०४८] || २६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474454.html ३०४९] || २८ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474455.html ३०५०] || ३० सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433566.html ३१०८] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=6 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433572.html ३११४] || २ मार्च २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433584.html ३१२६] || ११ मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433591.html ३१३३] || १५ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433595.html ३१३६] || १८ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IRE}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507995.html ३१५७] || २८ मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507996.html ३१५८] || ३० मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/506207.html ३१७१] || १२ जुलै २०११ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} || [[२०११ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/483126.html ३१८५] || २५ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=19 | |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523804.html ३१९६] || १९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523805.html ३१९७] || २० सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543881.html ३२४२] || १८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|KEN}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543882.html ३२४५] || २० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555892.html ३२८२] || ५ जुलै २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601612.html ३३५७] || २३ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || टाय |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601613.html ३३५८] || २६ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631138.html ३३८४] || ७ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631139.html ३३८६] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || टाय |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566940.html ३४०९] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660837.html ३४११] || ६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660841.html ३४१३] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702139.html ३४७२] || २३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/706767.html ३४९०] || ६ मे २०१३ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727935.html ३५२७] || ८ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727937.html ३५२८] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727939.html ३५२९] || १२ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810827.html ३५७३] || १० जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१४-१५ दुबई तिरंगी मालिका|२०१५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810829.html ३५७५] || १२ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810833.html ३५८१] || १७ जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810831.html ३५८४] || १९ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656407.html ३६०३] || १६ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्सटन ओव्हल]], [[नेल्सन, न्यू झीलंड|नेल्सन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656429.html ३६१३] || २५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट ग्राउंड|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656445.html ३६२१] || ३ मार्च २०१५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656457.html ३६२७] || ७ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656481.html ३६३९] || १५ मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/760889.html ३६५०] || ८ मे २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919613.html ३६८८] || ९ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919615.html ३६९०] || २८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919617.html ३६९१] || ३० ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913619.html ३७४८] || १६ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913621.html ३७४९] || १८ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997961.html ३७६१] || १२ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997963.html ३७६२] || १४ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997965.html ३७६३] || १७ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997967.html ३७६४] || १९ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913649.html ३७६७] || १८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936131.html ३७८०] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|RSA}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080630.html ३८४४] || २ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080631.html ३८४७] || ४ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040491.html ३८५०] || १५ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040493.html ३८५१] || १७ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040495.html ३८५२] || १९ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040497.html ३८५३] || २२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040499.html ३८५४] || २४ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029001.html ३८६४] || ५ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029003.html ३८६५] || ७ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033361.html ३८६६] || १२ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[२०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका|२०१७ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033363.html ३८६७] || १४ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033367.html ३८६९] || १९ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033369.html ३८७०] || २१ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125472.html ३९३५] || ५ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125473.html ३९३७] || ७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125474.html ३९४०] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131274.html ३९४८] || ११ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१७-१८ संयुक्त अरब अमिराती त्रिकोणी मालिका|२०१८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131275.html ३९५०] || १३ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131276.html ३९५४] || १६ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131277.html ३९५६] || १८ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133002.html ३९८६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८|२०१८ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133010.html ३९९३] || १० मार्च २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133015.html ३९९५] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[ओल्ड हरारीयन्स]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133022.html ३९९९] || १६ मार्च २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133025.html ४००१] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133030.html ४००६] || २३ मार्च २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150146.html ४०३२] || २७ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=9 | |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150147.html ४०३३] || २९ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150148.html ४०३५] || ३१ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168115.html ४१००] || २८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168116.html ४१०१] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || अनिर्णित |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168117.html ४१०५] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168118.html ४१०८] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168119.html ४११०] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ४१२७] || ३ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ४१२८] || ५ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ४१३२] || ११ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ४१३६] || १५ मे २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ४१३९] || १९ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=40 | |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ४१४१] || २१ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ४१८१] || १ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|IRE}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ४१८५] || ४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ४१८९] || ७ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203673.html ४२२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203674.html ४२२९] || ९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203675.html ४२३०] || १२ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट. जॉर्ज, ग्रेनाडा|सेंट जॉर्ज]] || {{cr|WIN}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198247.html ४२५६] || ३० जुलै २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198248.html ४२५७] || १ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198249.html ४२५८] || ४ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244524.html ४२६८] || ८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244525.html ४२६९] || १८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244013.html ४२७१] || २१ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244014.html ४२७३] || २४ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244015.html ४२७५] || २६ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251962.html ४२९३] || २ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251963.html ४२९४] || ४ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|IRE}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251964.html ४२९५] || ७ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251950.html ४३०१] || ११ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251951.html ४३०२] || १३ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251952.html ४३०५] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|RSA}} |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251956.html ४३१९] || ८ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ZIM}} |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251957.html ४३२१] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251958.html ४३२३] || १३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277085.html ४३३९] || ८ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277086.html ४३४०] || १३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277087.html ४३४२] || १६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303309.html ४४१९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303310.html ४४२३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303311.html ४४२९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348326.html ४५०६] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348327.html ४५०८] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348328.html ४५१०] || २३ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html ४५३९] || १८ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html ४५४२] || २० मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || अनिर्णित |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html ४५४७] || २३ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364124.html ४५७६] || ९ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || अनिर्णित |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364125.html ४५७७] || १२ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1365552.html ४५७८] || १४ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377749.html ४५८८] || १९ जून २०२३ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|OMA}} || rowspan=6 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377752.html ४५९१] || २१ जून २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377760.html ४५९९] || २५ जून २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377765.html ४६०४] || २७ जून २०२३ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377768.html ४६०७] || ३० जून २०२३ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377774.html ४६१३] || ४ जुलै २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336129.html ४६५३] || २३ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | |- | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336130.html ४६५६] || २६ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी ग्राउंड|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || अनिर्णित |- | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408106.html ४७०९] || १३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408107.html ४७१०] || १५ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408108.html ४७१२] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416081.html ४७४१] || ७ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=5 | |- | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416083.html ४७४२] || १२ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431088.html ४७८०] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431089.html ४७८१] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431090.html ४७८२] || ७ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 4kaobjcrhu1ka8yvdpcq93k6dh4ihlg 2710363 2710357 2026-09-17T17:53:52Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710363 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने १३ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225171.html २३८३] || १३ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253010.html २३९६] || ५ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००६ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253018.html २४०१] || ८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267380.html २४९२] || ३० जानेवारी २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|SCO}} || rowspan=5 | [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267382.html २४९४] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267384.html २४९९] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[रुआरका क्रीडा क्लब मैदान|रुआरका स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267388.html २५०३] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267392.html २५०९] || ५ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NED}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247461.html २५३५] || १५ मार्च २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || टाय || rowspan=9 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247465.html २५३९] || १७ मार्च २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247477.html २५५१] || २३ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247484.html २५५८] || ३० मार्च २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247488.html २५६२] || ३ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247492.html २५६६] || ९ एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247498.html २५७२] || १५ एप्रिल २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247501.html २५७५] || १८ एप्रिल २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[जॉर्जटाउन (गयाना)|जॉर्जटाउन]] || {{cr|SRI}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293072.html २५९१] || २४ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295792.html २६००] || ११ जुलै २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७ आयर्लंड आणि उत्तर आयर्लंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295788.html २६०३] || १४ जुलै २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295787.html २६०४] || १५ जुलै २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335633.html २६९३] || १८ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335634.html २६९४] || २० मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335635.html २६९५] || २२ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325554.html २७२७] || १ जुलै २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | [[२००८ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325556.html २७२९] || २ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325578.html २७३७] || २८ जुलै २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००८ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI0" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क, नॉर्वे आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325580.html २७३९] || ३१ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325575.html २७५१] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325576.html २७५३] || २५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325581.html २७६६] || १७ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=2 | [[२००८-०९ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325582.html २७६७] || १८ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390204.html २८३०] || १ एप्रिल २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००९ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390219.html २८३६] || ६ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390251.html २८४३] || १९ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IRE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408623.html २८५८] || ९ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=7 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408624.html २८६०] || ११ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410577.html २८६१] || १२ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408627.html २८७६] || २२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|IRE}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383275.html २८७८] || २७ ऑगस्ट २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/448369.html २९७८] || १५ एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450371.html ३००६] || १ जुलै २०१० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१० आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२०१० आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450373.html ३००८] || ३-४ जुलै २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450377.html ३०१३] || ५ जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[नेदरलँड्स|वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450379.html ३०१५] || ७ जुलै २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450384.html ३०२१] || ९ जुलै २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450385.html ३०२३] || १० जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450106.html ३०२७] || १५ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=9 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450107.html ३०२८] || १६ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464717.html ३०३४] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464720.html ३०३६] || १८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464723.html ३०४१] || ६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|CAN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464724.html ३०४२] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|IRE}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474453.html ३०४८] || २६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474454.html ३०४९] || २८ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474455.html ३०५०] || ३० सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433566.html ३१०८] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=6 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433572.html ३११४] || २ मार्च २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433584.html ३१२६] || ११ मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433591.html ३१३३] || १५ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433595.html ३१३६] || १८ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IRE}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507995.html ३१५७] || २८ मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507996.html ३१५८] || ३० मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/506207.html ३१७१] || १२ जुलै २०११ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} || [[२०११ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/483126.html ३१८५] || २५ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=19 | |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523804.html ३१९६] || १९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523805.html ३१९७] || २० सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543881.html ३२४२] || १८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|KEN}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543882.html ३२४५] || २० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555892.html ३२८२] || ५ जुलै २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601612.html ३३५७] || २३ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || टाय |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601613.html ३३५८] || २६ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631138.html ३३८४] || ७ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631139.html ३३८६] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || टाय |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566940.html ३४०९] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660837.html ३४११] || ६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660841.html ३४१३] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702139.html ३४७२] || २३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/706767.html ३४९०] || ६ मे २०१३ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727935.html ३५२७] || ८ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727937.html ३५२८] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727939.html ३५२९] || १२ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810827.html ३५७३] || १० जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१४-१५ दुबई तिरंगी मालिका|२०१५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810829.html ३५७५] || १२ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810833.html ३५८१] || १७ जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810831.html ३५८४] || १९ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656407.html ३६०३] || १६ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्सटन ओव्हल]], [[नेल्सन, न्यू झीलंड|नेल्सन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656429.html ३६१३] || २५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट ग्राउंड|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656445.html ३६२१] || ३ मार्च २०१५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656457.html ३६२७] || ७ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656481.html ३६३९] || १५ मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/760889.html ३६५०] || ८ मे २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919613.html ३६८८] || ९ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919615.html ३६९०] || २८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919617.html ३६९१] || ३० ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913619.html ३७४८] || १६ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913621.html ३७४९] || १८ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997961.html ३७६१] || १२ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997963.html ३७६२] || १४ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997965.html ३७६३] || १७ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997967.html ३७६४] || १९ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913649.html ३७६७] || १८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936131.html ३७८०] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|RSA}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080630.html ३८४४] || २ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080631.html ३८४७] || ४ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040491.html ३८५०] || १५ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040493.html ३८५१] || १७ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040495.html ३८५२] || १९ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040497.html ३८५३] || २२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040499.html ३८५४] || २४ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029001.html ३८६४] || ५ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029003.html ३८६५] || ७ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033361.html ३८६६] || १२ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[२०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका|२०१७ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033363.html ३८६७] || १४ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033367.html ३८६९] || १९ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033369.html ३८७०] || २१ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125472.html ३९३५] || ५ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125473.html ३९३७] || ७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125474.html ३९४०] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131274.html ३९४८] || ११ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१७-१८ संयुक्त अरब अमिराती त्रिकोणी मालिका|२०१८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131275.html ३९५०] || १३ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131276.html ३९५४] || १६ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131277.html ३९५६] || १८ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133002.html ३९८६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८|२०१८ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133010.html ३९९३] || १० मार्च २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133015.html ३९९५] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[ओल्ड हरारीयन्स]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133022.html ३९९९] || १६ मार्च २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133025.html ४००१] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133030.html ४००६] || २३ मार्च २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150146.html ४०३२] || २७ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=9 | |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150147.html ४०३३] || २९ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150148.html ४०३५] || ३१ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168115.html ४१००] || २८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168116.html ४१०१] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || अनिर्णित |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168117.html ४१०५] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168118.html ४१०८] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168119.html ४११०] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ४१२७] || ३ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ४१२८] || ५ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ४१३२] || ११ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ४१३६] || १५ मे २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ४१३९] || १९ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=40 | |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ४१४१] || २१ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ४१८१] || १ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|IRE}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ४१८५] || ४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ४१८९] || ७ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203673.html ४२२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203674.html ४२२९] || ९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203675.html ४२३०] || १२ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट. जॉर्ज, ग्रेनाडा|सेंट जॉर्ज]] || {{cr|WIN}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198247.html ४२५६] || ३० जुलै २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198248.html ४२५७] || १ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198249.html ४२५८] || ४ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244524.html ४२६८] || ८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244525.html ४२६९] || १८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244013.html ४२७१] || २१ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244014.html ४२७३] || २४ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244015.html ४२७५] || २६ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251962.html ४२९३] || २ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251963.html ४२९४] || ४ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|IRE}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251964.html ४२९५] || ७ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251950.html ४३०१] || ११ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251951.html ४३०२] || १३ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251952.html ४३०५] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|RSA}} |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251956.html ४३१९] || ८ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ZIM}} |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251957.html ४३२१] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251958.html ४३२३] || १३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277085.html ४३३९] || ८ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277086.html ४३४०] || १३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277087.html ४३४२] || १६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303309.html ४४१९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303310.html ४४२३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303311.html ४४२९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348326.html ४५०६] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348327.html ४५०८] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348328.html ४५१०] || २३ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html ४५३९] || १८ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html ४५४२] || २० मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || अनिर्णित |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html ४५४७] || २३ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364124.html ४५७६] || ९ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || अनिर्णित |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364125.html ४५७७] || १२ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1365552.html ४५७८] || १४ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377749.html ४५८८] || १९ जून २०२३ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|OMA}} || rowspan=6 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377752.html ४५९१] || २१ जून २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377760.html ४५९९] || २५ जून २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377765.html ४६०४] || २७ जून २०२३ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377768.html ४६०७] || ३० जून २०२३ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377774.html ४६१३] || ४ जुलै २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336129.html ४६५३] || २३ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | |- | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336130.html ४६५६] || २६ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी ग्राउंड|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || अनिर्णित |- | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408106.html ४७०९] || १३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408107.html ४७१०] || १५ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408108.html ४७१२] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416081.html ४७४१] || ७ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=11 | |- | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416083.html ४७४२] || १२ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431088.html ४७८०] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431089.html ४७८१] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431090.html ४७८२] || ७ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}} |- | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467701.html ४८३७] || १४ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467702.html ४८४०] || १६ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467703.html ४८४२] || १८ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472511.html ४८७३] || २१ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472512.html ४८७५] || २३ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472513.html ४८७७] || २५ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} khbyse4i8j0ok4enibftc14tvwzk9gl 2710365 2710363 2026-09-17T17:55:41Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710365 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने १३ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225171.html २३८३] || १३ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253010.html २३९६] || ५ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००६ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253018.html २४०१] || ८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267380.html २४९२] || ३० जानेवारी २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|SCO}} || rowspan=5 | [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267382.html २४९४] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267384.html २४९९] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[रुआरका क्रीडा क्लब मैदान|रुआरका स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267388.html २५०३] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267392.html २५०९] || ५ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NED}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247461.html २५३५] || १५ मार्च २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || टाय || rowspan=9 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247465.html २५३९] || १७ मार्च २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247477.html २५५१] || २३ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247484.html २५५८] || ३० मार्च २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247488.html २५६२] || ३ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247492.html २५६६] || ९ एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247498.html २५७२] || १५ एप्रिल २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247501.html २५७५] || १८ एप्रिल २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[जॉर्जटाउन (गयाना)|जॉर्जटाउन]] || {{cr|SRI}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293072.html २५९१] || २४ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295792.html २६००] || ११ जुलै २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७ आयर्लंड आणि उत्तर आयर्लंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295788.html २६०३] || १४ जुलै २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295787.html २६०४] || १५ जुलै २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335633.html २६९३] || १८ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335634.html २६९४] || २० मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335635.html २६९५] || २२ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325554.html २७२७] || १ जुलै २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | [[२००८ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325556.html २७२९] || २ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325578.html २७३७] || २८ जुलै २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००८ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI0" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क, नॉर्वे आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325580.html २७३९] || ३१ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325575.html २७५१] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325576.html २७५३] || २५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325581.html २७६६] || १७ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=2 | [[२००८-०९ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325582.html २७६७] || १८ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390204.html २८३०] || १ एप्रिल २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००९ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390219.html २८३६] || ६ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390251.html २८४३] || १९ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IRE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408623.html २८५८] || ९ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=7 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408624.html २८६०] || ११ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410577.html २८६१] || १२ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408627.html २८७६] || २२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|IRE}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383275.html २८७८] || २७ ऑगस्ट २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/448369.html २९७८] || १५ एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450371.html ३००६] || १ जुलै २०१० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१० आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२०१० आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450373.html ३००८] || ३-४ जुलै २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450377.html ३०१३] || ५ जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[नेदरलँड्स|वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450379.html ३०१५] || ७ जुलै २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450384.html ३०२१] || ९ जुलै २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450385.html ३०२३] || १० जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450106.html ३०२७] || १५ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=9 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450107.html ३०२८] || १६ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464717.html ३०३४] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464720.html ३०३६] || १८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464723.html ३०४१] || ६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|CAN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464724.html ३०४२] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|IRE}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474453.html ३०४८] || २६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474454.html ३०४९] || २८ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474455.html ३०५०] || ३० सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433566.html ३१०८] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=6 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433572.html ३११४] || २ मार्च २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433584.html ३१२६] || ११ मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433591.html ३१३३] || १५ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433595.html ३१३६] || १८ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IRE}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507995.html ३१५७] || २८ मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507996.html ३१५८] || ३० मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/506207.html ३१७१] || १२ जुलै २०११ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} || [[२०११ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/483126.html ३१८५] || २५ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=19 | |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523804.html ३१९६] || १९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523805.html ३१९७] || २० सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543881.html ३२४२] || १८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|KEN}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543882.html ३२४५] || २० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555892.html ३२८२] || ५ जुलै २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601612.html ३३५७] || २३ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || टाय |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601613.html ३३५८] || २६ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631138.html ३३८४] || ७ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631139.html ३३८६] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || टाय |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566940.html ३४०९] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660837.html ३४११] || ६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660841.html ३४१३] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702139.html ३४७२] || २३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/706767.html ३४९०] || ६ मे २०१३ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727935.html ३५२७] || ८ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727937.html ३५२८] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727939.html ३५२९] || १२ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810827.html ३५७३] || १० जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१४-१५ दुबई तिरंगी मालिका|२०१५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810829.html ३५७५] || १२ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810833.html ३५८१] || १७ जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810831.html ३५८४] || १९ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656407.html ३६०३] || १६ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्सटन ओव्हल]], [[नेल्सन, न्यू झीलंड|नेल्सन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656429.html ३६१३] || २५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट ग्राउंड|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656445.html ३६२१] || ३ मार्च २०१५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656457.html ३६२७] || ७ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656481.html ३६३९] || १५ मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/760889.html ३६५०] || ८ मे २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919613.html ३६८८] || ९ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919615.html ३६९०] || २८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919617.html ३६९१] || ३० ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913619.html ३७४८] || १६ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913621.html ३७४९] || १८ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997961.html ३७६१] || १२ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997963.html ३७६२] || १४ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997965.html ३७६३] || १७ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997967.html ३७६४] || १९ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913649.html ३७६७] || १८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936131.html ३७८०] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|RSA}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080630.html ३८४४] || २ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080631.html ३८४७] || ४ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040491.html ३८५०] || १५ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040493.html ३८५१] || १७ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040495.html ३८५२] || १९ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040497.html ३८५३] || २२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040499.html ३८५४] || २४ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029001.html ३८६४] || ५ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029003.html ३८६५] || ७ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033361.html ३८६६] || १२ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[२०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका|२०१७ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033363.html ३८६७] || १४ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033367.html ३८६९] || १९ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033369.html ३८७०] || २१ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125472.html ३९३५] || ५ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125473.html ३९३७] || ७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125474.html ३९४०] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131274.html ३९४८] || ११ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१७-१८ संयुक्त अरब अमिराती त्रिकोणी मालिका|२०१८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131275.html ३९५०] || १३ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131276.html ३९५४] || १६ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131277.html ३९५६] || १८ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133002.html ३९८६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८|२०१८ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133010.html ३९९३] || १० मार्च २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133015.html ३९९५] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[ओल्ड हरारीयन्स]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133022.html ३९९९] || १६ मार्च २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133025.html ४००१] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133030.html ४००६] || २३ मार्च २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150146.html ४०३२] || २७ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=9 | |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150147.html ४०३३] || २९ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150148.html ४०३५] || ३१ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168115.html ४१००] || २८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168116.html ४१०१] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || अनिर्णित |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168117.html ४१०५] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168118.html ४१०८] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168119.html ४११०] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ४१२७] || ३ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ४१२८] || ५ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ४१३२] || ११ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ४१३६] || १५ मे २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ४१३९] || १९ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=40 | |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ४१४१] || २१ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ४१८१] || १ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|IRE}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ४१८५] || ४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ४१८९] || ७ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203673.html ४२२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203674.html ४२२९] || ९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203675.html ४२३०] || १२ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट. जॉर्ज, ग्रेनाडा|सेंट जॉर्ज]] || {{cr|WIN}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198247.html ४२५६] || ३० जुलै २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198248.html ४२५७] || १ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198249.html ४२५८] || ४ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244524.html ४२६८] || ८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244525.html ४२६९] || १८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244013.html ४२७१] || २१ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244014.html ४२७३] || २४ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244015.html ४२७५] || २६ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251962.html ४२९३] || २ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251963.html ४२९४] || ४ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|IRE}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251964.html ४२९५] || ७ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251950.html ४३०१] || ११ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251951.html ४३०२] || १३ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251952.html ४३०५] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|RSA}} |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251956.html ४३१९] || ८ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ZIM}} |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251957.html ४३२१] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251958.html ४३२३] || १३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277085.html ४३३९] || ८ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277086.html ४३४०] || १३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277087.html ४३४२] || १६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303309.html ४४१९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303310.html ४४२३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303311.html ४४२९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348326.html ४५०६] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348327.html ४५०८] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348328.html ४५१०] || २३ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html ४५३९] || १८ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html ४५४२] || २० मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || अनिर्णित |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html ४५४७] || २३ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364124.html ४५७६] || ९ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || अनिर्णित |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364125.html ४५७७] || १२ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1365552.html ४५७८] || १४ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377749.html ४५८८] || १९ जून २०२३ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|OMA}} || rowspan=6 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377752.html ४५९१] || २१ जून २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377760.html ४५९९] || २५ जून २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377765.html ४६०४] || २७ जून २०२३ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377768.html ४६०७] || ३० जून २०२३ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377774.html ४६१३] || ४ जुलै २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336129.html ४६५३] || २३ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | |- | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336130.html ४६५६] || २६ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी ग्राउंड|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || अनिर्णित |- | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408106.html ४७०९] || १३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408107.html ४७१०] || १५ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408108.html ४७१२] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416081.html ४७४१] || ७ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=15 | |- | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416083.html ४७४२] || १२ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431088.html ४७८०] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431089.html ४७८१] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431090.html ४७८२] || ७ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}} |- | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467701.html ४८३७] || १४ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467702.html ४८४०] || १६ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467703.html ४८४२] || १८ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472511.html ४८७३] || २१ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472512.html ४८७५] || २३ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472513.html ४८७७] || २५ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- | २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528551.html ४९९९] || ७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528552.html ५००२] || १० ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528553.html ५००४] || १२ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528554.html ५००६] || १४ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} g1ytryvsnf34r4qjqem8ybqlpg8xhqw 2710367 2710365 2026-09-17T18:03:52Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710367 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने १३ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225171.html २३८३] || १३ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253010.html २३९६] || ५ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००६ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253018.html २४०१] || ८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267380.html २४९२] || ३० जानेवारी २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|SCO}} || rowspan=5 | [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267382.html २४९४] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267384.html २४९९] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[रुआरका क्रीडा क्लब मैदान|रुआरका स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267388.html २५०३] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267392.html २५०९] || ५ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NED}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247461.html २५३५] || १५ मार्च २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || टाय || rowspan=9 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247465.html २५३९] || १७ मार्च २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247477.html २५५१] || २३ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247484.html २५५८] || ३० मार्च २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247488.html २५६२] || ३ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247492.html २५६६] || ९ एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247498.html २५७२] || १५ एप्रिल २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247501.html २५७५] || १८ एप्रिल २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[जॉर्जटाउन (गयाना)|जॉर्जटाउन]] || {{cr|SRI}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293072.html २५९१] || २४ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295792.html २६००] || ११ जुलै २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७ आयर्लंड आणि उत्तर आयर्लंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295788.html २६०३] || १४ जुलै २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295787.html २६०४] || १५ जुलै २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335633.html २६९३] || १८ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335634.html २६९४] || २० मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335635.html २६९५] || २२ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325554.html २७२७] || १ जुलै २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | [[२००८ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325556.html २७२९] || २ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325578.html २७३७] || २८ जुलै २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००८ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI0" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क, नॉर्वे आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325580.html २७३९] || ३१ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325575.html २७५१] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325576.html २७५३] || २५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325581.html २७६६] || १७ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=2 | [[२००८-०९ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325582.html २७६७] || १८ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390204.html २८३०] || १ एप्रिल २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००९ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390219.html २८३६] || ६ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390251.html २८४३] || १९ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IRE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408623.html २८५८] || ९ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=7 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408624.html २८६०] || ११ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410577.html २८६१] || १२ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408627.html २८७६] || २२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|IRE}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383275.html २८७८] || २७ ऑगस्ट २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/448369.html २९७८] || १५ एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450371.html ३००६] || १ जुलै २०१० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१० आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२०१० आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450373.html ३००८] || ३-४ जुलै २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450377.html ३०१३] || ५ जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[नेदरलँड्स|वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450379.html ३०१५] || ७ जुलै २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450384.html ३०२१] || ९ जुलै २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450385.html ३०२३] || १० जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450106.html ३०२७] || १५ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=9 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450107.html ३०२८] || १६ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464717.html ३०३४] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464720.html ३०३६] || १८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464723.html ३०४१] || ६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|CAN}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464724.html ३०४२] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|IRE}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474453.html ३०४८] || २६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474454.html ३०४९] || २८ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474455.html ३०५०] || ३० सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433566.html ३१०८] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=6 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433572.html ३११४] || २ मार्च २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433584.html ३१२६] || ११ मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433591.html ३१३३] || १५ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433595.html ३१३६] || १८ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IRE}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507995.html ३१५७] || २८ मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507996.html ३१५८] || ३० मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/506207.html ३१७१] || १२ जुलै २०११ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} || [[२०११ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/483126.html ३१८५] || २५ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=19 | |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523804.html ३१९६] || १९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523805.html ३१९७] || २० सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543881.html ३२४२] || १८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|KEN}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543882.html ३२४५] || २० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555892.html ३२८२] || ५ जुलै २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601612.html ३३५७] || २३ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || टाय |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601613.html ३३५८] || २६ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631138.html ३३८४] || ७ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631139.html ३३८६] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || टाय |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566940.html ३४०९] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660837.html ३४११] || ६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660841.html ३४१३] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702139.html ३४७२] || २३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/706767.html ३४९०] || ६ मे २०१३ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727935.html ३५२७] || ८ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727937.html ३५२८] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727939.html ३५२९] || १२ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810827.html ३५७३] || १० जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१४-१५ दुबई तिरंगी मालिका|२०१५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810829.html ३५७५] || १२ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810833.html ३५८१] || १७ जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810831.html ३५८४] || १९ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656407.html ३६०३] || १६ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्सटन ओव्हल]], [[नेल्सन, न्यू झीलंड|नेल्सन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656429.html ३६१३] || २५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट ग्राउंड|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656445.html ३६२१] || ३ मार्च २०१५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656457.html ३६२७] || ७ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656481.html ३६३९] || १५ मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/760889.html ३६५०] || ८ मे २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919613.html ३६८८] || ९ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919615.html ३६९०] || २८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919617.html ३६९१] || ३० ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=19 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913619.html ३७४८] || १६ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913621.html ३७४९] || १८ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997961.html ३७६१] || १२ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997963.html ३७६२] || १४ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997965.html ३७६३] || १७ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997967.html ३७६४] || १९ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913649.html ३७६७] || १८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936131.html ३७८०] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|RSA}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080630.html ३८४४] || २ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080631.html ३८४७] || ४ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040491.html ३८५०] || १५ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040493.html ३८५१] || १७ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040495.html ३८५२] || १९ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040497.html ३८५३] || २२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040499.html ३८५४] || २४ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029001.html ३८६४] || ५ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029003.html ३८६५] || ७ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033361.html ३८६६] || १२ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[२०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका|२०१७ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033363.html ३८६७] || १४ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033367.html ३८६९] || १९ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033369.html ३८७०] || २१ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125472.html ३९३५] || ५ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125473.html ३९३७] || ७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125474.html ३९४०] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131274.html ३९४८] || ११ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१७-१८ संयुक्त अरब अमिराती त्रिकोणी मालिका|२०१८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131275.html ३९५०] || १३ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131276.html ३९५४] || १६ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131277.html ३९५६] || १८ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133002.html ३९८६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८|२०१८ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133010.html ३९९३] || १० मार्च २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133015.html ३९९५] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[ओल्ड हरारीयन्स]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133022.html ३९९९] || १६ मार्च २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133025.html ४००१] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133030.html ४००६] || २३ मार्च २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150146.html ४०३२] || २७ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=9 | |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150147.html ४०३३] || २९ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150148.html ४०३५] || ३१ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168115.html ४१००] || २८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168116.html ४१०१] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || अनिर्णित |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168117.html ४१०५] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168118.html ४१०८] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168119.html ४११०] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ४१२७] || ३ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ४१२८] || ५ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ४१३२] || ११ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ४१३६] || १५ मे २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ४१३९] || १९ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=40 | |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ४१४१] || २१ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ४१८१] || १ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|IRE}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ४१८५] || ४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ४१८९] || ७ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203673.html ४२२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203674.html ४२२९] || ९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203675.html ४२३०] || १२ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट. जॉर्ज, ग्रेनाडा|सेंट जॉर्ज]] || {{cr|WIN}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198247.html ४२५६] || ३० जुलै २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198248.html ४२५७] || १ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198249.html ४२५८] || ४ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244524.html ४२६८] || ८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244525.html ४२६९] || १८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244013.html ४२७१] || २१ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244014.html ४२७३] || २४ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244015.html ४२७५] || २६ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251962.html ४२९३] || २ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251963.html ४२९४] || ४ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|IRE}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251964.html ४२९५] || ७ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251950.html ४३०१] || ११ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251951.html ४३०२] || १३ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251952.html ४३०५] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|RSA}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251956.html ४३१९] || ८ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ZIM}} |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251957.html ४३२१] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251958.html ४३२३] || १३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277085.html ४३३९] || ८ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277086.html ४३४०] || १३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277087.html ४३४२] || १६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303309.html ४४१९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303310.html ४४२३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303311.html ४४२९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८०||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348326.html ४५०६] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348327.html ४५०८] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348328.html ४५१०] || २३ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html ४५३९] || १८ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html ४५४२] || २० मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || अनिर्णित |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html ४५४७] || २३ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364124.html ४५७६] || ९ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || अनिर्णित |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364125.html ४५७७] || १२ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1365552.html ४५७८] || १४ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377749.html ४५८८] || १९ जून २०२३ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|OMA}} || rowspan=6 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377752.html ४५९१] || २१ जून २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377760.html ४५९९] || २५ जून २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377765.html ४६०४] || २७ जून २०२३ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377768.html ४६०७] || ३० जून २०२३ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377774.html ४६१३] || ४ जुलै २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336129.html ४६५३] || २३ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=6 | |- | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336130.html ४६५६] || २६ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी ग्राउंड|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || अनिर्णित |- | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408106.html ४७०९] || १३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408107.html ४७१०] || १५ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408108.html ४७१२] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416081.html ४७४१] || ७ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416083.html ४७४२] || १२ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=14 | |- | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431088.html ४७८०] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431089.html ४७८१] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431090.html ४७८२] || ७ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}} |- | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467701.html ४८३७] || १४ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467702.html ४८४०] || १६ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467703.html ४८४२] || १८ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472511.html ४८७३] || २१ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472512.html ४८७५] || २३ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472513.html ४८७७] || २५ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528551.html ४९९९] || ७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528552.html ५००२] || १० ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528553.html ५००४] || १२ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528554.html ५००६] || १४ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 4zkvh0j6kim2mzs8lmqmgpu9mwacydx 2710368 2710367 2026-09-17T18:04:45Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710368 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने १३ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225171.html २३८३] || १३ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253010.html २३९६] || ५ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००६ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/253018.html २४०१] || ८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[कॅम्बसडून नवीन मैदान|कॅम्बसडून क्रिकेट स्टेडियम]], [[स्कॉटलंड|आयर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267380.html २४९२] || ३० जानेवारी २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|SCO}} || rowspan=5 | [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267382.html २४९४] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267384.html २४९९] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[रुआरका क्रीडा क्लब मैदान|रुआरका स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267388.html २५०३] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|KEN}} [[नैरोबी|जाफरी स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267392.html २५०९] || ५ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NED}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247461.html २५३५] || १५ मार्च २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || टाय || rowspan=9 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247465.html २५३९] || १७ मार्च २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247477.html २५५१] || २३ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247484.html २५५८] || ३० मार्च २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247488.html २५६२] || ३ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247492.html २५६६] || ९ एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247498.html २५७२] || १५ एप्रिल २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247501.html २५७५] || १८ एप्रिल २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[जॉर्जटाउन (गयाना)|जॉर्जटाउन]] || {{cr|SRI}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293072.html २५९१] || २४ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295792.html २६००] || ११ जुलै २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७ आयर्लंड आणि उत्तर आयर्लंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295788.html २६०३] || १४ जुलै २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/295787.html २६०४] || १५ जुलै २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335633.html २६९३] || १८ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335634.html २६९४] || २० मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335635.html २६९५] || २२ मार्च २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325554.html २७२७] || १ जुलै २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | [[२००८ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325556.html २७२९] || २ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325578.html २७३७] || २८ जुलै २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[२००८ युरोपियन क्रिकेट अजिंक्यपद विभाग एक]]<ref name="NonODI0" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क, नॉर्वे आणि इटली संघाने देखील भाग घेतलेला. त्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने आयर्लंडने त्यांच्या सोबत खेळलेल्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325580.html २७३९] || ३१ जुलै २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325575.html २७५१] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325576.html २७५३] || २५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325581.html २७६६] || १७ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=2 | [[२००८-०९ असोसिएट्स तिरंगी मालिका|२००८ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/325582.html २७६७] || १८ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390204.html २८३०] || १ एप्रिल २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२००९ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390219.html २८३६] || ६ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/390251.html २८४३] || १९ एप्रिल २००९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IRE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408623.html २८५८] || ९ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=7 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408624.html २८६०] || ११ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410577.html २८६१] || १२ जुलै २००९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/408627.html २८७६] || २२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[मॅनोफिल्ड पार्क]], [[ॲबर्डीन]] || {{cr|IRE}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383275.html २८७८] || २७ ऑगस्ट २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/448369.html २९७८] || १५ एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450371.html ३००६] || १ जुलै २०१० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१० आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १|२०१० आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग एक]] |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450373.html ३००८] || ३-४ जुलै २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450377.html ३०१३] || ५ जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[नेदरलँड्स|वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450379.html ३०१५] || ७ जुलै २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450384.html ३०२१] || ९ जुलै २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450385.html ३०२३] || १० जुलै २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450106.html ३०२७] || १५ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=9 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/450107.html ३०२८] || १६ जुलै २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464717.html ३०३४] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464720.html ३०३६] || १८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464723.html ३०४१] || ६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|CAN}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464724.html ३०४२] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोरंटो|टोरंटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग क्लब मैदान]], [[टोरंटो]] || {{cr|IRE}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474453.html ३०४८] || २६ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474454.html ३०४९] || २८ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474455.html ३०५०] || ३० सप्टेंबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433566.html ३१०८] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=6 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433572.html ३११४] || २ मार्च २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433584.html ३१२६] || ११ मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433591.html ३१३३] || १५ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433595.html ३१३६] || १८ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IRE}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507995.html ३१५७] || २८ मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/507996.html ३१५८] || ३० मे २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/506207.html ३१७१] || १२ जुलै २०११ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} || [[२०११ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका]] |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/483126.html ३१८५] || २५ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=19 | |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523804.html ३१९६] || १९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523805.html ३१९७] || २० सप्टेंबर २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543881.html ३२४२] || १८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|KEN}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543882.html ३२४५] || २० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा क्रिकेट क्लब स्टेडियम]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555892.html ३२८२] || ५ जुलै २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601612.html ३३५७] || २३ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || टाय |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/601613.html ३३५८] || २६ मे २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631138.html ३३८४] || ७ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || {{cr|IRE}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/631139.html ३३८६] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] || टाय |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566940.html ३४०९] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660837.html ३४११] || ६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660841.html ३४१३] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702139.html ३४७२] || २३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/706767.html ३४९०] || ६ मे २०१३ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727935.html ३५२७] || ८ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727937.html ३५२८] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727939.html ३५२९] || १२ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810827.html ३५७३] || १० जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१४-१५ दुबई तिरंगी मालिका|२०१५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810829.html ३५७५] || १२ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810833.html ३५८१] || १७ जानेवारी २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/810831.html ३५८४] || १९ जानेवारी २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656407.html ३६०३] || १६ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्सटन ओव्हल]], [[नेल्सन, न्यू झीलंड|नेल्सन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656429.html ३६१३] || २५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट ग्राउंड|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656445.html ३६२१] || ३ मार्च २०१५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656457.html ३६२७] || ७ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656481.html ३६३९] || १५ मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/760889.html ३६५०] || ८ मे २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919613.html ३६८८] || ९ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919615.html ३६९०] || २८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919617.html ३६९१] || ३० ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=19 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913619.html ३७४८] || १६ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913621.html ३७४९] || १८ जून २०१६ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SRI}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997961.html ३७६१] || १२ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997963.html ३७६२] || १४ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997965.html ३७६३] || १७ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/997967.html ३७६४] || १९ जुलै २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913649.html ३७६७] || १८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936131.html ३७८०] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|RSA}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080630.html ३८४४] || २ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1080631.html ३८४७] || ४ मार्च २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040491.html ३८५०] || १५ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040493.html ३८५१] || १७ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040495.html ३८५२] || १९ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040497.html ३८५३] || २२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|IRE}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040499.html ३८५४] || २४ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029001.html ३८६४] || ५ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1029003.html ३८६५] || ७ मे २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033361.html ३८६६] || १२ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[२०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका|२०१७ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033363.html ३८६७] || १४ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033367.html ३८६९] || १९ मे २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1033369.html ३८७०] || २१ मे २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125472.html ३९३५] || ५ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125473.html ३९३७] || ७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1125474.html ३९४०] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131274.html ३९४८] || ११ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१७-१८ संयुक्त अरब अमिराती त्रिकोणी मालिका|२०१८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131275.html ३९५०] || १३ जानेवारी २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131276.html ३९५४] || १६ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131277.html ३९५६] || १८ जानेवारी २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133002.html ३९८६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८|२०१८ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133010.html ३९९३] || १० मार्च २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133015.html ३९९५] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[ओल्ड हरारीयन्स]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133022.html ३९९९] || १६ मार्च २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133025.html ४००१] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133030.html ४००६] || २३ मार्च २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150146.html ४०३२] || २७ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=9 | |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150147.html ४०३३] || २९ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150148.html ४०३५] || ३१ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168115.html ४१००] || २८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168116.html ४१०१] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || अनिर्णित |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168117.html ४१०५] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168118.html ४१०८] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168119.html ४११०] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (डेहराडून)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|IRE}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ४१२७] || ३ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ४१२८] || ५ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ४१३२] || ११ मे २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ४१३६] || १५ मे २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|BAN}} |- | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ४१३९] || १९ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=40 | |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ४१४१] || २१ मे २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ४१८१] || १ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|IRE}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ४१८५] || ४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ४१८९] || ७ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203673.html ४२२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203674.html ४२२९] || ९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203675.html ४२३०] || १२ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट. जॉर्ज, ग्रेनाडा|सेंट जॉर्ज]] || {{cr|WIN}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198247.html ४२५६] || ३० जुलै २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198248.html ४२५७] || १ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198249.html ४२५८] || ४ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244524.html ४२६८] || ८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244525.html ४२६९] || १८ जानेवारी २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244013.html ४२७१] || २१ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244014.html ४२७३] || २४ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244015.html ४२७५] || २६ जानेवारी २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251962.html ४२९३] || २ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251963.html ४२९४] || ४ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|IRE}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251964.html ४२९५] || ७ जून २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{cr|NED}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251950.html ४३०१] || ११ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251951.html ४३०२] || १३ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251952.html ४३०५] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|RSA}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251956.html ४३१९] || ८ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|ZIM}} |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251957.html ४३२१] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251958.html ४३२३] || १३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277085.html ४३३९] || ८ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277086.html ४३४०] || १३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277087.html ४३४२] || १६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303309.html ४४१९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303310.html ४४२३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303311.html ४४२९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NZ}} |- | १८०||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348326.html ४५०६] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348327.html ४५०८] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348328.html ४५१०] || २३ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html ४५३९] || १८ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html ४५४२] || २० मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || अनिर्णित |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html ४५४७] || २३ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364124.html ४५७६] || ९ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || अनिर्णित |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1364125.html ४५७७] || १२ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1365552.html ४५७८] || १४ मे २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377749.html ४५८८] || १९ जून २०२३ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|OMA}} || rowspan=6 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377752.html ४५९१] || २१ जून २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377760.html ४५९९] || २५ जून २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377765.html ४६०४] || २७ जून २०२३ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377768.html ४६०७] || ३० जून २०२३ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377774.html ४६१३] || ४ जुलै २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|ZIM}} [[ताकाशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336129.html ४६५३] || २३ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=6 | |- | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336130.html ४६५६] || २६ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी ग्राउंड|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || अनिर्णित |- | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408106.html ४७०९] || १३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित |- | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408107.html ४७१०] || १५ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408108.html ४७१२] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416081.html ४७४१] || ७ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416083.html ४७४२] || १२ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=14 | |- | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431088.html ४७८०] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431089.html ४७८१] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}} |- | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431090.html ४७८२] || ७ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}} |- | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467701.html ४८३७] || १४ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467702.html ४८४०] || १६ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}} |- | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467703.html ४८४२] || १८ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472511.html ४८७३] || २१ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472512.html ४८७५] || २३ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || अनिर्णित |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472513.html ४८७७] || २५ मे २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|WIN}} |- | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528551.html ४९९९] || ७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528552.html ५००२] || १० ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528553.html ५००४] || १२ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |- | २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528554.html ५००६] || १४ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} dhc3vfa8dr0k5dy8b0h0v5pinmr9l9l 0 383816 2710347 2709129 2026-09-17T16:16:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2710347 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''लाई स्वायत्त जिल्हा परिषद''' ही ईशान्य भारतातील [[मिझोरम]] राज्यातील चार स्वायत्त जिल्हा परिषदांपैकी एक आहे. यामध्ये लाँगतलाई, बुंगतलांग दक्षिण आणि [[लाँग्ट्लाइ जिल्हा|लाँग्ट्लाइ जिल्ह्याचे]] सांगाऊ उपविभाग समाविष्ट आहेत. ही दक्षिण-पूर्व मिझोरममध्ये राहणाऱ्या लाई लोकांसाठीची एक [[भारताचे स्वायत्त प्रशासकीय विभाग|स्वायत्त जिल्हा परिषद]] आहे.<ref>{{Cite news |date=2025-12-15 |title=ZPM, MNF form alliance to run Mizoram's Lai council |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/zpm-mnf-form-alliance-to-run-mizorams-lai-council/articleshow/125988672.cms |access-date=2025-12-16 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Organisation Structure |url=https://ladc.mizoram.gov.in/page/organisation-structure |access-date=2022-05-18 |website=ladc.mizoram.gov.in |language=en |archive-date=2022-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618045849/https://ladc.mizoram.gov.in/page/organisation-structure |url-status=dead }}</ref> [[File:NE_Autonomous_divisions_of_India.svg|इवलेसे|300x300अंश| ईशान्य स्वायत्त विभाग]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतातील स्वायत्त जिल्हा परिषद]] [[वर्ग:इ.स. १९७२ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:मिझोरममधील राजकारण]] c04v9b42yqj2w2zrd4chzsirr0l5w8p 0 384093 2710395 2710013 2026-09-17T20:23:10Z آیات محراج 171051 /* */ 2710395 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका|useImage=PhonePe Logo.svg}} '''फोनपे''' ही एक भारतीय डिजिटल पेमेंट आणि वित्तीय सेवा कंपनी आहे. या कंपनीचे मुख्यालय [[बंगळूर|बंगळूरु]] येथे आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Singh|first=Abhinav|url=https://www.theweek.in/news/biz-tech/2020/03/10/why-digital-payment-firms-should-not-rely-on-single-bank.html|title=Why digital payment firms should not rely on single bank|date=10 March 2020|work=The Week|language=en|access-date=11 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129042605/https://www.theweek.in/news/biz-tech/2020/03/10/why-digital-payment-firms-should-not-rely-on-single-bank.html|archive-date=29 November 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/fintech/top-ten-indian-fintech-unicorns/83838113|title=Top ten Indian Fintech unicorns - ET BFSI|website=ETBFSI.com|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331113105/https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/fintech/top-ten-indian-fintech-unicorns/83838113|archive-date=31 March 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> या कंपनीची स्थापना डिसेंबर २०१५ मध्ये,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cnbctv18.com/business/ibla-2023-phonepe-young-turk-of-the-year-sameer-nigam-fund-raise-valuation-upi-payments-18465361.htm|title=IBLA 2023: Walmart-backed PhonePe is this edition's 'Young Turk of The Year' - CNBC TV18|date=2023-12-02|website=CNBCTV18|language=en|access-date=2024-11-07}}</ref> समीर निगम, राहुल चारी आणि बर्झिन इंजिनिअर यांनी केली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Chanchani|first=Madhav|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/flipkart-acquires-former-executives-startup-phonepe-for-payments-push/articleshow/51643300.cms|title=Flipkart acquires former executive's startup PhonePe for payments push|date=4 April 2016|work=The Economic Times |access-date=11 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202082501/https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/flipkart-acquires-former-executives-startup-phonepe-for-payments-push/articleshow/51643300.cms|archive-date=2 February 2023|url-status=live}}</ref> [[युनिफाईड पेमेंट्स इंटरफेस|युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेसवर]] आधारित असलेले फोनपे ॲप ऑगस्ट २०१६ मध्ये सुरू झाले.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Sen|first=Anirban|url=https://www.livemint.com/Companies/UYnMwPyHD8KKZZUJpb7uMP/Flipkarts-PhonePe-crosses-10-million-downloads-on-Google-Pl.html|title=Flipkart's PhonePe crosses 10 million downloads on Google Play Store|date=10 January 2017|work=Mint|access-date=11 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127042832/https://www.livemint.com/Companies/UYnMwPyHD8KKZZUJpb7uMP/Flipkarts-PhonePe-crosses-10-million-downloads-on-Google-Pl.html|archive-date=27 November 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/gadgets-news/phonepe-offers-guaranteed-cashback-on-gold-silver/articleshow/87364688.cms|title=PhonePe offers guaranteed cashback on gold, silver: Here are details|date=2021-10-29|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2024-11-07}}</ref> हे ॲप ११ भारतीय भाषांमध्ये उपलब्ध आहे.<ref name=":4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/information/story/5-digital-payment-platforms-you-can-use-to-make-payment-during-coronavirus-lockdown-1668921-2020-04-20|title=5 digital payment platforms you can use during Coronavirus Lockdown|date=20 April 2020|website=India Today|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918205425/https://www.indiatoday.in/information/story/5-digital-payment-platforms-you-can-use-to-make-payment-during-coronavirus-lockdown-1668921-2020-04-20|archive-date=18 September 2020|access-date=2020-07-19}}</ref> याद्वारे वापरकर्ते पैसे पाठवणे आणि स्वीकारणे, मोबाईल आणि डीटीएच रिचार्ज करणे, युटिलिटी बिले भरणे, दुकानातील व्यवहाराचे पैसे ऑनलाईन भरणे यांसारखे विविध आर्थिक व्यवहार करू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cnbctv18.com/videos/market/commodities/phonepe-launches-silver-investments-allows-users-to-buy-silver-coins-and-bars-10939762.htm|title=PhonePe launches silver investments; allows users to buy silver coins and bars|date=2021-09-30|website=cnbctv18.com|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206052049/https://www.cnbctv18.com/videos/market/commodities/phonepe-launches-silver-investments-allows-users-to-buy-silver-coins-and-bars-10939762.htm|archive-date=6 February 2023|access-date=2022-01-29}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Dasgupta|first=Brinda|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/payments-platform-phonepe-looks-to-double-its-team/articleshow/63425639.cms?from=mdr|title=Payments platform PhonePe looks to double its team|date=23 March 2018|work=The Times Of India |access-date=11 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130115250/https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/payments-platform-phonepe-looks-to-double-its-team/articleshow/63425639.cms?from=mdr|archive-date=30 November 2022|url-status=live}}</ref> == इतिहास == फोनपेची स्थापना डिसेंबर २०१५ मध्ये झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theindianwire.com/startups/flipkart-62283/|title=Flipkart : India's most preferred online shopping store|date=3 July 2018|website=The Indian Wire|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806075740/https://www.theindianwire.com/startups/flipkart-62283/|archive-date=6 August 2020|access-date=14 February 2020}}</ref> एप्रिल २०१६ मध्ये, ही कंपनी [[फ्लिपकार्ट|फ्लिपकार्टने]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/flipkart-acquires-mobile-payments-firm-phonepe/article8422281.ece|title=Flipkart acquires mobile payments firm PhonePe|date=2016-04-01|website=BusinessLine|language=en|access-date=2024-11-07}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/flipkart-acquires-former-executives-startup-phonepe-for-payments-push/articleshow/51643300.cms|title=Flipkart acquires former executive's startup PhonePe for payments push|work=The Economic Times|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235450/https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/flipkart-acquires-former-executives-startup-phonepe-for-payments-push/articleshow/51643300.cms|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> अधिग्रहित केली आणि या अधिग्रहणाचा भाग म्हणून, FxMart परवाना फोनपे ला हस्तांतरित करण्यात आला आणि त्याचे फोनपे वॉलेट असे पुनर्प्रकाशन करण्यात आले. फोनपेचे सह-संस्थापक समीर निगम यांची कंपनीच्या [[मुख्य कार्यकारी अधिकारी]]पदी (सीईओ) नियुक्ती करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/business/report-meet-man-who-once-worked-at-flipkart-now-runs-rs-99400-crore-company-he-is-3095061|title=Meet man who once worked at Flipkart, now runs Rs 99400 crore company, he is…|last=Raj|first=Ritik|website=DNA India|language=en|access-date=2024-11-07}}</ref> ऑगस्ट २०१६ मध्ये, कंपनीने सरकारी-समर्थित UPI प्लॅटफॉर्मवर आधारित [[युनिफाईड पेमेंट्स इंटरफेस|युपीआय]] आधारित मोबाइल पेमेंट ॲप सुरू करण्यासाठी [[येस बँक|येस बँकेसोबत]] भागीदारी केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/Companies/zsJlcKjrJrEeCQK3t8wWbP/Flipkarts-PhonePe-launches-UPIbased-app.html|title=Flipkart's PhonePe ties up with Yes Bank to launch UPI-based app|last=Sahay|first=Priyanka|date=29 August 2016|website=Live Mint}}</ref> डिसेंबर २०२० मध्ये, [[फ्लिपकार्ट]] आणि फोनपेने अंशतः विभाजनाची घोषणा केली, ज्यामध्ये [[वॉल-मार्ट|वॉल-मार्टने]] फोनपेमधील आपली बहुसंख्य मालकी कायम ठेवली आणि दोन्ही संस्था स्वतंत्रपणे कार्यरत राहिल्या.<ref name=":7">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://techcrunch.com/2022/12/22/flipkart-and-phonepe-complete-separation/|title=Flipkart and PhonePe complete separation|last=Singh|first=Manish|date=2022-12-23|website=TechCrunch|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607194232/https://techcrunch.com/2022/12/22/flipkart-and-phonepe-complete-separation/|archive-date=7 June 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> २०२२ मध्ये, फोनपेने आपले मुख्यालय सिंगापूरहून भारतात हलवले आणि अशा प्रकारे फ्लिपकार्टपासून पूर्णपणे विभक्त झाले.<ref name="b233">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/phonepe-turns-profitable-excluding-esop-costs-in-fy24/articleshow/112814953.cms|title=PhonePe turns profitable excluding Esop costs in FY24|date=2024-08-26|website=The Times of India|access-date=2026-01-27}}</ref> २०२२ मध्ये, आंतरराष्ट्रीय युपीआय पेमेंट सुरू करण्यात आले, ज्यामुळे परदेशात प्रवास करणाऱ्या भारतीय वापरकर्त्यांना [[युनिफाईड पेमेंट्स इंटरफेस|युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस]] (युपीआय) वापरून परदेशी व्यापाऱ्यांना पैसे देण्याची सुविधा मिळाली. <ref name=":6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/companies/walmart-owned-phonepe-to-enable-upi-activation-on-aadhaa-based-otp-122110901215_1.html|title=Walmart-owned PhonePe to enable UPI activation on Aadhaar-based OTP|date=2022-11-09|website=Business Standard|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331114015/https://www.business-standard.com/article/companies/walmart-owned-phonepe-to-enable-upi-activation-on-aadhaa-based-otp-122110901215_1.html|archive-date=31 March 2023|access-date=2023-03-29}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=|first=|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/technology/phonepe-allows-cross-border-upi-payments-in-uae-singapore/article66480856.ece|title=PhonePe allows cross-border UPI payments in UAE, Singapore|date=2023-02-07|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2024-11-07}}</ref> २०२२ मध्ये, फोनपेने [[भारतीय रिझर्व बँक|भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून]] सेमी-क्लोज्ड प्रीपेड पेमेंट सिस्टम चालवण्यासाठी परवाना मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rbi.org.in/scripts/publicationsview.aspx?id=12043|title=Reserve Bank of India - Publications|website=rbi.org.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235441/https://rbi.org.in/scripts/publicationsview.aspx?id=12043|archive-date=25 December 2018|access-date=2017-02-20}}</ref> जानेवारी २०२३ मध्ये, फोनपेने जनरल अटलांटिक या अमेरिकन ग्रोथ इक्विटी फर्मकडून, १२ अब्ज डॉलर्सच्या प्री-मनी व्हॅल्युएशनवर ३५० दशलक्ष डॉलर्स उभारले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/companies/start-ups/phonepe-raises-350-mn-from-general-atlantic-at-12-bn-valuation-11674108233101.html|title=PhonePe raises $350 mn from General Atlantic at $12 bn valuation|last=Rawat|first=Aman|date=2023-01-19|website=mint|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419102302/https://www.livemint.com/companies/start-ups/phonepe-raises-350-mn-from-general-atlantic-at-12-bn-valuation-11674108233101.html|archive-date=19 April 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> फेब्रुवारी २०२३ मध्ये रिबिट कॅपिटल, टायगर ग्लोबल आणि टीव्हीएस कॅपिटल फंड्सकडून आणखी १०० दशलक्ष डॉलर्सचे प्राथमिक भांडवल उभारले, त्यानंतर वॉलमार्टकडून २०० दशलक्ष डॉलर्सचे प्राथमिक भांडवल आणि त्याच मूल्यांकनावर जनरल अटलांटिककडून आणखी १०० दशलक्ष डॉलर्स उभारले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/industry/phonepe-raises-100-million-in-additional-funding/2981617/|title=PhonePe raises $100 million in additional funding|date=15 February 2023|website=Financialexpress|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404105443/https://www.financialexpress.com/industry/phonepe-raises-100-million-in-additional-funding/2981617/|archive-date=4 April 2023|access-date=2023-03-29}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/funding/phonepe-raises-additional-100-million-from-general-atlantic/articleshow/100413143.cms?from=mdr|title=PhonePe gets another $100 million from General Atlantic; total funding rises to $850 million|date=2023-05-23|work=The Economic Times|issn=0013-0389|access-date=2023-07-26}}</ref> एप्रिल २०२३ मध्ये, फोनपेने 'पिनकोड' नावाचे एक नवीन शॉपिंग ॲप लाँच केले, जे हायपरलोकल ई-कॉमर्सवर केंद्रित आहे आणि ONDC प्लॅटफॉर्मवर तयार केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookbusiness.com/start-up/phonepes-pincode-takes-on-blinkit-instamart-across-metros-in-quick-comm-game|title=PhonePe's Pincode Takes on Blinkit, Instamart Across Metros in Quick Commerce Game|date=2024-11-27|website=Outlook Business|language=en|access-date=2025-03-06}}</ref> ऑगस्ट २०२३ मध्ये फोनपेने आपले शेअर मार्केट, लाँच केले एक स्टॉक ब्रोकिंग आणि म्युच्युअल फंड गुंतवणूक प्लॅटफॉर्म, त्याची उपकंपनी फोनपे वेल्थ ब्रोकिंग मार्फत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vccircle.com/phonepecontinues-to-earn-nearly-entire-revenue-from-payments-business|title=PhonePe continues to earn nearly entire revenue from payments business|website=VCCircle|language=en-US|access-date=2025-03-06}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.livemint.com/companies/news/phonepe-launches-share-market-app-enters-stock-broking-business-11693388028294.html|title=PhonePe launches Share.Market app, enters stock broking business|work=Livemint}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=|first=|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/technology/phonepe-enters-online-stock-broking-with-a-new-app/article67251374.ece|title=PhonePe enters online stock broking with a new app|date=2023-08-30|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-03-06}}</ref> फेब्रुवारी २०२४ मध्ये, फोनपेने इंडस ॲपस्टोअर नावाचे मोबाईल ॲप स्टोअर सादर केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/phonepes-indus-appstore-surpasses-1-mn-installations-in-1-month/116186|title=PhonePe's Indus Appstore surpasses 1 mn installations in 1 month|date=2024-03-05|website=www.fortuneindia.com|language=en|access-date=2025-03-06}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookbusiness.com/news/phonepes-indus-appstore-crosses-1-million-installations-within-a-month|title=PhonePe's Indus Appstore Crosses 1 Million Installations Within A Month|date=2024-03-18|website=Outlook Business|language=en|access-date=2025-03-06}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.moneycontrol.com/technology/phonepe-diversification-strategy-pays-off-high-revenue-growth-likely-to-sustain-article-12808510.html|title=PhonePe diversification strategy pays off, high revenue growth likely to sustain|website=Moneycontrol|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903170142/https://www.moneycontrol.com/technology/phonepe-diversification-strategy-pays-off-high-revenue-growth-likely-to-sustain-article-12808510.html|archive-date=3 September 2024|access-date=2025-03-06}}</ref> एप्रिल २०२५ मध्ये, फोनपे एका [[सार्वजनिक कंपनी|सार्वजनिक कंपनीमध्ये]] रूपांतरित झाली आणि [[प्राथमिक खुला देकार|प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफरिंगच्या (आयपीओ)]] तयारीचा भाग म्हणून तिचे नाव फोनपे प्रायव्हेट लिमिटेड वरून बदलून फोनपे लिमिटेड असे ठेवले.<ref name="v539">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.moneycontrol.com/technology/upi-market-leader-phonepe-becomes-a-public-company-ahead-of-ipo-article-12998152.html|title=UPI market leader PhonePe becomes a public company ahead of IPO|date=2025-04-18|website=Moneycontrol|access-date=2025-11-03}}</ref><ref name="p351">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/companies/news/phonepe-becomes-public-company-amid-mega-ipo-preparations-11744978561701.html|title=PhonePe becomes public company amid mega IPO preparations|date=2025-04-18|website=mint|access-date=2025-11-03}}</ref> मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, सप्टेंबर २०२५ मध्ये, फोनपेने गोपनीय प्री-फायलिंग मार्गाने [[प्राथमिक खुला देकार|आयपीओसाठी]] [[सिक्‍युरिटीज अँड एक्‍स्चेंज बोर्ड ऑफ इंडिया|सेबीकडे]] मसुदा कागदपत्रे दाखल केली.<ref name="h184">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/phonepe-files-draft-ipo-papers-via-confidential-route/articleshow/124082872.cms?from=mdr|title=PhonePe files draft prospectus for $1.5 billion IPO with Sebi through confidential route|date=2025-09-24|website=The Economic Times|access-date=2025-11-03}}</ref> == कायदेशीर आव्हाने == १४ जानेवारी २०१७ रोजी, [[आयसीआयसीआय बँक|आय.सी.आय.सी.आय. बँकेने]] [[नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|एन.पी.सी.आय.]] मार्गदर्शक तत्त्वांची पूर्तता न केल्याचे कारण सांगून फोनपे चे व्यवहार ब्लॉक केले.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Sen|first=Anirban|url=http://www.livemint.com/Industry/V34XcBBjpRUgPyrWPX9qzN/ICICI-blocks-PhonePe-transactions-in-sign-of-banks-moving-to.html|title=ICICI blocks PhonePe transactions in sign of banks moving to protect payments turf|date=2017-01-14|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235422/https://www.livemint.com/Industry/V34XcBBjpRUgPyrWPX9qzN/ICICI-blocks-PhonePe-transactions-in-sign-of-banks-moving-to.html|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Peermohamed|first=Alnoor|url=http://www.business-standard.com/article/companies/icici-bank-blocks-transactions-through-flipkart-wallet-phonepe-117011500600_1.html|title=ICICI Bank blocks transactions through Flipkart wallet PhonePe|date=2017-01-16|work=Business Standard|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235424/https://www.business-standard.com/article/companies/icici-bank-blocks-transactions-through-flipkart-wallet-phonepe-117011500600_1.html|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> सुरुवातीला, १९ जानेवारी २०१७ रोजी, एन.पी.सी.आय. ने आयसीआयसीआय बँकेला फोनपे द्वारे युपीआय व्यवहारांना परवानगी देण्याचे निर्देश दिले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/money/npci-instructs-icici-to-allow-upi-transactions-on-phonepe-immediately/articleshow/56669210.cms|title=NPCI instructs ICICI to allow UPI transactions on PhonePe immediately|work=The Economic Times|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235444/https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/money/npci-instructs-icici-to-allow-upi-transactions-on-phonepe-immediately/articleshow/56669210.cms|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> या काळात [[भारती एरटेल|एअरटेलनेही]] आपल्या प्लॅटफॉर्मवर फोनपेचे व्यवहार ब्लॉक केले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/money/after-icici-bank-airtel-also-blocks-phonepe/articleshow/56671243.cms|title=After ICICI Bank, Airtel also blocks PhonePe - The Economic Times|work=The Economic Times|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235446/https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/money/after-icici-bank-airtel-also-blocks-phonepe/articleshow/56671243.cms|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> एका दिवसानंतर, २० जानेवारी २०१७ रोजी, फोनपेने खरोखरच यूपीआय नियमांचे उल्लंघन केल्याचे सांगून एनपीसीआयने पूर्वीच्या सूचना रद्द केल्या.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/money/npci-says-flipkarts-phonepe-does-not-follow-upi-rules/articleshow/56692212.cms|title=NPCI says Flipkart's PhonePe does not follow UPI rules - The Economic Times|work=The Economic Times|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235421/https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/money/npci-says-flipkarts-phonepe-does-not-follow-upi-rules/articleshow/56692212.cms|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=IANS|url=http://www.business-standard.com/article/companies/phonepe-app-in-breach-of-upi-guidelines-npci-117012001547_1.html|title=PhonePe app in breach of UPI guidelines: NPCI|date=2017-01-21|work=Business Standard|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235408/https://www.business-standard.com/article/companies/phonepe-app-in-breach-of-upi-guidelines-npci-117012001547_1.html|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|url=http://www.livemint.com/Companies/qkc3xTGBRnH0W3Xf80znLJ/Flipkarts-PhonePe-app-in-violation-of-UPI-norms-says-NPCI.html|title=PhonePe in violation of UPI norms, says NPCI in U-turn|date=2017-01-20|work=Mint|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235407/https://www.livemint.com/Companies/qkc3xTGBRnH0W3Xf80znLJ/Flipkarts-PhonePe-app-in-violation-of-UPI-norms-says-NPCI.html|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> यानंतर, एन.पी.सी.आय. च्या सुधारित निकालात नमूद केलेल्या अटींशी जुळवून घेण्यासाठी फोनपे ने फ्लिपकार्ट च्या संकेतस्थळावरील आपले कामकाज बंद केले,<ref>{{स्रोत बातमी|last=Nair|first=Vishwanath|url=http://www.livemint.com/Industry/GQBybiQPaPwL5yI65NqVtI/PhonePe-stops-all-UPIbased-payments-on-Flipkart-website.html|title=PhonePe stops all UPI-based payments on Flipkart website|date=2017-01-21|work=Mint|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235431/https://www.livemint.com/Industry/GQBybiQPaPwL5yI65NqVtI/PhonePe-stops-all-UPIbased-payments-on-Flipkart-website.html|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> फेब्रुवारी २०१७ पर्यंत, फोनपेने [[आयसीआयसीआय बँक|आयसीआयसीआय]] आणि [[भारती एरटेल|एअरटेलसोबतचे]] प्रश्न सोडवले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/icici-bank-resumes-upi-transactions-on-phonepe/articleshow/56923051.cms|title=ICICI Bank resumes UPI transactions on PhonePe - The Economic Times|work=The Economic Times|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235438/https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/icici-bank-resumes-upi-transactions-on-phonepe/articleshow/56923051.cms|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> == ईएसओपी == फोनपे आपल्या पूर्ण-वेळ कर्मचाऱ्यांना कर्मचारी स्टॉक पर्याय (ESOPs) वाटप करते.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Abrar|first=Peerzada|url=https://www.business-standard.com/article/companies/phonepe-distributes-esops-worth-rs-1-500-crore-among-all-employees-121020401698_1.html|title=PhonePe distributes ESOPs worth Rs 1,500 crore among all employees|date=2021-02-04|work=Business Standard India|access-date=2021-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206053550/https://www.business-standard.com/article/companies/phonepe-distributes-esops-worth-rs-1-500-crore-among-all-employees-121020401698_1.html|archive-date=6 February 2023|url-status=live}}</ref> नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, फोनपेने {{INRConvert|1.35|b}} किमतीच्या ESOPs ची पुनर्खरेदी केल्याचे वृत्त होते, ज्यामध्ये किमान एक वर्षाची सेवा पूर्ण केलेल्या सध्याच्या कर्मचाऱ्यांपैकी ७५% लोकांचा समावेश आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/companies/news/phonepe-announces-rs-135-cr-esops-buyback-programme-from-employees-this-year-11637309680573.html|title=PhonePe announces ₹135 cr ESOPs buyback programme from employees this year|website=Live Mint}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कर्नाटकातील २०१५ मधील आस्थापने]] [[वर्ग:भारतातील खाजगी मालकीच्या कंपन्या]] [[वर्ग:२०१५ मध्ये स्थापित इंटरनेट कंपन्या]] [[वर्ग:भारतीय ब्रँड]] [[वर्ग:बंगळुरू स्थित कंपन्या]] 8181qx67yp1xjwyultan5xmv7wy2kkb 3 384095 2710394 2710020 2026-09-17T20:22:29Z آیات محراج 171051 /* Databox template. */ Reply 2710394 wikitext text/x-wiki == Databox template. == Hi, thanks for this valuable template. There is a mini problem, while using this template, it displays image but not logo image as well film poster. See the articles [[फोनपे]] & [[हनुमान अंश]] - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २१:३४, १६ सप्टेंबर २०२६ (IST) :@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] Yes, i fixed a problem of manual adding image, databox cannot display logo and other images as it is primarily set to P18. However you can use any image that you can add manually :See example [[हनुमान अंश]] [[सदस्य:آیات محراج|آیات محراج]] ([[सदस्य चर्चा:آیات محراج|चर्चा]]) ०१:५२, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) r9d69thvwjr4ytmx7l8vcsvgaiq7tsv 2710396 2710394 2026-09-17T20:23:50Z آیات محراج 171051 2710396 wikitext text/x-wiki == Databox template. == Hi, thanks for this valuable template. There is a mini problem, while using this template, it displays image but not logo image as well film poster. See the articles [[फोनपे]] & [[हनुमान अंश]] - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २१:३४, १६ सप्टेंबर २०२६ (IST) :@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] Yes, i fixed a problem of manual adding image, databox cannot display logo and other images as it is primarily set to P18. However you can use any image that you can add manually :See example [[हनुमान अंश]] and [[फोनपे]] [[सदस्य:آیات محراج|آیات محراج]] ([[सदस्य चर्चा:آیات محراج|चर्चा]]) ०१:५२, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) krp8gtn9nnnx46nyt5ur5kp7fmfp45l 0 384141 2710304 2710292 2026-09-17T12:11:40Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2710304 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Georgia highlighting County.svg|अंगुष्ठ|३००पिक्सेल|जॉर्जियामधील काउंटी दर्शवणारा नकाशा]] [[अमेरिका|अमेरिकेच्या]] [[जॉर्जिया (राज्य)|जॉर्जिया]] राज्यात एकूण १५९ [[काउंटी]] आहेत. २ जानेवारी १७८८ रोजी जॉर्जिया राज्याची निर्मिती झाली तेव्हा राज्यात ८ मूळ काउंटी (बर्क, कॅम्डन, चॅटॅम, एफिंगहॅम, ग्लायन, ग्लासकॉक/लिबर्टी, रिचमंड आणि विल्क्स) अस्तित्वात होत्या. == यादी == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center;" |- style="background: #e0e0e0;" ! काउंटी !! प्रशासकीय केन्द्र !! निर्मिती दिनांक/वर्ष !! निर्मिती !! नावाचा उगम !! लोकसंख्या<br />(२०२०) !! क्षेत्रफळ (चौ. किमी) |- | [[ॲप्लिंग काउंटी, जॉर्जिया|ॲप्लिंग]] || [[बॅक्सली, जॉर्जिया|बॅक्सली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक नेटिव्ह जमिनींमधून || [[डॅनिएल ॲप्लिंग]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || १८,४४४ || १,३२१ |- | [[ॲटकिन्सन काउंटी, जॉर्जिया|ॲटकिन्सन]] || [[पियर्सन, जॉर्जिया|पियर्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ ऑगस्ट १९१९]] || क्लिंच आणि कॉफी काउंटीच्या भागांतून || [[विल्यम येट्स अटकिन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ८,२९३ || ८८० |- | [[बेकन काउंटी, जॉर्जिया|बेकन]] || [[अल्मा, जॉर्जिया|अल्मा]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२७ जुलै १९१४]] || ॲप्लिंग, पियर्स आणि वेअर काउंटींमधून || [[ऑगस्टस ऑक्टाव्हियस बेकन]] (अमेरिकन सिनेटर) || ११,१४० || ७३८ |- | [[बेकर काउंटी, जॉर्जिया|बेकर]] || [[न्यूटन, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१२ डिसेंबर १८२५]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन बेकर (कर्नल)]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || २,८४५ || ८८८ |- | [[बॉल्डविन काउंटी, जॉर्जिया|बॉल्डविन]] || [[मिलिजव्हिल, जॉर्जिया|मिलिजव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक जमीन अधिग्रहणातून || [[ॲब्राहाम बॉल्डविन]] (अमेरिकन घटनासमितीचे स्वाक्षरीकर्ते) || ४३,७९९ || ६७१ |- | [[बँक्स काउंटी, जॉर्जिया|बँक्स]] || [[होमर, जॉर्जिया|होमर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१ फेब्रुवारी १८५८]] || हॅबरशॅम आणि फ्रँकलिन काउंटींमधून || [[रिचर्ड बँक्स]] (स्थानिक प्रसिद्ध वैद्य) || १८,०९५ || ६०६ |- | [[बॅरो काउंटी, जॉर्जिया|बॅरो]] || [[वाइंडर, जॉर्जिया|वाइंडर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ जुलै १९१४]] || जॅक्सन, वॉल्टन आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[डेव्हिड क्रेनशॉ बॅरो]] (जॉर्जिया विद्यापीठाचे कुलपती) || ८३,५०५ || ४१४ |- | [[बार्टो काउंटी, जॉर्जिया|बार्टो]] || [[कार्टर्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्टर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[फ्रान्सिस एस. बार्टो]] (कॉन्फेडरेट कर्नल) || १,०८,९०१ || १,१९९ |- | [[बेन हिल काउंटी, जॉर्जिया|बेन हिल]] || [[फित्झगेराल्ड, जॉर्जिया|फित्झगेराल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३१ जुलै १९०६]] || अर्विन आणि विल्कॉक्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन हार्वे हिल]] (अमेरिकन सिनेटर) || १७,१९० || ६४२ |- | [[बेरियन काउंटी, जॉर्जिया|बेरियन]] || [[नाशव्हिल, जॉर्जिया|नाशव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || लोउंडेस आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जॉन एम. बेरियन]] (अमेरिकेचे ॲटर्नी जनरल) || १८,१६० || १,१७१ |- | [[बिब काउंटी, जॉर्जिया|बिब]] || [[मेकन, जॉर्जिया|मेकन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || क्रॉफर्ड, जोन्स, मन्रो आणि ट्विग्स काउंटींमधून || [[विल्यम वायट बिब]] (ॲलाबामाचे पहिले गव्हर्नर) || १,५७,३०८ || ६४७ |- | [[ब्लेकली काउंटी, जॉर्जिया|ब्लेकली]] || [[कोचरन, जॉर्जिया|कोचरन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१२]] || पुलास्की काउंटीच्या भागातून || [[लोगन एडविन ब्लेकली]] (जॉर्जियाचे मुख्य न्यायाधीश) || १२,९०० || ६४० |- | [[ब्रांटली काउंटी, जॉर्जिया|ब्रांटली]] || [[नाहुंता, जॉर्जिया|नाहुंता]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || चार्ल्सटन, पियर्स आणि वेन काउंटींमधून || [[बेंजामिन डॅनिएल ब्रांटली]] (स्थानिक आमदार व व्यावसायिक) || १८,०२१ || १,१५० |- | [[ब्रूक्स काउंटी, जॉर्जिया|ब्रूक्स]] || [[क्विटमन, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || लोउंडेस आणि थॉमस काउंटींमधून || [[प्रेस्टन ब्रूक्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १६,३०१ || १,२८० |- | [[ब्रायन काउंटी, जॉर्जिया|ब्रायन]] || [[पेंब्रुक, जॉर्जिया|पेंब्रुक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || चॅटॅम काउंटीच्या भागातून || [[जोनाथन ब्रायन]] (जॉर्जियाचे क्रांतिकारक व राजकारणी) || ४४,७३८ || १,१४५ |- | [[बुलॉक काउंटी, जॉर्जिया|बुलॉक]] || [[स्टेट्सबोरो, जॉर्जिया|स्टेट्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ फेब्रुवारी १७९६]] || ब्रायन आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[आर्चिबाल्ड बुलॉक]] (जॉर्जियाचे प्रांतिक गव्हर्नर) || ८१,०९९ || १,७६९ |- style="background: #e6f2ff;" | [[बर्क काउंटी, जॉर्जिया|बर्क]] || [[वेन्सबोरो, जॉर्जिया|वेन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[एडमंड बर्क]] (ब्रिटिश मुत्सद्दी व राजकीय लेखक) || २४,५९६ || २,१६३ |- | [[बट्स काउंटी, जॉर्जिया|बट्स]] || [[जॅक्सन, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || हेन्री आणि मन्रो काउंटींमधून || [[सॅम्युअल बट्स]] (१८१२ च्या युद्धातील अधिकारी) || २५,४३४ || ४८४ |- | [[कॅलहून काउंटी, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[मूर्गन, जॉर्जिया|मूर्गन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १८५४]] || अर्ली आणि बेकर काउंटींमधून || [[जॉन सी. कॅलहून]] (अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष) || ५,५७३ || ७२५ |- style="background: #e6f2ff;" | [[कॅम्डन काउंटी, जॉर्जिया|कॅम्डन]] || [[वूडबाइन, जॉर्जिया|वूडबाइन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्ल्स प्रॅट, १ ला अर्ल ऑफ कॅम्डन]] (इंग्लंडचे लॉर्ड चान्सलर) || ५४,७४० || १,६८३ |- | [[कँडलर काउंटी, जॉर्जिया|कँडलर]] || [[मेटर, जॉर्जिया|मेटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ जुलै १९१४]] || बुलॉक, इमॅन्युएल आणि टॅटनॉल काउंटींमधून || [[ॲलन डी. कँडलर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,९२७ || ६३९ |- | [[कॅरॉल काउंटी, जॉर्जिया|कॅरॉल]] || [[कॅरॉल्टन, जॉर्जिया|कॅरॉल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[चार्ल्स कॅरॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || १,१९,१४८ || १,२९५ |- | [[कॅटूसा काउंटी, जॉर्जिया|कॅटूसा]] || [[रिंगगोल्ड, जॉर्जिया|रिंगगोल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || वॉकर आणि व्हिटफील्ड काउंटींमधून || [[कॅटूसा (प्रमुख)|कॅटूसा]] (चेरोकी प्रमुखावरून नामकरण) || ६७,८९६ || ४२० |- style="background: #e6f2ff;" | [[चॅटॅम काउंटी, जॉर्जिया|चॅटॅम]] || [[साव्हाना, जॉर्जिया|साव्हाना]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[विल्यम पिट, १ ला अर्ल ऑफ चॅटॅम]] (ब्रिटिश पंतप्रधान) || २,९५,००८ || १,१२९ |- | [[चॅटूगा काउंटी, जॉर्जिया|चॅटूगा]] || [[सॅमरव्हिल, जॉर्जिया|सॅमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२८ डिसेंबर १८३८]] || फ्लॉइड आणि वॉकर काउंटींमधून || [[चॅटूगा नदी]] (स्थानिक नदी) || २४,९६० || ८१३ |- | [[चेरोकी काउंटी, जॉर्जिया|चेरोकी]] || [[कँटन, जॉर्जिया|कँटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || चेरोकी नेटिव्ह प्रदेशातून || [[चेरोकी]] (नेटिव्ह अमेरिकन जमात) || २,६६,६७५ || १,०९८ |- | [[क्लार्क काउंटी, जॉर्जिया|क्लार्क]] || [[अथेन्स, जॉर्जिया|अथेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || जॅक्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन क्लार्क (जॉर्जियाचे गव्हर्नर)|जॉन क्लार्क]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १२८,६४० || ३१३ |- | [[क्ले काउंटी, जॉर्जिया|क्ले]] || [[फॉर्ट गेन्स, जॉर्जिया|फॉर्ट गेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५४]] || रँडोल्फ आणि अर्ली काउंटींमधून || [[हेन्री क्ले]] (अमेरिकन मुत्सद्दी व सिनेटर) || २,८४८ || ५०५ |- | [[क्लेटन काउंटी, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[जोन्सबोरो, जॉर्जिया|जोन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० नोव्हेंबर १८५८]] || फेएट आणि हेन्री काउंटींमधून || [[ऑगस्टिन स्मिथ क्लेटन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २,९७,५९५ || ३६९ |- | [[क्लिंच काउंटी, जॉर्जिया|क्लिंच]] || [[होमरव्हिल, जॉर्जिया|होमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ फेब्रुवारी १८५०]] || लोउंडेस आणि वेअर काउंटींमधून || [[डंकन लॅमोंट क्लिंच]] (सेमिनोल युद्धातील जनरल) || ६,७४९ || २,०९० |- | [[कॉब काउंटी, जॉर्जिया|कॉब]] || [[मॅरिएटा, जॉर्जिया|मॅरिएटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस विलिस कॉब]] (अमेरिकन सिनेटर) || ७,६६,१४१ || ८८१ |- | [[कॉफी काउंटी, जॉर्जिया|कॉफी]] || [[डग्लस, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ फेब्रुवारी १८५४]] || क्लिंच, अर्विन, टेलफेर आणि वेअर काउंटींमधून || [[जॉन ई. कॉफी]] (अमेरिकन सेनापती व राजकारणी) || ४३,०९३ || १,५५१ |- | [[कोलक्विट काउंटी, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[मूल्ट्री, जॉर्जिया|मूल्ट्री]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || थॉमस आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[वॉल्टर टी. कोलक्विट]] (अमेरिकन सिनेटर) || ४५,८९८ || १,४४३ |- | [[कोलंबिया काउंटी, जॉर्जिया|कोलंबिया]] || [[ॲपलँग, जॉर्जिया|ॲपलँग]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || रिचमंड काउंटीच्या भागातून || [[क्रिस्टोफर कोलंबस]] (शोधक) || १,५६,०१० || ७५१ |- | [[कूक काउंटी, जॉर्जिया|कूक]] || [[ॲडेल, जॉर्जिया|ॲडेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१८]] || बेरियन काउंटीच्या भागातून || [[फिलिप कूक]] (नागरी युद्धातील जनरल व परराष्ट्र सचिव) || १७,२२९ || ६०० |- | [[काउएटा काउंटी, जॉर्जिया|काउएटा]] || [[न्यूनान, जॉर्जिया|न्यूनान]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[काउएटा जमात|काउएटा]] (स्थानिक क्रीक भारतीय जमात) || १,४६,१५८ || १,१५५ |- | [[क्रॉफर्ड काउंटी, जॉर्जिया|क्रॉफर्ड]] || [[नॉक्सव्हिल, जॉर्जिया|नॉक्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || ह्युस्टन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम एच. क्रॉफर्ड]] (अमेरिकेचे अर्थमंत्री) || १२,१३० || ८४४ |- | [[क्रिस्प काउंटी, जॉर्जिया|क्रिस्प]] || [[कॉर्डेल, जॉर्जिया|कॉर्डेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डूली काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स एफ. क्रिस्प]] (अमेरिकन प्रतिनिधीगृहाचे अध्यक्ष) || २०,१४३ || ७०९ |- | [[डेड काउंटी, जॉर्जिया|डेड]] || [[ट्रेंटन, जॉर्जिया|ट्रेंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ डिसेंबर १८३७]] || वॉकर काउंटीच्या भागातून || [[फ्रांसिस एल. डेड]] (सेमिनोल युद्धातील मेजर) || १६,२५१ || ४५१ |- | [[डॉसन काउंटी, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[डॉसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८५६]] || गिलमर आणि लम्पकिन काउंटींमधून || [[विल्यम क्रॉस्बी डॉसन]] (अमेरिकन सिनेटर) || २६,७९८ || ५४६ |- | [[डिकेटर काउंटी, जॉर्जिया|डिकेटर]] || [[बेनब्रिज, जॉर्जिया|बेनब्रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ डिसेंबर १८२३]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[स्टीफन डिकेटर]] (अमेरिकन नौदल कमांडर) || २९,३६७ || १,५५७ |- | [[डिकॅलब काउंटी, जॉर्जिया|डिकॅलब]] || [[डिकॅटर, जॉर्जिया|डिकॅटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || हेन्री, फेएट आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[जोहान डी काॅल्ब]] (अमेरिकन क्रांतीतील जर्मन जनरल) || ७,६४,३८२ || ७०२ |- | [[डॉज काउंटी, जॉर्जिया|डॉज]] || [[ईस्टमन, जॉर्जिया|ईस्टमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ ऑक्टोबर १८७०]] || मॉन्टगोमेरी, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[विल्यम ई. डॉज]] (उद्योजक व अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १९,९२५ || १,२९८ |- | [[डूली काउंटी, जॉर्जिया|डूली]] || [[व्हिएना, जॉर्जिया|व्हिएना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन डूली]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || ११,२०८ || १,०२० |- | [[डॉघरटी काउंटी, जॉर्जिया|डॉघरटी]] || [[आल्बनी, जॉर्जिया|आल्बनी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८५३]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स डॉघरटी]] (न्यायाधीश व राजकारणी) || ८५,७९० || ८५५ |- | [[डग्लस काउंटी, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[डग्लसव्हिल, जॉर्जिया|डग्लसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑक्टोबर १८७०]] || कॅरॉल आणि कॅमपबेल काउंटींमधून || [[स्टीफन ए. डग्लस]] (अमेरिकन सिनेटर) || १४४,२३७ || ५१८ |- | [[अर्ली काउंटी, जॉर्जिया|अर्ली]] || [[ब्लॅकली, जॉर्जिया|ब्लॅकली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पीटर अर्ली]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,८५४ || १,३२३ |- | [[एकॉल्स काउंटी, जॉर्जिया|एकॉल्स]] || [[स्टेटनव्हिल, जॉर्जिया|स्टेटनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८५८]] || क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[रॉबर्ट एम. एकॉल्स]] (लष्करी अधिकारी व राजकारणी) || ३,६९७ || १,०९० |- style="background: #e6f2ff;" | [[एफिंगहॅम काउंटी, जॉर्जिया|एफिंगहॅम]] || [[स्प्रिंगफील्ड, जॉर्जिया|स्प्रिंगफील्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[थॉमस हॉवर्ड, ३ रा अर्ल ऑफ एफिंगहॅम]] (ब्रिटिश नोबल व अमेरिकन समर्थक) || ६४,७६९ || १,२४३ |- | [[एल्बर्ट काउंटी, जॉर्जिया|एल्बर्ट]] || [[एल्बर्टन, जॉर्जिया|एल्बर्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[सॅम्युअल एल्बर्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल व गव्हर्नर) || १९,६३७ || ९५६ |- | [[इमॅन्युएल काउंटी, जॉर्जिया|इमॅन्युएल]] || [[स्वैन्सबोरो, जॉर्जिया|स्वैन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८१२]] || बुलॉक आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[डेव्हिड इमॅन्युएल (गव्हर्नर)|डेव्हिड इमॅन्युएल]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || २२,७६८ || १,७७७ |- | [[इव्हान्स काउंटी, जॉर्जिया|इव्हान्स]] || [[क्लॅक्सटन, जॉर्जिया|क्लॅक्सटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९१४]] || बुलॉक, टॅटनॉल आणि वेन काउंटींमधून || [[क्लेमेंट ए. इव्हान्स]] (नागरी युद्धातील जनरल) || १०,७७४ || ४७९ |- | [[फॅनिन काउंटी, जॉर्जिया|फॅनिन]] || [[ब्लू रिज, जॉर्जिया|ब्लू रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ जानेवारी १८५४]] || गिलमर आणि युनियन काउंटींमधून || [[जेम्स फॅनिन]] (टेक्सास क्रांतीतील कर्नल) || २५,३१९ || १,०१३ |- | [[फेएट काउंटी, जॉर्जिया|फेएट]] || [[फेटव्हिल, जॉर्जिया|फेटव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मार्क्विस डी लाफाएट]] (अमेरिकन क्रांतीतील फ्रेंच जनरल) || १,१९,१९४ || ५१५ |- | [[फ्लॉइड काउंटी, जॉर्जिया|फ्लॉइड]] || [[रोम, जॉर्जिया|रोम]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फ्लॉइड (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जॉन फ्लॉइड]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || ९८,५८४ || १,३२९ |- | [[फॉरसाइथ काउंटी, जॉर्जिया|फॉरसाइथ]] || [[कमिंग, जॉर्जिया|कमिंग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फॉरसाइथ (परराष्ट्र मंत्री)|जॉन फॉरसाइथ]] (अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री) || २५१,२०२ || ६२१ |- | [[फ्रँक्लिन काउंटी, जॉर्जिया|फ्रँक्लिन]] || [[कार्न्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्न्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[बेंजामिन फ्रँक्लिन]] (अमेरिकेचे राष्ट्रपिता) || २५,८२८ || ६९० |- | [[फुल्टन काउंटी, जॉर्जिया|फुल्टन]] || [[अटलांटा, जॉर्जिया|अटलांटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब काउंटीच्या भागातून || [[रॉबर्ट फुल्टन]] (वाफेच्या बोटीचे जनक) || १०,६६,७१० || १,३६४ |- | [[गिलमर काउंटी, जॉर्जिया|गिलमर]] || [[इलिजे, जॉर्जिया|इलिजे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज आर. गिलमर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ३१,३५३ || १,११८ |- | [[ग्लासकॉक काउंटी, जॉर्जिया|ग्लासकॉक]] || [[गिब्सन, जॉर्जिया|गिब्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ फेब्रुवारी १८५७]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस ग्लासकॉक]] (अमेरिकन जनरल व काँग्रेस सदस्य) || २,८८४ || ३७३ |- style="background: #e6f2ff;" | [[ग्लायन काउंटी, जॉर्जिया|ग्लायन]] || [[ब्रुन्सविक, जॉर्जिया|ब्रुन्सविक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन ग्लायन]] (ब्रिटिश खासदार) || ८४,४९९ || १,०९० |- | [[गोर्डन काउंटी, जॉर्जिया|गोर्डन]] || [[कॅलहून, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[:वर्ग:इ.स. १८४० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ फेब्रुवारी १८४०]] || बार्टो आणि फ्लॉइड काउंटींमधून || [[विल्यम वॉशिंग्टन गोर्डन]] (रेल्वे अध्यक्ष) || ५७,५४४ || ९२२ |- | [[ग्रॅडी काउंटी, जॉर्जिया|ग्रॅडी]] || [[कैरो, जॉर्जिया|कैरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डिकेटर आणि थॉमस काउंटींमधून || [[हेन्री डब्ल्यू. ग्रॅडी]] (पत्रकार व वक्ता) || २५,२३६ || १,१९० |- | [[ग्रीन काउंटी, जॉर्जिया|ग्रीन]] || [[ग्रीन्सबोरो, जॉर्जिया|ग्रीन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ फेब्रुवारी १७८६]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[नथॅनिएल ग्रीन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || १८,९१५ || १,००२ |- | [[ग्विनेट काउंटी, जॉर्जिया|ग्विनेट]] || [[लॉरेन्सव्हिल, जॉर्जिया|लॉरेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी आणि क्रीक प्रदेशांतून || [[बटन ग्विनेट]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ९,५७,०६२ || १,१२१ |- | [[हॅबरशॅम काउंटी, जॉर्जिया|हॅबरशॅम]] || [[क्लार्कस्व्हिल, जॉर्जिया|क्लार्कस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[जोसेफ हॅबरशॅम]] (अमेरिकेचे पोस्टमास्तर जनरल) || ४६,०३१ || ७२३ |- | [[हॉल काउंटी, जॉर्जिया|हॉल]] || [[गेन्सव्हिल, जॉर्जिया|गेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[लायमन हॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते व गव्हर्नर) || २,०३,१३६ || १,०३५ |- | [[हॅन्कॉक काउंटी, जॉर्जिया|हॅन्कॉक]] || [[स्पार्टा, जॉर्जिया|स्पार्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ डिसेंबर १७९३]] || ग्रीन आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[जॉन हॅन्कॉक]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ८,७३५ || १,२२० |- | [[हॅरालसन काउंटी, जॉर्जिया|हॅरालसन]] || [[बुकॅनन, जॉर्जिया|बुकॅनन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ जानेवारी १८५६]] || कॅरॉल आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[ह्यू ए. हॅरालसन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || ३०,८९० || ७३३ |- | [[हॅरिस काउंटी, जॉर्जिया|हॅरिस]] || [[हॅमिल्टन, जॉर्जिया|हॅमिल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी आणि ट्रूप काउंटींमधून || [[चार्ल्स हॅरिस (वकील)|चार्ल्स हॅरिस]] (साव्हानाचे वकील व महापौर) || ३४,६६८ || १,२०७ |- | [[हार्ट काउंटी, जॉर्जिया|हार्ट]] || [[हार्टवेल, जॉर्जिया|हार्टवेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ डिसेंबर १८५३]] || एलबर्ट आणि फ्रँक्लिन काउंटींमधून || [[नॅन्सी हार्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील स्त्री हुतात्मा) || २५,८२८ || ६०१ |- | [[हार्डमन काउंटी, जॉर्जिया|हार्डमन]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[हेन्री हार्ड]] (स्वातंत्र्य युद्धातील अधिकारी) || २४,०३१ || ८४७ |- | [[हेन्री काउंटी, जॉर्जिया|हेन्री]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पॅट्रिक हेन्री]] (अमेरिकन देशभक्त व राजकारणी) || २४०,७१२ || ८४० |- | [[ह्युस्टन काउंटी, जॉर्जिया|ह्युस्टन]] || [[पेरी, जॉर्जिया|पेरी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन ह्युस्टन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १६३,११५ || ९७७ |- | [[अर्विन काउंटी, जॉर्जिया|अर्विन]] || [[ओचिला, जॉर्जिया|ओचिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जारेड अर्विन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,६६६ || ९२५ |- | [[जॅक्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[जेफरसन, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ फेब्रुवारी १७९६]] || फ्रँक्लिन काउंटीच्या भागातून || [[ॲन्ड्र्यू जॅक्सन]] (अमेरिकेचे ७ वे राष्ट्राध्यक्ष) || ७५,९०७ || ८८६ |- | [[जॅस्पर काउंटी, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[मांटिसेलो, जॉर्जिया|मांटिसेलो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम जॅस्पर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील सर्जंट) || १४,५८८ || ९६१ |- | [[जेफ डेव्हिस काउंटी, जॉर्जिया|जेफ डेव्हिस]] || [[हेझलहर्स्ट, जॉर्जिया|हेझलहर्स्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || ॲप्लिंग आणि कॉफी काउंटींमधून || [[जेफरसन डेव्हिस]] (कॉन्फेडरेट राष्ट्राध्यक्ष) || १४,७७९ || ८६३ |- | [[जेफरसन काउंटी, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[लुईव्हिल, जॉर्जिया|लुईव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || बर्क आणि वॉर्रेन काउंटींमधून || [[थॉमस जेफरसन]] (अमेरिकेचे ३ रे राष्ट्राध्यक्ष) || १५,७४७ || १,३७० |- | [[जेन्किन्स काउंटी, जॉर्जिया|जेन्किन्स]] || [[मिलन, जॉर्जिया|मिलन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बुलॉक, बर्क, इमॅन्युएल आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[चार्ल्स जे. जेन्किन्स]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,१५२ || ९०६ |- | [[जॉन्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॉन्सन]] || [[राईटस्व्हिल, जॉर्जिया|राईटस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || इमॅन्युएल, लॉरेन्स आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[हर्षेल व्ही. जॉन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ९,१८९ || ७९० |- | [[जोन्स काउंटी, जॉर्जिया|जोन्स]] || [[ग्रे, जॉर्जिया|ग्रे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स जोन्स (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जेम्स जोन्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २८,३४७ || १,०२३ |- | [[लॅमार काउंटी, जॉर्जिया|लॅमार]] || [[बार्सव्हिल, जॉर्जिया|बार्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९२०]] || मन्रो आणि पाईक काउंटींमधून || [[लुसियस क्विंटस सिन्सिनॅटस लॅमार २ रा]] (अमेरिकन सर्वोच्च न्यायालय न्यायाधीश) || १८,५०० || ४८० |- | [[लॅनियर काउंटी, जॉर्जिया|लॅनियर]] || [[लक्ष्मन, जॉर्जिया|लक्ष्मन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९२०]] || बेरियन, क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[सिडनी लॅनियर]] (जॉर्जियाचे प्रसिद्ध कवी) || ९,८७७ || ४९२ |- | [[लॉरेन्स काउंटी, जॉर्जिया|लॉरेन्स]] || [[डब्लिन, जॉर्जिया|डब्लिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन लॉरेन्स]] (अमेरिकन क्रांतीतील अधिकारी) || ४९,५७० || २,०९५ |- | [[ली काउंटी, जॉर्जिया|ली]] || [[लीसर्ग, जॉर्जिया|लीसर्ग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[रिचर्ड हेन्री ली]] (स्वातंत्र्य युद्धातील देशभक्त व मुत्सद्दी) || ३३,१६३ || ९२२ |- style="background: #e6f2ff;" | [[लिबर्टी काउंटी, जॉर्जिया|लिबर्टी]] || [[हिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[स्वातंत्र्य]] संकल्पनेवरून || ६५,२५६ || १,३४४ |- | [[लिंकन काउंटी, जॉर्जिया|लिंकन]] || [[लिंकनटन, जॉर्जिया|लिंकनटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[बेंजामिन लिंकन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,६९० || ५४६ |- | [[लॉन्ग काउंटी, जॉर्जिया|लॉन्ग]] || [[लुडोविसी, जॉर्जिया|लुडोविसी]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[क्रॉफर्ड लॉन्ग]] (ॲनेस्थेशियाचा शोध लावणारे डॉक्टर) || १६,१६८ || १,०३९ |- | [[लोउंडेस काउंटी, जॉर्जिया|लोउंडेस]] || [[व्हाल्डोस्टा, जॉर्जिया|व्हाल्डोस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || अर्विन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम लोउंडेस (काँग्रेस सदस्य)|विल्यम लोउंडेस]] (दक्षिण कॅरोलिनाचे काँग्रेस सदस्य) || ११८,२५१ || १,२९० |- | [[लम्पकिन काउंटी, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[डाहलोनेगा, जॉर्जिया|डाहलोनेगा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी, हॅबरशॅम आणि हॅल काउंटींमधून || [[विल्सन लम्पकिन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ३३,४८८ || ७३६ |- | [[मॅकॉन काउंटी, जॉर्जिया|मॅकॉन]] || [[ओगलेथॉर्प, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८३७]] || ह्युस्टन आणि मॅरिअन काउंटींमधून || [[नथॅनिएल मॅकॉन]] (उत्तर कॅरोलिनाचे अमेरिकन सिनेटर) || १२,०८२ || १,०४४ |- | [[मॅडिसन काउंटी, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[डॅनिएल्सव्हिल, जॉर्जिया|डॅनिएल्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८११ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८११]] || क्लार्क, एलबर्ट, फ्रँक्लिन, जॅक्सन आणि ओग्लेथॉर्प काउंटींमधून || [[जेम्स मॅडिसन]] (अमेरिकेचे ४ थे राष्ट्राध्यक्ष) || ३०,१२० || ७३६ |- | [[मॅरिअन काउंटी, जॉर्जिया|मॅरिअन]] || [[बुएना व्हिस्टा, जॉर्जिया|बुएना व्हिस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || ली आणि मस्कोगी काउंटींमधून || [[फ्रांसिस मॅरिअन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,४९८ || ९५१ |- | [[मॅकिंटॉश काउंटी, जॉर्जिया|मॅकिंटॉश]] || [[डारिएन, जॉर्जिया|डारिएन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[मॅकिंटॉश कुटुंब]] (जॉर्जियातील क्रांतिकारक कुटुंब) || १०,९७७ || १,१२४ |- | [[मेरीवेदर काउंटी, जॉर्जिया|मेरीवेदर]] || [[ग्रीनव्हिल, जॉर्जिया|ग्रीनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || क्रीक प्रदेशातून || [[डेव्हिड मेरीवेदर (जॉर्जियाचे राजकारणी)|डेव्हिड मेरीवेदर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील कर्नल) || २०,६१३ || १,३० १,३०५ |- | [[मिलर काउंटी, जॉर्जिया|मिलर]] || [[कोलक्विट, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ फेब्रुवारी १८५६]] || बेकर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[अँड्र्यू जॅक्सन मिलर]] || ६,००० || ७३३ |- | [[मिचेल काउंटी, जॉर्जिया|मिचेल]] || [[कॅमिला, जॉर्जिया|कॅमिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८५७]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[हेन्री मिचेल]] || २१,७५९ || १,३२३ |- | [[मन्रो काउंटी, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[फॉर्साइथ, जॉर्जिया|फॉर्साइथ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स मन्रो]] || २७,९५७ || १,० १,०३३ |- | [[मॉन्टगोमेरी काउंटी, जॉर्जिया|मॉन्टगोमेरी]] || [[माउंट व्हर्नन, जॉर्जिया|माउंट व्हर्नन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[रिचर्ड मॉन्टगोमेरी]] || ९,१८९ || ६३४ |- | [[मॉर्गन काउंटी, जॉर्जिया|मॉर्गन]] || [[मॅडिसन, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल मॉर्गन]] || २०,०९७ || ९० ९०१ |- | [[मरे काउंटी, जॉर्जिया|मरे]] || [[चॅट्सवर्थ, जॉर्जिया|चॅट्सवर्थ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस डब्ल्यू. मरे]] || ३९,९७३ || ८९ ८९३ |- | [[मस्कोगी काउंटी, जॉर्जिया|मस्कोगी]] || [[कोलंबस, जॉर्जिया|कोलंबस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मस्कोगी]] (क्रिक जमातीचे मूळ नाव) || २,०६,८८३ || ५ ५७२ |- | [[न्यूटन काउंटी, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[कोविंग्टन, जॉर्जिया|कोविंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२१]] || जॅस्पर, वॉल्टन आणि हेन्री काउंटींमधून || [[जॉन न्यूटन (सर्जंट)|जॉन न्यूटन]] || १,१२,४८३ || ७ ७ loop -> ७ ७२ ७२५ |- | [[ओकोनी काउंटी, जॉर्जिया|ओकोनी]] || [[वाटकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|वाटकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८७५]] || क्लार्क काउंटीच्या भागातून || [[ओकोनी नदी]] || ४१,७९९ || ४८ ४८२ |- | [[ओगलेथॉर्प काउंटी, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[लेक्सिंग्टन, जॉर्जिया|लेक्सिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स ओगलेथॉर्प]] || १४,५१८ || १,१४२ |- | [[पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|पॉल्डिंग]] || [[डॅलस, जॉर्जिया|डॅलस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन पॉल्डिंग]] || १,६८,६६१ || ८ ८ ८१३ |- | [[पीच काउंटी, जॉर्जिया|पीच]] || [[फोर्ट व्हॅली, जॉर्जिया|फोर्ट व्हॅली]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ जुलै १९२४]] || ह्युस्टन आणि क्रॉफर्ड काउंटींमधून || [[स्ट्रॉबेरी|सफरचंद व पीच]] (पीच पिकाचे प्राबल्य) || २७,९६५ || ३- ३९ ३९१ |- | [[पिकन्स काउंटी, जॉर्जिया|पिकन्स]] || [[जॅस्पर, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || चेरोकी आणि गिलमर काउंटींमधून || [[ॲन्ड्र्यू पिकन्स]] || ३३,२१६ || ६०१ |- | [[पियर्स काउंटी, जॉर्जिया|पियर्स]] || [[ब्लॅकशीर, जॉर्जिया|ब्लॅकशीर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८५७]] || ॲप्लिंग आणि वेअर काउंटींमधून || [[फ्रँकलिन पियर्स]] || १९,७१६ || ८८९ |- | [[पाईक काउंटी, जॉर्जिया|पाईक]] || [[झिभुलॉन, जॉर्जिया|झिभुलॉन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || मन्रो काउंटीच्या भागातून || [[झिभुलॉन पाईक]] || १८,९६७ || ५६५ |- | [[पोल्क काउंटी, जॉर्जिया|पोल्क]] || [[सीडरटाउन, जॉर्जिया|सीडरटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फ्लॉइड आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[जेम्स के. पोल्क]] || ४२,८५३ || ८ ८०५ |- | [[पुलास्की काउंटी, जॉर्जिया|पुलास्की]] || [[हॉकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हॉकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८०८]] || लॉरेन्स काउंटीच्या भागातून || [[कासिमिर पुलास्की]] || ९,८५५ || ६४० |- | [[पुटनॅम काउंटी, जॉर्जिया|पुटनॅम]] || [[ईटंटन, जॉर्जिया|ईटंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[इस्त्राईल पुटनॅम]] || २२,०४७ || ९ ९ ९० ९०१ |- | [[क्विटमन काउंटी, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[गीर्जटाउन, जॉर्जिया|गीर्जटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८५८]] || रँडोल्फ आणि स्टुअर्ट काउंटींमधून || [[जॉन ए. क्विटमन]] || २,२३५ || ४ ४१ ४१ ४१४ |- | [[राभून काउंटी, जॉर्जिया|राभून]] || [[क्लेटन, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८१९]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[विल्यम राभून]] || २०,५४९ || ९६ ९६९ |- | [[रँडोल्फ काउंटी, जॉर्जिया|रँडोल्फ]] || [[कुथबर्ट, जॉर्जिया|कुथबर्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८२८]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन रँडोल्फ ऑफ रोआनोक|जॉन रँडोल्फ]] || ६,४२५ || १,१ १,११० |- style="background: #e6f2ff;" | [[रिचमंड काउंटी, जॉर्जिया|रिचमंड]] || [[ऑगस्टा, जॉर्जिया|ऑगस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्लस लेनॉक्स, ३ रा ड्युक ऑफ रिचमंड|चार्ल्स लेनॉक्स]] || २,०६,६०७ || ८- ८३ ८३९ |- | [[रॉकडेल काउंटी, जॉर्जिया|रॉकडेल]] || [[कोनियर्स, जॉर्जिया|कोनियर्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑक्टोबर १८७०]] || हेन्री आणि न्यूटन काउंटींमधून || [[रॉकडेल चर्च]] (स्थानिक चर्च) || ९३,५७० || ३४ ३४२ |- | [[शाले काउंटी, जॉर्जिया|शाले]] || [[इलेव्हिल, जॉर्जिया|इलेव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || मॅरिअन, सुम्नर आणि टेलर काउंटींमधून || [[विल्यम श्ले]] || ४,५४७ || ४३५ |- | [[स्क्रिव्हेन काउंटी, जॉर्जिया|स्क्रिव्हेन]] || [[सिल्व्हेनिया, जॉर्जिया|सिल्व्हेनिया]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १७९३]] || बर्क आणि एफिंगहॅम काउंटींमधून || [[जेम्स स्क्रिव्हेन]] || १४,०६७ || १,६७८ |- | [[सेमिनोल काउंटी, जॉर्जिया|सेमिनोल]] || [[डॉनलसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉनलसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ जुलै १९२०]] || डिकेटर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[सेमिनोल]] जमात || ९,१४७ || ६ ६२ ६२४ |- | [[स्पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|स्पॉल्डिंग]] || [[ग्रिफिन, जॉर्जिया|ग्रिफिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फेएट, हेन्री आणि पाईक काउंटींमधून || [[थॉमस स्पॉल्डिंग]] || ६७,३०६ || ५ ५ ५१ ५१३ |- | [[स्टीफन्स काउंटी, जॉर्जिया|स्टीफन्स]] || [[टोकोआ, जॉर्जिया|टोकोआ]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || फ्रँक्लिन आणि हॅबरशॅम काउंटींमधून || [[अलेक्झांडर स्टीफन्स]] || २६,७८४ || ४ ४६ ४६४ |- | [[स्टीवर्ट काउंटी, जॉर्जिया|स्टीवर्ट]] || [[लम्पकिन, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८३०]] || रँडोल्फ काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल स्टीवर्ट]] || ५,३१४ || १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१६० |- | [[समटर काउंटी, जॉर्जिया|समटर]] || [[अमेरिकस, जॉर्जिया|अमेरिकस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस समटर]] || २९,६१६ || १,२ १,२५६ |- | [[टॅलबॉट काउंटी, जॉर्जिया|टॅलबॉट]] || [[टॅलबॉटन, जॉर्जिया|टॅलबॉटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी काउंटीच्या भागातून || [[मॅथ्यू टॅलबॉट]] || ५,७३३ || १,० १,० १,०२ १,०२ १,०२१ |- | [[टॅलियाफेरो काउंटी, जॉर्जिया|टॅलियाफेरो]] || [[क्रॉफर्डव्हिल, जॉर्जिया|क्रॉफर्डव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || ग्रीन, हॅन्कॉक, ओगलेथॉर्प, वॉरेन आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन टॅलियाफेरो]] || १,५५९ || ५ ५ ५ ५ ५० ५०६ |- | [[टॅटनॉल काउंटी, जॉर्जिया|टॅटनॉल]] || [[रेड्सव्हिल, जॉर्जिया|रेड्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोशिया टॅटनॉल]] || २४,६८८ || १,२ १,२५ १,२५४ |- | [[टेलर काउंटी, जॉर्जिया|टेलर]] || [[बटलर, जॉर्जिया|बटलर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ जानेवारी १८५२]] || मॅकॉन, मॅरिअन आणि टॅलबॉट काउंटींमधून || [[झॅकरी टेलर]] || ७,८१६ || ९ ९ ९ ९ ९७ ९७९ |- | [[टेलफेर काउंटी, जॉर्जिया|टेलफेर]] || [[मॅकराय, जॉर्जिया|मॅकराय]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[एडवर्ड टेलफेर]] || १२,४०३ || १, १,१ १,१५ १,१५० |- | [[टेरेल काउंटी, जॉर्जिया|टेरेल]] || [[डॉसन, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५६]] || ली आणि रँडोल्फ काउंटींमधून || [[विल्यम टेरेल]] || ९,१ gro -> ९,१८७ || ८ ८ ८६ ८६८ |- | [[थॉमस काउंटी, जॉर्जिया|थॉमस]] || [[थॉमसव्हिल, जॉर्जिया|थॉमसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || डिकेटर आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जेटा थॉमस]] || ४५,७९८ || १,४ १,४३ १,४३० |- | [[टिप्त काउंटी, जॉर्जिया|टिप्त]] || [[टिप्तन, जॉर्जिया|टिप्तन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बेरियन, अर्विन आणि वर्थ काउंटींमधून || [[नेल्सन टिप्त]] || ४०,५९८ || ६९७ |- | [[टूम्ब्स काउंटी, जॉर्जिया|टूम्ब्स]] || [[लायन्स, जॉर्जिया|लायन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || इमॅन्युएल, टॅटनॉल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[रॉबर्ट टूम्ब्स]] || २७,०३० || ९५१ |- | [[टाउन्स काउंटी, जॉर्जिया|टाउन्स]] || [[हायवासी, जॉर्जिया|हायवासी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|६ मार्च १८५६]] || राभून आणि युनियन काउंटींमधून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन टाउन्स]] || १२,४९३ || ४३० |- | [[ट्रूटलेन काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूटलेन]] || [[सोपरटन, जॉर्जिया|सोपरटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ ऑगस्ट १९१७]] || इमॅन्युएल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[जॉन एम. ट्रूटलेन]] || ६,८३३ || ५ ५२ ५२३ |- | [[ट्रूप काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूप]] || [[लाग्रांज, जॉर्जिया|लाग्रांज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज ट्रूप]] || ६९,४२६ || १, १,१ १,१५ १,१५५ |- | [[टर्नर काउंटी, जॉर्जिया|टर्नर]] || [[ॲशबर्न, जॉर्जिया|ॲशबर्न]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || डोर्ली, अर्विन, टिप्त आणि वर्थ काउंटींमधून || [[हेन्री ग्रे टर्नर]] || ९,००६ || ७५१ |- | [[ट्विग्स काउंटी, जॉर्जिया|ट्विग्स]] || [[जेफरसनव्हिल, जॉर्जिया|जेफरसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८०९]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन ट्विग्स]] || ८,०२२ || ९ ९ ९३ ९३२ |- | [[युनियन काउंटी, जॉर्जिया|युनियन]] || [[ब्लेअर्सव्हिल, जॉर्जिया|ब्लेअर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[युनियन (अमेरिकन संघ)|युनियन]] || २४,६३२ || ८ ८ ८५ ८५२ |- | [[अप्सन काउंटी, जॉर्जिया|अप्सन]] || [[थॉमास्टन, जॉर्जिया|थॉमास्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || क्रॉफर्ड आणि पाईक काउंटींमधून || [[स्टीफन अप्सन]] || २५,६०० || ८ ८४ ८४४ |- | [[वॉकर काउंटी, जॉर्जिया|वॉकर]] || [[लाफायेट, जॉर्जिया|लाफायेट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८३३]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[फ्रीमॅन वॉकर]] || ६७,६५६ || १, १,१ १,१५ १,१५८ |- | [[वॉल्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉल्टन]] || [[मन्रो, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉल्टन]] || ९६,६७३ || ८ ८५ ८५२ |- | [[वेअर काउंटी, जॉर्जिया|वेअर]] || [[वायक्रॉस, जॉर्जिया|वायक्रॉस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || ॲप्लिंग काउंटीच्या भागातून || [[निकोलस वेअर]] || ३५,७३४ || २,३ २,३३ २,३३९ |- | [[वॉरेन काउंटी, जॉर्जिया|वॉरेन]] || [[वॉरंटन, जॉर्जिया|वॉरंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || कोलंबिया, हॅन्कॉक आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[जोसेफ वॉरेन]] || ५,२१५ || ७ ७३ ७३ ७३० |- | [[वॉशिंग्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[सँडर्सव्हिल, जॉर्जिया|सँडर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन]] || १९,९८८ || १,७ १,७६ १,७६६ |- | [[वेन काउंटी, जॉर्जिया|वेन]] || [[जेसप, जॉर्जिया|जेसप]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[ॲंथनी वेन]] || ३०,१४४ || १,६ १,६ १,६६ १,६६० |- | [[वेब्स्टर काउंटी, जॉर्जिया|वेब्स्टर]] || [[प्रेस्टन, जॉर्जिया|प्रेस्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ डिसेंबर १८५३]] || स्टीवर्ट काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल वेब्स्टर]] || २,३४८ || ५ ५४ ५४१ |- | [[व्हीलर काउंटी, जॉर्जिया|व्हीलर]] || [[आलमो, जॉर्जिया|आलमो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९१२]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोसेफ व्हीलर]] || ७,४७१ || ७ ७७ ७७७ |- | [[व्हाइट काउंटी, जॉर्जिया|व्हाइट]] || [[क्लिव्हलँड, जॉर्जिया|क्लिव्हलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || हॅबरशॅम काउंटीच्या भागातून || [[डेव्हिड टी. व्हाइट]] || २८,०० २८,००७ || ६ ६२ ६२७ |- | [[व्हिटफील्ड काउंटी, जॉर्जिया|व्हिटफील्ड]] || [[डाल्टन, जॉर्जिया|डाल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० डिसेंबर १८५१]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज व्हाइटफील्ड]] || १,०२,८३ १,०२,८३७ || ७ ७५ ७५१ |- | [[विल्कॉक्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्कॉक्स]] || [[ॲबिव्हिल, जॉर्जिया|ॲबिव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || डूली, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[मार्क विल्कॉक्स]] || ८,७६६ || ९ ९ ९८ ९८४ |- style="background: #e6f2ff;" | [[विल्क्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्क्स]] || [[वॉशिंग्टन, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन विल्क्स]] || ९,५६५ || १,२ १,२ १,२२ १,२२ १,२२५ |- | [[विल्किन्सन काउंटी, जॉर्जिया|विल्किन्सन]] || [[इर्विंटन, जॉर्जिया|इर्विंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स विल्किन्सन]] || ८,८७७ || १, १,१ १,१६ १,१६३ |- | [[वर्थ काउंटी, जॉर्जिया|वर्थ]] || [[सिल्व्हेस्टर, जॉर्जिया|सिल्व्हेस्टर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब आणि अर्विन काउंटींमधून || [[विल्यम जे. वर्थ]] || २०,७८४ || १,४ १,४ १,४८ १,४८९ |} == हेसुद्धा पहा == * [[मिनेसोटामधील काउंटी]] * [[फ्लोरिडामधील काउंटी]] * [[अलाबामामधील काउंटी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जॉर्जियामधील काउंटी|*]] egysuimtbuwpv6vx8gzvqznr90eioam 2710310 2710304 2026-09-17T12:16:58Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2710310 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Georgia highlighting County.svg|अंगुष्ठ|३००पिक्सेल|जॉर्जियामधील काउंटी दर्शवणारा नकाशा]] [[अमेरिका|अमेरिकेच्या]] [[जॉर्जिया (राज्य)|जॉर्जिया]] राज्यात एकूण १५९ [[काउंटी]] आहेत. २ जानेवारी १७८८ रोजी जॉर्जिया राज्याची निर्मिती झाली तेव्हा राज्यात ८ मूळ काउंटी (बर्क, कॅम्डन, चॅटॅम, एफिंगहॅम, ग्लायन, ग्लासकॉक/लिबर्टी, रिचमंड आणि विल्क्स) अस्तित्वात होत्या. == यादी == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center;" |- style="background: #e0e0e0;" ! काउंटी !! प्रशासकीय केन्द्र !! निर्मिती दिनांक/वर्ष !! निर्मिती !! नावाचा उगम !! लोकसंख्या<br />(२०२०) !! क्षेत्रफळ (चौ. किमी) |- | [[ॲप्लिंग काउंटी, जॉर्जिया|ॲप्लिंग]] || [[बॅक्सली, जॉर्जिया|बॅक्सली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक नेटिव्ह जमिनींमधून || [[डॅनिएल ॲप्लिंग]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || १८,४४४ || १,३२१ |- | [[ॲटकिन्सन काउंटी, जॉर्जिया|ॲटकिन्सन]] || [[पियर्सन, जॉर्जिया|पियर्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ ऑगस्ट १९१९]] || क्लिंच आणि कॉफी काउंटीच्या भागांतून || [[विल्यम येट्स अटकिन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ८,२९३ || ८८० |- | [[बेकन काउंटी, जॉर्जिया|बेकन]] || [[अल्मा, जॉर्जिया|अल्मा]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२७ जुलै १९१४]] || ॲप्लिंग, पियर्स आणि वेअर काउंटींमधून || [[ऑगस्टस ऑक्टाव्हियस बेकन]] (अमेरिकन सिनेटर) || ११,१४० || ७३८ |- | [[बेकर काउंटी, जॉर्जिया|बेकर]] || [[न्यूटन, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१२ डिसेंबर १८२५]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन बेकर (कर्नल)]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || २,८४५ || ८८८ |- | [[बॉल्डविन काउंटी, जॉर्जिया|बॉल्डविन]] || [[मिलिजव्हिल, जॉर्जिया|मिलिजव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक जमीन अधिग्रहणातून || [[ॲब्राहाम बॉल्डविन]] (अमेरिकन घटनासमितीचे स्वाक्षरीकर्ते) || ४३,७९९ || ६७१ |- | [[बँक्स काउंटी, जॉर्जिया|बँक्स]] || [[होमर, जॉर्जिया|होमर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१ फेब्रुवारी १८५८]] || हॅबरशॅम आणि फ्रँकलिन काउंटींमधून || [[रिचर्ड बँक्स]] (स्थानिक प्रसिद्ध वैद्य) || १८,०९५ || ६०६ |- | [[बॅरो काउंटी, जॉर्जिया|बॅरो]] || [[वाइंडर, जॉर्जिया|वाइंडर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ जुलै १९१४]] || जॅक्सन, वॉल्टन आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[डेव्हिड क्रेनशॉ बॅरो]] (जॉर्जिया विद्यापीठाचे कुलपती) || ८३,५०५ || ४१४ |- | [[बार्टो काउंटी, जॉर्जिया|बार्टो]] || [[कार्टर्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्टर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[फ्रान्सिस एस. बार्टो]] (कॉन्फेडरेट कर्नल) || १,०८,९०१ || १,१९९ |- | [[बेन हिल काउंटी, जॉर्जिया|बेन हिल]] || [[फित्झगेराल्ड, जॉर्जिया|फित्झगेराल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३१ जुलै १९०६]] || अर्विन आणि विल्कॉक्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन हार्वे हिल]] (अमेरिकन सिनेटर) || १७,१९० || ६४२ |- | [[बेरियन काउंटी, जॉर्जिया|बेरियन]] || [[नाशव्हिल, जॉर्जिया|नाशव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || लोउंडेस आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जॉन एम. बेरियन]] (अमेरिकेचे ॲटर्नी जनरल) || १८,१६० || १,१७१ |- | [[बिब काउंटी, जॉर्जिया|बिब]] || [[मेकन, जॉर्जिया|मेकन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || क्रॉफर्ड, जोन्स, मन्रो आणि ट्विग्स काउंटींमधून || [[विल्यम वायट बिब]] (ॲलाबामाचे पहिले गव्हर्नर) || १,५७,३०८ || ६४७ |- | [[ब्लेकली काउंटी, जॉर्जिया|ब्लेकली]] || [[कोचरन, जॉर्जिया|कोचरन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१२]] || पुलास्की काउंटीच्या भागातून || [[लोगन एडविन ब्लेकली]] (जॉर्जियाचे मुख्य न्यायाधीश) || १२,९०० || ६४० |- | [[ब्रांटली काउंटी, जॉर्जिया|ब्रांटली]] || [[नाहुंता, जॉर्जिया|नाहुंता]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || चार्ल्सटन, पियर्स आणि वेन काउंटींमधून || [[बेंजामिन डॅनिएल ब्रांटली]] (स्थानिक आमदार व व्यावसायिक) || १८,०२१ || १,१५० |- | [[ब्रूक्स काउंटी, जॉर्जिया|ब्रूक्स]] || [[क्विटमन, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || लोउंडेस आणि थॉमस काउंटींमधून || [[प्रेस्टन ब्रूक्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १६,३०१ || १,२८० |- | [[ब्रायन काउंटी, जॉर्जिया|ब्रायन]] || [[पेंब्रुक, जॉर्जिया|पेंब्रुक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || चॅटॅम काउंटीच्या भागातून || [[जोनाथन ब्रायन]] (जॉर्जियाचे क्रांतिकारक व राजकारणी) || ४४,७३८ || १,१४५ |- | [[बुलॉक काउंटी, जॉर्जिया|बुलॉक]] || [[स्टेट्सबोरो, जॉर्जिया|स्टेट्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ फेब्रुवारी १७९६]] || ब्रायन आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[आर्चिबाल्ड बुलॉक]] (जॉर्जियाचे प्रांतिक गव्हर्नर) || ८१,०९९ || १,७६९ |- style="background: #e6f2ff;" | [[बर्क काउंटी, जॉर्जिया|बर्क]] || [[वेन्सबोरो, जॉर्जिया|वेन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[एडमंड बर्क]] (ब्रिटिश मुत्सद्दी व राजकीय लेखक) || २४,५९६ || २,१६३ |- | [[बट्स काउंटी, जॉर्जिया|बट्स]] || [[जॅक्सन, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || हेन्री आणि मन्रो काउंटींमधून || [[सॅम्युअल बट्स]] (१८१२ च्या युद्धातील अधिकारी) || २५,४३४ || ४८४ |- | [[कॅलहून काउंटी, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[मूर्गन, जॉर्जिया|मूर्गन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १८५४]] || अर्ली आणि बेकर काउंटींमधून || [[जॉन सी. कॅलहून]] (अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष) || ५,५७३ || ७२५ |- style="background: #e6f2ff;" | [[कॅम्डन काउंटी, जॉर्जिया|कॅम्डन]] || [[वूडबाइन, जॉर्जिया|वूडबाइन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्ल्स प्रॅट, १ ला अर्ल ऑफ कॅम्डन]] (इंग्लंडचे लॉर्ड चान्सलर) || ५४,७४० || १,६८३ |- | [[कँडलर काउंटी, जॉर्जिया|कँडलर]] || [[मेटर, जॉर्जिया|मेटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ जुलै १९१४]] || बुलॉक, इमॅन्युएल आणि टॅटनॉल काउंटींमधून || [[ॲलन डी. कँडलर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,९२७ || ६३९ |- | [[कॅरॉल काउंटी, जॉर्जिया|कॅरॉल]] || [[कॅरॉल्टन, जॉर्जिया|कॅरॉल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[चार्ल्स कॅरॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || १,१९,१४८ || १,२९५ |- | [[कॅटूसा काउंटी, जॉर्जिया|कॅटूसा]] || [[रिंगगोल्ड, जॉर्जिया|रिंगगोल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || वॉकर आणि व्हिटफील्ड काउंटींमधून || [[कॅटूसा (प्रमुख)|कॅटूसा]] (चेरोकी प्रमुखावरून नामकरण) || ६७,८९६ || ४२० |- style="background: #e6f2ff;" | [[चॅटॅम काउंटी, जॉर्जिया|चॅटॅम]] || [[साव्हाना, जॉर्जिया|साव्हाना]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[विल्यम पिट, १ ला अर्ल ऑफ चॅटॅम]] (ब्रिटिश पंतप्रधान) || २,९५,००८ || १,१२९ |- | [[चॅटूगा काउंटी, जॉर्जिया|चॅटूगा]] || [[सॅमरव्हिल, जॉर्जिया|सॅमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२८ डिसेंबर १८३८]] || फ्लॉइड आणि वॉकर काउंटींमधून || [[चॅटूगा नदी]] (स्थानिक नदी) || २४,९६० || ८१३ |- | [[चेरोकी काउंटी, जॉर्जिया|चेरोकी]] || [[कँटन, जॉर्जिया|कँटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || चेरोकी नेटिव्ह प्रदेशातून || [[चेरोकी]] (नेटिव्ह अमेरिकन जमात) || २,६६,६७५ || १,०९८ |- | [[क्लार्क काउंटी, जॉर्जिया|क्लार्क]] || [[अथेन्स, जॉर्जिया|अथेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || जॅक्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन क्लार्क (जॉर्जियाचे गव्हर्नर)|जॉन क्लार्क]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १२८,६४० || ३१३ |- | [[क्ले काउंटी, जॉर्जिया|क्ले]] || [[फॉर्ट गेन्स, जॉर्जिया|फॉर्ट गेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५४]] || रँडोल्फ आणि अर्ली काउंटींमधून || [[हेन्री क्ले]] (अमेरिकन मुत्सद्दी व सिनेटर) || २,८४८ || ५०५ |- | [[क्लेटन काउंटी, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[जोन्सबोरो, जॉर्जिया|जोन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० नोव्हेंबर १८५८]] || फेएट आणि हेन्री काउंटींमधून || [[ऑगस्टिन स्मिथ क्लेटन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २,९७,५९५ || ३६९ |- | [[क्लिंच काउंटी, जॉर्जिया|क्लिंच]] || [[होमरव्हिल, जॉर्जिया|होमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ फेब्रुवारी १८५०]] || लोउंडेस आणि वेअर काउंटींमधून || [[डंकन लॅमोंट क्लिंच]] (सेमिनोल युद्धातील जनरल) || ६,७४९ || २,०९० |- | [[कॉब काउंटी, जॉर्जिया|कॉब]] || [[मॅरिएटा, जॉर्जिया|मॅरिएटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस विलिस कॉब]] (अमेरिकन सिनेटर) || ७,६६,१४१ || ८८१ |- | [[कॉफी काउंटी, जॉर्जिया|कॉफी]] || [[डग्लस, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ फेब्रुवारी १८५४]] || क्लिंच, अर्विन, टेलफेर आणि वेअर काउंटींमधून || [[जॉन ई. कॉफी]] (अमेरिकन सेनापती व राजकारणी) || ४३,०९३ || १,५५१ |- | [[कोलक्विट काउंटी, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[मूल्ट्री, जॉर्जिया|मूल्ट्री]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || थॉमस आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[वॉल्टर टी. कोलक्विट]] (अमेरिकन सिनेटर) || ४५,८९८ || १,४४३ |- | [[कोलंबिया काउंटी, जॉर्जिया|कोलंबिया]] || [[ॲपलँग, जॉर्जिया|ॲपलँग]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || रिचमंड काउंटीच्या भागातून || [[क्रिस्टोफर कोलंबस]] (शोधक) || १,५६,०१० || ७५१ |- | [[कूक काउंटी, जॉर्जिया|कूक]] || [[ॲडेल, जॉर्जिया|ॲडेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१८]] || बेरियन काउंटीच्या भागातून || [[फिलिप कूक]] (नागरी युद्धातील जनरल व परराष्ट्र सचिव) || १७,२२९ || ६०० |- | [[काउएटा काउंटी, जॉर्जिया|काउएटा]] || [[न्यूनान, जॉर्जिया|न्यूनान]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[काउएटा जमात|काउएटा]] (स्थानिक क्रीक भारतीय जमात) || १,४६,१५८ || १,१५५ |- | [[क्रॉफर्ड काउंटी, जॉर्जिया|क्रॉफर्ड]] || [[नॉक्सव्हिल, जॉर्जिया|नॉक्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || ह्युस्टन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम एच. क्रॉफर्ड]] (अमेरिकेचे अर्थमंत्री) || १२,१३० || ८४४ |- | [[क्रिस्प काउंटी, जॉर्जिया|क्रिस्प]] || [[कॉर्डेल, जॉर्जिया|कॉर्डेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डूली काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स एफ. क्रिस्प]] (अमेरिकन प्रतिनिधीगृहाचे अध्यक्ष) || २०,१४३ || ७०९ |- | [[डेड काउंटी, जॉर्जिया|डेड]] || [[ट्रेंटन, जॉर्जिया|ट्रेंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ डिसेंबर १८३७]] || वॉकर काउंटीच्या भागातून || [[फ्रांसिस एल. डेड]] (सेमिनोल युद्धातील मेजर) || १६,२५१ || ४५१ |- | [[डॉसन काउंटी, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[डॉसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८५६]] || गिलमर आणि लम्पकिन काउंटींमधून || [[विल्यम क्रॉस्बी डॉसन]] (अमेरिकन सिनेटर) || २६,७९८ || ५४६ |- | [[डिकेटर काउंटी, जॉर्जिया|डिकेटर]] || [[बेनब्रिज, जॉर्जिया|बेनब्रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ डिसेंबर १८२३]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[स्टीफन डिकेटर]] (अमेरिकन नौदल कमांडर) || २९,३६७ || १,५५७ |- | [[डिकॅलब काउंटी, जॉर्जिया|डिकॅलब]] || [[डिकॅटर, जॉर्जिया|डिकॅटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || हेन्री, फेएट आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[जोहान डी काॅल्ब]] (अमेरिकन क्रांतीतील जर्मन जनरल) || ७,६४,३८२ || ७०२ |- | [[डॉज काउंटी, जॉर्जिया|डॉज]] || [[ईस्टमन, जॉर्जिया|ईस्टमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ ऑक्टोबर १८७०]] || मॉन्टगोमेरी, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[विल्यम ई. डॉज]] (उद्योजक व अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १९,९२५ || १,२९८ |- | [[डूली काउंटी, जॉर्जिया|डूली]] || [[व्हिएना, जॉर्जिया|व्हिएना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन डूली]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || ११,२०८ || १,०२० |- | [[डॉघरटी काउंटी, जॉर्जिया|डॉघरटी]] || [[आल्बनी, जॉर्जिया|आल्बनी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८५३]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स डॉघरटी]] (न्यायाधीश व राजकारणी) || ८५,७९० || ८५५ |- | [[डग्लस काउंटी, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[डग्लसव्हिल, जॉर्जिया|डग्लसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑक्टोबर १८७०]] || कॅरॉल आणि कॅमपबेल काउंटींमधून || [[स्टीफन ए. डग्लस]] (अमेरिकन सिनेटर) || १४४,२३७ || ५१८ |- | [[अर्ली काउंटी, जॉर्जिया|अर्ली]] || [[ब्लॅकली, जॉर्जिया|ब्लॅकली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पीटर अर्ली]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,८५४ || १,३२३ |- | [[एकॉल्स काउंटी, जॉर्जिया|एकॉल्स]] || [[स्टेटनव्हिल, जॉर्जिया|स्टेटनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८५८]] || क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[रॉबर्ट एम. एकॉल्स]] (लष्करी अधिकारी व राजकारणी) || ३,६९७ || १,०९० |- style="background: #e6f2ff;" | [[एफिंगहॅम काउंटी, जॉर्जिया|एफिंगहॅम]] || [[स्प्रिंगफील्ड, जॉर्जिया|स्प्रिंगफील्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[थॉमस हॉवर्ड, ३ रा अर्ल ऑफ एफिंगहॅम]] (ब्रिटिश नोबल व अमेरिकन समर्थक) || ६४,७६९ || १,२४३ |- | [[एल्बर्ट काउंटी, जॉर्जिया|एल्बर्ट]] || [[एल्बर्टन, जॉर्जिया|एल्बर्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[सॅम्युअल एल्बर्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल व गव्हर्नर) || १९,६३७ || ९५६ |- | [[इमॅन्युएल काउंटी, जॉर्जिया|इमॅन्युएल]] || [[स्वैन्सबोरो, जॉर्जिया|स्वैन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८१२]] || बुलॉक आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[डेव्हिड इमॅन्युएल (गव्हर्नर)|डेव्हिड इमॅन्युएल]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || २२,७६८ || १,७७७ |- | [[इव्हान्स काउंटी, जॉर्जिया|इव्हान्स]] || [[क्लॅक्सटन, जॉर्जिया|क्लॅक्सटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९१४]] || बुलॉक, टॅटनॉल आणि वेन काउंटींमधून || [[क्लेमेंट ए. इव्हान्स]] (नागरी युद्धातील जनरल) || १०,७७४ || ४७९ |- | [[फॅनिन काउंटी, जॉर्जिया|फॅनिन]] || [[ब्लू रिज, जॉर्जिया|ब्लू रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ जानेवारी १८५४]] || गिलमर आणि युनियन काउंटींमधून || [[जेम्स फॅनिन]] (टेक्सास क्रांतीतील कर्नल) || २५,३१९ || १,०१३ |- | [[फेएट काउंटी, जॉर्जिया|फेएट]] || [[फेटव्हिल, जॉर्जिया|फेटव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मार्क्विस डी लाफाएट]] (अमेरिकन क्रांतीतील फ्रेंच जनरल) || १,१९,१९४ || ५१५ |- | [[फ्लॉइड काउंटी, जॉर्जिया|फ्लॉइड]] || [[रोम, जॉर्जिया|रोम]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फ्लॉइड (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जॉन फ्लॉइड]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || ९८,५८४ || १,३२९ |- | [[फॉरसाइथ काउंटी, जॉर्जिया|फॉरसाइथ]] || [[कमिंग, जॉर्जिया|कमिंग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फॉरसाइथ (परराष्ट्र मंत्री)|जॉन फॉरसाइथ]] (अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री) || २५१,२०२ || ६२१ |- | [[फ्रँक्लिन काउंटी, जॉर्जिया|फ्रँक्लिन]] || [[कार्न्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्न्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[बेंजामिन फ्रँक्लिन]] (अमेरिकेचे राष्ट्रपिता) || २५,८२८ || ६९० |- | [[फुल्टन काउंटी, जॉर्जिया|फुल्टन]] || [[अटलांटा, जॉर्जिया|अटलांटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब काउंटीच्या भागातून || [[रॉबर्ट फुल्टन]] (वाफेच्या बोटीचे जनक) || १०,६६,७१० || १,३६४ |- | [[गिलमर काउंटी, जॉर्जिया|गिलमर]] || [[इलिजे, जॉर्जिया|इलिजे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज आर. गिलमर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ३१,३५३ || १,११८ |- | [[ग्लासकॉक काउंटी, जॉर्जिया|ग्लासकॉक]] || [[गिब्सन, जॉर्जिया|गिब्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ फेब्रुवारी १८५७]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस ग्लासकॉक]] (अमेरिकन जनरल व काँग्रेस सदस्य) || २,८८४ || ३७३ |- style="background: #e6f2ff;" | [[ग्लायन काउंटी, जॉर्जिया|ग्लायन]] || [[ब्रुन्सविक, जॉर्जिया|ब्रुन्सविक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन ग्लायन]] (ब्रिटिश खासदार) || ८४,४९९ || १,०९० |- | [[गोर्डन काउंटी, जॉर्जिया|गोर्डन]] || [[कॅलहून, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[:वर्ग:इ.स. १८४० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ फेब्रुवारी १८४०]] || बार्टो आणि फ्लॉइड काउंटींमधून || [[विल्यम वॉशिंग्टन गोर्डन]] (रेल्वे अध्यक्ष) || ५७,५४४ || ९२२ |- | [[ग्रॅडी काउंटी, जॉर्जिया|ग्रॅडी]] || [[कैरो, जॉर्जिया|कैरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डिकेटर आणि थॉमस काउंटींमधून || [[हेन्री डब्ल्यू. ग्रॅडी]] (पत्रकार व वक्ता) || २५,२३६ || १,१९० |- | [[ग्रीन काउंटी, जॉर्जिया|ग्रीन]] || [[ग्रीन्सबोरो, जॉर्जिया|ग्रीन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ फेब्रुवारी १७८६]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[नथॅनिएल ग्रीन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || १८,९१५ || १,००२ |- | [[ग्विनेट काउंटी, जॉर्जिया|ग्विनेट]] || [[लॉरेन्सव्हिल, जॉर्जिया|लॉरेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी आणि क्रीक प्रदेशांतून || [[बटन ग्विनेट]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ९,५७,०६२ || १,१२१ |- | [[हॅबरशॅम काउंटी, जॉर्जिया|हॅबरशॅम]] || [[क्लार्कस्व्हिल, जॉर्जिया|क्लार्कस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[जोसेफ हॅबरशॅम]] (अमेरिकेचे पोस्टमास्तर जनरल) || ४६,०३१ || ७२३ |- | [[हॉल काउंटी, जॉर्जिया|हॉल]] || [[गेन्सव्हिल, जॉर्जिया|गेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[लायमन हॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते व गव्हर्नर) || २,०३,१३६ || १,०३५ |- | [[हॅन्कॉक काउंटी, जॉर्जिया|हॅन्कॉक]] || [[स्पार्टा, जॉर्जिया|स्पार्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ डिसेंबर १७९३]] || ग्रीन आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[जॉन हॅन्कॉक]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ८,७३५ || १,२२० |- | [[हॅरालसन काउंटी, जॉर्जिया|हॅरालसन]] || [[बुकॅनन, जॉर्जिया|बुकॅनन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ जानेवारी १८५६]] || कॅरॉल आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[ह्यू ए. हॅरालसन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || ३०,८९० || ७३३ |- | [[हॅरिस काउंटी, जॉर्जिया|हॅरिस]] || [[हॅमिल्टन, जॉर्जिया|हॅमिल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी आणि ट्रूप काउंटींमधून || [[चार्ल्स हॅरिस (वकील)|चार्ल्स हॅरिस]] (साव्हानाचे वकील व महापौर) || ३४,६६८ || १,२०७ |- | [[हार्ट काउंटी, जॉर्जिया|हार्ट]] || [[हार्टवेल, जॉर्जिया|हार्टवेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ डिसेंबर १८५३]] || एलबर्ट आणि फ्रँक्लिन काउंटींमधून || [[नॅन्सी हार्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील स्त्री हुतात्मा) || २५,८२८ || ६०१ |- | [[हर्ड काउंटी, जॉर्जिया|हर्ड]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[हेन्री हार्ड]] (स्वातंत्र्य युद्धातील अधिकारी) || २४,०३१ || ८४७ |- | [[हेन्री काउंटी, जॉर्जिया|हेन्री]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पॅट्रिक हेन्री]] (अमेरिकन देशभक्त व राजकारणी) || २४०,७१२ || ८४० |- | [[ह्युस्टन काउंटी, जॉर्जिया|ह्युस्टन]] || [[पेरी, जॉर्जिया|पेरी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन ह्युस्टन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १६३,११५ || ९७७ |- | [[अर्विन काउंटी, जॉर्जिया|अर्विन]] || [[ओचिला, जॉर्जिया|ओचिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जारेड अर्विन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,६६६ || ९२५ |- | [[जॅक्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[जेफरसन, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ फेब्रुवारी १७९६]] || फ्रँक्लिन काउंटीच्या भागातून || [[ॲन्ड्र्यू जॅक्सन]] (अमेरिकेचे ७ वे राष्ट्राध्यक्ष) || ७५,९०७ || ८८६ |- | [[जॅस्पर काउंटी, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[मांटिसेलो, जॉर्जिया|मांटिसेलो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम जॅस्पर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील सर्जंट) || १४,५८८ || ९६१ |- | [[जेफ डेव्हिस काउंटी, जॉर्जिया|जेफ डेव्हिस]] || [[हेझलहर्स्ट, जॉर्जिया|हेझलहर्स्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || ॲप्लिंग आणि कॉफी काउंटींमधून || [[जेफरसन डेव्हिस]] (कॉन्फेडरेट राष्ट्राध्यक्ष) || १४,७७९ || ८६३ |- | [[जेफरसन काउंटी, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[लुईव्हिल, जॉर्जिया|लुईव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || बर्क आणि वॉर्रेन काउंटींमधून || [[थॉमस जेफरसन]] (अमेरिकेचे ३ रे राष्ट्राध्यक्ष) || १५,७४७ || १,३७० |- | [[जेन्किन्स काउंटी, जॉर्जिया|जेन्किन्स]] || [[मिलन, जॉर्जिया|मिलन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बुलॉक, बर्क, इमॅन्युएल आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[चार्ल्स जे. जेन्किन्स]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,१५२ || ९०६ |- | [[जॉन्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॉन्सन]] || [[राईटस्व्हिल, जॉर्जिया|राईटस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || इमॅन्युएल, लॉरेन्स आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[हर्षेल व्ही. जॉन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ९,१८९ || ७९० |- | [[जोन्स काउंटी, जॉर्जिया|जोन्स]] || [[ग्रे, जॉर्जिया|ग्रे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स जोन्स (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जेम्स जोन्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २८,३४७ || १,०२३ |- | [[लॅमार काउंटी, जॉर्जिया|लॅमार]] || [[बार्सव्हिल, जॉर्जिया|बार्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९२०]] || मन्रो आणि पाईक काउंटींमधून || [[लुसियस क्विंटस सिन्सिनॅटस लॅमार २ रा]] (अमेरिकन सर्वोच्च न्यायालय न्यायाधीश) || १८,५०० || ४८० |- | [[लॅनियर काउंटी, जॉर्जिया|लॅनियर]] || [[लेकलँड, जॉर्जिया|लेकलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९२०]] || बेरियन, क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[सिडनी लॅनियर]] (जॉर्जियाचे प्रसिद्ध कवी) || ९,८७७ || ४९२ |- | [[लॉरेन्स काउंटी, जॉर्जिया|लॉरेन्स]] || [[डब्लिन, जॉर्जिया|डब्लिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन लॉरेन्स]] (अमेरिकन क्रांतीतील अधिकारी) || ४९,५७० || २,०९५ |- | [[ली काउंटी, जॉर्जिया|ली]] || [[लीसर्ग, जॉर्जिया|लीसर्ग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[रिचर्ड हेन्री ली]] (स्वातंत्र्य युद्धातील देशभक्त व मुत्सद्दी) || ३३,१६३ || ९२२ |- style="background: #e6f2ff;" | [[लिबर्टी काउंटी, जॉर्जिया|लिबर्टी]] || [[हिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[स्वातंत्र्य]] संकल्पनेवरून || ६५,२५६ || १,३४४ |- | [[लिंकन काउंटी, जॉर्जिया|लिंकन]] || [[लिंकनटन, जॉर्जिया|लिंकनटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[बेंजामिन लिंकन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,६९० || ५४६ |- | [[लॉन्ग काउंटी, जॉर्जिया|लॉन्ग]] || [[लुडोविसी, जॉर्जिया|लुडोविसी]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[क्रॉफर्ड लॉन्ग]] (ॲनेस्थेशियाचा शोध लावणारे डॉक्टर) || १६,१६८ || १,०३९ |- | [[लोउंडेस काउंटी, जॉर्जिया|लोउंडेस]] || [[व्हाल्डोस्टा, जॉर्जिया|व्हाल्डोस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || अर्विन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम लोउंडेस (काँग्रेस सदस्य)|विल्यम लोउंडेस]] (दक्षिण कॅरोलिनाचे काँग्रेस सदस्य) || ११८,२५१ || १,२९० |- | [[लम्पकिन काउंटी, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[डाहलोनेगा, जॉर्जिया|डाहलोनेगा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी, हॅबरशॅम आणि हॅल काउंटींमधून || [[विल्सन लम्पकिन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ३३,४८८ || ७३६ |- | [[मॅकॉन काउंटी, जॉर्जिया|मॅकॉन]] || [[ओगलेथॉर्प, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८३७]] || ह्युस्टन आणि मॅरिअन काउंटींमधून || [[नथॅनिएल मॅकॉन]] (उत्तर कॅरोलिनाचे अमेरिकन सिनेटर) || १२,०८२ || १,०४४ |- | [[मॅडिसन काउंटी, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[डॅनिएल्सव्हिल, जॉर्जिया|डॅनिएल्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८११ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८११]] || क्लार्क, एलबर्ट, फ्रँक्लिन, जॅक्सन आणि ओग्लेथॉर्प काउंटींमधून || [[जेम्स मॅडिसन]] (अमेरिकेचे ४ थे राष्ट्राध्यक्ष) || ३०,१२० || ७३६ |- | [[मॅरिअन काउंटी, जॉर्जिया|मॅरिअन]] || [[बुएना व्हिस्टा, जॉर्जिया|बुएना व्हिस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || ली आणि मस्कोगी काउंटींमधून || [[फ्रांसिस मॅरिअन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,४९८ || ९५१ |- | [[मॅकिंटॉश काउंटी, जॉर्जिया|मॅकिंटॉश]] || [[डारिएन, जॉर्जिया|डारिएन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[मॅकिंटॉश कुटुंब]] (जॉर्जियातील क्रांतिकारक कुटुंब) || १०,९७७ || १,१२४ |- | [[मेरीवेदर काउंटी, जॉर्जिया|मेरीवेदर]] || [[ग्रीनव्हिल, जॉर्जिया|ग्रीनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || क्रीक प्रदेशातून || [[डेव्हिड मेरीवेदर (जॉर्जियाचे राजकारणी)|डेव्हिड मेरीवेदर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील कर्नल) || २०,६१३ || १,३० १,३०५ |- | [[मिलर काउंटी, जॉर्जिया|मिलर]] || [[कोलक्विट, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ फेब्रुवारी १८५६]] || बेकर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[अँड्र्यू जॅक्सन मिलर]] || ६,००० || ७३३ |- | [[मिचेल काउंटी, जॉर्जिया|मिचेल]] || [[कॅमिला, जॉर्जिया|कॅमिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८५७]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[हेन्री मिचेल]] || २१,७५९ || १,३२३ |- | [[मन्रो काउंटी, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[फॉर्साइथ, जॉर्जिया|फॉर्साइथ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स मन्रो]] || २७,९५७ || १,० १,०३३ |- | [[मॉन्टगोमेरी काउंटी, जॉर्जिया|मॉन्टगोमेरी]] || [[माउंट व्हर्नन, जॉर्जिया|माउंट व्हर्नन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[रिचर्ड मॉन्टगोमेरी]] || ९,१८९ || ६३४ |- | [[मॉर्गन काउंटी, जॉर्जिया|मॉर्गन]] || [[मॅडिसन, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल मॉर्गन]] || २०,०९७ || ९० ९०१ |- | [[मरे काउंटी, जॉर्जिया|मरे]] || [[चॅट्सवर्थ, जॉर्जिया|चॅट्सवर्थ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस डब्ल्यू. मरे]] || ३९,९७३ || ८९ ८९३ |- | [[मस्कोगी काउंटी, जॉर्जिया|मस्कोगी]] || [[कोलंबस, जॉर्जिया|कोलंबस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मस्कोगी]] (क्रिक जमातीचे मूळ नाव) || २,०६,८८३ || ५ ५७२ |- | [[न्यूटन काउंटी, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[कोविंग्टन, जॉर्जिया|कोविंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२१]] || जॅस्पर, वॉल्टन आणि हेन्री काउंटींमधून || [[जॉन न्यूटन (सर्जंट)|जॉन न्यूटन]] || १,१२,४८३ || ७ ७ loop -> ७ ७२ ७२५ |- | [[ओकोनी काउंटी, जॉर्जिया|ओकोनी]] || [[वाटकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|वाटकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८७५]] || क्लार्क काउंटीच्या भागातून || [[ओकोनी नदी]] || ४१,७९९ || ४८ ४८२ |- | [[ओगलेथॉर्प काउंटी, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[लेक्सिंग्टन, जॉर्जिया|लेक्सिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स ओगलेथॉर्प]] || १४,५१८ || १,१४२ |- | [[पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|पॉल्डिंग]] || [[डॅलस, जॉर्जिया|डॅलस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन पॉल्डिंग]] || १,६८,६६१ || ८ ८ ८१३ |- | [[पीच काउंटी, जॉर्जिया|पीच]] || [[फोर्ट व्हॅली, जॉर्जिया|फोर्ट व्हॅली]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ जुलै १९२४]] || ह्युस्टन आणि क्रॉफर्ड काउंटींमधून || [[स्ट्रॉबेरी|सफरचंद व पीच]] (पीच पिकाचे प्राबल्य) || २७,९६५ || ३- ३९ ३९१ |- | [[पिकन्स काउंटी, जॉर्जिया|पिकन्स]] || [[जॅस्पर, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || चेरोकी आणि गिलमर काउंटींमधून || [[ॲन्ड्र्यू पिकन्स]] || ३३,२१६ || ६०१ |- | [[पियर्स काउंटी, जॉर्जिया|पियर्स]] || [[ब्लॅकशीर, जॉर्जिया|ब्लॅकशीर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८५७]] || ॲप्लिंग आणि वेअर काउंटींमधून || [[फ्रँकलिन पियर्स]] || १९,७१६ || ८८९ |- | [[पाईक काउंटी, जॉर्जिया|पाईक]] || [[झिभुलॉन, जॉर्जिया|झिभुलॉन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || मन्रो काउंटीच्या भागातून || [[झिभुलॉन पाईक]] || १८,९६७ || ५६५ |- | [[पोल्क काउंटी, जॉर्जिया|पोल्क]] || [[सीडरटाउन, जॉर्जिया|सीडरटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फ्लॉइड आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[जेम्स के. पोल्क]] || ४२,८५३ || ८ ८०५ |- | [[पुलास्की काउंटी, जॉर्जिया|पुलास्की]] || [[हॉकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हॉकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८०८]] || लॉरेन्स काउंटीच्या भागातून || [[कासिमिर पुलास्की]] || ९,८५५ || ६४० |- | [[पुटनॅम काउंटी, जॉर्जिया|पुटनॅम]] || [[ईटंटन, जॉर्जिया|ईटंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[इस्त्राईल पुटनॅम]] || २२,०४७ || ९ ९ ९० ९०१ |- | [[क्विटमन काउंटी, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[गीर्जटाउन, जॉर्जिया|गीर्जटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८५८]] || रँडोल्फ आणि स्टुअर्ट काउंटींमधून || [[जॉन ए. क्विटमन]] || २,२३५ || ४ ४१ ४१ ४१४ |- | [[राभून काउंटी, जॉर्जिया|राभून]] || [[क्लेटन, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८१९]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[विल्यम राभून]] || २०,५४९ || ९६ ९६९ |- | [[रँडोल्फ काउंटी, जॉर्जिया|रँडोल्फ]] || [[कुथबर्ट, जॉर्जिया|कुथबर्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८२८]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन रँडोल्फ ऑफ रोआनोक|जॉन रँडोल्फ]] || ६,४२५ || १,१ १,११० |- style="background: #e6f2ff;" | [[रिचमंड काउंटी, जॉर्जिया|रिचमंड]] || [[ऑगस्टा, जॉर्जिया|ऑगस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्लस लेनॉक्स, ३ रा ड्युक ऑफ रिचमंड|चार्ल्स लेनॉक्स]] || २,०६,६०७ || ८- ८३ ८३९ |- | [[रॉकडेल काउंटी, जॉर्जिया|रॉकडेल]] || [[कोनियर्स, जॉर्जिया|कोनियर्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑक्टोबर १८७०]] || हेन्री आणि न्यूटन काउंटींमधून || [[रॉकडेल चर्च]] (स्थानिक चर्च) || ९३,५७० || ३४ ३४२ |- | [[शाले काउंटी, जॉर्जिया|शाले]] || [[इलेव्हिल, जॉर्जिया|इलेव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || मॅरिअन, सुम्नर आणि टेलर काउंटींमधून || [[विल्यम श्ले]] || ४,५४७ || ४३५ |- | [[स्क्रिव्हेन काउंटी, जॉर्जिया|स्क्रिव्हेन]] || [[सिल्व्हेनिया, जॉर्जिया|सिल्व्हेनिया]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १७९३]] || बर्क आणि एफिंगहॅम काउंटींमधून || [[जेम्स स्क्रिव्हेन]] || १४,०६७ || १,६७८ |- | [[सेमिनोल काउंटी, जॉर्जिया|सेमिनोल]] || [[डॉनलसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉनलसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ जुलै १९२०]] || डिकेटर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[सेमिनोल]] जमात || ९,१४७ || ६ ६२ ६२४ |- | [[स्पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|स्पॉल्डिंग]] || [[ग्रिफिन, जॉर्जिया|ग्रिफिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फेएट, हेन्री आणि पाईक काउंटींमधून || [[थॉमस स्पॉल्डिंग]] || ६७,३०६ || ५ ५ ५१ ५१३ |- | [[स्टीफन्स काउंटी, जॉर्जिया|स्टीफन्स]] || [[टोकोआ, जॉर्जिया|टोकोआ]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || फ्रँक्लिन आणि हॅबरशॅम काउंटींमधून || [[अलेक्झांडर स्टीफन्स]] || २६,७८४ || ४ ४६ ४६४ |- | [[स्टीवर्ट काउंटी, जॉर्जिया|स्टीवर्ट]] || [[लम्पकिन, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८३०]] || रँडोल्फ काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल स्टीवर्ट]] || ५,३१४ || १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१६० |- | [[समटर काउंटी, जॉर्जिया|समटर]] || [[अमेरिकस, जॉर्जिया|अमेरिकस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस समटर]] || २९,६१६ || १,२ १,२५६ |- | [[टॅलबॉट काउंटी, जॉर्जिया|टॅलबॉट]] || [[टॅलबॉटन, जॉर्जिया|टॅलबॉटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी काउंटीच्या भागातून || [[मॅथ्यू टॅलबॉट]] || ५,७३३ || १,० १,० १,०२ १,०२ १,०२१ |- | [[टॅलियाफेरो काउंटी, जॉर्जिया|टॅलियाफेरो]] || [[क्रॉफर्डव्हिल, जॉर्जिया|क्रॉफर्डव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || ग्रीन, हॅन्कॉक, ओगलेथॉर्प, वॉरेन आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन टॅलियाफेरो]] || १,५५९ || ५ ५ ५ ५ ५० ५०६ |- | [[टॅटनॉल काउंटी, जॉर्जिया|टॅटनॉल]] || [[रेड्सव्हिल, जॉर्जिया|रेड्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोशिया टॅटनॉल]] || २४,६८८ || १,२ १,२५ १,२५४ |- | [[टेलर काउंटी, जॉर्जिया|टेलर]] || [[बटलर, जॉर्जिया|बटलर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ जानेवारी १८५२]] || मॅकॉन, मॅरिअन आणि टॅलबॉट काउंटींमधून || [[झॅकरी टेलर]] || ७,८१६ || ९ ९ ९ ९ ९७ ९७९ |- | [[टेलफेर काउंटी, जॉर्जिया|टेलफेर]] || [[मॅकराय, जॉर्जिया|मॅकराय]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[एडवर्ड टेलफेर]] || १२,४०३ || १, १,१ १,१५ १,१५० |- | [[टेरेल काउंटी, जॉर्जिया|टेरेल]] || [[डॉसन, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५६]] || ली आणि रँडोल्फ काउंटींमधून || [[विल्यम टेरेल]] || ९,१ gro -> ९,१८७ || ८ ८ ८६ ८६८ |- | [[थॉमस काउंटी, जॉर्जिया|थॉमस]] || [[थॉमसव्हिल, जॉर्जिया|थॉमसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || डिकेटर आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जेटा थॉमस]] || ४५,७९८ || १,४ १,४३ १,४३० |- | [[टिप्त काउंटी, जॉर्जिया|टिप्त]] || [[टिप्तन, जॉर्जिया|टिप्तन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बेरियन, अर्विन आणि वर्थ काउंटींमधून || [[नेल्सन टिप्त]] || ४०,५९८ || ६९७ |- | [[टूम्ब्स काउंटी, जॉर्जिया|टूम्ब्स]] || [[लायन्स, जॉर्जिया|लायन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || इमॅन्युएल, टॅटनॉल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[रॉबर्ट टूम्ब्स]] || २७,०३० || ९५१ |- | [[टाउन्स काउंटी, जॉर्जिया|टाउन्स]] || [[हायवासी, जॉर्जिया|हायवासी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|६ मार्च १८५६]] || राभून आणि युनियन काउंटींमधून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन टाउन्स]] || १२,४९३ || ४३० |- | [[ट्रूटलेन काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूटलेन]] || [[सोपरटन, जॉर्जिया|सोपरटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ ऑगस्ट १९१७]] || इमॅन्युएल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[जॉन एम. ट्रूटलेन]] || ६,८३३ || ५ ५२ ५२३ |- | [[ट्रूप काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूप]] || [[लाग्रांज, जॉर्जिया|लाग्रांज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज ट्रूप]] || ६९,४२६ || १, १,१ १,१५ १,१५५ |- | [[टर्नर काउंटी, जॉर्जिया|टर्नर]] || [[ॲशबर्न, जॉर्जिया|ॲशबर्न]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || डोर्ली, अर्विन, टिप्त आणि वर्थ काउंटींमधून || [[हेन्री ग्रे टर्नर]] || ९,००६ || ७५१ |- | [[ट्विग्स काउंटी, जॉर्जिया|ट्विग्स]] || [[जेफरसनव्हिल, जॉर्जिया|जेफरसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८०९]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन ट्विग्स]] || ८,०२२ || ९ ९ ९३ ९३२ |- | [[युनियन काउंटी, जॉर्जिया|युनियन]] || [[ब्लेअर्सव्हिल, जॉर्जिया|ब्लेअर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[युनियन (अमेरिकन संघ)|युनियन]] || २४,६३२ || ८ ८ ८५ ८५२ |- | [[अप्सन काउंटी, जॉर्जिया|अप्सन]] || [[थॉमास्टन, जॉर्जिया|थॉमास्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || क्रॉफर्ड आणि पाईक काउंटींमधून || [[स्टीफन अप्सन]] || २५,६०० || ८ ८४ ८४४ |- | [[वॉकर काउंटी, जॉर्जिया|वॉकर]] || [[लाफायेट, जॉर्जिया|लाफायेट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८३३]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[फ्रीमॅन वॉकर]] || ६७,६५६ || १, १,१ १,१५ १,१५८ |- | [[वॉल्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉल्टन]] || [[मन्रो, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉल्टन]] || ९६,६७३ || ८ ८५ ८५२ |- | [[वेअर काउंटी, जॉर्जिया|वेअर]] || [[वायक्रॉस, जॉर्जिया|वायक्रॉस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || ॲप्लिंग काउंटीच्या भागातून || [[निकोलस वेअर]] || ३५,७३४ || २,३ २,३३ २,३३९ |- | [[वॉरेन काउंटी, जॉर्जिया|वॉरेन]] || [[वॉरंटन, जॉर्जिया|वॉरंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || कोलंबिया, हॅन्कॉक आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[जोसेफ वॉरेन]] || ५,२१५ || ७ ७३ ७३ ७३० |- | [[वॉशिंग्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[सँडर्सव्हिल, जॉर्जिया|सँडर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन]] || १९,९८८ || १,७ १,७६ १,७६६ |- | [[वेन काउंटी, जॉर्जिया|वेन]] || [[जेसप, जॉर्जिया|जेसप]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[ॲंथनी वेन]] || ३०,१४४ || १,६ १,६ १,६६ १,६६० |- | [[वेब्स्टर काउंटी, जॉर्जिया|वेब्स्टर]] || [[प्रेस्टन, जॉर्जिया|प्रेस्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ डिसेंबर १८५३]] || स्टीवर्ट काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल वेब्स्टर]] || २,३४८ || ५ ५४ ५४१ |- | [[व्हीलर काउंटी, जॉर्जिया|व्हीलर]] || [[आलमो, जॉर्जिया|आलमो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९१२]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोसेफ व्हीलर]] || ७,४७१ || ७ ७७ ७७७ |- | [[व्हाइट काउंटी, जॉर्जिया|व्हाइट]] || [[क्लिव्हलँड, जॉर्जिया|क्लिव्हलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || हॅबरशॅम काउंटीच्या भागातून || [[डेव्हिड टी. व्हाइट]] || २८,०० २८,००७ || ६ ६२ ६२७ |- | [[व्हिटफील्ड काउंटी, जॉर्जिया|व्हिटफील्ड]] || [[डाल्टन, जॉर्जिया|डाल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० डिसेंबर १८५१]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज व्हाइटफील्ड]] || १,०२,८३ १,०२,८३७ || ७ ७५ ७५१ |- | [[विल्कॉक्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्कॉक्स]] || [[ॲबिव्हिल, जॉर्जिया|ॲबिव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || डूली, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[मार्क विल्कॉक्स]] || ८,७६६ || ९ ९ ९८ ९८४ |- style="background: #e6f2ff;" | [[विल्क्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्क्स]] || [[वॉशिंग्टन, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन विल्क्स]] || ९,५६५ || १,२ १,२ १,२२ १,२२ १,२२५ |- | [[विल्किन्सन काउंटी, जॉर्जिया|विल्किन्सन]] || [[इर्विंटन, जॉर्जिया|इर्विंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स विल्किन्सन]] || ८,८७७ || १, १,१ १,१६ १,१६३ |- | [[वर्थ काउंटी, जॉर्जिया|वर्थ]] || [[सिल्व्हेस्टर, जॉर्जिया|सिल्व्हेस्टर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब आणि अर्विन काउंटींमधून || [[विल्यम जे. वर्थ]] || २०,७८४ || १,४ १,४ १,४८ १,४८९ |} == हेसुद्धा पहा == * [[मिनेसोटामधील काउंटी]] * [[फ्लोरिडामधील काउंटी]] * [[अलाबामामधील काउंटी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जॉर्जियामधील काउंटी|*]] fam6g7kl9f3fbl7vlwia7mdokzyxtsf 2710311 2710310 2026-09-17T12:18:29Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2710311 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Georgia highlighting County.svg|अंगुष्ठ|३००पिक्सेल|जॉर्जियामधील काउंटी दर्शवणारा नकाशा]] [[अमेरिका|अमेरिकेच्या]] [[जॉर्जिया (राज्य)|जॉर्जिया]] राज्यात एकूण १५९ [[काउंटी]] आहेत. २ जानेवारी १७८८ रोजी जॉर्जिया राज्याची निर्मिती झाली तेव्हा राज्यात ८ मूळ काउंटी (बर्क, कॅम्डन, चॅटॅम, एफिंगहॅम, ग्लायन, ग्लासकॉक/लिबर्टी, रिचमंड आणि विल्क्स) अस्तित्वात होत्या. == यादी == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center;" |- style="background: #e0e0e0;" ! काउंटी !! प्रशासकीय केन्द्र !! निर्मिती दिनांक/वर्ष !! निर्मिती !! नावाचा उगम !! लोकसंख्या<br />(२०२०) !! क्षेत्रफळ (चौ. किमी) |- | [[ॲप्लिंग काउंटी, जॉर्जिया|ॲप्लिंग]] || [[बॅक्सली, जॉर्जिया|बॅक्सली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक नेटिव्ह जमिनींमधून || [[डॅनिएल ॲप्लिंग]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || १८,४४४ || १,३२१ |- | [[ॲटकिन्सन काउंटी, जॉर्जिया|ॲटकिन्सन]] || [[पियर्सन, जॉर्जिया|पियर्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ ऑगस्ट १९१९]] || क्लिंच आणि कॉफी काउंटीच्या भागांतून || [[विल्यम येट्स अटकिन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ८,२९३ || ८८० |- | [[बेकन काउंटी, जॉर्जिया|बेकन]] || [[अल्मा, जॉर्जिया|अल्मा]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२७ जुलै १९१४]] || ॲप्लिंग, पियर्स आणि वेअर काउंटींमधून || [[ऑगस्टस ऑक्टाव्हियस बेकन]] (अमेरिकन सिनेटर) || ११,१४० || ७३८ |- | [[बेकर काउंटी, जॉर्जिया|बेकर]] || [[न्यूटन, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१२ डिसेंबर १८२५]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन बेकर (कर्नल)]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || २,८४५ || ८८८ |- | [[बॉल्डविन काउंटी, जॉर्जिया|बॉल्डविन]] || [[मिलिजव्हिल, जॉर्जिया|मिलिजव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक जमीन अधिग्रहणातून || [[ॲब्राहाम बॉल्डविन]] (अमेरिकन घटनासमितीचे स्वाक्षरीकर्ते) || ४३,७९९ || ६७१ |- | [[बँक्स काउंटी, जॉर्जिया|बँक्स]] || [[होमर, जॉर्जिया|होमर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१ फेब्रुवारी १८५८]] || हॅबरशॅम आणि फ्रँकलिन काउंटींमधून || [[रिचर्ड बँक्स]] (स्थानिक प्रसिद्ध वैद्य) || १८,०९५ || ६०६ |- | [[बॅरो काउंटी, जॉर्जिया|बॅरो]] || [[वाइंडर, जॉर्जिया|वाइंडर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ जुलै १९१४]] || जॅक्सन, वॉल्टन आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[डेव्हिड क्रेनशॉ बॅरो]] (जॉर्जिया विद्यापीठाचे कुलपती) || ८३,५०५ || ४१४ |- | [[बार्टो काउंटी, जॉर्जिया|बार्टो]] || [[कार्टर्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्टर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[फ्रान्सिस एस. बार्टो]] (कॉन्फेडरेट कर्नल) || १,०८,९०१ || १,१९९ |- | [[बेन हिल काउंटी, जॉर्जिया|बेन हिल]] || [[फित्झगेराल्ड, जॉर्जिया|फित्झगेराल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३१ जुलै १९०६]] || अर्विन आणि विल्कॉक्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन हार्वे हिल]] (अमेरिकन सिनेटर) || १७,१९० || ६४२ |- | [[बेरियन काउंटी, जॉर्जिया|बेरियन]] || [[नाशव्हिल, जॉर्जिया|नाशव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || लोउंडेस आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जॉन एम. बेरियन]] (अमेरिकेचे ॲटर्नी जनरल) || १८,१६० || १,१७१ |- | [[बिब काउंटी, जॉर्जिया|बिब]] || [[मेकन, जॉर्जिया|मेकन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || क्रॉफर्ड, जोन्स, मन्रो आणि ट्विग्स काउंटींमधून || [[विल्यम वायट बिब]] (ॲलाबामाचे पहिले गव्हर्नर) || १,५७,३०८ || ६४७ |- | [[ब्लेकली काउंटी, जॉर्जिया|ब्लेकली]] || [[कोचरन, जॉर्जिया|कोचरन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१२]] || पुलास्की काउंटीच्या भागातून || [[लोगन एडविन ब्लेकली]] (जॉर्जियाचे मुख्य न्यायाधीश) || १२,९०० || ६४० |- | [[ब्रांटली काउंटी, जॉर्जिया|ब्रांटली]] || [[नाहुंता, जॉर्जिया|नाहुंता]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || चार्ल्सटन, पियर्स आणि वेन काउंटींमधून || [[बेंजामिन डॅनिएल ब्रांटली]] (स्थानिक आमदार व व्यावसायिक) || १८,०२१ || १,१५० |- | [[ब्रूक्स काउंटी, जॉर्जिया|ब्रूक्स]] || [[क्विटमन, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || लोउंडेस आणि थॉमस काउंटींमधून || [[प्रेस्टन ब्रूक्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १६,३०१ || १,२८० |- | [[ब्रायन काउंटी, जॉर्जिया|ब्रायन]] || [[पेंब्रुक, जॉर्जिया|पेंब्रुक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || चॅटॅम काउंटीच्या भागातून || [[जोनाथन ब्रायन]] (जॉर्जियाचे क्रांतिकारक व राजकारणी) || ४४,७३८ || १,१४५ |- | [[बुलॉक काउंटी, जॉर्जिया|बुलॉक]] || [[स्टेट्सबोरो, जॉर्जिया|स्टेट्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ फेब्रुवारी १७९६]] || ब्रायन आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[आर्चिबाल्ड बुलॉक]] (जॉर्जियाचे प्रांतिक गव्हर्नर) || ८१,०९९ || १,७६९ |- style="background: #e6f2ff;" | [[बर्क काउंटी, जॉर्जिया|बर्क]] || [[वेन्सबोरो, जॉर्जिया|वेन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[एडमंड बर्क]] (ब्रिटिश मुत्सद्दी व राजकीय लेखक) || २४,५९६ || २,१६३ |- | [[बट्स काउंटी, जॉर्जिया|बट्स]] || [[जॅक्सन, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || हेन्री आणि मन्रो काउंटींमधून || [[सॅम्युअल बट्स]] (१८१२ च्या युद्धातील अधिकारी) || २५,४३४ || ४८४ |- | [[कॅलहून काउंटी, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[मूर्गन, जॉर्जिया|मूर्गन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १८५४]] || अर्ली आणि बेकर काउंटींमधून || [[जॉन सी. कॅलहून]] (अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष) || ५,५७३ || ७२५ |- style="background: #e6f2ff;" | [[कॅम्डन काउंटी, जॉर्जिया|कॅम्डन]] || [[वूडबाइन, जॉर्जिया|वूडबाइन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्ल्स प्रॅट, १ ला अर्ल ऑफ कॅम्डन]] (इंग्लंडचे लॉर्ड चान्सलर) || ५४,७४० || १,६८३ |- | [[कँडलर काउंटी, जॉर्जिया|कँडलर]] || [[मेटर, जॉर्जिया|मेटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ जुलै १९१४]] || बुलॉक, इमॅन्युएल आणि टॅटनॉल काउंटींमधून || [[ॲलन डी. कँडलर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,९२७ || ६३९ |- | [[कॅरॉल काउंटी, जॉर्जिया|कॅरॉल]] || [[कॅरॉल्टन, जॉर्जिया|कॅरॉल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[चार्ल्स कॅरॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || १,१९,१४८ || १,२९५ |- | [[कॅटूसा काउंटी, जॉर्जिया|कॅटूसा]] || [[रिंगगोल्ड, जॉर्जिया|रिंगगोल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || वॉकर आणि व्हिटफील्ड काउंटींमधून || [[कॅटूसा (प्रमुख)|कॅटूसा]] (चेरोकी प्रमुखावरून नामकरण) || ६७,८९६ || ४२० |- style="background: #e6f2ff;" | [[चॅटॅम काउंटी, जॉर्जिया|चॅटॅम]] || [[साव्हाना, जॉर्जिया|साव्हाना]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[विल्यम पिट, १ ला अर्ल ऑफ चॅटॅम]] (ब्रिटिश पंतप्रधान) || २,९५,००८ || १,१२९ |- | [[चॅटूगा काउंटी, जॉर्जिया|चॅटूगा]] || [[सॅमरव्हिल, जॉर्जिया|सॅमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२८ डिसेंबर १८३८]] || फ्लॉइड आणि वॉकर काउंटींमधून || [[चॅटूगा नदी]] (स्थानिक नदी) || २४,९६० || ८१३ |- | [[चेरोकी काउंटी, जॉर्जिया|चेरोकी]] || [[कँटन, जॉर्जिया|कँटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || चेरोकी नेटिव्ह प्रदेशातून || [[चेरोकी]] (नेटिव्ह अमेरिकन जमात) || २,६६,६७५ || १,०९८ |- | [[क्लार्क काउंटी, जॉर्जिया|क्लार्क]] || [[अथेन्स, जॉर्जिया|अथेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || जॅक्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन क्लार्क (जॉर्जियाचे गव्हर्नर)|जॉन क्लार्क]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १२८,६४० || ३१३ |- | [[क्ले काउंटी, जॉर्जिया|क्ले]] || [[फॉर्ट गेन्स, जॉर्जिया|फॉर्ट गेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५४]] || रँडोल्फ आणि अर्ली काउंटींमधून || [[हेन्री क्ले]] (अमेरिकन मुत्सद्दी व सिनेटर) || २,८४८ || ५०५ |- | [[क्लेटन काउंटी, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[जोन्सबोरो, जॉर्जिया|जोन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० नोव्हेंबर १८५८]] || फेएट आणि हेन्री काउंटींमधून || [[ऑगस्टिन स्मिथ क्लेटन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २,९७,५९५ || ३६९ |- | [[क्लिंच काउंटी, जॉर्जिया|क्लिंच]] || [[होमरव्हिल, जॉर्जिया|होमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ फेब्रुवारी १८५०]] || लोउंडेस आणि वेअर काउंटींमधून || [[डंकन लॅमोंट क्लिंच]] (सेमिनोल युद्धातील जनरल) || ६,७४९ || २,०९० |- | [[कॉब काउंटी, जॉर्जिया|कॉब]] || [[मॅरिएटा, जॉर्जिया|मॅरिएटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस विलिस कॉब]] (अमेरिकन सिनेटर) || ७,६६,१४१ || ८८१ |- | [[कॉफी काउंटी, जॉर्जिया|कॉफी]] || [[डग्लस, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ फेब्रुवारी १८५४]] || क्लिंच, अर्विन, टेलफेर आणि वेअर काउंटींमधून || [[जॉन ई. कॉफी]] (अमेरिकन सेनापती व राजकारणी) || ४३,०९३ || १,५५१ |- | [[कोलक्विट काउंटी, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[मूल्ट्री, जॉर्जिया|मूल्ट्री]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || थॉमस आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[वॉल्टर टी. कोलक्विट]] (अमेरिकन सिनेटर) || ४५,८९८ || १,४४३ |- | [[कोलंबिया काउंटी, जॉर्जिया|कोलंबिया]] || [[ॲपलँग, जॉर्जिया|ॲपलँग]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || रिचमंड काउंटीच्या भागातून || [[क्रिस्टोफर कोलंबस]] (शोधक) || १,५६,०१० || ७५१ |- | [[कूक काउंटी, जॉर्जिया|कूक]] || [[ॲडेल, जॉर्जिया|ॲडेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१८]] || बेरियन काउंटीच्या भागातून || [[फिलिप कूक]] (नागरी युद्धातील जनरल व परराष्ट्र सचिव) || १७,२२९ || ६०० |- | [[काउएटा काउंटी, जॉर्जिया|काउएटा]] || [[न्यूनान, जॉर्जिया|न्यूनान]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[काउएटा जमात|काउएटा]] (स्थानिक क्रीक भारतीय जमात) || १,४६,१५८ || १,१५५ |- | [[क्रॉफर्ड काउंटी, जॉर्जिया|क्रॉफर्ड]] || [[नॉक्सव्हिल, जॉर्जिया|नॉक्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || ह्युस्टन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम एच. क्रॉफर्ड]] (अमेरिकेचे अर्थमंत्री) || १२,१३० || ८४४ |- | [[क्रिस्प काउंटी, जॉर्जिया|क्रिस्प]] || [[कॉर्डेल, जॉर्जिया|कॉर्डेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डूली काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स एफ. क्रिस्प]] (अमेरिकन प्रतिनिधीगृहाचे अध्यक्ष) || २०,१४३ || ७०९ |- | [[डेड काउंटी, जॉर्जिया|डेड]] || [[ट्रेंटन, जॉर्जिया|ट्रेंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ डिसेंबर १८३७]] || वॉकर काउंटीच्या भागातून || [[फ्रांसिस एल. डेड]] (सेमिनोल युद्धातील मेजर) || १६,२५१ || ४५१ |- | [[डॉसन काउंटी, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[डॉसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८५६]] || गिलमर आणि लम्पकिन काउंटींमधून || [[विल्यम क्रॉस्बी डॉसन]] (अमेरिकन सिनेटर) || २६,७९८ || ५४६ |- | [[डिकेटर काउंटी, जॉर्जिया|डिकेटर]] || [[बेनब्रिज, जॉर्जिया|बेनब्रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ डिसेंबर १८२३]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[स्टीफन डिकेटर]] (अमेरिकन नौदल कमांडर) || २९,३६७ || १,५५७ |- | [[डिकॅलब काउंटी, जॉर्जिया|डिकॅलब]] || [[डिकॅटर, जॉर्जिया|डिकॅटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || हेन्री, फेएट आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[जोहान डी काॅल्ब]] (अमेरिकन क्रांतीतील जर्मन जनरल) || ७,६४,३८२ || ७०२ |- | [[डॉज काउंटी, जॉर्जिया|डॉज]] || [[ईस्टमन, जॉर्जिया|ईस्टमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ ऑक्टोबर १८७०]] || मॉन्टगोमेरी, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[विल्यम ई. डॉज]] (उद्योजक व अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १९,९२५ || १,२९८ |- | [[डूली काउंटी, जॉर्जिया|डूली]] || [[व्हिएना, जॉर्जिया|व्हिएना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन डूली]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || ११,२०८ || १,०२० |- | [[डॉघरटी काउंटी, जॉर्जिया|डॉघरटी]] || [[आल्बनी, जॉर्जिया|आल्बनी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८५३]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स डॉघरटी]] (न्यायाधीश व राजकारणी) || ८५,७९० || ८५५ |- | [[डग्लस काउंटी, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[डग्लसव्हिल, जॉर्जिया|डग्लसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑक्टोबर १८७०]] || कॅरॉल आणि कॅमपबेल काउंटींमधून || [[स्टीफन ए. डग्लस]] (अमेरिकन सिनेटर) || १४४,२३७ || ५१८ |- | [[अर्ली काउंटी, जॉर्जिया|अर्ली]] || [[ब्लॅकली, जॉर्जिया|ब्लॅकली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पीटर अर्ली]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,८५४ || १,३२३ |- | [[एकॉल्स काउंटी, जॉर्जिया|एकॉल्स]] || [[स्टेटनव्हिल, जॉर्जिया|स्टेटनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८५८]] || क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[रॉबर्ट एम. एकॉल्स]] (लष्करी अधिकारी व राजकारणी) || ३,६९७ || १,०९० |- style="background: #e6f2ff;" | [[एफिंगहॅम काउंटी, जॉर्जिया|एफिंगहॅम]] || [[स्प्रिंगफील्ड, जॉर्जिया|स्प्रिंगफील्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[थॉमस हॉवर्ड, ३ रा अर्ल ऑफ एफिंगहॅम]] (ब्रिटिश नोबल व अमेरिकन समर्थक) || ६४,७६९ || १,२४३ |- | [[एल्बर्ट काउंटी, जॉर्जिया|एल्बर्ट]] || [[एल्बर्टन, जॉर्जिया|एल्बर्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[सॅम्युअल एल्बर्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल व गव्हर्नर) || १९,६३७ || ९५६ |- | [[इमॅन्युएल काउंटी, जॉर्जिया|इमॅन्युएल]] || [[स्वैन्सबोरो, जॉर्जिया|स्वैन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८१२]] || बुलॉक आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[डेव्हिड इमॅन्युएल (गव्हर्नर)|डेव्हिड इमॅन्युएल]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || २२,७६८ || १,७७७ |- | [[इव्हान्स काउंटी, जॉर्जिया|इव्हान्स]] || [[क्लॅक्सटन, जॉर्जिया|क्लॅक्सटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९१४]] || बुलॉक, टॅटनॉल आणि वेन काउंटींमधून || [[क्लेमेंट ए. इव्हान्स]] (नागरी युद्धातील जनरल) || १०,७७४ || ४७९ |- | [[फॅनिन काउंटी, जॉर्जिया|फॅनिन]] || [[ब्लू रिज, जॉर्जिया|ब्लू रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ जानेवारी १८५४]] || गिलमर आणि युनियन काउंटींमधून || [[जेम्स फॅनिन]] (टेक्सास क्रांतीतील कर्नल) || २५,३१९ || १,०१३ |- | [[फेएट काउंटी, जॉर्जिया|फेएट]] || [[फेटव्हिल, जॉर्जिया|फेटव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मार्क्विस डी लाफाएट]] (अमेरिकन क्रांतीतील फ्रेंच जनरल) || १,१९,१९४ || ५१५ |- | [[फ्लॉइड काउंटी, जॉर्जिया|फ्लॉइड]] || [[रोम, जॉर्जिया|रोम]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फ्लॉइड (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जॉन फ्लॉइड]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || ९८,५८४ || १,३२९ |- | [[फॉरसाइथ काउंटी, जॉर्जिया|फॉरसाइथ]] || [[कमिंग, जॉर्जिया|कमिंग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फॉरसाइथ (परराष्ट्र मंत्री)|जॉन फॉरसाइथ]] (अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री) || २५१,२०२ || ६२१ |- | [[फ्रँक्लिन काउंटी, जॉर्जिया|फ्रँक्लिन]] || [[कार्न्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्न्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[बेंजामिन फ्रँक्लिन]] (अमेरिकेचे राष्ट्रपिता) || २५,८२८ || ६९० |- | [[फुल्टन काउंटी, जॉर्जिया|फुल्टन]] || [[अटलांटा, जॉर्जिया|अटलांटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब काउंटीच्या भागातून || [[रॉबर्ट फुल्टन]] (वाफेच्या बोटीचे जनक) || १०,६६,७१० || १,३६४ |- | [[गिलमर काउंटी, जॉर्जिया|गिलमर]] || [[इलिजे, जॉर्जिया|इलिजे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज आर. गिलमर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ३१,३५३ || १,११८ |- | [[ग्लासकॉक काउंटी, जॉर्जिया|ग्लासकॉक]] || [[गिब्सन, जॉर्जिया|गिब्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ फेब्रुवारी १८५७]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस ग्लासकॉक]] (अमेरिकन जनरल व काँग्रेस सदस्य) || २,८८४ || ३७३ |- style="background: #e6f2ff;" | [[ग्लायन काउंटी, जॉर्जिया|ग्लायन]] || [[ब्रुन्सविक, जॉर्जिया|ब्रुन्सविक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन ग्लायन]] (ब्रिटिश खासदार) || ८४,४९९ || १,०९० |- | [[गोर्डन काउंटी, जॉर्जिया|गोर्डन]] || [[कॅलहून, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[:वर्ग:इ.स. १८४० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ फेब्रुवारी १८४०]] || बार्टो आणि फ्लॉइड काउंटींमधून || [[विल्यम वॉशिंग्टन गोर्डन]] (रेल्वे अध्यक्ष) || ५७,५४४ || ९२२ |- | [[ग्रॅडी काउंटी, जॉर्जिया|ग्रॅडी]] || [[कैरो, जॉर्जिया|कैरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डिकेटर आणि थॉमस काउंटींमधून || [[हेन्री डब्ल्यू. ग्रॅडी]] (पत्रकार व वक्ता) || २५,२३६ || १,१९० |- | [[ग्रीन काउंटी, जॉर्जिया|ग्रीन]] || [[ग्रीन्सबोरो, जॉर्जिया|ग्रीन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ फेब्रुवारी १७८६]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[नथॅनिएल ग्रीन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || १८,९१५ || १,००२ |- | [[ग्विनेट काउंटी, जॉर्जिया|ग्विनेट]] || [[लॉरेन्सव्हिल, जॉर्जिया|लॉरेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी आणि क्रीक प्रदेशांतून || [[बटन ग्विनेट]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ९,५७,०६२ || १,१२१ |- | [[हॅबरशॅम काउंटी, जॉर्जिया|हॅबरशॅम]] || [[क्लार्कस्व्हिल, जॉर्जिया|क्लार्कस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[जोसेफ हॅबरशॅम]] (अमेरिकेचे पोस्टमास्तर जनरल) || ४६,०३१ || ७२३ |- | [[हॉल काउंटी, जॉर्जिया|हॉल]] || [[गेन्सव्हिल, जॉर्जिया|गेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[लायमन हॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते व गव्हर्नर) || २,०३,१३६ || १,०३५ |- | [[हॅन्कॉक काउंटी, जॉर्जिया|हॅन्कॉक]] || [[स्पार्टा, जॉर्जिया|स्पार्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ डिसेंबर १७९३]] || ग्रीन आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[जॉन हॅन्कॉक]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ८,७३५ || १,२२० |- | [[हॅरालसन काउंटी, जॉर्जिया|हॅरालसन]] || [[बुकॅनन, जॉर्जिया|बुकॅनन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ जानेवारी १८५६]] || कॅरॉल आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[ह्यू ए. हॅरालसन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || ३०,८९० || ७३३ |- | [[हॅरिस काउंटी, जॉर्जिया|हॅरिस]] || [[हॅमिल्टन, जॉर्जिया|हॅमिल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी आणि ट्रूप काउंटींमधून || [[चार्ल्स हॅरिस (वकील)|चार्ल्स हॅरिस]] (साव्हानाचे वकील व महापौर) || ३४,६६८ || १,२०७ |- | [[हार्ट काउंटी, जॉर्जिया|हार्ट]] || [[हार्टवेल, जॉर्जिया|हार्टवेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ डिसेंबर १८५३]] || एलबर्ट आणि फ्रँक्लिन काउंटींमधून || [[नॅन्सी हार्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील स्त्री हुतात्मा) || २५,८२८ || ६०१ |- | [[हर्ड काउंटी, जॉर्जिया|हर्ड]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[हेन्री हार्ड]] (स्वातंत्र्य युद्धातील अधिकारी) || २४,०३१ || ८४७ |- | [[हेन्री काउंटी, जॉर्जिया|हेन्री]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पॅट्रिक हेन्री]] (अमेरिकन देशभक्त व राजकारणी) || २४०,७१२ || ८४० |- | [[ह्युस्टन काउंटी, जॉर्जिया|ह्युस्टन]] || [[पेरी, जॉर्जिया|पेरी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन ह्युस्टन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १६३,११५ || ९७७ |- | [[अर्विन काउंटी, जॉर्जिया|अर्विन]] || [[ओचिला, जॉर्जिया|ओचिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जारेड अर्विन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,६६६ || ९२५ |- | [[जॅक्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[जेफरसन, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ फेब्रुवारी १७९६]] || फ्रँक्लिन काउंटीच्या भागातून || [[ॲन्ड्र्यू जॅक्सन]] (अमेरिकेचे ७ वे राष्ट्राध्यक्ष) || ७५,९०७ || ८८६ |- | [[जॅस्पर काउंटी, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[मांटिसेलो, जॉर्जिया|मांटिसेलो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम जॅस्पर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील सर्जंट) || १४,५८८ || ९६१ |- | [[जेफ डेव्हिस काउंटी, जॉर्जिया|जेफ डेव्हिस]] || [[हेझलहर्स्ट, जॉर्जिया|हेझलहर्स्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || ॲप्लिंग आणि कॉफी काउंटींमधून || [[जेफरसन डेव्हिस]] (कॉन्फेडरेट राष्ट्राध्यक्ष) || १४,७७९ || ८६३ |- | [[जेफरसन काउंटी, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[लुईव्हिल, जॉर्जिया|लुईव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || बर्क आणि वॉर्रेन काउंटींमधून || [[थॉमस जेफरसन]] (अमेरिकेचे ३ रे राष्ट्राध्यक्ष) || १५,७४७ || १,३७० |- | [[जेन्किन्स काउंटी, जॉर्जिया|जेन्किन्स]] || [[मिलन, जॉर्जिया|मिलन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बुलॉक, बर्क, इमॅन्युएल आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[चार्ल्स जे. जेन्किन्स]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,१५२ || ९०६ |- | [[जॉन्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॉन्सन]] || [[राईटस्व्हिल, जॉर्जिया|राईटस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || इमॅन्युएल, लॉरेन्स आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[हर्षेल व्ही. जॉन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ९,१८९ || ७९० |- | [[जोन्स काउंटी, जॉर्जिया|जोन्स]] || [[ग्रे, जॉर्जिया|ग्रे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स जोन्स (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जेम्स जोन्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २८,३४७ || १,०२३ |- | [[लॅमार काउंटी, जॉर्जिया|लॅमार]] || [[बार्सव्हिल, जॉर्जिया|बार्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९२०]] || मन्रो आणि पाईक काउंटींमधून || [[लुसियस क्विंटस सिन्सिनॅटस लॅमार २ रा]] (अमेरिकन सर्वोच्च न्यायालय न्यायाधीश) || १८,५०० || ४८० |- | [[लॅनियर काउंटी, जॉर्जिया|लॅनियर]] || [[लेकलँड, जॉर्जिया|लेकलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९२०]] || बेरियन, क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[सिडनी लॅनियर]] (जॉर्जियाचे प्रसिद्ध कवी) || ९,८७७ || ४९२ |- | [[लॉरेन्स काउंटी, जॉर्जिया|लॉरेन्स]] || [[डब्लिन, जॉर्जिया|डब्लिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन लॉरेन्स]] (अमेरिकन क्रांतीतील अधिकारी) || ४९,५७० || २,०९५ |- | [[ली काउंटी, जॉर्जिया|ली]] || [[लीसर्ग, जॉर्जिया|लीसर्ग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[रिचर्ड हेन्री ली]] (स्वातंत्र्य युद्धातील देशभक्त व मुत्सद्दी) || ३३,१६३ || ९२२ |- style="background: #e6f2ff;" | [[लिबर्टी काउंटी, जॉर्जिया|लिबर्टी]] || [[हिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[स्वातंत्र्य]] संकल्पनेवरून || ६५,२५६ || १,३४४ |- | [[लिंकन काउंटी, जॉर्जिया|लिंकन]] || [[लिंकनटन, जॉर्जिया|लिंकनटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[बेंजामिन लिंकन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,६९० || ५४६ |- | [[लॉन्ग काउंटी, जॉर्जिया|लॉन्ग]] || [[लुडोविसी, जॉर्जिया|लुडोविसी]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[क्रॉफर्ड लॉन्ग]] (ॲनेस्थेशियाचा शोध लावणारे डॉक्टर) || १६,१६८ || १,०३९ |- | [[लोउंडेस काउंटी, जॉर्जिया|लोउंडेस]] || [[व्हाल्डोस्टा, जॉर्जिया|व्हाल्डोस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || अर्विन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम लोउंडेस (काँग्रेस सदस्य)|विल्यम लोउंडेस]] (दक्षिण कॅरोलिनाचे काँग्रेस सदस्य) || ११८,२५१ || १,२९० |- | [[लम्पकिन काउंटी, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[डाहलोनेगा, जॉर्जिया|डाहलोनेगा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी, हॅबरशॅम आणि हॅल काउंटींमधून || [[विल्सन लम्पकिन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ३३,४८८ || ७३६ |- | [[मॅकॉन काउंटी, जॉर्जिया|मॅकॉन]] || [[ओगलेथॉर्प, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८३७]] || ह्युस्टन आणि मॅरिअन काउंटींमधून || [[नथॅनिएल मॅकॉन]] (उत्तर कॅरोलिनाचे अमेरिकन सिनेटर) || १२,०८२ || १,०४४ |- | [[मॅडिसन काउंटी, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[डॅनिएल्सव्हिल, जॉर्जिया|डॅनिएल्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८११ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८११]] || क्लार्क, एलबर्ट, फ्रँक्लिन, जॅक्सन आणि ओग्लेथॉर्प काउंटींमधून || [[जेम्स मॅडिसन]] (अमेरिकेचे ४ थे राष्ट्राध्यक्ष) || ३०,१२० || ७३६ |- | [[मॅरिअन काउंटी, जॉर्जिया|मॅरिअन]] || [[बुएना व्हिस्टा, जॉर्जिया|बुएना व्हिस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || ली आणि मस्कोगी काउंटींमधून || [[फ्रांसिस मॅरिअन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,४९८ || ९५१ |- | [[मॅकिंटॉश काउंटी, जॉर्जिया|मॅकिंटॉश]] || [[डारिएन, जॉर्जिया|डारिएन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[मॅकिंटॉश कुटुंब]] (जॉर्जियातील क्रांतिकारक कुटुंब) || १०,९७७ || १,१२४ |- | [[मेरीवेदर काउंटी, जॉर्जिया|मेरीवेदर]] || [[ग्रीनव्हिल, जॉर्जिया|ग्रीनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || क्रीक प्रदेशातून || [[डेव्हिड मेरीवेदर (जॉर्जियाचे राजकारणी)|डेव्हिड मेरीवेदर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील कर्नल) || २०,६१३ || १,३० १,३०५ |- | [[मिलर काउंटी, जॉर्जिया|मिलर]] || [[कोलक्विट, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ फेब्रुवारी १८५६]] || बेकर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[अँड्र्यू जॅक्सन मिलर]] || ६,००० || ७३३ |- | [[मिचेल काउंटी, जॉर्जिया|मिचेल]] || [[कॅमिला, जॉर्जिया|कॅमिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८५७]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[हेन्री मिचेल]] || २१,७५९ || १,३२३ |- | [[मन्रो काउंटी, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[फॉर्साइथ, जॉर्जिया|फॉर्साइथ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स मन्रो]] || २७,९५७ || १,० १,०३३ |- | [[मॉन्टगोमेरी काउंटी, जॉर्जिया|मॉन्टगोमेरी]] || [[माउंट व्हर्नन, जॉर्जिया|माउंट व्हर्नन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[रिचर्ड मॉन्टगोमेरी]] || ९,१८९ || ६३४ |- | [[मॉर्गन काउंटी, जॉर्जिया|मॉर्गन]] || [[मॅडिसन, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल मॉर्गन]] || २०,०९७ || ९० ९०१ |- | [[मरे काउंटी, जॉर्जिया|मरे]] || [[चॅट्सवर्थ, जॉर्जिया|चॅट्सवर्थ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस डब्ल्यू. मरे]] || ३९,९७३ || ८९ ८९३ |- | [[मस्कोगी काउंटी, जॉर्जिया|मस्कोगी]] || [[कोलंबस, जॉर्जिया|कोलंबस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मस्कोगी]] (क्रिक जमातीचे मूळ नाव) || २,०६,८८३ || ५ ५७२ |- | [[न्यूटन काउंटी, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[कोविंग्टन, जॉर्जिया|कोविंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२१]] || जॅस्पर, वॉल्टन आणि हेन्री काउंटींमधून || [[जॉन न्यूटन (सर्जंट)|जॉन न्यूटन]] || १,१२,४८३ || ७ ७ loop -> ७ ७२ ७२५ |- | [[ओकोनी काउंटी, जॉर्जिया|ओकोनी]] || [[वॉटकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|वॉटकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८७५]] || क्लार्क काउंटीच्या भागातून || [[ओकोनी नदी]] || ४१,७९९ || ४८ ४८२ |- | [[ओगलेथॉर्प काउंटी, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[लेक्सिंग्टन, जॉर्जिया|लेक्सिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स ओगलेथॉर्प]] || १४,५१८ || १,१४२ |- | [[पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|पॉल्डिंग]] || [[डॅलस, जॉर्जिया|डॅलस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन पॉल्डिंग]] || १,६८,६६१ || ८ ८ ८१३ |- | [[पीच काउंटी, जॉर्जिया|पीच]] || [[फोर्ट व्हॅली, जॉर्जिया|फोर्ट व्हॅली]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ जुलै १९२४]] || ह्युस्टन आणि क्रॉफर्ड काउंटींमधून || [[स्ट्रॉबेरी|सफरचंद व पीच]] (पीच पिकाचे प्राबल्य) || २७,९६५ || ३- ३९ ३९१ |- | [[पिकन्स काउंटी, जॉर्जिया|पिकन्स]] || [[जॅस्पर, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || चेरोकी आणि गिलमर काउंटींमधून || [[ॲन्ड्र्यू पिकन्स]] || ३३,२१६ || ६०१ |- | [[पियर्स काउंटी, जॉर्जिया|पियर्स]] || [[ब्लॅकशीर, जॉर्जिया|ब्लॅकशीर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८५७]] || ॲप्लिंग आणि वेअर काउंटींमधून || [[फ्रँकलिन पियर्स]] || १९,७१६ || ८८९ |- | [[पाईक काउंटी, जॉर्जिया|पाईक]] || [[झिभुलॉन, जॉर्जिया|झिभुलॉन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || मन्रो काउंटीच्या भागातून || [[झिभुलॉन पाईक]] || १८,९६७ || ५६५ |- | [[पोल्क काउंटी, जॉर्जिया|पोल्क]] || [[सीडरटाउन, जॉर्जिया|सीडरटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फ्लॉइड आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[जेम्स के. पोल्क]] || ४२,८५३ || ८ ८०५ |- | [[पुलास्की काउंटी, जॉर्जिया|पुलास्की]] || [[हॉकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हॉकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८०८]] || लॉरेन्स काउंटीच्या भागातून || [[कासिमिर पुलास्की]] || ९,८५५ || ६४० |- | [[पुटनॅम काउंटी, जॉर्जिया|पुटनॅम]] || [[ईटंटन, जॉर्जिया|ईटंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[इस्त्राईल पुटनॅम]] || २२,०४७ || ९ ९ ९० ९०१ |- | [[क्विटमन काउंटी, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[गीर्जटाउन, जॉर्जिया|गीर्जटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८५८]] || रँडोल्फ आणि स्टुअर्ट काउंटींमधून || [[जॉन ए. क्विटमन]] || २,२३५ || ४ ४१ ४१ ४१४ |- | [[रेबन काउंटी, जॉर्जिया|रेबन]] || [[क्लेटन, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८१९]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[विल्यम राभून]] || २०,५४९ || ९६ ९६९ |- | [[रँडोल्फ काउंटी, जॉर्जिया|रँडोल्फ]] || [[कुथबर्ट, जॉर्जिया|कुथबर्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८२८]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन रँडोल्फ ऑफ रोआनोक|जॉन रँडोल्फ]] || ६,४२५ || १,१ १,११० |- style="background: #e6f2ff;" | [[रिचमंड काउंटी, जॉर्जिया|रिचमंड]] || [[ऑगस्टा, जॉर्जिया|ऑगस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्लस लेनॉक्स, ३ रा ड्युक ऑफ रिचमंड|चार्ल्स लेनॉक्स]] || २,०६,६०७ || ८- ८३ ८३९ |- | [[रॉकडेल काउंटी, जॉर्जिया|रॉकडेल]] || [[कोनियर्स, जॉर्जिया|कोनियर्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑक्टोबर १८७०]] || हेन्री आणि न्यूटन काउंटींमधून || [[रॉकडेल चर्च]] (स्थानिक चर्च) || ९३,५७० || ३४ ३४२ |- | [[शाले काउंटी, जॉर्जिया|शाले]] || [[इलेव्हिल, जॉर्जिया|इलेव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || मॅरिअन, सुम्नर आणि टेलर काउंटींमधून || [[विल्यम श्ले]] || ४,५४७ || ४३५ |- | [[स्क्रिव्हेन काउंटी, जॉर्जिया|स्क्रिव्हेन]] || [[सिल्व्हेनिया, जॉर्जिया|सिल्व्हेनिया]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १७९३]] || बर्क आणि एफिंगहॅम काउंटींमधून || [[जेम्स स्क्रिव्हेन]] || १४,०६७ || १,६७८ |- | [[सेमिनोल काउंटी, जॉर्जिया|सेमिनोल]] || [[डॉनलसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉनलसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ जुलै १९२०]] || डिकेटर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[सेमिनोल]] जमात || ९,१४७ || ६ ६२ ६२४ |- | [[स्पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|स्पॉल्डिंग]] || [[ग्रिफिन, जॉर्जिया|ग्रिफिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फेएट, हेन्री आणि पाईक काउंटींमधून || [[थॉमस स्पॉल्डिंग]] || ६७,३०६ || ५ ५ ५१ ५१३ |- | [[स्टीफन्स काउंटी, जॉर्जिया|स्टीफन्स]] || [[टोकोआ, जॉर्जिया|टोकोआ]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || फ्रँक्लिन आणि हॅबरशॅम काउंटींमधून || [[अलेक्झांडर स्टीफन्स]] || २६,७८४ || ४ ४६ ४६४ |- | [[स्टीवर्ट काउंटी, जॉर्जिया|स्टीवर्ट]] || [[लम्पकिन, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८३०]] || रँडोल्फ काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल स्टीवर्ट]] || ५,३१४ || १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१६० |- | [[समटर काउंटी, जॉर्जिया|समटर]] || [[अमेरिकस, जॉर्जिया|अमेरिकस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस समटर]] || २९,६१६ || १,२ १,२५६ |- | [[टॅलबॉट काउंटी, जॉर्जिया|टॅलबॉट]] || [[टॅलबॉटन, जॉर्जिया|टॅलबॉटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी काउंटीच्या भागातून || [[मॅथ्यू टॅलबॉट]] || ५,७३३ || १,० १,० १,०२ १,०२ १,०२१ |- | [[टॅलियाफेरो काउंटी, जॉर्जिया|टॅलियाफेरो]] || [[क्रॉफर्डव्हिल, जॉर्जिया|क्रॉफर्डव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || ग्रीन, हॅन्कॉक, ओगलेथॉर्प, वॉरेन आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन टॅलियाफेरो]] || १,५५९ || ५ ५ ५ ५ ५० ५०६ |- | [[टॅटनॉल काउंटी, जॉर्जिया|टॅटनॉल]] || [[रेड्सव्हिल, जॉर्जिया|रेड्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोशिया टॅटनॉल]] || २४,६८८ || १,२ १,२५ १,२५४ |- | [[टेलर काउंटी, जॉर्जिया|टेलर]] || [[बटलर, जॉर्जिया|बटलर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ जानेवारी १८५२]] || मॅकॉन, मॅरिअन आणि टॅलबॉट काउंटींमधून || [[झॅकरी टेलर]] || ७,८१६ || ९ ९ ९ ९ ९७ ९७९ |- | [[टेलफेर काउंटी, जॉर्जिया|टेलफेर]] || [[मॅकराय, जॉर्जिया|मॅकराय]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[एडवर्ड टेलफेर]] || १२,४०३ || १, १,१ १,१५ १,१५० |- | [[टेरेल काउंटी, जॉर्जिया|टेरेल]] || [[डॉसन, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५६]] || ली आणि रँडोल्फ काउंटींमधून || [[विल्यम टेरेल]] || ९,१ gro -> ९,१८७ || ८ ८ ८६ ८६८ |- | [[थॉमस काउंटी, जॉर्जिया|थॉमस]] || [[थॉमसव्हिल, जॉर्जिया|थॉमसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || डिकेटर आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जेटा थॉमस]] || ४५,७९८ || १,४ १,४३ १,४३० |- | [[टिप्त काउंटी, जॉर्जिया|टिप्त]] || [[टिप्तन, जॉर्जिया|टिप्तन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बेरियन, अर्विन आणि वर्थ काउंटींमधून || [[नेल्सन टिप्त]] || ४०,५९८ || ६९७ |- | [[टूम्ब्स काउंटी, जॉर्जिया|टूम्ब्स]] || [[लायन्स, जॉर्जिया|लायन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || इमॅन्युएल, टॅटनॉल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[रॉबर्ट टूम्ब्स]] || २७,०३० || ९५१ |- | [[टाउन्स काउंटी, जॉर्जिया|टाउन्स]] || [[हायवासी, जॉर्जिया|हायवासी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|६ मार्च १८५६]] || राभून आणि युनियन काउंटींमधून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन टाउन्स]] || १२,४९३ || ४३० |- | [[ट्रूटलेन काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूटलेन]] || [[सोपरटन, जॉर्जिया|सोपरटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ ऑगस्ट १९१७]] || इमॅन्युएल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[जॉन एम. ट्रूटलेन]] || ६,८३३ || ५ ५२ ५२३ |- | [[ट्रूप काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूप]] || [[लाग्रांज, जॉर्जिया|लाग्रांज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज ट्रूप]] || ६९,४२६ || १, १,१ १,१५ १,१५५ |- | [[टर्नर काउंटी, जॉर्जिया|टर्नर]] || [[ॲशबर्न, जॉर्जिया|ॲशबर्न]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || डोर्ली, अर्विन, टिप्त आणि वर्थ काउंटींमधून || [[हेन्री ग्रे टर्नर]] || ९,००६ || ७५१ |- | [[ट्विग्स काउंटी, जॉर्जिया|ट्विग्स]] || [[जेफरसनव्हिल, जॉर्जिया|जेफरसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८०९]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन ट्विग्स]] || ८,०२२ || ९ ९ ९३ ९३२ |- | [[युनियन काउंटी, जॉर्जिया|युनियन]] || [[ब्लेअर्सव्हिल, जॉर्जिया|ब्लेअर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[युनियन (अमेरिकन संघ)|युनियन]] || २४,६३२ || ८ ८ ८५ ८५२ |- | [[अप्सन काउंटी, जॉर्जिया|अप्सन]] || [[थॉमास्टन, जॉर्जिया|थॉमास्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || क्रॉफर्ड आणि पाईक काउंटींमधून || [[स्टीफन अप्सन]] || २५,६०० || ८ ८४ ८४४ |- | [[वॉकर काउंटी, जॉर्जिया|वॉकर]] || [[लाफायेट, जॉर्जिया|लाफायेट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८३३]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[फ्रीमॅन वॉकर]] || ६७,६५६ || १, १,१ १,१५ १,१५८ |- | [[वॉल्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉल्टन]] || [[मन्रो, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉल्टन]] || ९६,६७३ || ८ ८५ ८५२ |- | [[वेअर काउंटी, जॉर्जिया|वेअर]] || [[वायक्रॉस, जॉर्जिया|वायक्रॉस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || ॲप्लिंग काउंटीच्या भागातून || [[निकोलस वेअर]] || ३५,७३४ || २,३ २,३३ २,३३९ |- | [[वॉरेन काउंटी, जॉर्जिया|वॉरेन]] || [[वॉरंटन, जॉर्जिया|वॉरंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || कोलंबिया, हॅन्कॉक आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[जोसेफ वॉरेन]] || ५,२१५ || ७ ७३ ७३ ७३० |- | [[वॉशिंग्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[सँडर्सव्हिल, जॉर्जिया|सँडर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन]] || १९,९८८ || १,७ १,७६ १,७६६ |- | [[वेन काउंटी, जॉर्जिया|वेन]] || [[जेसप, जॉर्जिया|जेसप]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[ॲंथनी वेन]] || ३०,१४४ || १,६ १,६ १,६६ १,६६० |- | [[वेब्स्टर काउंटी, जॉर्जिया|वेब्स्टर]] || [[प्रेस्टन, जॉर्जिया|प्रेस्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ डिसेंबर १८५३]] || स्टीवर्ट काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल वेब्स्टर]] || २,३४८ || ५ ५४ ५४१ |- | [[व्हीलर काउंटी, जॉर्जिया|व्हीलर]] || [[आलमो, जॉर्जिया|आलमो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९१२]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोसेफ व्हीलर]] || ७,४७१ || ७ ७७ ७७७ |- | [[व्हाइट काउंटी, जॉर्जिया|व्हाइट]] || [[क्लिव्हलँड, जॉर्जिया|क्लिव्हलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || हॅबरशॅम काउंटीच्या भागातून || [[डेव्हिड टी. व्हाइट]] || २८,०० २८,००७ || ६ ६२ ६२७ |- | [[व्हिटफील्ड काउंटी, जॉर्जिया|व्हिटफील्ड]] || [[डाल्टन, जॉर्जिया|डाल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० डिसेंबर १८५१]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज व्हाइटफील्ड]] || १,०२,८३ १,०२,८३७ || ७ ७५ ७५१ |- | [[विल्कॉक्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्कॉक्स]] || [[ॲबिव्हिल, जॉर्जिया|ॲबिव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || डूली, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[मार्क विल्कॉक्स]] || ८,७६६ || ९ ९ ९८ ९८४ |- style="background: #e6f2ff;" | [[विल्क्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्क्स]] || [[वॉशिंग्टन, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन विल्क्स]] || ९,५६५ || १,२ १,२ १,२२ १,२२ १,२२५ |- | [[विल्किन्सन काउंटी, जॉर्जिया|विल्किन्सन]] || [[इर्विंटन, जॉर्जिया|इर्विंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स विल्किन्सन]] || ८,८७७ || १, १,१ १,१६ १,१६३ |- | [[वर्थ काउंटी, जॉर्जिया|वर्थ]] || [[सिल्व्हेस्टर, जॉर्जिया|सिल्व्हेस्टर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब आणि अर्विन काउंटींमधून || [[विल्यम जे. वर्थ]] || २०,७८४ || १,४ १,४ १,४८ १,४८९ |} == हेसुद्धा पहा == * [[मिनेसोटामधील काउंटी]] * [[फ्लोरिडामधील काउंटी]] * [[अलाबामामधील काउंटी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जॉर्जियामधील काउंटी|*]] 2nf1n4tsa3ag8etdz44mctmommi45k0 2710313 2710311 2026-09-17T12:22:29Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2710313 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Georgia highlighting County.svg|अंगुष्ठ|३००पिक्सेल|जॉर्जियामधील काउंटी दर्शवणारा नकाशा]] [[अमेरिका|अमेरिकेच्या]] [[जॉर्जिया (राज्य)|जॉर्जिया]] राज्यात एकूण १५९ [[काउंटी]] आहेत. २ जानेवारी १७८८ रोजी जॉर्जिया राज्याची निर्मिती झाली तेव्हा राज्यात ८ मूळ काउंटी (बर्क, कॅम्डन, चॅटॅम, एफिंगहॅम, ग्लायन, ग्लासकॉक/लिबर्टी, रिचमंड आणि विल्क्स) अस्तित्वात होत्या. == यादी == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center;" |- style="background: #e0e0e0;" ! काउंटी !! प्रशासकीय केन्द्र !! निर्मिती दिनांक/वर्ष !! निर्मिती !! नावाचा उगम !! लोकसंख्या<br />(२०२०) !! क्षेत्रफळ (चौ. किमी) |- | [[ॲप्लिंग काउंटी, जॉर्जिया|ॲप्लिंग]] || [[बॅक्सली, जॉर्जिया|बॅक्सली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक नेटिव्ह जमिनींमधून || [[डॅनिएल ॲप्लिंग]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || १८,४४४ || १,३२१ |- | [[ॲटकिन्सन काउंटी, जॉर्जिया|ॲटकिन्सन]] || [[पियर्सन, जॉर्जिया|पियर्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ ऑगस्ट १९१९]] || क्लिंच आणि कॉफी काउंटीच्या भागांतून || [[विल्यम येट्स अटकिन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ८,२९३ || ८८० |- | [[बेकन काउंटी, जॉर्जिया|बेकन]] || [[अल्मा, जॉर्जिया|अल्मा]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२७ जुलै १९१४]] || ॲप्लिंग, पियर्स आणि वेअर काउंटींमधून || [[ऑगस्टस ऑक्टाव्हियस बेकन]] (अमेरिकन सिनेटर) || ११,१४० || ७३८ |- | [[बेकर काउंटी, जॉर्जिया|बेकर]] || [[न्यूटन, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१२ डिसेंबर १८२५]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन बेकर (कर्नल)]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || २,८४५ || ८८८ |- | [[बॉल्डविन काउंटी, जॉर्जिया|बॉल्डविन]] || [[मिलिजव्हिल, जॉर्जिया|मिलिजव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक जमीन अधिग्रहणातून || [[ॲब्राहाम बॉल्डविन]] (अमेरिकन घटनासमितीचे स्वाक्षरीकर्ते) || ४३,७९९ || ६७१ |- | [[बँक्स काउंटी, जॉर्जिया|बँक्स]] || [[होमर, जॉर्जिया|होमर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१ फेब्रुवारी १८५८]] || हॅबरशॅम आणि फ्रँकलिन काउंटींमधून || [[रिचर्ड बँक्स]] (स्थानिक प्रसिद्ध वैद्य) || १८,०९५ || ६०६ |- | [[बॅरो काउंटी, जॉर्जिया|बॅरो]] || [[वाइंडर, जॉर्जिया|वाइंडर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ जुलै १९१४]] || जॅक्सन, वॉल्टन आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[डेव्हिड क्रेनशॉ बॅरो]] (जॉर्जिया विद्यापीठाचे कुलपती) || ८३,५०५ || ४१४ |- | [[बार्टो काउंटी, जॉर्जिया|बार्टो]] || [[कार्टर्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्टर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[फ्रान्सिस एस. बार्टो]] (कॉन्फेडरेट कर्नल) || १,०८,९०१ || १,१९९ |- | [[बेन हिल काउंटी, जॉर्जिया|बेन हिल]] || [[फित्झगेराल्ड, जॉर्जिया|फित्झगेराल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३१ जुलै १९०६]] || अर्विन आणि विल्कॉक्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन हार्वे हिल]] (अमेरिकन सिनेटर) || १७,१९० || ६४२ |- | [[बेरियन काउंटी, जॉर्जिया|बेरियन]] || [[नाशव्हिल, जॉर्जिया|नाशव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || लोउंडेस आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जॉन एम. बेरियन]] (अमेरिकेचे ॲटर्नी जनरल) || १८,१६० || १,१७१ |- | [[बिब काउंटी, जॉर्जिया|बिब]] || [[मेकन, जॉर्जिया|मेकन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || क्रॉफर्ड, जोन्स, मन्रो आणि ट्विग्स काउंटींमधून || [[विल्यम वायट बिब]] (ॲलाबामाचे पहिले गव्हर्नर) || १,५७,३०८ || ६४७ |- | [[ब्लेकली काउंटी, जॉर्जिया|ब्लेकली]] || [[कोचरन, जॉर्जिया|कोचरन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१२]] || पुलास्की काउंटीच्या भागातून || [[लोगन एडविन ब्लेकली]] (जॉर्जियाचे मुख्य न्यायाधीश) || १२,९०० || ६४० |- | [[ब्रांटली काउंटी, जॉर्जिया|ब्रांटली]] || [[नाहुंता, जॉर्जिया|नाहुंता]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || चार्ल्सटन, पियर्स आणि वेन काउंटींमधून || [[बेंजामिन डॅनिएल ब्रांटली]] (स्थानिक आमदार व व्यावसायिक) || १८,०२१ || १,१५० |- | [[ब्रूक्स काउंटी, जॉर्जिया|ब्रूक्स]] || [[क्विटमन, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || लोउंडेस आणि थॉमस काउंटींमधून || [[प्रेस्टन ब्रूक्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १६,३०१ || १,२८० |- | [[ब्रायन काउंटी, जॉर्जिया|ब्रायन]] || [[पेंब्रुक, जॉर्जिया|पेंब्रुक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || चॅटॅम काउंटीच्या भागातून || [[जोनाथन ब्रायन]] (जॉर्जियाचे क्रांतिकारक व राजकारणी) || ४४,७३८ || १,१४५ |- | [[बुलॉक काउंटी, जॉर्जिया|बुलॉक]] || [[स्टेट्सबोरो, जॉर्जिया|स्टेट्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ फेब्रुवारी १७९६]] || ब्रायन आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[आर्चिबाल्ड बुलॉक]] (जॉर्जियाचे प्रांतिक गव्हर्नर) || ८१,०९९ || १,७६९ |- style="background: #e6f2ff;" | [[बर्क काउंटी, जॉर्जिया|बर्क]] || [[वेन्सबोरो, जॉर्जिया|वेन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[एडमंड बर्क]] (ब्रिटिश मुत्सद्दी व राजकीय लेखक) || २४,५९६ || २,१६३ |- | [[बट्स काउंटी, जॉर्जिया|बट्स]] || [[जॅक्सन, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || हेन्री आणि मन्रो काउंटींमधून || [[सॅम्युअल बट्स]] (१८१२ च्या युद्धातील अधिकारी) || २५,४३४ || ४८४ |- | [[कॅलहून काउंटी, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[मूर्गन, जॉर्जिया|मूर्गन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १८५४]] || अर्ली आणि बेकर काउंटींमधून || [[जॉन सी. कॅलहून]] (अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष) || ५,५७३ || ७२५ |- style="background: #e6f2ff;" | [[कॅम्डन काउंटी, जॉर्जिया|कॅम्डन]] || [[वूडबाइन, जॉर्जिया|वूडबाइन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्ल्स प्रॅट, १ ला अर्ल ऑफ कॅम्डन]] (इंग्लंडचे लॉर्ड चान्सलर) || ५४,७४० || १,६८३ |- | [[कँडलर काउंटी, जॉर्जिया|कँडलर]] || [[मेटर, जॉर्जिया|मेटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ जुलै १९१४]] || बुलॉक, इमॅन्युएल आणि टॅटनॉल काउंटींमधून || [[ॲलन डी. कँडलर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,९२७ || ६३९ |- | [[कॅरॉल काउंटी, जॉर्जिया|कॅरॉल]] || [[कॅरॉल्टन, जॉर्जिया|कॅरॉल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[चार्ल्स कॅरॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || १,१९,१४८ || १,२९५ |- | [[कॅटूसा काउंटी, जॉर्जिया|कॅटूसा]] || [[रिंगगोल्ड, जॉर्जिया|रिंगगोल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || वॉकर आणि व्हिटफील्ड काउंटींमधून || [[कॅटूसा (प्रमुख)|कॅटूसा]] (चेरोकी प्रमुखावरून नामकरण) || ६७,८९६ || ४२० |- style="background: #e6f2ff;" | [[चॅटॅम काउंटी, जॉर्जिया|चॅटॅम]] || [[साव्हाना, जॉर्जिया|साव्हाना]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[विल्यम पिट, १ ला अर्ल ऑफ चॅटॅम]] (ब्रिटिश पंतप्रधान) || २,९५,००८ || १,१२९ |- | [[चॅटूगा काउंटी, जॉर्जिया|चॅटूगा]] || [[सॅमरव्हिल, जॉर्जिया|सॅमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२८ डिसेंबर १८३८]] || फ्लॉइड आणि वॉकर काउंटींमधून || [[चॅटूगा नदी]] (स्थानिक नदी) || २४,९६० || ८१३ |- | [[चेरोकी काउंटी, जॉर्जिया|चेरोकी]] || [[कँटन, जॉर्जिया|कँटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || चेरोकी नेटिव्ह प्रदेशातून || [[चेरोकी]] (नेटिव्ह अमेरिकन जमात) || २,६६,६७५ || १,०९८ |- | [[क्लार्क काउंटी, जॉर्जिया|क्लार्क]] || [[अथेन्स, जॉर्जिया|अथेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || जॅक्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन क्लार्क (जॉर्जियाचे गव्हर्नर)|जॉन क्लार्क]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १२८,६४० || ३१३ |- | [[क्ले काउंटी, जॉर्जिया|क्ले]] || [[फॉर्ट गेन्स, जॉर्जिया|फॉर्ट गेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५४]] || रँडोल्फ आणि अर्ली काउंटींमधून || [[हेन्री क्ले]] (अमेरिकन मुत्सद्दी व सिनेटर) || २,८४८ || ५०५ |- | [[क्लेटन काउंटी, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[जोन्सबोरो, जॉर्जिया|जोन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० नोव्हेंबर १८५८]] || फेएट आणि हेन्री काउंटींमधून || [[ऑगस्टिन स्मिथ क्लेटन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २,९७,५९५ || ३६९ |- | [[क्लिंच काउंटी, जॉर्जिया|क्लिंच]] || [[होमरव्हिल, जॉर्जिया|होमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ फेब्रुवारी १८५०]] || लोउंडेस आणि वेअर काउंटींमधून || [[डंकन लॅमोंट क्लिंच]] (सेमिनोल युद्धातील जनरल) || ६,७४९ || २,०९० |- | [[कॉब काउंटी, जॉर्जिया|कॉब]] || [[मॅरिएटा, जॉर्जिया|मॅरिएटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस विलिस कॉब]] (अमेरिकन सिनेटर) || ७,६६,१४१ || ८८१ |- | [[कॉफी काउंटी, जॉर्जिया|कॉफी]] || [[डग्लस, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ फेब्रुवारी १८५४]] || क्लिंच, अर्विन, टेलफेर आणि वेअर काउंटींमधून || [[जॉन ई. कॉफी]] (अमेरिकन सेनापती व राजकारणी) || ४३,०९३ || १,५५१ |- | [[कोलक्विट काउंटी, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[मूल्ट्री, जॉर्जिया|मूल्ट्री]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || थॉमस आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[वॉल्टर टी. कोलक्विट]] (अमेरिकन सिनेटर) || ४५,८९८ || १,४४३ |- | [[कोलंबिया काउंटी, जॉर्जिया|कोलंबिया]] || [[ॲपलँग, जॉर्जिया|ॲपलँग]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || रिचमंड काउंटीच्या भागातून || [[क्रिस्टोफर कोलंबस]] (शोधक) || १,५६,०१० || ७५१ |- | [[कूक काउंटी, जॉर्जिया|कूक]] || [[ॲडेल, जॉर्जिया|ॲडेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१८]] || बेरियन काउंटीच्या भागातून || [[फिलिप कूक]] (नागरी युद्धातील जनरल व परराष्ट्र सचिव) || १७,२२९ || ६०० |- | [[काउएटा काउंटी, जॉर्जिया|काउएटा]] || [[न्यूनान, जॉर्जिया|न्यूनान]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[काउएटा जमात|काउएटा]] (स्थानिक क्रीक भारतीय जमात) || १,४६,१५८ || १,१५५ |- | [[क्रॉफर्ड काउंटी, जॉर्जिया|क्रॉफर्ड]] || [[नॉक्सव्हिल, जॉर्जिया|नॉक्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || ह्युस्टन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम एच. क्रॉफर्ड]] (अमेरिकेचे अर्थमंत्री) || १२,१३० || ८४४ |- | [[क्रिस्प काउंटी, जॉर्जिया|क्रिस्प]] || [[कॉर्डेल, जॉर्जिया|कॉर्डेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डूली काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स एफ. क्रिस्प]] (अमेरिकन प्रतिनिधीगृहाचे अध्यक्ष) || २०,१४३ || ७०९ |- | [[डेड काउंटी, जॉर्जिया|डेड]] || [[ट्रेंटन, जॉर्जिया|ट्रेंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ डिसेंबर १८३७]] || वॉकर काउंटीच्या भागातून || [[फ्रांसिस एल. डेड]] (सेमिनोल युद्धातील मेजर) || १६,२५१ || ४५१ |- | [[डॉसन काउंटी, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[डॉसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८५६]] || गिलमर आणि लम्पकिन काउंटींमधून || [[विल्यम क्रॉस्बी डॉसन]] (अमेरिकन सिनेटर) || २६,७९८ || ५४६ |- | [[डिकेटर काउंटी, जॉर्जिया|डिकेटर]] || [[बेनब्रिज, जॉर्जिया|बेनब्रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ डिसेंबर १८२३]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[स्टीफन डिकेटर]] (अमेरिकन नौदल कमांडर) || २९,३६७ || १,५५७ |- | [[डिकॅलब काउंटी, जॉर्जिया|डिकॅलब]] || [[डिकॅटर, जॉर्जिया|डिकॅटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || हेन्री, फेएट आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[जोहान डी काॅल्ब]] (अमेरिकन क्रांतीतील जर्मन जनरल) || ७,६४,३८२ || ७०२ |- | [[डॉज काउंटी, जॉर्जिया|डॉज]] || [[ईस्टमन, जॉर्जिया|ईस्टमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ ऑक्टोबर १८७०]] || मॉन्टगोमेरी, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[विल्यम ई. डॉज]] (उद्योजक व अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १९,९२५ || १,२९८ |- | [[डूली काउंटी, जॉर्जिया|डूली]] || [[व्हिएना, जॉर्जिया|व्हिएना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन डूली]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || ११,२०८ || १,०२० |- | [[डॉघरटी काउंटी, जॉर्जिया|डॉघरटी]] || [[आल्बनी, जॉर्जिया|आल्बनी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८५३]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स डॉघरटी]] (न्यायाधीश व राजकारणी) || ८५,७९० || ८५५ |- | [[डग्लस काउंटी, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[डग्लसव्हिल, जॉर्जिया|डग्लसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑक्टोबर १८७०]] || कॅरॉल आणि कॅमपबेल काउंटींमधून || [[स्टीफन ए. डग्लस]] (अमेरिकन सिनेटर) || १४४,२३७ || ५१८ |- | [[अर्ली काउंटी, जॉर्जिया|अर्ली]] || [[ब्लॅकली, जॉर्जिया|ब्लॅकली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पीटर अर्ली]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,८५४ || १,३२३ |- | [[एकॉल्स काउंटी, जॉर्जिया|एकॉल्स]] || [[स्टेटनव्हिल, जॉर्जिया|स्टेटनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८५८]] || क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[रॉबर्ट एम. एकॉल्स]] (लष्करी अधिकारी व राजकारणी) || ३,६९७ || १,०९० |- style="background: #e6f2ff;" | [[एफिंगहॅम काउंटी, जॉर्जिया|एफिंगहॅम]] || [[स्प्रिंगफील्ड, जॉर्जिया|स्प्रिंगफील्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[थॉमस हॉवर्ड, ३ रा अर्ल ऑफ एफिंगहॅम]] (ब्रिटिश नोबल व अमेरिकन समर्थक) || ६४,७६९ || १,२४३ |- | [[एल्बर्ट काउंटी, जॉर्जिया|एल्बर्ट]] || [[एल्बर्टन, जॉर्जिया|एल्बर्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[सॅम्युअल एल्बर्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल व गव्हर्नर) || १९,६३७ || ९५६ |- | [[इमॅन्युएल काउंटी, जॉर्जिया|इमॅन्युएल]] || [[स्वैन्सबोरो, जॉर्जिया|स्वैन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८१२]] || बुलॉक आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[डेव्हिड इमॅन्युएल (गव्हर्नर)|डेव्हिड इमॅन्युएल]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || २२,७६८ || १,७७७ |- | [[इव्हान्स काउंटी, जॉर्जिया|इव्हान्स]] || [[क्लॅक्सटन, जॉर्जिया|क्लॅक्सटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९१४]] || बुलॉक, टॅटनॉल आणि वेन काउंटींमधून || [[क्लेमेंट ए. इव्हान्स]] (नागरी युद्धातील जनरल) || १०,७७४ || ४७९ |- | [[फॅनिन काउंटी, जॉर्जिया|फॅनिन]] || [[ब्लू रिज, जॉर्जिया|ब्लू रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ जानेवारी १८५४]] || गिलमर आणि युनियन काउंटींमधून || [[जेम्स फॅनिन]] (टेक्सास क्रांतीतील कर्नल) || २५,३१९ || १,०१३ |- | [[फेएट काउंटी, जॉर्जिया|फेएट]] || [[फेटव्हिल, जॉर्जिया|फेटव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मार्क्विस डी लाफाएट]] (अमेरिकन क्रांतीतील फ्रेंच जनरल) || १,१९,१९४ || ५१५ |- | [[फ्लॉइड काउंटी, जॉर्जिया|फ्लॉइड]] || [[रोम, जॉर्जिया|रोम]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फ्लॉइड (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जॉन फ्लॉइड]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || ९८,५८४ || १,३२९ |- | [[फॉरसाइथ काउंटी, जॉर्जिया|फॉरसाइथ]] || [[कमिंग, जॉर्जिया|कमिंग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फॉरसाइथ (परराष्ट्र मंत्री)|जॉन फॉरसाइथ]] (अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री) || २५१,२०२ || ६२१ |- | [[फ्रँक्लिन काउंटी, जॉर्जिया|फ्रँक्लिन]] || [[कार्न्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्न्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[बेंजामिन फ्रँक्लिन]] (अमेरिकेचे राष्ट्रपिता) || २५,८२८ || ६९० |- | [[फुल्टन काउंटी, जॉर्जिया|फुल्टन]] || [[अटलांटा, जॉर्जिया|अटलांटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब काउंटीच्या भागातून || [[रॉबर्ट फुल्टन]] (वाफेच्या बोटीचे जनक) || १०,६६,७१० || १,३६४ |- | [[गिलमर काउंटी, जॉर्जिया|गिलमर]] || [[इलिजे, जॉर्जिया|इलिजे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज आर. गिलमर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ३१,३५३ || १,११८ |- | [[ग्लासकॉक काउंटी, जॉर्जिया|ग्लासकॉक]] || [[गिब्सन, जॉर्जिया|गिब्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ फेब्रुवारी १८५७]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस ग्लासकॉक]] (अमेरिकन जनरल व काँग्रेस सदस्य) || २,८८४ || ३७३ |- style="background: #e6f2ff;" | [[ग्लायन काउंटी, जॉर्जिया|ग्लायन]] || [[ब्रुन्सविक, जॉर्जिया|ब्रुन्सविक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन ग्लायन]] (ब्रिटिश खासदार) || ८४,४९९ || १,०९० |- | [[गोर्डन काउंटी, जॉर्जिया|गोर्डन]] || [[कॅलहून, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[:वर्ग:इ.स. १८४० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ फेब्रुवारी १८४०]] || बार्टो आणि फ्लॉइड काउंटींमधून || [[विल्यम वॉशिंग्टन गोर्डन]] (रेल्वे अध्यक्ष) || ५७,५४४ || ९२२ |- | [[ग्रॅडी काउंटी, जॉर्जिया|ग्रॅडी]] || [[कैरो, जॉर्जिया|कैरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डिकेटर आणि थॉमस काउंटींमधून || [[हेन्री डब्ल्यू. ग्रॅडी]] (पत्रकार व वक्ता) || २५,२३६ || १,१९० |- | [[ग्रीन काउंटी, जॉर्जिया|ग्रीन]] || [[ग्रीन्सबोरो, जॉर्जिया|ग्रीन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ फेब्रुवारी १७८६]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[नथॅनिएल ग्रीन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || १८,९१५ || १,००२ |- | [[ग्विनेट काउंटी, जॉर्जिया|ग्विनेट]] || [[लॉरेन्सव्हिल, जॉर्जिया|लॉरेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी आणि क्रीक प्रदेशांतून || [[बटन ग्विनेट]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ९,५७,०६२ || १,१२१ |- | [[हॅबरशॅम काउंटी, जॉर्जिया|हॅबरशॅम]] || [[क्लार्कस्व्हिल, जॉर्जिया|क्लार्कस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[जोसेफ हॅबरशॅम]] (अमेरिकेचे पोस्टमास्तर जनरल) || ४६,०३१ || ७२३ |- | [[हॉल काउंटी, जॉर्जिया|हॉल]] || [[गेन्सव्हिल, जॉर्जिया|गेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[लायमन हॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते व गव्हर्नर) || २,०३,१३६ || १,०३५ |- | [[हॅन्कॉक काउंटी, जॉर्जिया|हॅन्कॉक]] || [[स्पार्टा, जॉर्जिया|स्पार्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ डिसेंबर १७९३]] || ग्रीन आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[जॉन हॅन्कॉक]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ८,७३५ || १,२२० |- | [[हॅरालसन काउंटी, जॉर्जिया|हॅरालसन]] || [[बुकॅनन, जॉर्जिया|बुकॅनन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ जानेवारी १८५६]] || कॅरॉल आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[ह्यू ए. हॅरालसन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || ३०,८९० || ७३३ |- | [[हॅरिस काउंटी, जॉर्जिया|हॅरिस]] || [[हॅमिल्टन, जॉर्जिया|हॅमिल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी आणि ट्रूप काउंटींमधून || [[चार्ल्स हॅरिस (वकील)|चार्ल्स हॅरिस]] (साव्हानाचे वकील व महापौर) || ३४,६६८ || १,२०७ |- | [[हार्ट काउंटी, जॉर्जिया|हार्ट]] || [[हार्टवेल, जॉर्जिया|हार्टवेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ डिसेंबर १८५३]] || एलबर्ट आणि फ्रँक्लिन काउंटींमधून || [[नॅन्सी हार्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील स्त्री हुतात्मा) || २५,८२८ || ६०१ |- | [[हर्ड काउंटी, जॉर्जिया|हर्ड]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[हेन्री हार्ड]] (स्वातंत्र्य युद्धातील अधिकारी) || २४,०३१ || ८४७ |- | [[हेन्री काउंटी, जॉर्जिया|हेन्री]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पॅट्रिक हेन्री]] (अमेरिकन देशभक्त व राजकारणी) || २४०,७१२ || ८४० |- | [[ह्युस्टन काउंटी, जॉर्जिया|ह्युस्टन]] || [[पेरी, जॉर्जिया|पेरी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन ह्युस्टन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १६३,११५ || ९७७ |- | [[अर्विन काउंटी, जॉर्जिया|अर्विन]] || [[ओचिला, जॉर्जिया|ओचिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जारेड अर्विन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,६६६ || ९२५ |- | [[जॅक्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[जेफरसन, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ फेब्रुवारी १७९६]] || फ्रँक्लिन काउंटीच्या भागातून || [[ॲन्ड्र्यू जॅक्सन]] (अमेरिकेचे ७ वे राष्ट्राध्यक्ष) || ७५,९०७ || ८८६ |- | [[जॅस्पर काउंटी, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[मांटिसेलो, जॉर्जिया|मांटिसेलो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम जॅस्पर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील सर्जंट) || १४,५८८ || ९६१ |- | [[जेफ डेव्हिस काउंटी, जॉर्जिया|जेफ डेव्हिस]] || [[हेझलहर्स्ट, जॉर्जिया|हेझलहर्स्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || ॲप्लिंग आणि कॉफी काउंटींमधून || [[जेफरसन डेव्हिस]] (कॉन्फेडरेट राष्ट्राध्यक्ष) || १४,७७९ || ८६३ |- | [[जेफरसन काउंटी, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[लुईव्हिल, जॉर्जिया|लुईव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || बर्क आणि वॉर्रेन काउंटींमधून || [[थॉमस जेफरसन]] (अमेरिकेचे ३ रे राष्ट्राध्यक्ष) || १५,७४७ || १,३७० |- | [[जेन्किन्स काउंटी, जॉर्जिया|जेन्किन्स]] || [[मिलन, जॉर्जिया|मिलन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बुलॉक, बर्क, इमॅन्युएल आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[चार्ल्स जे. जेन्किन्स]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,१५२ || ९०६ |- | [[जॉन्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॉन्सन]] || [[राईटस्व्हिल, जॉर्जिया|राईटस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || इमॅन्युएल, लॉरेन्स आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[हर्षेल व्ही. जॉन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ९,१८९ || ७९० |- | [[जोन्स काउंटी, जॉर्जिया|जोन्स]] || [[ग्रे, जॉर्जिया|ग्रे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स जोन्स (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जेम्स जोन्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २८,३४७ || १,०२३ |- | [[लॅमार काउंटी, जॉर्जिया|लॅमार]] || [[बार्सव्हिल, जॉर्जिया|बार्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९२०]] || मन्रो आणि पाईक काउंटींमधून || [[लुसियस क्विंटस सिन्सिनॅटस लॅमार २ रा]] (अमेरिकन सर्वोच्च न्यायालय न्यायाधीश) || १८,५०० || ४८० |- | [[लॅनियर काउंटी, जॉर्जिया|लॅनियर]] || [[लेकलँड, जॉर्जिया|लेकलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९२०]] || बेरियन, क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[सिडनी लॅनियर]] (जॉर्जियाचे प्रसिद्ध कवी) || ९,८७७ || ४९२ |- | [[लॉरेन्स काउंटी, जॉर्जिया|लॉरेन्स]] || [[डब्लिन, जॉर्जिया|डब्लिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन लॉरेन्स]] (अमेरिकन क्रांतीतील अधिकारी) || ४९,५७० || २,०९५ |- | [[ली काउंटी, जॉर्जिया|ली]] || [[लीसर्ग, जॉर्जिया|लीसर्ग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[रिचर्ड हेन्री ली]] (स्वातंत्र्य युद्धातील देशभक्त व मुत्सद्दी) || ३३,१६३ || ९२२ |- style="background: #e6f2ff;" | [[लिबर्टी काउंटी, जॉर्जिया|लिबर्टी]] || [[हिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[स्वातंत्र्य]] संकल्पनेवरून || ६५,२५६ || १,३४४ |- | [[लिंकन काउंटी, जॉर्जिया|लिंकन]] || [[लिंकनटन, जॉर्जिया|लिंकनटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[बेंजामिन लिंकन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,६९० || ५४६ |- | [[लॉन्ग काउंटी, जॉर्जिया|लॉन्ग]] || [[लुडोविसी, जॉर्जिया|लुडोविसी]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[क्रॉफर्ड लॉन्ग]] (ॲनेस्थेशियाचा शोध लावणारे डॉक्टर) || १६,१६८ || १,०३९ |- | [[लोउंडेस काउंटी, जॉर्जिया|लोउंडेस]] || [[व्हाल्डोस्टा, जॉर्जिया|व्हाल्डोस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || अर्विन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम लोउंडेस (काँग्रेस सदस्य)|विल्यम लोउंडेस]] (दक्षिण कॅरोलिनाचे काँग्रेस सदस्य) || ११८,२५१ || १,२९० |- | [[लम्पकिन काउंटी, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[डाहलोनेगा, जॉर्जिया|डाहलोनेगा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी, हॅबरशॅम आणि हॅल काउंटींमधून || [[विल्सन लम्पकिन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ३३,४८८ || ७३६ |- | [[मॅकॉन काउंटी, जॉर्जिया|मॅकॉन]] || [[ओगलेथॉर्प, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८३७]] || ह्युस्टन आणि मॅरिअन काउंटींमधून || [[नथॅनिएल मॅकॉन]] (उत्तर कॅरोलिनाचे अमेरिकन सिनेटर) || १२,०८२ || १,०४४ |- | [[मॅडिसन काउंटी, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[डॅनिएल्सव्हिल, जॉर्जिया|डॅनिएल्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८११ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८११]] || क्लार्क, एलबर्ट, फ्रँक्लिन, जॅक्सन आणि ओग्लेथॉर्प काउंटींमधून || [[जेम्स मॅडिसन]] (अमेरिकेचे ४ थे राष्ट्राध्यक्ष) || ३०,१२० || ७३६ |- | [[मॅरिअन काउंटी, जॉर्जिया|मॅरिअन]] || [[बुएना व्हिस्टा, जॉर्जिया|बुएना व्हिस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || ली आणि मस्कोगी काउंटींमधून || [[फ्रांसिस मॅरिअन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,४९८ || ९५१ |- | [[मॅकिंटॉश काउंटी, जॉर्जिया|मॅकिंटॉश]] || [[डारिएन, जॉर्जिया|डारिएन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[मॅकिंटॉश कुटुंब]] (जॉर्जियातील क्रांतिकारक कुटुंब) || १०,९७७ || १,१२४ |- | [[मेरीवेदर काउंटी, जॉर्जिया|मेरीवेदर]] || [[ग्रीनव्हिल, जॉर्जिया|ग्रीनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || क्रीक प्रदेशातून || [[डेव्हिड मेरीवेदर (जॉर्जियाचे राजकारणी)|डेव्हिड मेरीवेदर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील कर्नल) || २०,६१३ || १,३० १,३०५ |- | [[मिलर काउंटी, जॉर्जिया|मिलर]] || [[कोलक्विट, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ फेब्रुवारी १८५६]] || बेकर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[अँड्र्यू जॅक्सन मिलर]] || ६,००० || ७३३ |- | [[मिचेल काउंटी, जॉर्जिया|मिचेल]] || [[कॅमिला, जॉर्जिया|कॅमिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८५७]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[हेन्री मिचेल]] || २१,७५९ || १,३२३ |- | [[मन्रो काउंटी, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[फॉर्साइथ, जॉर्जिया|फॉर्साइथ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स मन्रो]] || २७,९५७ || १,० १,०३३ |- | [[मॉन्टगोमेरी काउंटी, जॉर्जिया|मॉन्टगोमेरी]] || [[माउंट व्हर्नन, जॉर्जिया|माउंट व्हर्नन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[रिचर्ड मॉन्टगोमेरी]] || ९,१८९ || ६३४ |- | [[मॉर्गन काउंटी, जॉर्जिया|मॉर्गन]] || [[मॅडिसन, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल मॉर्गन]] || २०,०९७ || ९० ९०१ |- | [[मरे काउंटी, जॉर्जिया|मरे]] || [[चॅट्सवर्थ, जॉर्जिया|चॅट्सवर्थ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस डब्ल्यू. मरे]] || ३९,९७३ || ८९ ८९३ |- | [[मस्कोगी काउंटी, जॉर्जिया|मस्कोगी]] || [[कोलंबस, जॉर्जिया|कोलंबस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मस्कोगी]] (क्रिक जमातीचे मूळ नाव) || २,०६,८८३ || ५ ५७२ |- | [[न्यूटन काउंटी, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[कोविंग्टन, जॉर्जिया|कोविंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२१]] || जॅस्पर, वॉल्टन आणि हेन्री काउंटींमधून || [[जॉन न्यूटन (सर्जंट)|जॉन न्यूटन]] || १,१२,४८३ || ७ ७ loop -> ७ ७२ ७२५ |- | [[ओकोनी काउंटी, जॉर्जिया|ओकोनी]] || [[वॉटकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|वॉटकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८७५]] || क्लार्क काउंटीच्या भागातून || [[ओकोनी नदी]] || ४१,७९९ || ४८ ४८२ |- | [[ओगलेथॉर्प काउंटी, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[लेक्सिंग्टन, जॉर्जिया|लेक्सिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स ओगलेथॉर्प]] || १४,५१८ || १,१४२ |- | [[पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|पॉल्डिंग]] || [[डॅलस, जॉर्जिया|डॅलस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन पॉल्डिंग]] || १,६८,६६१ || ८ ८ ८१३ |- | [[पीच काउंटी, जॉर्जिया|पीच]] || [[फोर्ट व्हॅली, जॉर्जिया|फोर्ट व्हॅली]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ जुलै १९२४]] || ह्युस्टन आणि क्रॉफर्ड काउंटींमधून || [[स्ट्रॉबेरी|सफरचंद व पीच]] (पीच पिकाचे प्राबल्य) || २७,९६५ || ३- ३९ ३९१ |- | [[पिकन्स काउंटी, जॉर्जिया|पिकन्स]] || [[जॅस्पर, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || चेरोकी आणि गिलमर काउंटींमधून || [[ॲन्ड्र्यू पिकन्स]] || ३३,२१६ || ६०१ |- | [[पियर्स काउंटी, जॉर्जिया|पियर्स]] || [[ब्लॅकशीर, जॉर्जिया|ब्लॅकशीर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८५७]] || ॲप्लिंग आणि वेअर काउंटींमधून || [[फ्रँकलिन पियर्स]] || १९,७१६ || ८८९ |- | [[पाईक काउंटी, जॉर्जिया|पाईक]] || [[झिभुलॉन, जॉर्जिया|झिभुलॉन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || मन्रो काउंटीच्या भागातून || [[झिभुलॉन पाईक]] || १८,९६७ || ५६५ |- | [[पोल्क काउंटी, जॉर्जिया|पोल्क]] || [[सीडरटाउन, जॉर्जिया|सीडरटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फ्लॉइड आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[जेम्स के. पोल्क]] || ४२,८५३ || ८ ८०५ |- | [[पुलास्की काउंटी, जॉर्जिया|पुलास्की]] || [[हॉकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हॉकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८०८]] || लॉरेन्स काउंटीच्या भागातून || [[कासिमिर पुलास्की]] || ९,८५५ || ६४० |- | [[पुटनॅम काउंटी, जॉर्जिया|पुटनॅम]] || [[ईटंटन, जॉर्जिया|ईटंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[इस्त्राईल पुटनॅम]] || २२,०४७ || ९ ९ ९० ९०१ |- | [[क्विटमन काउंटी, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[गीर्जटाउन, जॉर्जिया|गीर्जटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८५८]] || रँडोल्फ आणि स्टुअर्ट काउंटींमधून || [[जॉन ए. क्विटमन]] || २,२३५ || ४ ४१ ४१ ४१४ |- | [[रेबन काउंटी, जॉर्जिया|रेबन]] || [[क्लेटन, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८१९]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[विल्यम राभून]] || २०,५४९ || ९६ ९६९ |- | [[रँडोल्फ काउंटी, जॉर्जिया|रँडोल्फ]] || [[कुथबर्ट, जॉर्जिया|कुथबर्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८२८]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन रँडोल्फ ऑफ रोआनोक|जॉन रँडोल्फ]] || ६,४२५ || १,१ १,११० |- style="background: #e6f2ff;" | [[रिचमंड काउंटी, जॉर्जिया|रिचमंड]] || [[ऑगस्टा, जॉर्जिया|ऑगस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्लस लेनॉक्स, ३ रा ड्युक ऑफ रिचमंड|चार्ल्स लेनॉक्स]] || २,०६,६०७ || ८- ८३ ८३९ |- | [[रॉकडेल काउंटी, जॉर्जिया|रॉकडेल]] || [[कोनियर्स, जॉर्जिया|कोनियर्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑक्टोबर १८७०]] || हेन्री आणि न्यूटन काउंटींमधून || [[रॉकडेल चर्च]] (स्थानिक चर्च) || ९३,५७० || ३४ ३४२ |- | [[श्ले काउंटी, जॉर्जिया|श्ले]] || [[इलेव्हिल, जॉर्जिया|इलेव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || मॅरिअन, सुम्नर आणि टेलर काउंटींमधून || [[विल्यम श्ले]] || ४,५४७ || ४३५ |- | [[स्क्रेव्हन काउंटी, जॉर्जिया|स्क्रेव्हन]] || [[सिल्व्हेनिया, जॉर्जिया|सिल्व्हेनिया]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १७९३]] || बर्क आणि एफिंगहॅम काउंटींमधून || [[जेम्स स्क्रिव्हेन]] || १४,०६७ || १,६७८ |- | [[सेमिनोल काउंटी, जॉर्जिया|सेमिनोल]] || [[डॉनलसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉनलसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ जुलै १९२०]] || डिकेटर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[सेमिनोल]] जमात || ९,१४७ || ६ ६२ ६२४ |- | [[स्पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|स्पॉल्डिंग]] || [[ग्रिफिन, जॉर्जिया|ग्रिफिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फेएट, हेन्री आणि पाईक काउंटींमधून || [[थॉमस स्पॉल्डिंग]] || ६७,३०६ || ५ ५ ५१ ५१३ |- | [[स्टीफन्स काउंटी, जॉर्जिया|स्टीफन्स]] || [[टोकोआ, जॉर्जिया|टोकोआ]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || फ्रँक्लिन आणि हॅबरशॅम काउंटींमधून || [[अलेक्झांडर स्टीफन्स]] || २६,७८४ || ४ ४६ ४६४ |- | [[स्ट्युअर्ट काउंटी, जॉर्जिया|स्ट्युअर्ट]] || [[लम्पकिन, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८३०]] || रँडोल्फ काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल स्टीवर्ट]] || ५,३१४ || १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१६० |- | [[समटर काउंटी, जॉर्जिया|समटर]] || [[अमेरिकस, जॉर्जिया|अमेरिकस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस समटर]] || २९,६१६ || १,२ १,२५६ |- | [[टॅलबॉट काउंटी, जॉर्जिया|टॅलबॉट]] || [[टॅलबॉटन, जॉर्जिया|टॅलबॉटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी काउंटीच्या भागातून || [[मॅथ्यू टॅलबॉट]] || ५,७३३ || १,० १,० १,०२ १,०२ १,०२१ |- | [[टॅलियाफेरो काउंटी, जॉर्जिया|टॅलियाफेरो]] || [[क्रॉफर्डव्हिल, जॉर्जिया|क्रॉफर्डव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || ग्रीन, हॅन्कॉक, ओगलेथॉर्प, वॉरेन आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन टॅलियाफेरो]] || १,५५९ || ५ ५ ५ ५ ५० ५०६ |- | [[टॅटनॉल काउंटी, जॉर्जिया|टॅटनॉल]] || [[रेड्सव्हिल, जॉर्जिया|रेड्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोशिया टॅटनॉल]] || २४,६८८ || १,२ १,२५ १,२५४ |- | [[टेलर काउंटी, जॉर्जिया|टेलर]] || [[बटलर, जॉर्जिया|बटलर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ जानेवारी १८५२]] || मॅकॉन, मॅरिअन आणि टॅलबॉट काउंटींमधून || [[झॅकरी टेलर]] || ७,८१६ || ९ ९ ९ ९ ९७ ९७९ |- | [[टेलफेर काउंटी, जॉर्जिया|टेलफेर]] || [[मॅकराय, जॉर्जिया|मॅकराय]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[एडवर्ड टेलफेर]] || १२,४०३ || १, १,१ १,१५ १,१५० |- | [[टेरेल काउंटी, जॉर्जिया|टेरेल]] || [[डॉसन, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५६]] || ली आणि रँडोल्फ काउंटींमधून || [[विल्यम टेरेल]] || ९,१ gro -> ९,१८७ || ८ ८ ८६ ८६८ |- | [[थॉमस काउंटी, जॉर्जिया|थॉमस]] || [[थॉमसव्हिल, जॉर्जिया|थॉमसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || डिकेटर आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जेटा थॉमस]] || ४५,७९८ || १,४ १,४३ १,४३० |- | [[टिफ्ट काउंटी, जॉर्जिया|टिप्त]] || [[टिफ्ट, जॉर्जिया|टिफ्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बेरियन, अर्विन आणि वर्थ काउंटींमधून || [[नेल्सन टिप्त]] || ४०,५९८ || ६९७ |- | [[टूम्ब्स काउंटी, जॉर्जिया|टूम्ब्स]] || [[लायन्स, जॉर्जिया|लायन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || इमॅन्युएल, टॅटनॉल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[रॉबर्ट टूम्ब्स]] || २७,०३० || ९५१ |- | [[टाउन्स काउंटी, जॉर्जिया|टाउन्स]] || [[हायवासी, जॉर्जिया|हायवासी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|६ मार्च १८५६]] || राभून आणि युनियन काउंटींमधून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन टाउन्स]] || १२,४९३ || ४३० |- | [[ट्रूटलेन काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूटलेन]] || [[सोपरटन, जॉर्जिया|सोपरटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ ऑगस्ट १९१७]] || इमॅन्युएल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[जॉन एम. ट्रूटलेन]] || ६,८३३ || ५ ५२ ५२३ |- | [[ट्रूप काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूप]] || [[लाग्रांज, जॉर्जिया|लाग्रांज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज ट्रूप]] || ६९,४२६ || १, १,१ १,१५ १,१५५ |- | [[टर्नर काउंटी, जॉर्जिया|टर्नर]] || [[ॲशबर्न, जॉर्जिया|ॲशबर्न]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || डोर्ली, अर्विन, टिप्त आणि वर्थ काउंटींमधून || [[हेन्री ग्रे टर्नर]] || ९,००६ || ७५१ |- | [[ट्विग्स काउंटी, जॉर्जिया|ट्विग्स]] || [[जेफरसनव्हिल, जॉर्जिया|जेफरसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८०९]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन ट्विग्स]] || ८,०२२ || ९ ९ ९३ ९३२ |- | [[युनियन काउंटी, जॉर्जिया|युनियन]] || [[ब्लेअर्सव्हिल, जॉर्जिया|ब्लेअर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[युनियन (अमेरिकन संघ)|युनियन]] || २४,६३२ || ८ ८ ८५ ८५२ |- | [[अप्सन काउंटी, जॉर्जिया|अप्सन]] || [[थॉमास्टन, जॉर्जिया|थॉमास्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || क्रॉफर्ड आणि पाईक काउंटींमधून || [[स्टीफन अप्सन]] || २५,६०० || ८ ८४ ८४४ |- | [[वॉकर काउंटी, जॉर्जिया|वॉकर]] || [[लाफायेट, जॉर्जिया|लाफायेट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८३३]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[फ्रीमॅन वॉकर]] || ६७,६५६ || १, १,१ १,१५ १,१५८ |- | [[वॉल्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉल्टन]] || [[मन्रो, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉल्टन]] || ९६,६७३ || ८ ८५ ८५२ |- | [[वेअर काउंटी, जॉर्जिया|वेअर]] || [[वायक्रॉस, जॉर्जिया|वायक्रॉस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || ॲप्लिंग काउंटीच्या भागातून || [[निकोलस वेअर]] || ३५,७३४ || २,३ २,३३ २,३३९ |- | [[वॉरेन काउंटी, जॉर्जिया|वॉरेन]] || [[वॉरंटन, जॉर्जिया|वॉरंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || कोलंबिया, हॅन्कॉक आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[जोसेफ वॉरेन]] || ५,२१५ || ७ ७३ ७३ ७३० |- | [[वॉशिंग्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[सँडर्सव्हिल, जॉर्जिया|सँडर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन]] || १९,९८८ || १,७ १,७६ १,७६६ |- | [[वेन काउंटी, जॉर्जिया|वेन]] || [[जेसप, जॉर्जिया|जेसप]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[ॲंथनी वेन]] || ३०,१४४ || १,६ १,६ १,६६ १,६६० |- | [[वेब्स्टर काउंटी, जॉर्जिया|वेब्स्टर]] || [[प्रेस्टन, जॉर्जिया|प्रेस्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ डिसेंबर १८५३]] || स्टीवर्ट काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल वेब्स्टर]] || २,३४८ || ५ ५४ ५४१ |- | [[व्हीलर काउंटी, जॉर्जिया|व्हीलर]] || [[आलमो, जॉर्जिया|आलमो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९१२]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोसेफ व्हीलर]] || ७,४७१ || ७ ७७ ७७७ |- | [[व्हाइट काउंटी, जॉर्जिया|व्हाइट]] || [[क्लिव्हलँड, जॉर्जिया|क्लिव्हलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || हॅबरशॅम काउंटीच्या भागातून || [[डेव्हिड टी. व्हाइट]] || २८,०० २८,००७ || ६ ६२ ६२७ |- | [[व्हिटफील्ड काउंटी, जॉर्जिया|व्हिटफील्ड]] || [[डाल्टन, जॉर्जिया|डाल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० डिसेंबर १८५१]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज व्हाइटफील्ड]] || १,०२,८३ १,०२,८३७ || ७ ७५ ७५१ |- | [[विल्कॉक्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्कॉक्स]] || [[ॲबिव्हिल, जॉर्जिया|ॲबिव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || डूली, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[मार्क विल्कॉक्स]] || ८,७६६ || ९ ९ ९८ ९८४ |- style="background: #e6f2ff;" | [[विल्क्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्क्स]] || [[वॉशिंग्टन, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन विल्क्स]] || ९,५६५ || १,२ १,२ १,२२ १,२२ १,२२५ |- | [[विल्किन्सन काउंटी, जॉर्जिया|विल्किन्सन]] || [[इर्विंटन, जॉर्जिया|इर्विंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स विल्किन्सन]] || ८,८७७ || १, १,१ १,१६ १,१६३ |- | [[वर्थ काउंटी, जॉर्जिया|वर्थ]] || [[सिल्व्हेस्टर, जॉर्जिया|सिल्व्हेस्टर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब आणि अर्विन काउंटींमधून || [[विल्यम जे. वर्थ]] || २०,७८४ || १,४ १,४ १,४८ १,४८९ |} == हेसुद्धा पहा == * [[मिनेसोटामधील काउंटी]] * [[फ्लोरिडामधील काउंटी]] * [[अलाबामामधील काउंटी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जॉर्जियामधील काउंटी|*]] qok8c0086gyl7xbvtotkr387hyjji5i 118 384158 2710465 2710288 2026-09-18T04:09:50Z ~2026-50257-92 187474 /* */ संदर्भ दुरुस्त केले, मसुदा सुधारला 2710465 wikitext text/x-wiki '''प्रशांत मानसिंग जाधव''' (जन्म: ३ सप्टेंबर १९९४) हे महाराष्ट्रातील एक भारतीय राजकारणी आहेत. ते शिवसेना पक्षाचे नवीन पनवेल उपविभाग प्रमुख म्हणून कार्यरत आहेत. == प्रारंभिक जीवन == प्रशांत मानसिंग जाधव यांचा जन्म ३ सप्टेंबर १९९४ रोजी नवी मुंबई येथे झाला. == राजकीय कारकीर्द == ते बाळासाहेब ठाकरे यांच्या विचाराने प्रेरित होऊन शिवसेनेत सक्रिय झाले. ते सध्या नवीन पनवेल उपविभाग प्रमुख आणि शिवछत्रपती ग्रुपचे महाराष्ट्र अध्यक्ष आहेत. == चर्चेतील विधाने == === रवी राणा यांच्यावर टीका (२०२१) === जुलै २०२१ मध्ये आमदार रवी राणा यांनी केलेल्या वक्तव्यानंतर जाधव यांनी प्रत्युत्तर दिले होते. या घटनेची दखल पुढारी आणि नवराष्ट्र यांनी घेतली होती.<ref>‘रवी राणा तुझी लायकी काय’ - Navarashtra, 14 July 2021</ref><ref>Dainik Pudhari, Thane</ref> === शिवसेना भवनातील वाद (२०२६) === सप्टेंबर २०२६ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या प्रतिमेवरून वाद निर्माण झाला असताना जाधव यांनी आक्षेप नोंदवला होता.<ref>लोक समीक्षा, 14 सप्टेंबर 2026</ref><ref>लोकाशा, 11 सप्टेंबर 2026</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:शिवसेना राजकारणी]] == प्रारंभिक जीवन == प्रशांत मानसिंग जाधव यांचा जन्म ३ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाला. त्यांचे वास्तव्य नवीन पनवेल येथे आहे. == राजकीय कारकीर्द == प्रशांत जाधव हे शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे नवीन पनवेल उपविभाग प्रमुख आहेत. == संदर्भ == <references /> ld99j98715ey96m8ndhg54kzg5s2uxr 0 384179 2710297 2026-09-17T12:00:29Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710297 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्पाल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया]] 3tjlq1il0318o1vaychj6rfb64vwwk3 0 384180 2710298 2026-09-17T12:01:06Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710298 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्टीवन्स काउंटी, जॉर्जिया]] hr2dtad2n46oz9d3ocohqlbbj65qbbo 0 384181 2710299 2026-09-17T12:03:15Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710299 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सम्टर काउंटी, जॉर्जिया]] svy27sewuovxdnaimsywqd3zmag5l2z 0 384182 2710300 2026-09-17T12:05:37Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710300 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[टरेल काउंटी, जॉर्जिया]] eoy5gk5sd18ngb39dgn2c2lmfs3gtsg 0 384183 2710301 2026-09-17T12:07:02Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710301 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वेर काउंटी, जॉर्जिया]] 2qdfr7eawwwhpegm67usp5l6abbxi3b 0 384184 2710302 2026-09-17T12:08:58Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710302 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोल्क्विट काउंटी, जॉर्जिया]] 032ea3siggx6c9ajtab56ohrfd6pwn3 0 384185 2710303 2026-09-17T12:09:58Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710303 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोवेटा काउंटी, जॉर्जिया]] b6thamgti4r2ot3o5stvvo8xjufejl8 0 384186 2710305 2026-09-17T12:12:32Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710305 wikitext text/x-wiki इकोल्स काउंटी, जॉर्जिया g9xu7khbjxzj26z51mhhqhvbcatqv6u 2710306 2710305 2026-09-17T12:13:17Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710306 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[इकोल्स काउंटी, जॉर्जिया]] me2q3wwba47qjq0chsnwsex13onfzuy 0 384187 2710308 2026-09-17T12:13:55Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[फुलट्न काउंटी, जॉर्जिया]] वरुन [[फुल्टन काउंटी, जॉर्जिया]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2710308 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[फुल्टन काउंटी, जॉर्जिया]] eramh6bjmy2oko9axcxsuz7rvh3ofbu 0 384188 2710309 2026-09-17T12:15:14Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710309 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[हॅराल्सन काउंटी, जॉर्जिया]] gzmpeaqva298lreigxngvf9bxv2thkk 0 384189 2710314 2026-09-17T12:22:56Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710314 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[टूंब्स काउंटी, जॉर्जिया]] nu1shbdleeql5c7o80d53t81xu152n5 0 384190 2710315 2026-09-17T12:23:10Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710315 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ट्रॉटलेन काउंटी, जॉर्जिया]] hexhrghcl5skkcr0eo5idenahchbp2z 3 384191 2710322 2026-09-17T13:33:10Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710322 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Gladdenme}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १९:०३, १७ सप्टेंबर २०२६ (IST) 2mxkzud1xdztqp5jodu37ty28y0vm1k 3 384192 2710331 2026-09-17T15:01:24Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710331 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Pratap Gajale}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:३१, १७ सप्टेंबर २०२६ (IST) 8l54g93ysr1dx0fn6oxyp3zax979qem 0 384193 2710333 2026-09-17T15:25:06Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370295188|Thirty-two forms of Ganesha]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2710333 wikitext text/x-wiki हिंदू देव [[गणपती|गणपतीशी]] संबंधित भक्तीपर साहित्यात '''गणपतीच्या बत्तीस रूपांचा''' वारंवार उल्लेख आढळतो.<ref>Line drawings of the 32 meditation forms along with the Sanskrit descriptions appearing in the Śrītattvanidhi are given in: Glory of Ganesha (Central Chinmaya Mission Trust: Bombay, 1995), pp. 85-118. The same set of drawings but with some substitutions in order and naming appears in John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, SUNY Series in Religious Studies (State University of New York Press: Albany, 1995) {{ISBN|0-7914-2440-5}}.</ref> गणेश-केंद्रित धर्मग्रंथ ''[[मुद्‌गल पुराण|मुद्गल पुराणात]]'' त्यांची सर्वप्रथम यादी दिली आहे. १९व्या शतकातील [[कन्नड भाषा|कन्नड]] ''श्रीतत्त्वनिधीच्या'' ''शिवनिधी'' भागात सविस्तर वर्णने समाविष्ट आहेत. नंजनगुड आणि चामराजनगर (दोन्ही म्हैसूर जिल्हा, [[कर्नाटक]]) येथील मंदिरांमध्ये या बत्तीस रूपांचे शिल्परूपांतर देखील आढळतात. ही बत्तीस रुपे चित्रांमध्ये देखील आहेत व प्रत्येक चित्रासोबत कन्नड लिपीत लिहिलेला एक छोटा संस्कृत ध्यानश्लोक आहे. ध्यानाच्या श्लोकांमध्ये प्रत्येक रूपाचे गुणधर्म सांगितले आहेत. ग्रंथात असे म्हटले आहे की, ध्यानाचे हे प्रकार ''मुद्गल पुराणातून'' घेतले आहेत. ''श्रीतत्त्वनिधीमध्ये'' दर्शविलेल्या गणपतीच्या प्रतिमाशास्त्रीय रूपांची इतर स्रोतांमधून ज्ञात असलेल्या रूपांशी तुलना करताना, मार्टिन-डुबोस्ट नमूद करतात की ''श्रीतत्त्वनिधी'' हा दक्षिण भारतातील एक अलीकडील ग्रंथ आहे, आणि जरी त्यात त्या काळात त्या प्रदेशात ज्ञात असलेल्या गणेशाच्या अनेक रूपांचा समावेश असला तरी, त्यात ४थ्या शतकापासून अस्तित्वात असलेल्या पूर्वीच्या दोन हातांच्या रूपांचे, तसेच ९व्या आणि १०व्या शतकात मध्य भारतातल्या चौदा आणि वीस हातांच्या रूपांचे वर्णन नाही.   == यादी == {| style="text-align: left; border: 0px; margin-top: 0.2em;" | {| class="wikitable" style="text-align:center" !क्र. !नाव !चित्र !माहिती |- |१ |बाल गणपती |[[File:BAlagaNapati1.jpg|208x208अंश]] |हे बाल गणपतीचे रुप आहे ज्यात गणपती सोबत केळी, आंबा, ऊस, फणस आणि मोदक आहे. उगवत्या सूर्याप्रमाणे रक्तवर्ण (लाल) रंगाचे हे रूप आहे. |- |२ |तरूण गणपती |[[File:Taruṇa_Gaṇapati_(Sritattvanidhi).jpg|208x208अंश]] |तरुणपणातील हे लाल वर्ण व आठ हातांचे रूप आहे. गणपतीच्या हातात पाश, अंकुश, मोदक, कवठ, जांभूळ, फळे आणि स्वतःचा तुटलेला दात आहे. |- |३ |भक्ती गणपती |[[File:BhaktagaNapati.JPG|209x209अंश]] |भक्तांचा गणपती हा पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा शुभ्र आहे व चार हातात नारळ, आंबा, केळी व खिरेचा प्रसाद आहे. |- |४ |वीर गणपती |[[File:VIragaNapati.JPG|192x192अंश]] |ह्या युद्धकलेतील पारंगत व पराक्रमी गणपतीला १६ हात दर्शवीले आहे ज्यात धनुष्य, बाण, चक्र, त्रिशूळ, तलवार, ढाल असे विविध शस्त्र आहे. |- |५ |शक्ति गणपती |[[File:Shakti_gaNapati.JPG|209x209अंश]] |चार हातांच्या ह्या रुपात गणपतीच्या डाव्या मांडीवर शक्ती (देवी) विराजमान आहे. |- |६ |द्वीज गणपती |[[File:Dvija_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |चार तोंडे असणाऱ्या ह्या रूपात गणपती हा ग्रंथांचे पठण करणाऱ्या ब्राह्मणासारखा शांत आणि हातात पुस्तक, जपमाळा, कमंडलू आहे. |- |७ |सिद्धी गणपती |[[File:Siddhi_gaNapati.JPG|209x209अंश]] |यश आणि सिद्धी देणारा हा गणपती पिवळा वर्णाचा आहे ज्याच्या हातात उस, पाश आणि [[तीळ|तीळाची]] वाटी असते. |- |८ |उच्छिष्ट गणपती |[[File:UcCiShTa_gaNapati.JPG|199x199अंश]] |तंत्रसाधनेतील हे गणपतीचे प्रमुख रूप. निळा वर्ण, सहा हात आणि हातात कमळ, वीणा व डाळिंब असते. गणपतीच्या मांडीवर रतीक्रीडेत मग्न देवी दर्शवीली आहे. |- |९ |विघ्न गणपती |[[File:Vigna_Ganapati.JPG|182x182अंश]] |सर्व विघ्नांचा नाश करणारा हा गणपती, सोन्यासारखा लखलखीत वर्ण, आठ हात आणि ऊस, पाश, दंत, शंख-चक्रादी आयुधे धारण केलेला आहे. |- |१० |क्षिप्रा गणपती |[[File:KShipra_gaNapati.JPG|198x198अंश]] |तांबड्या वर्णाचा हा गणपती भक्तांच्या हाकेला धावून येतो. , हातात कल्पवृक्षाची मंजिरी आणि रत्न असते. |- |११ |हेरंब गणपती |[[File:HEraMba_gaNapati.JPG|200x200अंश]] |पंचमुखी आणि १० हात असणारे हे रूप सिंहावर स्वार आहे आणि दुर्बलांचे रक्षण करणारा आहे. तो सावळा आहे. |- |१२ |लक्ष्मी गणपती किंवा श्री गणपती |[[File:Lakshmi_gaNapati.JPG|201x201अंश]] |ह्या गणपती सोबत दोन्ही बाजूंना ऋद्धी-सिद्धी किंवा लक्ष्मी विराजमान आहे. हा गोऱ्या रंगाचा आहे व आठ हातात अनेक गोष्टी असून शुद्ध सुवर्णाचा कलश आहे. |- |१३ |महागणपती |[[File:MahA_gaNapati.jpg|198x198अंश]] |अनेक ग्रंथांमध्ये सर्वात व्यापक मानलेले हे गणपतीचे रूप आहे ज्याला १० हात, लाल वर्ण, तीन डोळे आणि मांडीवर देवी विराजमान आहे. |- |१४ |विजय गणपती |[[File:Vijaya_gaNapati.jpg|197x197अंश]] |संकटांवर विजय मिळवून देणारे हे रूप उंदरावर स्वार हातात पाश-अंकुश धारण आहे. लाल रंगाच्या ह्या गणपतीला ४ हात दर्शवीले आहे. |- |१५ |नृत्य गणपती |[[File:NRutta_gaNapti.jpg|202x202अंश]] |हा गणपती आनंद आणि कलेचे प्रतीक आहे. एका पायावर नृत्यावस्थेत उभा असलेल्या ह्याच्या हातात शस्त्र आहे व हा स्वर्णवर्णाचा आहे. |- |१६ |ऊर्ध्व गणपती |[[File:Urdhva_gaNapti.jpg|184x184अंश]] |सोनेरी वर्ण, डाव्या मांडीवर देवी आणि आठ हातामध्ये धान्य व पाश-अंकुश धारण केलेले हे रूप आहे. |- |१७ |एकाक्षर गणपती |[[File:EkAkShara_gaNapti.jpg|196x196अंश]] |"गं" या एकाक्षराचे प्रतीक असलेला हा लाल वर्ण, कपाळावर चंद्रकोर आणि तीन डोळे असणारा गणपती आहे. ह्याला चार हात आहे ज्यात शस्त्र व मोदक आहे. |- |१८ |वर गणपती |[[File:Vara_gaNapti.jpg|195x195अंश]] |भक्तांना वरदान देणारा हा गणपती आहे ज्याच्या हातात रसाळ फळे आणि रत्नांचा कलश आहे. |- |१९ |त्र्याक्षर गणपती |[[File:TryakSha_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |सोनेरी वर्ण आणि चार हात असणारा हा गणपती तीन अक्षरांचा; 'अ' ,'उ' आणि 'म्' म्हणजे [[ॐ]] याचा स्वामी आहे. |- |२० |क्षिप्रा प्रसाद गणपती |[[File:KShipraprasAda_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |भक्तांच्या नवसाला त्वरित पावणारा हा सहा हातांचा लाल रंगाचा गणपती आहे. |- |२१ |हरिद्रा गणपती |[[File:HaridrA_gaNapati.JPG|199x199अंश]] |हळदीच्या रंगाचे रूप असलेले हे चार हातांचे रूप आहे, ज्यात मोदक, दंत, पाश आणि हत्तीचा अंकुश आहे. |- |२२ |एकदन्त गणपती |[[File:EkadaMta_gaNapti.JPG|192x192अंश]] |निल वर्णाचा हा गणेश आहे ज्याचा एक दात तुटलेला आहे व त्याचे चार हात दर्शवीले आहे. |- |२३ |सृष्टी गणपती |[[File:SRuShTi_gaNapati.jpg|199x199अंश]] |सृष्टीची निर्मिती करणारा हा लाल वर्णाचा गणपती उंदरावर बसून प्रवासाच्या मुद्रेत आहे. |- |२४ |उद्दंड गणपती |[[File:UddaMDa_gaNapati.jpg|185x185अंश]] |धर्माचे पालन करवणारा आणि अधर्माचा नाश करणारा गणपती आहे. १२ हात असलेला हा उग्र रूपधारी आहे ज्याच्या हातात अनेक शस्त्र आहे. |- |२५ |ऋणमोचक गणपती |[[File:RuNamOcana_gaNapati.jpg|190x190अंश]] |कर्ज आणि पापांतून मुक्ती देणारा हा गणेश आहे; पांढरा वर्ण व ज्याच्या हातात जास्वंद आहे. |- |२६ |ढूंढि गणपती |[[File:DhuMDi_gaNapati.jpg|201x201अंश]] |हातात रुद्राक्षाची माळ आणि मोदक असणारा, मोक्षाचा मार्ग दाखवणारा हा चार हातांचा गणपती आहे. |- |२७ |द्वीमुख गणपती |[[File:DvimuKa_gaNapati.jpg|201x201अंश]] |दोन तोंडे असणारे हे रूप आहे व ह्याचा रंग निळा-हिरवा आहे. |- |२८ |त्रिमुख गणपती |[[File:TrimuKa_gaNapati.jpg|200x200अंश]] |तीन तोंडे असणारा, जो भूत, वर्तमान आणि भविष्य या तिन्ही काळांचे प्रतीक मानला जातो. सहा हातात त्याने जपमाळा, पाश, अमृतकलश, असे आहे. |- |२९ |सिंह गणपती |[[File:SiMha_gaNapati.jpg|185x185अंश]] |सिंहावर स्वार असणारा, शक्तिशाली आणि निर्भय गणपतीचे रुप आहे ज्याला ८ हात आहे. |- |३० |योग गणपती |[[File:YOga_gaNapati.jpg|203x203अंश]] |ध्यानस्थ योगासनात बसलेला हा उगवत्या सुर्याप्रमाणे तेजस्वी आहे. |- |३१ |दुर्गा गणपती |[[File:DurgAgaNa_gaNapati.jpg|197x197अंश]] |अष्ट हातांचा महाशक्तीचे रूप धारण करणारा गणेश हा हातात विजयध्वज व शस्त्र घेउन आहे. |- |३२ |संकटहर गणपती |[[File:SaMkaTahara_gaNapati.jpg|203x203अंश]] |चार हातांचा, सर्व संकटांचे हरण करणारा; लाल-सोनेरी वर्ण, वरदमुद्रा आणि सोबत देवी असलेला हा गणपती आहे. |} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == संदर्भग्रंथ == * {{स्रोत पुस्तक|title=Glory of Ganesha|last=Chinmayananda|first=Swami|publisher=Central Chinmaya Mission Trust|year=1987|location=Bombay|author-link=Chinmayananda}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Annals of the Mysore Royal Family, Part II|publisher=Government Branch Press|year=1922|location=Mysore}} * {{स्रोत पुस्तक|title=mummaDi kRuShNarAja oDeyaru - oMdu cAriTrika adhyana ( Mummadi Krsihnaraja Wodeyar- a Historic Study)|last=Gopal|first=R.|last2=Prasad, S. Narendra|publisher=Directorate of Archeology and Museums|year=2004|location=Karnataka}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Ganapati: Song of the Self|last=Grimes|first=John A.|publisher=State University of New York Press|year=1995|isbn=0-7914-2440-5|series=SUNY Series in Religious Studies|location=Albany|pages=52, 59–60}} * {{स्रोत पुस्तक|title=The Problem of Ganapati|last=Heras|first=H.|publisher=Indological Book House|year=1972|location=Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: Unravelling An Enigma|last=Krishan|first=Yuvraj|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1999|isbn=81-208-1413-4|location=Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: The Enchanter of the Three Worlds|last=Martin-Dubost|first=Paul|publisher=Project for Indian Cultural Studies|year=1997|isbn=81-900184-3-4|location=Mumbai}} * {{स्रोत पुस्तक|title=The Compendium on Gaņeśa|last=Ramachandra Rao|first=S. K.|publisher=Sri Satguru Publications|year=1992|isbn=81-7030-828-3|location=Delhi}} Contains color plate reproductions of the 32 Ganapati forms reproduced from the Sri Tattvanidhi. * {{स्रोत पुस्तक|title=Understanding Gaņapati: Insights into the Dynamics of a Cult|last=Thapan|first=Anita Raina|publisher=Manohar Publishers|year=1997|isbn=81-7304-195-4|location=New Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Sritattvanidhi|last=Wodeyar|first=Mummadi Krsihnaraja|publisher=Oriental Research Institute, University of Mysore|year=1997}} {{गणपती}} [[वर्ग:गणपती]] m018zbm18waspgxeiko7lfhfdxzp29i 2710334 2710333 2026-09-17T15:25:08Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#नियम_८.१|शुद्धलेखनाचा नियम ८.१]]) 2710334 wikitext text/x-wiki हिंदू देव [[गणपती|गणपतीशी]] संबंधित भक्तीपर साहित्यात '''गणपतीच्या बत्तीस रूपांचा''' वारंवार उल्लेख आढळतो.<ref>Line drawings of the 32 meditation forms along with the Sanskrit descriptions appearing in the Śrītattvanidhi are given in: Glory of Ganesha (Central Chinmaya Mission Trust: Bombay, 1995), pp. 85-118. The same set of drawings but with some substitutions in order and naming appears in John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, SUNY Series in Religious Studies (State University of New York Press: Albany, 1995) {{ISBN|0-7914-2440-5}}.</ref> गणेश-केंद्रित धर्मग्रंथ ''[[मुद्‌गल पुराण|मुद्गल पुराणात]]'' त्यांची सर्वप्रथम यादी दिली आहे. १९व्या शतकातील [[कन्नड भाषा|कन्नड]] ''श्रीतत्त्वनिधीच्या'' ''शिवनिधी'' भागात सविस्तर वर्णने समाविष्ट आहेत. नंजनगुड आणि चामराजनगर (दोन्ही म्हैसूर जिल्हा, [[कर्नाटक]]) येथील मंदिरांमध्ये या बत्तीस रूपांचे शिल्परूपांतर देखील आढळतात. ही बत्तीस रुपे चित्रांमध्ये देखील आहेत व प्रत्येक चित्रासोबत कन्नड लिपीत लिहिलेला एक छोटा संस्कृत ध्यानश्लोक आहे. ध्यानाच्या श्लोकांमध्ये प्रत्येक रूपाचे गुणधर्म सांगितले आहेत. ग्रंथात असे म्हटले आहे की, ध्यानाचे हे प्रकार ''मुद्गल पुराणातून'' घेतले आहेत. ''श्रीतत्त्वनिधीमध्ये'' दर्शविलेल्या गणपतीच्या प्रतिमाशास्त्रीय रूपांची इतर स्रोतांमधून ज्ञात असलेल्या रूपांशी तुलना करताना, मार्टिन-डुबोस्ट नमूद करतात की ''श्रीतत्त्वनिधी'' हा दक्षिण भारतातील एक अलीकडील ग्रंथ आहे, आणि जरी त्यात त्या काळात त्या प्रदेशात ज्ञात असलेल्या गणेशाच्या अनेक रूपांचा समावेश असला तरी, त्यात ४थ्या शतकापासून अस्तित्वात असलेल्या पूर्वीच्या दोन हातांच्या रूपांचे, तसेच ९व्या आणि १०व्या शतकात मध्य भारतातल्या चौदा आणि वीस हातांच्या रूपांचे वर्णन नाही.   == यादी == {| style="text-align: left; border: 0px; margin-top: 0.2em;" | {| class="wikitable" style="text-align:center" !क्र. !नाव !चित्र !माहिती |- |१ |बाल गणपती |[[File:BAlagaNapati1.jpg|208x208अंश]] |हे बाल गणपतीचे रूप आहे ज्यात गणपती सोबत केळी, आंबा, ऊस, फणस आणि मोदक आहे. उगवत्या सूर्याप्रमाणे रक्तवर्ण (लाल) रंगाचे हे रूप आहे. |- |२ |तरुण गणपती |[[File:Taruṇa_Gaṇapati_(Sritattvanidhi).jpg|208x208अंश]] |तरुणपणातील हे लाल वर्ण व आठ हातांचे रूप आहे. गणपतीच्या हातात पाश, अंकुश, मोदक, कवठ, जांभूळ, फळे आणि स्वतःचा तुटलेला दात आहे. |- |३ |भक्ती गणपती |[[File:BhaktagaNapati.JPG|209x209अंश]] |भक्तांचा गणपती हा पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा शुभ्र आहे व चार हातात नारळ, आंबा, केळी व खिरेचा प्रसाद आहे. |- |४ |वीर गणपती |[[File:VIragaNapati.JPG|192x192अंश]] |ह्या युद्धकलेतील पारंगत व पराक्रमी गणपतीला १६ हात दर्शवीले आहे ज्यात धनुष्य, बाण, चक्र, त्रिशूळ, तलवार, ढाल असे विविध शस्त्र आहे. |- |५ |शक्ति गणपती |[[File:Shakti_gaNapati.JPG|209x209अंश]] |चार हातांच्या ह्या रुपात गणपतीच्या डाव्या मांडीवर शक्ती (देवी) विराजमान आहे. |- |६ |द्वीज गणपती |[[File:Dvija_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |चार तोंडे असणाऱ्या ह्या रूपात गणपती हा ग्रंथांचे पठण करणाऱ्या ब्राह्मणासारखा शांत आणि हातात पुस्तक, जपमाळा, कमंडलू आहे. |- |७ |सिद्धी गणपती |[[File:Siddhi_gaNapati.JPG|209x209अंश]] |यश आणि सिद्धी देणारा हा गणपती पिवळा वर्णाचा आहे ज्याच्या हातात उस, पाश आणि [[तीळ|तीळाची]] वाटी असते. |- |८ |उच्छिष्ट गणपती |[[File:UcCiShTa_gaNapati.JPG|199x199अंश]] |तंत्रसाधनेतील हे गणपतीचे प्रमुख रूप. निळा वर्ण, सहा हात आणि हातात कमळ, वीणा व डाळिंब असते. गणपतीच्या मांडीवर रतीक्रीडेत मग्न देवी दर्शवीली आहे. |- |९ |विघ्न गणपती |[[File:Vigna_Ganapati.JPG|182x182अंश]] |सर्व विघ्नांचा नाश करणारा हा गणपती, सोन्यासारखा लखलखीत वर्ण, आठ हात आणि ऊस, पाश, दंत, शंख-चक्रादी आयुधे धारण केलेला आहे. |- |१० |क्षिप्रा गणपती |[[File:KShipra_gaNapati.JPG|198x198अंश]] |तांबड्या वर्णाचा हा गणपती भक्तांच्या हाकेला धावून येतो. , हातात कल्पवृक्षाची मंजिरी आणि रत्न असते. |- |११ |हेरंब गणपती |[[File:HEraMba_gaNapati.JPG|200x200अंश]] |पंचमुखी आणि १० हात असणारे हे रूप सिंहावर स्वार आहे आणि दुर्बलांचे रक्षण करणारा आहे. तो सावळा आहे. |- |१२ |लक्ष्मी गणपती किंवा श्री गणपती |[[File:Lakshmi_gaNapati.JPG|201x201अंश]] |ह्या गणपती सोबत दोन्ही बाजूंना ऋद्धी-सिद्धी किंवा लक्ष्मी विराजमान आहे. हा गोऱ्या रंगाचा आहे व आठ हातात अनेक गोष्टी असून शुद्ध सुवर्णाचा कलश आहे. |- |१३ |महागणपती |[[File:MahA_gaNapati.jpg|198x198अंश]] |अनेक ग्रंथांमध्ये सर्वात व्यापक मानलेले हे गणपतीचे रूप आहे ज्याला १० हात, लाल वर्ण, तीन डोळे आणि मांडीवर देवी विराजमान आहे. |- |१४ |विजय गणपती |[[File:Vijaya_gaNapati.jpg|197x197अंश]] |संकटांवर विजय मिळवून देणारे हे रूप उंदरावर स्वार हातात पाश-अंकुश धारण आहे. लाल रंगाच्या ह्या गणपतीला ४ हात दर्शवीले आहे. |- |१५ |नृत्य गणपती |[[File:NRutta_gaNapti.jpg|202x202अंश]] |हा गणपती आनंद आणि कलेचे प्रतीक आहे. एका पायावर नृत्यावस्थेत उभा असलेल्या ह्याच्या हातात शस्त्र आहे व हा स्वर्णवर्णाचा आहे. |- |१६ |ऊर्ध्व गणपती |[[File:Urdhva_gaNapti.jpg|184x184अंश]] |सोनेरी वर्ण, डाव्या मांडीवर देवी आणि आठ हातामध्ये धान्य व पाश-अंकुश धारण केलेले हे रूप आहे. |- |१७ |एकाक्षर गणपती |[[File:EkAkShara_gaNapti.jpg|196x196अंश]] |"गं" या एकाक्षराचे प्रतीक असलेला हा लाल वर्ण, कपाळावर चंद्रकोर आणि तीन डोळे असणारा गणपती आहे. ह्याला चार हात आहे ज्यात शस्त्र व मोदक आहे. |- |१८ |वर गणपती |[[File:Vara_gaNapti.jpg|195x195अंश]] |भक्तांना वरदान देणारा हा गणपती आहे ज्याच्या हातात रसाळ फळे आणि रत्नांचा कलश आहे. |- |१९ |त्र्याक्षर गणपती |[[File:TryakSha_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |सोनेरी वर्ण आणि चार हात असणारा हा गणपती तीन अक्षरांचा; 'अ' ,'उ' आणि 'म्' म्हणजे [[ॐ]] याचा स्वामी आहे. |- |२० |क्षिप्रा प्रसाद गणपती |[[File:KShipraprasAda_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |भक्तांच्या नवसाला त्वरित पावणारा हा सहा हातांचा लाल रंगाचा गणपती आहे. |- |२१ |हरिद्रा गणपती |[[File:HaridrA_gaNapati.JPG|199x199अंश]] |हळदीच्या रंगाचे रूप असलेले हे चार हातांचे रूप आहे, ज्यात मोदक, दंत, पाश आणि हत्तीचा अंकुश आहे. |- |२२ |एकदन्त गणपती |[[File:EkadaMta_gaNapti.JPG|192x192अंश]] |निल वर्णाचा हा गणेश आहे ज्याचा एक दात तुटलेला आहे व त्याचे चार हात दर्शवीले आहे. |- |२३ |सृष्टी गणपती |[[File:SRuShTi_gaNapati.jpg|199x199अंश]] |सृष्टीची निर्मिती करणारा हा लाल वर्णाचा गणपती उंदरावर बसून प्रवासाच्या मुद्रेत आहे. |- |२४ |उद्दंड गणपती |[[File:UddaMDa_gaNapati.jpg|185x185अंश]] |धर्माचे पालन करवणारा आणि अधर्माचा नाश करणारा गणपती आहे. १२ हात असलेला हा उग्र रूपधारी आहे ज्याच्या हातात अनेक शस्त्र आहे. |- |२५ |ऋणमोचक गणपती |[[File:RuNamOcana_gaNapati.jpg|190x190अंश]] |कर्ज आणि पापांतून मुक्ती देणारा हा गणेश आहे; पांढरा वर्ण व ज्याच्या हातात जास्वंद आहे. |- |२६ |ढूंढि गणपती |[[File:DhuMDi_gaNapati.jpg|201x201अंश]] |हातात रुद्राक्षाची माळ आणि मोदक असणारा, मोक्षाचा मार्ग दाखवणारा हा चार हातांचा गणपती आहे. |- |२७ |द्वीमुख गणपती |[[File:DvimuKa_gaNapati.jpg|201x201अंश]] |दोन तोंडे असणारे हे रूप आहे व ह्याचा रंग निळा-हिरवा आहे. |- |२८ |त्रिमुख गणपती |[[File:TrimuKa_gaNapati.jpg|200x200अंश]] |तीन तोंडे असणारा, जो भूत, वर्तमान आणि भविष्य या तिन्ही काळांचे प्रतीक मानला जातो. सहा हातात त्याने जपमाळा, पाश, अमृतकलश, असे आहे. |- |२९ |सिंह गणपती |[[File:SiMha_gaNapati.jpg|185x185अंश]] |सिंहावर स्वार असणारा, शक्तिशाली आणि निर्भय गणपतीचे रूप आहे ज्याला ८ हात आहे. |- |३० |योग गणपती |[[File:YOga_gaNapati.jpg|203x203अंश]] |ध्यानस्थ योगासनात बसलेला हा उगवत्या सुर्याप्रमाणे तेजस्वी आहे. |- |३१ |दुर्गा गणपती |[[File:DurgAgaNa_gaNapati.jpg|197x197अंश]] |अष्ट हातांचा महाशक्तीचे रूप धारण करणारा गणेश हा हातात विजयध्वज व शस्त्र घेउन आहे. |- |३२ |संकटहर गणपती |[[File:SaMkaTahara_gaNapati.jpg|203x203अंश]] |चार हातांचा, सर्व संकटांचे हरण करणारा; लाल-सोनेरी वर्ण, वरदमुद्रा आणि सोबत देवी असलेला हा गणपती आहे. |} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == संदर्भग्रंथ == * {{स्रोत पुस्तक|title=Glory of Ganesha|last=Chinmayananda|first=Swami|publisher=Central Chinmaya Mission Trust|year=1987|location=Bombay|author-link=Chinmayananda}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Annals of the Mysore Royal Family, Part II|publisher=Government Branch Press|year=1922|location=Mysore}} * {{स्रोत पुस्तक|title=mummaDi kRuShNarAja oDeyaru - oMdu cAriTrika adhyana ( Mummadi Krsihnaraja Wodeyar- a Historic Study)|last=Gopal|first=R.|last2=Prasad, S. Narendra|publisher=Directorate of Archeology and Museums|year=2004|location=Karnataka}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Ganapati: Song of the Self|last=Grimes|first=John A.|publisher=State University of New York Press|year=1995|isbn=0-7914-2440-5|series=SUNY Series in Religious Studies|location=Albany|pages=52, 59–60}} * {{स्रोत पुस्तक|title=The Problem of Ganapati|last=Heras|first=H.|publisher=Indological Book House|year=1972|location=Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: Unravelling An Enigma|last=Krishan|first=Yuvraj|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1999|isbn=81-208-1413-4|location=Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: The Enchanter of the Three Worlds|last=Martin-Dubost|first=Paul|publisher=Project for Indian Cultural Studies|year=1997|isbn=81-900184-3-4|location=Mumbai}} * {{स्रोत पुस्तक|title=The Compendium on Gaņeśa|last=Ramachandra Rao|first=S. K.|publisher=Sri Satguru Publications|year=1992|isbn=81-7030-828-3|location=Delhi}} Contains color plate reproductions of the 32 Ganapati forms reproduced from the Sri Tattvanidhi. * {{स्रोत पुस्तक|title=Understanding Gaņapati: Insights into the Dynamics of a Cult|last=Thapan|first=Anita Raina|publisher=Manohar Publishers|year=1997|isbn=81-7304-195-4|location=New Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Sritattvanidhi|last=Wodeyar|first=Mummadi Krsihnaraja|publisher=Oriental Research Institute, University of Mysore|year=1997}} {{गणपती}} [[वर्ग:गणपती]] bq7mskafomjy8wl5ml79cw49y42yxj2 2710336 2710334 2026-09-17T15:32:17Z Dharmadhyaksha 28394 2710336 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} हिंदू देव [[गणपती|गणपतीशी]] संबंधित भक्तीपर साहित्यात '''गणपतीच्या बत्तीस रूपांचा''' वारंवार उल्लेख आढळतो.<ref>Line drawings of the 32 meditation forms along with the Sanskrit descriptions appearing in the Śrītattvanidhi are given in: Glory of Ganesha (Central Chinmaya Mission Trust: Bombay, 1995), pp. 85-118. The same set of drawings but with some substitutions in order and naming appears in John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, SUNY Series in Religious Studies (State University of New York Press: Albany, 1995) {{ISBN|0-7914-2440-5}}.</ref> गणेश-केंद्रित धर्मग्रंथ ''[[मुद्‌गल पुराण|मुद्गल पुराणात]]'' त्यांची सर्वप्रथम यादी दिली आहे. १९व्या शतकातील [[कन्नड भाषा|कन्नड]] ''श्रीतत्त्वनिधीच्या'' ''शिवनिधी'' भागात सविस्तर वर्णने समाविष्ट आहेत. नंजनगुड आणि चामराजनगर (दोन्ही म्हैसूर जिल्हा, [[कर्नाटक]]) येथील मंदिरांमध्ये या बत्तीस रूपांचे शिल्परूपांतर देखील आढळतात. ही बत्तीस रुपे चित्रांमध्ये देखील आहेत व प्रत्येक चित्रासोबत कन्नड लिपीत लिहिलेला एक छोटा संस्कृत ध्यानश्लोक आहे. ध्यानाच्या श्लोकांमध्ये प्रत्येक रूपाचे गुणधर्म सांगितले आहेत. ग्रंथात असे म्हटले आहे की, ध्यानाचे हे प्रकार ''मुद्गल पुराणातून'' घेतले आहेत. ''श्रीतत्त्वनिधीमध्ये'' दर्शविलेल्या गणपतीच्या प्रतिमाशास्त्रीय रूपांची इतर स्रोतांमधून ज्ञात असलेल्या रूपांशी तुलना करताना, मार्टिन-डुबोस्ट नमूद करतात की ''श्रीतत्त्वनिधी'' हा दक्षिण भारतातील एक अलीकडील ग्रंथ आहे, आणि जरी त्यात त्या काळात त्या प्रदेशात ज्ञात असलेल्या गणेशाच्या अनेक रूपांचा समावेश असला तरी, त्यात ४थ्या शतकापासून अस्तित्वात असलेल्या पूर्वीच्या दोन हातांच्या रूपांचे, तसेच ९व्या आणि १०व्या शतकात मध्य भारतातल्या चौदा आणि वीस हातांच्या रूपांचे वर्णन नाही.<ref>Martin-Dubost, p. 120.</ref> श्रीतत्त्वनिधीमध्ये दाखविलेल्या गणपतीच्या पहिल्या सोळा रूपांची ''शोडष-गणपती'' या नावाने अधिक प्रचलित पूजा केली जाते. त्यापैकी तेरावा, उदा. [[महागणपती|महागणपतीची]] विशेषतः मोठ्या प्रमाणावर पूजा केली जाते. या स्वरूपाला समर्पित एक तांत्रिक संप्रदाय आहे. शक्ति-गणपती, [[उच्छिष्ट गणपती]] आणि लक्ष्मी गणपती हे देखील तांत्रिक स्वरूप आहेत, ज्यांची पूजा सांस्कृतीक आणि गूढ आहे. [[हेरंब गणपती]] नेपाळमध्ये लोकप्रिय आहे.<ref name="Ramachandra Rao, p. vi">Ramachandra Rao, p. vi.</ref> == यादी == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !क्र. !नाव !चित्र !माहिती |- |१ |बाल गणपती |[[File:BAlagaNapati1.jpg|208x208अंश]] |हे बाल गणपतीचे रूप आहे ज्यात गणपती सोबत केळी, आंबा, ऊस, फणस आणि मोदक आहे. उगवत्या सूर्याप्रमाणे रक्तवर्ण (लाल) रंगाचे हे रूप आहे. |- |२ |तरुण गणपती |[[File:Taruṇa_Gaṇapati_(Sritattvanidhi).jpg|208x208अंश]] |तरुणपणातील हे लाल वर्ण व आठ हातांचे रूप आहे. गणपतीच्या हातात पाश, अंकुश, मोदक, कवठ, जांभूळ, फळे आणि स्वतःचा तुटलेला दात आहे. |- |३ |भक्ती गणपती |[[File:BhaktagaNapati.JPG|209x209अंश]] |भक्तांचा गणपती हा पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा शुभ्र आहे व चार हातात नारळ, आंबा, केळी व खिरेचा प्रसाद आहे. |- |४ |वीर गणपती |[[File:VIragaNapati.JPG|192x192अंश]] |ह्या युद्धकलेतील पारंगत व पराक्रमी गणपतीला १६ हात दर्शवीले आहे ज्यात धनुष्य, बाण, चक्र, त्रिशूळ, तलवार, ढाल असे विविध शस्त्र आहे. |- |५ |शक्ति गणपती |[[File:Shakti_gaNapati.JPG|209x209अंश]] |चार हातांच्या ह्या रुपात गणपतीच्या डाव्या मांडीवर शक्ती (देवी) विराजमान आहे. |- |६ |द्वीज गणपती |[[File:Dvija_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |चार तोंडे असणाऱ्या ह्या रूपात गणपती हा ग्रंथांचे पठण करणाऱ्या ब्राह्मणासारखा शांत आणि हातात पुस्तक, जपमाळा, कमंडलू आहे. |- |७ |सिद्धी गणपती |[[File:Siddhi_gaNapati.JPG|209x209अंश]] |यश आणि सिद्धी देणारा हा गणपती पिवळा वर्णाचा आहे ज्याच्या हातात उस, पाश आणि [[तीळ|तीळाची]] वाटी असते. |- |८ |उच्छिष्ट गणपती |[[File:UcCiShTa_gaNapati.JPG|199x199अंश]] |तंत्रसाधनेतील हे गणपतीचे प्रमुख रूप. निळा वर्ण, सहा हात आणि हातात कमळ, वीणा व डाळिंब असते. गणपतीच्या मांडीवर रतीक्रीडेत मग्न देवी दर्शवीली आहे. |- |९ |विघ्न गणपती |[[File:Vigna_Ganapati.JPG|182x182अंश]] |सर्व विघ्नांचा नाश करणारा हा गणपती, सोन्यासारखा लखलखीत वर्ण, आठ हात आणि ऊस, पाश, दंत, शंख-चक्रादी आयुधे धारण केलेला आहे. |- |१० |क्षिप्रा गणपती |[[File:KShipra_gaNapati.JPG|198x198अंश]] |तांबड्या वर्णाचा हा गणपती भक्तांच्या हाकेला धावून येतो. , हातात कल्पवृक्षाची मंजिरी आणि रत्न असते. |- |११ |हेरंब गणपती |[[File:HEraMba_gaNapati.JPG|200x200अंश]] |पंचमुखी आणि १० हात असणारे हे रूप सिंहावर स्वार आहे आणि दुर्बलांचे रक्षण करणारा आहे. तो सावळा आहे. |- |१२ |लक्ष्मी गणपती किंवा श्री गणपती |[[File:Lakshmi_gaNapati.JPG|201x201अंश]] |ह्या गणपती सोबत दोन्ही बाजूंना ऋद्धी-सिद्धी किंवा लक्ष्मी विराजमान आहे. हा गोऱ्या रंगाचा आहे व आठ हातात अनेक गोष्टी असून शुद्ध सुवर्णाचा कलश आहे. |- |१३ |महागणपती |[[File:MahA_gaNapati.jpg|198x198अंश]] |अनेक ग्रंथांमध्ये सर्वात व्यापक मानलेले हे गणपतीचे रूप आहे ज्याला १० हात, लाल वर्ण, तीन डोळे आणि मांडीवर देवी विराजमान आहे. |- |१४ |विजय गणपती |[[File:Vijaya_gaNapati.jpg|197x197अंश]] |संकटांवर विजय मिळवून देणारे हे रूप उंदरावर स्वार हातात पाश-अंकुश धारण आहे. लाल रंगाच्या ह्या गणपतीला ४ हात दर्शवीले आहे. |- |१५ |नृत्य गणपती |[[File:NRutta_gaNapti.jpg|202x202अंश]] |हा गणपती आनंद आणि कलेचे प्रतीक आहे. एका पायावर नृत्यावस्थेत उभा असलेल्या ह्याच्या हातात शस्त्र आहे व हा स्वर्णवर्णाचा आहे. |- |१६ |ऊर्ध्व गणपती |[[File:Urdhva_gaNapti.jpg|184x184अंश]] |सोनेरी वर्ण, डाव्या मांडीवर देवी आणि आठ हातामध्ये धान्य व पाश-अंकुश धारण केलेले हे रूप आहे. |- |१७ |एकाक्षर गणपती |[[File:EkAkShara_gaNapti.jpg|196x196अंश]] |"गं" या एकाक्षराचे प्रतीक असलेला हा लाल वर्ण, कपाळावर चंद्रकोर आणि तीन डोळे असणारा गणपती आहे. ह्याला चार हात आहे ज्यात शस्त्र व मोदक आहे. |- |१८ |वर गणपती |[[File:Vara_gaNapti.jpg|195x195अंश]] |भक्तांना वरदान देणारा हा गणपती आहे ज्याच्या हातात रसाळ फळे आणि रत्नांचा कलश आहे. |- |१९ |त्र्याक्षर गणपती |[[File:TryakSha_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |सोनेरी वर्ण आणि चार हात असणारा हा गणपती तीन अक्षरांचा; 'अ' ,'उ' आणि 'म्' म्हणजे [[ॐ]] याचा स्वामी आहे. |- |२० |क्षिप्रा प्रसाद गणपती |[[File:KShipraprasAda_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |भक्तांच्या नवसाला त्वरित पावणारा हा सहा हातांचा लाल रंगाचा गणपती आहे. |- |२१ |हरिद्रा गणपती |[[File:HaridrA_gaNapati.JPG|199x199अंश]] |हळदीच्या रंगाचे रूप असलेले हे चार हातांचे रूप आहे, ज्यात मोदक, दंत, पाश आणि हत्तीचा अंकुश आहे. |- |२२ |एकदन्त गणपती |[[File:EkadaMta_gaNapti.JPG|192x192अंश]] |निल वर्णाचा हा गणेश आहे ज्याचा एक दात तुटलेला आहे व त्याचे चार हात दर्शवीले आहे. |- |२३ |सृष्टी गणपती |[[File:SRuShTi_gaNapati.jpg|199x199अंश]] |सृष्टीची निर्मिती करणारा हा लाल वर्णाचा गणपती उंदरावर बसून प्रवासाच्या मुद्रेत आहे. |- |२४ |उद्दंड गणपती |[[File:UddaMDa_gaNapati.jpg|185x185अंश]] |धर्माचे पालन करवणारा आणि अधर्माचा नाश करणारा गणपती आहे. १२ हात असलेला हा उग्र रूपधारी आहे ज्याच्या हातात अनेक शस्त्र आहे. |- |२५ |ऋणमोचक गणपती |[[File:RuNamOcana_gaNapati.jpg|190x190अंश]] |कर्ज आणि पापांतून मुक्ती देणारा हा गणेश आहे; पांढरा वर्ण व ज्याच्या हातात जास्वंद आहे. |- |२६ |ढूंढि गणपती |[[File:DhuMDi_gaNapati.jpg|201x201अंश]] |हातात रुद्राक्षाची माळ आणि मोदक असणारा, मोक्षाचा मार्ग दाखवणारा हा चार हातांचा गणपती आहे. |- |२७ |द्वीमुख गणपती |[[File:DvimuKa_gaNapati.jpg|201x201अंश]] |दोन तोंडे असणारे हे रूप आहे व ह्याचा रंग निळा-हिरवा आहे. |- |२८ |त्रिमुख गणपती |[[File:TrimuKa_gaNapati.jpg|200x200अंश]] |तीन तोंडे असणारा, जो भूत, वर्तमान आणि भविष्य या तिन्ही काळांचे प्रतीक मानला जातो. सहा हातात त्याने जपमाळा, पाश, अमृतकलश, असे आहे. |- |२९ |सिंह गणपती |[[File:SiMha_gaNapati.jpg|185x185अंश]] |सिंहावर स्वार असणारा, शक्तिशाली आणि निर्भय गणपतीचे रूप आहे ज्याला ८ हात आहे. |- |३० |योग गणपती |[[File:YOga_gaNapati.jpg|203x203अंश]] |ध्यानस्थ योगासनात बसलेला हा उगवत्या सुर्याप्रमाणे तेजस्वी आहे. |- |३१ |दुर्गा गणपती |[[File:DurgAgaNa_gaNapati.jpg|197x197अंश]] |अष्ट हातांचा महाशक्तीचे रूप धारण करणारा गणेश हा हातात विजयध्वज व शस्त्र घेउन आहे. |- |३२ |संकटहर गणपती |[[File:SaMkaTahara_gaNapati.jpg|203x203अंश]] |चार हातांचा, सर्व संकटांचे हरण करणारा; लाल-सोनेरी वर्ण, वरदमुद्रा आणि सोबत देवी असलेला हा गणपती आहे. |} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == संदर्भग्रंथ == * {{स्रोत पुस्तक|title=Glory of Ganesha|last=Chinmayananda|first=Swami|publisher=Central Chinmaya Mission Trust|year=1987|location=Bombay|author-link=Chinmayananda}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Annals of the Mysore Royal Family, Part II|publisher=Government Branch Press|year=1922|location=Mysore}} * {{स्रोत पुस्तक|title=mummaDi kRuShNarAja oDeyaru - oMdu cAriTrika adhyana ( Mummadi Krsihnaraja Wodeyar- a Historic Study)|last=Gopal|first=R.|last2=Prasad, S. Narendra|publisher=Directorate of Archeology and Museums|year=2004|location=Karnataka}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Ganapati: Song of the Self|last=Grimes|first=John A.|publisher=State University of New York Press|year=1995|isbn=0-7914-2440-5|series=SUNY Series in Religious Studies|location=Albany|pages=52, 59–60}} * {{स्रोत पुस्तक|title=The Problem of Ganapati|last=Heras|first=H.|publisher=Indological Book House|year=1972|location=Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: Unravelling An Enigma|last=Krishan|first=Yuvraj|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1999|isbn=81-208-1413-4|location=Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: The Enchanter of the Three Worlds|last=Martin-Dubost|first=Paul|publisher=Project for Indian Cultural Studies|year=1997|isbn=81-900184-3-4|location=Mumbai}} * {{स्रोत पुस्तक|title=The Compendium on Gaņeśa|last=Ramachandra Rao|first=S. K.|publisher=Sri Satguru Publications|year=1992|isbn=81-7030-828-3|location=Delhi}} Contains color plate reproductions of the 32 Ganapati forms reproduced from the Sri Tattvanidhi. * {{स्रोत पुस्तक|title=Understanding Gaņapati: Insights into the Dynamics of a Cult|last=Thapan|first=Anita Raina|publisher=Manohar Publishers|year=1997|isbn=81-7304-195-4|location=New Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Sritattvanidhi|last=Wodeyar|first=Mummadi Krsihnaraja|publisher=Oriental Research Institute, University of Mysore|year=1997}} {{गणपती}} [[वर्ग:गणपती]] cqkpar7l2swbvnemr9zgllo14sscn18 2710337 2710336 2026-09-17T15:32:18Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]) 2710337 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} हिंदू देव [[गणपती|गणपतीशी]] संबंधित भक्तीपर साहित्यात '''गणपतीच्या बत्तीस रूपांचा''' वारंवार उल्लेख आढळतो.<ref>Line drawings of the 32 meditation forms along with the Sanskrit descriptions appearing in the Śrītattvanidhi are given in: Glory of Ganesha (Central Chinmaya Mission Trust: Bombay, 1995), pp. 85-118. The same set of drawings but with some substitutions in order and naming appears in John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, SUNY Series in Religious Studies (State University of New York Press: Albany, 1995) {{ISBN|0-7914-2440-5}}.</ref> गणेश-केंद्रित धर्मग्रंथ ''[[मुद्‌गल पुराण|मुद्गल पुराणात]]'' त्यांची सर्वप्रथम यादी दिली आहे. १९व्या शतकातील [[कन्नड भाषा|कन्नड]] ''श्रीतत्त्वनिधीच्या'' ''शिवनिधी'' भागात सविस्तर वर्णने समाविष्ट आहेत. नंजनगुड आणि चामराजनगर (दोन्ही म्हैसूर जिल्हा, [[कर्नाटक]]) येथील मंदिरांमध्ये या बत्तीस रूपांचे शिल्परूपांतर देखील आढळतात. ही बत्तीस रुपे चित्रांमध्ये देखील आहेत व प्रत्येक चित्रासोबत कन्नड लिपीत लिहिलेला एक छोटा संस्कृत ध्यानश्लोक आहे. ध्यानाच्या श्लोकांमध्ये प्रत्येक रूपाचे गुणधर्म सांगितले आहेत. ग्रंथात असे म्हटले आहे की, ध्यानाचे हे प्रकार ''मुद्गल पुराणातून'' घेतले आहेत. ''श्रीतत्त्वनिधीमध्ये'' दर्शविलेल्या गणपतीच्या प्रतिमाशास्त्रीय रूपांची इतर स्रोतांमधून ज्ञात असलेल्या रूपांशी तुलना करताना, मार्टिन-डुबोस्ट नमूद करतात की ''श्रीतत्त्वनिधी'' हा दक्षिण भारतातील एक अलीकडील ग्रंथ आहे, आणि जरी त्यात त्या काळात त्या प्रदेशात ज्ञात असलेल्या गणेशाच्या अनेक रूपांचा समावेश असला तरी, त्यात ४थ्या शतकापासून अस्तित्वात असलेल्या पूर्वीच्या दोन हातांच्या रूपांचे, तसेच ९व्या आणि १०व्या शतकात मध्य भारतातल्या चौदा आणि वीस हातांच्या रूपांचे वर्णन नाही.<ref>Martin-Dubost, p. 120.</ref> श्रीतत्त्वनिधीमध्ये दाखविलेल्या गणपतीच्या पहिल्या सोळा रूपांची ''शोडष-गणपती'' या नावाने अधिक प्रचलित पूजा केली जाते. त्यापैकी तेरावा, उदा. [[महागणपती|महागणपतीची]] विशेषतः मोठ्या प्रमाणावर पूजा केली जाते. या स्वरूपाला समर्पित एक तांत्रिक संप्रदाय आहे. शक्ति-गणपती, [[उच्छिष्ट गणपती]] आणि लक्ष्मी गणपती हे देखील तांत्रिक स्वरूप आहेत, ज्यांची पूजा सांस्कृतिक आणि गूढ आहे. [[हेरंब गणपती]] नेपाळमध्ये लोकप्रिय आहे.<ref name="Ramachandra Rao, p. vi">Ramachandra Rao, p. vi.</ref> == यादी == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !क्र. !नाव !चित्र !माहिती |- |१ |बाल गणपती |[[File:BAlagaNapati1.jpg|208x208अंश]] |हे बाल गणपतीचे रूप आहे ज्यात गणपती सोबत केळी, आंबा, ऊस, फणस आणि मोदक आहे. उगवत्या सूर्याप्रमाणे रक्तवर्ण (लाल) रंगाचे हे रूप आहे. |- |२ |तरुण गणपती |[[File:Taruṇa_Gaṇapati_(Sritattvanidhi).jpg|208x208अंश]] |तरुणपणातील हे लाल वर्ण व आठ हातांचे रूप आहे. गणपतीच्या हातात पाश, अंकुश, मोदक, कवठ, जांभूळ, फळे आणि स्वतःचा तुटलेला दात आहे. |- |३ |भक्ती गणपती |[[File:BhaktagaNapati.JPG|209x209अंश]] |भक्तांचा गणपती हा पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा शुभ्र आहे व चार हातात नारळ, आंबा, केळी व खिरेचा प्रसाद आहे. |- |४ |वीर गणपती |[[File:VIragaNapati.JPG|192x192अंश]] |ह्या युद्धकलेतील पारंगत व पराक्रमी गणपतीला १६ हात दर्शवीले आहे ज्यात धनुष्य, बाण, चक्र, त्रिशूळ, तलवार, ढाल असे विविध शस्त्र आहे. |- |५ |शक्ति गणपती |[[File:Shakti_gaNapati.JPG|209x209अंश]] |चार हातांच्या ह्या रुपात गणपतीच्या डाव्या मांडीवर शक्ती (देवी) विराजमान आहे. |- |६ |द्वीज गणपती |[[File:Dvija_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |चार तोंडे असणाऱ्या ह्या रूपात गणपती हा ग्रंथांचे पठण करणाऱ्या ब्राह्मणासारखा शांत आणि हातात पुस्तक, जपमाळा, कमंडलू आहे. |- |७ |सिद्धी गणपती |[[File:Siddhi_gaNapati.JPG|209x209अंश]] |यश आणि सिद्धी देणारा हा गणपती पिवळा वर्णाचा आहे ज्याच्या हातात उस, पाश आणि [[तीळ|तीळाची]] वाटी असते. |- |८ |उच्छिष्ट गणपती |[[File:UcCiShTa_gaNapati.JPG|199x199अंश]] |तंत्रसाधनेतील हे गणपतीचे प्रमुख रूप. निळा वर्ण, सहा हात आणि हातात कमळ, वीणा व डाळिंब असते. गणपतीच्या मांडीवर रतीक्रीडेत मग्न देवी दर्शवीली आहे. |- |९ |विघ्न गणपती |[[File:Vigna_Ganapati.JPG|182x182अंश]] |सर्व विघ्नांचा नाश करणारा हा गणपती, सोन्यासारखा लखलखीत वर्ण, आठ हात आणि ऊस, पाश, दंत, शंख-चक्रादी आयुधे धारण केलेला आहे. |- |१० |क्षिप्रा गणपती |[[File:KShipra_gaNapati.JPG|198x198अंश]] |तांबड्या वर्णाचा हा गणपती भक्तांच्या हाकेला धावून येतो. , हातात कल्पवृक्षाची मंजिरी आणि रत्न असते. |- |११ |हेरंब गणपती |[[File:HEraMba_gaNapati.JPG|200x200अंश]] |पंचमुखी आणि १० हात असणारे हे रूप सिंहावर स्वार आहे आणि दुर्बलांचे रक्षण करणारा आहे. तो सावळा आहे. |- |१२ |लक्ष्मी गणपती किंवा श्री गणपती |[[File:Lakshmi_gaNapati.JPG|201x201अंश]] |ह्या गणपती सोबत दोन्ही बाजूंना ऋद्धी-सिद्धी किंवा लक्ष्मी विराजमान आहे. हा गोऱ्या रंगाचा आहे व आठ हातात अनेक गोष्टी असून शुद्ध सुवर्णाचा कलश आहे. |- |१३ |महागणपती |[[File:MahA_gaNapati.jpg|198x198अंश]] |अनेक ग्रंथांमध्ये सर्वात व्यापक मानलेले हे गणपतीचे रूप आहे ज्याला १० हात, लाल वर्ण, तीन डोळे आणि मांडीवर देवी विराजमान आहे. |- |१४ |विजय गणपती |[[File:Vijaya_gaNapati.jpg|197x197अंश]] |संकटांवर विजय मिळवून देणारे हे रूप उंदरावर स्वार हातात पाश-अंकुश धारण आहे. लाल रंगाच्या ह्या गणपतीला ४ हात दर्शवीले आहे. |- |१५ |नृत्य गणपती |[[File:NRutta_gaNapti.jpg|202x202अंश]] |हा गणपती आनंद आणि कलेचे प्रतीक आहे. एका पायावर नृत्यावस्थेत उभा असलेल्या ह्याच्या हातात शस्त्र आहे व हा स्वर्णवर्णाचा आहे. |- |१६ |ऊर्ध्व गणपती |[[File:Urdhva_gaNapti.jpg|184x184अंश]] |सोनेरी वर्ण, डाव्या मांडीवर देवी आणि आठ हातामध्ये धान्य व पाश-अंकुश धारण केलेले हे रूप आहे. |- |१७ |एकाक्षर गणपती |[[File:EkAkShara_gaNapti.jpg|196x196अंश]] |"गं" या एकाक्षराचे प्रतीक असलेला हा लाल वर्ण, कपाळावर चंद्रकोर आणि तीन डोळे असणारा गणपती आहे. ह्याला चार हात आहे ज्यात शस्त्र व मोदक आहे. |- |१८ |वर गणपती |[[File:Vara_gaNapti.jpg|195x195अंश]] |भक्तांना वरदान देणारा हा गणपती आहे ज्याच्या हातात रसाळ फळे आणि रत्नांचा कलश आहे. |- |१९ |त्र्याक्षर गणपती |[[File:TryakSha_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |सोनेरी वर्ण आणि चार हात असणारा हा गणपती तीन अक्षरांचा; 'अ' ,'उ' आणि 'म्' म्हणजे [[ॐ]] याचा स्वामी आहे. |- |२० |क्षिप्रा प्रसाद गणपती |[[File:KShipraprasAda_gaNapati.JPG|205x205अंश]] |भक्तांच्या नवसाला त्वरित पावणारा हा सहा हातांचा लाल रंगाचा गणपती आहे. |- |२१ |हरिद्रा गणपती |[[File:HaridrA_gaNapati.JPG|199x199अंश]] |हळदीच्या रंगाचे रूप असलेले हे चार हातांचे रूप आहे, ज्यात मोदक, दंत, पाश आणि हत्तीचा अंकुश आहे. |- |२२ |एकदन्त गणपती |[[File:EkadaMta_gaNapti.JPG|192x192अंश]] |निल वर्णाचा हा गणेश आहे ज्याचा एक दात तुटलेला आहे व त्याचे चार हात दर्शवीले आहे. |- |२३ |सृष्टी गणपती |[[File:SRuShTi_gaNapati.jpg|199x199अंश]] |सृष्टीची निर्मिती करणारा हा लाल वर्णाचा गणपती उंदरावर बसून प्रवासाच्या मुद्रेत आहे. |- |२४ |उद्दंड गणपती |[[File:UddaMDa_gaNapati.jpg|185x185अंश]] |धर्माचे पालन करवणारा आणि अधर्माचा नाश करणारा गणपती आहे. १२ हात असलेला हा उग्र रूपधारी आहे ज्याच्या हातात अनेक शस्त्र आहे. |- |२५ |ऋणमोचक गणपती |[[File:RuNamOcana_gaNapati.jpg|190x190अंश]] |कर्ज आणि पापांतून मुक्ती देणारा हा गणेश आहे; पांढरा वर्ण व ज्याच्या हातात जास्वंद आहे. |- |२६ |ढूंढि गणपती |[[File:DhuMDi_gaNapati.jpg|201x201अंश]] |हातात रुद्राक्षाची माळ आणि मोदक असणारा, मोक्षाचा मार्ग दाखवणारा हा चार हातांचा गणपती आहे. |- |२७ |द्वीमुख गणपती |[[File:DvimuKa_gaNapati.jpg|201x201अंश]] |दोन तोंडे असणारे हे रूप आहे व ह्याचा रंग निळा-हिरवा आहे. |- |२८ |त्रिमुख गणपती |[[File:TrimuKa_gaNapati.jpg|200x200अंश]] |तीन तोंडे असणारा, जो भूत, वर्तमान आणि भविष्य या तिन्ही काळांचे प्रतीक मानला जातो. सहा हातात त्याने जपमाळा, पाश, अमृतकलश, असे आहे. |- |२९ |सिंह गणपती |[[File:SiMha_gaNapati.jpg|185x185अंश]] |सिंहावर स्वार असणारा, शक्तिशाली आणि निर्भय गणपतीचे रूप आहे ज्याला ८ हात आहे. |- |३० |योग गणपती |[[File:YOga_gaNapati.jpg|203x203अंश]] |ध्यानस्थ योगासनात बसलेला हा उगवत्या सुर्याप्रमाणे तेजस्वी आहे. |- |३१ |दुर्गा गणपती |[[File:DurgAgaNa_gaNapati.jpg|197x197अंश]] |अष्ट हातांचा महाशक्तीचे रूप धारण करणारा गणेश हा हातात विजयध्वज व शस्त्र घेउन आहे. |- |३२ |संकटहर गणपती |[[File:SaMkaTahara_gaNapati.jpg|203x203अंश]] |चार हातांचा, सर्व संकटांचे हरण करणारा; लाल-सोनेरी वर्ण, वरदमुद्रा आणि सोबत देवी असलेला हा गणपती आहे. |} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == संदर्भग्रंथ == * {{स्रोत पुस्तक|title=Glory of Ganesha|last=Chinmayananda|first=Swami|publisher=Central Chinmaya Mission Trust|year=1987|location=Bombay|author-link=Chinmayananda}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Annals of the Mysore Royal Family, Part II|publisher=Government Branch Press|year=1922|location=Mysore}} * {{स्रोत पुस्तक|title=mummaDi kRuShNarAja oDeyaru - oMdu cAriTrika adhyana ( Mummadi Krsihnaraja Wodeyar- a Historic Study)|last=Gopal|first=R.|last2=Prasad, S. Narendra|publisher=Directorate of Archeology and Museums|year=2004|location=Karnataka}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Ganapati: Song of the Self|last=Grimes|first=John A.|publisher=State University of New York Press|year=1995|isbn=0-7914-2440-5|series=SUNY Series in Religious Studies|location=Albany|pages=52, 59–60}} * {{स्रोत पुस्तक|title=The Problem of Ganapati|last=Heras|first=H.|publisher=Indological Book House|year=1972|location=Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: Unravelling An Enigma|last=Krishan|first=Yuvraj|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1999|isbn=81-208-1413-4|location=Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: The Enchanter of the Three Worlds|last=Martin-Dubost|first=Paul|publisher=Project for Indian Cultural Studies|year=1997|isbn=81-900184-3-4|location=Mumbai}} * {{स्रोत पुस्तक|title=The Compendium on Gaņeśa|last=Ramachandra Rao|first=S. K.|publisher=Sri Satguru Publications|year=1992|isbn=81-7030-828-3|location=Delhi}} Contains color plate reproductions of the 32 Ganapati forms reproduced from the Sri Tattvanidhi. * {{स्रोत पुस्तक|title=Understanding Gaņapati: Insights into the Dynamics of a Cult|last=Thapan|first=Anita Raina|publisher=Manohar Publishers|year=1997|isbn=81-7304-195-4|location=New Delhi}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Sritattvanidhi|last=Wodeyar|first=Mummadi Krsihnaraja|publisher=Oriental Research Institute, University of Mysore|year=1997}} {{गणपती}} [[वर्ग:गणपती]] 92yg0yniuoiaeaxvy2hp0ysb3alqpq0 3 384194 2710338 2026-09-17T15:51:35Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710338 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sainath bharat nikam}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:२१, १७ सप्टेंबर २०२६ (IST) fhv7je5ssyk2pr54wgva3sgiotk8vz6 0 384195 2710340 2026-09-17T15:52:57Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710340 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नवाश्मयुग]] 858phxgt8ka8msewug31k1bac7jilh6 0 384196 2710341 2026-09-17T15:53:21Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710341 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ह्वांग हो नदी]] sa21og38wkquyc3c8wm8zn6uu10wt93 0 384197 2710343 2026-09-17T15:59:24Z अभय नातू 206 नामभेद 2710343 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ताम्र युग]] h4ygivppfoxykce23y8eemsetw8yxsx 0 384198 2710344 2026-09-17T16:00:44Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710344 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मोहेंजोदडो]] nsg74jk9w9mb2t57v2vas2cp7abyl7x 0 384199 2710345 2026-09-17T16:01:01Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710345 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[धोळावीरा]] osryjarnjn3sswiu1zmzfkbz8py0awl 0 384200 2710346 2026-09-17T16:01:52Z अभय नातू 206 नामभेद 2710346 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[गिझाचा भव्य पिरॅमिड]] mi8vimv63jpirbvu1egus419c1nhiud 0 384201 2710373 2026-09-17T18:27:57Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710373 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मधु कोडा]] g49mdjnjvojuq9wlum577v96h6y852z 0 384202 2710376 2026-09-17T18:33:26Z अभय नातू 206 नामभेद 2710376 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[१९५१-५२ लोकसभा निवडणुका]] aexbyzdasurphpoivw45152565jx6t7 0 384203 2710381 2026-09-17T18:49:27Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710381 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[तुफानी सरोज]] tndgwopdeluqois7vaz0mnuw6ssskai 0 384204 2710401 2026-09-17T21:08:32Z नरेश सावे 88037 नवीन पान: ''' स्पॅरोज्,फिंचेस आणि क्रॉसबील्स ''' हा अमेरिकेतील [[दक्षिण डाकोटा]] येथील पक्ष्यांचा एक वर्ग आहे. ==पक्षी== या वर्गात खालील पक्षी येतात:- #ईस्टर्न टोही. #स्पॉटेड टोही. #अमेरिकन ट्री स्पॅ... 2710401 wikitext text/x-wiki ''' स्पॅरोज्,फिंचेस आणि क्रॉसबील्स ''' हा अमेरिकेतील [[दक्षिण डाकोटा]] येथील पक्ष्यांचा एक वर्ग आहे. ==पक्षी== या वर्गात खालील पक्षी येतात:- #ईस्टर्न टोही. #स्पॉटेड टोही. #अमेरिकन ट्री स्पॅरो. #चिपिंग स्पॅरो. #व्हाइट थ्रोटेड स्पॅरो. #व्हाइट क्रॉउन्ड स्पॅरो. #हॅरिस स्पॅरो. #सॉन्ग स्पॅरो. #डार्क-आईड जंको. #अमेरिकन गोल्डफिंच. #पाईन सिस्किन. #हाऊस फिंच. #पर्पल आणि कॅसिन्स फिंच. #कॉमन रेडपोल. #ग्रे-क्राउंड रोझी फिंच. #रेड आणि व्हाइट-विंग्ड क्रॉसबील्स. #हाऊस स्पॅरो. ==वैशिष्ट्ये== हे पक्षी कीटक,बिया, ताजी पाने वगैरे खातात. ==आढळस्थान== हे पक्षी अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळतात. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] llm6oxi1cvbsw8ggwhfr80noi2rh0ci 2710405 2710401 2026-09-17T21:11:33Z नरेश सावे 88037 /* पक्षी */ 2710405 wikitext text/x-wiki ''' स्पॅरोज्,फिंचेस आणि क्रॉसबील्स ''' हा अमेरिकेतील [[दक्षिण डाकोटा]] येथील पक्ष्यांचा एक वर्ग आहे. ==पक्षी== या वर्गात खालील पक्षी येतात:- #[[ईस्टर्न टोही]]. #[[स्पॉटेड टोही]]. #[[अमेरिकन ट्री स्पॅरो]]. #[[चिपिंग स्पॅरो]]. #[[व्हाइट थ्रोटेड स्पॅरो]]. #[[व्हाइट क्रॉउन्ड स्पॅरो]]. #[[हॅरिस स्पॅरो]]. #[[सॉन्ग स्पॅरो]]. #[[डार्क-आईड जंको]]. #[[अमेरिकन गोल्डफिंच]]. #[[पाईन सिस्किन]]. #[[हाऊस फिंच]]. #[[पर्पल आणि कॅसिन्स फिंच]]. #[[कॉमन रेडपोल]]. #[[ग्रे-क्राउंड रोझी फिंच]]. #[[रेड आणि व्हाइट-विंग्ड क्रॉसबील्स]]. #[[हाऊस स्पॅरो]]. ==वैशिष्ट्ये== हे पक्षी कीटक,बिया, ताजी पाने वगैरे खातात. ==आढळस्थान== हे पक्षी अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळतात. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] kua390290dai458jdnf2maevpp1n3gi 0 384205 2710404 2026-09-17T21:11:32Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710404 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रुपकुमारी चौधरी]] hitijmu7t4gy0adqskoo494sqc3wgjf 0 384206 2710406 2026-09-17T21:12:01Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710406 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चुन्नी लाल साहू]] my1h662e2fiatuvh1bmd7qfm1h67zgu 0 384207 2710407 2026-09-17T21:12:20Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710407 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चंदू लाल साहू]] ei4a2ai1d42hk5zm0krxumlrvzai3bn 0 384208 2710408 2026-09-17T21:12:43Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710408 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[विद्याचरण शुक्ला]] fwwjfq2ufwibad01v3voxllxsflix8h 0 384209 2710410 2026-09-17T21:15:52Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710410 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[राजनांदगांव जिल्हा]] jkvq71bdqfy0e9euodjsosvkccstfxa 0 384210 2710416 2026-09-17T21:52:32Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710416 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ज्योत्स्ना महंत]] 1oimvlsgniyjj5iqsilayupzwuj83ll 0 384211 2710417 2026-09-17T21:52:57Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710417 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बंशीलाल माहतो]] 9avbfqv58tqldv3mhxi1n3spg5u3v6g 0 384212 2710418 2026-09-17T21:53:41Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710418 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[गौरेला-पेंड्रा-मरवाही जिल्हा]] q0gf4s86j0hgrqdrepuf5csasjg922q 0 384213 2710419 2026-09-17T21:53:59Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710419 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मनेंद्रगढ-चिरमिरी-भरतपूर जिल्हा]] 72h27ymeygtjvhxc3avtcjg302ma9om 0 384214 2710424 2026-09-17T22:01:19Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710424 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मुरली मोहन मगंटी]] m9n8ocf4frey749dxq1quak3twv3anb 0 384215 2710426 2026-09-17T22:01:51Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710426 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वुंडावल्ली अरुण कुमार]] rtbepkvvf7bv7qmg1q5h59cohl74qu5 0 384216 2710433 2026-09-17T22:28:01Z नरेश सावे 88037 नवीन पान: {{जीवचौकट | नाव = ईस्टर्न टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo erythrophthalmus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बाय... 2710433 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = ईस्टर्न टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo erythrophthalmus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बायनॉमियल = | synonyms = | आढळप्रदेश_नकाशा= | आढळप्रदेश_नकाशा_रुंदी= | आढळप्रदेश_नकाशा_title= | बायनॉमियल2 = | बायनॉमियल_अधिकारी = }} '''ईस्टर्न टोही'''  हा अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळणारा पक्षी आहे. हा पक्षी [[ स्पॅरोज् ,फिंचेस आणि क्रॉसबील्स ]]  या प्रजातीवर्गात मोडतो. ==वर्णन== या पक्ष्याची शेपूट मोठी व लांब असते.नराचे डोके, पाठ आणि छाती काळी असते.त्याच्या बाजू तांबूस रंगाच्या आणि पोट पांढरे असते.त्यामुळे तो उठून दिसतो.प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. नर काळ्या रंगाचा असतो, तर मादी तपकिरी रंगाची असते. पाठीवर आणि पंखांवर पांढरे ठिपके नसणे हे या प्रजातीला 'स्पॉटेड टोही' पासून वेगळे करते. ==आढळस्थान== हा अमेरिकेतील अति दक्षिणपूर्व दक्षिण डाकोटा राज्यात आढळतो.पूर्व दक्षिण डाकोटात स्थलांतर करतो. हे पक्षी निवासी क्षेत्रांमध्ये हिवाळा घालवू शकतात. ==आवाज== या पक्ष्याचे गाणे तीन भागांतील एक 'ट्रिल' (trill) असतो (ज्यात 'ड्रिंक युअर टी' - असा आभासी आवाज असतो आणि शेवटचा अक्षर-उच्चार लांबवला जातो). हे पक्षी गाण्याअगोदर एक ते तीन प्रास्ताविक स्वर आळवतात. ==खाद्य== हे पक्षी कीटक खातात.हे पक्षी जमिनीवर अन्न शोधताना दोन्ही पायांनी एकाच वेळी मागे ओरबाडत उडी मारण्याची पद्धत वापरतात. ==घरटे== झुडपांची दाट वाढ असलेला वनप्रदेश आणि इतर झुडपी भागात हे पक्षी घरटी बांधतात. यांचे घरटे अनेकदा जमिनीवर खरवडून तयार केलेल्या खळग्यात असते. या घरट्यात गवत, वाळलेली पाने आणि झाडाची साल यांचे अस्तर लावलेले असते. ==वैशिष्ट्य== दक्षिण डाकोटासह या प्रजातीचे वास्तव्य असलेल्या उत्तरेकडील भागातील प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. मात्र सर्व प्रौढ टोही पक्ष्यांचे डोळे लाल नसतात.आग्नेय भागातील विशेषतः फ्लोरिडातील या प्रजातीच्या पक्ष्यांचे डोळे पेंढ्यासारख्या रंगाचे किंवा पांढरे असतात. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] iemavnryfptwz4xckujfmba0yszeeci 2710434 2710433 2026-09-17T22:28:34Z नरेश सावे 88037 /* */ 2710434 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = ईस्टर्न टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo erythrophthalmus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बायनॉमियल = | synonyms = | आढळप्रदेश_नकाशा= | आढळप्रदेश_नकाशा_रुंदी= | आढळप्रदेश_नकाशा_title= | बायनॉमियल2 = | बायनॉमियल_अधिकारी = }} '''ईस्टर्न टोही'''  हा अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळणारा [[पक्षी]] आहे. हा पक्षी [[ स्पॅरोज् ,फिंचेस आणि क्रॉसबील्स ]]  या प्रजातीवर्गात मोडतो. ==वर्णन== या पक्ष्याची शेपूट मोठी व लांब असते.नराचे डोके, पाठ आणि छाती काळी असते.त्याच्या बाजू तांबूस रंगाच्या आणि पोट पांढरे असते.त्यामुळे तो उठून दिसतो.प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. नर काळ्या रंगाचा असतो, तर मादी तपकिरी रंगाची असते. पाठीवर आणि पंखांवर पांढरे ठिपके नसणे हे या प्रजातीला 'स्पॉटेड टोही' पासून वेगळे करते. ==आढळस्थान== हा अमेरिकेतील अति दक्षिणपूर्व दक्षिण डाकोटा राज्यात आढळतो.पूर्व दक्षिण डाकोटात स्थलांतर करतो. हे पक्षी निवासी क्षेत्रांमध्ये हिवाळा घालवू शकतात. ==आवाज== या पक्ष्याचे गाणे तीन भागांतील एक 'ट्रिल' (trill) असतो (ज्यात 'ड्रिंक युअर टी' - असा आभासी आवाज असतो आणि शेवटचा अक्षर-उच्चार लांबवला जातो). हे पक्षी गाण्याअगोदर एक ते तीन प्रास्ताविक स्वर आळवतात. ==खाद्य== हे पक्षी कीटक खातात.हे पक्षी जमिनीवर अन्न शोधताना दोन्ही पायांनी एकाच वेळी मागे ओरबाडत उडी मारण्याची पद्धत वापरतात. ==घरटे== झुडपांची दाट वाढ असलेला वनप्रदेश आणि इतर झुडपी भागात हे पक्षी घरटी बांधतात. यांचे घरटे अनेकदा जमिनीवर खरवडून तयार केलेल्या खळग्यात असते. या घरट्यात गवत, वाळलेली पाने आणि झाडाची साल यांचे अस्तर लावलेले असते. ==वैशिष्ट्य== दक्षिण डाकोटासह या प्रजातीचे वास्तव्य असलेल्या उत्तरेकडील भागातील प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. मात्र सर्व प्रौढ टोही पक्ष्यांचे डोळे लाल नसतात.आग्नेय भागातील विशेषतः फ्लोरिडातील या प्रजातीच्या पक्ष्यांचे डोळे पेंढ्यासारख्या रंगाचे किंवा पांढरे असतात. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] 5x80frm5ay1qjklpv6z8z2ssh6s32rz 2710435 2710434 2026-09-17T22:29:24Z नरेश सावे 88037 /* */ 2710435 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = ईस्टर्न टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo erythrophthalmus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बायनॉमियल = | synonyms = | आढळप्रदेश_नकाशा= | आढळप्रदेश_नकाशा_रुंदी= | आढळप्रदेश_नकाशा_title= | बायनॉमियल2 = | बायनॉमियल_अधिकारी = }} '''ईस्टर्न टोही'''  हा अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळणारा [[पक्षी]] आहे. हा पक्षी [[स्पॅरोज् ,फिंचेस आणि क्रॉसबील्स]] या प्रजातीवर्गात मोडतो. ==वर्णन== या पक्ष्याची शेपूट मोठी व लांब असते.नराचे डोके, पाठ आणि छाती काळी असते.त्याच्या बाजू तांबूस रंगाच्या आणि पोट पांढरे असते.त्यामुळे तो उठून दिसतो.प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. नर काळ्या रंगाचा असतो, तर मादी तपकिरी रंगाची असते. पाठीवर आणि पंखांवर पांढरे ठिपके नसणे हे या प्रजातीला 'स्पॉटेड टोही' पासून वेगळे करते. ==आढळस्थान== हा अमेरिकेतील अति दक्षिणपूर्व दक्षिण डाकोटा राज्यात आढळतो.पूर्व दक्षिण डाकोटात स्थलांतर करतो. हे पक्षी निवासी क्षेत्रांमध्ये हिवाळा घालवू शकतात. ==आवाज== या पक्ष्याचे गाणे तीन भागांतील एक 'ट्रिल' (trill) असतो (ज्यात 'ड्रिंक युअर टी' - असा आभासी आवाज असतो आणि शेवटचा अक्षर-उच्चार लांबवला जातो). हे पक्षी गाण्याअगोदर एक ते तीन प्रास्ताविक स्वर आळवतात. ==खाद्य== हे पक्षी कीटक खातात.हे पक्षी जमिनीवर अन्न शोधताना दोन्ही पायांनी एकाच वेळी मागे ओरबाडत उडी मारण्याची पद्धत वापरतात. ==घरटे== झुडपांची दाट वाढ असलेला वनप्रदेश आणि इतर झुडपी भागात हे पक्षी घरटी बांधतात. यांचे घरटे अनेकदा जमिनीवर खरवडून तयार केलेल्या खळग्यात असते. या घरट्यात गवत, वाळलेली पाने आणि झाडाची साल यांचे अस्तर लावलेले असते. ==वैशिष्ट्य== दक्षिण डाकोटासह या प्रजातीचे वास्तव्य असलेल्या उत्तरेकडील भागातील प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. मात्र सर्व प्रौढ टोही पक्ष्यांचे डोळे लाल नसतात.आग्नेय भागातील विशेषतः फ्लोरिडातील या प्रजातीच्या पक्ष्यांचे डोळे पेंढ्यासारख्या रंगाचे किंवा पांढरे असतात. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] 5jbydiczvu4yormsft59ph451yi04kn 2710436 2710435 2026-09-17T22:31:37Z नरेश सावे 88037 /* आवाज */ 2710436 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = ईस्टर्न टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo erythrophthalmus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बायनॉमियल = | synonyms = | आढळप्रदेश_नकाशा= | आढळप्रदेश_नकाशा_रुंदी= | आढळप्रदेश_नकाशा_title= | बायनॉमियल2 = | बायनॉमियल_अधिकारी = }} '''ईस्टर्न टोही'''  हा अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळणारा [[पक्षी]] आहे. हा पक्षी [[स्पॅरोज् ,फिंचेस आणि क्रॉसबील्स]] या प्रजातीवर्गात मोडतो. ==वर्णन== या पक्ष्याची शेपूट मोठी व लांब असते.नराचे डोके, पाठ आणि छाती काळी असते.त्याच्या बाजू तांबूस रंगाच्या आणि पोट पांढरे असते.त्यामुळे तो उठून दिसतो.प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. नर काळ्या रंगाचा असतो, तर मादी तपकिरी रंगाची असते. पाठीवर आणि पंखांवर पांढरे ठिपके नसणे हे या प्रजातीला 'स्पॉटेड टोही' पासून वेगळे करते. ==आढळस्थान== हा अमेरिकेतील अति दक्षिणपूर्व दक्षिण डाकोटा राज्यात आढळतो.पूर्व दक्षिण डाकोटात स्थलांतर करतो. हे पक्षी निवासी क्षेत्रांमध्ये हिवाळा घालवू शकतात. ==आवाज== या पक्ष्याचे गाणे तीन भागांतील एक 'ट्रिल'असतो (ज्यात 'ड्रिंक युअर टी' - असा आभासी आवाज असतो आणि शेवटचा अक्षर-उच्चार लांबवला जातो). हे पक्षी गाण्याअगोदर एक ते तीन प्रास्ताविक स्वर आळवतात. ==खाद्य== हे पक्षी कीटक खातात.हे पक्षी जमिनीवर अन्न शोधताना दोन्ही पायांनी एकाच वेळी मागे ओरबाडत उडी मारण्याची पद्धत वापरतात. ==घरटे== झुडपांची दाट वाढ असलेला वनप्रदेश आणि इतर झुडपी भागात हे पक्षी घरटी बांधतात. यांचे घरटे अनेकदा जमिनीवर खरवडून तयार केलेल्या खळग्यात असते. या घरट्यात गवत, वाळलेली पाने आणि झाडाची साल यांचे अस्तर लावलेले असते. ==वैशिष्ट्य== दक्षिण डाकोटासह या प्रजातीचे वास्तव्य असलेल्या उत्तरेकडील भागातील प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. मात्र सर्व प्रौढ टोही पक्ष्यांचे डोळे लाल नसतात.आग्नेय भागातील विशेषतः फ्लोरिडातील या प्रजातीच्या पक्ष्यांचे डोळे पेंढ्यासारख्या रंगाचे किंवा पांढरे असतात. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] pjoz7qoxppg5j59zpspd5q9l54dm3oa 2710442 2710436 2026-09-18T00:41:39Z नरेश सावे 88037 /* */ 2710442 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = ईस्टर्न टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo erythrophthalmus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बायनॉमियल = | synonyms = | आढळप्रदेश_नकाशा= | आढळप्रदेश_नकाशा_रुंदी= | आढळप्रदेश_नकाशा_title= | बायनॉमियल2 = | बायनॉमियल_अधिकारी = }} '''ईस्टर्न टोही'''  हा अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळणारा [[पक्षी]] आहे. हा पक्षी [[स्पॅरोज् ,फिंचेस, आणि क्रॉसबील्स]] या प्रजातीवर्गात मोडतो. ==वर्णन== या पक्ष्याची शेपूट मोठी व लांब असते.नराचे डोके, पाठ आणि छाती काळी असते.त्याच्या बाजू तांबूस रंगाच्या आणि पोट पांढरे असते.त्यामुळे तो उठून दिसतो.प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. नर काळ्या रंगाचा असतो, तर मादी तपकिरी रंगाची असते. पाठीवर आणि पंखांवर पांढरे ठिपके नसणे हे या प्रजातीला 'स्पॉटेड टोही' पासून वेगळे करते. ==आढळस्थान== हा अमेरिकेतील अति दक्षिणपूर्व दक्षिण डाकोटा राज्यात आढळतो.पूर्व दक्षिण डाकोटात स्थलांतर करतो. हे पक्षी निवासी क्षेत्रांमध्ये हिवाळा घालवू शकतात. ==आवाज== या पक्ष्याचे गाणे तीन भागांतील एक 'ट्रिल'असतो (ज्यात 'ड्रिंक युअर टी' - असा आभासी आवाज असतो आणि शेवटचा अक्षर-उच्चार लांबवला जातो). हे पक्षी गाण्याअगोदर एक ते तीन प्रास्ताविक स्वर आळवतात. ==खाद्य== हे पक्षी कीटक खातात.हे पक्षी जमिनीवर अन्न शोधताना दोन्ही पायांनी एकाच वेळी मागे ओरबाडत उडी मारण्याची पद्धत वापरतात. ==घरटे== झुडपांची दाट वाढ असलेला वनप्रदेश आणि इतर झुडपी भागात हे पक्षी घरटी बांधतात. यांचे घरटे अनेकदा जमिनीवर खरवडून तयार केलेल्या खळग्यात असते. या घरट्यात गवत, वाळलेली पाने आणि झाडाची साल यांचे अस्तर लावलेले असते. ==वैशिष्ट्य== दक्षिण डाकोटासह या प्रजातीचे वास्तव्य असलेल्या उत्तरेकडील भागातील प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. मात्र सर्व प्रौढ टोही पक्ष्यांचे डोळे लाल नसतात.आग्नेय भागातील विशेषतः फ्लोरिडातील या प्रजातीच्या पक्ष्यांचे डोळे पेंढ्यासारख्या रंगाचे किंवा पांढरे असतात. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] c2bxn3lu0ocuweh9fxn07xshqe5khui 2710448 2710442 2026-09-18T01:23:22Z नरेश सावे 88037 /* */ 2710448 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = ईस्टर्न टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo erythrophthalmus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बायनॉमियल = | synonyms = | आढळप्रदेश_नकाशा= | आढळप्रदेश_नकाशा_रुंदी= | आढळप्रदेश_नकाशा_title= | बायनॉमियल2 = | बायनॉमियल_अधिकारी = }} '''ईस्टर्न टोही'''  हा अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळणारा [[पक्षी]] आहे.हा पक्षी [[स्पॅरोज्,फिंचेस्,आणि क्रॉसबिलस्]] या प्रजातीवर्गात मोडतो. ==वर्णन== या पक्ष्याची शेपूट मोठी व लांब असते.नराचे डोके, पाठ आणि छाती काळी असते.त्याच्या बाजू तांबूस रंगाच्या आणि पोट पांढरे असते.त्यामुळे तो उठून दिसतो.प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. नर काळ्या रंगाचा असतो, तर मादी तपकिरी रंगाची असते. पाठीवर आणि पंखांवर पांढरे ठिपके नसणे हे या प्रजातीला 'स्पॉटेड टोही' पासून वेगळे करते. ==आढळस्थान== हा अमेरिकेतील अति दक्षिणपूर्व दक्षिण डाकोटा राज्यात आढळतो.पूर्व दक्षिण डाकोटात स्थलांतर करतो. हे पक्षी निवासी क्षेत्रांमध्ये हिवाळा घालवू शकतात. ==आवाज== या पक्ष्याचे गाणे तीन भागांतील एक 'ट्रिल'असतो (ज्यात 'ड्रिंक युअर टी' - असा आभासी आवाज असतो आणि शेवटचा अक्षर-उच्चार लांबवला जातो). हे पक्षी गाण्याअगोदर एक ते तीन प्रास्ताविक स्वर आळवतात. ==खाद्य== हे पक्षी कीटक खातात.हे पक्षी जमिनीवर अन्न शोधताना दोन्ही पायांनी एकाच वेळी मागे ओरबाडत उडी मारण्याची पद्धत वापरतात. ==घरटे== झुडपांची दाट वाढ असलेला वनप्रदेश आणि इतर झुडपी भागात हे पक्षी घरटी बांधतात. यांचे घरटे अनेकदा जमिनीवर खरवडून तयार केलेल्या खळग्यात असते. या घरट्यात गवत, वाळलेली पाने आणि झाडाची साल यांचे अस्तर लावलेले असते. ==वैशिष्ट्य== दक्षिण डाकोटासह या प्रजातीचे वास्तव्य असलेल्या उत्तरेकडील भागातील प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. मात्र सर्व प्रौढ टोही पक्ष्यांचे डोळे लाल नसतात.आग्नेय भागातील विशेषतः फ्लोरिडातील या प्रजातीच्या पक्ष्यांचे डोळे पेंढ्यासारख्या रंगाचे किंवा पांढरे असतात. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] 25q37041pv1iu5mkw6bzcemj0iv3sns 0 384217 2710446 2026-09-18T01:20:13Z नरेश सावे 88037 नवीन पान: {{जीवचौकट | नाव = स्पॉटेड टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo maculatus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बायनॉम... 2710446 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = स्पॉटेड टोही | स्थिती = | trend = | स्थिती_प्रणाली = | स्थिती_संदर्भ = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = | कुळ =Pipilo maculatus | उपकुळ = | जातकुळी = | जीव = | बायनॉमियल = | synonyms = | आढळप्रदेश_नकाशा= | आढळप्रदेश_नकाशा_रुंदी= | आढळप्रदेश_नकाशा_title= | बायनॉमियल2 = | बायनॉमियल_अधिकारी = }} '''स्पॉटेड टोही''' हा अमेरिकेतील दक्षिण डाकोटा या राज्यात आढळणारा पक्षी आहे. हा पक्षी [[स्पॅरोज्,फिंचेस्,आणि क्रॉसबिलस्]] या प्रजातीवर्गात मोडतो. ==वर्णन== या पक्ष्याची शेपूट मोठी व लांब असते.हा पक्षी ईस्टर्न टोही पक्ष्यासारखाच असतो.नराचे डोके, पाठ आणि छाती काळी असते.त्याच्या बाजू तांबूस रंगाच्या आणि पोट पांढरे असते.त्यामुळे तो उठून दिसतो.प्रौढ पक्ष्यांचे डोळे लाल असतात. नर काळ्या रंगाचा असतो, तर मादी करड्या तपकिरी रंगाची असते. पाठीवर आणि पंखांवर पांढरे ठिपके असणे हे या प्रजातीला 'ईस्टर्न टोही' पासून वेगळे करते. ==आढळस्थान== हा अमेरिकेतील अति दक्षिणपूर्व आणि पश्चिम दक्षिण डाकोटा राज्यात आढळतो.संपूर्ण दक्षिण डाकोटात स्थलांतर करतो. ==आवाज== या पक्ष्याचे गाणे हे चे चे चे चे झी असे गुणगुणणाऱ्या कंपीत स्वरात असते.त्याच्या सादेत एक ऊर्ध्वगामी आणि प्रश्नार्थक क्वी असतो.हे पक्षी गाण्याअगोदर एक ते आठ प्रास्ताविक स्वर आळवतात. ==खाद्य== हे पक्षी कीटक,बिया आणि फळे खातात.हे पक्षी जमिनीवर अन्न शोधताना दोन्ही पायांनी एकाच वेळी मागे ओरबाडत उडी मारण्याची पद्धत वापरतात. ==घरटे== झुडपांची दाट वाढ असलेला वनप्रदेश आणि इतर झुडपी भागात हे पक्षी घरटी बांधतात. यांचे घरटे अनेकदा जमिनीवर खरवडून तयार केलेल्या खळग्यात असते. गवत, वाळलेली पाने आणि झाडाची साल यांचा वापर करून नीटनेटक्या वाटीसारखे घरटे बनवलेले असते. ==वैशिष्ट्य== 'ग्रेट प्लेन्स' मध्ये जिथे ईस्टर्न टोही आणि स्पॉटेड टोही या प्रजातींची निवासक्षेत्रे एकमेकांत मिसळतात तिथे त्या सहजपणे संकरित होतात. पूर्वी या प्रजातींना 'रुफस-साइडेड टोही' या एकाच नावाने ओळखले जात असे. <ref>Backyard Birds of South Dakota - South Dakota, Wildlife Division, Department of Game, Fish and Parks.Authors: Eileen Dowd Stukel,Silka L.F.Kempema,Chad Tussing.2009 edition</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:विदेशी पक्षी]] [[वर्ग:दक्षिण डाकोटा अमेरिका पक्षी]] tvyshrbr1x3siy5x3ggc5ig0m4furau 3 384218 2710447 2026-09-18T01:23:01Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710447 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Imam N.Shaikh}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:५३, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) 7f67ru8wvey1ei6vfhm39n59qfh54et 3 384219 2710460 2026-09-18T03:58:17Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710460 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sagar Ramkrishna Raut}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:२८, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) 3fdnys7c065h4dc0ownxk1mvc7sa2sg 0 384220 2710463 2026-09-18T04:06:24Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710463 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मगंती वेंकटेश्वर राव]] 0yxk8h934eqj7x06sftugeastgrngd1 0 384221 2710464 2026-09-18T04:06:57Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710464 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कावुरी सांबशिव राव]] hg80burpr1slry8ut3tdfx96ayvdk39 0 384222 2710468 2026-09-18T04:21:01Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710468 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बिजू जनता दल]] 3tnbyibawlbq85n2kh1bfau7l6b7uws 0 384223 2710472 2026-09-18T04:33:48Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710472 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[परषोत्तम रुपाला]] 9vbc0k32y5gmct4l8n2r8qbld9qkroo 0 384224 2710473 2026-09-18T04:34:40Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2710473 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मोहन कुंडारिया]] 23f8zah0vrl4jhjljt5uw00lgadqfac 3 384225 2710477 2026-09-18T04:42:08Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710477 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Monty teenty}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:१२, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) bbsnc1acuyphtp1yllwv25ziaxhfvzj 3 384226 2710481 2026-09-18T05:01:26Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710481 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=गजानन पांडुरंग पवार}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:३१, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) m2euc16fdz2bw90lnat9bc15qph1w12 3 384227 2710482 2026-09-18T05:11:46Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710482 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Bmarathwada}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:४१, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) 035tpn7jppugyxeoz7k66cpcx6min8c 0 384228 2710483 2026-09-18T05:12:21Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: खालील यादी आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २८ जून १९८७ रोजी ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध पहिला महि... 2710483 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २८ जून १९८७ रोजी ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67025.html ९२] || २८ जून १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ओर्मियु क्रिकेट स्टेडियम]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67026.html ९३] || १ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67027.html ९४] || २ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} hocfk4w673yvij93mg3fd4po7j81qts 2710485 2710483 2026-09-18T05:18:23Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710485 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २८ जून १९८७ रोजी ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67025.html ९२] || २८ जून १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ओर्मियु क्रिकेट स्टेडियम]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67026.html ९३] || १ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67027.html ९४] || २ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67037.html १०१] || २९ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.२]], [[पर्थ]] || {{crw|NZL}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67038.html १०३] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.२]], [[पर्थ]] || {{crw|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67040.html १०५] || ४ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67045.html ११०] || ९ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67050.html ११३] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अल्बर्ट क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67048.html ११८] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67056.html १२०] || १७ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} iqya5wlvz7wdprx73bt3optzmkqh50w 2710486 2710485 2026-09-18T05:20:21Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710486 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २८ जून १९८७ रोजी ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67025.html ९२] || २८ जून १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ओर्मियु क्रिकेट स्टेडियम]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67026.html ९३] || १ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67027.html ९४] || २ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67037.html १०१] || २९ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.२]], [[पर्थ]] || {{crw|NZL}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67038.html १०३] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.२]], [[पर्थ]] || {{crw|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67040.html १०५] || ४ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67045.html ११०] || ९ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67050.html ११३] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अल्बर्ट क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67048.html ११८] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67056.html १२०] || १७ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67062.html १२२] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|IRE}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67064.html १२४] || २० जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|NED}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 87h1fnt7sbqgw017mi0ywz8etgq2klp 2710487 2710486 2026-09-18T05:28:43Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2710487 wikitext text/x-wiki खालील यादी आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २८ जून १९८७ रोजी ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आयर्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67025.html ९२] || २८ जून १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ओर्मियु क्रिकेट स्टेडियम]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67026.html ९३] || १ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67027.html ९४] || २ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67037.html १०१] || २९ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.२]], [[पर्थ]] || {{crw|NZL}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67038.html १०३] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.२]], [[पर्थ]] || {{crw|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67040.html १०५] || ४ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67045.html ११०] || ९ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67050.html ११३] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अल्बर्ट क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67048.html ११८] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67056.html १२०] || १७ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67062.html १२२] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|IRE}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67064.html १२४] || २० जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|NED}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67076.html १३२] || १८ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|IRE}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67079.html १३४] || १९ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 3x2t6zxlti8ca109klqfvu7glw94qzm 3 384229 2710484 2026-09-18T05:17:19Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710484 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=गुरुनाथ भले}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:४७, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) 824fakukdgomantinx9nhonhctav4fc 3 384230 2710488 2026-09-18T05:35:07Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710488 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ketan ausarmal}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:०५, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) j3vpoyww0j1sg26z7oe5k31g139myft 0 384231 2710491 2026-09-18T06:45:36Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: {{Infobox cricketer | name = थरिंदु रथनायके | image = | country = श्रीलंका | full_name = कोंगानिगे थारिंदु हसंका रथनायके | birth_date = {{birth date and age|1996|4|18|df=yes}} | birth_place = [[मारविला]], श्रीलंका | death_date = | death_place = |... 2710491 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = थरिंदु रथनायके | image = | country = श्रीलंका | full_name = कोंगानिगे थारिंदु हसंका रथनायके | birth_date = {{birth date and age|1996|4|18|df=yes}} | birth_place = [[मारविला]], श्रीलंका | death_date = | death_place = | nickname = | batting =डावखुरा | bowling =उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]], मंदगती डावखुरा | role = | international = true | testdebutdate = १७ जून | testdebutyear = २०२५ | testdebutagainst = बांगलादेश | testcap = १६९ | lasttestdate = २५ जून | lasttestyear = २०२६ | lasttestagainst = बांगलादेश | T20Idebutdate = १७ सप्टेंबर | T20Idebutyear = २०२६ | T20Idebutagainst = इंग्लंड | date = १८ सप्टेंबर २०२६ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/950405.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''थरिंदू रथनायके''' (जन्म १८ एप्रिल १९९६) हा एक श्रीलंकाई [[​​क्रिकेट]]पटू आहे. त्याने २६ डिसेंबर २०१३ रोजी २०१५-१६ च्या प्रीमियर लीग स्पर्धेत 'सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब'कडून [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]]मध्ये पदार्पण केले.<ref name="FC">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936939.html |title=एआयए (AIA) प्रीमियर लीग स्पर्धा, गट ब: सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब विरुद्ध श्रीलंका आर्मी स्पोर्ट्स क्लब; कोलंबो (एसएससी) येथे, २६-२८ डिसेंबर २०१५|accessdate=१८ सप्टेंबर २०२६ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> मार्च २०१८ मध्ये, २०१७-१८ च्या 'सुपर फोर प्रोव्हिन्शियल टूर्नामेंट'साठी डंबुलाच्या संघात त्याची निवड करण्यात आली होती. २०१८-१९ च्या प्रीमियर लीग स्पर्धेत सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लबसाठी सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज तो ठरला; त्याने दहा सामन्यांत ५३ फलंदाजांना बाद केले. ऑक्टोबर २०२० मध्ये, [[लंका प्रीमियर लीग]]च्या पहिल्या हंगामासाठी कोलंबो किंग्सने त्याला आपल्या संघात सामील करून घेतले. मार्च २०२१ मध्ये, २०२०-२१ ची एसएलसी ट्वेंटी-२० स्पर्धा जिंकणाऱ्या सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लबच्या संघात तो सहभागी होता; २००५ नंतर या क्लबने ही स्पर्धा जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती. नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, २०२१ च्या लंका प्रीमियर लीगसाठी झालेल्या खेळाडूंच्या निवडीनंतर त्याची डंबुला जायंट्सकडून खेळण्यासाठी निवड झाली. जुलै २०२२ मध्ये, लंका प्रीमियर लीगच्या तिसऱ्या हंगामासाठी डंबुला जायंट्सने त्याला करारबद्ध केले. त्याने १७ जून २०२५ रोजी [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५|बांगलादेश विरुद्ध मालिके]]मध्ये [[कसोटी क्रिकेट]]मध्ये तर १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|इंग्लंडविरुद्ध मालिकेमधून]] [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=950405}} 7fx2yh8f0ci365bijfmbg55s5i8zlca 2710494 2710491 2026-09-18T06:57:54Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710494 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = थरिंदु रथनायके | image = | country = श्रीलंका | full_name = कोंगानिगे थारिंदु हसंका रथनायके | birth_date = {{birth date and age|1996|4|18|df=yes}} | birth_place = [[मारविला]], श्रीलंका | death_date = | death_place = | nickname = | batting =डावखुरा | bowling =उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]], मंदगती डावखुरा | role = | international = true | testdebutdate = १७ जून | testdebutyear = २०२५ | testdebutagainst = बांगलादेश | testcap = १६९ | lasttestdate = २५ जून | lasttestyear = २०२६ | lasttestagainst = बांगलादेश | T20Idebutdate = १७ सप्टेंबर | T20Idebutyear = २०२६ | T20Idebutagainst = इंग्लंड | date = १८ सप्टेंबर २०२६ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/950405.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''थरिंदू रथनायके''' (जन्म १८ एप्रिल १९९६) हा एक श्रीलंकाई [[​​क्रिकेट]]पटू आहे. त्याने २६ डिसेंबर २०१३ रोजी २०१५-१६ च्या प्रीमियर लीग स्पर्धेत 'सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब'कडून [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]]मध्ये पदार्पण केले.<ref name="FC">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936939.html |title=एआयए (AIA) प्रीमियर लीग स्पर्धा, गट ब: सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब विरुद्ध श्रीलंका आर्मी स्पोर्ट्स क्लब; कोलंबो (एसएससी) येथे, २६-२८ डिसेंबर २०१५|accessdate=१८ सप्टेंबर २०२६ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> मार्च २०१८ मध्ये, २०१७-१८ च्या 'सुपर फोर प्रोव्हिन्शियल टूर्नामेंट'साठी डंबुलाच्या संघात त्याची निवड करण्यात आली होती. २०१८-१९ च्या प्रीमियर लीग स्पर्धेत सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लबसाठी सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज तो ठरला; त्याने दहा सामन्यांत ५३ फलंदाजांना बाद केले. ऑक्टोबर २०२० मध्ये, [[लंका प्रीमियर लीग]]च्या पहिल्या हंगामासाठी कोलंबो किंग्सने त्याला आपल्या संघात सामील करून घेतले. मार्च २०२१ मध्ये, २०२०-२१ ची एसएलसी ट्वेंटी-२० स्पर्धा जिंकणाऱ्या सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लबच्या संघात तो सहभागी होता; २००५ नंतर या क्लबने ही स्पर्धा जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती. नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, २०२१ च्या लंका प्रीमियर लीगसाठी झालेल्या खेळाडूंच्या निवडीनंतर त्याची डंबुला जायंट्सकडून खेळण्यासाठी निवड झाली. जुलै २०२२ मध्ये, लंका प्रीमियर लीगच्या तिसऱ्या हंगामासाठी डंबुला जायंट्सने त्याला करारबद्ध केले. त्याने १७ जून २०२५ रोजी [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५|बांगलादेश विरुद्ध मालिके]]मध्ये [[कसोटी क्रिकेट]]मध्ये तर १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|इंग्लंडविरुद्ध मालिकेमधून]] [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=950405}} [[वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू]] 0kqms6gv16je0yzoa8q98eiuzi445wo 2710495 2710494 2026-09-18T06:58:07Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710495 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = थरिंदु रथनायके | image = | country = श्रीलंका | full_name = कोंगानिगे थारिंदु हसंका रथनायके | birth_date = {{birth date and age|1996|4|18|df=yes}} | birth_place = [[मारविला]], श्रीलंका | death_date = | death_place = | nickname = | batting =डावखुरा | bowling =उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]], मंदगती डावखुरा | role = | international = true | testdebutdate = १७ जून | testdebutyear = २०२५ | testdebutagainst = बांगलादेश | testcap = १६९ | lasttestdate = २५ जून | lasttestyear = २०२६ | lasttestagainst = बांगलादेश | T20Idebutdate = १७ सप्टेंबर | T20Idebutyear = २०२६ | T20Idebutagainst = इंग्लंड | date = १८ सप्टेंबर २०२६ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/950405.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''थरिंदू रथनायके''' (जन्म १८ एप्रिल १९९६) हा एक श्रीलंकाई [[​​क्रिकेट]]पटू आहे. त्याने २६ डिसेंबर २०१३ रोजी २०१५-१६ च्या प्रीमियर लीग स्पर्धेत 'सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब'कडून [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]]मध्ये पदार्पण केले.<ref name="FC">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936939.html |title=एआयए (AIA) प्रीमियर लीग स्पर्धा, गट ब: सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब विरुद्ध श्रीलंका आर्मी स्पोर्ट्स क्लब; कोलंबो (एसएससी) येथे, २६-२८ डिसेंबर २०१५|accessdate=१८ सप्टेंबर २०२६ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> मार्च २०१८ मध्ये, २०१७-१८ च्या 'सुपर फोर प्रोव्हिन्शियल टूर्नामेंट'साठी डंबुलाच्या संघात त्याची निवड करण्यात आली होती. २०१८-१९ च्या प्रीमियर लीग स्पर्धेत सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लबसाठी सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज तो ठरला; त्याने दहा सामन्यांत ५३ फलंदाजांना बाद केले. ऑक्टोबर २०२० मध्ये, [[लंका प्रीमियर लीग]]च्या पहिल्या हंगामासाठी कोलंबो किंग्सने त्याला आपल्या संघात सामील करून घेतले. मार्च २०२१ मध्ये, २०२०-२१ ची एसएलसी ट्वेंटी-२० स्पर्धा जिंकणाऱ्या सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लबच्या संघात तो सहभागी होता; २००५ नंतर या क्लबने ही स्पर्धा जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती. नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, २०२१ च्या लंका प्रीमियर लीगसाठी झालेल्या खेळाडूंच्या निवडीनंतर त्याची डंबुला जायंट्सकडून खेळण्यासाठी निवड झाली. जुलै २०२२ मध्ये, लंका प्रीमियर लीगच्या तिसऱ्या हंगामासाठी डंबुला जायंट्सने त्याला करारबद्ध केले. त्याने १७ जून २०२५ रोजी [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५|बांगलादेश विरुद्ध मालिके]]मध्ये [[कसोटी क्रिकेट]]मध्ये तर १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|इंग्लंडविरुद्ध मालिकेमधून]] [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=950405}} [[वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:श्रीलंकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] h67sqn926xd26ljie56ex8qcvk4e9r5 2710496 2710495 2026-09-18T06:58:37Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2710496 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = थरिंदु रथनायके | image = | country = श्रीलंका | full_name = कोंगानिगे थारिंदु हसंका रथनायके | birth_date = {{birth date and age|1996|4|18|df=yes}} | birth_place = [[मारविला]], श्रीलंका | death_date = | death_place = | nickname = | batting =डावखुरा | bowling =उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]], मंदगती डावखुरा | role = | international = true | testdebutdate = १७ जून | testdebutyear = २०२५ | testdebutagainst = बांगलादेश | testcap = १६९ | lasttestdate = २५ जून | lasttestyear = २०२६ | lasttestagainst = बांगलादेश | T20Idebutdate = १७ सप्टेंबर | T20Idebutyear = २०२६ | T20Idebutagainst = इंग्लंड | date = १८ सप्टेंबर २०२६ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/950405.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''थरिंदू रथनायके''' (जन्म १८ एप्रिल १९९६) हा एक श्रीलंकाई [[​​क्रिकेट]]पटू आहे. त्याने २६ डिसेंबर २०१३ रोजी २०१५-१६ च्या प्रीमियर लीग स्पर्धेत 'सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब'कडून [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]]मध्ये पदार्पण केले.<ref name="FC">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936939.html |title=एआयए (AIA) प्रीमियर लीग स्पर्धा, गट ब: सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब विरुद्ध श्रीलंका आर्मी स्पोर्ट्स क्लब; कोलंबो (एसएससी) येथे, २६-२८ डिसेंबर २०१५|accessdate=१८ सप्टेंबर २०२६ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> मार्च २०१८ मध्ये, २०१७-१८ च्या 'सुपर फोर प्रोव्हिन्शियल टूर्नामेंट'साठी डंबुलाच्या संघात त्याची निवड करण्यात आली होती. २०१८-१९ च्या प्रीमियर लीग स्पर्धेत सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लबसाठी सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज तो ठरला; त्याने दहा सामन्यांत ५३ फलंदाजांना बाद केले. ऑक्टोबर २०२० मध्ये, [[लंका प्रीमियर लीग]]च्या पहिल्या हंगामासाठी कोलंबो किंग्सने त्याला आपल्या संघात सामील करून घेतले. मार्च २०२१ मध्ये, २०२०-२१ ची एसएलसी ट्वेंटी-२० स्पर्धा जिंकणाऱ्या सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लबच्या संघात तो सहभागी होता; २००५ नंतर या क्लबने ही स्पर्धा जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती. नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, २०२१ च्या लंका प्रीमियर लीगसाठी झालेल्या खेळाडूंच्या निवडीनंतर त्याची डंबुला जायंट्सकडून खेळण्यासाठी निवड झाली. जुलै २०२२ मध्ये, लंका प्रीमियर लीगच्या तिसऱ्या हंगामासाठी डंबुला जायंट्सने त्याला करारबद्ध केले. त्याने १७ जून २०२५ रोजी [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५|बांगलादेश विरुद्ध मालिके]]मध्ये [[कसोटी क्रिकेट]]मध्ये तर १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|इंग्लंडविरुद्ध मालिकेमधून]] [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=950405}} [[वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:श्रीलंकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:श्रीलंकेचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]] ox5lw0p9vdc9yyr08n65fk9g0laz50u 14 384232 2710497 2026-09-18T06:59:02Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: * 2710497 wikitext text/x-wiki * q37hcqzkhu1rsia7lbtbi2g7lh7y9gh 3 384233 2710507 2026-09-18T08:28:09Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710507 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=सुषमा विष्णू गायकवाड}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १३:५८, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) 9ct7kugxaqooomgh01bbbq0a2i689hf 3 384234 2710512 2026-09-18T09:55:56Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2710512 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sarv88}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:२५, १८ सप्टेंबर २०२६ (IST) nukrp2g4z444nhrrhiwqa1mea2je9s5 0 384235 2710514 2026-09-18T10:26:43Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370302926|Sritattvanidhi]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2710514 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''श्रीतत्त्वनिधी''''' ( अर्थ "वास्तवांचा तेजस्वी खजिना") हा १९व्या शतकात [[कर्नाटक|कर्नाटकातील]] [[मैसुरु पॅलेस|म्हैसूर राजवाड्यात]] लिहिलेला [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषेतील ग्रंथ आहे. दक्षिण भारतातील देवतांच्या प्रतिमाशास्त्र आणि प्रतिमामितीवरील हे ग्रंथ आहे. त्याच्या एका विभागात १२२ [[हठ योग]] आसनांच्या सूचना आणि चित्रे समाविष्ट आहेत. ''श्रीतत्त्वनिधीचे'' श्रेय तत्कालीन [[मैसूर संस्थान|म्हैसूरचे महाराज]], कृष्णराज वडेयार तिसरे (जन्म १७९४ - मृत्यू १८६८) यांना दिले जाते. महाराज कला आणि विद्येचे मोठे आश्रयदाते होते आणि स्वतः एक विद्वान व लेखकही होते. सुमारे ५० कलाकृती त्याच्या नावावर आहेत.{{Sfn|Gopal|Prasad|2004|pp=92–94}} ''श्रीतत्त्वनिधीच्या'' पहिल्या पानावर या ग्रंथाचे स्वतः महाराजांनाच श्रेय दिले आहे. == माहिती == त्यातून तयार झालेल्या सचित्र हस्तलिखिताला, ज्याला त्यांनी ''श्रीतत्त्वनिधी'' असे नाव दिले, त्यात [[शिव]], [[विष्णु|विष्णू]], [[कार्तिकेय|स्कंद]], [[गणपती|गणेश]] यांची विविध रूपे, वेगवेगळ्या देवी, [[नवग्रह]] आणि आठ दिशांचे रक्षक (अष्टदिक्पाल) एकत्र आणले आहेत. हे कार्य नऊ भागांमध्ये विभागलेले असून, प्रत्येक भागाला ''निधी'' ("खजिना") म्हटले जाते. नऊ विभाग आहेत: {{Sfn|Woḍeyar|1997|pages=xviii-xxiv (Volume 1: Shakti nidhi}} # शक्ती निधी # विष्णू निधी, [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] देवतांसह # शिव निधी, [[शैव पंथ|शैव]] देवतांसह व [[गणपतीची बत्तीस रूपे]] # ब्रह्मा निधी, ब्रह्मा, [[इंद्र]] आणि देवांसह # ग्रह निधी, हिंदू पौराणिक कथांमधील [[नवग्रह|नऊ ग्रहांसह]] # वैष्णव निधी, शालिग्राम दगडांसह जे विष्णूचे प्रतीक आहेत # शैव निधी, लिंग प्रतिमांसह # [[आगम (हिंदू धर्म)|आगम]] निधी, [[तंत्र|तांत्रिक]] वर्णनांसह # कौतक निधी, शारीरिक क्रिया म्हणून १२२ [[योगासन|आसनांसह]] या प्रचंड ग्रंथाची मूळ प्रत [[मैसुरु विद्यापीठ|म्हैसूर विद्यापीठातील]] प्राच्यविद्या संशोधन संस्थेत उपलब्ध आहे. दुसरी प्रत म्हैसूरच्या राजघराण्याकडे आहे.{{Sfn|Del Bontà|2000|p=99}} म्हैसूर राजवाड्यात लिथोग्राफिक प्रेसवर ''श्रीतत्त्वनिधीच्या'' भागांची अनेक छोटी पुस्तके छापण्यात आली होती.{{Sfn|Del Bontà|2000|p=100}} == आधुनिक योगावर प्रभाव == या विषयावरील एक महत्त्वाचा ग्रंथ संस्कृत आणि हठयोगाचे अभ्यासक नॉर्मन शोमन यांचा आहे. त्यांच्या १९९६ च्या ''द योगा ट्रॅडिशन ऑफ द म्हैसूर पॅलेस'' या पुस्तकात ''श्रीतत्त्वनिधीमधील'' ''कौतुक निधीचे'' पहिले इंग्रजी भाषांतर सादर केले आहे, ज्यात शेंडी आणि लंगोटी घातलेल्या [[योगिनी|योगिनीने]] केलेल्या १२२ आसनांसाठी सूचना {{Sfn|Sjoman|1999}} आणि चित्रे {{Sfn|Sjoman|1999}} दिली आहेत. यापैकी काही आसने आधुनिक साधकांना परिचित आहेत, जरी त्यांची बहुतेक संस्कृत नावे आजच्या नावांपेक्षा वेगळी असली तरी, ती विसाव्या शतकापूर्वीच्या इतर ग्रंथांमध्ये वर्णन केलेल्या कोणत्याही गोष्टीपेक्षा अधिक विस्तृत आहेत. काही आसनांची उत्पत्ती १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील व्यायामशास्त्राच्या पुस्तकातून, ''व्यायाम दीपिका'' मधून घेतात असे वर्णन करतात.{{Sfn|Sjoman|1999}} प्रभावशाली योग शिक्षक [[तिरुमलई कृष्णमाचार्य|कृष्णमाचार्य]], ज्यांनी म्हैसूर पॅलेसमध्ये शिकवताना आधुनिक योगाला व्यायाम म्हणून तयार करण्यासाठी मोठे योगदान दिले, ज्यात तेथे योग गुरू [[बी.के.एस. अय्यंगार]] आणि के. पट्टाभी जोइस यांना प्रशिक्षण देणे समाविष्ट होते, ते ''श्रीतत्त्वनिधीने'' प्रभावित होते.{{Sfn|Sjoman|1999}}<ref name="Cushman">{{जर्नल स्रोत|last=Cushman|first=Anne|date=Jul–Aug 1999|title=New Light on Yoga|url=http://www.yogajournal.com/wisdom/466|journal=[[Yoga Journal]]|page=43|issn=0191-0965}}</ref> == नोंदी == {{संदर्भयादी|30em}} == उद्धृत स्रोत == * {{जर्नल स्रोत|last=Del Bontà|first=Robert J.|year=2000|title=See Kṛṣṇa Run: Narrative Painting for Mummaḍi Kṛṣṇarāja Woḍeyar|journal=[[Ars Orientalis]]|volume=30|pages=99–113|jstor=4629574}} * {{स्रोत पुस्तक|title=mummaDi kRuShNarAja oDeyaru - oMdu cAriTrika adhyana|last=Gopal|first=R.|last2=Prasad|first2=S. Narendra|publisher=Directorate of Archeology and Museums|year=2004|location=Karnataka|trans-title=Mummaḍi Kṛṣṇarāja Woḍeyar - a Historic Study}} * {{स्रोत पुस्तक|title=[[Roots of Yoga]]|last=Mallinson|first=James|last2=Singleton|first2=Mark|publisher=[[Penguin Books]]|year=2017|isbn=978-0-241-25304-5|oclc=928480104|author-link=James Mallinson (author)|author-link2=Mark Singleton (yoga scholar)}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: The Enchanter of the Three Worlds|last=Martin-Dubost|first=Paul|publisher=Project for Indian Cultural Studies|year=1997|isbn=81-900184-3-4|location=Mumbai}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=1BU2WI8wMpcC|title=The Yoga Tradition of the Mysore Palace|last=Sjoman|first=Norman E.|publisher=Abhinav Publications|year=1999|isbn=81-7017-389-2|edition=2nd|author-link=Norman Sjoman|orig-year=1996}} Contains 20 color plate reproductions of 112 asanas reproduced from the ''Sri Tattvanidhi''. * {{स्रोत पुस्तक|title=Sritattvanidhi|last=Woḍeyar|first=Mummaḍi Kṛṣṇarāja|publisher=Oriental Research Institute, [[University of Mysore]]|year=1997|author-link=Krishnaraja Wodeyar III}} Volume [[iarchive:QsHS_sri-tattva-nidhi-vol-3-siva-nidhi-mysore-oriental-research-institute|3, 2004]] [[वर्ग:मैसूर संस्थान]] [[वर्ग:गणपती]] [[वर्ग:हिंदू ग्रंथ]] [[वर्ग:योगासने]] [[वर्ग:कन्नड साहित्य]] 54apg6nm7dvhgvn2dv3e5gu8q9l46nr 2710523 2710514 2026-09-18T10:50:35Z Dharmadhyaksha 28394 2710523 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{Italic title}} '''''श्रीतत्त्वनिधी''''' ( अर्थ "वास्तवांचा तेजस्वी खजिना") हा १९व्या शतकात [[कर्नाटक|कर्नाटकातील]] [[मैसुरु पॅलेस|म्हैसूर राजवाड्यात]] लिहिलेला [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषेतील ग्रंथ आहे. दक्षिण भारतातील देवतांच्या प्रतिमाशास्त्र आणि प्रतिमामितीवरील हे ग्रंथ आहे. त्याच्या एका विभागात १२२ [[हठ योग]] आसनांच्या सूचना आणि चित्रे समाविष्ट आहेत. ''श्रीतत्त्वनिधीचे'' श्रेय तत्कालीन [[मैसूर संस्थान|म्हैसूरचे महाराज]], कृष्णराज वडेयार तिसरे (जन्म १७९४ - मृत्यू १८६८) यांना दिले जाते. महाराज कला आणि विद्येचे मोठे आश्रयदाते होते आणि स्वतः एक विद्वान व लेखकही होते. सुमारे ५० कलाकृती त्याच्या नावावर आहेत.{{Sfn|Gopal|Prasad|2004|pp=92–94}} ''श्रीतत्त्वनिधीच्या'' पहिल्या पानावर या ग्रंथाचे स्वतः महाराजांनाच श्रेय दिले आहे. == माहिती == त्यातून तयार झालेल्या सचित्र हस्तलिखिताला, ज्याला त्यांनी ''श्रीतत्त्वनिधी'' असे नाव दिले, त्यात [[शिव]], [[विष्णु|विष्णू]], [[कार्तिकेय|स्कंद]], [[गणपती|गणेश]] यांची विविध रूपे, वेगवेगळ्या देवी, [[नवग्रह]] आणि आठ दिशांचे रक्षक (अष्टदिक्पाल) एकत्र आणले आहेत. हे कार्य नऊ भागांमध्ये विभागलेले असून, प्रत्येक भागाला ''निधी'' ("खजिना") म्हटले जाते. नऊ विभाग आहेत: {{Sfn|Woḍeyar|1997|pages=xviii-xxiv (Volume 1: Shakti nidhi}} # शक्ती निधी # विष्णू निधी, [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] देवतांसह # शिव निधी, [[शैव पंथ|शैव]] देवतांसह व [[गणपतीची बत्तीस रूपे]] # ब्रह्मा निधी, ब्रह्मा, [[इंद्र]] आणि देवांसह # ग्रह निधी, हिंदू पौराणिक कथांमधील [[नवग्रह|नऊ ग्रहांसह]] # वैष्णव निधी, शालिग्राम दगडांसह जे विष्णूचे प्रतीक आहेत # शैव निधी, लिंग प्रतिमांसह # [[आगम (हिंदू धर्म)|आगम]] निधी, [[तंत्र|तांत्रिक]] वर्णनांसह # कौतक निधी, शारीरिक क्रिया म्हणून १२२ [[योगासन|आसनांसह]] या प्रचंड ग्रंथाची मूळ प्रत [[मैसुरु विद्यापीठ|म्हैसूर विद्यापीठातील]] प्राच्यविद्या संशोधन संस्थेत उपलब्ध आहे. दुसरी प्रत म्हैसूरच्या राजघराण्याकडे आहे.{{Sfn|Del Bontà|2000|p=99}} म्हैसूर राजवाड्यात लिथोग्राफिक प्रेसवर ''श्रीतत्त्वनिधीच्या'' भागांची अनेक छोटी पुस्तके छापण्यात आली होती.{{Sfn|Del Bontà|2000|p=100}} == आधुनिक योगावर प्रभाव == या विषयावरील एक महत्त्वाचा ग्रंथ संस्कृत आणि हठयोगाचे अभ्यासक नॉर्मन शोमन यांचा आहे. त्यांच्या १९९६ च्या ''द योगा ट्रॅडिशन ऑफ द म्हैसूर पॅलेस'' या पुस्तकात ''श्रीतत्त्वनिधीमधील'' ''कौतुक निधीचे'' पहिले इंग्रजी भाषांतर सादर केले आहे, ज्यात शेंडी आणि लंगोटी घातलेल्या [[योगिनी|योगिनीने]] केलेल्या १२२ आसनांसाठी सूचना {{Sfn|Sjoman|1999}} आणि चित्रे {{Sfn|Sjoman|1999}} दिली आहेत. यापैकी काही आसने आधुनिक साधकांना परिचित आहेत, जरी त्यांची बहुतेक संस्कृत नावे आजच्या नावांपेक्षा वेगळी असली तरी, ती विसाव्या शतकापूर्वीच्या इतर ग्रंथांमध्ये वर्णन केलेल्या कोणत्याही गोष्टीपेक्षा अधिक विस्तृत आहेत. काही आसनांची उत्पत्ती १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील व्यायामशास्त्राच्या पुस्तकातून, ''व्यायाम दीपिका'' मधून घेतात असे वर्णन करतात.{{Sfn|Sjoman|1999}} प्रभावशाली योग शिक्षक [[तिरुमलई कृष्णमाचार्य|कृष्णमाचार्य]], ज्यांनी म्हैसूर पॅलेसमध्ये शिकवताना आधुनिक योगाला व्यायाम म्हणून तयार करण्यासाठी मोठे योगदान दिले, ज्यात तेथे योग गुरू [[बी.के.एस. अय्यंगार]] आणि के. पट्टाभी जोइस यांना प्रशिक्षण देणे समाविष्ट होते, ते ''श्रीतत्त्वनिधीने'' प्रभावित होते.{{Sfn|Sjoman|1999}}<ref name="Cushman">{{जर्नल स्रोत|last=Cushman|first=Anne|date=Jul–Aug 1999|title=New Light on Yoga|url=http://www.yogajournal.com/wisdom/466|journal=[[Yoga Journal]]|page=43|issn=0191-0965}}</ref> == नोंदी == {{संदर्भयादी|30em}} == उद्धृत स्रोत == * {{जर्नल स्रोत|last=Del Bontà|first=Robert J.|year=2000|title=See Kṛṣṇa Run: Narrative Painting for Mummaḍi Kṛṣṇarāja Woḍeyar|journal=[[Ars Orientalis]]|volume=30|pages=99–113|jstor=4629574}} * {{स्रोत पुस्तक|title=mummaDi kRuShNarAja oDeyaru - oMdu cAriTrika adhyana|last=Gopal|first=R.|last2=Prasad|first2=S. Narendra|publisher=Directorate of Archeology and Museums|year=2004|location=Karnataka|trans-title=Mummaḍi Kṛṣṇarāja Woḍeyar - a Historic Study}} * {{स्रोत पुस्तक|title=[[Roots of Yoga]]|last=Mallinson|first=James|last2=Singleton|first2=Mark|publisher=[[Penguin Books]]|year=2017|isbn=978-0-241-25304-5|oclc=928480104|author-link=James Mallinson (author)|author-link2=Mark Singleton (yoga scholar)}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Gaņeśa: The Enchanter of the Three Worlds|last=Martin-Dubost|first=Paul|publisher=Project for Indian Cultural Studies|year=1997|isbn=81-900184-3-4|location=Mumbai}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=1BU2WI8wMpcC|title=The Yoga Tradition of the Mysore Palace|last=Sjoman|first=Norman E.|publisher=Abhinav Publications|year=1999|isbn=81-7017-389-2|edition=2nd|author-link=Norman Sjoman|orig-year=1996}} Contains 20 color plate reproductions of 112 asanas reproduced from the ''Sri Tattvanidhi''. * {{स्रोत पुस्तक|title=Sritattvanidhi|last=Woḍeyar|first=Mummaḍi Kṛṣṇarāja|publisher=Oriental Research Institute, [[University of Mysore]]|year=1997|author-link=Krishnaraja Wodeyar III}} Volume [[iarchive:QsHS_sri-tattva-nidhi-vol-3-siva-nidhi-mysore-oriental-research-institute|3, 2004]] [[वर्ग:मैसूर संस्थान]] [[वर्ग:गणपती]] [[वर्ग:हिंदू ग्रंथ]] [[वर्ग:योगासने]] [[वर्ग:कन्नड साहित्य]] a5d4w9j5ov243uumjgn200ch7262k1m 0 384236 2710516 2026-09-18T10:43:53Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान विरुद्ध भारतीय क्रिकेट संघ भारतामध्ये, २०२६ | team1_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team1_name = अफगाणिस्तान | team2_image = Flag of India.svg | team2_name = भारत | from_date = १३ | to_date = १७ सप्... 2710516 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान विरुद्ध भारतीय क्रिकेट संघ भारतामध्ये, २०२६ | team1_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team1_name = अफगाणिस्तान | team2_image = Flag of India.svg | team2_name = भारत | from_date = १३ | to_date = १७ सप्टेंबर २०२६ | team1_captain = [[इब्राहिम झद्रान]] | team2_captain = [[श्रेयस अय्यर]] | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (९२) | team2_twenty20s_most_runs = [[अभिषेक शर्मा]] (२२९) | team1_twenty20s_most_wickets = [[राशिद खान]] (४) | team2_twenty20s_most_wickets = [[नितीश कुमार रेड्डी]] (६) | player_of_twenty20_series = [[अभिषेक शर्मा]] (भा) }} [[भारतीय क्रिकेट संघ]]ाने सप्टेंबर २०२६ मध्ये [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title=अफगाणिस्तान दिल्लीमध्ये भारतासोबत तीन सामन्यांची टी२० मालिका खेळणार. |title=Afghanistan to host India for three-match T20I series in Delhi |url=https://www.bcci.tv/news/article/afghanistan-to-host-india-for-three-match-t20i-series-in-delhi |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |date=१२ ऑगस्ट २०२६|access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= दिल्लीमधील तीन सामन्यांच्या टी२० मालिकेसाठी अफगाणिस्तान भारताचे यजमानपद भूषवणार; बीसीसीआयची पुष्टी. |title=Afghanistan to host India in three-match T20I series in Delhi, confirms BCCI |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/afghanistan-to-host-india-delh-3-t20i-series-september-2026-bcci-10829346/ |work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]] |date=१२ ऑगस्ट २०२६|access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> '''फ्रेंडशिप कप''' म्हणून अधिकृतपणे ओळखली जाणारी ही मालिका<ref>{{cite web |trans-title=अफगाणिस्तान विरुद्ध भारत टी२० क्रिकेट २०२६: वेळापत्रक आणि थेट प्रक्षेपण कुठे पाहावे |title=Afghanistan vs India T20 cricket 2026: Schedule, where to watch live |url=https://www.olympics.com/en/news/afghanistan-vs-india-t20-cricket-2026-schedule-watch-live-streaming-telecast |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref>, अफगाणिस्तानच्या भारतातील बहु-प्रारूप द्विपक्षीय दौऱ्याचा एक भाग होती; यात सर्व सामने [[नवी दिल्ली]]तील [[अरुण जेटली स्टेडियम]]वर खेळले गेले असले तरी, आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी अफगाणिस्तानला अधिकृत यजमान संघ म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते.<ref>{{cite web |trans-title=दिल्लीत तीन सामन्यांच्या टी२० मालिकेसाठी एसीबी भारताचे यजमानपद भूषवणार. |title=ACB to Host India for Three-Match T20I Series in Delhi |url=https://acb.af/en-US/post/acb-to-host-india-for-three-match-t20i-series-in-delhi |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सागर|first=दया|date=१२ ऑगस्ट २०२६|trans-title= अफगाणिस्तान दिल्लीत भारतासोबत आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका खेळणार. |title=Afghanistan to host India for T20I series in Delhi |url=https://www.cricinfo.com/story/afghanistan-to-host-india-for-t20i-series-in-delhi-1547225 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; white-space:nowrap; margin:auto" |- ! {{cr|AFG|२०१३}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/afg-vs-ind-ibrahim-zadran-leads-naveen-ul-haq-returns-to-afghanistan-side-for-india-t20i-series-1551326 |trans-title= भारत आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी नवीन-उल-हकचे अफगाणिस्तान संघात पुनरागमन |title=Naveen-ul-Haq returns to Afghanistan side for India T20I series |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{cr|IND}}<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/news/article/indias-squad-for-afghanistan-t20i-series-announced |trans-title= अफगाणिस्तानविरुद्धच्या टी-२० मालिकेसाठी भारताचा संघ जाहीर |title=India’s squad for Afghanistan T20I series announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |date=१ सप्टेंबर २०२६ |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[इब्राहिम झद्रान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] * [[अब्दुल्ला अहमदझाई]] * [[गुलबदीन नायब]] * [[दरविश रसूली]] * [[नवीन-उल-हक]] * [[नांग्यालाय खरोटी]] * [[नूर अहमद]] * नूर उल रहमान ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[फझलहक फारूखी]] * [[मुजीब उर रहमान]] * [[मोहम्मद नबी]] * [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[राशिद खान]] * [[सेदीकुल्लाह अटल]] | * [[श्रेयस अय्यर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[टिळक वर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अक्षर पटेल]] * [[अभिषेक शर्मा]] * [[अर्शदीप सिंग]] * [[ईशान किशन ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जसप्रीत बुमराह]] * [[नितीश कुमार रेड्डी]] * [[यश ठाकूर]] * [[रवी बिश्नोई]] * [[वरुण चक्रवर्ती]] * [[वैभव सूर्यवंशी]] * [[वॉशिंग्टन सुंदर]] * [[शिवम दुबे]] * [[संजू सॅमसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[हर्षित राणा]]</s> |} १० सप्टेंबर २०२६ रोजी, स्नायूंच्या दुखापतीमुळे [[हर्षित राणा]] स्पर्धेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[यश ठाकूर]]ची निवड करण्यात आली. <ref>{{cite web |trans-title=अफगाणिस्तानविरुद्धच्या टी२० मालिका आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धांसाठीच्या भारताच्या टी२० संघात हर्षित राणाऐवजी यश ठाकूरची निवड. |title=Yash Thakur replaces Harshit Rana in India’s T20Is squads for Afghanistan T20Is & Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/yash-thakur-replaces-harshit-rana-in-indias-t20is-squads-for-afghanistan-t20is-and-asian-games |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |date=१० सप्टेंबर २०२६|access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १३ सप्टेंबर २०२६ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = १५६/६ (२० षटके) | runs1 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ६४[[नाबाद|*]] (४४) | wickets1 = [[अर्शदीप सिंग]] ३/१९ (४ षटके) | score2 = १५७/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[अभिषेक शर्मा]] ८२ (३२) | wickets2 = [[मोहम्मद नबी]] २/२८ (३ षटके) | result = भारत ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549586.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] | umpires = फारुक खान (अ) आणि [[अहमद शाह पक्तीन ]] (अ) | motm = [[अभिषेक शर्मा]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ===२रा आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १५ सप्टेंबर २०२६ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = १५९/८ (२० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ३७ (३३) | wickets1 = [[नितीश कुमार रेड्डी]] ३/२४ (३ षटके) | score2 = १६३/३ (१४.५ षटके) | runs2 = [[संजू सॅमसन]] ५७ (२२) | wickets2 = [[राशिद खान]] ३/३६ (३.५ षटके) | result = भारत ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549587.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] | umpires = [[अहमद शाह दुराणी (पंच)|अहमद शाह दुराणी]] (अ) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) | motm = [[नितीश कुमार रेड्डी]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[मोहम्मद नबी]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील २५०० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६|trans-title= भारत विरुद्ध अफगाणिस्तान सामन्यादरम्यान पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठत मोहम्मद नबी 'एलिट अष्टपैलू खेळाडूंच्या' क्लबमध्ये सामील. |title= Mohammad Nabi Joins Elite All-Rounder Club With Landmark Milestone In Men's T20Is During IND Vs AFG Clash |url=https://www.outlookindia.com/amp/story/sports/cricket/india-vs-afghanistan-2nd-t20i-2026-mohammad-nabi-mens-all-rounder-record |website=आऊटलूक इंडिया}}</ref> }} ===३रा आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १७ सप्टेंबर २०२६ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = २२१/७ (२० षटके) | runs1 = [[अभिषेक शर्मा]] १०८ (३४) | wickets1 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] २/२७ (३ षटके) | score2 = ९४ (१४.१ षटके) | runs2 = [[इब्राहिम झद्रान]] २५ (१६) | wickets2 = [[नितीश कुमार रेड्डी]] ३/२५ (४ षटके) | result = भारत १२७ धावणं विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549588.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] | umpires = [[अहमद शाह दुराणी (पंच)|अहमद शाह दुराणी]] (अ) आणि [[अहमद शाह पक्तीन ]] (अ) | motm = [[अभिषेक शर्मा]] (भा) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = नूर उल रहमान (अ) ह्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये धावांच्या फरकाने झालेला हा अफगाणिस्तानचा सर्वात मोठा पराभव होता. }} ==संदर्भयादी== {{ संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/afghanistan-in-india-2026-1549583 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{अफगाणिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{International cricket tours of India}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} h5l3n2cpeci3ektzb3cyhvt7orw9reb 2710520 2710516 2026-09-18T10:49:53Z Nitin.kunjir 4684 /* बाह्यदुवे */ 2710520 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान विरुद्ध भारतीय क्रिकेट संघ भारतामध्ये, २०२६ | team1_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team1_name = अफगाणिस्तान | team2_image = Flag of India.svg | team2_name = भारत | from_date = १३ | to_date = १७ सप्टेंबर २०२६ | team1_captain = [[इब्राहिम झद्रान]] | team2_captain = [[श्रेयस अय्यर]] | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (९२) | team2_twenty20s_most_runs = [[अभिषेक शर्मा]] (२२९) | team1_twenty20s_most_wickets = [[राशिद खान]] (४) | team2_twenty20s_most_wickets = [[नितीश कुमार रेड्डी]] (६) | player_of_twenty20_series = [[अभिषेक शर्मा]] (भा) }} [[भारतीय क्रिकेट संघ]]ाने सप्टेंबर २०२६ मध्ये [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title=अफगाणिस्तान दिल्लीमध्ये भारतासोबत तीन सामन्यांची टी२० मालिका खेळणार. |title=Afghanistan to host India for three-match T20I series in Delhi |url=https://www.bcci.tv/news/article/afghanistan-to-host-india-for-three-match-t20i-series-in-delhi |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |date=१२ ऑगस्ट २०२६|access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= दिल्लीमधील तीन सामन्यांच्या टी२० मालिकेसाठी अफगाणिस्तान भारताचे यजमानपद भूषवणार; बीसीसीआयची पुष्टी. |title=Afghanistan to host India in three-match T20I series in Delhi, confirms BCCI |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/afghanistan-to-host-india-delh-3-t20i-series-september-2026-bcci-10829346/ |work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]] |date=१२ ऑगस्ट २०२६|access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> '''फ्रेंडशिप कप''' म्हणून अधिकृतपणे ओळखली जाणारी ही मालिका<ref>{{cite web |trans-title=अफगाणिस्तान विरुद्ध भारत टी२० क्रिकेट २०२६: वेळापत्रक आणि थेट प्रक्षेपण कुठे पाहावे |title=Afghanistan vs India T20 cricket 2026: Schedule, where to watch live |url=https://www.olympics.com/en/news/afghanistan-vs-india-t20-cricket-2026-schedule-watch-live-streaming-telecast |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref>, अफगाणिस्तानच्या भारतातील बहु-प्रारूप द्विपक्षीय दौऱ्याचा एक भाग होती; यात सर्व सामने [[नवी दिल्ली]]तील [[अरुण जेटली स्टेडियम]]वर खेळले गेले असले तरी, आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी अफगाणिस्तानला अधिकृत यजमान संघ म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते.<ref>{{cite web |trans-title=दिल्लीत तीन सामन्यांच्या टी२० मालिकेसाठी एसीबी भारताचे यजमानपद भूषवणार. |title=ACB to Host India for Three-Match T20I Series in Delhi |url=https://acb.af/en-US/post/acb-to-host-india-for-three-match-t20i-series-in-delhi |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सागर|first=दया|date=१२ ऑगस्ट २०२६|trans-title= अफगाणिस्तान दिल्लीत भारतासोबत आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका खेळणार. |title=Afghanistan to host India for T20I series in Delhi |url=https://www.cricinfo.com/story/afghanistan-to-host-india-for-t20i-series-in-delhi-1547225 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; white-space:nowrap; margin:auto" |- ! {{cr|AFG|२०१३}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/afg-vs-ind-ibrahim-zadran-leads-naveen-ul-haq-returns-to-afghanistan-side-for-india-t20i-series-1551326 |trans-title= भारत आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी नवीन-उल-हकचे अफगाणिस्तान संघात पुनरागमन |title=Naveen-ul-Haq returns to Afghanistan side for India T20I series |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{cr|IND}}<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/news/article/indias-squad-for-afghanistan-t20i-series-announced |trans-title= अफगाणिस्तानविरुद्धच्या टी-२० मालिकेसाठी भारताचा संघ जाहीर |title=India’s squad for Afghanistan T20I series announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |date=१ सप्टेंबर २०२६ |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[इब्राहिम झद्रान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] * [[अब्दुल्ला अहमदझाई]] * [[गुलबदीन नायब]] * [[दरविश रसूली]] * [[नवीन-उल-हक]] * [[नांग्यालाय खरोटी]] * [[नूर अहमद]] * नूर उल रहमान ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[फझलहक फारूखी]] * [[मुजीब उर रहमान]] * [[मोहम्मद नबी]] * [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[राशिद खान]] * [[सेदीकुल्लाह अटल]] | * [[श्रेयस अय्यर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[टिळक वर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अक्षर पटेल]] * [[अभिषेक शर्मा]] * [[अर्शदीप सिंग]] * [[ईशान किशन ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जसप्रीत बुमराह]] * [[नितीश कुमार रेड्डी]] * [[यश ठाकूर]] * [[रवी बिश्नोई]] * [[वरुण चक्रवर्ती]] * [[वैभव सूर्यवंशी]] * [[वॉशिंग्टन सुंदर]] * [[शिवम दुबे]] * [[संजू सॅमसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[हर्षित राणा]]</s> |} १० सप्टेंबर २०२६ रोजी, स्नायूंच्या दुखापतीमुळे [[हर्षित राणा]] स्पर्धेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[यश ठाकूर]]ची निवड करण्यात आली. <ref>{{cite web |trans-title=अफगाणिस्तानविरुद्धच्या टी२० मालिका आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धांसाठीच्या भारताच्या टी२० संघात हर्षित राणाऐवजी यश ठाकूरची निवड. |title=Yash Thakur replaces Harshit Rana in India’s T20Is squads for Afghanistan T20Is & Asian Games |url=https://www.bcci.tv/news/article/yash-thakur-replaces-harshit-rana-in-indias-t20is-squads-for-afghanistan-t20is-and-asian-games |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |date=१० सप्टेंबर २०२६|access-date=१८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १३ सप्टेंबर २०२६ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = १५६/६ (२० षटके) | runs1 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ६४[[नाबाद|*]] (४४) | wickets1 = [[अर्शदीप सिंग]] ३/१९ (४ षटके) | score2 = १५७/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[अभिषेक शर्मा]] ८२ (३२) | wickets2 = [[मोहम्मद नबी]] २/२८ (३ षटके) | result = भारत ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549586.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] | umpires = फारुक खान (अ) आणि [[अहमद शाह पक्तीन ]] (अ) | motm = [[अभिषेक शर्मा]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ===२रा आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १५ सप्टेंबर २०२६ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = १५९/८ (२० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ३७ (३३) | wickets1 = [[नितीश कुमार रेड्डी]] ३/२४ (३ षटके) | score2 = १६३/३ (१४.५ षटके) | runs2 = [[संजू सॅमसन]] ५७ (२२) | wickets2 = [[राशिद खान]] ३/३६ (३.५ षटके) | result = भारत ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549587.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] | umpires = [[अहमद शाह दुराणी (पंच)|अहमद शाह दुराणी]] (अ) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) | motm = [[नितीश कुमार रेड्डी]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[मोहम्मद नबी]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील २५०० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web |access-date=१८ सप्टेंबर २०२६|trans-title= भारत विरुद्ध अफगाणिस्तान सामन्यादरम्यान पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठत मोहम्मद नबी 'एलिट अष्टपैलू खेळाडूंच्या' क्लबमध्ये सामील. |title= Mohammad Nabi Joins Elite All-Rounder Club With Landmark Milestone In Men's T20Is During IND Vs AFG Clash |url=https://www.outlookindia.com/amp/story/sports/cricket/india-vs-afghanistan-2nd-t20i-2026-mohammad-nabi-mens-all-rounder-record |website=आऊटलूक इंडिया}}</ref> }} ===३रा आं.टी२० सामना === {{Single-innings cricket match | date = १७ सप्टेंबर २०२६ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = २२१/७ (२० षटके) | runs1 = [[अभिषेक शर्मा]] १०८ (३४) | wickets1 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] २/२७ (३ षटके) | score2 = ९४ (१४.१ षटके) | runs2 = [[इब्राहिम झद्रान]] २५ (१६) | wickets2 = [[नितीश कुमार रेड्डी]] ३/२५ (४ षटके) | result = भारत १२७ धावणं विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549588.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] | umpires = [[अहमद शाह दुराणी (पंच)|अहमद शाह दुराणी]] (अ) आणि [[अहमद शाह पक्तीन ]] (अ) | motm = [[अभिषेक शर्मा]] (भा) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = नूर उल रहमान (अ) ह्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये धावांच्या फरकाने झालेला हा अफगाणिस्तानचा सर्वात मोठा पराभव होता. }} ==संदर्भयादी== {{ संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/afghanistan-in-india-2026-1549583 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{अफगाणिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} fp6aj6pgqkfbdgb6po5rtnqwjl7vznl 0 384237 2710524 2026-09-18T10:53:07Z AdvAnantGholam 172574 नवीन पान: कोकणातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनामध्ये धार्मिक श्रद्धा, ग्रामदैवतांची उपासना, ग्रामपरंपरा आणि उत्सव यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. या परंपरांच्या संदर्भात काही गावांमध्ये व... 2710524 wikitext text/x-wiki कोकणातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनामध्ये धार्मिक श्रद्धा, ग्रामदैवतांची उपासना, ग्रामपरंपरा आणि उत्सव यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. या परंपरांच्या संदर्भात काही गावांमध्ये विशिष्ट व्यक्ती, कुटुंबे किंवा समूहांना परंपरेने काही धार्मिक किंवा सामाजिक मान प्राप्त झालेले आढळतात. अशा पारंपरिक सन्मान, अधिकार आणि धार्मिक विधींमध्ये त्यांचे केले जाणारे पालन यांचा विचार ‘मानपान’ या व्यापक संकल्पनेत करता येतो. <ref>Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. “A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography.” Bulletin of the Deccan College Research Institute, Vol. 68/69, 2008–2009, pp. 215–229. [https://www.jstor.org/stable/42931208 JSTOR].</ref> कोकणातील स्थानिक देवता आणि धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करताना ग्रामसमाज, धार्मिक आचार आणि स्थानिक सामाजिक अर्थनिर्मिती यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. स्थानिक देवतांच्या धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करताना मानकरींच्या सहभागाचाही उल्लेख आढळतो. <ref name="Kale2022">Kale, Durga. “The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India.” Asian Ethnology, Vol. 81, No. 1/2, 2022, pp. 279–304. [https://www.jstor.org/stable/48676485 JSTOR].</ref> कोकणातील मानपानाची परंपरा सर्व गावांमध्ये एकसारखी होती किंवा आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. गाव, देवस्थान, स्थानिक इतिहास आणि परंपरेनुसार मानांचे स्वरूप आणि त्यांचे पालन करण्याच्या पद्धती वेगवेगळ्या असू शकतात. === ‘मान’, ‘मानकरी’ आणि ‘मानपान’ : संकल्पना === कोकणातील पारंपरिक सामाजिक आणि धार्मिक जीवनात ‘मान’, ‘मानकरी’ आणि ‘मानपान’ या संज्ञा परस्परांशी संबंधित आहेत; मात्र त्या एकमेकांच्या समानार्थी नाहीत. ‘मान’ या संकल्पनेत एखाद्या व्यक्तीला, कुटुंबाला किंवा समूहाला परंपरेने प्राप्त झालेला सन्मान, धार्मिक विधीतील विशिष्ट स्थान किंवा प्रथेनुसार मान्य असलेली भूमिका यांचा समावेश होऊ शकतो. ‘मानकरी’ ही संज्ञा अशा पारंपरिक मानाशी संबंधित व्यक्ती किंवा समूहासाठी वापरली जाते. कोकणातील स्थानिक देवतांच्या धार्मिक प्रथांचा अभ्यास करताना मानकरींची भूमिका विशिष्ट विधी आणि देवतेच्या सार्वजनिक अभिव्यक्तीशी संबंधित असल्याचे आढळते. दुर्गा काळे यांच्या सिंधुदुर्गातील क्षेत्रअभ्यासात काही धार्मिक विधींमध्ये mānakarī हा देवतेच्या प्रतिनिधित्वाशी संबंधित विशिष्ट भूमिकेतील व्यक्ती असल्याचे नमूद केले आहे. <ref>Kale, Durga. “The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India.” Asian Ethnology, Vol. 81, No. 1/2, 2022, pp. 279–303. [https://www.jstor.org/stable/48676485 JSTOR].</ref> मानकरीची भूमिका सर्व ठिकाणी एकसारखी असते, असे मानता येत नाही. काळे यांच्या अभ्यासातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील अठरा उदाहरणांपैकी काही उदाहरणांत मानकरीची भूमिका विशिष्ट समुदायातील व्यक्तींमध्ये फिरती असल्याचे नमूद केले आहे. या अभ्यासातून मानकरी ही केवळ सामाजिक प्रतिष्ठेची संज्ञा नसून विशिष्ट स्थानिक धार्मिक परंपरा, विधी आणि समुदायाच्या सामाजिक रचनेशी जोडलेली भूमिका असू शकते, असे दिसून येते. <ref name="Kale2022"/> कोकणातील ग्रामदैवतांच्या परंपरांचा अभ्यास करताना स्थानिक देवतांशी संबंधित प्रथा, श्रद्धा, आख्यायिका आणि उपासनेच्या पद्धती यांचा विचार करावा लागतो. शिल्पा हडप आणि पी. पी. जोगळेकर यांच्या कोकणातील देवप्रतिमांच्या अभ्यासात स्थानिक देवतांशी संबंधित परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि उपासनेच्या स्वरूपांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. त्यामुळे मानकरी आणि मानपान या संकल्पना समजून घेताना त्यांना ग्रामदैवतांच्या व्यापक धार्मिक-सांस्कृतिक संदर्भापासून वेगळे पाहता येत नाही. <ref>Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. “A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography.” Bulletin of the Deccan College Research Institute, Vol. 68/69, 2008–2009, pp. 215–229. [https://www.jstor.org/stable/42931208 JSTOR].</ref> या संदर्भात ‘मानपान’ ही संज्ञा विशिष्ट मानांचे सामाजिक किंवा धार्मिक व्यवहारात केले जाणारे पालन, त्यानुसार दिला जाणारा सन्मान आणि परंपरेने निश्चित झालेल्या भूमिकांचा व्यवहारातील स्वीकार या व्यापक अर्थाने वापरता येते. मात्र ‘मानपान’ या संकल्पनेची एकच सार्वत्रिक व्याख्या संपूर्ण कोकणासाठी लागू होते, असे उपलब्ध स्रोतांवरून म्हणता येत नाही. विविध गावांमध्ये ग्रामदैवत, उत्सव, धार्मिक विधी, स्थानिक इतिहास आणि परंपरेनुसार मानांचे स्वरूप आणि मानकऱ्यांच्या भूमिका वेगवेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे कोकणातील मानपानाचा अभ्यास करताना तो केवळ व्यक्तीगत प्रतिष्ठेचा प्रश्न म्हणून न पाहता ग्रामदैवत, धार्मिक विधी, स्थानिक परंपरा आणि ग्रामसमाजातील पारंपरिक भूमिकांच्या परस्परसंबंधातून पाहणे आवश्यक ठरते. === मानपानाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी === कोकणातील मानपानाच्या परंपरेची सुरुवात नेमक्या कोणत्या काळात झाली, याबाबत संपूर्ण कोकणाला लागू होईल असा निश्चित कालखंड उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे सांगता येत नाही. मानपान ही एकच, एकसंध आणि एकाच काळात निर्माण झालेली व्यवस्था नसून स्थानिक ग्रामरचना, ग्रामदैवतांच्या उपासना, धार्मिक विधी, पारंपरिक अधिकार आणि सामाजिक संबंध यांच्या विकासाबरोबर वेगवेगळ्या ठिकाणी तिची विविध रूपे विकसित झालेली दिसतात. कोकणातील जुन्या लोकसांस्कृतिक नोंदींमध्ये गावाच्या धार्मिक जीवनात ग्रामदेवतांना असलेले महत्त्व स्पष्टपणे दिसते. गावाची स्थापना झाल्यानंतर ग्रामदेवतेची स्थापना करून तिला गावाची रक्षणकर्ती देवता मानण्याची प्रथा असल्याचे वर्णन करण्यात आले आहे. ग्रामदेवतेच्या स्थापनेसाठी विशिष्ट धार्मिक विधी केले जात आणि काही ठिकाणी नव्या वस्तीच्या नावाशी देवतेचे नाव जोडले जात असे. या नोंदींमधून कोकणातील ग्रामरचना आणि धार्मिक परंपरा यांचा परस्परसंबंध जुना असल्याचे दिसते. <ref>Jackson, A. M. T. “Folklore of the Konkan.” In Richard Carnac Temple, ed., Indian Antiquary, Vol. 44, 1915, pp. 21–29. [https://www.gutenberg.org/files/57520/57520-h/htm Gutenberg].</ref> या धार्मिक परंपरांमध्ये देवतेची पूजा, ग्रामउत्सव, स्थानिक पुजारी आणि विविध धार्मिक विधींमध्ये सहभागी होणाऱ्या व्यक्तींच्या भूमिका यांना महत्त्व होते. रत्नागिरी जिल्ह्यातील ग्रामदेवतेच्या मंदिरात विशिष्ट ऋतूंमध्ये ग्रामस्थ एकत्र येऊन पिकांचे संरक्षण, रोगराईपासून गावाचे रक्षण आणि पशुधनाच्या सुरक्षिततेसाठी धार्मिक विधी करीत असल्याची ऐतिहासिक नोंद आढळते. त्यामुळे ग्रामदेवतेशी संबंधित धार्मिक विधी हे केवळ वैयक्तिक श्रद्धेचे स्वरूप नसून सामुदायिक जीवनाशी संबंधित होते, असे या नोंदींवरून दिसते. <ref name="Jackson1915">Jackson, A. M. T. “Folklore of the Konkan.” In Richard Carnac Temple, ed., Indian Antiquary, Vol. 44, 1915, pp. 21–29. [https://www.gutenberg.org/files/57520/57520-h/htm Gutenberg].</ref> कोकणातील धार्मिक व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना पारंपरिक ग्रामसेवा आणि वतनव्यवस्थेचाही संदर्भ महत्त्वाचा ठरतो. दख्खनमध्ये वतनव्यवस्थेअंतर्गत गावातील काही पदे व सेवा वंशपरंपरागत स्वरूपात चालत आणि त्यांच्याशी विशिष्ट हक्क व सवलती जोडलेल्या असत. गावातील अशा पारंपरिक पदांमुळे सामाजिक भूमिका आणि अधिकार यांची एक निश्चित रचना निर्माण झाली होती. <ref>“Watan System.” In BHIC-109: History of Medieval India, Indira Gandhi National Open University, Unit 14, pp. 14.7.5. [https://www.egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/77589/1/Unit-14.pdf IGNOU].</ref> वतनव्यवस्था, ग्रामसेवा आणि धार्मिक परंपरा या सर्वांचा परस्परसंबंध प्रत्येक गावात समान होता असे मानता येत नाही. तथापि, पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेत वंशपरंपरागत भूमिका, स्थानिक धार्मिक अधिकार आणि सामुदायिक विधी यांना महत्त्व असल्याने पुढील काळात काही धार्मिक किंवा सामाजिक मान विशिष्ट व्यक्ती, कुटुंबे किंवा समूहांशी जोडले जाण्यास अनुकूल सामाजिक पार्श्वभूमी निर्माण झाली असावी. हा संबंध मात्र प्रत्येक गावासाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक पुराव्याने तपासणे आवश्यक आहे.<ref name="Jackson1915"/> कोकणातील मानकरी व्यवस्थेचा उपलब्ध आधुनिक शैक्षणिक अभ्यासही या ऐतिहासिक पार्श्वभूमीला पुढील स्तर देतो. दुर्गा काळे यांनी पश्चिम किनारपट्टीवरील स्थानिक देवतांच्या सामाजिक अर्थनिर्मितीचा अभ्यास करताना मानकरींच्या धार्मिक भूमिकांचा संदर्भ दिला आहे. त्यांच्या अभ्यासातील उदाहरणांमध्ये मानकरी आणि स्थानिक देवता यांचा संबंध विशिष्ट धार्मिक विधी व स्थानिक सामाजिक परंपरांशी जोडलेला दिसतो. <ref>Kale, Durga. “The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India.” Asian Ethnology, Vol. 81, No. 1/2, 2022, pp. 279–303. [https://www.jstor.org/stable/48676485 JSTOR].</ref> अशा प्रकारे उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे कोकणातील मानपानाच्या ऐतिहासिक पार्श्वभूमीकडे ग्रामदेवता, स्थानिक धार्मिक प्रथा, पारंपरिक ग्रामव्यवस्था, वंशपरंपरागत भूमिका आणि मानकरी व्यवस्था यांच्या परस्परसंबंधातून पाहता येते. मात्र या सर्व घटकांपासून ‘मानपान’ ही एकसंध व्यवस्था नेमक्या कोणत्या काळात निर्माण झाली, यासाठी स्वतंत्र आणि अधिक प्राचीन पुराव्यांची आवश्यकता आहे. त्यामुळे मानपानाच्या इतिहासाबाबत निश्चित प्रारंभकाल सांगण्याऐवजी उपलब्ध पुराव्यांमधून त्याचा क्रमशः विकसित झालेला सामाजिक आणि धार्मिक संदर्भ मांडणे अधिक योग्य ठरते. === कोकणातील गावकी आणि मानपान === कोकणातील पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेत गाव हे केवळ वस्तीचे ठिकाण नसून प्रशासन, शेती, धार्मिक आचार, परस्पर सेवा आणि सामाजिक संबंध यांची एकत्रित रचना असलेले स्थानिक एकक होते. या ग्रामव्यवस्थेत विविध पदे, सेवा आणि पारंपरिक अधिकार यांची निश्चित विभागणी आढळत होती. पाटील, कुलकर्णी आणि इतर वतनदार यांसारख्या व्यक्तींच्या भूमिका गावाच्या प्रशासनाशी आणि महसूलव्यवस्थेशी संबंधित होत्या. मराठा काळातील ग्रामव्यवस्थेच्या अभ्यासात पाटील हा गावचा प्रमुख अधिकारी, तर कुलकर्णी हा गावच्या नोंदी व लेखाव्यवहाराशी संबंधित अधिकारी असल्याचे नमूद केले आहे. <ref name="MumbaiUniversityMarathas">मुंबई विद्यापीठ, Department of History. “Social, Economic and Administrative History of the Marathas.” M.A. History, Paper IV. [https://mu.ac.in/wp-content/uploads/2022/06/Paper-IV-Social-Economic-and-Administrative-History-of-the-Marathas-English-Version.pdf मुंबई विद्यापीठ].</ref> ग्रामव्यवस्थेतील काही पदे व सेवा वंशपरंपरागत स्वरूपाच्या होत्या आणि त्यांच्याशी जमीन, उत्पन्न किंवा इतर पारंपरिक हक्क व परतावे जोडलेले असत. वतनदारांना त्यांच्या सेवांच्या बदल्यात काही हक्क व सवलती मिळत असत. गावपातळीवरील पाटील, कुलकर्णी, चव्हगुला आणि इतर पारंपरिक सेवक या व्यवस्थेचा भाग होते. <ref name="MumbaiUniversityMarathas"/> कोकणातील ग्रामरचनेचा विचार करताना या पारंपरिक व्यवस्थेचा सामाजिक परिणामही महत्त्वाचा ठरतो. गावातील प्रशासनिक कामे, महसूलव्यवस्था, नोंदवही, ग्रामसेवा आणि इतर पारंपरिक सेवा विशिष्ट व्यक्ती किंवा कुटुंबांशी जोडल्या गेल्यामुळे गावातील विविध घटकांच्या भूमिका आणि परस्पर संबंधांची एक सामाजिक चौकट तयार झाली होती. कोकणातील सामाजिक-आर्थिक जीवनाचा अभ्यास करणाऱ्या स्रोतांमध्ये ग्रामसमुदायाला ग्रामीण समाजाच्या मूलभूत घटकांपैकी एक मानले असून, गावातील वंशपरंपरागत अधिकारी आणि वतनदारांना विशिष्ट हक्क व परतावे मिळत असल्याचे वर्णन आढळते. <ref>“Socio-Economic Study of Konkan Coast.” In the study of the socio-economic history of the Konkan, section “Village Organisation”, pp. 231–233. [https://www.scribd.com/document/917936264/HistoryBookPrint-Ready-Finalver उपलब्ध प्रत].</ref> गावकीची ही पारंपरिक रचना धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनापासून पूर्णपणे वेगळी नव्हती. ग्रामदैवत, ग्रामउत्सव आणि धार्मिक विधींमध्ये स्थानिक व्यक्ती किंवा कुटुंबांच्या पारंपरिक भूमिका असू शकत होत्या. कोकणातील स्थानिक देवतांच्या परंपरांचा अभ्यास करताना धार्मिक विधी आणि स्थानिक सामाजिक रचना यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. दुर्गा काळे यांच्या अभ्यासात स्थानिक देवतांशी संबंधित धार्मिक प्रथांमध्ये मानकरींच्या भूमिकेचा उल्लेख आढळतो. <ref>Kale, Durga. “The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India.” Asian Ethnology, Vol. 81, No. 1/2, 2022, pp. 279–304. [https://www.jstor.org/stable/48676485 JSTOR].</ref> यामुळे गावकीतील प्रत्येक पारंपरिक पद हे ‘मानपानाचे पद’ होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. प्रशासनिक अधिकार, वतनाशी संबंधित हक्क, ग्रामसेवा आणि धार्मिक मान या वेगवेगळ्या स्वरूपाच्या भूमिका होत्या. मात्र काही ठिकाणी या भूमिका परस्परांशी संबंधित झाल्यामुळे विशिष्ट व्यक्ती, कुटुंबे किंवा समूहांना गावातील सामाजिक आणि धार्मिक जीवनात विशेष स्थान प्राप्त झाले असण्याची शक्यता दिसते. अशा स्थानिक परंपरांचा अभ्यास करताना संबंधित गावाचा इतिहास आणि उपलब्ध स्थानिक पुरावे स्वतंत्रपणे तपासणे आवश्यक आहे. कोकणातील मानपानाची परंपरा त्यामुळे गावकीच्या व्यापक सामाजिक चौकटीत समजून घेता येते. गावातील पारंपरिक भूमिका, धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांची उपासना आणि मानकरी व्यवस्था यांच्यातील संबंध काही गावांमध्ये मानपानाच्या स्वरूपाला आकार देत गेले असावेत; मात्र हा संबंध संपूर्ण कोकणासाठी समान होता, असा सार्वत्रिक निष्कर्ष उपलब्ध पुराव्यांवरून काढता येत नाही. === वतनव्यवस्था आणि मानपान === महाराष्ट्रातील पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेत वतन ही केवळ जमीन किंवा उपजीविकेची व्यवस्था नव्हती, तर विशिष्ट सेवा, अधिकार आणि वंशपरंपरागत ग्रामभूमिकांशी संबंधित संस्था होती. वतनसंस्थेचे एक प्रमुख स्वरूप गावकामगारांना ग्रामव्यवस्थेतील विशिष्ट कामांसाठी मिळणाऱ्या वतनांचे होते. पाटील, कुळकर्णी, चौगुला, महार आणि इतर पारंपरिक ग्रामसेवकांच्या भूमिका या व्यवस्थेशी संबंधित होत्या. बलुतेदारांना गावासाठी केलेल्या विशिष्ट सेवांच्या मोबदल्यात ठरावीक हिस्सा किंवा बलुते मिळत असे. <ref name="VatanSanstha">“वतनसंस्था.” मराठी विश्वकोश, महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ. [https://vishwakosh.marathi.gov.in/32248/ मराठी विश्वकोश].</ref> गावकीच्या पारंपरिक रचनेत वतनदारांचे स्थान त्यांच्या वंशपरंपरागत कामांशी आणि गावाशी असलेल्या संबंधांशी जोडलेले होते. ‘गांव-गाडा’ या सामाजिक रचनेच्या वर्णनात वतनदार ही संज्ञा गावाशी पिढ्यान्‌पिढ्या संबंधित असलेल्या विविध व्यक्ती आणि सेवा-भूमिकांसाठी वापरली जात असल्याचे नमूद केले आहे. त्याच संदर्भात ‘गांवकी’ किंवा ‘गांव-गाडा’ हा वतनदार आणि गावकऱ्यांच्या परस्पर व्यवहारांशी संबंधित व्यापक ग्रामजीवनाचा संदर्भ म्हणून स्पष्ट केला आहे. <ref>“गांव-गाडा/भरित.” [https://mr.wikisource.org/wiki/गांव-गाडा/भरित विकिस्रोत].</ref> वतनव्यवस्थेतील काही पदांना केवळ प्रशासकीय जबाबदाऱ्या नव्हत्या, तर सामाजिक मानमरातबही जोडलेला होता. मराठी विश्वकोशातील वतनसंस्थेच्या नोंदीनुसार पाटील हा प्राचीन ग्रामसंस्थेतील प्रमुख वतनदार अधिकारी मानला जात असे आणि विविध समारंभांच्या वेळी, त्यात शिमगा, दसरा आणि पोळा यांचा समावेश आहे, पाटलाचा मान पहिला असे. यावरून काही पारंपरिक ग्रामपदांशी सामाजिक सन्मान आणि समारंभातील अग्रस्थान यांचा संबंध असल्याचे दिसून येते. <ref name="VatanSanstha"/> वतनदारांच्या हक्कांमध्ये सेवा आणि उपजीविकेशी संबंधित परंपरागत मोबदल्याबरोबरच काही सामाजिक मानांचाही समावेश होत असे. ‘गांव-गाडा’मधील वतन-वेतनाच्या विवेचनात पाटील, कुळकर्णी, महार आणि जागले यांसारख्या गावकामगार वतनदारांची कामे, त्यांना मिळणारे पारंपरिक हक्क आणि वतनव्यवस्थेतील त्यांचे स्थान यांचे वर्णन केले आहे. त्याच विवेचनात सण, यात्रा, उत्सव, विवाह इत्यादी प्रसंगी विविध पारंपरिक मानपान-हक्कांचा उल्लेख आढळतो. <ref>“गांव-गाडा/वतन-वेतन.” [https://mr.wikisource.org/wiki/गांव-गाडा/वतन-वेतन विकिस्रोत].</ref> गावातील सर्व वतनदारांची भूमिका मात्र समान नव्हती. पाटील आणि कुळकर्णी यांची कामे प्रशासन व सरकारी व्यवहाराशी संबंधित होती, तर इतर वतनदार आणि बलुतेदार गावाच्या दैनंदिन व सामाजिक गरजांशी संबंधित सेवा करीत. ‘गांव-गाडा’मध्ये गावातील वतनदारांचे विविध प्रकार आणि त्यांच्या पारंपरिक कामांचे स्वतंत्र वर्णन आढळते. <ref>“गांव-गाडा/गांव-मुकादमानी.” [https://mr.wikisource.org/wiki/गांव-गाडा/गांव-मुकादमानी विकिस्रोत].</ref> वतनव्यवस्थेमुळे निर्माण झालेल्या पारंपरिक सामाजिक रचनेत धार्मिक सेवा आणि ग्रामदैवतांशी संबंधित भूमिकांनाही स्थान होते. बलुतेदार आणि अलुतेदारांच्या यादीत गुरव, जोशी, मुलाणा, वाजंत्री, गोंधळी, भाट, गोसावी यांसारख्या धार्मिक, सांस्कृतिक किंवा सेवाविषयक भूमिका असलेल्या समूहांचा समावेश विविध प्रदेशांमध्ये आढळतो; मात्र या सर्वांना ‘मानकरी’ किंवा त्यांच्या सेवांना ‘मानपान’ असे समानार्थी मानता येत नाही. <ref>“अलुते – बलुते.” मराठी विश्वकोश, महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ. [https://vishwakosh.marathi.gov.in/26259/ मराठी विश्वकोश].</ref> त्यामुळे वतनव्यवस्था आणि मानपान यांचा संबंध थेट समानतेचा नसून पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेतील विविध भूमिका, सेवा, हक्क, सामाजिक स्थान आणि समारंभातील अग्रक्रम यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेणे आवश्यक आहे. काही वतनदार पदांना सामाजिक मानमरातब किंवा विशिष्ट समारंभातील मान प्राप्त झाला होता; परंतु प्रत्येक वतनदार हा मानकरी आणि प्रत्येक वतनाशी संबंधित हक्क हा मानपानाचा हक्क होता, असा सार्वत्रिक निष्कर्ष उपलब्ध स्रोतांवरून काढता येत नाही. वतनव्यवस्थेच्या ऱ्हासानंतरही काही गावांमध्ये तिच्याशी संबंधित सामाजिक आणि धार्मिक परंपरांचे अवशेष किंवा रूपांतरित स्वरूप टिकून राहिले असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आधुनिक काळातील मानपान समजून घेताना वतनव्यवस्थेचा ऐतिहासिक संदर्भ महत्त्वाचा ठरतो; मात्र एखाद्या विशिष्ट गावातील मानपानाचा हक्क वतनातूनच निर्माण झाला होता, असे म्हणण्यासाठी त्या गावाशी संबंधित स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावा आवश्यक आहे. lr7rg06ndyfw21wnfwejhkvm2nntsjb 2710525 2710524 2026-09-18T10:53:08Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]]) 2710525 wikitext text/x-wiki कोकणातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनामध्ये धार्मिक श्रद्धा, ग्रामदैवतांची उपासना, ग्रामपरंपरा आणि उत्सव यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. या परंपरांच्या संदर्भात काही गावांमध्ये विशिष्ट व्यक्ती, कुटुंबे किंवा समूहांना परंपरेने काही धार्मिक किंवा सामाजिक मान प्राप्त झालेले आढळतात. अशा पारंपरिक सन्मान, अधिकार आणि धार्मिक विधींमध्ये त्यांचे केले जाणारे पालन यांचा विचार ‘मानपान’ या व्यापक संकल्पनेत करता येतो. <ref>Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. “A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography.” Bulletin of the Deccan College Research Institute, Vol. 68/69, 2008–2009, pp. 215–229. [https://www.jstor.org/stable/42931208 JSTOR].</ref> कोकणातील स्थानिक देवता आणि धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करताना ग्रामसमाज, धार्मिक आचार आणि स्थानिक सामाजिक अर्थनिर्मिती यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. स्थानिक देवतांच्या धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करताना मानकरींच्या सहभागाचाही उल्लेख आढळतो. <ref name="Kale2022">Kale, Durga. “The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India.” Asian Ethnology, Vol. 81, No. 1/2, 2022, pp. 279–304. [https://www.jstor.org/stable/48676485 JSTOR].</ref> कोकणातील मानपानाची परंपरा सर्व गावांमध्ये एकसारखी होती किंवा आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. गाव, देवस्थान, स्थानिक इतिहास आणि परंपरेनुसार मानांचे स्वरूप आणि त्यांचे पालन करण्याच्या पद्धती वेगवेगळ्या असू शकतात. === ‘मान’, ‘मानकरी’ आणि ‘मानपान’ : संकल्पना === कोकणातील पारंपरिक सामाजिक आणि धार्मिक जीवनात ‘मान’, ‘मानकरी’ आणि ‘मानपान’ या संज्ञा परस्परांशी संबंधित आहेत; मात्र त्या एकमेकांच्या समानार्थी नाहीत. ‘मान’ या संकल्पनेत एखाद्या व्यक्तीला, कुटुंबाला किंवा समूहाला परंपरेने प्राप्त झालेला सन्मान, धार्मिक विधीतील विशिष्ट स्थान किंवा प्रथेनुसार मान्य असलेली भूमिका यांचा समावेश होऊ शकतो. ‘मानकरी’ ही संज्ञा अशा पारंपरिक मानाशी संबंधित व्यक्ती किंवा समूहासाठी वापरली जाते. कोकणातील स्थानिक देवतांच्या धार्मिक प्रथांचा अभ्यास करताना मानकरींची भूमिका विशिष्ट विधी आणि देवतेच्या सार्वजनिक अभिव्यक्तीशी संबंधित असल्याचे आढळते. दुर्गा काळे यांच्या सिंधुदुर्गातील क्षेत्रअभ्यासात काही धार्मिक विधींमध्ये mānakarī हा देवतेच्या प्रतिनिधित्वाशी संबंधित विशिष्ट भूमिकेतील व्यक्ती असल्याचे नमूद केले आहे. <ref>Kale, Durga. “The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India.” Asian Ethnology, Vol. 81, No. 1/2, 2022, pp. 279–303. [https://www.jstor.org/stable/48676485 JSTOR].</ref> मानकरीची भूमिका सर्व ठिकाणी एकसारखी असते, असे मानता येत नाही. काळे यांच्या अभ्यासातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील अठरा उदाहरणांपैकी काही उदाहरणांत मानकरीची भूमिका विशिष्ट समुदायातील व्यक्तींमध्ये फिरती असल्याचे नमूद केले आहे. या अभ्यासातून मानकरी ही केवळ सामाजिक प्रतिष्ठेची संज्ञा नसून विशिष्ट स्थानिक धार्मिक परंपरा, विधी आणि समुदायाच्या सामाजिक रचनेशी जोडलेली भूमिका असू शकते, असे दिसून येते. <ref name="Kale2022"/> कोकणातील ग्रामदैवतांच्या परंपरांचा अभ्यास करताना स्थानिक देवतांशी संबंधित प्रथा, श्रद्धा, आख्यायिका आणि उपासनेच्या पद्धती यांचा विचार करावा लागतो. शिल्पा हडप आणि पी. पी. जोगळेकर यांच्या कोकणातील देवप्रतिमांच्या अभ्यासात स्थानिक देवतांशी संबंधित परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि उपासनेच्या स्वरूपांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. त्यामुळे मानकरी आणि मानपान या संकल्पना समजून घेताना त्यांना ग्रामदैवतांच्या व्यापक धार्मिक-सांस्कृतिक संदर्भापासून वेगळे पाहता येत नाही. <ref>Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. “A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography.” Bulletin of the Deccan College Research Institute, Vol. 68/69, 2008–2009, pp. 215–229. [https://www.jstor.org/stable/42931208 JSTOR].</ref> या संदर्भात ‘मानपान’ ही संज्ञा विशिष्ट मानांचे सामाजिक किंवा धार्मिक व्यवहारात केले जाणारे पालन, त्यानुसार दिला जाणारा सन्मान आणि परंपरेने निश्चित झालेल्या भूमिकांचा व्यवहारातील स्वीकार या व्यापक अर्थाने वापरता येते. मात्र ‘मानपान’ या संकल्पनेची एकच सार्वत्रिक व्याख्या संपूर्ण कोकणासाठी लागू होते, असे उपलब्ध स्रोतांवरून म्हणता येत नाही. विविध गावांमध्ये ग्रामदैवत, उत्सव, धार्मिक विधी, स्थानिक इतिहास आणि परंपरेनुसार मानांचे स्वरूप आणि मानकऱ्यांच्या भूमिका वेगवेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे कोकणातील मानपानाचा अभ्यास करताना तो केवळ व्यक्तीगत प्रतिष्ठेचा प्रश्न म्हणून न पाहता ग्रामदैवत, धार्मिक विधी, स्थानिक परंपरा आणि ग्रामसमाजातील पारंपरिक भूमिकांच्या परस्परसंबंधातून पाहणे आवश्यक ठरते. === मानपानाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी === कोकणातील मानपानाच्या परंपरेची सुरुवात नेमक्या कोणत्या काळात झाली, याबाबत संपूर्ण कोकणाला लागू होईल असा निश्चित कालखंड उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे सांगता येत नाही. मानपान ही एकच, एकसंध आणि एकाच काळात निर्माण झालेली व्यवस्था नसून स्थानिक ग्रामरचना, ग्रामदैवतांच्या उपासना, धार्मिक विधी, पारंपरिक अधिकार आणि सामाजिक संबंध यांच्या विकासाबरोबर वेगवेगळ्या ठिकाणी तिची विविध रूपे विकसित झालेली दिसतात. कोकणातील जुन्या लोकसांस्कृतिक नोंदींमध्ये गावाच्या धार्मिक जीवनात ग्रामदेवतांना असलेले महत्त्व स्पष्टपणे दिसते. गावाची स्थापना झाल्यानंतर ग्रामदेवतेची स्थापना करून तिला गावाची रक्षणकर्ती देवता मानण्याची प्रथा असल्याचे वर्णन करण्यात आले आहे. ग्रामदेवतेच्या स्थापनेसाठी विशिष्ट धार्मिक विधी केले जात आणि काही ठिकाणी नव्या वस्तीच्या नावाशी देवतेचे नाव जोडले जात असे. या नोंदींमधून कोकणातील ग्रामरचना आणि धार्मिक परंपरा यांचा परस्परसंबंध जुना असल्याचे दिसते. <ref>Jackson, A. M. T. “Folklore of the Konkan.” In Richard Carnac Temple, ed., Indian Antiquary, Vol. 44, 1915, pp. 21–29. [https://www.gutenberg.org/files/57520/57520-h/htm Gutenberg].</ref> या धार्मिक परंपरांमध्ये देवतेची पूजा, ग्रामउत्सव, स्थानिक पुजारी आणि विविध धार्मिक विधींमध्ये सहभागी होणाऱ्या व्यक्तींच्या भूमिका यांना महत्त्व होते. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील ग्रामदेवतेच्या मंदिरात विशिष्ट ऋतूंमध्ये ग्रामस्थ एकत्र येऊन पिकांचे संरक्षण, रोगराईपासून गावाचे रक्षण आणि पशुधनाच्या सुरक्षिततेसाठी धार्मिक विधी करीत असल्याची ऐतिहासिक नोंद आढळते. त्यामुळे ग्रामदेवतेशी संबंधित धार्मिक विधी हे केवळ वैयक्तिक श्रद्धेचे स्वरूप नसून सामुदायिक जीवनाशी संबंधित होते, असे या नोंदींवरून दिसते. <ref name="Jackson1915">Jackson, A. M. T. “Folklore of the Konkan.” In Richard Carnac Temple, ed., Indian Antiquary, Vol. 44, 1915, pp. 21–29. [https://www.gutenberg.org/files/57520/57520-h/htm Gutenberg].</ref> कोकणातील धार्मिक व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना पारंपरिक ग्रामसेवा आणि वतनव्यवस्थेचाही संदर्भ महत्त्वाचा ठरतो. दख्खनमध्ये वतनव्यवस्थेअंतर्गत गावातील काही पदे व सेवा वंशपरंपरागत स्वरूपात चालत आणि त्यांच्याशी विशिष्ट हक्क व सवलती जोडलेल्या असत. गावातील अशा पारंपरिक पदांमुळे सामाजिक भूमिका आणि अधिकार यांची एक निश्चित रचना निर्माण झाली होती. <ref>“Watan System.” In BHIC-109: History of Medieval India, Indira Gandhi National Open University, Unit 14, pp. 14.7.5. [https://www.egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/77589/1/Unit-14.pdf IGNOU].</ref> वतनव्यवस्था, ग्रामसेवा आणि धार्मिक परंपरा या सर्वांचा परस्परसंबंध प्रत्येक गावात समान होता असे मानता येत नाही. तथापि, पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेत वंशपरंपरागत भूमिका, स्थानिक धार्मिक अधिकार आणि सामुदायिक विधी यांना महत्त्व असल्याने पुढील काळात काही धार्मिक किंवा सामाजिक मान विशिष्ट व्यक्ती, कुटुंबे किंवा समूहांशी जोडले जाण्यास अनुकूल सामाजिक पार्श्वभूमी निर्माण झाली असावी. हा संबंध मात्र प्रत्येक गावासाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक पुराव्याने तपासणे आवश्यक आहे.<ref name="Jackson1915"/> कोकणातील मानकरी व्यवस्थेचा उपलब्ध आधुनिक शैक्षणिक अभ्यासही या ऐतिहासिक पार्श्वभूमीला पुढील स्तर देतो. दुर्गा काळे यांनी पश्चिम किनारपट्टीवरील स्थानिक देवतांच्या सामाजिक अर्थनिर्मितीचा अभ्यास करताना मानकरींच्या धार्मिक भूमिकांचा संदर्भ दिला आहे. त्यांच्या अभ्यासातील उदाहरणांमध्ये मानकरी आणि स्थानिक देवता यांचा संबंध विशिष्ट धार्मिक विधी व स्थानिक सामाजिक परंपरांशी जोडलेला दिसतो. <ref>Kale, Durga. “The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India.” Asian Ethnology, Vol. 81, No. 1/2, 2022, pp. 279–303. [https://www.jstor.org/stable/48676485 JSTOR].</ref> अशा प्रकारे उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे कोकणातील मानपानाच्या ऐतिहासिक पार्श्वभूमीकडे ग्रामदेवता, स्थानिक धार्मिक प्रथा, पारंपरिक ग्रामव्यवस्था, वंशपरंपरागत भूमिका आणि मानकरी व्यवस्था यांच्या परस्परसंबंधातून पाहता येते. मात्र या सर्व घटकांपासून ‘मानपान’ ही एकसंध व्यवस्था नेमक्या कोणत्या काळात निर्माण झाली, यासाठी स्वतंत्र आणि अधिक प्राचीन पुराव्यांची आवश्यकता आहे. त्यामुळे मानपानाच्या इतिहासाबाबत निश्चित प्रारंभकाल सांगण्याऐवजी उपलब्ध पुराव्यांमधून त्याचा क्रमशः विकसित झालेला सामाजिक आणि धार्मिक संदर्भ मांडणे अधिक योग्य ठरते. === कोकणातील गावकी आणि मानपान === कोकणातील पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेत गाव हे केवळ वस्तीचे ठिकाण नसून प्रशासन, शेती, धार्मिक आचार, परस्पर सेवा आणि सामाजिक संबंध यांची एकत्रित रचना असलेले स्थानिक एकक होते. या ग्रामव्यवस्थेत विविध पदे, सेवा आणि पारंपरिक अधिकार यांची निश्चित विभागणी आढळत होती. पाटील, कुलकर्णी आणि इतर वतनदार यांसारख्या व्यक्तींच्या भूमिका गावाच्या प्रशासनाशी आणि महसूलव्यवस्थेशी संबंधित होत्या. मराठा काळातील ग्रामव्यवस्थेच्या अभ्यासात पाटील हा गावचा प्रमुख अधिकारी, तर कुलकर्णी हा गावच्या नोंदी व लेखाव्यवहाराशी संबंधित अधिकारी असल्याचे नमूद केले आहे. <ref name="MumbaiUniversityMarathas">मुंबई विद्यापीठ, Department of History. “Social, Economic and Administrative History of the Marathas.” M.A. History, Paper IV. [https://mu.ac.in/wp-content/uploads/2022/06/Paper-IV-Social-Economic-and-Administrative-History-of-the-Marathas-English-Version.pdf मुंबई विद्यापीठ].</ref> ग्रामव्यवस्थेतील काही पदे व सेवा वंशपरंपरागत स्वरूपाच्या होत्या आणि त्यांच्याशी जमीन, उत्पन्न किंवा इतर पारंपरिक हक्क व परतावे जोडलेले असत. वतनदारांना त्यांच्या सेवांच्या बदल्यात काही हक्क व सवलती मिळत असत. गावपातळीवरील पाटील, कुलकर्णी, चव्हगुला आणि इतर पारंपरिक सेवक या व्यवस्थेचा भाग होते. <ref name="MumbaiUniversityMarathas"/> कोकणातील ग्रामरचनेचा विचार करताना या पारंपरिक व्यवस्थेचा सामाजिक परिणामही महत्त्वाचा ठरतो. गावातील प्रशासनिक कामे, महसूलव्यवस्था, नोंदवही, ग्रामसेवा आणि इतर पारंपरिक सेवा विशिष्ट व्यक्ती किंवा कुटुंबांशी जोडल्या गेल्यामुळे गावातील विविध घटकांच्या भूमिका आणि परस्पर संबंधांची एक सामाजिक चौकट तयार झाली होती. कोकणातील सामाजिक-आर्थिक जीवनाचा अभ्यास करणाऱ्या स्रोतांमध्ये ग्रामसमुदायाला ग्रामीण समाजाच्या मूलभूत घटकांपैकी एक मानले असून, गावातील वंशपरंपरागत अधिकारी आणि वतनदारांना विशिष्ट हक्क व परतावे मिळत असल्याचे वर्णन आढळते. <ref>“Socio-Economic Study of Konkan Coast.” In the study of the socio-economic history of the Konkan, section “Village Organisation”, pp. 231–233. [https://www.scribd.com/document/917936264/HistoryBookPrint-Ready-Finalver उपलब्ध प्रत].</ref> गावकीची ही पारंपरिक रचना धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनापासून पूर्णपणे वेगळी नव्हती. ग्रामदैवत, ग्रामउत्सव आणि धार्मिक विधींमध्ये स्थानिक व्यक्ती किंवा कुटुंबांच्या पारंपरिक भूमिका असू शकत होत्या. कोकणातील स्थानिक देवतांच्या परंपरांचा अभ्यास करताना धार्मिक विधी आणि स्थानिक सामाजिक रचना यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. दुर्गा काळे यांच्या अभ्यासात स्थानिक देवतांशी संबंधित धार्मिक प्रथांमध्ये मानकरींच्या भूमिकेचा उल्लेख आढळतो. <ref>Kale, Durga. “The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India.” Asian Ethnology, Vol. 81, No. 1/2, 2022, pp. 279–304. [https://www.jstor.org/stable/48676485 JSTOR].</ref> यामुळे गावकीतील प्रत्येक पारंपरिक पद हे ‘मानपानाचे पद’ होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. प्रशासनिक अधिकार, वतनाशी संबंधित हक्क, ग्रामसेवा आणि धार्मिक मान या वेगवेगळ्या स्वरूपाच्या भूमिका होत्या. मात्र काही ठिकाणी या भूमिका परस्परांशी संबंधित झाल्यामुळे विशिष्ट व्यक्ती, कुटुंबे किंवा समूहांना गावातील सामाजिक आणि धार्मिक जीवनात विशेष स्थान प्राप्त झाले असण्याची शक्यता दिसते. अशा स्थानिक परंपरांचा अभ्यास करताना संबंधित गावाचा इतिहास आणि उपलब्ध स्थानिक पुरावे स्वतंत्रपणे तपासणे आवश्यक आहे. कोकणातील मानपानाची परंपरा त्यामुळे गावकीच्या व्यापक सामाजिक चौकटीत समजून घेता येते. गावातील पारंपरिक भूमिका, धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांची उपासना आणि मानकरी व्यवस्था यांच्यातील संबंध काही गावांमध्ये मानपानाच्या स्वरूपाला आकार देत गेले असावेत; मात्र हा संबंध संपूर्ण कोकणासाठी समान होता, असा सार्वत्रिक निष्कर्ष उपलब्ध पुराव्यांवरून काढता येत नाही. === वतनव्यवस्था आणि मानपान === महाराष्ट्रातील पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेत वतन ही केवळ जमीन किंवा उपजीविकेची व्यवस्था नव्हती, तर विशिष्ट सेवा, अधिकार आणि वंशपरंपरागत ग्रामभूमिकांशी संबंधित संस्था होती. वतनसंस्थेचे एक प्रमुख स्वरूप गावकामगारांना ग्रामव्यवस्थेतील विशिष्ट कामांसाठी मिळणाऱ्या वतनांचे होते. पाटील, कुळकर्णी, चौगुला, महार आणि इतर पारंपरिक ग्रामसेवकांच्या भूमिका या व्यवस्थेशी संबंधित होत्या. बलुतेदारांना गावासाठी केलेल्या विशिष्ट सेवांच्या मोबदल्यात ठरावीक हिस्सा किंवा बलुते मिळत असे. <ref name="VatanSanstha">“वतनसंस्था.” मराठी विश्वकोश, महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ. [https://vishwakosh.marathi.gov.in/32248/ मराठी विश्वकोश].</ref> गावकीच्या पारंपरिक रचनेत वतनदारांचे स्थान त्यांच्या वंशपरंपरागत कामांशी आणि गावाशी असलेल्या संबंधांशी जोडलेले होते. ‘गांव-गाडा’ या सामाजिक रचनेच्या वर्णनात वतनदार ही संज्ञा गावाशी पिढ्यान्‌पिढ्या संबंधित असलेल्या विविध व्यक्ती आणि सेवा-भूमिकांसाठी वापरली जात असल्याचे नमूद केले आहे. त्याच संदर्भात ‘गांवकी’ किंवा ‘गांव-गाडा’ हा वतनदार आणि गावकऱ्यांच्या परस्पर व्यवहारांशी संबंधित व्यापक ग्रामजीवनाचा संदर्भ म्हणून स्पष्ट केला आहे. <ref>“गांव-गाडा/भरित.” [https://mr.wikisource.org/wiki/गांव-गाडा/भरित विकिस्रोत].</ref> वतनव्यवस्थेतील काही पदांना केवळ प्रशासकीय जबाबदाऱ्या नव्हत्या, तर सामाजिक मानमरातबही जोडलेला होता. मराठी विश्वकोशातील वतनसंस्थेच्या नोंदीनुसार पाटील हा प्राचीन ग्रामसंस्थेतील प्रमुख वतनदार अधिकारी मानला जात असे आणि विविध समारंभांच्या वेळी, त्यात शिमगा, दसरा आणि पोळा यांचा समावेश आहे, पाटलाचा मान पहिला असे. यावरून काही पारंपरिक ग्रामपदांशी सामाजिक सन्मान आणि समारंभातील अग्रस्थान यांचा संबंध असल्याचे दिसून येते. <ref name="VatanSanstha"/> वतनदारांच्या हक्कांमध्ये सेवा आणि उपजीविकेशी संबंधित परंपरागत मोबदल्याबरोबरच काही सामाजिक मानांचाही समावेश होत असे. ‘गांव-गाडा’मधील वतन-वेतनाच्या विवेचनात पाटील, कुळकर्णी, महार आणि जागले यांसारख्या गावकामगार वतनदारांची कामे, त्यांना मिळणारे पारंपरिक हक्क आणि वतनव्यवस्थेतील त्यांचे स्थान यांचे वर्णन केले आहे. त्याच विवेचनात सण, यात्रा, उत्सव, विवाह इत्यादी प्रसंगी विविध पारंपरिक मानपान-हक्कांचा उल्लेख आढळतो. <ref>“गांव-गाडा/वतन-वेतन.” [https://mr.wikisource.org/wiki/गांव-गाडा/वतन-वेतन विकिस्रोत].</ref> गावातील सर्व वतनदारांची भूमिका मात्र समान नव्हती. पाटील आणि कुळकर्णी यांची कामे प्रशासन व सरकारी व्यवहाराशी संबंधित होती, तर इतर वतनदार आणि बलुतेदार गावाच्या दैनंदिन व सामाजिक गरजांशी संबंधित सेवा करीत. ‘गांव-गाडा’मध्ये गावातील वतनदारांचे विविध प्रकार आणि त्यांच्या पारंपरिक कामांचे स्वतंत्र वर्णन आढळते. <ref>“गांव-गाडा/गांव-मुकादमानी.” [https://mr.wikisource.org/wiki/गांव-गाडा/गांव-मुकादमानी विकिस्रोत].</ref> वतनव्यवस्थेमुळे निर्माण झालेल्या पारंपरिक सामाजिक रचनेत धार्मिक सेवा आणि ग्रामदैवतांशी संबंधित भूमिकांनाही स्थान होते. बलुतेदार आणि अलुतेदारांच्या यादीत गुरव, जोशी, मुलाणा, वाजंत्री, गोंधळी, भाट, गोसावी यांसारख्या धार्मिक, सांस्कृतिक किंवा सेवाविषयक भूमिका असलेल्या समूहांचा समावेश विविध प्रदेशांमध्ये आढळतो; मात्र या सर्वांना ‘मानकरी’ किंवा त्यांच्या सेवांना ‘मानपान’ असे समानार्थी मानता येत नाही. <ref>“अलुते – बलुते.” मराठी विश्वकोश, महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ. [https://vishwakosh.marathi.gov.in/26259/ मराठी विश्वकोश].</ref> त्यामुळे वतनव्यवस्था आणि मानपान यांचा संबंध थेट समानतेचा नसून पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेतील विविध भूमिका, सेवा, हक्क, सामाजिक स्थान आणि समारंभातील अग्रक्रम यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेणे आवश्यक आहे. काही वतनदार पदांना सामाजिक मानमरातब किंवा विशिष्ट समारंभातील मान प्राप्त झाला होता; परंतु प्रत्येक वतनदार हा मानकरी आणि प्रत्येक वतनाशी संबंधित हक्क हा मानपानाचा हक्क होता, असा सार्वत्रिक निष्कर्ष उपलब्ध स्रोतांवरून काढता येत नाही. वतनव्यवस्थेच्या ऱ्हासानंतरही काही गावांमध्ये तिच्याशी संबंधित सामाजिक आणि धार्मिक परंपरांचे अवशेष किंवा रूपांतरित स्वरूप टिकून राहिले असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आधुनिक काळातील मानपान समजून घेताना वतनव्यवस्थेचा ऐतिहासिक संदर्भ महत्त्वाचा ठरतो; मात्र एखाद्या विशिष्ट गावातील मानपानाचा हक्क वतनातूनच निर्माण झाला होता, असे म्हणण्यासाठी त्या गावाशी संबंधित स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावा आवश्यक आहे. dm1p62ahlhthez30hj3l0vzn85hal32 0 384238 2710535 2026-09-18T11:37:31Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359946019|Seventh Schedule to the Constitution of India]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2710535 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{भारताचे संविधान}} केंद्र आणि राज्यांमध्ये कायदेविषयक अधिकारांच्या वितरणासंदर्भातील भारतातील घटनात्मक तरतुदी प्रामुख्याने कलम २४५ आणि २४६ अंतर्गत परिभाषित केल्या आहेत. '''[[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाची]] सातवी अनुसूची''' केंद्र आणि राज्य विधिमंडळांमधील अधिकार आणि कार्यांचे वाटप निर्दिष्ट करते. त्यामध्ये तीन सूचींचा समावेश आहे; म्हणजेच, [[संघ सूची (भारताचे संविधान)|संघ सूची]], [[राज्य सूची (भारताचे संविधान)|राज्य सूची]] आणि [[समवर्ती सूची (भारताचे संविधान)|समवर्ती सूची]]. संघ सूचीमध्ये एकूण ९७ विषयांचा समावेश आहे, ज्यांवर केंद्रीय संसदेचे अधिकार क्षेत्र विस्तारलेले आहे. त्याचप्रमाणे, राज्य सूचीमध्ये राज्य कायद्यासाठी एकूण ६६ विषयांचा उल्लेख आहे. या अनुसूचीमध्ये एकूण ४७ विषयांची एक समवर्ती सूची देखील नमूद केली आहे, ज्यावर केंद्रीय संसद आणि राज्य विधानसभा या दोघांनाही कायदे करण्याचा अधिकार आहे, तथापि हे संविधानाच्या इतर तरतुदींच्या अधीन आहे, ज्या राज्यांच्या कायद्यांपेक्षा केंद्रीय कायद्यांना प्राधान्य देतात. राज्यांच्या विषयांपासून केंद्रीय कायद्याचे विषय वेगळे करण्याव्यतिरिक्त, संविधानाचे कलम २४८ असे अवशिष्ट अधिकार देखील प्रदान करते जे संघ किंवा राज्य सूचीमध्ये विचारात घेतलेले नाहीत. त्यात असे म्हटले आहे की, “समवर्ती सूची किंवा राज्य सूचीमध्ये नमूद नसलेल्या कोणत्याही बाबीसंदर्भात कोणताही कायदा करण्याचा अनन्य अधिकार केंद्रीय संसदेला आहे.” याव्यतिरिक्त, संविधानाने अनुच्छेद २४६{{Efn|The said clause provides that the "Parliament has power to make laws with respect to any matter for any part of the territory of India not included in a State notwithstanding that such matter is a matter enumerated in the State List." The reference to state therein has been construed by the [[Supreme Court of India]] to be adverting to the states enumerated in the First Schedule of the constitution.<ref name="legislation for UTs" />}} च्या खंड ४ द्वारे केंद्रीय संसदेला राज्य सूचीमध्ये नमूद केलेल्या विषयांसह सर्व विषयांवर [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशांसाठी]] कायदे करण्याचा अधिकार दिला आहे.<ref name="legislation for UTs">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=i4j3DAAAQBAJ&pg=PR89|title=Commentary on General Clauses Act, 1897: (India)|last=Bhalla|first=Sandeep|date=July 2008}}</ref> == संघ सूची == == राज्यांची यादी == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय संविधान]] lfxjnuywfv56hvd0lfp619p6u12yeb5 2710536 2710535 2026-09-18T11:38:12Z Dharmadhyaksha 28394 2710536 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{भारताचे संविधान}} केंद्र आणि राज्यांमध्ये कायदेविषयक अधिकारांच्या वितरणासंदर्भातील भारतातील घटनात्मक तरतुदी प्रामुख्याने कलम २४५ आणि २४६ अंतर्गत परिभाषित केल्या आहेत. '''[[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाची]] सातवी अनुसूची''' केंद्र आणि राज्य विधिमंडळांमधील अधिकार आणि कार्यांचे वाटप निर्दिष्ट करते. त्यामध्ये तीन सूचींचा समावेश आहे; म्हणजेच, [[संघ सूची (भारताचे संविधान)|संघ सूची]], [[राज्य सूची (भारताचे संविधान)|राज्य सूची]] आणि [[समवर्ती सूची (भारताचे संविधान)|समवर्ती सूची]]. संघ सूचीमध्ये एकूण ९७ विषयांचा समावेश आहे, ज्यांवर केंद्रीय संसदेचे अधिकार क्षेत्र विस्तारलेले आहे. त्याचप्रमाणे, राज्य सूचीमध्ये राज्य कायद्यासाठी एकूण ६६ विषयांचा उल्लेख आहे. या अनुसूचीमध्ये एकूण ४७ विषयांची एक समवर्ती सूची देखील नमूद केली आहे, ज्यावर केंद्रीय संसद आणि राज्य विधानसभा या दोघांनाही कायदे करण्याचा अधिकार आहे, तथापि हे संविधानाच्या इतर तरतुदींच्या अधीन आहे, ज्या राज्यांच्या कायद्यांपेक्षा केंद्रीय कायद्यांना प्राधान्य देतात. राज्यांच्या विषयांपासून केंद्रीय कायद्याचे विषय वेगळे करण्याव्यतिरिक्त, संविधानाचे कलम २४८ असे अवशिष्ट अधिकार देखील प्रदान करते जे संघ किंवा राज्य सूचीमध्ये विचारात घेतलेले नाहीत. त्यात असे म्हटले आहे की, “समवर्ती सूची किंवा राज्य सूचीमध्ये नमूद नसलेल्या कोणत्याही बाबीसंदर्भात कोणताही कायदा करण्याचा अनन्य अधिकार केंद्रीय संसदेला आहे.” याव्यतिरिक्त, संविधानाने अनुच्छेद २४६{{Efn|The said clause provides that the "Parliament has power to make laws with respect to any matter for any part of the territory of India not included in a State notwithstanding that such matter is a matter enumerated in the State List." The reference to state therein has been construed by the [[Supreme Court of India]] to be adverting to the states enumerated in the First Schedule of the constitution.<ref name="legislation for UTs" />}} च्या खंड ४ द्वारे केंद्रीय संसदेला राज्य सूचीमध्ये नमूद केलेल्या विषयांसह सर्व विषयांवर [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशांसाठी]] कायदे करण्याचा अधिकार दिला आहे.<ref name="legislation for UTs">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=i4j3DAAAQBAJ&pg=PR89|title=Commentary on General Clauses Act, 1897: (India)|last=Bhalla|first=Sandeep|date=July 2008}}</ref> == संघ सूची == == राज्य सूची == == समवर्ती सूची == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय संविधान]] ddf5ksbhacpubz9jjf4j2zr6il4lmql