विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 2032 2712210 2712060 2026-09-25T14:31:32Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712210 wikitext text/x-wiki {{भारताची राष्ट्रीय दिनदर्शिका दिवस|माघ|कृष्ण|द्वादशी|बारावी}} [[चित्र:Hindu calendar 1871-72.jpg|इवलेसे|१८७१-७२ची हिंदू दिनदर्शिका]] == सण आणि उत्सव == या तिथीला [तिलद्वादशी (किंवा तिळाची द्वादशी) असे म्हणले जाते.<ref>{{cite web | title = माघ कृष्ण द्वादशी आणि तिलद्वादशी महत्त्व | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> हिंदू परंपरेनुसार माघ महिन्यात तिळाचा वापर करण्याला आणि दान करण्याला विशेष धार्मिक महत्त्व असते. या दिवशी [[भगवान विष्णू|भगवान विष्णूंची]] तिळाने पूजा केली जाते आणि तिळाचे दान, तिलतर्पण तसेच तिळाचे भक्षण केले जाते, ज्यामुळे पापमुक्ती होते अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} pvq2qk9ic8xagkrg6pkagfl4qw58aog 0 2073 2712292 2711795 2026-09-25T18:48:33Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712292 wikitext text/x-wiki {{भारताची राष्ट्रीय दिनदर्शिका दिवस|वैशाख|शुद्ध|पंचमी|पाचवी}} [[चित्र:Hindu calendar 1871-72.jpg|इवलेसे|१८७१-७२ची हिंदू दिनदर्शिका]] या तिथीला भारतात अनेक महत्त्वाचे उत्सव, जयंत्या आणि धार्मिक विधी पार पडतात.<ref>{{cite web | title = वैशाख शुक्ल पंचमी महत्त्व आणि सण | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> == प्रमुख उत्सव आणि धार्मिक महत्त्व == [[अद्वैत वेदांत]] तत्त्वज्ञानाचे संस्थापक, सनातन धर्माचे पुनरुज्जीवक आणि आद्य जगद्गुरू [[आद्य शंकराचार्य|श्री आद्य शंकराचार्य]] यांची जयंती साजरी केली जाते.<ref>{{cite book | title = श्रीमद् शंकराचार्य चरित्र | author = बापट | publisher = वरदा प्रकाशन}}</ref> केरळमधील [[कालडी]] या गावी वैशाख शुद्ध पंचमीला त्यांचा जन्म झाला अशी श्रद्धा आहे. या निमित्ताने भारतातील विविध मठांमध्ये, पीठांमध्ये आणि मंदिरांमध्ये वेदांत चर्चा, उपनिषद पठण, विशेष महापूजा आणि शंकराचार्यांनी रचित केलेल्या स्तोत्रांचे पठण केले जाते. याच तिथीला मध्ययुगीन भक्ती परंपरेतील महान संत आणि [[कृष्ण]]भक्त कवी '''[[सूरदास]]''' यांची जयंती देखील साजरी केली जाते. ब्रज भाषेतील अत्यंत मधुर अशा [[सूरसागर]] या काव्याची निर्मिती करणाऱ्या सूरदासांच्या स्मरणार्थ या दिवशी मंदिरांमध्ये त्यांच्या पदांचे आणि भजनांचे गायन केले जाते. याशिवाय, सौर कॅलेंडर आणि नक्षत्रांच्या योगायोगानुसार [[विशिष्टद्वैत]] तत्त्वज्ञानाचे प्रवर्तक संत '''[[रामानुजाचार्य]]''' यांची जयंतीही अनेकदा याच तिथीच्या सुमारास येते. काही प्रादेशिक परंपरांमध्ये या दिवसाला 'गंगा पंचमी' मानून गंगेच्या पूजनाला प्रारंभ केला जातो. == धार्मिक विधी आणि आचरण == वैशाख महिना हा अत्यंत जलदान आणि अन्नदानासाठी पवित्र मानला गेला असल्याने या दिवशी पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करणे, जलकुंभ दान करणे आणि गरजूंना अन्न-वस्त्र देणे पुण्यकारक मानले जाते. आद्य शंकराचार्यांच्या जयंतीचा दिवस असल्याने या तिथीला धार्मिक ग्रंथांचे पूजन आणि ज्ञानदानाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} 4jkf02rucz2kdif1bxklyjybl1owg9z 0 2463 2712270 2710711 2026-09-25T17:53:14Z ~2026-41910-22 185743 2712270 wikitext text/x-wiki [[File:गणेश चतुर्थी विशेष महा नैवेद्य.jpg|thumb|गणेश चतुर्थी]] '''श्री गणेश चतुर्थी''' हे भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्ष चतुर्थीला केले जाणारे एक धार्मिक व्रत आहे.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=g4TtrdejbTEC&pg=PA54&dq=ganesh+chaturthi&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwjnmuCX673jAhUFfH0KHby_BI8Q6AEIRzAF#v=onepage&q=ganesh%20chaturthi&f=false|title=Festivals of India|last=Gupta|first=Shobhna|date=2002|publisher=Har-Anand Publications|isbn=9788124108697|language=en}}</ref><ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=scJmDwAAQBAJ&pg=PT46&dq=%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6+%E0%A4%9A%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%80&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwiK9cqk6qnkAhX673MBHVEoC-MQ6AEIPjAD#v=onepage&q=%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%20%E0%A4%9A%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%80&f=false|title=Bharatiya Parva Evam Tyohar|last=Shandilya|first=Rajeshwari|date=2009-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9788173156175|language=hi}}</ref> गणेश चतुर्थी या दिवसाला महासिद्धीविनायकी चतुर्थी किंवा "शिवा" असेही म्हणले जाते.<ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|title=श्रीगणेश कोश|last=गाडगीळ|first=अमरेंद्र|publisher=गोकुळ मासिक प्रकाशन|year=२०११ (चौथी आवृत्ती)|isbn=|location=पुणे|pages=}}</ref> या चतुर्थीला हिंदू धर्मात विशेष महत्त्व आणि स्थान आहे. असे मानले जाते की, गणेशाला प्रसन्न केल्याने घरात सुख समृद्धी आणि शांती प्रस्थापित होते. गणेशाला मोदक खूप आवडतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/sakhi/food/ganesh-chaturthi-2021-why-lord-ganesha-loves-modak-reason-a648/|title=...म्हणून गणपती बाप्पाला सगळ्यात जास्त मोदकच आवडतात; जाणून घ्या 'ही' ५ कारणं|date=2021-09-09|website=[[लोकमत]]|url-status=live|access-date=}}</ref> म्हणूनच गणेश चतुर्थीच्या दिवशी गणेशाला मोदकांचा नैवेद्य अर्पण केला जातो, त्याचप्रमाणे जास्वंदीचे फुल,शमी पत्री आणि दुर्वा या ही खूप आवडीच्या असल्यामुळे त्याही अर्पण केल्या जातात. उंदीर हे गणेशाचे वाहन आहे.स्त्रीमनाचे लोकदैवत असे ही श्री गणेशाला मानतात.श्री गणेश चतुर्थीच्या पहिल्या दिवशी गणपतीच्या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा केली जाते आणि [[गणपती]]च्या पूजेनंतर आरती केली जाते. प्रमुख्याने माती पासूनच बनवलेल्या गणेश मूर्तिचे पूजन केले जाते. ==गणेश चतुर्थी व्रत== [[File:Ganesh Chaturthi in Goa.jpg|thumb|गोव्यातील गणेश चतुर्थी]] गाणपत्य संप्रदायाचे हे एक व्रत आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/21598/|title=गाणपत्य संप्रदाय|date=2019-07-04|website=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|language=mr-IN|access-date=2025-08-22|archive-date=2025-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250711234900/https://vishwakosh.marathi.gov.in/21598/|url-status=dead}}</ref> श्रावण शुक्ल चतुर्थी ते भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी असे महिनाभर करायचे हे व्रत आहे. नदीकिनारी जाऊन, स्नान करून आपल्या हाताच्या अंगठ्याएवढी मातीची गणेशमूर्ती हातावरच तयार करावी. तिचे सोळा उपचारांनी पूजन करून ती एका नदीतच विसर्जन करावी असे हे व्रत आहे. याला '''पार्थिव गणेश व्रत''' म्हणतात. महिनाभर जमले नाही तर किमान शेवटच्या दिवशी तरी पार्थिव मूर्तीची पूजा करावी अशी यामागे धारणा आहे.<ref name=":2" /> ==प्रतिष्ठापना पूजा== गणेश चतुर्थीला गणेशाच्या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा केली जाते.<ref name=":0" /> श्री गणेशाच्या प्रतिष्ठापना विधीमध्ये पार्थिव मूर्तीची आवाहन, स्नान, अभिषेक, वस्त्र, [[चंदन]], फुले, पत्री, [[नैवेद्य]] इ.सोळा उपचारांनी पूजा केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://marathi.webdunia.com/article/ganesh-pujan-marathi/ganesh-utsav-marathi-114082700019_1.html|title=श्री गणेश प्रतिष्ठापना पूजा विधी (मराठीत)|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref> यामध्ये त्याला विविध २१ पत्री अर्पण केल्या जातात. पावसाळ्यात या सर्व पत्री सामान्यतः उपलब्ध असतात आणि त्या प्रत्येक वनस्पतीला काही औषधी गुणधर्मही आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=गणेश पत्री|last=आयुर्वेद औषधी संशोधिका|first=ज्ञान प्रबोधिनी|publisher=कार्यवाह, ज्ञान प्रबोधिनी संशोधन संस्था|year=|isbn=|location=पुणे|pages=१-४}}</ref> मूर्तीचे विसर्जन करण्यापूर्वी तिची उत्तरपूजा करतात. मूर्तीचे विसर्जन करण्यापूर्वी पुढील मंत्र म्हणतात. ’यान्तु देवगणा: सर्वे पूजामादाय पार्थिवीम् ।इष्टकामप्रसिद्ध्यर्थं पुनरागमनाय च’ ।। श्री महागणपतिपूजन केलेल्या [[नारळ|नारळा]]वर, तसेच उमामहेश्‍वर आणि श्री सिद्धिविनायक यांच्यावर [[अक्षता]] वाहून मूर्ती स्थानापासून थोडी हलवतात. त्यानंतर जलाशयात तिचे विसर्जन करतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=dJ0HAQAAIAAJ&q=ganesh+chaturthi+pooja&dq=ganesh+chaturthi+pooja&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwj9m8uz9r3jAhXUdCsKHTcmDC44ChDoAQg5MAM|title=Hamāre sāṃskṛtika parva-tyohāra|last=Siṃha|first=Māheśvarī|date=1982|publisher=Pārijāta-prakāśana|language=hi}}</ref> काळाच्या ओघात हे व्रत कुटुंबाच्या पद्धतीनुसार दीड, पाच,सात, दहा दिवस केले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=FO8_AAAAMAAJ&q=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4+%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%87+%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4+%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%87+%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwigmPqS7KnkAhUIdCsKHVjFAwYQ6AEIKDAA|title=Śrāvaṇa, Bhādrapada|last=Babar|first=Sarojini Krishnarao|date=1985|publisher=Mahārāshṭra Rājya Lokasāhitya Samitīcyāvatīne Mahārāshṭra Śānācyā Śikshaṇa Vibhāgā|language=mr}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ElOBAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4+%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%87+%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4+%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%87+%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwigmPqS7KnkAhUIdCsKHVjFAwYQ6AEINjAC|title=Lokasaritā, Gomantakīya janajīvanācā samagra abhyāsa|last=Kheḍekara|first=Vināyaka Vishṇu|date=1992|publisher=Kalā Akadamī Governmentā|language=mr}}</ref> काही कुटुंबात २१ दिवस हे व्रत करतात तर काही ठिकाणी हे व्रत वार्षिक स्वरूपाचे असते. या दिवशी किंवा घरात गणपती असेपर्यंत अथर्वशीर्ष स्तोत्राचे पठण केले जाते. काही ठिकाणी गणेश गीता या ग्रंथाचे वाचनही केले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/spiritual/sant-saadhak-ganapati-message-11059791.html|title=गणपति का संदेश|website=Dainik Jagran|language=hi|access-date=2021-09-08}}</ref> ==गणेशोत्सव== गणपती ही संघटनेची देवता आहे. ऋग्वेदात ब्रह्मणस्पती देवतेची स्तुती केलेली आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=DYxGEAAAQBAJ&pg=PA103&dq=brahmanaspati+suktam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiAusKHtJ6PAxX-ZWwGHU35IacQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=brahmanaspati%20suktam&f=false|title=Ganapati Atharvashirsha: Essence and Sanskrit Grammar|last=Aggarwal|first=Ashwini Kumar|date=2020-11-15|publisher=Devotees of Sri Sri Ravi Shankar Ashram|isbn=978-81-950348-5-7|language=en}}</ref> तो सर्व गणांचा अधिपती आहे असे त्यात म्हणले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/coverstory-news/ganesh-vishesh-lord-ganesha-worship-1139690/|title=श्रीगणेश उपासनेचे सर्वश्रेष्ठत्व|date=2015-09-11|website=[[लोकसत्ता]]|access-date=2021-08-29}}</ref> या देवतेचा विकास होऊन पुराणकाळात तिला गणपती हे रूप प्राप्त झाले असे मानले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=Wh22qvzQuowC&newbks=0&printsec=frontcover&dq=development+of+lord+ganesha&hl=en|title=99 Thoughts on Ganesha|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=2015-01-27|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-8495-152-3|language=en}}</ref> भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीपासून [[अनंत चतुर्दशी]]पर्यंत महाराष्ट्रात गणेशोत्सव साजरा होत असतो. ==राज्योत्सव म्हणून मान्यता== महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक धोरणानुसार २०२५ साला पासून गणेशोत्सवाला राज्योत्सव म्हणून मान्यता देण्यात आली आहे <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tv9marathi.com/maharashtra/maharashtra-declares-ganeshotsav-as-state-festival-bjp-leader-ashish-shalar-announcement-1442515.html|title=सर्वात मोठी बातमी ! गणेशोत्सव महाराष्ट्राचा महोत्सव म्हणून घोषित; आशिष शेलार यांची घोषणा|last=Marathi|first=TV9|date=2025-07-10|website=TV9 Marathi|language=mr|access-date=2025-08-18}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/mumbai/ganeshotsav-is-now-maharashtra-state-festival-bjp-minister-ashish-shelar-announcement-in-the-vidhan-sabha-a-a719/|title=“सार्वजनिक गणेशोत्सव आता ‘महाराष्ट्र राज्य महोत्सव"; आशिष शेलार यांची विधानसभेत घोषणा|date=10 July 2025|website=[[लोकमत]]|url-status=live|access-date=22 August 2025}}</ref> == सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरुवात == [[भारतीय नाणी|भारतीयांना]] एकत्र आणण्यासाठी आणि विचारांची देवाणघेवाण करण्यासाठी सार्वजनिक गणेश उत्सवाची सुरुवात [[लोकमान्य टिळक|लोकमान्य टिळकांनी]] १८९४ साली केली<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/adhyatmik/ganesh-chaturthi-special-know-history-behind-celebrating-10-days-ganesh-festival/|title=अशी झाली गणेशोत्सवाला सुरुवात!|date=18 September 2018|website=[[लोकमत]]|url-status=live|access-date=22 August 2025}}</ref>. या काळात गणेशाच्या उपस्थितीत अनेक धार्मिक व सामाजिक सार्वजनिक कार्यक्रम केले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/21292/|title=गणेशोत्सव|date=2019-07-04|website=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|access-date=2021-08-29|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829044744/https://vishwakosh.marathi.gov.in/21292/|url-status=dead}}</ref> भारतीय स्वातंत्र्य लढ्याबाबत जागरूकता निर्माण करण्यासाठी टिळकांनी सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या व्यासपीठाचा वापर केला. गणेशोत्सव आणि शिवजयंती या प्रसंगांचे औचित्य साधून टिळकांनी युवकांमध्ये राष्ट्रतेज जागृत करण्याचा प्रयत्न केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mahamtb.com/Encyc/2019/11/16/Article-on-Lokmanya-Tilak-and-Ganeshostav-Festival-part-1.html|title=लोकमान्य टिळक आणि सार्वजनिक गणेशोत्सव भाग-१|date=2019-11-16|website=www.mahamtb.com|language=mr|access-date=2025-08-18}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[भाद्रपद]] * [[गणपती]] == चित्रदालन == <gallery> File:कोकणातील गणेशोत्सव.jpg|कोकणातील गणेशोत्सव File:गणेश उत्सव 2K24.jpg|मराठवाड्यातील गणेश उत्सव 2K24 File:गणपतीच्या नैवेद्यासाठी उकडीचे मोदक.jpg|गणपतीच्या नैवेद्यासाठी उकडीचे मोदक File:गणेश प्रतिष्ठापना पूजा.jpg|गणेश प्रतिष्ठापना पूजा File:निवगरी आणि तळणीचा मोदक.jpg|निवगरी आणि तळणीचा मोदक </gallery> {{विकिस्रोत}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{गणपती}} [[वर्ग:हिंदू धर्म उपासना पद्धती]] [[वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव]] [[वर्ग:गणपती]] [[वर्ग:भारतातील हिंदू सण]] tbahqyqgjaa3rn8fl9vcp73sq3v1lzz 0 5038 2712345 2645863 2026-09-26T00:13:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712345 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = अथेन्स | स्थानिक = Αθήνα | प्रकार = राजधानी | चित्र = Athens Montage L.png | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा१ = ग्रीस | देश = ग्रीस | प्रांत = | स्थापना = | महापौर = | क्षेत्रफळ = ३८.९६ | उंची = ७७८ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या = ६,५५,७८० | महानगर_लोकसंख्या =३७,३७,५५० | घनता = १६,८३० | वेळ = [[पूर्व युरोपीय प्रमाणवेळ]] | वेब = http://www.cityofathens.gr | latd = 37| latm = 58| lats = | latNS = N | longd = 23| longm = 43| longs = | longEW = E }} '''अथेन्स''' ([[ग्रीक भाषा|ग्रीक]]: Αθήνα) ही [[दक्षिण युरोप]]ाच्या [[ग्रीस]] देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. ३,४०० वर्षांहून अधिक काळाचा इतिहास असलेले अथेन्स हे जगातील अतिप्राचीन शहरांपैकी एक आहे. इ.स. पूर्व पाचव्या व चौथ्या शतकांदरम्यान शास्त्रीय कला, शिक्षण, तत्त्वज्ञान इत्यादींचे माहेरघर असलेल्या अथेन्स येथेच आधुनिक [[लोकशाही]]ची रुजवात झाले असे मानले जाते. [[सॉक्रेटिस]], [[प्लेटो]], [[ॲरिस्टॉटल|अ‍ॅरिस्टॉटल]] इत्यादी सर्वश्रेष्ठ तत्वज्ञ व गणितज्ञ ह्याच काळात अथेन्समध्ये कार्यरत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |publisher=www.yppo.gr |title=Contents and Principles of the Programme of Unification of the Archaeological Sites of Athens |work=Hellenic Ministry of Culture |दुवा=http://www.yppo.gr/4/e4000.jsp?obj_id=90&lhmma_id=3817 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=200–12–31 |archive-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821134233/http://www.yppo.gr/4/e4000.jsp?obj_id=90&lhmma_id=3817 |url-status=dead }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=Greece uncovers 'holy grail' of Greek archeology |author=CNN & Associated Press |publisher=CNN.com |url=http://www.cnn.com/WORLD/9701/16/greece.lyceum/index.html |date=16 January 1997 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=28 March 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206113529/http://www.cnn.com/WORLD/9701/16/greece.lyceum/index.html |archivedate=2007-12-06 |url-status=live }}</ref> उज्वल इतिहासाच्या खुणा अथेन्समध्ये आजही जागोजागी आढळतात. [[युनेस्को]]चे [[जागतिक वारसा स्थान]] असलेले [[अथेन्सचे अ‍ॅक्रोपोलिस|अ‍ॅक्रोपोलिस]] तसेच [[पार्थेनॉन]] ह्या अथेन्समधील सर्वाधिक प्रसिद्ध वास्तू आहेत. आधुनिक काळातील ग्रीसची राजकीय, सांस्कृतिक, शैक्षणिक व आर्थिक राजधानी असलेले अथेन्स हे एक जागतिक शहर आहे. २०११ साली अथेन्सची लोकसंख्या सुमारे ६.५५ लाख<ref>Hellenic Statistical Authority [http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf " PRESS RELEASE:Publication of provisional results of the 2011 Population Census"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113145731/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf |date=2011-11-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226014539/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf%20 |date=2018-12-26 }}, ''Hellenic Statistical Authority (EL.STAT.)'', July 22, 2011, accessed August 14, 2011.</ref> तर महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या १६.८३ लाख इतकी आहे. एका सर्व्हेक्षणानुसार २००८ साली अथेन्स जगातील ३२व्या क्रमांकाचे श्रीमंत<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.citymayors.com/economics/usb-purchasing-power.html |title=City Mayors: World's richest cities by purchasing power |publisher=[[City Mayors]] |अ‍ॅक्सेसदिनांक =12 May 2008 |year=2008}}</ref> व २५व्या क्रमांकाचे सर्वात महागडे शहर होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=City Mayors: Cost of living – The world's most expensive cities |publisher=[[City Mayors]] |अ‍ॅक्सेसदिनांक =26 December 2008 |year=2008}}</ref> == नावाची व्युत्पत्ती == [[चित्र:Athena Varvakeion - MANA - Fidias.jpg|left|150px|thumb|[[अथीना|अथेना]] देवीचा पुतळा]] अथेन्सचे नाव [[अथीना|अथेना]] नावाच्या देवीवरून पडले असे मानले जाते. ह्यामागील सर्वमान्य दंतकथा अशी की अथेना व [[पोसायडन]] ह्या दोघांनी ह्या शहराला आपले नाव देण्यात यावे अशी विनंती केली व त्यांच्यात ह्यासाठी स्पर्धा सुरू झाली. पोसायडनने आपल्या [[त्रिशूल]]ाने जमिनीवर आघात करून एक खाऱ्या पाण्याचा झरा निर्माण केला तर अथेनाने शांती व समृद्धीचे प्रतिक असलेले [[ऑलिव्हचे झाड]] निर्माण केले. अथेन्सच्या नागरिकांनी ऑलिव्हचे झाड स्वीकारले व शहराला अथेनाचे नाव दिले गेले. == इतिहास == अथेन्समधील सर्वात पाहिल्या मानवी वास्तव्याच्या खुणा इ.स. पूर्व ११व्या ते सातच्या सहस्रकादरम्यानच्या काळात सापडल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&subid=2&tag=8796&pubid=2530782 |title=v4.ethnos.gr – Οι πρώτοι... Αθηναίοι – τεχνες , πολιτισμος |publisher=Ethnos.gr |अ‍ॅक्सेसदिनांक=25 January 2010}}</ref> तसेच अथेन्समध्ये गेली किमान ७,००० वर्षे सलग मानवी वस्ती राहिली आहे असे मानले जाते. इ.स. पूर्व १४०० दरम्यान अथेन्स हे [[कांस्य युग]]ातील प्रागैतिहासिक ग्रीक संस्कृतीमधील महत्त्वाचे स्थान होते. अ‍ॅक्रोपोलिस हे त्या काळी एक किल्ला म्हणून वापरले जात असे. इ.स. पूर्व ९०० च्या आसपास [[लोह युग]]ादरम्यान अथेन्स हे एक मोठे व्यापार केंद्र व एक सुबत्त शहर होते. ग्रीसमधील अथेन्सचे मध्यवर्ती तसेच [[समुद्र|समुद्राजवळील]] स्थान तसेच अ‍ॅक्रोपोलिसवरील ताबा ही अथेन्सच्या महत्त्वाची प्रमुख कारणे मानली जातात. इ.स. पूर्व पाचव्या शतकात अथेन्समध्ये [[लोकशाही]]ची स्थापना व येथील सुवर्णकाळाची सुरुवात झाली. ह्या काळात [[प्राचीन ग्रीस]]मधील अथेन्स हे सर्वात मोठे सत्ताकेंद्र बनले तसेच पश्चिमात्य संस्कृती व समाजाची पाळेमुळे रोवली गेली. तत्ववेत्ता [[सॉक्रेटिस]], शास्त्रज्ञ [[हिपोक्रेटस]], इतिहासकार [[हिरोडोटस]] तसेच लेखक त्रिकुट [[एशिलस]], [[सॉफोक्लीस]] व [[युरिपिडस]] ह्या प्रसिद्ध व्यक्ती ह्याच काळात अथेन्समध्ये वास्तव्यास होत्या. ह्या काळात अथेन्समध्ये वास्तूशास्त्राचे नवे पर्व आरंभ झाले ज्यादरम्यान [[अथेन्सचे अ‍ॅक्रोपोलिस|अ‍ॅक्रोपोलिस]], [[पार्थेनॉन]] व इतर अनेक इमारती बांधण्यात आल्या. ह्या काळातील सत्तास्पर्धेचे रूपांतर [[पेलोपोनेशियन युद्ध]]ात झाल्या ज्यामध्ये [[स्पार्टा]] साम्राज्याने अथेन्सला पराभूत केले. इ.स. पूर्व ३३८मध्ये [[फिलिप दुसरा, मॅसेडोन|मॅसेडोनच्या दुसऱ्या फिलिपने]] इतर ग्रीक शहर-सत्तांचा पराभव केला व अथेन्सचे स्वातंत्र्य संपुष्टात आणले. [[अलेक्झांडर द ग्रेट]]च्या कारकीर्दीत अथेन्स सुबत्त परंतु परतंत्र शहर होते. इ.स. पूर्व ८० च्या सुमारास अथेन्स [[रोमन साम्राज्य]]ाच्या ताब्यात आले व येथील अनेक वास्तू उध्वस्त केल्या गेल्या. रोमनांच्या ५०० वर्षांच्या सत्तेदरम्यान अथेन्स एक महत्त्वाचे शैक्षणिक व तत्त्वज्ञान केंद्र होते. अथेन्समधील [[ख्रिश्चन धर्म]] ह्याच काळात वाढीस लागला. [[इ.स. ५२९]]मध्ये अथेन्सवर [[बायझेंटाईन साम्राज्य]]ाने कब्जा मिळवला व येथपासून अथेन्सचे महत्त्व कमी होउ लागले. येथील अनेक मौल्यवान वस्तू [[कॉन्स्टेन्टिनोपल]]ला हलवण्यात आल्या. अकराव्या व बाराव्या शतकामध्ये अथेन्सचे महत्त्व पुन्हा वाढले व [[व्हेनिस]]मधून अनेक लोक येथे दाखल झाले. ह्या काळात अथेन्सच्या वेगवान प्रगतीचे अनेक पुरावे आढळतात. १२०४ ते १४२८ सालांदरम्यान [[बोर्गान्य]], [[कातालोनिया]] व [[फ्लोरेन्स]] ह्या तीन लॅटिन साम्राज्यांनी साली अथेन्सवर सत्ता गाजवली. अखेर [[इ.स. १४५८]] साली [[ओस्मानी साम्राज्य]]ाने अथेन्सवर कब्जा केला. [[दुसरा मेहमेद, ओस्मानी सम्राट|दुसरा मेहमेद]] अथेन्समध्ये शिरत असताना येथील येथील वास्तूशास्त्राने मोहित झाला व त्याने अथेन्समध्ये लुटालुट व जाळपोळ करण्यावर बंदी आणली. ओस्मानांनी [[पार्थेनॉन]]चा वापर मशीद म्हणून करण्यास सुरुवात केली. त्यांच्या ३७५ वर्षांच्या राजवटीत अथेन्सचे अतोनात नुकसान झाले व येथील लोकसंख्या झपाट्याने कमी झाली. १८३३ साली अखेरीस ग्रीक स्वातंत्र्यलढ्याला यश मिळाले व ओस्मानांनी अथेन्स सोडले. नव्या ग्रीस देशाची अथेन्स राजधानी नियुक्त केली गेली. ह्या काळापर्यंत अथेन्समधील अनेक इमारती जमीनदोस्त झाल्या होत्या व शहर जवळजवळ संपूर्णपणे निर्मनुष्य व बकाल झाले होते. ग्रीसची राजधानी बनल्यानंतर मात्र अथेन्सचा वेगाने विकास झाला व येथील लोकसंख्या पुन्हा वाढीस लागली. १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात अथेन्समध्ये अनेक उत्कृष्ट इमारती बांधण्यात आल्या. [[इ.स. १८९६]] साली अथेन्समध्ये नव्या युगातील [[१८९६ उन्हाळी ऑलिंपिक|पहिली]] [[ऑलिंपिक]] स्पर्धा भरवली गेली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धानंतर]] अथेन्समधील लोकसंख्येचा स्फोट झाला व पायाभुत सुविधा अपुऱ्या पडू लागल्या. १९९० च्या दशकात अनेक नवे प्रकल्प सुरू करण्यात आले तसेच प्रदुषण कमी करण्यासाठी पावले उचलली गेली. इ.स. २००४ साली अथेन्सने पुन्हा [[२००४ उन्हाळी ऑलिंपिक|ऑलिंपिक]] स्पर्धेचे आयोजन केले. {{wide image|Acropolis from a top Philopappos Hill.jpg|600px|<center>[[अथेन्सचे अ‍ॅक्रोपोलिस]].</center>.}} == भूगोल == अथेन्स शहर ग्रीसच्या आग्नेय भागातील अ‍ॅटिका खोऱ्यात [[एजियन समुद्र]]किनाऱ्यावर वसले आहे. === हवामान === अथेन्सचे [[हवामान]] दमट स्वरूपाचे असून येथील हिवाळे सौम्य तर उन्हाळे रूक्ष व कडक असतात. {{Weather box |location = अथेन्स |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 12.5 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.7 |Apr high C = 20.2 |May high C = 26.0 |Jun high C = 31.1 |Jul high C = 33.5 |Aug high C = 33.2 |Sep high C = 29.2 |Oct high C = 23.3 |Nov high C = 18.1 |Dec high C = 14.1 |year high C = 22.5 |Jan mean C = 8.9 |Feb mean C = 9.5 |Mar mean C = 11.2 |Apr mean C = 14.9 |May mean C = 20.0 |Jun mean C = 24.7 |Jul mean C = 27.2 |Aug mean C = 27.0 |Sep mean C = 23.3 |Oct mean C = 18.4 |Nov mean C = 14.0 |Dec mean C = 10.5 |year mean C = 17.4 |Jan low C = 5.2 |Feb low C = 5.4 |Mar low C = 6.7 |Apr low C = 9.6 |May low C = 13.9 |Jun low C = 18.2 |Jul low C = 20.8 |Aug low C = 20.7 |Sep low C = 17.3 |Oct low C = 13.4 |Nov low C = 9.8 |Dec low C = 6.8 |year low C = 12.3 |Jan precipitation mm = 56.9 |Feb precipitation mm = 46.7 |Mar precipitation mm = 40.7 |Apr precipitation mm = 30.8 |May precipitation mm = 22.7 |Jun precipitation mm = 10.6 |Jul precipitation mm = 5.8 |Aug precipitation mm = 6.0 |Sep precipitation mm = 13.9 |Oct precipitation mm = 52.6 |Nov precipitation mm = 58.3 |Dec precipitation mm = 69.1 |year precipitation mm = 414.1 |Jan precipitation days = 12.6 |Feb precipitation days = 10.4 |Mar precipitation days = 10.2 |Apr precipitation days = 8.1 |May precipitation days = 6.2 |Jun precipitation days = 3.7 |Jul precipitation days = 1.9 |Aug precipitation days = 1.7 |Sep precipitation days = 3.3 |Oct precipitation days = 7.2 |Nov precipitation days = 9.7 |Dec precipitation days = 12.1 |year precipitation days = 87.1 |Jan sun = 130.2 |Feb sun = 139.2 |Mar sun = 182.9 |Apr sun = 231.0 |May sun = 291.4 |Jun sun = 336.0 |Jul sun = 362.7 |Aug sun = 341.0 |Sep sun = 276.0 |Oct sun = 207.7 |Nov sun = 153.0 |Dec sun = 127.1 |year sun = 2778.2 |source 1 = World Meteorological Organization ([[संयुक्त राष्ट्रे]]),<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.worldweather.org/063/c00177.htm |title=Weather Information for Athens |accessdate=}}</ref> [[Hong Kong Observatory]]<ref>[http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/europe/gr_tu/athens_e.htm "Climatological Information for Athens, Greece"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306040223/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/europe/gr_tu/athens_e.htm |date=2012-03-06 }} – Hong Kong Observatory</ref> <small>for data of sunshine hours</small> |date=August 2010 }} == शहर रचना == {{wide image|Athens7 tango7174.jpg|800px|<center>अथेन्सचे विस्तृत चित्र</center>}} ३९ वर्ग किमी क्षेत्रफळाची व ६,५५,७८० लोकसंख्येची अथेन्स महापालिका ७ जिल्ह्यांमध्ये विभागली गेली आहे. हे जिल्हे केवळ सरकारी उपयोगाकरिता वापरले जातात. अथेन्स महानगर क्षेत्रात ३५ महापालिकांचा समावेश होतो. अथेन्सचे वास्तूशास्त्र कोणत्या एका विशिष्ट शैलीचे नसुन येथे ग्रीको-रोमन, पारंपारिक व नव्या रचनेच्या वास्तू आढळतात. अथेन्स अकॅडमी, ग्रीस संसद भवन, अथेन्स विद्यापीठ, झेपियोन इत्यादी येथील ऐतिहासिक इमारती पारंपारिक शैलीच्या आहेत. विसाव्या शतकात वेगाने वाढ होत असताना अथेन्समध्ये आधुनिक रचनेच्या इमारती बांधल्या गेल्या. == अर्थव्यवस्था == ==जनसांख्यिकी== == वाहतूक == [[चित्र:Tramway Athènes.JPG|right|thumb|अथेन्स ट्राम]] अथेन्समध्ये सर्व प्रकारच्या आधुनिक वाहतूक सेवा उपलब्ध आहेत. ३०० बसमार्ग, २ मेट्रो रेल्वेचे मार्ग, [[ट्राम]] व उपनगरी [[रेल्वे]] इत्यादींमुळे येथील नागरी वाहतूक सुलभ आहे. हेलेनिक रेल्वे संस्थेचे अथेन्स हे सर्वात मोठे केंद्र आहे. येथून ग्रीसमधील व [[युरोप]]ातील अनेक मोठ्या शहरांसाठी रेल्वेगाड्या सुटतात. [[अथेन्स आंतराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील सर्वात मोठा विमानतळ आहे. [[एजियन एरलाइन्स]] ह्या ग्रीसमधील प्रमुख विमानकंपनीचे मुख्यालय येथेच आहे. == खेळ == अथेन्सला क्रीडा इतिहासात मानाचे स्थान आहे. आधुनिक युगातील [[१८९६ उन्हाळी ऑलिंपिक|सर्वात पहिली]] [[ऑलिंपिक]] स्पर्धा अथेन्समध्ये [[इ.स. १८९६]] साली भरवली गेली. [[२००४ उन्हाळी ऑलिंपिक|२००४ साली]] अथेन्सने दुसऱ्यांदा ऑलिंपिकचे आयोजन केले. ह्यासाठी १९८२ साली बांधल्या गेलेल्या [[ऑलिंपिक मैदान (अथेन्स)|ऑलिंपिक मैदानाची]] मोठ्या प्रमाणावर डागडुजी करण्यात आली. तसेच ग्रीसमधील ह्या सर्वात मोठ्या स्टेडियममध्ये [[युएफा चॅंपियन्स लीग]]च्या [[युएफा चॅंपियन्स लीग १९९३-९४|१९९४]] व [[युएफा चॅंपियन्स लीग २००६-०७|२००७]] सालचे अंतिम सामने खेळवले गेले. [[फुटबॉल]] हा येथील लोकप्रिय खेळ आहे. [[ओलिंपिकॉस एफ.सी.]], [[पानाथिनाइकॉस एफ.सी.]] व [[ए.ई.के. अथेन्स एफ.सी.|ए.इ.के. अथेन्स एफ.सी.]] हे येथील तीन सर्वात यशस्वी व लोकप्रिय फुटबॉल क्लब आहेत. == कला == ==शिक्षण== == आंतरराष्ट्रीय संबंध == अथेन्सचे जगातील खालील शहरांसोबत सांस्कृतिक व व्यापारी संबंध आहेत. {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{flagicon|United States}} [[अथेन्स, जॉर्जिया]] * {{flagicon|Spain}} [[बार्सिलोना]]<ref name="Barcelona">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|title=Barcelona internacional – Ciutats agermanades|publisher=© 2006–2009 [http://www.bcn.es/catala/copyright/welcome2.htm Ajuntament de Barcelona]|language=Spanish|अ‍ॅक्सेसदिनांक=13 July 2009|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816053334/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|People's Republic of China}} [[बीजिंग]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |title=Beijing Sister Cities |अ‍ॅक्सेसदिनांक=3 January 2007 |work=City of Beijing |publisher=www.ebeijing.gov.cn |archive-date=2011-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014003656/http://ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Lebanon}} [[बैरूत]] * {{flagicon|Palestine}} [[बेथलहम]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html |title=Twinning with Palestine |work=Twinning With Palestine |अ‍ॅक्सेसदिनांक=26 January 2008 |archive-date=2012-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628210624/http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html |url-status=dead }}</ref><ref name="BethlehemTwinning">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=::Bethlehem Municipality:: |publisher=www.bethlehem-city.org |अ‍ॅक्सेसदिनांक=10 October 2009 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107051824/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php%20 |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Romania}} [[बुखारेस्ट]] * {{flagicon|USA}} [[शिकागो]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.chicagosistercities.com/index.php |title=Chicago Sister Cities |अ‍ॅक्सेसदिनांक=3 January 2007 |work=City of Chicago |publisher=www.chicagosistercities.com}}</ref> * {{flagicon|Peru}} [[कुस्को]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.municusco.gob.pe/ver.php?id=6 |title=Ciudades Hermanas |language=Spanish |work=Municipalidad del Cusco |publisher=www.municusco.gob.pe |अ‍ॅक्सेसदिनांक=25 January 2008 |archive-date=2009-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803122352/http://www.municusco.gob.pe/ver.php?id=6 |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Turkey}} [[इस्तंबूल]]<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=94185 |publisher=Radikal |language=Turkish |date=3 November 2003 |title=İstanbul'a 49 kardeş |last=Erdem |first=Selim Efe |अ‍ॅक्सेसदिनांक=25 January 2008 |work=Radikal}}</ref> || * {{flagicon|USA}} [[लॉस एंजेल्स]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.lacity.org/sistercities/ |title=Los Angeles Sister Cities |अ‍ॅक्सेसदिनांक=3 January 2007 |work=City of Los Angeles |publisher=www.lacity.org |archive-date=2007-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104020957/http://www.lacity.org/sistercities/ |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Russia}} [[मॉस्को]] * {{flagicon|Italy}} [[नापोली]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.comune.napoli.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/5931 |title=Gemellaggi |language=Italian |work=Comune di Napoli |अ‍ॅक्सेसदिनांक=1 September 2008 |archive-date=2013-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130722204102/http://www.comune.napoli.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/5931 |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Cyprus}} [[निकोसिया]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=Nicosia:Twin Cities |दुवा=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_twins_athens.shtm |अ‍ॅक्सेसदिनांक=25 January 2008 |work=Nicosia Municipality |publisher=www.nicosia.org.cy |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524003246/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_twins_athens.shtm |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|South Korea}} [[सोल]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://english.seoul.go.kr/gover/cooper/coo_02sis.html |title=International Cooperation: Sister Cities |अ‍ॅक्सेसदिनांक=26 January 2008 |work=Seoul Metropolitan Government |publisher=www.seoul.go.kr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210175055/http://english.seoul.go.kr/gover/cooper/coo_02sis.html |archivedate=2007-12-10 |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Albania}} [[तिराना]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |title=Twinning Cities: International Relations |अ‍ॅक्सेसदिनांक=25 January 2008 |work=Municipality of Tirana |publisher=www.tirana.gov.al |archive-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111010042121/http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|USA}} [[वॉशिंग्टन डी.सी.]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=Protocol and International Affairs: Sister-City Agreements |दुवा=http://os.dc.gov/os/cwp/view,a,1206,q,522336.asp#sister |अ‍ॅक्सेसदिनांक=25 January 2008 |work=District of Columbia |publisher=os.dc.gov |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513185356/http://os.dc.gov/os/cwp/view%2Ca%2C1206%2Cq%2C522336.asp#sister |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|ARM}} [[येरेव्हान]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.yerevan.am/index.php?page=athina&lang=eng |title=International Cooperation: Sister Cities: Athens |अ‍ॅक्सेसदिनांक=26 January 2008 |work=Yerevan Municipality |publisher=www.yerevan.am}}</ref> |} == हे सुद्धा पहा == ==संदर्भ== {{अनुवादसंदर्भ|en}} {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.cityofathens.gr/en/ अधिकृत संकेतस्थळ] * [http://www.athens.ukgo.com/ नकाशा]{{मृत दुवा|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{wikivoyage|Athens|अथेन्स}} {{कॉमन्स|Athens|अथेन्स}} {{युरोपियन संघाच्या राजधानीची शहरे}} {{उन्हाळी ऑलिंपिक यजमान शहरे}} [[वर्ग:ग्रीसमधील शहरे]] [[वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे]] [[वर्ग:ॲथेन्स|*]] [[वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक यजमान शहरे]] bt10l5a7ptiyw6572x0bnu3scwkx7dy 0 9360 2712289 2677101 2026-09-25T18:41:23Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712289 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = वेस्ट इंडीज | image = Cricket West Indies Logo 2017.png | image_size = 180px | nickname = विंडीज | association = [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] | test_captain = [[क्रेग ब्रॅथवेट]] | od_captain = [[शाई होप]] | t20i_captain = [[रोव्हमन पॉवेल]] | coach = '''कसोटी: '''[[आंद्रे कोले]] <br> '''वनडे आणि टी२०आ:''' [[डॅरेन सॅमी]]<ref name="Coach">{{Cite web |title=Daren Sammy appointed West Indies ODI & T20 coach; Andre Coley to take charge of Test team |url=https://www.espncricinfo.com/story/daren-sammy-appointed-west-indies-white-ball-coach-andre-coley-to-take-charge-of-test-team-1375104 |access-date=2023-05-12 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> | test_status_year = {{Start date|1928|df=y|p=y}} | icc_status = पूर्ण सदस्य | icc_member_year = १९२६ | icc_region = [[आयसीसी अमेरिका|अमेरिका]] | test_rank = ७वा | odi_rank = १०वा | t20i_rank = ४था | test_rank_best = १ला <small>(१ जानेवारी १९६४)</small><!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | odi_rank_best = १ला <small>(१ जून १९८१)</small><!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | t20i_rank_best = १ला <small>(१० जानेवारी २०१६)</small><!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --><ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/west-indies-number-one-twenty20-team-icc-ranking-australia-sri-lanka-world-t20/2016-01-11 |title=West Indies secure no 1 T20 rankings|publisher=cricket.com.au|date=11 January 2016|access-date=12 July 2020}}</ref> | first_test = वि. {{cr|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] येथे; २३-२६ जून १९२८ | most_recent_test = वि. {{cr|AUS}} [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] येथे; २५-२८ जानेवारी २०२४ | num_tests = ५७५ | num_tests_this_year = २ | test_record = १८३/२१०<br/>(१८१ अनिर्णित, १ बरोबरीत) | test_record_this_year = १/१ (० अनिर्णित) | wtc_apps = २ | wtc_first = [[२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९-२०२१]] | wtc_best = ८वे स्थान ([[२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९-२०२१]], [[२०२१-२०२३ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०२१-२०२३]]) | first_odi = वि. {{cr|ENG}} [[हेडिंगले क्रिकेट ग्राउंड|हेडिंगले]], [[लीड्स]]; ५ सप्टेंबर १९७३ | most_recent_odi = वि. {{cr|AUS}} [[मनुका ओव्हल]], [[सिडनी]] येथे; ६ फेब्रुवारी २०२४ | num_odis = ८७३ | num_odis_this_year = ३ | odi_record = ४२०/४१२<br/>(११ बरोबरीत, ३० निकाल नाही) | odi_record_this_year = ०/३<br/>(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wc_apps = १२ | wc_first = [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] | wc_best = चॅम्पियन्स ([[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]]) | wcq_apps = २ | wcq_best = उपविजेते ([[२०१८ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०१८]]) | wcq_first = [[२०१८ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०१८]] | first_t20i = वि. {{cr|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] येथे; १६ फेब्रुवारी २००६ | most_recent_t20i = वि. {{cr|PNG}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोविडेन्स, गयाना|प्रोविडन्स]]; २ जून २०२४ | num_t20is = १९६ | num_t20is_this_year = ७ | t20i_record = ८४/९९<br/>(३ बरोबरीत, १० निकाल नाही) | t20i_record_this_year = ५/२<br/>(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wt20_apps = ८ | wt20_first = [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२००७]] | wt20_best = चॅम्पियन्स ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०१६]]) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _Spikesonwhite | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFFF | h_body = 720524 | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _yellowborder | a_pattern_b = | a_pattern_ra = _yellowborder | a_pattern_pants = _goldsides | a_leftarm = 720524 | a_body = 720524 | a_rightarm = 720524 | a_pants = 720524 | t_pattern_la = _yellow_thin_border | t_pattern_b = _win_t20wc26 | t_pattern_ra = _yellow_thin_border | t_pattern_pants = _goldsides | t_leftarm = 720524 | t_body = 720524 | t_rightarm = 720524 | t_pants = 720524 | asofdate = २ जून २०२४ }} '''वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ''' हा [[कॅरिबियन]] प्रदेशामधील १५ [[देश]]ांचा एकत्रित [[क्रिकेट]] संघ आहे. ह्या देशांमध्ये प्रामुख्याने भूतपूर्व ब्रिटिश वसाहती व [[राष्ट्रकुल परिषद|राष्ट्रकुल]] राष्ट्रांचा समावेश होतो. १९७५ ते १९९० दरम्यान वेस्ट इंडीज हा जगातील सर्वात बलाढ्य क्रिकेट संघांपैकी एक मानला जात असे. [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] व [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] हे पहिले दोन [[क्रिकेट विश्वचषक]] जिंकणाऱ्या तसेच [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ विश्वचषकामध्ये]] अंतिम फेरी गाठणाऱ्या वेस्ट इंडीजमध्ये [[गॅरी सोबर्स]], [[क्लाइव्ह लॉईड]], [[व्हिव्ह रिचर्ड्स]] इत्यादी ख्यातनाम खेळाडूंचा समावेश होता. २०१२ सालची [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा]] जिंकुन वेस्ट इंडीजने विश्वचषक विजयांचा ३३ वर्षांचा दुष्काळ संपवला. == इतिहास == ==सदस्य== '''स्वतंत्र देश''' *{{देशध्वज|Antigua and Barbuda}} *{{देशध्वज|Barbados}} *{{देशध्वज|Dominica}} *{{देशध्वज|Grenada}} *{{देशध्वज|Guyana}} *{{देशध्वज|Jamaica}} *{{देशध्वज|Saint Kitts and Nevis}} *{{देशध्वज|Saint Lucia}} *{{देशध्वज|Saint Vincent and the Grenadines}} *{{देशध्वज|Trinidad and Tobago}} '''[[युनायटेड किंग्डम]]चे [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे परकीय प्रांत|परकीय प्रांत]]''' *{{देशध्वज|Anguilla}} *{{देशध्वज|Montserrat}} *{{देशध्वज|British Virgin Islands}} '''इतर प्रदेश''' *{{देशध्वज|U.S. Virgin Islands}} *{{देशध्वज|Sint Maarten}}<ref>see note 1 and especially [http://www.windiescricket.com/article.asp?id=35539 Leeward Islands Cricket Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030802192059/http://www.windiescricket.com/article.asp?id=35539 |date=2003-08-02 }}</ref> == महत्त्वाच्या स्पर्धा == ==माहिती== == प्रमुख क्रिकेट खेळाडू == * [[व्हिव्ह रिचर्ड्स]] * [[ब्रायन लारा]] * [[सर गॅरी सोबर्स]] * [[डेसमंड हेन्स]] * [[गॉर्डन ग्रीनीज]] * [[सुनील नारायण]] * [[क्रिस गेल ]] * [[कायरन पोलार्ड]] * [[आंद्रे रसेल]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{commons category|West Indian cricket team|{{लेखनाव}}}} *[http://www.facebook.com/windiescricket अधिकृत फेसबूक पान] *[https://web.archive.org/web/20121117031335/http://www.windiesfans.com/ विंडीज चाहते] *[http://www.windiescricket.com वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघटना] {{क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - संघ}} {{राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}} [[वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]] [[वर्ग:कॅरिबियन]] 0h7z7is1taylld8l19opnlgz8ie0qf8 0 11908 2712269 2710717 2026-09-25T17:52:57Z ~2026-41910-22 185743 2712269 wikitext text/x-wiki {{मुख्यलेख|गणेशोत्सव}} {{मुख्य|पुणे}} [[File:Ganesh Festival in Pune.jpg|thumb|पुण्यातील सार्वजनिक गणेश मंडळाचा देखावा]] छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या काळात गणेशाचा उत्सव होत असल्याचे अभ्यासक नोंदवतात.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=NBXZ-SIM-hUC&pg=PT22&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2++%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiTl7na7pPdAhVSVisKHeoXAL8Q6AEIKDAA#v=onepage&q=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2%20%20%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5&f=false|title=Sarokaron Ke Dayre|last=Mishra|first=Achyutanand|date=2009-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9788173155550|language=hi}}</ref> [[File:गणेशोत्सव पूजा साहित्य विक्री.jpg|thumb|गणेशोत्सव पूजा साहित्य विक्री]] पेशव्यांच्या राजवटीत पुण्यात गणेशोत्सव हा त्यांचा वार्षिक समारंभ मानला जात असे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=VxodAAAAMAAJ&q=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2+%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2+%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj0r4eEw5TdAhWIwI8KHRD-CxQQ6AEIXDAH|title=Lokamānya Ṭiḷaka [āṇi] Rājarshī Śāhū Mahārāja|last=Keer|first=Dhananjay|date=1971|publisher=Śrīgajānana Buka Ḍepo Prakāśana|language=mr}}</ref> पुण्यातील गणेशोत्सवाची सुरुवात शनिवारवाड्यात पेशव्यांनी केल्याचे संदर्भ सापडतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=83acDLsyUlYC&pg=PA420&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2++%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiTl7na7pPdAhVSVisKHeoXAL8Q6AEITTAF#v=onepage&q=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2%20%20%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5&f=false|title=Dhann Narbada Maiya Ho|last=Joshi|first=Prabhash|date=2008-09-09|publisher=Rajkamal Prakashan Pvt Ltd|isbn=9788126716074|language=hi}}</ref> लोकमान्य टिळकांनी हा गणेशोत्सव सुरू केला आणि अनंत चतुर्दशीपर्यंत या उत्सवाचा काळ वाढविला. बिपीनचंद्र पाल यांनी या उत्सवाविषयी म्हणले आहे की "टिळकांचा हा उत्सव केवळ धार्मिक अनुष्ठान नसून स्वदेशसेवेचा हा सार्वजनिक महायज्ञ आहे."<ref name=":0"/> प्रारंभीच्या वर्षी पुण्यात तीन ठिकाणी आणि मुंबईत दोन ठिकाणी असे सार्वजनिक गणेशोत्सव साजरे झाले होते.<ref name=":0" /> या उत्सवाच्या आयोजनासाठी लोकमान्य टिळक यांना विरोधाला आणि संघर्षालाही तोंड द्यावे लागले आहे. पण त्यांच्या प्रेरणेतून हा उत्सव नागपूर, वर्धा, अमरावती येथेही सुरू झाला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ksFiDwAAQBAJ&pg=PT10&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2+%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj0r4eEw5TdAhWIwI8KHRD-CxQQ6AEIPTAD#v=onepage&q=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2%20%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5&f=false|title=SARV VIPRA MARTAND: sarvvipramartand|last=sharma|first=vimlesh|date=2018-07-02|publisher=VIMLESH SHARMA|language=hi}}</ref> ==मेळे== [[File:छत्रपती राजाराम मंडळ, पुणे गणेशमूर्ती.jpg|thumb|छत्रपती राजाराम मंडळ, पुणे गणेशमूर्ती]] पुण्याच्या सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या प्रारंभी मंडळांच्या गणपतींच्या समोर दिवसाच्या वेळी भजनाचे कार्यक्रम आणि रात्री कीर्तने आयोजित होत असत. शाहिरांचे पोवाडे, समई नृत्य, जादूचे प्रयोग असे कार्यक्रम यात होत असत. जनमर्द मावळी मेळा, जना मावळी मेळा, सन्मित्र मेळा हे तत्कालीन प्रसिद्ध मेळे मानले जात. देशभक्तीपर गीते म्हणणारे मेळे पुण्यात संध्याकाळच्या वेळेत होत असत. या पदांची पुस्तकेही प्रकाशित करण्यात आलेली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.lokmat.com/maharashtra/post-mela-and-public-ganesh-festival-mumbai-hundred-years-ago/|title=मेळ्याची पदे आणि शंभर वर्षापुर्वीचा मुंबईतील सार्वजनिक गणेशोत्सव |date=2018-09-04|work=[[लोकमत]]}}</ref> [[File:पुण्यातील गणेश मूर्ती विक्री.jpg|thumb|पुण्यातील गणेश मूर्ती विक्री]] ==वैशिष्ट्ये== १. पुण्यातील गणेशोत्सवात मानाच्या पाच गणपतींना अग्रमान आहे. [[दगडूशेठ हलवाई गणपती]], [[अखिल मंडई मंडळ]], [[हुतात्मा बाबू गेनू मंडळ]] या मंडळांचे देखावे आणि आकर्षक सजावट हे पुण्याच्या गणेशोत्सवाचे वैशिष्ट्य सांगता येईल. २. मिरवणुकीतील [[ढोल]] [[ताशा]] पथकांचा सहभाग हे पुण्याच्या गणेशोत्सवाचे आगळे- वेगळे वैशिष्ट्य आहे. पुण्यातील [[ज्ञान प्रबोधिनी]] संस्थेने ढोल ताशा वादन आणि बरची नृत्य यांची परंपरा सुरू केली आहे. या संकल्पनेचा प्रचार आता महाराष्ट्रात सर्वदूर झाला आहे. ==मानाचे गणपती== पुण्यातील मानाचे पहिले पाच गणपती असे आहेत:<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://zeenews.india.com/marathi/maharashtra/ganeshotsav-2017-manache-5-ganpati-of-pune/379551|title=पुण्यातील पाच मानाचे गणपती आणि त्यांचं महत्त्व (२५. ८. २०१७)|work=[[झी न्यूझ]]}}</ref> #[[कसबा गणपती सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ|कसबा गणपती]] (हे पुण्याचे ग्रामदैवत आहे) #[[तांबडी जोगेश्वरी सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ|तांबडी जोगेश्वरी गणपती]] #[[गुरुजी तालीम सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ|गुरुजी तालीम गणपती]] #[[तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ|तुळशीबाग गणपती]] #[[केसरीवाडा सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ|केसरीवाडा गणपती]] ==पुण्यातील गणेशोत्सवातील इतर महत्त्वाचे गणपती== * [[श्रीमंत भाऊसाहेब रंगारी गणपती]] * [[श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती]] * [[अखिल मंडई मंडळ]] ==गणेशोत्सवाचे वर्तमान स्वरूप== [[File:पुणे शहरातील सार्वजनिक गणेशोत्सवात सहभागी नंदीबैल.jpg|thumb|पुणे शहरातील सार्वजनिक गणेशोत्सवात सहभागी नंदीबैल]] [[File:सार्वजनिक गणेशोत्सव २०२२ ईशान नगरी,वारजे,पुणे.jpg|thumb|सार्वजनिक गणेशोत्सव २०२२ ईशान नगरी, [[वारजे]], [[पुणे]]]] गणेशोत्सव काळात कुटुंबाच्या जोडीने सार्वजनिक स्वरूपातही गणेशाची स्थापना केली जाते. विविध सहनिवास आपापल्या स्थानिक उपलब्धतेनुसार गणेशाची स्थापना करतात. यानिमित्ताने विविध क्रीडास्पर्धा, सांस्कृतिक कार्यक्रम, मिरवणूक यांचे आयोजन केले जाते. ==हे सुद्धा पहा== *[[गणपती]] *[[अष्टविनायक]] *[[पंचायतन पूजा]] *[[गण]] *[[अक्षरारंभ]] *[[अंगारकी चतुर्थी]] *[[मोदक]] *[[गणपती अथर्वशीर्ष]] *[[शिव]] *[[काकतीय राजवंश|काकतीय]] *[[गणेश चतुर्थी]] *[[पुण्यातील गणेश विसर्जन मिरवणूक]] ===सार्वजनिक गणेशोत्सव=== *[[श्रीमंत भाऊसाहेब रंगारी गणपती]] *[[कसबा गणपती सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ]] *[[श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती]] *[[तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ]] *[[गुरुजी तालीम सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ]] *[[केसरीवाडा सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ]] *[[तांबडी जोगेश्वरी सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ]] ==चित्रदालन== <gallery> File:पुण्यातील मानाचा पाचवा गणपती. केसरीवाडा..JPG|पुण्यातील मानाचा पाचवा गणपती केसरीवाडा File:Barchi nrutya.jpg|पुण्याच्या गणेश विसर्जन मिरवणुकीतील बरची नृत्य File:गणपती सजावट साहित्य विक्री.jpg|गणपती सजावट साहित्य विक्री File:गौरींचे मुखवटे.jpg|गौरींचे मुखवटे File:अखिल मंडई मंडळ, पुणे गणेशोत्सव २०२२.jpg|अखिल मंडई मंडळ, पुणे गणेशोत्सव २०२२ File:जिलब्या मारूती गणेश मंडळ,पुणे.jpg|जिलब्या मारूती गणेश मंडळ, पुणे File:हुतात्मा बाबू गेनू गणपती मंडळ,पुणे,महाराष्ट्र गणेशोत्सव २०२२.jpg|हुतात्मा बाबू गेनू गणपती मंडळ, पुणे, महाराष्ट्र गणेशोत्सव २०२२ File:दगडूशेठ हलवाई गणपती गणेशोत्सव २०२२ पुणे,महाराष्ट्र.jpg|दगडूशेठ हलवाई गणपती गणेशोत्सव २०२२ पुणे, महाराष्ट्र File:पुण्यातील सार्वजनिक गणेशोत्सव देखावा २०२२.jpg|पुण्यातील सार्वजनिक गणेशोत्सव देखावा २०२२ File:गणेशोत्सव २०२३ गौरीपूजनासाठी मूर्ती.jpg|गणेशोत्सव २०२३ गौरीपूजनासाठी मूर्ती File:पुणे येथील गणेशोत्सव २०२३ 2.jpg|पुणे येथील गणेशोत्सव २०२३ File:श्री कसबा गणपती सार्वजनिक मंडळ,पुणे.jpg|श्री कसबा गणपती सार्वजनिक मंडळ, पुणे File:अखिल मंडई मंडळ,पुणे गणेशोत्सव २०२३ देखावा.jpg|अखिल मंडई मंडळ,पुणे गणेशोत्सव २०२३ देखावा File:जिलब्या मारूती गणेश मंडळ,पुणे, गणेशोत्सव २०२३.jpg|जिलब्या मारूती गणेश मंडळ,पुणे, गणेशोत्सव २०२३ File:तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव २०२३.jpg|तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव २०२३ File:जिलब्या मारूती सार्वजनिक गणेश मंडळ.jpg|जिलब्या मारूती सार्वजनिक गणेश मंडळ File:तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ.jpg|तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ File:पुणे शहरातील गणेशोत्सव.jpg|पुणे शहरातील गणेशोत्सव </gallery> {{पुणे}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील गणेशोत्सव]] [[वर्ग:पुणे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव]] imo4dhqadj7rgxh1fkcog3biq0952ov 0 13940 2712227 2652697 2026-09-25T16:03:23Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712227 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = रत्नाकर मतकरी | चित्र = File:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari who will be presented with the Sangeet Natak Akademi Award for Theatre Playwriting - Marathi by the President Dr. A.P.J Abdul Kalam in New Delhi on October 26, 2004.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{birth date|1938|11|17|df=y}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = {{death date and age|2020|5|18|1938|11|17|df=y}} | मृत्यू_स्थान =[[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | कार्यक्षेत्र = [[कादंबरी]], [[नाटक]], चित्रपट दिग्दर्शन, [[चित्रकला]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = [[गूढकथा]], [[नाटक]] | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार | वडील_नाव = रामकृष्ण विठ्ठल मतकरी | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = [[प्रतिभा मतकरी]] | अपत्ये = [[गणेश मतकरी]], [[सुप्रिया मतकरी]] | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = [http://www.ratnakarmatkari.com/index.asp रत्‍नाकर मतकरी यांचे संकेतस्थळ] | तळटिपा = }} '''रत्‍नाकर मतकरी''' (जन्म : १७ नोव्हेंबर १९३८; - मुंबई, १८ मे २०२०)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=http://uniquefeatures.in/e-sammelan-13/%E0%A4%AA%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%88-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%87-%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7-%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%AF%E0%A5%80 | title=पहिल्या ई-साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष रत्नाकर मतकरी यांच्याविषयी | publisher=युनिक फीचर्स | accessdate=१ फेब्रुवारी २०१४ | language=मराठी }}{{मृत दुवा|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> -<ref>{{Cite news|url=https://lokmat.news18.com/mumbai/famous-writer-ratnakar-matkari-dies-due-to-corona-mumbai-updates-mhrd-453867.html|title=प्रसिद्ध लेखक रत्नाकर मतकरी यांचं कोरोनामुळे निधन|date=18 May 2020|work=Lokmat News18|accessdate=18 May 2020|language=Marathi|archive-date=2020-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200525075226/https://lokmat.news18.com/mumbai/famous-writer-ratnakar-matkari-dies-due-to-corona-mumbai-updates-mhrd-453867.html|url-status=dead}}</ref>) [[मराठी भाषा|मराठीतील]] [[गूढकथा]] [[लेखक]], [[नाटककार]] होते. मतकरी हे नाटक, एकांकिका, बालनाट्य, कथा, गूढकथा, कादंबरी, ललित लेख, वैचारिक साहित्य अशा साहित्य प्रकारांत दर्जेदार लेखन करणारे साहित्यिक, रंगकर्मी, दिग्दर्शक, निर्माता आणि चित्रकार देखील आहेत. त्यांनी महाराष्ट्रात बालरंगभूमीची मुहूर्तमेढ रोवून, सुमारे तीस वर्षे पदरमोड करून बालनाट्यांची निर्मिती केली. झोपडपट्टीतीतील मुलांना त्यांनी ’नाटक’ शिकवले. वृत्तपत्रीय सदरलेखन, मालिका-चित्रपटांचे लेखन व दिग्दर्शन, माध्यमांतर, ‘बालनाट्य’ व ‘सूत्रधार’ या नाट्यसंस्थांचे लेखक, दिग्दर्शक, नट, नेपथ्यकार, निर्माते वगैरे, कथाकथनकार, दूरदर्शनवरील ‘शरदाचे चांदणे’ व ‘गजरा’सारख्या कार्यक्रमांचे सादरकर्ते, ‘नर्मदा बचाओ आंदोलन’ व ‘निर्भय बनो’ आंदोलनांमधील सक्रिय सहभाग, हौशी चित्रकार, चांगले वक्ते.. असे मतकरींचे चौफेर कर्तृत्त्व होते. ==रत्नाकर मतकरींचा साहित्य प्रवास== बावीस नाटके, अनेक एकांकिका, २३ कथासंग्रह, तीन कादंबऱ्या, बारा लेखसंग्रह, आपल्या रंगभूमीवरल्या कामाचा सखोल विचार करणारा आत्मचरित्रात्मक ग्रंथ ‘माझे रंगप्रयोग’ अशी मतकरींचे विपुल साहित्यसंपदा आहे. ‘गहिरे पाणी’, ‘अश्वमेध’, ‘बेरीज वजाबाकी’ या दूरचित्रवाणी मालिकांचे लेखन रत्नाकर मतकरींचे होते. सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळालेला चित्रपट ‘इन्व्हेस्टमेन्ट’, अशी त्यांची इतर माध्यमांमधली कामेही रसिकप्रिय ठरली आहेत. रत्नाकर मतकरी यांच्या 'निर्मनुष्य' या कथासंग्रहातील 'भूमिका' या कथेवर त्याच नावाचे मराठी नाटक चिन्मय पटवर्धन यांनी लिहिले आहे. नाटकाचा पहिला प्रयोग २०१७ सालच्या डिसेंबरमध्ये झाला. नाटकाचे दिग्दर्शन गौरव बर्वे यांचे होते. २००१ साली पुण्यामध्ये झालेल्या बालकुमार साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://ratnakarmatkari.com/puraskar-sanman.html|title=रत्नाकर मतकरी|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=रत्नाकर मतकरी|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref> रत्नाकर मतकरींना विपुल पुरस्कार आणि सन्मान मिळालेले आहेत. संगीत नाटक अकादेमी आणि साहित्य अ‍ॅकेडमी या दोन्ही मान्यवर संस्थांकडून पुरस्कारप्राप्त ठरलेल्या मोजक्या व्यक्तिमत्त्वांत त्यांचा समावेश होतो. ==रत्‍नाक्षरं== रत्‍नाकर मतकरींचा 'रत्‍नाक्षरं' हा ग्रंथ चार भागांत विभागला गेला आहे. पहिल्या विभागात एक अस्वस्थ कलावंत, एक माणूस कलावंत, मतकरी : लेखन प्रपंच या मुलाखतींचा समावेश करण्यात आला आहे. दुसऱ्या विभागात मतकरींच्या कथा, एकांकिका, नाटके, कादंबऱ्या, लेख, कविता, प्रस्तावना, पत्रे, अर्पणपत्रिका या साहित्य-प्रकारांचा समावेश करण्यात आला आहे. तिसऱ्या विभागात मान्यवर मंडळींना मतकरी कसे वाटतात यावरील लेखनप्रपंचांचा समावेश करण्यात आला आहे. चौथ्या विभागात मतकरींच्या संपूर्ण साहित्याच्या (संग्रहित आणि असंग्रहित) आणि नाट्यप्रयोगांच्या तपशिलांची दीर्घ सूचीही दिलेली आहे. == मृत्यू == १८ मे २०२० च्या मध्यरात्री कोरोनामुळे मुंबईतल्या सेव्हन हिल्स हॉस्पिटलमध्ये त्यांचे निधन झाले. त्यापूर्वी गेले काही दिवस त्यांना थोडा थकवा जाणवत होता. मृत्यूच्या चार दिवस आधी गोदरेज रुग्णालयात चेकअपसाठी अ‍ॅडमिट झाले असताना त्यांची कोव्हिड टेस्ट करण्यात आली, ती पॉझिटिव्ह असल्याचं लक्षात आले. त्यानंतर उपचारांसाठी त्यांना सेव्हन हिल्स रुग्णालयात हलवण्यात आले होते. मृत्युसमयी ते एक्याऐशी वर्षांचे होते. ==प्रकाशित पुस्तके== * अचाटगावची अफाट मावशी (बालसाहित्य) * अजून यौवनात मी (नाटक) * अ‍ॅडम * अंतर्बाह्य * अपरात्र (कथासंग्रह) * अलबत्या गलबत्या (नाटक, बालसाहित्य) * अलिबाबाचं खेचर एकोणचाळीसावा चोर (बालसाहित्य) * अलल् घुर्र घुर्र (बालसाहित्य) * अंश (कथासंग्रह) * अश्वमेध (नाटक) * आचार्य सर्वज्ञ (नाटक, बालसाहित्य) * आत्मनेपदी (लेखकाने स्वतःच्या घडणीबद्दल, लिखाणाबद्दल, नाट्यचळवळीबद्दल, स्वतःवर प्रभाव टाकणाऱ्या माणसांबद्दल लिहिलेले मनोगत) * आम्हाला वेगळं व्हायचंय (नाटक) * आरण्यक (महाभारतावरील कथानकावर आधारित नाटक. या नाटकाच्या पुस्तकाला [[दुर्गा भागवत]] यांची प्रस्तावना आहे.) * आरशाचा राक्षस (बालनाट्य) * इंदिरा (नाटक, लेखन आणि दिग्दर्शन - रत्‍नाकर मतकरी) * इन्व्हेस्टमेंट (या कथासंग्रहातील ’इन्व्हेस्टमेंट’ या कथेवर याच नावाचा मराठी चित्रपट आहे.) * एकदा पहावं करून (मूळ इंग्रजी नाटकाचा स्वैर अनुवाद असलेले नाटक, गुजराथीत हे नाटक ’बे लालना राजा’ या नावाने रंगभूमीवर आले आहे, दिग्दर्शक : अरविंद जोशी) * एक दिवा विझताना (कथासंग्रह) * एक होता मुलगा (बालनाटक) * ऐक टोले पडताहेत (गूढकथासंग्रह) * कबंध (कथासंग्रह) * कर्ता-करविता (नाटक) * कायमचे प्रश्न (वैचारिक) * खेकडा (कथासंग्रह) * खोल खोल पाणी (नाटक) * गहिरे पाणी (रंगमंचावर अनेकदा सादर झालेल्या कथांचा संग्रह. दूरचित्रवाणीवरही या कथा ५०हून अधिक भागांत क्रमशः प्रदर्शित झाल्या) * गाऊ गाणे गमतीचे (बालगीते) * गांधी : अंतिम पर्व (नाटक) * गोंदण (कथासंग्रह) * घर तिघांचं हवं * चटकदार - ५+१ (बालसाहित्य) * चि.सौ.कां.चंपा गोवेकर (नाटक) * चमत्कार झालाच पाहिजे ! (बालसाहित्य) * चार दिवस प्रेमाचे (ललित) * चूकभूल द्यावी घ्यावी (एकांकिका) * चोर आणि चांदणं (चतुर सारिकेचा वग, चोर आणि चांदण, प्रेमपुराण आणि बेडरूम बंद या चार विनोदी एकांकिकांचा संग्रह) * जस्ट अ पेग (एकांकिका) * जादू तेरी नझर (नाटक) * जावई माझा भला (नाटक) * [[जोडीदार (पुस्तक)|जोडीदार]] * जौळ (कथासंग्रह) * ढगढगोजीचा पाणी प्रताप (बालसाहित्य) * तन-मन (नाटक) * तृप्त मैफल (कथासंग्रह) * दहाजणी * दादाची गर्ल फ्रेंड * २ बच्चे २ लुच्चे (बालसाहित्य) * धडपडे बडबडे मारकुटे आणि मंडळी (बालसाहित्य) * निजधाम (कथासंग्रह) * निम्माशिम्मा राक्षस (बालसाहित्य) * निर्मनुष्य (कथासंग्रह) * निवडक मराठी एकांकिका * परदेशी (कथासंग्रह) * पानगळीचं झाड * पोर्ट्रेट आणि दोन एकांकिका * प्रियतमा (नाटक) * प्रेमपुराण (एकांकिका) * फॅंटॅस्टिक * सरदार फाकडोजी वाकडे (बालसाहित्य) * फाशी बखळ (कथासंग्रह) * बकासुर (नाटक) * बारा पस्तीस * बाळ, अंधार पडला * बृहन्महाराष्ट्र मंडळ शिकागो संमेलन २०११ - भाषण * बेडरूम बंद (एकांकिका) * ब्रह्महत्या * भूत-अद्&zwnj;भुत (बालसाहित्य) * मध्यरात्रीचे पडघम (कथासंग्रह) * महाराजांचा महामुकुट (बालनाट्य) * महाराष्ट्राचं चांगभलं (ललित) * माकडा माकडा हुप ! (बालसाहित्य) * मांजराला कधीच विसरू नका (नाटक, बालसाहित्य) * माझे रंगप्रयोग (७०४ पानी ग्रंथ - आत्मकथन, अनुभव कथन, आठवणी) * माणसाच्या गोष्टी भाग १, २. * मृत्युंजयी (गूढकथासंग्रह) * यक्षनंदन * रंगतदार ६+१ (आचार्य सर्वज्ञ, आरशाचा राक्षस, एक होता मुलगा, महाराजांचा महामुकुट, मांजराला कधीच विसरू नका !, राजकन्येचा कावळ्याचा फार्स, हुशार मुलांचे नाटक या ७ बाल-नाटिकांचा संग्रह) * रंगयात्री * रंगरूप-रंगभूमी चिकित्सा * रंगांधळा (कथासंग्रह) * रत्‍नपंचक * रत्नाकर मतकरी यांच्या गोंदण, शांततेचा आवाज आणि सोनेरी सावल्या या ३ ललित पुस्तकांचा संच * रत्‍नाकर मतकरी यांच्या श्रेष्ठ कथा : भाग १, २. (संपादक [[गणेश मतकरी]]) * रत्‍नाक्षरं - रत्‍नाकर मतकरी : व्यक्ती आणि साहित्य (ललित) * रसगंध (माहितीपर) * राजकन्येचा कावळ्याचा फार्स (बालनाटक) * राक्षसराज झिंदाबाद (बालसाहित्य) * शाबास लाकड्या (बालसाहित्य) * लोककथा - ’७८ * विठो रखुमाय (नाटक) * वेडी माणसं (एकांकिका) * व्यक्ती आणि वल्ली (नाटक) (सहलेखक - [[पु.ल. देशपांडे]]) * शनचरी (रत्नाकर मतकरी यांच्या निवडक गूढकथा, संपादक - डाॅ.कृष्णा नाईक) * शब्द ..शब्द ..शब्द * शांततेचा आवाज (ललित) * शूऽऽ कुठं बोलयचं नाही (नाटक, मूळ इंग्रजी नाटकावर आधारित)) * संदेह (कथासंग्रह) * संभ्रमाच्या लाटा (कथासंग्रह) * सहज (कथासंग्रह) * साटंलोटं (नाटक) * सुखान्त (नाटक) * सोनेरी मनाची परी * सोनेरी सावल्या (ललित) * स्पर्श अमृताचा (नाटक) * स्वप्नातील चांदणे (परिकथासंग्रह) * हसता हसविता (ललित) * हुशार मुलांचे नाटक (बालनाटिका) ==स्तंभ लेखन== * ’आपलं महानगर’ या वृत्तपत्रामधून "सोनेरी सावल्या" नावाचे स्तंभलेखन. ==रत्नाकर मतकरी यांना मिळलेले पुरस्कार== * १९७८ : [[अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषद|अखिल भारतीय मराठी नाट्यपरिषदेचा]] [[ज्योत्स्ना भोळे]] पुरस्कार *केंद्र शासनाचे डिरेक्टरेट ऑफ कल्चर अँड एजुकेशन, नवी दिल्ली यांची सामाजिक जाणिवेचा ज्येष्ठ रंगकर्मी म्हणून २ वर्षांची शिष्यवृत्ती (१९८२, १९८३) *महाराष्ट्र राज्य शासनाचे व इतर मिळून, २१ पुस्तकांना साहित्य पुरस्कार. तात्त्विक कारणांसाठी शासनाचे २ पुरस्कार नाकारले. त्यापैकी एक प्रित्यर्थ संपादक ग. वा. बेहेरे यांचा 'स्वाभिमान पुरस्कार' * १९८६ : उत्कृष्ठ पटकथेसाठी [[दादासाहेब फाळके]] पुरस्कार (चित्रपट : माझं घर माझा संसार) * नाट्यदर्पणचा नाना ओक पुरस्कार * १९८५ : अखिल भारतीय नाट्यपरिषदेचा देवल पुरस्कार * १९८५ : राज्य शासनाचा अत्रे पुरस्कार *१९९७: गंगाधर गाडगीळ पुरस्कार *१९९८: सु. ल. गद्रे पुरस्कार * १९९९ : नाट्यव्रती पुरस्कार * २००३ : [[संगीत नाटक अकादमी]]चा पुरस्कार *२००५: फाय फाउंडेशन, इचलकरंजी यांचा प्रतिष्ठेचा पुरस्कार *२००७: महाराष्ट्र फाउंडेशन, अमेरिका यांचा विशेष साहित्य गौरव पुरस्कार *२०१०: महाराष्ट्र शासनाचा सांस्कृतिक पुरस्कार *२०११: दूरदर्शन 'साहित्य रत्न' पुरस्कार *२०११: विष्णूदास भावे पुरस्कार, सांगली *२०१२: सर्वोत्कृष्ट चित्रपट राष्ट्रीय पुरस्कारासह रौप्यकमळ *२०१३: दीनानाथ मंगेशकर पुरस्कार *२०१४: चतुरंग 'जीवन गौरव' पुरस्कार *२०१५: मराठी व्यावसायिक उद्योजक व्यापारी मित्र मंडळातर्फे 'उद्योग भूषण' पुरस्कार *२०१६: 'इंदिरा' या पुस्तकाला गोवा हिंदू असो.चा सुभाष भेंडे पुरस्कार * २०१६ : ‘माझे रंगप्रयोग’ या ग्रंथासाठी इंदिरा-भालचंद्र पुरस्कार * २०१६ : [[शांता शेळके]] पुरस्कार *२०१७: नालंदा डान्स रिसर्च सेंटरचा भरतमुनी सन्मान <ref>{{जर्नल स्रोत|last=संपादक कोठावळे, अशोक|title=ललित|journal=ललित|volume=वर्ष ५८/ अंक १/ जानेवारी २०२१|pages=१३८-१३९}}</ref> * २०१८ : [[साहित्य अकादमी]] बाल साहित्य पुरस्कार<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.loksatta.com/maharashtra-news/sahitya-akademi-award-to-navnath-gore-and-ratnakar-matkari-1701673/|title=रत्नाकर मतकरी, नवनाथ गोरेंना साहित्य अकादमी पुरस्कार जाहीर|last=|first=|date=२२ जून २०१८|work=लोकसत्ता|access-date=३० जून २०१९|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==गौरव== * १९८३: भारत सरकारच्या सांस्कृतिक विभागाची शिष्यवृत्ती ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.ratnakarmatkari.com/ रत्‍नाकर मतकरी संकेतस्थळ] [https://web.archive.org/web/20081026043413/http://www.ratnakarmatkari.com/index.asp विदागारातील आवृत्ती] *[https://epustakalay.com/book/185890-mulanchii-naatake-by-ratnakar-matakari/ मुलांची नाटके - ईपुस्तकालय] *[https://play.google.com/store/books/author?id=Ratnakar+Matkari&hl=mr रत्नाकर मतकरी यांची पुस्तके - गुगल प्ले] *[https://www.rasik.com/cgi_bin/display_author.cgi?authorId=a36132&lang=marathi रत्नाकर मतकरी यांची पुस्तके - रसिक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605180908/https://www.rasik.com/cgi_bin/display_author.cgi?authorId=a36132&lang=marathi |date=2020-06-05 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=T7A2f6BSFL4 रत्नाकर मतकरी - हार्ट टू हार्ट - भाग १ - झी२४तास] *[https://www.youtube.com/watch?v=3XE-X86EjR4 रत्नाकर मतकरी - हार्ट टू हार्ट - भाग २ - झी२४तास] {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:मतकरी, रत्‍नाकर}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी नाटककार]] [[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] blv6fylqsc6klb79azn54fcjw2injd2 0 14491 2712374 2695580 2026-09-26T08:28:12Z ~2026-51831-74 187824 2712374 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[ग्रामपंचायत]]ीच्या प्रमुखाला सरपंच म्हणतात. सरपंच हा ग्रामपंचायतीचा अध्यक्ष किंवा सभापती म्हणून कारभार पहात असतो. त्याच्या मदतीला असतो ग्रामपंचायतीचा सेवक ग्राम पंचायत अधिकारी, लिपिक, शिपाई व आरोग्य कर्मचारी असतात. * ह्या प्रकारची व्यवस्था भारतामध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या दीर्घकाळापासून अस्तित्वात आहे. ** ग्रामपंचायतींची स्थापना १५/१२/१९५१ ला झाली आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=3MbwdXsDLT8C&dq=sarpanch+female&redir_esc=y&hl=en|title=Grassroots Democracy in Action: A Study of Working of PRIs in Haryana|last=Misra|first=Suresh|last2=Dhaka|first2=Rajvir S.|date=2004|publisher=Concept Publishing Company|year=|isbn=9788180691072|location=|pages=116|language=en}}</ref> सद्यस्थितीला या गावच्या सरपंच सौ निकिता शशांक चव्हाण आहेत == कार्यकाल == सरपंचाचा कार्यकाल सामान्यतः ५ वर्षाचा असला, तरी गैरवर्तवणुकीच्या कारणावरून त्याला पदावरून पदच्युत करता येते. या गावात के. वसंतराव रामकिसन तांदळे यांनी जवळपास == व्यवस्था == महाराष्ट. ्रात वसंतराव नाईक यांच्या शिफारशीनुसार १ मे १९६२ पासून ग्रामपंचायत, पंचायत समिती व जिल्हा परिषद अशी त्रिस्तरीय पंचायतराज व्यवस्था सुरू झाली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_India/Part_IX|title=Constitution of India|last=India|first=The सरकार of}}</ref> त्या अन्वये गावातील प्रशासकीय अधिकार सरपंचाकडे आले. #पंचायतराज व्यवस्थेच्या सबलीकरणासाठी महाराष्ट्र सरकारने १८ जून १९८४ रोजी प्राचार्य पी.बी. पाटील यांची समिती स्थापन केली. '''पंचायतराज'''चे पुनर्विलोकन करणाऱ्या या समितीची कार्यकक्षा व्यापक होती. * जून १९८६मध्ये समितीने तिच्या शिफारशी राज्य सरकारला सादर केल्या. # त्यात ग्रामपंचायतीचा प्रमुख असलेल्या सरपंचांची निवड थेट जनतेतून गुप्त मतदानाने करावी, # तसेच विविध शासकीय योजनांची अंमलबजावणी पंचायतराज व्यवस्थेकडे सोपवावी, # महिला व बालकल्याण समिती स्थापन करावी, अश्या अनेक क्रांतिकारी शिफारशी होत्या. * ७३ वी घटनादुरुस्ती होण्यापूर्वीच या समितीने या क्रांतिकारी शिफारशी केल्या होत्या, परंतु राज्यकर्त्यांनी त्यांकडे दुर्लक्ष केले. सरतेशेवटी, ७३ व्या घटनादुरुस्तीनंतर महाराष्ट्र राज्य सरकारने पंचायतराज व्यवस्थेच्या बळकटीकरणाबाबत पावले उचलली. **सरकारने पाटील समितीच्या शिफारशींची अंमलबजावणी तब्बल ३१ वर्षांनंतर केली. * मात्र [[बिहार]] राज्यामधील सर्व पंचायतींना '''न्यायिक''' अधिकारही देण्यात आले आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://news.biharprabha.com/2014/02/over-8000-village-courts-in-bihar-allotted-judicial-powers/|title=Over 8000 Village Courts in Bihar allotted Judicial Powers|last=info@biharprabha.com|first=Bihar Reporter :|work=The Biharprabha News|access-date=2018-10-13|language=en-US|archive-date=2018-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727054754/https://news.biharprabha.com/2014/02/over-8000-village-courts-in-bihar-allotted-judicial-powers/|url-status=dead}}</ref> ==संदर्भ == {{भारतातील स्थानिक स्वराज्य संस्था}} [[वर्ग:नागरिकशास्त्र]] mmnytwyhh8spv6eksgksw3c1jellwnw 2712375 2712374 2026-09-26T08:29:04Z ~2026-51831-74 187824 /* */ 2712375 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[ग्रामपंचायत]]ीच्या प्रमुखाला सरपंच म्हणतात. सरपंच हा ग्रामपंचायतीचा अध्यक्ष किंवा सभापती म्हणून कारभार पहात असतो. त्याच्या मदतीला असतो ग्रामपंचायतीचा सेवक ग्राम पंचायत अधिकारी, लिपिक, शिपाई व आरोग्य कर्मचारी असतात. * ह्या प्रकारची व्यवस्था भारतामध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या दीर्घकाळापासून अस्तित्वात आहे. ** ग्रामपंचायतींची स्थापना १५/१२/१९५१ ला झाली आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=3MbwdXsDLT8C&dq=sarpanch+female&redir_esc=y&hl=en|title=Grassroots Democracy in Action: A Study of Working of PRIs in Haryana|last=Misra|first=Suresh|last2=Dhaka|first2=Rajvir S.|date=2004|publisher=Concept Publishing Company|year=|isbn=9788180691072|location=|pages=116|language=en}}</ref> == कार्यकाल == सरपंचाचा कार्यकाल सामान्यतः ५ वर्षाचा असला, तरी गैरवर्तवणुकीच्या कारणावरून त्याला पदावरून पदच्युत करता येते. या गावात के. वसंतराव रामकिसन तांदळे यांनी जवळपास == व्यवस्था == महाराष्ट. ्रात वसंतराव नाईक यांच्या शिफारशीनुसार १ मे १९६२ पासून ग्रामपंचायत, पंचायत समिती व जिल्हा परिषद अशी त्रिस्तरीय पंचायतराज व्यवस्था सुरू झाली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_India/Part_IX|title=Constitution of India|last=India|first=The सरकार of}}</ref> त्या अन्वये गावातील प्रशासकीय अधिकार सरपंचाकडे आले. #पंचायतराज व्यवस्थेच्या सबलीकरणासाठी महाराष्ट्र सरकारने १८ जून १९८४ रोजी प्राचार्य पी.बी. पाटील यांची समिती स्थापन केली. '''पंचायतराज'''चे पुनर्विलोकन करणाऱ्या या समितीची कार्यकक्षा व्यापक होती. * जून १९८६मध्ये समितीने तिच्या शिफारशी राज्य सरकारला सादर केल्या. # त्यात ग्रामपंचायतीचा प्रमुख असलेल्या सरपंचांची निवड थेट जनतेतून गुप्त मतदानाने करावी, # तसेच विविध शासकीय योजनांची अंमलबजावणी पंचायतराज व्यवस्थेकडे सोपवावी, # महिला व बालकल्याण समिती स्थापन करावी, अश्या अनेक क्रांतिकारी शिफारशी होत्या. * ७३ वी घटनादुरुस्ती होण्यापूर्वीच या समितीने या क्रांतिकारी शिफारशी केल्या होत्या, परंतु राज्यकर्त्यांनी त्यांकडे दुर्लक्ष केले. सरतेशेवटी, ७३ व्या घटनादुरुस्तीनंतर महाराष्ट्र राज्य सरकारने पंचायतराज व्यवस्थेच्या बळकटीकरणाबाबत पावले उचलली. **सरकारने पाटील समितीच्या शिफारशींची अंमलबजावणी तब्बल ३१ वर्षांनंतर केली. * मात्र [[बिहार]] राज्यामधील सर्व पंचायतींना '''न्यायिक''' अधिकारही देण्यात आले आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://news.biharprabha.com/2014/02/over-8000-village-courts-in-bihar-allotted-judicial-powers/|title=Over 8000 Village Courts in Bihar allotted Judicial Powers|last=info@biharprabha.com|first=Bihar Reporter :|work=The Biharprabha News|access-date=2018-10-13|language=en-US|archive-date=2018-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727054754/https://news.biharprabha.com/2014/02/over-8000-village-courts-in-bihar-allotted-judicial-powers/|url-status=dead}}</ref> ==संदर्भ == {{भारतातील स्थानिक स्वराज्य संस्था}} [[वर्ग:नागरिकशास्त्र]] 585n3x1mg3rprudeow5vpyyz93vyryx 0 14941 2712277 2398332 2026-09-25T18:13:41Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712277 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=गिधाडे|last=तेंडुलकर|first=विजय|publisher=शशिकांत महादेव देव (सुलभ मुद्रणालय ) नीलकंठ प्रकाशन|year=१९ जुलै १९७१|location=पुणे}}</ref>{{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = | चित्र = Vijay Tendulkar.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_title = विजय तेंडुलकर | पूर्ण_नाव = विजय धोंडोपंत तेंडुलकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = ६ जानेवारी १९२८ | जन्म_स्थान = [[कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2008|5|19|1928|1|6}} | मृत्यू_स्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | कार्यक्षेत्र = [[साहित्य]], [[पत्रकारिता]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = [[नाटक]], [[कथा]] | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्‍नी_नाव = | अपत्ये = [[प्रिया तेंडुलकर]], सुषमा तेंडुलकर | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''विजय तेंडुलकर''' (जन्म: मुंबई, ६ जानेवारी १९२८; - पुणे, १९ मे २००८)<ref name="bbc._या5क">{{Cite websantosh | title = या 5 कारणांमुळे विजय तेंडुलकरांचा प्रभाव आजही कायम | अनुवादित title = | लेखक = | काम = BBC News मराठी | दिनांक = | ॲक्सेसदिनांक = 20-05-2018 | दुवा = https://www.bbc.com/marathi/india-44167740 | भाषा = mr | अवतरण = 19 मे 2008 रोजी त्यांनी पुण्यात अखेरचा श्वास घेतला होता. तेंडुलकर हे लेखक, पत्रकार, पटकथा लेखक होते.कन्यादान, घाशीराम कोतवाल, गिधाडे, शांतता कोर्ट चालू आहे, बेबी, माणूस नावाचे बेट ही त्यांची नाटके विशेष गाजली. त्यांनी लहान मुलांसाठी देखील नाटके लिहिली. तसेच ते एक उत्तम पटकथाकार होते. त्यांना मंथन या चित्रपटासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता.}}</ref> हे प्रसिद्ध मराठी नाटककार, लेखक, पटकथालेखक, तथा राजकीय विश्लेषक होते. सखाराम बाईँडर हे प्रसिद्ध नाटक तेंडुलकर यांनी लिहिले. ==मनोगत== विजय तेंडुलकरांचा जन्म [[जानेवारी ६]], [[इ.स. १९२८|१९२८]] रोजी मुंबई येथील मुगभाट , गिरगांव येथे झाला. त्यांचे वडील धोंडोपंत तेंडुलकर हे स्वतः लेखक, प्रकाशक आणि हौशी नट होते. या कौटुंबिक पार्श्वभूमीतून तेंडुलकरांवर वाङ्मयीन संस्कार होत गेले. [[दि.बा. मोकाशी]], [[वि.वि. बोकील]], [[अनंत काणेकर]], शिवरामपंत वाशीकर यांनी लिहिलेल्या साहित्याच्या वाचनातूनही घडवणूक होत गेली. तेंडुलकरांचे औपचारिक शिक्षण मॅट्रिकपर्यंत झाले. त्या काळात जोमाने चालू असलेल्या [[भारतीय स्वातंत्र्य चळवळ|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत]] ते सहभागी झाले. साहजिकच या कालखंडात विविध विचारसरणींशी त्यांचा जवळून परिचय झाला. त्यांचे वास्तव्य [[पुणे|पुण्यात]] आणि [[मुंबई|मुंबईत]] असे. लेखिका आणि अभिनेत्री [[प्रिया तेंडुलकर]] या त्यांच्या कन्या होत. ==कारकीर्द == '''तेंडुलकर, विजय :''' (६ जानेवारी १९२८– ). एक चतुरस्र लेखक, वृत्तपत्रव्यवसायी, लघुकथालेखक, लघुनिबंधकार, अखिल भारतीय कीर्तीचे नाटककार, नव्या रंगभूमीचे प्रमुख आधारस्तंभ. त्यांचा जन्म मुंबई येथे झाला. शिक्षण मुंबई, पुणे आणि कोल्हापूर येथे झाले. १९४३ मध्ये शालेय शिक्षणात खंड पडला. शालेय शिक्षणापेक्षा घरातील वाङ्‌मयप्रेमी वातावरणाचे संस्कार प्रेरक ठरले. त्यांचे वडील प्रकाशक, लेखक, हौशी नट–दिग्दर्शक होते. वडिलांच्या पुस्तकांच्या दुकानात बसणे, मुद्रिते तपासणे इत्यादींमधून वाङ्‌मयग्रहणाचे व लेखनाचे पाठ तेंडुलकरांना मिळाले. प्रसिद्ध साहित्यिक वि. वि. बोकील हे त्यांना पुण्यास शिक्षक म्हणून लाभले. बोकिलांप्रमाणेच दि. बा मोकाशी ह्यांच्या कथालेखनाचे तसेच अनंत काणेकर व शिवराम वाशीकर ह्यांच्या संवादलेखनाचे संस्कार तेंडुलकरांच्या वाङ्‌मयीन व्यक्तिमत्त्वावर झालेले आहेत. १९५७ पर्यंत त्यांचे वास्तव्य पुण्यात होते पुढे काही काळ मुंबईत. पुणे–मुंबई, मुंबई–पुणे असा अनिश्चित भ्रमंतीचा काही काळ लोटल्यानंतर १९६६ पासून मुंबई हेच वास्तव्याचे व कामाचे कायम स्थान बनले. मुंबईतील वास्तव्यामुळेच तेंडुलकरांचा प्रयोगशील रंगभूमीशी व ‘रंगायन’, ‘आविष्कार’, ‘भारतीय विद्या भवन कला केंद्र’, ‘अनिकेत’ यांसारख्या नवनाट्याविषयी आस्था बाळगणाऱ्या संस्थांशी व त्यांतील कार्यकर्त्यांशी जिव्हाळ्याचा संबंध आला. रंगभूमीशी आंरभापासूनच आत्मीयतेने निगडित असूनही तेंडुलकरांनी नाटकांकडे व्यावसायिक दृष्टिकोणातून पाहण्याचे कटाक्षाने टाळलेले आहे. वृत्तपत्रीय लेखन आणि नियतकालिकांचे संपादन हेच त्यांचे आरंभीचे आणि नंतरचेही उपजीविकेचे प्रमुख साधन. ''कोवळी उन्हे'' (१९७१), ''रातराणी'' (१९७१), ''फुगे साबणाचे'' (१९७४) यांसारखे त्यांचे स्फुट ललितनिबंधसंग्रह यातूनच जन्माला आले. तेंडुलकर हे नियतकालिकांशी निगडित राहिल्याने त्यांनी लघुकथास्वरूपाचे किंवा व्यक्तिचित्रणात्माक पद्धतीचेही बरेच लेखन केलेले आहे. त्यातील काही ''काचपात्रे'' (१९५८), ''द्वंद्व'' (१९६१), ''मेषपात्रे'' (१९६५), ''गाणे'' (१९६६), ''फुलपाखरू'' (१९७०) इ. नावांनी संकलित केले गेले आहे. ''दिवाकरांच्या नाट्यछटा''ही त्यांनी संपादिल्या आहेत. तेंडुलकरांचे प्रधान कार्यक्षेत्र रंगभूमी हेच. १९५५ पासून आजतगायत ते नाट्यलेखन करीत आहेत. त्यांच्या नाट्यलेखनाचा प्रारंभ एकांकिकालेखनाने झाला. नभोवाणीकरिता लिहिलेली ‘रात्र’ ही त्यांची पहिली एकांकिका. ती बरीच लोकप्रिय ठरली. ध्वनिमाध्यमाचे तीत चातुर्याने उपयोजन केले आहे. ''रात्र आणि इतर एकांकिका'' हा त्यांचा पहिला एकांकिकासंग्रह (१९५७). नंतर ''अजगर आणि गंधर्व (१९६६) व भेकड आणि इतर एकांकिका'' (१९६९) हे दोन एकांकिकासंग्रह प्रसिद्ध झाले. तेंडुलकरांनी ''पाटलाच्या पोरीचे लगीन'' (१९६५), ''चिमणा बांधतो बंगला'' (१९६६), ''चांभारचौकशीचे नाटक'' (१९७०), ''मुलांसाठी तीन नाटिका'' (१९७३) इत्यादींसारखी काही बालनाट्येही लिहिला आहेत. तेंडुलकरांनी काही अनुवादापर नाट्यलेखनही केलेले आहे. त्यात टेनेसी विल्यम्सच्या ''स्ट्रीट कार नेम्ड डिझायर''चा ''वासनाचक्र'' या नावाने केलेला अनुवाद विशेष लक्षणीय आहे. मोहन राकेश यांच्या ''आधे अधुरे''चा व गिरीश कार्नांड यांच्या ''तुघलख''चाही त्यांनी मराठी अनुवाद केला आहे. ''सामना, निशांत, शांतता कोर्ट चालू आहे'' यांसारख्या बोलपटांची कथानकेही त्यांनी अलीकडेच लिहिली आहेत. त्यांच्या ह्या तिन्ही चित्रपटकथांना पारितोषिके लाभलेली आहेत. सध्या यूनेस्कोने सोपविलेल्या दूरचित्रवाणीविषयक कार्यात ते मग्न आहेत. तेंडुलकरांचे प्रसिद्धी दृष्ट्या पहिले नाटक ''श्रीमंत'' (१९५५) हे बरेच गाजले. त्यानंतर त्यांची ''माणूस नावाचे बेट'' (१९५६), ''मधल्या भिंती'' (१९५८), ''चिमणीचं घऱ होतं मेणाचं'' (१९६०), ''मी जिंकलो–मी हरलो'' (१९६३), ''कावळ्यांची शाळा'' (१९६४), ''सरी ग सरी'' (१९६४), ''एक हट्टी मुलगी'' (१९६७) ही नाटके रंगभूमीवर आली. त्यांतील ''माणूस नावाचे बेट'' हे रंगभूमीवरील स्थित्यंतराचे निदर्शक मानावे लागेल. यात तेंडुलकरांनी वास्तवतेचा संपूर्ण पुरस्कार केलेला आहे. ''चिमणीचं घर होतं मेणाचं'' हे प्रयोगशीलतेच्या दृष्टीने व ''एक हट्टी मुलगी'' हे व्यक्तिदर्शनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. तेंडुलकरांना अखिल भारतीय स्वरूपाची कीर्ती मिळवून देणारे ''शांतता कोर्ट चालू आहे'' हे नाटक १९६८ साली रंगभूमीवर आले. या नाटकाला कमलादेवी चट्टोपाध्याय पारितोषिक मिळाले आहे. भारतीय भाषांत त्याची भाषांतरे झाली आहेत. त्याच्या पाठोपाठ ''अशी पाखरे येती'' (१९७०), ''गिधाडे'' (१९७१) ही नाटके पुढे आली. ''गिधाडे''तील उग्रकठोर वास्तववादी चित्रणाने बरीच खळबळ उडवून दिली. ''अशी पाखरे येती हे गिधाडे''च्या उलट प्रकृतीचे नाटक. तेंडुलकर एकाच वेळी भिन्नभिन्न प्रकृतीची नाटके निर्माण करू शकतात याचेच हे निदर्शक. ''गिधाडे''पेक्षाही तेंडुलकरांच्या ''सखाराम बाइंडर'' (१९७२) व ''घाशीराम कोतवाल'' (१९७३) या नाटकांनी अधिक प्रक्षोभ निर्माण केला. ''सखाराम बाइंडर'' तर काही काळ सेन्सॉरच्या अवकृपेस पात्र ठरले. ''घाशीराम कोतवाल'' हे नाना फडणीसांच्या जीवनावर आधारलेले नाटक. ऐतिहासिक दृष्ट्या हे चित्रण विवाद्य ठरले पण या नाटकात केला गेलेला लोकनाट्यातील घटकांचा अवलंब प्रशंसनीय ठरला. ''दंबद्वीपचा मुकाबला'' (१९७४), ''मल्याकाका'' (१९७४) व ''बेबी'' (१९७६) ही त्यांची अलीकडेच प्रसिद्ध झालेली नाटके. त्यांच्या नाट्यकृतींची एकूण संख्या विसांहून अधिक भरेल. आशय–अभिव्यक्ती दृष्ट्या तेंडुलकरी नाटकात बरीच स्थित्यंतरे झालेली आहेत. तेंडुलकर हे मूलतः वास्तववादी परंपरेचे नाटककार आहेत. प्रसंगवशात त्यांनी कल्पनारम्यतेचा आश्रय केलेला असतो पण तो वास्तवाचा पाया बळकट करण्यासाठीच. सामान्य स्तरातील पांढरपेशा वर्ग आणि त्याची सुखदुःखे-विशेषतः दुःखेच–हा त्यांच्या चित्रणाचा व चिंतनाचा मुख्य विषय. साध्या दैनंदिन घटनेतील नाट्य समर्थपणे पेलणे हा त्यांच्या नाट्यलेखनाचा धर्म. त्यांच्या प्रारंभकालीन नाटकांत जी हळवी भावविवशता दिसते ती उत्तरोत्तर कमी होत जाऊन चित्रणात उग्र, कठोर वास्तवता अधिक प्रमाणात येऊ लागल्याचे जाणवते. मानवी मनातील व जीवनातील हिंस्त्रता, विकृती, कुरूपता यांचे निडर दर्शन त्यांची आजची नाटके घडवितात (''गिधाडे, सखाराम बाइंडर, घाशीराम कोतवाल'' इ.) त्यात काव्य आणि कारुण्य यांच्या छटाही अधूनमधून मिसळलेल्या दिसतील, तंत्रदृष्ट्याही ते नवेनवे प्रयोग करीत असतात. या तेंडुलकरी नाटकाचे सारे विशेष ''शांतता कोर्ट चालू आहे'' मध्ये कलात्मक रीत्या एकत्र आलेले आहेत. व्यक्तीचे किंवा व्यक्तीसमूहाचे बाह्य आचार–उच्चार व त्याच्या अंतर्मनातील प्रवाह यांतील विरोध, विसंगती, उपरोध परिणामकारक रीत्या या नाटकात चित्रित झाले आहेत. भारतीय समाजातील हिंसाचार ह्या विषयावरील संशोधनार्थ त्यांना नेहरू अभ्यासवृत्ती देण्यात आली होती (१९७४–७५) ===नाटके=== लेखनदृष्ट्या 'गृहस्थ' हे तेंडुलकरांचे पहिले नाटक. (याचेच "कावळ्यांची शाळा' या नावाने त्यांनी १९६४ साली पुनर्लेखन केले) मात्र 'श्रीमंत' हे त्यांचे रंगभूमीवरील आलेले पहिले नाटक होते. सुरुवातीच्या नाटकांपासूनच माणसाच्या जीवनाचा, त्यांच्या विकारांचा, एकारलेपणाचा वेध घेण्याचा त्यांचा प्रयत्‍न दिसतो. विशिष्ट तत्त्वज्ञानाचा, विचारसरणीचा ठसा नाकारून तेंडुलकर मनस्वीपणे लिहीत गेले. '[[शांतता! कोर्ट चालू आहे]]' यासारख्या नाटकातून समाजाला प्रसंगी बंडखोर वाटणाऱ्या विषयांनाही त्यांच्या लेखणीने हात घातला. '[[सखाराम बाईंडर]]' मध्ये हाताळलेला स्फोटक विषय आणि '[[घाशीराम कोतवाल (नाटक)|घाशीराम कोतवाल]]' मध्ये हाताळलेला पारंपरिक तंत्राला धक्का देणारा नाट्यबंध त्यांच्या याच प्रयोगशील जाणिवांचा अविभाज्य भाग होता. त्यामुळेच नव्या-जुन्या कलावंतांना तेंडुलकरांनी लिहिलेल्या नाटकांचे आव्हान पेलण्याची ओढ सातत्याने राहिली. 'माणूस नावाचे बेट', 'मधल्या भिंती', 'सरी गं सरी', 'एक हट्टी मुलगी', 'अशी पाखरे येती', 'गिधाडे', 'छिन्न' आदी नाटके रूढ सामाजिक संकेतांना, तसेच नाट्यसंकेतांना हादरा देणारी आणि वादग्रस्त ठरली. मानवी वृत्तीतील कुरूपता, हिंस्रता यांचे भेदक, पण वास्तववादी उग्रकठोर चित्रण असल्याने या नाट्यकृती गाजल्या. त्यावर वाद झडले आणि न्यायालयीन संघर्ष झाला. आशय आणि तंत्रदृष्ट्या असणारी विलक्षण विविधता, हे त्यांचे वैशिष्ट्य ठरले. ===चित्रपट=== तेंडुलकरांनी चित्रपट माध्यमही नाटकांच्याच ताकदीने हाताळले. [[सामना (चित्रपट)|सामना]], [[सिंहासन (चित्रपट)|सिंहासन]], [[आक्रीत (चित्रपट)|आक्रीत]], [[उंबरठा (चित्रपट)|उंबरठा]], [[अर्धसत्य (चित्रपट)|अर्धसत्य]], [[आक्रोश (चित्रपट)|आक्रोश]], [[आघात (चित्रपट)|आघात]], इत्यादी चित्रपटांच्या पटकथा त्यांनी लिहिल्या. [[स्वयंसिद्धा]] या दूरचित्रवाणी मालिकेचे लेखनही त्यांनी केले. मानवी मनाचे, त्यातही त्याच्या कुरूपतेचे चित्रण करून अशा व्यक्तिरेखांना समजून घेण्यात, त्यांचे जीवन मांडताना घडते-बिघडते संबंध, त्यातील ताण, त्या अनुषंगाने व्यवस्थांचे बंदिस्तपण टिपण्यात त्यांची लेखणी रमते, काव्य-कारुण्य, व्यक्ती-समाज, वास्तव-फॅन्टसी यांची कलात्मक सरमिसळ त्यांच्या नाटकांत आढळते. नवनाट्य, वास्तववाद यांच्याशी त्यांच्या लेखनाचे आंतरिक नाते दिसते. तरीही त्यांच्यावर कोणताही शिक्का मारता येत नाही इतकी प्रयोगशीलता दिसते. "देशातील वाढता हिंसाचार" या विषयाच्या अभ्यासासाठी त्यांना [[इ.स. १९७३|१९७३]]-[[इ.स. १९७४|७४]] मध्ये नेहरू शिष्यवृत्ती मिळाली होती. तसेच १९७९ ते ८१ दरम्यान त्यांनी "[[टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेस]]" या संस्थेत अभ्यागत प्राध्यापक म्हणूनही काम केले. नवनाट्याविषयी आस्था बाळगणाऱ्या संस्था आणि त्यातील कार्यकर्त्यांबद्दल त्यांना जिव्हाळा होता. तेंडुलकरांच्या 'झाला अनंत हनुमंत' या नाटकावर चित्रपट बनला आहे. मिना शमीम फिल्म्स प्रस्तुत ‘झाला अनंत हनुमंत’ची निर्मिती मुन्नावर शमीम भगत यांनी केली असून, दिग्दर्शनही त्यांचेच आहे. ===साहित्य=== * एकांकिका - अजगर आणि गंधर्व, थीफ : पोलिस, रात्र आणि इतर एकांकिका; समग्र एकांकिका (भाग १ ते ३) * [[कथा]] - काचपात्रे, गाणे, तेंडुलकरांच्या निवडक कथा, द्वंद्व, फुलपाखरू, मेषपात्रे. * [[कादंबरी]] - कादंबरी एक, कादंबरी दोन, मसाज. * चित्रपट पटकथा - [[अर्धसत्य, चित्रपट|अर्धसत्य]], [[आक्रीत, चित्रपट|आक्रीत]], [[आक्रोश, चित्रपट|आक्रोश]], [[उंबरठा, चित्रपट|उंबरठा]], [[कमला, चित्रपट|कमला]], [[गहराई, चित्रपट|गहराई]], [[घाशीराम कोतवाल, चित्रपट|घाशीराम कोतवाल]], [[चिमणराव, चित्रपट|चिमणराव]], [[निशांत, चित्रपट|निशांत]], [[प्रार्थना, चित्रपट|प्रार्थना]], [[२२ जून १८९७, चित्रपट|२२ जून १८९७]], [[मंथन, चित्रपट|मंथन]], [[ये है चक्कड बक्कड बंबे बू, चित्रपट|ये है चक्कड बक्कड बूम्बे बू]], [[शांतता कोर्ट चालू आहे, चित्रपट|शांतता कोर्ट चालू आहे]], [[सामना (चित्रपट)|सामना]], [[सिंहासन, चित्रपट|सिंहासन]] . * [[टॉक शो]] - [[प्रिया तेंडुलकर]] टॉक शो. * दूरचित्रवाणी [[मालिका]] - स्वयंसिद्धा. * नाटके - [[अजगर आणि गंधर्व]], [[अशी पाखरे येती]], [[एक हट्टी मुलगी]], [[कन्यादान]], कमला, [[कावळ्यांची शाळा]], कुत्रे, [[गृहस्थ]], गिधाडे, [[घरटे अमुचे छान]], [[घाशीराम कोतवाल]], [[चिमणीचं घर होतं मेणाचं]], चिरंजीव सौभाग्यकांक्षिणी, छिन्न, [[झाला अनंत हनुमंत]], त्याची पाचवी, [[दंबद्वीपचा मुकाबला]],देवाची माणसे, नियतीच्या बैलाला, पाहिजे जातीचे, [[फुटपायरीचा सम्राट]], भल्याकाका, भाऊ मुरारराव, [[भेकड]], बेबी, [[मधल्या भिंती]], [[माणूस नावाचे बेट]], मादी (हिंदी), मित्राची गोष्ट, [[मी जिंकलो मी हरलो]], विठ्ठला, [[शांतता! कोर्ट चालू आहे]], [[श्रीमंत]], [[सखाराम बाईंडर]], सफर, [[सरी गं सरी]]. * नाट्यविषयक लेखन - नाटक आणि मी. * [[बाल नाट्य|बालनाट्ये]] - इथे बाळे मिळतात, चांभारचौकशीचे नाटक, चिमणा बांधतो बंगला, पाटलाच्या पोरीचे लगीन, बाबा हरवले आहेत, बॉबीची गोष्ट, मुलांसाठी तीन नाटिका, राजाराणीला घाम हवा.. * भाषांतरे : आगे बढो (जीन ली लेथम याच्या Carry on, Mr. Bowditch या कादंबरीचा अनुवाद), आधेअधुरे (मोहन राकेश), चित्त्याच्या मागावर, तुघलक (गिरीश कर्नाड), देवाची माणसे (व्हिला कॅथरच्या `Death Comes for the Archbishop' कादंबरीचा मराठी अनुवाद), भल्या दिलाचा माणूस (जॅक शॅफिरच्या 'शेन' कादंबरीचा अनुवाद), लिंकन यांचे अखेरचे दिवस (व्हॅन डोरेन मार्क), लोभ असावा ही विनंती (जॉन मार्क पॅट्रिकच्या "हेस्टी हार्ट'चे भाषांतर), वासनाचक्र (टेनेसी विल्यम्सच्या "स्ट्रीटकार नेम्ड डिझायर'चे भाषांतर), पाच पाहुण्या - पाच विदेशी कथांचा अनुवाद.. * [[ललित]] - कोवळी उन्हे, रातराणी, फुगे साबणाचे, रामप्रहर, हे सर्व कोठून येते? * संपादने - दिवाकरांच्या नाट्यछटा, समाजवेध. ==पुरस्कार== कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानतर्फे देण्यात येणाऱ्या [[जनस्थान पुरस्कार|जनस्थान पुरस्काराचे]] तेंडुलकर पहिले मानकरी होते. १९७० मध्ये संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, त्याच वर्षी ''कमलादेवी चट्टोपाध्याय पुरस्कार'', [[इ.स. १९७७]] मध्ये ''मंथन''साठी सर्वोत्कृष्ट पटकथेचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, १९८१ मध्ये ''आक्रोश'' चित्रपटासाठी [[फिल्म फेअर]]चा सर्वोत्कृष्ट कथा व पटकथा पुरस्कार; तर १९८३ मध्ये अर्धसत्यसाठी पुन्हा सर्वोत्कृष्ट पटकथेसाठी ''फिल्म फेअर'' पुरस्कार त्यांना मिळाला. [[पद्मभूषण]], [[महाराष्ट्र गौरव]], [[सरस्वती सन्मान]], मध्य प्रदेश सरकारचा [[कालिदास सन्मान पुरस्कार|कालिदास सन्मान]], [[विष्णूदास भावे]] गौरवपदक, कथा चूडामणी पुरस्कार, पु.ल. देशपांडे बहुरूपी सन्मान, [[तन्वीर सन्मान]] आदी इतर पुरस्कारही त्यांना मिळाले. [[इ.स. १९९८]] मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमीची अभ्यासवृत्ती मिळाली होती. ==वाद== तेंडुलकरांच्या लेखनाबरोबरच त्यांच्या मुलाखतीही तितक्‍याच गाजल्या. त्यातून अनेक वादविवादही झडले. त्यांचा स्वभावच वादळे अंगावर घेण्याचा. त्यातूनच ''हजारो लोकांचे आयुष्य उद्‌ध्वस्त करणारी माणसे आज समाजात आहेत. त्यांचे मारेकरी होण्यास मला आवडेल'' असे जळजळीत उद्‌गारही बाहेर पडले. पुरस्कार स्वीकारताना जाहीर व्यासपीठावरून ''आमच्या पिढीने स्वतःलाच फसवले'' अशी खंतही तितक्‍याच सहजपणे व्यक्त झाली. ==तेंडुलकर यांच्याविषयी किंवा त्यांच्या लेखनाविषयी लिहिली गेलेली पुस्तके/चित्रपट/नाटके वगैरे== * अ-जून तेंडुलकर (संपादिका : रेखा इनामदार-साने) * तेंडुलकर : असेही तसेही ([[मुकुंद टाकसाळे]]) * तेंडुलकर आणि हिंसा ([[माहितीपट]] : निर्माते - अतुल पेठे) * तेंडुलकरांची नाटके (डॉ. चंद्रशेखर बर्वे; पुस्तकाची दुसरी आवृत्ती ६-१-२०१७ रोजी प्रकाशित झाली.) ==व्याख्यानमाला== * पुण्यात अनेक व्याख्यानमाला होत असतात, त्यांत विजय तेंडुलकर स्मृती व्याख्यानमालाही होत असते. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.imdb.com/name/nm0854919/ आयएमडीबी.कॉम - विजय तेंडुलकर] * [https://web.archive.org/web/20120207200804/http://www.indiaclub.com/shop/authorselect.asp?author=Vijay+Tendulkar इंडियाक्लब.कॉम - विजय तेंडुलकरांचा अल्पपरिचय] ==अधिक माहिती== * शांतता! कोर्ट चालू आहे, या नाटकाचा पाकिस्तानातील प्रयोग {{विस्तार}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:तेंडुलकर, विजय}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी नाटककार]] [[वर्ग:मराठी पत्रकार]] [[वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म]] [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय नास्तिक]] [[वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते]] et42rilw7bt3j6sijsdyr4177azseee 0 15228 2712193 2474566 2026-09-25T12:18:35Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712193 wikitext text/x-wiki बेल प्रयोगशाळा (Bell Labs / AT&T Bell Labs) ही जगातील कणविद्युत व संगणक अभियांत्रिकी संशोधनातील एक अग्रगण्य संस्था आहे. [[मुरे हिल]] येथे हिची मुख्य कचेरी असून [[न्यू जर्सी]] येथे प्रमुख संशोधन केद्र आहे. जगात अनेक ठिकाणी हिच्या शाखा आहेत. <br /><br /> इथेच पुढील काही क्रांतिकारक शोध लागले. - [[रेडियो खगोलशास्त्र]]<br /> - [[ट्रांझिस्टर]]<br /> - [[युनिक्स संगणक प्रणाली]]<br /> - [[सी प्रोग्रॅमिंग लॅंग्वेज]] ही प्रयोगशाळा आतापर्यंत ६ [[नोबेल पुरस्कार|नोबेल पुरस्कारांची]] मानकरी झाली आहे. == बाह्य दुवे == [https://web.archive.org/web/20070807231935/http://www.bell-labs.com/org/1133/Research/Acoustics/AnechoicChamber.html बेल प्रयोगशाळेचे अधिकृत संकेतस्थळ] [[वर्ग:संशोधन संस्था]] 00x5zzy242kvfemwjgtxk7wp7zvumdr 0 15835 2712213 2688408 2026-09-25T14:42:13Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712213 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट एफ१ चालक |चालक नाव=मायकेल शुमाकर |चित्र=Schumacher china 2012.jpg |चित्र title=शुमाकर [[२०१२ चिनी ग्रांप्री]]च्या वेळेत. |राष्ट्रीयत्व=DEU |जन्म तारीख={{birth date and age|1969|1|3|df=y}} |जन्म ठिकाण=हर्थ, [[जर्मनी]] |मृत्यू‌ तारीख= |मृत्यू‌ ठिकाण= |कार्यकाळ={{एफ.१|१९९१}}-{{एफ.१|२००६}}, {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१२}} |संघ=[[जॉर्डन ग्रांप्री]], [[बेनेटन फॉर्म्युला]], [[स्कुदेरिआ फेरारी]], [[मर्सिडीज-बेंझ]] |एकूण स्पर्धा=३०८ |एकूण अजिंक्यपदे=७ ({{एफ.१|१९९४}}, {{एफ.१|१९९५}}, {{एफ.१|२०००}}, {{एफ.१ |२००१}}, {{एफ.१|२००२}}, {{एफ.१|२००३}}, {{एफ.१|२००४}}) |एकूण विजय=९१ |एकूण पोडियम=१५५ |एकूण कारकीर्द‌ गुण‌=१५६६ |एकूण पोल पोझिशन=६८ |एकूण जलद फेऱ्या=७७ |पहिली शर्यत=[[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री]] |पहिला विजय=[[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री]] |अखेरची विजय=[[२००६ चिनी ग्रांप्री]] |अखेरची शर्यत=[[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री]] |अखेरचा हंगाम=२०१२ |}} [[मायकेल शुमाकर]] ([[३ जानेवारी]], [[इ.स. १९६९]]:हुर्थ, पश्चिम जर्मन - )हा [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीतील माजी चालक असून त्याने तब्बल सात वेळा ही स्पर्धा जिंकली आहे. फॉर्म्युला वन स्पर्धा जिंकणारा तो पहिला जर्मन नागरिक असून त्याच्या यशामुळे ही स्पर्धा [[जर्मनी]] मध्ये फार लोकप्रिय झाली. २००६ सालाच्या फॉर्म्युला वन चहात्यांच्या सर्वेक्षणानुसार तो सर्वात लोकप्रिय चालक आहे. ==कारकीर्द== <ref name="fia97verdict">{{स्रोत बातमी|title=एफ.आय.ए. वर्ल्ड मोटर स्पोर्ट्स काउंसील - ११ नोव्हेंबर १९९७|प्रकाशक=एफ.आय.ए. डॉट कॉम|दिनांक=११ नोव्हेंबर १९९७|दुवा=http://www.fia.com/resources/documents/2064282370__11_11_1997_WMSC.pdf|accessdate=2017-11-18|archive-date=2006-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20061102031434/http://www.fia.com/resources/documents/2064282370__11_11_1997_WMSC.pdf|url-status=dead}}</ref> ===सारांश=== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !हंगाम !शर्यत !संघ !शर्यती !विजय !पोल पोझिशन !फेऱ्या !पोडियम !गुण !निकालातील स्थान |- !rowspan=3 |१९८८ |युरोपियन फॉर्म्युला फोर्ड १६०० |rowspan="2"|युफ्रा रेसींग |४ |१ |१ |० |३ |५० |style="background:#DFDFDF;"|'''२''' |- |जर्मन फॉर्म्युला फोर्ड १६०० |७ |३ |० |० |५ |१२४ |६ |- |फॉर्म्युला कोनिग |होइकेर स्पोर्टवॅगेनसर्व्हीस |१० |९ |१ |१ |१० |१९२ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- !rowspan=3 |१९८९ |जर्मन फॉर्म्युला ३ |rowspan=3|डब्ल्यु.टी.एस रेसींग |१२ |२ |२ |० |७ |१६३ |style="background:#FFDF9F;"|'''३''' |- |युरोपियन फॉर्म्युला ३ कप |१ |० |० |० |० | |पु.व. |- |मकाऊ ग्रांप्री |१ |० |० |० |० | |पु.व. |- !rowspan=5|१९९० |जागतिक स्पोर्ट्सकार अजिंक्यपद |[[सॉबर|सॉबर मर्सिडीज-बेंझ संघ]] |३ |१ |० |१ |३ |२१ |५ |- |जर्मन फॉर्म्युला ३ |rowspan=3|डब्ल्यु.टी.एस रेसींग |११ |५ |६ |४ |७ |१४८ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- |युरोपियन फॉर्म्युला ३ कप |१ |० |१ |१ |० | |पु.व. |- |मकाऊ ग्रांप्री |१ |१ |० |० |० | |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- |डॉइशे टोरेनवॅगन माईश्टरशाफ्ट |एच.ड्ब्ल्यु.ए ए.जी |१ |० |० |० |० |० |पु.व. |- !rowspan=5|१९९१ |rowspan="2"|[[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[जॉर्डन ग्रांप्री|७ अप जॉर्डन ग्रांप्री संघ]] |१ |० |० |० |० |० |rowspan="2"|१४ |- |[[बेनेटन फॉर्म्युला|कॅमल बेनेटन फोर्ड]] |५ |० |० |० |० |४ |- |जागतिक स्पोर्ट्सकार अजिंक्यपद |[[सॉबर|सॉबर मर्सिडीज-बेंझ संघ]] |८ |१ |० |२ |२ |४३ |९ |- |डॉइशे टोरेनवॅगन माईश्टरशाफ्ट |झॅकस्पीड मर्सिडीज-बेंझ |२ |० |० |० |० |० |पु.व. |- |जपान फॉर्म्युला ३००० |ले मान्स संघ |१ |० |० |० |१ |६ |१२ |- !१९९२ |[[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[बेनेटन फॉर्म्युला|कॅमल बेनेटन फोर्ड]] |१६ |१ |० |२ |८ |५३ |style="background:#FFDF9F;"|'''३''' |- !१९९३ |[[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[बेनेटन फॉर्म्युला|कॅमल बेनेटन फोर्ड]] |१६ |१ |० |५ |९ |५२ |४ |- !१९९४ |[[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[बेनेटन फॉर्म्युला|माइल्ड सेव्हेन बेनेटन फोर्ड]] |१४ |८ |६ |८ |१० |९२ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- !१९९५ |[[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[बेनेटन फॉर्म्युला|माइल्ड सेव्हेन बेनेटन रेनोल्ट]] |१७ |९ |४ |८ |११ |१०२ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- !१९९६ |[[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी एस..पि.ए.]] |१६ |३ |४ |२ |८ |५९ |style="background:#FFDF9F;"|'''३''' |- !१९९७ |[[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१७ |५ |३ |३ |८ |७८ | style="background:#000; color:#fff;"|<span style="color:white;">अ.घो.</span> |- !१९९८ |[[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१६ |६ |३ |६ |११ |८६ |style="background:#DFDFDF;"|'''२''' |- !१९९९ |[[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१० |२ |३ |५ |६ |४४ |५ |- !२००० |[[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१७ |९ |९ |२ |१२ |१०८ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- !२००१ |[[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१७ |९ |११ |३ |१४ |१२३ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- !२००२ |[[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१७ |११ |७ |७ |१७ |१४४ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- !२००३ |[[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१६ |६ |५ |५ |८ |९३ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- !२००४ |[[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१८ |१३ |८ |१० |१५ |१४८ |style="background:#FBFFBF;"|'''१''' |- !२००५ |[[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१९ |१ |१ |३ |५ |६२ |style="background:#FFDF9F;"|'''३''' |- !२००६ |[[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] |१८ |७ |४ |७ |१२ |१२१ |style="background:#DFDFDF;"|'''२''' |- !२०१० |[[२०१० फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज जीपी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |१९ |० |० |० |० |७२ |९ |- !२०११ |[[२०११ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज जीपी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |१९ |० |० |० |० |७६ |८ |- !२०१२ |[[२०१२ फॉर्म्युला वन हंगाम|फॉर्म्युला वन]] |[[मर्सिडीज-बेंझ ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |२० |० |० |१ |१ |४९ |१३ |} ===फॉर्म्युला वन=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:75%" ! हंगाम ! संघ ! चेसिस ! इंजिन ! १ ! २ ! ३ ! ४ ! ५ ! ६ ! ७ ! ८ ! ९ ! १० ! ११ ! १२ ! १३ ! १४ ! १५ ! १६ ! १७ ! १८ ! १९ ! २० ! WDC ! गुण |- |rowspan="2"|{{एफ.१|१९९१}} ![[जॉर्डन ग्रांप्री|७ अप जॉर्डन ग्रांप्री संघ]] ![[जॉर्डन १९१]] !फोर्ड एच.बी.बी ४ ३.५ व्हि.८ |[[१९९१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]] |[[१९९१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]] |[[१९९१ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]] |[[१९९१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] |[[१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]] |[[१९९१ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सि]] |[[१९९१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] |[[१९९१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] |[[१९९१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] |[[१९९१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]] |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>मा.</small> | | | | | | | | | !rowspan="2"|१४ !rowspan="2"|४ |- ![[बेनेटन फॉर्म्युला|कॅमल बेनेटन फोर्ड]] ![[बेनेटन बी.१९१]] !फोर्ड एच.बी.ए. ५ ३.५ व्हि.८ | | | | | | | | | | | |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९१ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>५</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]<br /><small>६</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>६</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९१ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> | | | | |- |rowspan="2"|{{एफ.१|१९९२}} !rowspan="2"|[[बेनेटन फॉर्म्युला|कॅमल बेनेटन फोर्ड]] ![[बेनेटन बी.१९१.बी]] !rowspan="2"|फोर्ड एच.बी. ३.५ व्हि.८ |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रि]]<br /><small>४</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९२ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सि]]<br /><small>३</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>३</small> | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#FFDF9F;"|'''३''' |rowspan="2" style="background:#FFDF9F;"|'''५३''' |- ![[बेनेटन बी.१९२]] | | | |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९२ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>४</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>४</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>३</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९२ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>३</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[१९९२ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]<br /><small>७</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|''[[१९९२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]''<br /><small>२</small> | | | | |- |rowspan="2"|{{एफ.१|१९९३}} !rowspan="2"|[[बेनेटन फॉर्म्युला|कॅमल बेनेटन फोर्ड]] ![[बेनेटन बी.१९३]] !rowspan="2"|फोर्ड एच.बी. ३.५ व्हि.८ |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFDF9F;"|''[[१९९३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]''<br /><small>३</small> | | | | | | | | | | | | | | | | | | !rowspan="2"|४ !rowspan="2"|५२ |- ![[बेनेटन बी.१९३.बी]] | | |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९३ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]<br /><small>२</small> |style="background:#FFDF9F;"|''[[१९९३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] ''<br /><small>३</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|''[[१९९३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]''<br /><small>२</small> |style="background:#FFDF9F;"|''[[१९९३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]''<br /><small>३</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>२</small> |style="background:#DFDFDF;"|''[[१९९३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]''<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९३ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९३ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> | | | | |- |{{एफ.१|१९९४}} ![[बेनेटन फॉर्म्युला|माइल्ड सेव्हेन बेनेटन फोर्ड]] ![[बेनेटन बी.१९४]] !फोर्ड झेटेक-आर ३.५ व्हि.८ |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९४ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९४ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[१९९४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''''[[१९९४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] '''''<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[१९९४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]<br /><small>१</small> |style="background:#000; color:#fff;"|[[१९९४ ब्रिटिश ग्रांप्री|<span style="color:white;">ब्रिटिश</span>]]<br /><small>अ.घो.</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[१९९४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#000; color:#fff;"|[[१९९४ बेल्जियम ग्रांप्री|<span style="color:white;">बेल्जि</span>]]<br /><small>अ.घो.</small> ||[[१९९४ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] ||[[१९९४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]] |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[१९९४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[१९९४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|''[[१९९४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]''<br /><small>मा.</small> | | | | |style="background:#FFFFBF;"|'''१''' |style="background:#FFFFBF;"|'''९२''' |- |{{एफ.१|१९९५}} ![[बेनेटन फॉर्म्युला|माइल्ड सेव्हेन बेनेटन रेनोल्ट]] ![[बेनेटन बी.१९५]] !रेनोल्ट आर.एस.७ ३.० व्हि.१० |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|''[[१९९५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टा]]''<br /><small>३</small> |style="background:#EFCFFF;"|'''[[१९९५ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]'''<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[१९९५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] '''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>१</small> |style="background:#DFFFDF;"|'''''[[१९९५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]'''''<br /><small>५</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]''<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]''<br /><small>१</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[१९९५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br /><small>११<sup>†</sup></small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९५ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[१९९५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> | | | |style="background:#FFFFBF;"|'''१''' |style="background:#FFFFBF;"|'''१०२''' |- |{{एफ.१|१९९६}} ![[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी एस..पि.ए.]] ![[फेरारी एफ.३१०]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०४६ ३.० व्हि.१० |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>३</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टा]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]<br /><small>२</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[१९९६ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|'''[[१९९६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]'''<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] ''<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>मा.</small> | style="background:#fff;"|'''[[१९९६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]'''<br /><small>सु.ना.</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>४</small> |style="background:#CFCFFF;"|'''[[१९९६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]'''<br /><small>९<sup>†</sup></small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९६ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] ''<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]<br /><small>३</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>२</small> | | | | |style="background:#FFDF9F;"|'''३''' |style="background:#FFDF9F;"|'''५९''' |- |{{एफ.१|१९९७}} ![[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.३१०]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०४६/२ ३.० व्हि.१० |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>२</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>५</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टा]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]''<br /><small>१</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>४</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[१९९७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|''[[१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]''<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>२</small> |style="background:#DFFFDF;"|'''[[१९९७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]'''<br /><small>४</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>१</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९७ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>६</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br /><small>६</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झें]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९७ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]<br /><small>मा.</small> | | | | style="background:#000; color:#fff;"|<span style="color:white;">अ.घो.‡</span> | style="background:#000; color:#fff;"|<span style="color:white;">७८</span> |- |{{एफ.१|१९९८}} ![[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.३००]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०४७ ३.० व्हि.१० |style="background:#EFCFFF;"|[[१९९८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>३</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टा]]<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|''[[१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]''<br /><small>२</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>३</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[१९९८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>१०</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br /><small>३</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>५</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|''[[१९९८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]''<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[१९९८ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] '''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[१९९८ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झें]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|'''''[[१९९८ जपानी ग्रांप्री|जपान]]'''''<br /><small>मा.</small> | | | | |style="background:#DFDFDF;"|'''२''' |style="background:#DFDFDF;"|'''८६''' |- |{{एफ.१|१९९९}} ![[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.३९९]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०४८ ३.० व्हि.१० |style="background:#CFCFFF;"|''[[१९९९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]''<br /><small>८</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[१९९९ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[१९९९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|''[[१९९९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] ''<br /><small>३</small> |style="background:#EFCFFF;"|'''[[१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]'''<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]<br /><small>५</small> | style="background:#fff;"|[[१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>सु.ना.</small> ||[[१९९९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]] ||[[१९९९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] ||[[१९९९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]] ||[[१९९९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]] ||[[१९९९ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] ||[[१९९९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]] |style="background:#DFDFDF;"|'''''[[१९९९ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]'''''<br /><small>२</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''''[[१९९९ जपानी ग्रांप्री|जपान]]'''''<br /><small>२</small> | | | | !५ !४४ |- |{{एफ.१|२०००}} ![[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.१-२०००]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०४९ ३.० व्हि.१० |style="background:#FFFFBF;"|[[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>३</small> |style="background:#DFFFDF;"|'''[[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] '''<br /><small>५</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|'''[[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]'''<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|'''[[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]'''<br /><small>मा.</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] '''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००० जपानी ग्रांप्री|जपान]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मले]]'''<br /><small>१</small> | | | |style="background:#FFFFBF;"|'''१''' |style="background:#FFFFBF;"|'''१०८''' |- |{{एफ.१|२००१}} ![[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.२००१]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५० ३.० व्हि.१० |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००१ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००१ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] '''''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००१ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००१ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>४</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००१ जपानी ग्रांप्री|जपान]]'''<br /><small>१</small> | | | |style="background:#FFFFBF;"|'''१''' |style="background:#FFFFBF;"|'''१२३''' |- |rowspan="2"|{{एफ.१|२००२}} !rowspan="2"|[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.२००१]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५० ३.० व्हि.१० |style="background:#FFFFBF;"|[[२००२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|'''[[२००२ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]'''<br /><small>३</small> | | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#FFFFBF;"|'''१''' |rowspan="2" style="background:#FFFFBF;"|'''१४४''' |- ![[फेरारी एफ.२००२]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५१ ३.० व्हि.१० | | |style="background:#FFFFBF;"|[[२००२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००२ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] '''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|''[[२००२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]''<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|''[[२००२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]''<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००२ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>२</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]'''''<br /><small>१</small> | | | |- |rowspan="2"|{{एफ.१|२००३}} !rowspan="2"|[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.२००२]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५१ ३.० व्हि.१० |style="background:#DFFFDF;"|'''[[२००३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]'''<br /><small>४</small> |style="background:#DFFFDF;"|''[[२००३ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]''<br /><small>६</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००३ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]'''''<br /><small>१</small> | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#FFFFBF;"|'''१''' |rowspan="2" style="background:#FFFFBF;"|'''९३''' |- ![[फेरारी एफ.२००३-जी.ए]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५२ ३.० व्हि.१० | | | | |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] '''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[२००३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>३</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>१</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]<br /><small>५</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[२००३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]<br /><small>३</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>४</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>७</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br /><small>८</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००३ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] '''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]]''<br /><small>१</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>८</small> | | | | |- |{{एफ.१|२००४}} ![[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.२००४]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५३ ३.० व्हि.१० |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००४ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००४ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] '''''<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|''[[२००४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]''<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]]<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>२</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००४ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>२</small> |style="background:#CFCFFF;"|''[[२००४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]''<br /><small>१२</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>७</small> | | |style="background:#FFFFBF;"|'''१''' |style="background:#FFFFBF;"|'''१४८''' |- |rowspan="2"|{{एफ.१|२००५}} !rowspan="2"|[[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी एफ.२००४.एम.]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५३ ३.० व्हि.१० |style="background:#EFCFFF;"|[[२००५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००५ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]<br /><small>७</small> | | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#FFDF9F;"|'''३''' |rowspan="2" style="background:#FFDF9F;"|'''६२''' |- ![[फेरारी एफ.२००५]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५५ ३.० व्हि.१० | | |style="background:#EFCFFF;"|[[२००५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFDFDF;"|''[[२००५ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]''<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|''[[२००५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]''<br /><small>७</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]<br /><small>५</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]]''<br /><small>१</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[२००५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]<br /><small>३</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>६</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>५</small> |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००५ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२००५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>१०</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>४</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>७</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br /><small>मा.</small> | |- |{{एफ.१|२००६}} ![[स्कुदेरिआ फेरारी|स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो]] ![[फेरारी २४८ एफ.१]] ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] ०५६ २.४ व्हि.८ |style="background:#DFDFDF;"|'''[[२००६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]'''<br /><small>२</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००६ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]<br /><small>६</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''[[२००६ सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]'''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]''<br /><small>१</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>२</small> |style="background:#DFFFDF;"|''[[२००६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]''<br /><small>५</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>२</small> |style="background:#DFDFDF;"|[[२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>२</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|'''''[[२००६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]'''''<br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|''[[२००६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]''<br /><small>१</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२००६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br /><small>८<sup>†</sup></small> |style="background:#FFDF9F;"|''[[२००६ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]''<br /><small>३</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००६ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>१</small> |style="background:#FFFFBF;"|[[२००६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br /><small>१</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२००६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|''[[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]''<br /><small>४</small> | | |style="background:#DFDFDF;"|'''२''' |style="background:#DFDFDF;"|'''१२१''' |- |{{एफ.१|२०१०}} ![[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज जीपी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] ![[मर्सिडीज एम.जि.पी. डब्ल्यु.०१]] !मर्सिडीज एफ.ओ. १०८.एक्स. २.४ व्हि.८ |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br /><small>६</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>१०</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१० मलेशियन ग्रांप्री|मले]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br /><small>१०</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>४</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>१२</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]<br /><small>४</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>११</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]<br /><small>१५</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>९</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>९</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br /><small>११</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>७</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>९</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१० सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br /><small>१३</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>६</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]<br /><small>४</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>७</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br /><small>मा.</small> | !९ !७२ |- |{{एफ.१|२०११}} ![[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज जीपी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] ![[मर्सिडीज एम.जि.पी. डब्ल्यु.०२]] !मर्सिडीज एफ.ओ. १०८.वाय. २.४ व्हि.८ |style="background:#EFCFFF;"|[[२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]<br /><small>९</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br /><small>८</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०११ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]<br /><small>१२</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>६</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०११ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>४</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०११ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]<br /><small>१७</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>९</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]<br /><small>८</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०११ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>५</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>५</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०११ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>६</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०११ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]<br /><small>५</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०११ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br /><small>७</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०११ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>१५</small> | !८ !७६ |- |{{एफ.१|२०१२}} ![[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज-बेंझ ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] ![[मर्सिडीज एफ.१.डब्ल्यू.०३]] !मर्सिडीज एफ.ओ. १०८.झेड २.४ व्हि.८ |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]<br /><small>१०</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br /><small>१०</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] <br /><small>मा.</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#FFDF9F;"|[[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]<br /><small>३</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br /><small>७</small> |style="background:#DFFFDF;"|''[[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]''<br /><small>७</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br /><small>७</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] <br /><small>६</small> |style="background:#EFCFFF;"|[[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br /><small>मा.</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br /><small>११</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]<br /><small>१३</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]<br /><small>२२<sup>†</sup></small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br /><small>११</small> |style="background:#CFCFFF;"|[[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|यु.एस.ए.]]<br /><small>१६</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]<br /><small>७</small> !१३ !४९ |} {{sup|‡}} शुमाकरला [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदासाठी]] अपात्र घोषित करण्यात आले, कारण [[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन ग्रांप्री]]च्या वेळेत त्याच्या खतरनाक पधतीने गाडी चालवल्यामुळे, त्याचा [[जॅक्स व्हिलनव्ह]] सोबत अपघात झाला, जो त्याला टाळता आला असता. त्याचे सर्व गुण रद्द करण्यात आले. जर हे घडले नसते तर तो त्या हंगामात दुसऱ्या क्रमांकावर आला असता.<ref name="fia97verdict" /> {{sup|†}} शर्यत पूर्ण नाही केली, परंतु ९०% शर्यत पूर्ण केल्यामुळे गुण मिळाले. {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ}} == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[हुआन मॅन्युएल फंजिओ]] # {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}} # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] # [http://www.mercedes-gp.com/team.asp?mgp=j%B5%B0%99%A2%97 मायकल शुमाकर रेखाचित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100421203241/http://www.mercedes-gp.com/team.asp?mgp=j%B5%B0%99%A2%97 |date=2010-04-21 }} – [http://www.mercedes-gp.com/ मर्सिडीज जीपी अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502024500/http://www.mercedes-gp.com/ |date=2010-05-02 }} # [https://web.archive.org/web/20190623154055/http://www.ms-kartcenter.de/ कार्टसेंटर डॉट डि.ई मायकल शुमाकर बद्दल माहिती.] # [http://www.ksm-motorsport.de के.एस.एम मोटरस्पोर्ट्स डॉट डि.ई मायकल शुमाकर बद्दल माहिती.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225113915/http://www.ksm-motorsport.de/ |date=2010-12-25 }} # [http://www.formula1.com/teams_and_drivers/hall_of_fame/7/ फॉर्म्युला वन डॉट कॉम अधिकृत संकेतस्थळावरील रेखाचित्र.] # [http://www.4mula1.ro/history/driver/Michael_Schumacher मायकल शुमाकर कारकीर्द आकडेवारी.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203091456/http://www.4mula1.ro/history/driver/Michael_Schumacher |date=2010-12-03 }} # [http://www.sportingo.com/michael-schumacher/6%2C990 मायकल शुमाकर बद्दल बातम्या.] # {{IMDb name|1635856}} {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:जर्मन फॉर्म्युला वन चालक]] [[वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक‎]] [[वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ee686n6gbpzgthhnle3vh1rfi6gmxmk 0 22666 2712199 2664076 2026-09-25T13:20:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712199 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = भिवंडी तालुका |इतर_नाव = |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश = |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = |रेखांश= |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = भिवंडी तालुका |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = भिवंडी तालुका |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''भिवंडी तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[ठाणे जिल्हा|ठाणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. '''भिवंडी तालुका''' [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[ठाणे जिल्हा|ठाणे जिल्ह्यातील]] एक तालुका आहे. == तालुक्यातील गावे== {| {{table}} | [[अंजूर ]] |- | [[अंबाडी (भिवंडी) ]] |- | [[अकलोली ]] |- | [[अस्नोली तर्फे कुंदे ]] |- | [[अनगांव ]] |- | [[अर्जुनली ]]ए |- | [[आस्नोली तर्फे दुगाड ]] |- | [[आन्हे ]] |- | [[आमणे ]] |- | [[आलखिवली ]] |- | [[आलिमघर ]] |- | [[आवळे (भिवंडी) ]] |- | [[आवळवटे ]] |- | [[आशिवली ]] |- | [[इताडे ]] |- | [[उंबरखांड (भिवंडी) ]] |- | [[उसगाव (भिवंडी) ]] |- | [[उसरोली ]] |- | [[एकसाल ]] |- | [[एलकुंदे ]] |- | [[ओवळी (भिवंडी)]] |- | [[कशेळी (भिवंडी)]] |- | [[कोन (भिवंडी)]] |- | [[कणेरी ]] |- | [[कोपर (भिवंडी)]] |- | [[केल्हे ]] |- | [[कोलिवली ]] |- | [[केवणी ]] |- | [[कोशिंबे ]] |- | [[कोशिंबी ]] |- | [[करंजोटी ]] |- | [[करमाळे ]] |- | [[कळंबोली (भिवंडी )]] |- | [[कवाड खुर्द ]] |- | [[कवाड बुद्रुक ]] |- | [[कशिवली ]] |- | [[कांंबे ]] |- | [[कांदळी खुर्द ]] |- | [[कांदळी तर्फे राहुर ]] |- | [[कांदळी बुद्रुक ]] |- | [[काटई ]] |- | [[कासणे (भिवंडी) ]] |- | [[कामतघर ]] |- | [[किरवली तर्फे सोनाळे ]] |- | [[किरवली दुरवली ]] |- | [[कारिवली ]] |- | [[काल्हेर ]] |- | [[कालवार ]] |- | [[कुंदे (भिवंडी)]] |- | [[कुंभारशिव ]] |- | [[कुकसे ]] |- | [[कुसापूर ]] |- | [[कुरुंद ]] |- | [[कुहे ]] |- | [[कुशिवली (भिवंडी) ]] |- | [[खंबाळे (भिवंडी) ]] |- | [[खडकी खुर्द ]] |- | [[खडकी बुद्रुक ]] |- | [[खोणी (भिवंडी) ]] |- | [[खांडपे (भिवंडी) ]] |- | [[खांडवळ ]] |- | [[खानिवली ]] |- | [[खातिवली ]] |- | [[खारबांव ]] |- | [[खारिवली (भिवंडी) ]] |- | [[खालिंग खुर्द ]] |- | [[खालिंग बुद्रुक ]] |- | [[गोंद्रवली ]] |- | [[गोंदाडे ]] |- | [[गणेशपुरी ]] |- | [[गौरीपाडा ]] |- | [[गोरसई ]] |- | [[गोराड (भिवंडी) ]] |- | [[गोवे (भिवंडी) ]] |- | [[गाणे ]] |- | [[गुंदवली ]] |- | [[घोटगांव ]] |- | [[घोटावडे ]] |- | [[घाडणे (भिवंडी) ]] |- | [[चिंचवली तर्फे कुंदे ]] |- | [[चिंचवली तर्फे सोनाळे ]] |- | [[चिंचवली तर्फे राहुर ]] |- | [[चिंबीपाडा ]] |- | [[चाणे ]] |- | [[चावे ]] |- | [[चाविंद्रे ]] |- | [[जांभिवली तर्फे कुंदे ]] |- | [[जांभिवली तर्फे खंबाळे ]] |- | [[जानवळ ]] |- | [[जुनांदुर्खी ]] |- | [[झिडके ]] |- | [[टेंभवली ]] |- | [[टेमघर (भिवंडी) ]] |- | [[डोहोळे ]] |- | [[डावली ]] |- | [[डुंगे ]] |- | [[सोनाळे (भिवंडी) ]] |- | [[सोर ]] |- | [[सरावली ]] |- | [[सवाद (भिवंडी) ]] |- | [[सांगे (भिवंडी) ]] |- | [[साईगांव ]] |- | [[साखरोली ]] |- | [[सागाव (भिवंडी) ]] |- | [[सापे (भिवंडी) ]] |- | [[सारंग (भिवंडी) ]] |- | [[सावंदे ]] |- | [[सावरोली तर्फे दुगाड ]] |- | [[सावरोली तर्फे राहुर ]] |- | [[सुपेगांव ]] |- | [[सुरई (भिवंडी) ]] |- | [[सुर्यानगर ]] |- | [[देपोली ]] |- | [[देवचोळे ]] |- | [[देवरुंग ]] |- | [[देवळी (भिवंडी) ]] |- | [[देवळी तर्फे राहुर ]] |- | [[नेवाडे ]] |- | [[नांदकर ]] |- | [[नांदिठणे ]] |- | [[निंबवली ]] |- | [[नागांव (भिवंडी) ]] |- | [[नारपोली (भिवंडी) ]] |- | [[निवळी (भिवंडी) ]] |- | [[दलोंडे ]] |- | [[दळेपाडा ]] |- | [[दह्याळे ]] |- | [[तळवली तर्फे सोनाळे ]] |- | [[तळवली तर्फे राहुर ]] |- | [[दिघाशी ]] |- | [[दापोडे (भिवंडी) ]] |- | [[दाभाड ]] |- | [[धामणगाव (भिवंडी) ]] |- | [[धामणे (भिवंडी) ]] |- | [[दिवे ]] |- | [[दिवे अंजूर ]] |- | [[तुंगारठाण ]] |- | [[दुगाड ]] |- | [[दुधनी (भिवंडी) ]] |- | [[तुळशी (भिवंडी) ]] |- | [[पडघा ]] |- | [[भोईरगाव ]] |- | [[भोकरी ]] |- | [[पोगाव ]] |- | [[फेणे ]] |- | [[बोरपाडा ]] |- | [[बोरिवली तर्फे सोनाळे ]] |- | [[बोरिवली तर्फे राहुर ]] |- | [[भरे ]] |- | [[भरोडी ]] |- | [[पहारे ]] |- | [[भवाळे ]] |- | [[पिंपळगाव (भिवंडी) ]] |- | [[पिंपळघर ]] |- | [[पिंपळनेर (भिवंडी) ]] |- | [[पिंपळशेत भुईशेत ]] |- | [[पिंपळास (भिवंडी) ]] |- | [[पाच्छापूर ]] |- | [[पिसे ]] |- | [[बासे ]] |- | [[भिनार (भिवंडी) ]] |- | [[भादवड ]] |- | [[भादाणे (भिवंडी) ]] |- | [[बापगाव ]] |- | [[फिरंगपाडा ]] |- | [[पायगाव ]] |- | [[पाये ]] |- | [[पारिवली ]] |- | [[पालखणे ]] |- | [[पाली (भिवंडी) ]] |- | [[पालिवली ]] |- | [[पिळंझे खुर्द ]] |- | [[पिळंझे बुद्रुक ]] |- | [[भिवाळी ]] |- | [[पुडास ]] |- | [[पुर्णा (भिवंडी) ]] |- | [[मैंदे ]] |- | [[मोंहदुळ ]] |- | [[मोरणी ]] |- | [[येवई ]] |- | [[मोहिली (भिवंडी) ]] |- | [[म्हाळुंगे ]] |- | [[महाप ]] |- | [[महापोली ]] |- | [[रांजनोली ]] |- | [[माणकोली ]] |- | [[मानिवली (भिवंडी) ]] |- | [[मालबिडी ]] |- | [[राहनाळ ]] |- | [[राहूर ]] |- | [[मुठवळ ]] |- | [[मुऱ्हे ]] |- | [[लोनाड ]] |- | [[लाखिवली ]] |- | [[लाप खुर्द ]] |- | [[लाप बुद्रुक]] |- | [[लापाळे बांधण ]] |- | [[लामज ]] |- | [[वज्रेश्वरी ]] |- | [[वडघर (भिवंडी) ]] |- | [[वडपे ]] |- | [[वडवली तर्फे सोनाळे ]] |- | [[वडवली तर्फे दुगाड ]] |- | [[वडवली तर्फे राहुर ]] |- | [[वडुनवघर ]] |- | [[शेडगाव (भिवंडी) ]] |- | [[वेढे (भिवंडी) ]] |- | [[शेलार (भिवंडी) ]] |- | [[वेहेळे (भिवंडी) ]] |- | [[वळ ]] |- | [[वांद्रे (भिवंडी) ]] |- | [[वाघिवली ]] |- | [[वापे ]] |- | [[वाफाळे ]] |- | [[शिरगाव (भिवंडी) ]] |- | [[वारेट ]] |- | [[शिरोळे ]] |- | [[वालशिंद ]] |- | [[वाशेरे ]] |- | [[विश्वगढ ]] |- | [[वावली तर्फे दुगाड ]] |- | [[वाहुली]] |} ==संदर्भ== #[https://web.archive.org/web/20140625153955/http://thane.nic.in/WebRcis/Aspx/SaatBara.aspx सातबारा] # [https://villageinfo.in/ व्हिलेजइन्फो.इन] #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} {{विस्तार}} {{ठाणे जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] [[वर्ग:भिवंडी तालुका]] 3shrzt0p8ovjzpmkn9njtngcn62wze5 0 24488 2712298 2701932 2026-09-25T19:08:00Z अभय नातू 206 /* राजकीय कारकीर्द */ 2712298 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते. मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.<ref name="nytimesobit">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}</ref> == पूर्वजीवन == मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.<ref name=nytimesobit/> त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu">{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}</ref> मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.<ref>{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012 }}</ref> स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटन (बक्स काउंटी)|न्यूटन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> == कारकीर्द == युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.<ref>{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&p=2497317|url-status=dead}}</ref> १९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.<ref name="nytimesobit" /><ref>{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}</ref> युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.<ref>{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}</ref> या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> == साहित्यिक कारकीर्द == [[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]] मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.<ref name="suite"/> यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.<ref>{{cite web|url= http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/ |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}</ref> मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.<ref>{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}</ref> [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते. == राजकीय कारकीर्द == [[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]] मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती "असे नको करू नको करू". मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' <ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती कारण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''<ref>{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |url=https://archive.org/details/worldismyhome00mich |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=[https://archive.org/details/worldismyhome00mich/page/188 188] |edition=First}}</ref> १९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.<ref>{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |url=https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer |first= Paul B. |last=Beers |page=[https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer/page/198 198] |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}</ref> मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिका लिहिली. == वैयक्तिक जीवन == मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.<ref name="nytimesobit"/> त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.<ref name="nytimesobit"/> === दातृत्त्व === आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.<ref>{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}</ref> याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.<ref name="nytimesobit"/> १९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो. मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले<ref>{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}</ref> आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.<ref name=nytimesobit/> === मृत्यू === आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले<ref name=nytimesobit/><ref name="suite">{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}</ref> त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.<ref>{{cite web|url= http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&pers_id=6230&last_name=Michener&first_name=James|title= James Albert Michener|website= Texas State Cemetery|access-date= March 1, 2017|archive-date= 2017-03-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&pers_id=6230&last_name=Michener&first_name=James|url-status= dead}}</ref> == कृती == मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.<ref>{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher = Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}</ref> कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता. ===काल्पनिक कथा=== {| class="wikitable sortable" !शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी |- |''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]||१९४७ |- |''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]||१९४९ |- |''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]||१९५० |- |''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]||१९५३ |- |''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]||१९५४ |- |''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]||१९५९ |- |''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]||१९६३ |- |''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]||१९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] |- |''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]||१९७१ |- |''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]||१९७४ || [[कॉलोराडो]] |- |''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]||१९७८ ||[[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] |- |''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]||१९७८ |- |''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]|| १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] |- |''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]|| १९८२ |- |''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]|| १९८३ |- |''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]||१९८५ |- |''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]''||१९८७ |- |''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]''|| १९८८ |- |''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]''|| १९८९ |- |''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]''|| १९८९ |- |''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]''|| १९९१ |- |''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९९२ |- |''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]''|| १९९२ |- |''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]''|| १९९४ |- |''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]''|| १९९५ |- |''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]''||२००७ |} === सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या === {| class="wikitable sortable" !शीर्षक!!प्रकाशनवर्ष!!नोंदी |- |''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ ("द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ")''||१९३९|| संपादक |- |''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]''||१९५१|| |- |''द फ्लोटिंग वर्ल्ड''||१९५४|| |- |''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]''||१९५७ || |- |''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || |- |''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न''|| १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह |- |''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन''||१९६१|| |- |''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन''|| १९६८ || |- |''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]''|| १९६८|| प्रवासवर्णन |- |''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी''||१९६९|| |- |''द क्वालिटी ऑफ लाइफ''|| १९७० || |- |''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय''|| १९७१ || |- |''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०''|| १९७३ || |- |''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग''|| १९७३ || |- |''स्पोर्ट्स इन अमेरिका''|| १९७६ || |- |''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल''|| १९७८ || |- |''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड''|| १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना |- |''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]''|| १९८३ || |- |''मिशनर ॲंथोलॉजी''|| १९८५ || |- |''सिक्स डेझ इन हवाना''|| १९८९ || |- |''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम''|| १९९० || |- |''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]''||१९९० || |- |''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]''|| १९९२ |- |''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]''|| १९९२ || आत्मचरित्र |- |''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम''|| १९९३ || |- |''लिटररी रिफ्लेक्शन्स''|| १९९३ || |- |''विल्यम पेन''|| १९९३ || |- |''व्हेंचर्स इन एडिटिंग''|| १९९५ || |- |''धिस नोबल लँड''|| १९९६ || |- |''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ || |- |''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स''|| १९९७ || |- |} ===रूपांतरणे=== {| class="wikitable sortable" !शीर्षक !! नोंदी |- |''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]''|| १९५३ चित्रपट |- |''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]''||१९५३ चित्रपट |- |''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]''|| १९५४ चित्रपट |- |''[[अंटिल दे सेल]]''|| ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट |- |''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]''|| दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट |- |''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९५८ चित्रपट |- |''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]''|| १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]''|| १९६६ चित्रपट |- |''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]''|| १९७० चित्रपट |- |''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]''|| १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]''|| [[ॲंथोनी क्विन]]अभिनित १९७८ चित्रपट |- |''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]''|| १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]] |- |''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट |} {{विस्तार}} == संदर्भ आणि यादी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}} [[वर्ग:इंग्लिश लेखक]] [[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]] jm5rw8uzp7qjx95rphqp423xbiklg1b 0 25982 2712276 2711791 2026-09-25T18:07:19Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712276 wikitext text/x-wiki '''वाऱ्यावरची वरात''' हे मराठी साहित्यिक, नाटककार आणि विनोदी लेखक [[पु.ल. देशपांडे]] यांनी लिहिलेले व दिग्दर्शित केलेले एक अत्यंत लोकप्रिय आणि मैलाचा दगड ठरलेले [[मराठी]] विनोदी [[नाटक]] व संगीत-प्रहसन आहे.<ref>{{cite web | title = पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य आणि नाटके | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> मानवी स्वभाव, मध्यमवर्गीय जीवनशैली, आणि दैनंदिन आयुष्यातील विसंगतींवर हलक्या-फुलक्या आणि मार्मिक शैलीत भाष्य करणे हे या नाटकाचे प्रमुख वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>{{cite book | title = मराठी नाटक आणि रंगभूमीचा इतिहास | author = कुलकर्णी | publisher = कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन}}</ref> == स्वरूप आणि वैशिष्ट्ये == 'वाऱ्यावरची वरात' हे पारंपारिक नाटकांपेक्षा वेगळ्या रचनेचे नाटक आहे. यात एका सलग कथानकाऐवजी मानवी स्वभावाचे आणि सामाजिक जीवनाचे दर्शन घडवणारे विविध छोटे प्रसंग, स्कीट्स (Skits) आणि गीते एकत्र गुंफण्यात आली आहेत. या नाटकातील ''रविवारची सकाळ'', ''जत्रा'', आणि ''वरसंशोधन'' यांसारखे प्रसंग अत्यंत लोकप्रिय झाले. पु.ल. देशपांडे हे स्वतः हे नाटक करीत असत. त्यांच्यासह अनेक नामवंत कलाकारांनी यात भूमिका साकारल्या. नाटकातील संवादफेक आणि शब्दप्रधान विनोदप्रेक्षकांना विशेष भावला.<ref>{{cite book | title = पु.ल. एक साठवण | publisher = मौज प्रकाशन}}</ref> मराठी नाट्यसृष्टीत स्वतःचे एक वेगळे स्थान निर्माण करणाऱ्या या नाटकाचे शेकडो प्रयोग जगभरात झाले. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी नाटके]] [[वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य]] rixfsvh1isb21zuta24emwfnz9gn4ji 0 29698 2712253 2415314 2026-09-25T17:42:50Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712253 wikitext text/x-wiki '''ल्युबिन''' ([[जर्मन भाषा|जर्मन]]: Lüben) हे [[नैऋत्य दिशा|नैऋत्य]] [[पोलंड|पोलंडमध्ये]] [[झिम्निका नदी|झिम्निका नदीतीरावर]] वसलेले एक शहर आहे. [[इ.स. २००४|२००४ च्या]] जनगणनेनुसार शहराची लोकसंख्या ७७,६२५ एवढी आहे. ल्युबिन [[इ.स. १९९९|१९९९]]पासून [[डॉल्नोश्लोंस्का प्रांत]]ात मोडत असले तरी त्यापूर्वी [[इ.स. १९७५|१९७५]]-[[इ.स. १९९८|१९९८]] दरम्यान ते लेग्निका वोइवोददारीमध्ये होते. पोलंडमधील आर्थिकदृष्ट्या वेगाने विकसणाऱ्या शहरांमधील ते एक असून पोलंडमधील तिसऱ्या क्रमांकाच्या मोठ्या 'के.जी.एच.एम. पोल्स्का मिएड्झ' कंपनीचे मुख्यालय तेथेच आहे. == बाह्य दुवे == * [https://web.archive.org/web/20140722220357/http://firmywlubinie.pl/ डब्ल्यूल्युबिनी.पीएल] [[वर्ग:पोलंडमधील शहरे]] [[वर्ग:डॉल्नोश्लोंस्का प्रांत]] loehgubfzj6q8yngib9ap2h914sypxe 0 30334 2712297 2450447 2026-09-25T18:58:40Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712297 wikitext text/x-wiki शंकर-जयकिशन म्हणजे शंकरसिंह रघुवंशी (ऑक्टोबर १५, इ.स.१९२२ - एप्रिल १५, इ.स.१९८७) व जयकिशन दयाभाई पांचाल (इ.स. १९४९ - १९७१) ही एक सुप्रसिद्ध बॉलीवुड संगीतकार जोडी होती. ==चित्रपट== * आत्माराम (१९७९) * धुप छांव (१९७७) * दो झूट (१९७५) * साजिश (१९७५) * सन्यासी (१९७५) * रेशम की डोरी (१९७४) * इंटरनेशनल क्रुक (१९७४) * इंसानियत (१९७४) * आज की ताज़ा ख़बर (१९७३) * नैना (१९७३) * प्यार का रिश्ता (१९७३) * जंगल में मंगल (१९७२) * आंखों आंखों में (१९७२) * आन बान (१९७२) * बेईमान (१९७२) * दिल दौलत दुनिया (१९७२) * रिवाज (१९७२) * प्रीतम (१९७१) * अंदाज़ (१९७१) * एक नारी एक ब्रह्मचारी (१९७१) * एलान (१९७१) * जाने-अनजाने (१९७१) * जवान मोहब्बत (१९७१) * ज्वाला (१९७१) * कल आज और कल (१९७१) * लाल पत्थर (१९७१) * मैं सुंदर हूँ (१९७१) * नादान (१९७१) * सीमा (१९७१) * बोंम्बे टॉकी (१९७०) * भाई-भाई (१९७०) * धरती (१९७०) * मेरा नाम जोकर (१९७०) * पगला कहीं का (१९७०) * पहचान (१९७०) * उमंग (१९७०) * भाई बहेन (१९६९) * चन्दा और बिजली (१९६९) * जहाँ प्यार मिले (१९६९) * प्रिन्स (१९६९) * प्यार ही प्यार (१९६९) * सचाई (१९६९) * शतरंज (१९६९) * तुमसे अच्छा कौन है (१९६९) * यकीन (१९६९) * ब्रह्मचारी (१९६८) * दुनिया (१९६८) * झुक गया आसमान (१९६८) * मेरे हुजूर (१९६८) * सपनों का सौदागर (१९६८) * शिकार (१९६८) * अमन (१९६७) * अरौंड द वर्ल्ड (१९६७) * छोटीसी मुलाक़ात (१९६७) * दीवाना (१९६७) * अंन ईवनिंग इन पँरिस (१९६७) * गुनाहों का देवता (१९६७) * हरे कांच की चूरियां (१९६७) * लाट साहेब (१९६७) * रात और दिन (१९६७) * सूरज (१९६६) * आम्रपाली (१९६६) * बद्तमीज़ (१९६६) * गबन (१९६६) * लव इन तोक्यो (१९६६) * प्यार मोहब्बत (१९६६) * तीसरी कसम (१९६६) * आरजू (१९६५) * गुमनाम (१९६५) * जानवर (१९६५) * एप्रिल फूल (१९६४) * आयी मिलन की बेला (१९६४) * बेटी बेटे (१९६४) * राजकुमार (१९६४) * संगम (१९६४) * साँझ और सवेरा (१९६४) * जिन्दगी (१९६४) * दिल एक मन्दिर (१९६३) * एक दिल सो अफसाने (१९६३) * हमराही (१९६३) * आशिक (१९६२) * असली-नकली (१९६२) * दिल तेरा दीवाना (१९६२) * हरियाली और रास्ता (१९६२) * प्रोफेसर (१९६२) * रंगोली (१९६२) * आस का पंछी (१९६१) * बॉय फ्रेंड (१९६१) * जब प्यार किसीसे होता है (१९६१) * जंगली (१९६१) * रूप की रानी चोरों का राजा (१९६१) * ससुराल (१९६१) * दिल अपना और प्रीत पराई (१९६०) * एक फूल चार कांटे (१९६०) * जिस देश में गंगा बहती है (१९६०) * सिंगापुर (१९६०) * अनारी (१९५९) * छोटी बहेन (१९५९) * कन्हैया (१९५९) * लव मँरेज (१९५९) * मैं नशे में हूँ (१९५९) * शरारत (१९५९) * उजाला (१९५९) * बागी सिपाही (१९५८) * यहूदी (१९५८) * बेगुनाह (१९५७) * कठ पुतली (१९५७) * बसंत बहार (१९५६) * चोरी चोरी (१९५६) * हलाकू (१९५६) * न्यू दिल्ली (१९५६) * मयुरपंख (१९५६) * राजहाथ (१९५६) * [[श्री ४२०]] (१९५५) * सीमा (१९५५) * बादशाह (१९५४) * बूट पॉलिश (१९५४) * आह (१९५३) * आस (१९५३) * औरत (१९५३) * नया घर (१९५३) * पतिता (१९५३) * शिकस्त (१९५३) * दाग (१९५२) * पूनम (१९५२) * [[आवारा (१९५१ चित्रपट)|आवारा]] (१९५१) * बादल (१९५१) * बरसात (१९४९) ==फिल्मफेअर पुरस्कार== * [[१९५६]] - ''[[चोरी चोरी (चित्रपट)|चोरी चोरी]]'' * [[१९६०]] - ''[[दिल अपना और प्रीत पराई (चित्रपट)|दिल अपना और प्रीत पराई]]'' * [[१९५९]] - ''[[अनाडी (चित्रपट)|अनाडी]]'' * [[१९६२]] - ''[[प्रोफेसर (चित्रपट)|प्रोफेसर]]'' * [[१९६६]] - ''[[सूरज (चित्रपट)|सूरज]]'' * [[१९६८]] - ''[[ब्रह्मचारी (चित्रपट)|ब्रह्मचारी]]'' * [[इ.स. १९७०]] - ''[[पेहचान (चित्रपट)|पेहचान]]'' * [[इ.स. १९७१]] - ''[[मेरा नाम जोकर (चित्रपट)|मेरा नाम जोकर]]'' * [[इ.स. १९७२]] - ''[[बेइमान (चित्रपट)|बेइमान]]'' शंकर-जयकिशन यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ भारतात अनेक ठिकाणी, विविध अनेक संस्था चित्रपट संगीताचे कार्यक्रम करतात. पुण्यात दादासाहेब फाळके स्मृति प्रतिष्ठान ही अशीच एक संस्था आहे. ==शंकर-जयकिशन यांच्या कारकिर्दीवर लिहिली गेलेली पुस्तके== * Shankar Jaikishan (Lambert M. Surhone, Miriam T. Timpledon, Susan F. Marseken) * Shankar Jaikishan, the uncrowned kings of Hindi film music (विजय रेगे) * सात सुरों का साथ : शंकर जयकिशन (हिंदी, गायत्री पब्लिकेशन) * ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20090626095335/http://www.geetmanjusha.com/hindi/musician/10.html शंकर जयकिशन यांनी संगीत दिलेली गाणी] {{विस्तार}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट संगीतकार]] sx85o4q7lxc6y9jyqkh1x3w1wr06j2z 0 31708 2712226 2207622 2026-09-25T16:01:34Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712226 wikitext text/x-wiki [[प्रकृती]]मुळे निर्माण झालेल्या तीन गुणांपैकी एक [[गुण]]. प्रत्येक व्यक्तीवर कुठल्याही क्षणी हे तीन गुण विविध प्रमाणात प्राबल्य करीत असतात. [[मोक्ष]] किंवा [[मुक्ती]] मिळविण्यासाठी या तीन गुणांच्या पलिकडे जाणे आवश्यक असते.<br><br> स्वामित्त्व, अहंता, भोग, आसक्ती, धनाची आवड, लोभ, शृंगार ही रजोगुणाची लक्षणे आहेत.<br><br> विस्तृत माहिती: दासबोध दशक २ समास ५.<br><br> https://web.archive.org/web/20060913000000/http://mr.wikibooks.org/wiki/%C3%A0%C2%A4%C2%A6%C3%A0%C2%A4%C2%B6%C3%A0%C2%A4%C2%95_%C3%A0%C2%A4%C2%A6%C3%A0%C2%A5%C2%81%C3%A0%C2%A4%C2%B8%C3%A0%C2%A4%C2%B0%C3%A0%C2%A4%C2%BE ==हे सुद्धा पहा== [[त्रिगुण]] [[वर्ग:तत्त्वज्ञान]] [[वर्ग:अध्यात्म]] rx38ia90jdgrf7asb6zrxs1d13u6ggw 0 33494 2712319 2702311 2026-09-25T21:47:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712319 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = स्मिता पाटील | चित्र = Smita Patil 2013 stamp of India.jpg | चित्र_रुंदी = 250px | चित्र_शीर्षक = पाटील २०१३ च्या भारताच्या टपाल तिकिटावर | पूर्ण_नाव = {{लेखनाव}} | जन्म_दिनांक = [[ऑक्टोबर १७]], [[इ.स. १९५५]] | जन्म_स्थान = [[पुणे]] | मृत्यू_दिनांक = [[डिसेंबर १३]], [[इ.स. १९८६]] | मृत्यू_स्थान = [[मुंबई]] | मृत्यू_कारण = प्रसूति संबंधित रोग | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय, टेलीविजन समाचार प्रस्तुती | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]] | कारकीर्द_काळ = १९७४ – १९८५ | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = ''मंथन'' (१९७७),<br />''[[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]]'' (१९७७),<br />''[[आक्रोश (१९८० हिंदी चित्रपट)|आक्रोश]]'' (१९८०),<br />''चक्र'' (१९८१),<br />''चिदंबरम'' (१९८५),<br />''मिर्च मसाला'' (१९८५) | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = [[पद्मश्री]] (इ.स. १९८५) | वडील_नाव = शिवाजीराव पाटील | आई_नाव = विद्याताई पाटील | पती_नाव = [[राज बब्बर]] | पत्नी_नाव = | अपत्ये = [[प्रतीक बब्बर]] | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''स्मिता पाटील''' (जन्म : [[पुणे]], [[ऑक्टोबर १७]], [[इ.स. १९५५]]; [[मुंबई]] [[डिसेंबर १३]], [[इ.स. १९८६]].<ref name="Kapoor20023">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&pg=PA6699|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–|access-date=29 December 2012}}</ref> <ref name="Kuhn19902">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=pjqOM04aGJ8C&pg=PA310|title=The Women's Companion to International Film|last=Annette Kuhn|publisher=University of California Press|year=1990|isbn=978-0-520-08879-5|pages=310–|author-link=Annette Kuhn|access-date=29 December 2012}}</ref> <ref name="Robinson19892">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Andrew Robinson|publisher=University of California Press|year=1989|isbn=978-0-520-06946-6|pages=[https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0/page/258 258]–|access-date=29 December 2012|url-access=registration}}</ref> [[चित्रपट]], [[दूरचित्रवाणी]] आणि [[नाटक|नाटकांतून]] कामे करणारी अभिनेत्री होती. सर्वकालीन सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रींपैकी एक म्हणून ओळखली जाणाऱ्या<ref name="hindu">{{स्रोत बातमी|last=Lahiri, Monojit|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|title=A blazing talent remembered|date=20 December 2002|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20031003193833/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|archive-date=3 October 2003|url-status=dead}}</ref> स्मिताने तिच्या जेमतेम एक दशकभराच्या कारकिर्दीत ८० हून अधिक<ref name="Sharma2004">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=5ePXdIGYe6oC&pg=PA298|title=Mass Communication : Theory & Practice In The 21St Century|last=D. Sharma|date=1 January 2004|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7629-507-9|page=298|access-date=29 December 2012}}</ref> [[हिंदी]], [[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चित्रपटांमध्ये काम केले होते. <ref name="Britannica">{{स्रोत पुस्तक|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3|last=Gulzar|last2=Nihalani, Govind|last3=Chatterji, Saibal|publisher=Popular Prakashan|year=2003|isbn=81-7991-066-0|page=601}}</ref> स्मिता पाटीलचा विवाह अभिनेता [[राज बब्बर]]<nowiki/>शी झाला होता. १३ डिसेंबर १९८६ रोजी वयाच्या ३१ व्या वर्षी बाळंतपणाच्या गुंतागुंतीमुळे तिचा मृत्यू झाला. तिच्या मृत्यूनंतर तिचे दहाहून अधिक चित्रपट प्रदर्शित झाले. तिचा मुलगा प्रतीक बब्बर हा चित्रपट अभिनेता आहे ज्याने २००८ मध्ये पदार्पण केले. स्मिताने श्याम बेनेगल यांच्या<ref name="Subbārāvu2007">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=tGgm0z6vthYC&pg=PA82|title=Hyderabad: the social context of industrialisation, 1875–1948|last=Si. Vi Subbārāvu|publisher=Orient Blackswan|year=2007|isbn=978-81-250-1608-3|pages=82–|access-date=29 December 2012}}</ref> [[श्याम बेनेगल]] यांच्या''चरणदास चोर'' (१९७५) चित्रपटातून पदार्पण केले होते. <ref name="Heide2006">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&pg=PA208|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|last=William van der Heide|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–|access-date=29 December 2012}}</ref> स्मिता ही त्यावेळी भारतीय सिनेमातील नवीन प्रवाहाची चळवळ असलेल्या समांतर सिनेमाची एक आघाडीची अभिनेत्री बनली होती. तरीही तिच्या संपूर्ण कारकिर्दीत अनेक मुख्य प्रवाहातील चित्रपटांमध्ये देखील दिसली.<ref name="hindu2">{{स्रोत बातमी|last=Lahiri, Monojit|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|title=A blazing talent remembered|date=20 December 2002|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20031003193833/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|archive-date=3 October 2003|url-status=dead}}</ref> तिच्या अभिनयाची बऱ्याच वेळा प्रशंसा झाली आणि तिच्या सर्वात उल्लेखनीय भूमिकांमध्ये ''[[मंथन]]'' (१९७७),<ref name="Kapoor20022">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&pg=PA6699|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–|access-date=29 December 2012}}</ref> <ref name="Heide20062">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&pg=PA208|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|last=William van der Heide|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–|access-date=29 December 2012}}</ref> ''[[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]]'' (१९७७),<ref name="Kapoor20022" /><ref name="Heide20062" /> ''[[जैत रे जैत]]'' (१९७८), [[गमन]] (१९७८), ''[[आक्रोश (१९८० हिंदी चित्रपट)|आक्रोश]]'' (१९८०), ''[[चक्र (१९८१ चित्रपट)|चक्र]]'' (१९८१), ''[[नमक हलाल (हिंदी चित्रपट)|नमक हलाल]]'' (१९८२), ''[[बाजार (चित्रपट)|बाजार]]'' (१९८२), ''[[उंबरठा (चित्रपट)|उंबरठा]]'' (१९८२), ''[[शक्ती (१९८२ चित्रपट)|शक्ती]]'' (१९८२), ''[[अर्थ (चित्रपट)|अर्थ]]'' (१९८२), ''[[अर्ध सत्य (चित्रपट)|अर्ध सत्य]]'' (१९८३), ''[[मंडी (चित्रपट)|मंडी]]'' (१९८३), ''[[आज की आवाज]]'' (१९८४), ''[[चिदंबरम (चित्रपट)|चिदंबरम]]'' (१९८५), ''[[मिर्च मसाला (चित्रपट)|मिर्च मसाला]]'' (१९८५), ''[[अमृत (चित्रपट)|अमृत]]'' (१९८६), डान्स डान्स (१९८७) आणि ''[[वारिस (चित्रपट)|वारिस]]'' (१९८८)<ref name="Naqvi2007">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&pg=PA202|title=Journalism And Mass Communication|last=Hena Naqvi|date=1 January 2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|pages=202–|access-date=29 December 2012}}</ref> <ref name="Kapoor20022" /><ref name="hindu2" /> या चित्रपटांचा समावेश होतो. अभिनयाव्यतिरिक्त स्मिता ही सक्रिय स्त्रीवादी आणि [[मुंबई]]<nowiki/>तील महिला केंद्राची सदस्या होती. महिलांच्या समस्यांच्या प्रगतीसाठी ती मनापासून वचनबद्ध होती आणि पारंपारिक भारतीय समाजातील महिलांची भूमिका, त्यांची लैंगिकता आणि शहरी वातावरणात मध्यमवर्गीय महिलांना तोंड देत असलेल्या बदलांचा शोध घेणाऱ्या चित्रपटांमधून तिने काम केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html|title=Reminiscing Smita Patil|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814112650/http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html|archive-date=14 August 2007|access-date=14 August 2007}} "Reminiscing About Smita Patil"</ref> तिच्या कारकिर्दीत तिला दोन [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] आणि एक [[फिल्मफेअर पुरस्कार]] मिळाला. १९८५ मध्ये स्मिता अवघ्या वयाच्या तिसाव्या वर्षी [[पद्मश्री पुरस्कार| पद्मश्री]] या भारताच्या चौथ्या सर्वोच्च नागरी सन्मानाची प्राप्तकर्ती होती. स्मिताच्या स्मरणार्थ [[धुळे]] जिल्ह्यातील [[शिरपूर]] येथे अजूनही "स्मिता पाटील पब्लिक स्कूल" ही शाळा चालवली जाते. ==प्रारंभिक जीवन== स्मिता पाटीलचा जन्म [[पुणे|पुण्यात]] <ref name="UCLA">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/|title=Smita Patil|website=MANAS|publisher=UCLA Social Sciences|access-date=3 April 2021}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> महाराष्ट्रीय राजकारणी [[शिवाजीराव गिरधर पाटील]] आणि समाजसेविका विद्याताई पाटील यांच्या पोटी झाला.<ref name="Print-Pothukuchi-Relate-2019">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/|title=Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to|last=Pothukuchi|first=Madhavi|date=17 October 2019|website=ThePrint|language=en-US|access-date=3 April 2021}}</ref> तिचे कुटुंब मूळचे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]<nowiki/>च्या [[खान्देश]] प्रांतातील [[शिरपूर]] शहरातील होते.परंतु हा परिवार मूळचा अमळनेर तालुक्यातील मारवड जवळील प्र.डांगरी येथील आहे.तिने नाटकांमध्ये भाग घेतला. <ref name="Yahoo-Farook-Incomplete-2020">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://in.news.yahoo.com/smita-patil-a-tribute-on-her-65th-birth-anniversary-094752164.html|title=Smita Patil – An incomplete dream|last=Farook|first=Farhana|date=16 October 2020|website=Yahoo Entertainment|access-date=5 May 2021}}</ref> स्मिताने पुण्यातील रेणुका स्वरूप मेमोरियल माध्यमिक शाळेतून (मुलींच्या भावे स्कूलमधून) शिक्षण घेतले. नंतर तिने यांनी बॉम्बे युनिव्हर्सिटीमध्ये साहित्याचा अभ्यास केला.<ref name="Rajadhyaksha-Encyclopedia-2014">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|pages=173–174}}</ref> ती पुण्यातील स्थानिक थिएटर ग्रुप्सचा देखील भाग होती आणि तिने तिचा बराचसा वेळ फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (FTII) च्या कॅम्पसमध्ये घालवला, ज्यामुळे अनेकजण तिला या संस्थेची माजी विद्यार्थिनी समजण्याची चूक करतात. तिच्या वडिलांची कॅबिनेट मंत्रीपदी निवड झाल्यानंतर हे कुटुंब 1969 मध्ये बॉम्बे (आताचे मुंबई) येथे आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-the-making-of-smita-patil-2140367|title=The making of Smita Patil|last=Rao|first=Maithili|date=31 October 2015|website=DNA India|language=en|access-date=3 April 2021}}</ref> == चित्रपटांंची यादी == {{मुख्य लेख|स्मिता पाटीलच्या चित्रपटांंची यादी}} {| class="wikitable sortable" |- ! width="30%"| चित्रपट ! width="20%"| पात्र ! width="20%"| प्रकाशन वर्ष (इ.स.) |- | [[चरणदास चोर]] || राजकुमारी || १९७५ |- | [[सामना]] || कमळी || १९७५ |- | [[निशांत (चित्रपट)|निशांत]]|| रुक्मिणी || १९७५ |- | [[मंथन]] || बिंदु|| १९७६ |- | [[जैत रे जैत]] || चिंदी || १९७७ |- | [[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]] || उषा/उर्वशी दळवी || १९७७ |- | [[सर्वसाक्षी]]|| सुजाता|| १९७८ |- |[[गमन]] || सुजाता|| १९७८ |- | [[आक्रोश (१९८० हिंदी चित्रपट)|आक्रोश]] || नागी भिकू || १९८० |- |[[चक्र (१९८१ चित्रपट)|चक्र]]|| अम्मा|| १९८० |- | [[नमक हलाल (हिंदी चित्रपट)|नमकहलाल]] || पूनम|| १९८० |- | [[शक्ती]] || रोमा|| १९८० |- | [[अर्थ]] || कविता संन्याल|| १९८२ |- | [[उंबरठा (चित्रपट)|उंबरठा]] || सावित्री|| १९८२ |- | [[मंडी]] || झीनत|| १९८३ |- | [[अर्धसत्य (चित्रपट)|अर्धसत्य]] || जोत्स्ना || १९८३ |- |[[मेरे साथ चल]] || गीता ||१९८४ |- |} ==स्मिता पाटीलवर चित्रित हिंदी-मराठी गाणी== * आज रपट जाएँ तो हमेंंना उठई यों (हिंदी) * आपकी याद आती रही रातभर (हिंदी) * गगन सदन तेजोमय * जांभूळ पिकल्या झाडाखाली * तुम्हारे बिना जीना लागे घर में (हिंदी) * दिखाई दिए यूँ के (हिंदी) * मी रात टाकली * साजन के गुण गाये (हिंदी) * सावन के दिन आये (हिंदी) == मृत्यू आणि वारसा == स्मिता १३ डिसेंबर १९८६ रोजी वयाच्या ३१ व्या वर्षी<ref name="Agnihotri19982">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_Q5lAAAAMAAJ|title=Film stars in Indian politics|last=Ram Awgnihotri|publisher=Commonwealth Publishers|year=1998|isbn=978-81-7169-506-5|access-date=29 December 2012}}</ref> बाळंतपणाच्या गुंतागुंतीमुळे (प्युरपेरल सेप्सिस) मरण पावली.<ref name="Robinson1989">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Andrew Robinson|publisher=University of California Press|year=1989|isbn=978-0-520-06946-6|pages=[https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0/page/258 258]–|access-date=29 December 2012|url-access=registration}}</ref> सुमारे दोन दशकांनंतर, चित्रपट दिग्दर्शक मृणाल सेन यांनी आरोप केला की स्मिताचा मृत्यू "घोर वैद्यकीय निष्काळजीपणामुळे" झाला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/2005/feb/02mrinal.htm|title=Memories from Mrinal da|date=2 February 2005|website=रिडिफ.कॉम}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> प्रियदर्शनी अकादमीने १९८६ मध्ये या ज्येष्ठ अभिनेत्रीला श्रद्धांजली म्हणून स्मिता पाटील स्मृती पुरस्कार सुरू केला. २०११ मध्ये रीडिफ.कॉम ने तिला [[नर्गीस दत्त|नर्गिस]]<nowiki/>च्या खालोखाल दुसऱ्या क्रमांकाची ''सर्वकालीन सर्वोत्कृष्ट भारतीय अभिनेत्री'' म्हणून सूचीबद्ध केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/slide-show/slide-show-1-greatest-actresses-of-all-time/20110629.htm|title=Readers Choice: The Greatest Actresses of all time|last=Sen, Raja|date=29 June 2011|website=रिडिफ.कॉम|access-date=22 September 2011}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''डेक्कन हेराल्डच्या'' सुरेश कोहलीच्या मते, "स्मिता पाटील ही कदाचित [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटसृष्टी]]<nowiki/>तील सर्वात कुशल अभिनेत्री होती. तिचे कार्य उत्कृष्ट आहे आणि जवळजवळ प्रत्येक भूमिकेत ती "पॉवरहाऊस" वास्तववादी कामगिरी करायची."<ref>{{स्रोत बातमी|last=Kohli, Suresh|url=http://www.deccanherald.com/content/150885/immortal-performances.html|title=Immortal performances|date=22 September 2011|work=[[Deccan Herald]]|access-date=22 September 2011}}</ref> २०१२ मध्ये ''स्मिता पाटील इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल डॉक्युमेंटरी आणि शॉर्ट्स'' तिच्या सन्मानार्थ सुरूकरण्यात आला.<ref name="Time Out">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival|title=Smita Patil Documentary and Short Film Festival|last=staff|website=[[Time Out (magazine)|Time Out]]|access-date=19 December 2015|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222151010/https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/7th-smita-patil-international-film-festival-to-be-held-in-pune-on-december-8-9/story-EiOo4iO5n1fNnfVEJhrqyN.html|title=7th Smita Patil international film festival to be held in Pune on December 8–9|date=7 December 2018|website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/every-life-matters-says-the-man-who-has-saved-scores/articleshow/65739732.cms|title=Every life matters, says the man who has saved scores|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|location=Pune}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms|title=Cop documents work of Pune's unsung hero|website=Pune Mirror|access-date=2023-01-07|archive-date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525090409/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms|url-status=dead}}</ref> [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]<nowiki/>ला १०० वर्षे पूर्ण झाल्याच्या निमित्ताने, ३ मे २०१३ रोजी तिच्या सन्मानार्थ [[भारतीय टपाल सेवा|भारतीय टपाल विभागा]]<nowiki/>ने तिचा चेहरा असलेले एक [[टपालसेवा|टपाल]] [[तिकीट (निःसंदिग्धीकरण)|तिकीट]] प्रसिद्ध केले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/president-pranab-mukherjee-releases-stamps-on-50-bollywood-personalities/articleshow/19870256.cms|title=President Pranab Mukherjee releases stamps on 50 Bollywood personalities|date=3 May 2013|work=The Economic Times|access-date=3 April 2021|agency=PTI}}</ref> ===दृक्‌श्राव्य कार्यक्रम=== स्मिता पाटील यांच्या जीवनावर आधारलेला ‘महाराष्ट्राची अस्मिता स्मिता’ नावाचा एक दृक्‌श्राव्य कार्यक्रम आहे. ===लघुपट महोत्सव=== स्मिता पाटील यांच्या स्मरणार्थ पुण्यात इ.स. २०१२ सालापासून दरवर्षी एक आंतरराष्ट्रीय लघुपट-माहितीपट महोत्सव (SPIFF-Smita Patil International Film Festival) होतो. ५वा महोत्सव १०-११ डिसेंबर २०१६ या काळात झाला; त्याला ५० देशांतून एकूण १६५ लघुपट-माहितीपट आले होते, प्रेक्षकांना त्यांतले ६० दाखवले गेले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://spiffpune.in/about/|title=About|संकेतस्थळ=Smita Patil Documentary and Short Film Festival|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-13|archive-date=2018-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181207045253/http://spiffpune.in/about/|url-status=dead}}</ref> ===पुरस्कार=== * स्मिता पाटील यांच्या नावाचा एक स्मृती पुरस्कार आणि एक कौतुक पुरस्कार दरवर्षी दिला जातो. २०१८ साली हे पुरस्कार अनुक्रमे 'जैत रे जैत' या चित्रपटाला आणि अभिनेत्री [[मुक्ता बर्वे]] यांना मिळाले आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|0665599|{{लेखनाव}}}} *[http://www.रीडिफ.कॉम/entertai/2002/jul/23dinesh.htm Raw stock, rare appeal: Smita Patil]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20160313145258/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11202339.cms सुन्या सुन्या मैफलीत माझ्या: स्मिता पाटील] {{फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार}} {{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री}} {{DEFAULTSORT:पाटील, स्मिता}} [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेत्री]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] j2bgfxlmgefkb94y5hq8tijynefpv5s 0 37180 2712324 2244494 2026-09-25T22:30:31Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712324 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राष्ट्रीय फुटबॉल संघ | नाव = होन्डुरास | Badge = | फिफा कोड = HON | उपाख्य = ''Los Catrachos'' | राष्ट्रीय संघटन = ''Federación Nacional Autónoma de Fútbol de Honduras'' (होन्डुरास राष्ट्रीय फुटबॉल संघटना) | प्रशिक्षक = | सर्वात जास्त सामने = [[आमादो ग्वेव्हारा]] (१३८) | सर्वात जास्त गोल = [[कार्लोस पावोन]] (५८) | Home Stadium = ''Estadio Olímpico Metropolitano'' [[सान पेद्रो सुला]] | प्रादेशिक संघटन = [[कॉन्ककॅफ]] ([[उत्तर अमेरिका]]) | फिफा रँक = ४२ | जास्त फिफा = २० | जास्त फिफा तारीख = सप्टेंबर २००२ | कमी फिफा = ९५ | कमी फिफा तारीख = नोव्हेंबर १९९८ | इ.एल.ओ. रँक = ४४ | जास्त इ.एल.ओ = २३ | जास्त इ.एल.ओ तारीख= सप्टेंबर २००१ | कमी इ.एल.ओ = १०४ | कमी इ.एल.ओ तारीख= नोव्हेंबर १९७१ | pattern_la1 = _hon12h| pattern_b1 = _hon12h| pattern_ra1 = _hon12a|pattern_sh1= _blue_stripes | leftarm1 = FFFFFF| body1 = FFFFFF| rightarm1 = FFFFFF| shorts1 = FFFFFF| socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _hon12a| pattern_ra2 =|pattern_sh2= _white_stripes | leftarm2 = 0000ff| body2 = ffffff| rightarm2 = 0000ff| shorts2 = 0000ff| socks2 = 0000ff | पहिला आंतरराष्ट्रीय = {{fb|GUA}} १० - १ {{Fb-rt|HON}}<br />([[ग्वातेमाला सिटी]], [[ग्वातेमाला]]; सप्टेंबर १४, १९२१) | मोठा विजय = {{Fb|HON}} १३ - ० {{fb-rt|NCA}}<br />([[सान होजे, कोस्टा रिका|सान होजे]], [[कोस्टा रिका]]; १३ मार्च १९४६) | मोठी हार = {{fb|GUA}} १० - १ {{Fb-rt|HON}}<br />([[ग्वातेमाला सिटी]], [[ग्वातेमाला]]; १४ सप्टेंबर, १९२१) | स्पर्धा = ३ | पहिला_विश्वचषक= १९८२ | सर्वोत्तम_प्रदर्शन = पहिली फेरी, [[१९८२ फिफा विश्वचषक|१९८२]] | प्रादेशिक स्पर्धा = [[कॉन्ककॅफ गोल्ड चषक|कॉन्ककॅफ अजिंक्यपद]] | स्पर्धा_प्रादेशिक = १५ | पहिला_प्रादेशिक = १९६३ | सर्वोत्तम_प्रदर्शन_प्रादेशिक= विजयी, १९८१ }} '''होन्डुरास फुटबॉल संघ''' हा [[मध्य अमेरिका|मध्य अमेरिकेतील]] [[होन्डुरास]] देशाचा राष्ट्रीय [[फुटबॉल]] संघ आहे. आजवर होन्डुरास १९८२ व २०१० सालच्या [[फिफा विश्वचषक]] स्पर्धांमध्ये खेळला असून त्याने २०१४ साठी पात्रता मिळवली आहे. ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20150329222206/http://www.fifa.com/associations/association=HON/index.html फिफावरील माहिती] {{कॉमन्स वर्ग|Honduras national football team|{{लेखनाव}}}} {{२०१४ फिफा विश्वचषक अंतिम संघ}} {{कॉन्ककॅफ संघ}} [[वर्ग:होन्डुरास|फु]] [[वर्ग:कॉन्ककॅफ]] [[वर्ग:दक्षिण अमेरिकेमधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ]] ry73pxk3qol8lylk6weno634rh06yf5 0 37686 2712225 2711471 2026-09-25T15:47:32Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712225 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = | year = २००७ | other_titles = | size = | caption = | country = | dates = [[सप्टेंबर १८]] [[इ.स. २००७]] – [[मे २१]] [[इ.स. २००८]] | num_teams = 32 | confederations = | venues = | cities = | champion_other ={{flagicon|ENG}} [[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]] | count =3 | second_other ={{flagicon|ENG}} [[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]] | third_other = | fourth_other = | matches = 125 | goals = 328 | attendance = 5313637 | top_scorer = {{flagicon|POR}} [[क्रिस्तियानो रोनाल्डो]] (8) | player = }} == गट विभाग == {{main|युएफा चॅंपियन्स लीग २००७-०८ गट विभाग}} <!-- ===Tie-breaking criteria=== Based on paragraph 6.05 in the [http://www.uefa.com/newsfiles/19071.pdf UEFA regulations] for the current season, if two or more teams are equal on points on completion of the group matches, the following criteria are applied to determine the rankings: #higher number of points obtained in the group matches played among the teams in question; #superior goal difference from the group matches played among the teams in question; #higher number of goals scored away from home in the group matches played among the teams in question; #superior goal difference from all group matches played; #higher number of goals scored in all group matches played; #higher number of coefficient points accumulated by the club in question, as well as its association, over the previous five seasons. {| class="wikitable" |- !Key to colours in group tables |- bgcolor=#ccffcc |Teams that progressed to the [[#Knockout stage|first knockout round]] are indicated in '''bold type''' |- bgcolor=#ccccff |Teams that progressed to the [[UEFA Cup 2007-08#Round of 32|UEFA Cup]] are indicated in '''''bold italics''''' |- |Teams eliminated from European competitions for the season are indicated in plain ''italics'' |} ''In results tables, the home team is listed in the left-hand column.'' --> === गट अ === <!-- This group featured Liverpool, Porto, Marseille and Beşiktaş. Porto led the group for a long time, Liverpool got only one point in their first three games and needed to win their last three games to ensure qualification. They won the last three games comfortably, securing them a place in the first knockout round. Please add procession of every group. The reason have been written at the talk page at about October 2007. --> {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|संघ!!width="20"|सा !!width="20"|वि!!width="20"|अनि!!width="20"|हा !!width="20"|गोके !!width="20"|गोझा!!width="20"|गोफ!!width="20"|गुण |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|POR}} '''[[एफ.सी. पोर्टो|पोर्टो]]''' |६||३||२||१||८||७||+१||'''११''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|'''{{engfbclub|Liverpool F.C.}}''' |६||३||१||२||१८||५||+१३||'''१०''' |- bgcolor=#ccccff |align=left|{{flagicon|FRA}} '''''[[ऑलिंपिक दे मार्सेल|मार्सेली]]''''' |६||२||१||३||६||९||-३||'''७''' |- |align=left|{{flagicon|TUR}} ''[[बेसिक्टास जे.के.|बेसिक्टास]]'' |६||२||०||४||४||१५||-११||'''६''' |} | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="125"|&nbsp;!!width="50"|[[बेसिक्टास जे.के.|BJK]]!!width="50"|[[लिव्हरपूल एफ.सी.|LIV]]!!width="50"|[[ऑलिंपिक दे मार्सेल|OM]]!!width="50"|[[एफ.सी. पोर्टो|POR]] |- ![[बेसिक्टास जे.के.|बेसिक्टास]] !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301191/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195331/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301191/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301223/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501222005/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301223/index.html |date=2009-05-01 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301176/index.html 0–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605130735/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301176/index.html |date=2009-06-05 }} |- !{{engfbclub2|Liverpool F.C.}} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301215/index.html 8–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131111403/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301215/index.html |date=2010-01-31 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301175/index.html 0–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200044/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301175/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301224/index.html 4–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194426/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301224/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[ऑलिंपिक दे मार्सेल|मार्सेली]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301167/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195249/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301167/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301247/index.html 0–4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230023544/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301247/index.html |date=2008-12-30 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301192/index.html 1–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200104/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301192/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[एफ.सी. पोर्टो|पोर्टो]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301248/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194506/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301248/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301168/index.html 1–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194330/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301168/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301216/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195403/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301216/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |} |} === गट ब === {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|संघ!!width="20"|सा !!width="20"|वि!!width="20"|अनि!!width="20"|हा !!width="20"|गोके !!width="20"|गोझा!!width="20"|गोफ!!width="20"|गुण |- bgcolor=#ccffcc |align=left|'''{{engfbclub|Chelsea F.C.}}''' |६||३||३||०||९||२||+७||'''१२''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|GER}} '''[[एफ.से. शाल्क ०४|शाल्क ०४]]''' |६||२||२||२||५||४||+१||'''८''' |- bgcolor=#ccccff |align=left|{{flagicon|NOR}} '''''[[रोसेनबॉर्ग बी.के.|रोसेनबॉर्ग]]''''' |६||२||१||३||६||१०||-४||'''७''' |- |align=left|{{flagicon|ESP}} ''[[व्हॅलेन्सिया सी.एफ.|व्हॅलेन्सिया]]'' |६||१||२||३||२||६||-४||'''५''' |} | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="125"|&nbsp;!!width="50"|[[Chelsea F.C.|CHL]]!!width="50"|[[रोसेनबॉर्ग बी.के.|RBK]]!!width="50"|[[एफ.से. शाल्क ०४|SCH]]!!width="50"|[[व्हॅलेन्सिया सी.एफ.|VAL]] |- !{{engfbclub2|Chelsea F.C.}} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301169/index.html 1–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426002725/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301169/index.html |date=2009-04-26 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301194/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194345/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301194/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301249/index.html 0–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195429/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301249/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[रोसेनबॉर्ग बी.के.|रोसेनबॉर्ग]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301225/index.html 0–4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193546/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301225/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301178/index.html 0–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194335/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301178/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301193/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193521/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301193/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[एफ.से. शाल्क ०४|शाल्क ०४]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301218/index.html 0–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200126/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301218/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301250/index.html 3–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194511/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301250/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301170/index.html 0–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429090231/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301170/index.html |date=2009-04-29 }} |- ![[व्हॅलेन्सिया सी.एफ.|व्हॅलेन्सिया]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301177/index.html 1–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230023006/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301177/index.html |date=2008-12-30 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301217/index.html 0–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195409/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301217/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301226/index.html 0–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193551/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301226/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |} |} === गट क === {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|संघ!!width="20"|सा !!width="20"|वि!!width="20"|अनि!!width="20"|हा !!width="20"|गोके !!width="20"|गोझा!!width="20"|गोफ!!width="20"|गुण |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|ESP}} '''[[रेआल माद्रिद|रेआल&nbsp;माद्रिद]]''' |६||३||२||१||१३||९||+४||'''११''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|GRE}} '''[[ओलिंपिकॉस एफ.सी.|ओलिंपिकॉस]]''' |६||३||२||१||११||७||+४||'''११''' |- bgcolor=#ccccff |align=left|{{flagicon|GER}} '''''[[वेर्डर ब्रेमन]]''''' |६||२||०||४||८||१३||-५||'''६''' |- |align=left|{{flagicon|ITA}} ''[[एस.एस. लाझियो|लाझियो]]'' |६||१||२||३||८||११||-३||'''५''' |} | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="125"|&nbsp;!!width="50"|[[एस.एस. लाझियो|LAZ]]!!width="50"|[[ओलिंपिकॉस एफ.सी.|OLY]]!!width="50"|[[रेआल माद्रिद|RM]]!!width="50"|[[वेर्डर ब्रेमन|BRM]] |- ![[एस.एस. लाझियो|लाझियो]] !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301228/index.html 1–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231063403/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301228/index.html |date=2009-12-31 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301179/index.html 2–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200050/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301179/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301219/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200132/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301219/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[ओलिंपिकॉस एफ.सी.|ओलिंपिकॉस]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301172/index.html 1–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426014213/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301172/index.html |date=2009-04-26 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301220/index.html 0–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194421/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301220/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301252/index.html 3–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193627/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301252/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[रेआल माद्रिद|रेआल&nbsp;माद्रिद]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301251/index.html 3–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194516/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301251/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301196/index.html 4–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194350/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301196/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301171/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195254/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301171/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[वेर्डर ब्रेमन]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301195/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193526/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301195/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301180/index.html 1–3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195310/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301180/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301227/index.html 3–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200143/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301227/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |} |} === गट ड === {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|संघ!!width="20"|सा !!width="20"|वि!!width="20"|अनि!!width="20"|हा !!width="20"|गोके !!width="20"|गोझा!!width="20"|गोफ!!width="20"|गुण |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|ITA}} '''[[ए.सी. मिलान|मिलान]]''' |६||४||१||१||१२||५||+७||'''१३''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|SCO}} '''[[सेल्टीक एफ.सी.|सेल्टीक]]''' |६||३||०||३||५||६||-१||'''९''' |- bgcolor=#ccccff |align=left|{{flagicon|POR}} '''''[[बेनफिका]]''''' |६||२||१||३||५||६||-१||'''७''' |- |align=left|{{flagicon|UKR}} ''[[शक्थार डोनेत्स्क|शक्थार&nbsp;डोनेत्स्क]]'' |६||२||०||४||६||११||-५||'''६''' |} | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="125"|&nbsp;!!width="50"|[[बेनफिका|BEN]]!!width="50"|[[सेल्टीक एफ.सी.|CEL]]!!width="50"|[[ए.सी. मिलान|MIL]]!!width="50"|[[शक्थार डोनेत्स्क|SHK]] |- ![[बेनफिका]] !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301197/index.html 1–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195336/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301197/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301229/index.html 1–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523104944/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301229/index.html |date=2009-05-23 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301182/index.html 0–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195315/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301182/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[सेल्टीक एफ.सी.|सेल्टीक]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301221/index.html 1–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195414/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301221/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301181/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200054/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301181/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301230/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194431/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301230/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[ए.सी. मिलान|मिलान]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301173/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195259/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301173/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301253/index.html 1–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194523/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301253/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301198/index.html 4–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194355/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301198/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[शक्थार डोनेत्स्क|शक्थार&nbsp;डोनेत्स्क]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301254/index.html 1–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195434/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301254/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301174/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195304/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301174/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301222/index.html 0–3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200137/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301222/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |} |} === गट इ === {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|संघ!!width="20"|सा !!width="20"|वि!!width="20"|अनि!!width="20"|हा !!width="20"|गोके !!width="20"|गोझा!!width="20"|गोफ!!width="20"|गुण |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|ESP}} '''[[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]]''' |६||४||२||०||१२||३||+९||'''१४''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|FRA}} '''[[ऑलिंपिक लॉन्नेस|ल्यॉन]]''' |६||३||१||२||११||१०||+१||'''१०''' |- bgcolor=#ccccff |align=left|{{flagicon|SCO}} '''''[[रेंजर्स एफ.सी.|रेंजर्स]]''''' |६||२||१||३||७||९||-२||'''७''' |- |align=left|{{flagicon|GER}} ''[[वी.एफ.बी. स्ट्टुटगार्ट]]'' |६||१||०||५||७||१५||-८||'''३''' |} | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="125"|&nbsp;!!width="50"|[[एफ.सी. बार्सेलोना|BAR]]!!width="50"|[[ऑलिंपिक लॉन्नेस|LYO]]!!width="50"|[[रेंजर्स एफ.सी.|RGR]]!!width="50"|[[वी.एफ.बी. स्ट्टुटगार्ट|STU]] |- ![[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]] !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301160/index.html 3–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193453/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301160/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301208/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200114/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301208/index.html |date=2009-05-04 }} |[https://web.archive.org/web/20071202211841/http://www.uefa.com/Competitions/ucl/FixturesResults/Round%3D15105/match%3D301240/index.html 3–1] |- ![[ऑलिंपिक लॉन्नेस|ल्यॉन]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301232/index.html 2–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194441/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301232/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301183/index.html 0–3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195320/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301183/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301207/index.html 4–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194413/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301207/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[रेंजर्स एफ.सी.|रेंजर्स]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301200/index.html 0–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194400/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301200/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301239/index.html 0–3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193616/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301239/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301159/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193448/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301159/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[वी.एफ.बी. स्ट्टुटगार्ट]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301184/index.html 0–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193504/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301184/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301199/index.html 0–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195342/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301199/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301231/index.html 3–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194436/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301231/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |} |} === गट फ === {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|संघ!!width="20"|सा !!width="20"|वि!!width="20"|अनि!!width="20"|हा !!width="20"|गोके !!width="20"|गोझा!!width="20"|गोफ!!width="20"|गुण |- bgcolor=#ccffcc |align=left|'''{{flagicon|ENG}}[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]''' |६||५||१||०||१३||४||+९||'''१६''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|ITA}} '''[[ए.एस. रोमा|रोमा]]''' |६||३||२||१||११||६||+५||'''११''' |- bgcolor=#ccccff |align=left|{{flagicon|POR}} '''''[[स्पोर्टिंग क्लब दि पोर्तुगाल|स्पोर्टींग सी.पी.]]''''' |६||२||१||३||९||८||+१||'''७''' |- |align=left|{{flagicon|UKR}} ''[[डायनॅमो कीव्ह|डायनॅमो&nbsp;कीव्ह]]'' |६||०||०||६||४||१९||-१५||'''०''' |} | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="125"|&nbsp;!!width="50"|[[डायनॅमो कीव्ह|DYN]]!!width="50"|[[[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|MU]]!!width="50"|[[ए.एस. रोमा|ROM]]!!width="50"|[[स्पोर्टींग क्लब डे पोर्तुगाल|SCP]] |- ![[डायनॅमो कीव्ह|डायनॅमो&nbsp;कीव्ह]] !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301201/index.html 2–4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422013317/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301201/index.html |date=2009-04-22 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301233/index.html 1–4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193601/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301233/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301186/index.html 1–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194340/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301186/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301209/index.html 4–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101170501/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301209/index.html |date=2008-01-01 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301185/index.html 1–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230023037/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301185/index.html |date=2008-12-30 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301234/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421235105/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301234/index.html |date=2009-04-21 }} |- ![[ए.एस. रोमा|रोमा]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301161/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195239/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301161/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301241/index.html 1–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193622/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301241/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301202/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200109/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301202/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[स्पोर्टिंग क्लब दि पोर्तुगाल|स्पोर्टींग सी.पी.]] |[https://web.archive.org/web/20071202211851/http://www.uefa.com/Competitions/ucl/FixturesResults/Round=15105/match=301242/index.html 3–0] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301162/index.html 0–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194325/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301162/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301210/index.html 2–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193536/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301210/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |} |} === गट ग === {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|संघ!!width="20"|सा !!width="20"|वि!!width="20"|अनि!!width="20"|हा !!width="20"|गोके !!width="20"|गोझा!!width="20"|गोफ!!width="20"|गुण |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|ITA}} '''[[इंटर मिलान]]''' |६||५||०||१||१२||४||+८||'''१५''' |-bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|TUR}} '''[[फेर्नबाचे एस.के.|फेनर्बाच]]''' |६||३||२||१||८||६||+२||'''११''' |- bgcolor=#ccccff |align=left|{{flagicon|NED}} '''''[[पी.एस.व्ही. एंडोवन|एंडोवन]]''''' |६||२||१||३||३||६||-३||'''७''' |- |align=left|{{flagicon|RUS}} ''[[पी.एफ.सी. सी.एस.के.ए. मॉस्को|सी.एस.के.ए. मॉस्को]]'' |६||०||१||५||७||१४||-७||'''१''' |} | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="125"|&nbsp;!!width="50"|[[पी.एफ.सी. सी.एस.के.ए. मॉस्को|CSK]]!!width="50"|[[फेर्नबाचे एस.के.|FEN]]!!width="50"|[[इंटर मिलान|INT]]!!width="50"|[[पी.एस.व्ही. एंडोवन|PSV]] |- ![[पी.एफ.सी. सी.एस.के.ए. मॉस्को|सी.एस.के.ए. मॉस्को]] !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301188/index.html 2–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195325/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301188/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301203/index.html 1–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195349/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301203/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301235/index.html 0–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194446/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301235/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[फेर्नबाचे एस.के.|फेनर्बाच]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301244/index.html 3–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200158/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301244/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301164/index.html 1–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200033/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301164/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301212/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200120/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301212/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[इंटर मिलान]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301211/index.html 4–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090412155453/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301211/index.html |date=2009-04-12 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301236/index.html 3–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111201048/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301236/index.html |date=2010-01-11 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301187/index.html 2–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200059/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301187/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[पी.एस.व्ही. एंडोवन|एंडोवन]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301163/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195244/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301163/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301204/index.html 0–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195354/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301204/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301243/index.html 0–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194501/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301243/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |} |} === गट ह === {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|संघ!!width="20"|सा !!width="20"|वि!!width="20"|अनि!!width="20"|हा !!width="20"|गोके !!width="20"|गोझा!!width="20"|गोफ!!width="20"|गुण |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|ESP}} '''[[सेविला एफ.सी.|सेविला]]''' |६||५||०||१||१४||७||+७||'''१५''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|ENG}} '''[[आर्सेनल एफ.सी.‎|आर्सेनल]]''' |६||४||१||१||१४||४||+१०||'''१३''' |- bgcolor=#ccccff |align=left|{{flagicon|CZE}} '''''[[एस.के. स्लाविया प्राहा|स्लॅविया&nbsp;प्राग]]''''' |६||१||२||३||५||१६||-११||'''५''' |- |align=left|{{flagicon|ROM}} ''[[एफ.सी. स्ट्यू बुकुरेस्टी|स्ट्यू]]'' |६||०||१||५||४||१०||-६||'''१''' |} | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="125"|&nbsp;!!width="50"|[[आर्सेनल एफ.सी.‎|ARS]]!!width="50"|[[सेविला एफ.सी.|SEV]]!!width="50"|[[एस.के. स्लाविया प्राहा|SLV]]!!width="50"|[[एफ.सी. स्ट्यू बुकुरेस्टी|STE]] |- ![[आर्सेनल एफ.सी.‎|आर्सेनल]] !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301165/index.html 3–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193500/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301165/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301206/index.html 7–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193531/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301206/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301245/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195419/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301245/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[सेविला एफ.सी.|सेविला]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301237/index.html 3–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194451/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301237/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301190/index.html 4–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193517/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301190/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301205/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194407/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301205/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[एस.के. स्लाविया प्राहा|स्लॅविया&nbsp;प्राग]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301214/index.html 0–0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504194416/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301214/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301246/index.html 0–3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195424/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301246/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301166/index.html 2–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504200038/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301166/index.html |date=2009-05-04 }} |- ![[एफ.सी. स्ट्यू बुकुरेस्टी|स्ट्यू]] |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301189/index.html 0–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193515/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301189/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301213/index.html 0–2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504195359/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301213/index.html |date=2009-05-04 }} |[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301238/index.html 1–1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504193612/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15105/match=301238/index.html |date=2009-05-04 }} !|– |} |} == नॉक आउट फेरी == {{main|२००८ युएफा चॅंपियन्स लीग नॉक आउट फेरी}} === Bracket === {{CLBracket | RD1=प्रथम नॉक आउट फेरी | RD2=उपांत्य पुर्व सामने | RD3=उपांत्य सामने | RD4=अंतिम सामना | RD1-team01='''{{flagicon|GER}} [[एफ.से. शाल्क ०४|शाल्क ०४]]'''&nbsp;([[Penalty shootout (football)|p]]) | RD1-score01-1=1 | RD1-score01-2=0 | RD1-score01-agg=1(4) | RD1-team02={{flagicon|POR}} [[एफ.सी. पोर्टो|पोर्टो]] | RD1-score02-1=0 | RD1-score02-2=1 | RD1-score02-agg=1(1) | RD1-team03={{flagicon|SCO}} [[सेल्टीक एफ.सी.|सेल्टीक]] | RD1-score03-1=2 | RD1-score03-2=0 | RD1-score03-agg=2 | RD1-team04='''{{flagicon|ESP}} [[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]]''' | RD1-score04-1=3 | RD1-score04-2=1 | RD1-score04-agg=4 | RD1-team05='''{{flagicon|ITA}} [[ए.एस. रोमा|रोमा]]''' | RD1-score05-1=2 | RD1-score05-2=2 | RD1-score05-agg=4 | RD1-team06={{flagicon|ESP}} [[रेआल माद्रिद|रेआल&nbsp;माद्रिद]] | RD1-score06-1=1 | RD1-score06-2=1 | RD1-score06-agg=2 | RD1-team07={{flagicon|FRA}} [[ऑलिंपिक लॉन्नेस|ल्यॉन]] | RD1-score07-1=1 | RD1-score07-2=0 | RD1-score07-agg=1 | RD1-seed08= | RD1-team08='''{{flagicon|ENG}} [[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]''' | RD1-score08-1=1 | RD1-score08-2=1 | RD1-score08-agg=2 | RD1-team09='''{{flagicon|ENG}} [[आर्सेनल एफ.सी.‎|आर्सेनल]]''' | RD1-score09-1=0 | RD1-score09-2=2 | RD1-score09-agg=2 | RD1-team10={{flagicon|ITA}} [[ए.सी. मिलान]] | RD1-score10-1=0 | RD1-score10-2=0 | RD1-score10-agg=0 | RD1-team11='''{{flagicon|ENG}} [[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]]''' | RD1-score11-1=2 | RD1-score11-2=1 | RD1-score11-agg=3 | RD1-seed12= | RD1-team12={{flagicon|ITA}} [[इंटर मिलान]] | RD1-score12-1=0 | RD1-score12-2=0 | RD1-score12-agg=0 | RD1-team13='''{{flagicon|TUR}} [[फेर्नबाचे एस.के.|फेनर्बाच]]'''&nbsp;([[Penalty shootout (football)|p]]) | RD1-score13-1=3 | RD1-score13-2=2 | RD1-score13-agg=5(3) | RD1-team14={{flagicon|ESP}} [[सेविला एफ.सी.|सेविला]] | RD1-score14-1=2 | RD1-score14-2=3 | RD1-score14-agg=5(2) | RD1-team15={{flagicon|GRE}} [[ओलिंपिकॉस एफ.सी.|ओलिंपिकॉस]] | RD1-score15-1=0 | RD1-score15-2=0 | RD1-score15-agg=0 | RD1-seed16= | RD1-team16='''{{flagicon|ENG}} [[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]]''' | RD1-score16-1=0 | RD1-score16-2=3 | RD1-score16-agg=3 | RD2-team01={{flagicon|GER}} [[एफ.से. शाल्क ०४|शाल्क ०४]] | RD2-score01-1=0 | RD2-score01-2=0 | RD2-score01-agg=0 | RD2-team02='''{{flagicon|ESP}} [[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]]''' | RD2-score02-1=1 | RD2-score02-2=1 | RD2-score02-agg=2 | RD2-team03={{flagicon|ITA}} [[ए.एस. रोमा|रोमा]] | RD2-score03-1=0 | RD2-score03-2=0 | RD2-score03-agg=0 | RD2-team04='''{{flagicon|ENG}} [[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]''' | RD2-score04-1=2 | RD2-score04-2=1 | RD2-score04-agg=3 | RD2-team05={{flagicon|ENG}} [[आर्सेनल एफ.सी.‎|आर्सेनल]] | RD2-score05-1=1 | RD2-score05-2=2 | RD2-score05-agg=3 | RD2-team06='''{{flagicon|ENG}} [[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]]''' | RD2-score06-1=1 | RD2-score06-2=4 | RD2-score06-agg=5 | RD2-team07={{flagicon|TUR}} [[फेर्नबाचे एस.के.|फेनर्बाच]] | RD2-score07-1=2 | RD2-score07-2=0 | RD2-score07-agg=2 | RD2-team08='''{{flagicon|ENG}} [[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]]''' | RD2-score08-1=1 | RD2-score08-2=2 | RD2-score08-agg=3 | RD3-team01={{flagicon|ESP}} [[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]] | RD3-score01-1=0 | RD3-score01-2=0 | RD3-score01-agg=0 | RD3-team02='''{{flagicon|ENG}} [[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]''' | RD3-score02-1=0 | RD3-score02-2=1 | RD3-score02-agg=1 | RD3-team03={{flagicon|ENG}} [[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]] | RD3-score03-1=1 | RD3-score03-2=2 | RD3-score03-agg=3 | RD3-team04={{flagicon|ENG}} '''[[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]]''' ([[Extra time|aet]]) | RD3-score04-1=1 | RD3-score04-2=3 | RD3-score04-agg=4 | RD4-team01={{flagicon|ENG}} '''[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]'''([[Penalty shootout (football)|p]]) | RD4-score01=1 (6) | RD4-team02={{flagicon|ENG}} [[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]] | RD4-score02=1 (5) }} === प्रथम नॉक आउट फेरी === {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[सेल्टीक एफ.सी.|सेल्टीक]]|SCO|२–४|'''[[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]]'''|ESP|२–३|०–१}} {{TwoLegResult|[[ऑलिंपिक लॉन्नेस|ल्यॉन]]|FRA|१–२|'''[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]'''|ENG|१–१|०–१}} {{TwoLegResult|'''[[एफ.से. शाल्क ०४|शाल्क ०४]]'''|GER|१–१ (४–१[[Penalty shootout (football)|p]])|[[एफ.सी. पोर्टो|पोर्टो]]|POR|१–०|०–१ ([[Extra time|aet]])}} {{TwoLegResult|'''[[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]]'''|ENG|३–०|[[इंटर मिलान]]|ITA|२–०|१–०}} {{TwoLegResult|'''[[ए.एस. रोमा|रोमा]]'''|ITA|४–२|[[रेआल माद्रिद|रेआल&nbsp;माद्रिद]]|ESP|२–१|२–१}} {{TwoLegResult|'''[[आर्सेनल एफ.सी.‎|आर्सेनल]]'''|ENG|२–०|[[ए.सी. मिलान]]|ITA|०–०|२–०}} {{TwoLegResult|[[ओलिंपिकॉस एफ.सी.|ओलिंपिकॉस]]|GRE|०–३|'''[[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]]'''|ENG|०–०|०–३}} {{TwoLegResult|'''[[फेर्नबाचे एस.के.|फेनर्बाच]]'''|TUR|५–५ (३–२[[Penalty shootout (football)|p]])|[[सेविला एफ.सी.|सेविला]]|ESP|३–२|२–३ ([[Extra time|aet]])}} |} === उपांत्य पुर्व सामने === {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[आर्सेनल एफ.सी.‎|आर्सेनल]]|ENG|३–५|'''[[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]]'''|ENG|१–१|२–४}} {{TwoLegResult|[[ए.एस. रोमा|रोमा]]|ITA|०–३|'''[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]'''|ENG|०–२|०–१}} {{TwoLegResult|[[एफ.से. शाल्क ०४|शाल्क ०४]]|GER|०–२|'''[[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]]'''|ESP|०–१|०–१}} {{TwoLegResult|[[फेर्नबाचे एस.के.|फेनर्बाच]]|TUR|२–३|'''[[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]]'''|ENG|२–१|०–२}} |} === उपांत्य सामने === {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]]|ENG|३–४|'''[[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]]|ENG|१–१|२–३ ([[Extra time|aet]])|}} {{TwoLegResult|[[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]]|ESP|०–१|'''[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]'''|ENG|०–०|०–१}} |} === अंतिम सामना === {{main|२००८ यु‌एफा चॅंपियन्स लीग अंतिम सामना}} {{फुटबॉल सामना |तारीख=[[मे २१]] [[इ.स. २००८]] |time=२०:४५ [[Central European Summer Time|CEST]] |संघ१= [[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]] {{flagicon|ENG}} |गोल=१ – १ ([[Extra time|a.e.t.]]) |report=[http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15109/match=301604/report=rp.html (Report)] |संघ२={{flagicon|ENG}} [[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]] |गोल१= [[क्रिस्तियानो रोनाल्डो|रोनाल्डो]] {{फुटबॉल गोल|२६}} |गोल२= [[फ्रॅंक लॅंपार्ड|लम्पार्ड]] {{फुटबॉल गोल|४५}} |मैदान=[[लुझनिकी मैदान]], [[मॉस्को]] |प्रेक्षक_संख्या=६७,३१० |पंच=[[लुबोस मिचेल]] }} {{पेनाल्टी माहिती |पेनाल्टी१=[[कार्लोस तेवेझ|तेवेझ]] {{पेनाल्टी गोल}}<br />[[मायकल कर्रिक|कर्रिक]] {{पेनाल्टी गोल}}<br />[[क्रिस्तियानो रोनाल्डो|रोनाल्डो]] {{पेनाल्टी चुकली|saved}}<br />[[ओवेन हारग्रीव्झ|हरग्रेवीज]] {{पेनाल्टी गोल}}<br />[[नानी (फुटबॉल खेळाडू)|नानी]] {{पेनाल्टी गोल}}<br />[[ॲंडरसन लुइस डी अब्रेउ ओलिव्हियेरा|ॲंडरसन]] {{पेनाल्टी गोल}}<br />[[रायन गिग्स|गिग्स]] {{पेनाल्टी गोल}} |पेनाल्टी_गोल=६ – ५ |पेनाल्टी२={{पेनाल्टी गोल}} [[मिकाईल बलाक|बलाक]]<br />{{पेनाल्टी गोल}} [[जुलिअनो बेल्लेट्टी|बेल्लेट्टी]]<br />{{पेनाल्टी गोल}} [[फ्रॅंक लॅंपार्ड|लम्पार्ड]]<br />{{पेनाल्टी गोल}} [[ॲशली कोल|ए. कोल]]<br />{{पेनाल्टी चुकली|wide}} [[जॉन टेरी|टेरी]]<br />{{पेनाल्टी गोल}} [[सलोमोन कलोउ|कलोउ]] <br />{{पेनाल्टी चुकली|saved}} [[निकोलस अनेल्का|अनेल्का]] }} {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto; width: 20%" |- !युएफा चॅंपियन्स लीग २००७-०८<br />विजेता |- |{{ध्वजचिन्ह|ENG|size=100px}} |- |'''[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]]'''<br />'''तिसरे विजेतेपद''' |} == Top goalscorers == {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" !क्र. !नाव !संघ !गोल !वेळ खेळला |- |rowspan="1"|1 |align="left"|{{flagicon|POR}} [[क्रिस्तियानो रोनाल्डो|रोनाल्डो]] |align="left"|{{flagicon|ENG}} [[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर&nbsp;युनायटेड]] |rowspan="1"|8 |1062' |- |rowspan="4"|2 |align="left"|{{flagicon|ARG}} [[लायोनेल मेस्सी]] |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[एफ.सी. बार्सेलोना|बार्सेलोना]] |rowspan="4"|6 |756' |- |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[फेर्नान्दो तोरेस|फेर्नान्डो टोर्रेस]] |align="left"|{{flagicon|ENG}} [[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]] |906' |- |align="left"|{{flagicon|CIV}} [[डिडिएर ड्रोग्बा]] |align="left"|{{flagicon|ENG}} [[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]] |1072' |- |align="left"|{{flagicon|ENG}} [[स्टीव्हन जेरार्ड]] |align="left"|{{flagicon|ENG}} [[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]] |1145' |- |rowspan="6"|6 |align="left"|{{flagicon|NED}} [[रायन बाबेल]] |align="left"|{{flagicon|ENG}} [[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]] |rowspan="6"|5 |619' |- |align="left"|{{flagicon|SWE}} [[ज्लाटन इब्रहिमोविक]] |align="left"|{{flagicon|ITA}} [[इंटर मिलान]] |626' |- |align="left"|{{flagicon|MLI}} [[फ्रेडेरिक कनौटे]] |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[सेविला एफ.सी.|सेविला]] |715' |- |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[राऊल गोन्झालेझ]] |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[रेआल माद्रिद|रेआल&nbsp;माद्रिद]] |716' |- |align="left"|{{flagicon|BRA}} [[डेविड दी सुझा|डेविड]] |align="left"|{{flagicon|TUR}} [[फेर्नबाचे एस.के.|फेनर्बाच]] |844' |- |align="left"|{{flagicon|NED}} [[डिर्क कुयट]] |align="left"|{{flagicon|ENG}} [[लिव्हरपूल एफ.सी.|लिव्हरपूल]] |893' |} <small>Source: [http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2008/md13_1_6.pdf UEFA Champions League Press Release - Top Scorers - Final - Wednesday 21 May 2008 (after match)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024084136/http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2008/md13_1_6.pdf |date=2012-10-24 }}</small> {{fb start}} {{युएफा चॅंपियन्स लीग २००७-०८}} {{यु‌एफा चॅंपियन्स लीग हंगाम}} {{fb end}} [[वर्ग:युएफा चँपियन्स लीग|२००७-०८]] hxjuui3k7o7iu5uddr8mjtggfuk89lj 0 37819 2712316 2502092 2026-09-25T21:40:05Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712316 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''स्क्रीन पुरस्कार''' (इंग्लिश: Screen Awards; जुने नाव: स्टार स्क्रीन पुरस्कार) हे [[भारत]] देशामधील चित्रपट [[पुरस्कार]] आहेत. हे पुरस्कार दरवर्षी [[बॉलिवूड]]मधील कला व तांत्रिक गुणवत्तेसाठी बहाल केले जातात. १९९५ सालापासून सुरू असलेल्या हा पुरस्कारांना आजवर अनेक नावांनी ओळखला गेला आहे. ==पुरस्कार प्रकार== [[चित्र:Amisha Patel at 18th Annual Colors Screen Awards 2012 (18).jpg|250 px|इवलेसे|२०१२ पुरस्कारांदरम्यान [[अमिशा पटेल]]]] *सर्वोत्तम चित्रपट *सर्वोत्तम दिग्दर्शक *सर्वोत्तम अभिनेता *सर्वोत्तम अभिनेत्री *सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता *सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री *सर्वोत्तम खलनायक *सर्वोत्तम विनोदी कलाकार *सर्वोत्तम पदार्पण - पुरुष *सर्वोत्तम पदार्पण - महिला *सर्वोत्तम संगीत दिग्दर्शक *सर्वोत्तम गीतकार *सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक *सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक ==विक्रम== '''''एकाच चित्रपटाला सर्वाधिक पुरस्कार''''' * [[३ इडियट्स]] - 10 '''''सर्वाधिक दिग्दर्शक पुरस्कार''''' * [[संजय लीला भन्साळी]] - 3 '''''सर्वाधिक अभिनय पुरस्कार - पुरुष (सर्वोत्तम अभिनेता+सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता)''''' * [[शाहरुख खान]] (4+0) = 4 * [[ऋतिक रोशन]] (4+0) = 4 '''''सर्वाधिक अभिनय पुरस्कार - महिला (सर्वोत्तम अभिनेत्री+सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री)''''' * [[विद्या बालन]] (4+0) = 4 * [[माधुरी दीक्षित]] (3+1) = 4 '''''सर्वाधिक संगीत दिग्दर्शक पुरस्कार''''' * [[ए.आर. रहमान]] = 5 '''''सर्वाधिक गीतकार पुरस्कार''''' * [[जावेद अख्तर]] = 5 '''''सर्वाधिक पुरुष पार्श्वगायक पुरस्कार''''' * [[सोनू निगम]] = 3 '''''सर्वाधिक महिला पार्श्वगायक पुरस्कार''''' * [[श्रेया घोषाल]] = 6 ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20020116211217/http://www.screenindia.com/screenawards/award94.html अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Star Screen Awards|{{लेखनाव}}}} {{भारतीय चित्रपट पुरस्कार}} [[वर्ग:पुरस्कार]] [[वर्ग:चित्रपट पुरस्कार]] co8un56vcwks07f2l9r4jp8mtn5d6lf 0 38348 2712195 2701191 2026-09-25T12:58:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712195 wikitext text/x-wiki {|class="wikitable" |- ! देश ! संकेत स्थळ |- | {{ध्वज|ॲंगोला}} | [http://www.angolaembassyindia.com/ ॲंगोला दूतावास] |- | {{ध्वज|ऑस्ट्रेलिया}} | [http://www.ausgovindia.com/ ऑस्ट्रेलिया उच्च आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210231559/http://www.ausgovindia.com/ |date=2007-12-10 }} |- | {{ध्वज|बांगलादेश}} | [http://www.bhcdelhi.org/ बांगलादेश उच्च आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210060337/http://www.bhcdelhi.org/ |date=2007-12-10 }} |- | {{ध्वज|बेल्जियम}} | [http://www.diplomatie.be/newdelhi बेल्जियम उच्च आयोग] |- | {{ध्वज|बल्गेरिया}} | [http://www.bulgariaembindia.com/ बल्गेरिया दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212095007/http://www.bulgariaembindia.com/ |date=2007-12-12 }} |- | {{ध्वज|कॅनडा}} | [http://www.newdelhi.gc.ca कॅनडा उच्च आयोग]{{मृत दुवा|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | {{ध्वज|चिली}} | [http://www.echileindia.com चिली दूतावास] |- | {{ध्वज|चीन}} | [http://www.chinaembassy.org.in चीन दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217140105/http://www.chinaembassy.org.in/ |date=2007-12-17 }} |- | {{ध्वज|चेक प्रजासत्ताक}} | [http://www.mfa.cz/newdelhi चेक प्रजासत्ताक दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203014319/http://www.mfa.cz/newdelhi/ |date=2007-12-03 }} |- | {{ध्वज|डेन्मार्क}} | [http://www.denmarkindia.com/ डेन्मार्क दूतावास] |- | {{ध्वज|युरोपियन संघ}} | [http://www.delind.cec.eu.int/ युरोपियन संघ आयोग प्रतिनिधी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202211404/http://www.delind.cec.eu.int/ |date=2007-12-02 }} |- | {{ध्वज|फिनलंड}} | [http://www.finland.org.in/ फिनलंड दूतावास] |- | {{ध्वज|फ्रान्स}} | [http://www.afindia.org/ फ्रान्स संगठन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219205019/http://www.afindia.org/ |date=2007-12-19 }} <br> [http://www.consulfrance-bombay.org/ consulate general of फ्रान्स, मुंबई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218235327/http://www.consulfrance-bombay.org/ |date=2007-12-18 }} <br> [http://www.france-in-india.org/ फ्रान्स दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017015338/http://www.france-in-india.org/ |date=2007-10-17 }} |- | {{ध्वज|जर्मनी}} | [http://www.chennai.diplo.de जर्मनी वकीलात, चेन्नई] <br> [http://www.germanconsulatemumbai.org/ जर्मनी वकीलात, मुंबई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070804044116/http://www.germanconsulatemumbai.org/ |date=2007-08-04 }} <br> [http://www.new-delhi.diplo.de/ जर्मनी दूतावास] <br> [http://newdelhi.daad.de जर्मन ऍकाडॅमिक आदान प्रधान service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071208043413/http://newdelhi.daad.de/ |date=2007-12-08 }} |- | {{ध्वज|ग्रीस }} | [http://www.greeceinindia.com ग्रीस दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403210807/http://www.greeceinindia.com/ |date=2015-04-03 }} |- | {{ध्वज|इराण}} | [http://www.iriconmumbai.com/ इराण वकीलात, मुंबई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227051414/http://www.iriconmumbai.com/ |date=2007-12-27 }} |- | {{ध्वज|आयर्लंड}} | [http://irelandinindia.com आयर्लंड दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812032937/http://irelandinindia.com/ |date=2020-08-12 }} |- | {{ध्वज|इस्रायल}} | [http://delhi.mfa.gov.il इस्रायल दूतावास] |- | {{ध्वज|इटली}} | [http://www.ambnewdelhi.esteri.it इटली दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230316092104/https://ambnewdelhi.esteri.it/ |date=2023-03-16 }} |- | {{ध्वज|जपान}} | [http://www.in.emb-japan.go.jp जपान दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212125322/http://www.in.emb-japan.go.jp/ |date=2007-12-12 }} |- | {{ध्वज|जॉर्डन}} | [http://www.jordanembassyindia.org जॉर्डन दूतावास] |- | {{ध्वज|कझाकस्तान}} | [http://www.kazind.com/ कझाकस्तान दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210064928/http://www.kazind.com/ |date=2007-12-10 }} |- | {{ध्वज|केन्या}} | [http://www.kenyamission-delhi.com केन्या उच्च आयोग] |- | {{ध्वज|कुवैत}} | [http://www.kuwait-info.com/ कुवैत माहिती केंद्र, नवी दिल्ली] |- | {{ध्वज|किर्गिझस्तान}} | [http://www.kgzembind.com/ किर्गिझस्तान दूतावास] |- | {{ध्वज|माल्टा}} | [http://www.malta.kathpalia.org/ माल्टा वकीलात, नवी दिल्ली] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112041033/http://www.malta.kathpalia.org/ |date=2008-01-12 }} |- | {{ध्वज|मेक्सिको}} | [http://www.sre.gob.mx/india/ मेक्सिको दूतावास]{{मृत दुवा|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | {{ध्वज|मंगोलिया}} | [http://www.mongemb.com/ मंगोलिया दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120164605/http://www.mongemb.com/ |date=2008-01-20 }} |- | {{ध्वज|मोरोक्को}} | [http://www.moroccoembindia.com मोरोक्को दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213095001/http://www.moroccoembindia.com/ |date=2007-12-13 }} |- | {{ध्वज|नेदरलँड्स}} | [http://www.holland-in-india.org नेदरलँड्स दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202033502/http://www.holland-in-india.org/ |date=2007-12-02 }} |- | {{ध्वज|पेरू}} | [http://www.embaperuindia.com/ पेरू दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213043917/http://www.embaperuindia.com/ |date=2007-12-13 }} |- | {{ध्वज|पोर्तुगाल}} | [http://www.embportindia.com/ पोर्तुगाल दूतावास] |- | {{ध्वज|रशिया}} | [http://www.rusconsindia.org/ रशिया वकीलात, चेन्नई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513051427/http://www.rusconsindia.org/ |date=2007-05-13 }} <br> [http://www.russiaconsulmumbai.mid.ru रशिया वकीलात, मुंबई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221035203/http://www.russiaconsulmumbai.mid.ru/ |date=2007-12-21 }} <br> [http://www.india.mid.ru/ रशिया दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323032122/http://www.india.mid.ru/ |date=2008-03-23 }} |- | {{ध्वज|सिंगापूर}} | [http://www.mfa.gov.sg/newdelhi/ सिंगापूर उच्च आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308111000/http://www.mfa.gov.sg/newdelhi/ |date=2012-03-08 }} |- | {{ध्वज|दक्षिण आफ्रिका}} | [http://www.sahc-india.com/ दक्षिण आफ्रिका उच्च आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218052601/http://www.sahc-india.com/ |date=2007-12-18 }} |- | {{ध्वज|सुरिनाम}} | [http://www.embsurnd.com/ सुरिनाम दूतावास]{{मृत दुवा|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | {{ध्वज|स्वीडन}} | [http://www.swedenabroad.se/pages/start____21488.asp स्वीडन दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205095703/http://www.swedenabroad.se/pages/start____21488.asp |date=2007-02-05 }} |- | {{ध्वज|स्वित्झर्लंड}} | [http://www.eda.admin.ch/newdelhi स्वित्झर्लंड दूतावास] |- | {{ध्वज|थायलंड}} | [http://www.thaiemb.org.in/ थायलंड दूतावास] |- | {{ध्वज|संयुक्त ब्रिटिश सम्राज्य}} | [https://web.archive.org/web/20071213195849/http://www.britishcouncil.org/india.htm ब्रिटिश कॉंसील] <br> [http://www.ukinindia.org संयुक्त ब्रिटिश सम्राज्य उच्च आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818215454/http://www.ukinindia.org/ |date=2007-08-18 }} |- | {{ध्वज| अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने}} | [http://chennai.usconsulate.gov अमेरिका वकीलात, चेन्नई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021220111803/http://chennai.usconsulate.gov/ |date=2002-12-20 }} <br> [http://calcutta.usconsulate.gov अमेरिका वकीलात, कोलकत्ता] <br> [http://mumbai.usconsulate.gov/ अमेरिका वकीलात, मुंबई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120811123134/http://mumbai.usconsulate.gov/ |date=2012-08-11 }} <br> [http://newdelhi.usembassy.gov/ अमेरिका दूतावास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061218194858/http://newdelhi.usembassy.gov/ |date=2006-12-18 }} |- | {{ध्वज|झिम्बाब्वे}} | [http://www.zimhcindia.com/ झिम्बाब्वे उच्च आयोग] |- | आंतरराष्ट्रीय |- | | [http://codexindia.nic.in कोडेक्स भारत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219031450/http://www.codexindia.nic.in/ |date=2018-02-19 }} |- | | [http://www.un.org.in/ संयुक्त राष्ट्रे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218163649/http://www.un.org.in/ |date=2007-12-18 }} |- | | [http://www.unifem.org.in/ संयुक्त राष्ट्रे स्त्री विकास निधी (यु.एन.आय.एफ.ई.एम.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218084531/http://www.unifem.org.in/ |date=2007-12-18 }} |- | | [http://www.undp.org.in/ संयुक्त राष्ट्रे स्त्री विकास कार्यक्रम (यु.एन.डी.पी.)] |- | | [http://unescodelhi.nic.in/ संयुक्त राष्ट्रे शैक्षणिक वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (युनेस्को)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902011929/http://unescodelhi.nic.in/ |date=2006-09-02 }} |- | | [https://web.archive.org/web/20160709170015/http://www.unic.org.in/display.php?E=13712&K=Yoga संयुक्त राष्ट्रे माहिती केंद्र (यु.एन.आय.सी.)] |- | | [http://www.unfpa.org.in संयुक्त राष्ट्रे लोकसंख्या निधी (यु.एन.एफ.पी.ए.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202213804/http://www.unfpa.org.in/ |date=2010-12-02 }} |- | | [http://www.worldbank.org.in जागतिक बँक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006143831/http://www.worldbank.org.in/ |date=2008-10-06 }} |- | | [http://www.whoindia.org/ जागतिक स्वास्थय संघटना] |- | आशिया |- | | [http://www.aardo.org आफ्रो-एशियन ग्रामीण विकास संघटना (ए.ए.आर.डी.ओ.) ] |- | | [http://www.apctt.org आशिया व पॅसीफीक तत्त्वज्ञान Transfer केंद्र (ए.पी.सी.टी.टी.)] |- | | [http://www.adb.org/India/ आशिया विकास बँक (ए.डी.बी.)] |- | | [http://agaoa.org आशिया सरकारी वहीखाते संघटना (ए.जी.ए.ओ.ए.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180810104607/http://agaoa.org/ |date=2018-08-10 }} |- | | [http://www.icaroap.coop/ आशिया व पॅसेफीक आतंरराष्ट्रीय सहकारी युती प्रादेशिक कार्यालय (आय.सी.ए.आर.ओ.ए.पी.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229014707/http://www.icaroap.coop/ |date=2007-12-29 }} |- | | [http://www.whosea.org/ जागतिक स्वास्थय दक्षिण पश्चिम आशिया प्रादेशिक कार्यालय (एस.ई.ए.आर.ओ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201052351/http://www.whosea.org/ |date=2007-12-01 }} |- | प्रादेशिक |- | | [http://www.bobpigo.org बंगाल खाडी आंतर-सरकारी संघटना कार्यक्रम (बी.ओ.बे.- आय.जी.ओ)] |- | | [http://www.sdc.gov.in/ सार्क कागदोपत्री केंद्र (एस.डी.सी.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050305193742/http://www.sdc.gov.in/ |date=2005-03-05 }} |} [[वर्ग:भारत]] 1x54fm7cmqrz0t4mvgcxn4csstbbj6s 0 38382 2712242 2711678 2026-09-25T16:49:00Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712242 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष''' हा [[भारत|भारतातील]] एक प्रादेशिक [[राजकीय पक्ष]] आहे, ज्याची स्थापना ऑक्टोबर [[इ.स. २०१८|२०१८]] मध्ये [[हनुमान बेनीवाल]] यांनी केली.<ref>{{cite web | title = राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्षाची स्थापना आणि ध्येय | url = https://www.eci.gov.in/ | publisher = भारतीय निवडणूक आयोग}}</ref> या पक्षाचे मुख्य राजकीय क्षेत्र [[राजस्थान]] राज्य असून तेथील शेतकरी, तरुण आणि ग्रामीण भागातील प्रश्नांवर हा पक्ष प्रामुख्याने कार्य करतो. पक्षाचे अधिकृत निवडणूक चिन्ह 'बाटली' (Bottle) हे आहे.<ref>{{cite web | title = राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष माहिती | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> == राजकीय वाटचाल == राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्षाने २०१८ च्या राजस्थान विधानसभा निवडणुकीत तीन जागा जिंकून राजकीय क्षेत्रात आपले अस्तित्व निर्माण केले. त्यानंतर [[इ.स. २०१९]] च्या भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकीत पक्षाचे संस्थापक हनुमान बेनीवाल हे [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर लोकसभा मतदारसंघातून]] खासदार म्हणून निवडून आले.<ref>{{cite web | title = राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्षाचा इतिहास आणि कामगिरी | url = https://www.rajasthan.gov.in/ | publisher = राजस्थान शासन}}</ref> राजस्थानमधील प्रमुख राजकीय पक्षांना (भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आणि भारतीय जनता पक्ष) पर्याय म्हणून हा पक्ष ग्रामीण भागात आपली पकड मजबूत करत आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{भारतीय राजकीय पक्ष}} {{DEFAULTSORT:राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष}} [[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:राजस्थानमधील राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १०१८ मधील निर्मिती]] itonsym0vo9z6ohpulldvu9ar3k9n55 0 38560 2712264 2711069 2026-09-25T17:49:36Z ~2026-41910-22 185743 2712264 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शबाना आझमी | चित्र = Shabana Azmi.jpg|thumb|right|चित्र:शबाना आझमी.JPG | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = शबाना आझमी, २०१५ मधील एक छायाचित्र | पूर्ण_नाव = शबाना आझमी | जन्म_दिनांक = {{Birth date and age|1950|9|18|df=y}} | जन्म_स्थान = हैदराबाद,[[तेलंगाणा]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]] | भाषा = | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = कैफी आझमी | आई_नाव = शौकत आझमी | पती_नाव = [[जावेद अख्तर]] | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''शबाना आझमी''' ( १८ सप्टेंबर १९५०) ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे.ती प्रसिद्ध कवी [[कैफी आझमी]] व रंगभूमी कलाकार [[शौकत आझमी]] यांची कन्या आहे. ती [[भारतीय चित्रपट आणि दूरदर्शन संस्था]] पुणे, या संस्थेची माजी विद्यार्थिनी आहे. तिने सन १९७४ मध्ये आपल्या अभिनयाची कारकीर्द सुरू केली. तिने समांतर सिनेमातही कामे केलीत.<ref name="parallel">{{स्रोत बातमी|title=Parallel cinema seeing changes: Azmi(इंग्रजी मजकूर)|author=PTI|date=22 July 2005|ॲक्सेसदिनांक=31 January 2009|प्रकाशक=''टाईम्स ऑफ् इंडिया''|दुवा=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-07-22/entertainment/27837509_1_shabana-azmi-indian-parallel-cinema-films|archive-date=2012-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105152516/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-07-22/entertainment/27837509_1_shabana-azmi-indian-parallel-cinema-films|url-status=dead}}</ref><ref name="soap">{{स्रोत बातमी|title=Shabana's soap opera(इंग्रजी मजकूर)|author=K., Bhumika|date=21 January 2006|ॲक्सेसदिनांक=31 January 2009|प्रकाशक=''द हिंदू''|दुवा=http://www.hindu.com/mp/2006/01/21/stories/2006012100690100.htm|location=Chennai, India|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111091902/http://www.hindu.com/mp/2006/01/21/stories/2006012100690100.htm|url-status=dead}}</ref> तिने आपल्या अभिनयाने अनेक पुरस्कार प्राप्त केले.त्यात [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]]ांचा समावेश आहे.तिला सर्वोत्तम अभिनेत्री म्हणून ५ वेळा पुरस्कार मिळाला आहे व अनेक आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारही मिळाले आहेत.<ref name="parallel"/><ref name="coffee">{{स्रोत बातमी|title=Coffee break with Shabana Azmi(इंग्रजी मजकूर)|author=Nagarajan, Saraswathy|date=18 December 2004|ॲक्सेसदिनांक=31 January 2009|प्रकाशक=''द हिंदू''|दुवा=http://www.hindu.com/mp/2004/12/18/stories/2004121801660100.htm|location=Chennai, India|archive-date=2004-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20041231142845/http://www.hindu.com/mp/2004/12/18/stories/2004121801660100.htm|url-status=dead}}</ref> तिला पाच [[फिल्मफेअर पुरस्कार]]ही मिळाले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Directorate of Film Festival(इंग्रजी मजकूर)|प्रकाशक=इफ्फी.एनआयसी.इन}}</ref> सन १९८८ मध्ये तिला [[भारत सरकार]]ने [[पद्मश्री पुरस्कार]]ाने सन्मानित केले. == निवडक चित्रपटसूची == शबाना आझमी यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत अनेक वास्तववादी आणि सामाजिक प्रश्नांवर आधारित चित्रपटांत काम केले आहे. <ref name="imdb_shabana">{{cite web |title=Shabana Azmi Filmography |url=https://www.imdb.com/name/nm0000818/ |website=IMDb |language=en |access-date=१२ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! दिग्दर्शक !! सहकलाकार !! भूमिका !! नोंदी |- | [[इ.स. १९७४|१९७४]] || [[अंकुर (चित्रपट)|अंकुर]] || [[श्याम बेनेगल]] || [[अनंत नाग]] || लक्ष्मी || पदार्पण; '''विजेता:''' राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) <ref name="nfa_ankur">{{cite web |title=22nd National Film Awards |url=https://www.dff.gov.in/images/Documents/105_22ndNFA1974.pdf |website=Directorate of Film Festivals |language=en |access-date=१२ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> |- | [[इ.स. १९७७|१९७७]] || [[अमर अकबर अँथनी]] || [[मनमोहन देसाई]] || [[विनोद खन्ना]], [[ऋषी कपूर]] || लक्ष्मी || ब्लॉकबस्टर; सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट |- | [[इ.स. १९७७|१९७७]] || [[शतरंज के खिलाडी]] || [[सत्यजित राय]] || [[संजीव कुमार]], [[सईद जाफरी]] || खुर्शीद || ऐतिहासिक चित्रपट |- | [[इ.स. १९८२|१९८२]] || [[अर्थ (चित्रपट)|अर्थ]] || [[महेश भट्ट]] || [[कुलभूषण खरबंदा]] || पूजा मल्होत्रा || '''विजेता:''' राष्ट्रीय पुरस्कार आणि फिल्मफेर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) |- | [[इ.स. १९८३|१९८३]] || [[मासूम (१९८३ चित्रपट)|मासूम]] || [[शेखर कपूर]] || [[नसीरुद्दीन शाह]] || इंदू मल्होत्रा || नावाजलेला कौटुंबिक चित्रपट |- | [[इ.स. १९८३|१९८३]] || [[मंडी (चित्रपट)|मंडी]] || [[श्याम बेनेगल]] || [[स्मिता पाटील]] || रुक्मिणी बाई || सामाजिक चित्रपट |- | [[इ.स. १९८४|१९८४]] || [[पार (चित्रपट)|पार]] || [[गौतम घोष]] || [[नसीरुद्दीन शाह]] || रामा || '''विजेता:''' राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) |- | [[इ.स. १९९६|१९९६]] || [[फायर (१९९६ चित्रपट)|फायर]] || [[दीपा मेहता]] || [[नंदिता दास]] || राधा || आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सन्मानित आणि वादग्रस्त |- | [[इ.स. १९९९|१९९९]] || [[गॉडमदर (चित्रपट)|गॉडमदर]] || [[विनय शुक्ला]] || [[मिलिंद गुणाजी]] || रंभी || '''विजेता:''' राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) <ref name="nfa_godmother">{{cite web |title=46th National Film Awards |url=https://www.dff.gov.in/images/Documents/70_46thNFA1999.pdf |website=Directorate of Film Festivals |language=en |access-date=१२ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> |- | [[इ.स. २००५|२००५]] || [[वॉटर (२००५ चित्रपट)|वॉटर]] || [[दीपा मेहता]] || [[जॉन अब्राहम]], [[लिसा रे]] || शकुंतला || ऑस्करसाठी नामांकित चित्रपट |- | [[इ.स. २०१६|२०१६]] || [[नीरजा (चित्रपट)|नीरजा]] || [[राम माधवानी]] || [[सोनम कपूर]] || रमा भानोत || '''विजेता:''' फिल्मफेर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कार |- | [[इ.स. २०२३|२०२३]] || [[रॉकी और रानी की प्रेम कहानी]] || [[करण जोहर]] || [[धर्मेंद्र]], [[जया बच्चन]] || जामिनी चॅटर्जी || सुपरहिट व्यावसायिक चित्रपट |} == पुरस्कार आणि सन्मान == * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - कलेतील [[पद्मश्री]]''' पुरस्कार * [[इ.स. १९७५|१९७५]], [[इ.स. १९८३|१९८३]], [[इ.स. १९८४|१९८४]], [[इ.स. १९८५|१९८५]] आणि [[इ.स. १९९९|१९९९]] - विक्रमी पाच वेळा [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री|राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] विजेत्या. * [[इ.स. २०१२|२०१२]] - भारत सरकारचा तिसरा सर्वोच्च नागरी सन्मान '''[[पद्मभूषण]]'''<ref name="padma_shabana">{{cite web |title=Padma Awards Directory |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/SNA_ListofAkademiAwardees.pdf |website=Ministry of Home Affairs, India |language=en |access-date=१२ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानासाठी [[फिल्मफेर जीवनगौरव पुरस्कार]]. == जीवन == [[चित्र:Javed Akhtar, Shabana Azmi return from IIFA 2012 01.jpg|इवलेसे|200px|२०१२ मध्ये जावेद अख्तर यांच्यासोबत शबाना आझमी.]] १९७० च्या उत्तरार्धात आझमी यांचा [[बेंजामिन गिलानी]] यांच्याशी साखरपुडा झाला होता, परंतु नंतर तो मोडला.<ref>{{cite web |url=https://www.filmfare.com/features/actor-and-rebel-shabana-azmi-4649.html |title=Actor and rebel: Shabana Azmi |website=filmfare.com |access-date=14 June 2019 |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322111505/https://www.filmfare.com/features/actor-and-rebel-shabana-azmi-4649.html |url-status=live }}</ref> त्यानंतर पुढे सात वर्षे चित्रपट निर्माते [[शेखर कपूर]] यांच्यासोबत त्यांचे संबंध होते.<ref>{{cite web|url= https://jsnewstimes.com/entertainment/bollywood-news/shabana-azmi-was-in-live-in-with-shekhar-kapur-javed-akhtars-second-wife-became-the-first-engagement-break|title= Shabana Azmi was in live in relationship with Shekhar Kapur|website= J S News Times|date= 5 April 2021|access-date= 13 March 2025|archive-date= 13 May 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230513060602/https://jsnewstimes.com/entertainment/bollywood-news/shabana-azmi-was-in-live-in-with-shekhar-kapur-javed-akhtars-second-wife-became-the-first-engagement-break|url-status= dead}}</ref> ९ डिसेंबर १९८४ रोजी त्यांनी हिंदी चित्रपटांतील गीतकार, कवी आणि पटकथा लेखक [[जावेद अख्तर]] यांच्याशी लग्न केले.<ref name=st>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm |title=THE DYNAMIC DYNASTIES: What would the world of films be without them? |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210044146/http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm |archive-date=10 February 2010 |work=Screen |date=22 September 2000}}</ref> जावेद अख्तर यांचे हे दुसरा लग्न होते; त्यांचे पहिले लग्न हिंदी चित्रपट पटकथा लेखक [[हनी इराणी]] यांच्याशी झाले होते. यामुळे आझमी यांच्या आई जावेद अख्तर यांच्यासोबतच्या या संबंधांवर नाराज होत्या. अख्तर यांना दोन मुले ([[फरहान अख्तर|फरहान]] आणि [[झोया अख्तर|झोया]]) होती. शबाना आझमी यांच्यावर हे नाते तोडण्यासाठी प्रचंड दबाव होता. या काळात त्यांनी आपल्या वडिलांकडे अख्तर यांच्याशी लग्न करण्याबद्दल सल्ला मागितला. अख्तर यांनी आपले पहिले लग्न संपविल्याचे सांगितल्यावर "कोणतेही प्रश्न विचारले गेले नाहीत. अब्बांनी अधिक चौकशी केली नाही किंवा त्या गोष्टीचा तपशील जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला नाही. त्यांनी माझ्या शब्दावर विश्वास ठेवला आणि मला त्यांचे आशीर्वाद दिले," आझमी यांनी एका मुलाखतीत आठवण सांगताना सांगितले, "माझ्या आयुष्यातील हा एक अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय होता—जर त्यांनी खरोखरच नकार दिला असता, तर त्यांच्याविरुद्ध जाण्याचे धैर्य माझ्यात आले असते की नाही याची मला शंका वाटते: मी त्यांना घाबरत होते म्हणून नाही, तर वैयक्तिक बाबतीत अत्यंत वस्तुनिष्ठ निर्णय घेण्यासाठी त्यांच्यावर पूर्ण विश्वास ठेवता येऊ शकत होता."<ref name= "Screen CPI"/><ref>{{cite web |url=http://www.kaifiyat.in/for-abba-with-love-by-shabana-azmi/ |title=For Abba with Love by Shabana Azmi |work=Kaifiyat |access-date=31 January 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122083938/http://www.kaifiyat.in/for-abba-with-love-by-shabana-azmi/ |archive-date=22 January 2013}}</ref> अख्तर आणि आझमी यांना अपत्य नाही. [[इंडियन एक्सप्रेस]]ला दिलेल्या एका मुलाखतीत त्यांनी स्पष्ट केले की मूल नाही होणार हे स्वीकारणे त्यांच्यासाठी कठीण होते. ''समाज अपत्य नसलेल्या स्त्रीला अपूर्ण असल्याचे भासवतो. पुरुषांना त्यांच्या कारकिर्दीतून सर्वाधिक समाधान मिळते, त्याउलट महिला अनेकदा त्यांच्या नात्यांवरून—पत्नी, आई, मुलगी म्हणून त्या कशा राहतात यावरून स्वतःचे मूल्य ठरवतात'', असे त्या म्हणाल्या.<ref>{{cite web |title= Shabana Azmi on not having children: Society makes you feel incomplete |date= 18 September 2024 |url= https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/shabana-azmi-not-having-children-javed-akhtar-society-makes-you-feel-incomplete-2601825-2024-09-18#google_vignette |access-date= 27 July 2025 |archive-date= 9 December 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241209105918/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/shabana-azmi-not-having-children-javed-akhtar-society-makes-you-feel-incomplete-2601825-2024-09-18#google_vignette |url-status= live }}</ref> आझमी यांनी मातृत्त्व आणि आयुष्याकडे पाहण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन बदलण्याचे श्रेय आपल्या आईला दिले आहे.<ref>{{cite web |title= Shabana Azmi reveals not having kids with Javed Akhtar was tough for her to accept |work= The Times of India |date= 18 September 2024 |url= https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shabana-azmi-reveals-not-having-kids-with-javed-akhtar-was-tough-for-her-to-accept/articleshow/113448912.cms |access-date= 27 July 2025 |archive-date= 31 May 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250531091531/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shabana-azmi-reveals-not-having-kids-with-javed-akhtar-was-tough-for-her-to-accept/articleshow/113448912.cms |url-status= live }}</ref> भारतीय अभिनेत्री [[फराह नाझ]] आणि [[तब्बू]] या आझमी यांच्या भाच्या असून दूरचित्रवाणि अभिनेत्री [[तन्वी आझमी]] या त्यांच्या भावजय आहेत. == हे सुद्धा पहा == * [[कैफी आझमी]] (वडील) * [[जावेद अख्तर]] (पती) * [[स्मिता पाटील]] * [[समांतर चित्रपट]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार}} {{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री}} {{DEFAULTSORT:आझमी,शबाना}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी संस्थेचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:कलेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] hp2v0o6n4yos6d1sxvp1fx8y9l4w18k 0 42659 2712286 2514618 2026-09-25T18:32:14Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712286 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{बर्म्युडाचा क्रिकेट खेळाडू-अपूर्ण}} [[वर्ग:बर्म्युडाचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:२००८ १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८७ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] 2tl79sd83983n0zoqbsreevw6jen9kj 0 43787 2712318 2206158 2026-09-25T21:44:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712318 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट स्टेडियम | नाव = स्ताद ओलिंपिक इव्ह-दू-मॅनूआ | टोपणनाव = | लोगोचित्र = | लोगोवर्णन = | चित्र = [[चित्र:Stade_Yves_du_Manoir_Colombes7.jpg|300px]] | वर्णन = | पूर्ण नाव = | मागील नावे = | स्थान = कोलोंब, [[ऑत-दे-सीन]], [[इल-दा-फ्रान्स]] | गुणक = <!-- {{Coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | बांधकाम सुरुवात = | बांधकाम पूर्ण = | उद्घाटन = इ.स. १९०७ | पुनर्बांधणी = १९८४, १९९८, २०१४ | expanded = | closed = | demolished = | मालक = | operator = | surface = | scoreboard = | बांधकाम खर्च = | architect = | project_manager = | structural engineer = | services engineer = | general_contractor = | main_contractors = | आसन क्षमता = १४,००० | suites = | record_attendance = | dimensions = | acreage = | volume = | वापरकर्ते = [[१९२४ उन्हाळी ऑलिंपिक]]<br />[[१९३८ फिफा विश्वचषक]] | embedded = | संकेतस्थळ = }} '''स्ताद ओलिंपिक इव्ह-दू-मॅनूआ''' ({{lang-fr|Stade olympique Yves-du-Manoir}}) हे [[फ्रान्स]] देशाच्या [[पॅरिस]] महानगरामधील एक बहुपयोगी [[स्टेडियम]] आहे. १९०७ साली बांधण्यात आलेले हे स्टेडियम [[१९२४ उन्हाळी ऑलिंपिक]] स्पर्धेचे प्रमुख स्थान होते. ५०,००० आसनक्षमता असणाऱ्या ह्या स्टेडियममध्ये [[१९३८ फिफा विश्वचषक]] स्पर्धेचा [[१९३८ फिफा विश्वचषक अंतिम सामना|अंतिम सामना]] खेळवण्यात आला होता. सध्या ह्या स्टेडियमची आसनक्षमता सुमारे १४,००० आहे. ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20041210040257/http://stades.mythiques.9online.fr/Colombes.htm इतिहास] {{कॉमन्स वर्ग|Stade Yves du Manoir (Colombes)|{{लेखनाव}}}} {{उन्हाळी ऑलिंपिक मैदान}} [[वर्ग:फ्रान्समधील फुटबॉल मैदाने]] [[वर्ग:पॅरिसमधील इमारती व वास्तू]] [[वर्ग:ऑलिंपिक मैदाने]] 843dk2v2evn9s2ajen7f2228adwesvj 4 46763 2712241 2688564 2026-09-25T16:45:48Z अभय नातू 206 /* सध्याची नामनिर्देशने */ 2712241 wikitext text/x-wiki {{कौल सुचालन}} हे पान मराठी विकिपीडियावर एखाद्या लेखाचे ''' [[:वर्ग:मुखपृष्ठ सदर लेख|मुखपृष्ठ सदर लेख]]''' म्हणून नामनिर्देशन करण्यासाठी वापरण्यात यावे. * मे २००८ चे मुखपृष्ठ सदर पासूनचे कौल इथे हलविले आहेत. तत्पूर्वीचे कौल [[विकिपीडिया : कौल]] या मुख्य कौल पानावर घेण्यात आले होते. [[चित्र:Cscr-candidate.svg|frameless|right]] ==लेखरांग== पुढील काही महिन्यात मुखपृष्ठ [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेखरांग|सदर होण्याच्या प्रतीक्षेत असलेल्या लेखांची यादी]] पहा. == सध्याची नामनिर्देशने == === विद्यागौरी नीलकंठ === * '''लेखनाव''':[[विद्यागौरी नीलकंठ]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू}} |- |} === जेम्स मिशनर === * '''लेखनाव''':[[जेम्स मिशनर]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू}} |- |} === मंगळ ग्रह === * '''लेखनाव''':[[मंगळ ग्रह]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू}} |- |} === २०२० उन्हाळी ऑलिंपिक खेळात भारत === * '''लेखनाव''':[[२०२० उन्हाळी ऑलिंपिक खेळात भारत]] -- <s>जून २०२४</s> {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू}} |- | {{कौल|Y|vikrantkorde}} |- |} === भारताची जनगणना २०११ === * '''लेखनाव''':[[भारताची जनगणना २०११]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|Omega45|बरीच दिवस झाली लेख बदलला नाही, हा लेख चांगला आहे}} |- | |} === कुर्ला === * '''लेखनाव''':[[कुर्ला]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|Tiven2240|as nominator}} |- | |} === बौद्ध धर्म === * '''लेखनाव''':[[बौद्ध धर्म]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|Tiven2240|उत्तम लेख. नामनिर्देशक म्हणून समर्थन}} |- | {{कौल|Y|संदेश हिवाळे}} |- | {{कौल|N|आर्या जोशी|लेख चांंगला आहे.तथापि बौद्ध साहित्याबद्दल उत्तमोत्तम पुस्तके उपलब्ध असताना केवळ संंकेतस्थळांंवरून घेतलेली माहिती संंदर्भासाठी पुरेशी वाटत नाही. संंबंंधित संंपादकांंनी असे संंदर्भ शोधून तशी भर घालावी म्हणजे परिपूर्णता येईल, तो अद्ययावत केल्यास बुद्ध पौर्णिमेचे औचित्य साधून मुखष्ठासाठी घेता येईल}} |- | {{कौल|Y|LAXMANSALVE|छान माहिती आहे.नामनिर्देशक म्हणून समर्थन}} |- | {{कौल|N|Nitin.kunjir|लेख चांंगला आहे. परंतू '''बुद्ध व बौद्ध धर्माविषयी विचारवंताची मते''' ह्या विभागात अति भरती केलेली दिसते. सदर विभागाची लेखात गरज नाही. इंग्रजी विकिपीडियावर सदर लेखासंदर्भात पुष्कळ माहिती असताना, मराठी लेखातील माहिती खूपच कमी वाटते. तसेच उत्तम लेखासाठी अनेक संदर्भ लेखात असणे गरजेचे आहे. अन्यथा लेख वैयक्तिक मत लिहील्यासारखा वाटण्याची शक्यता. कोणत्याही मुखपृष्ठ लेखासाठी ह्या गोष्टीची पुर्तता होणे गरजेचे आहे.}} |} === महाराष्ट्र === * '''लेखनाव''':[[महाराष्ट्र]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|Prabodh1987|महराष्ट्र दिनानिमित्त. लेखात संदर्भदुवे टाकण्याची गरज आहे.}} |- | {{कौल|N|आर्या जोशी|संंदर्भांंचा अभाव आहे.ते घालणे आवश्यक आहेत.}} |} === महाराष्ट्र राज्य वखार महामंडळ === * '''लेखनाव''':[[महाराष्ट्र राज्य वखार महामंडळ]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|रविकुमार बोडखे|महाराष्ट्रतील शेतकऱ्यांसाठी कार्य करणारे महामंडळ, शेवटी मराठी लोकच मराठी विपी वाचतील}} |} === झाशीची राणी लक्ष्मीबाई === * लेख नाव: [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू}} |- | {{कौल|N|Karan Kamath|लेख रुक्ष आहे. फोटोंची संख्या वाढवणे गरजेचे आहे.}} |- | {{कौल|Y|Pushkar Pande|लेख अतिशय उत्तम असून वाचण्यायोग्य आहे.}} |- | {{कौल|N|प्रथमेश ताम्हाणे| तसा लेख चांगला आहे पण लेखात एकही संदर्भ नाही आणि वर म्हटल्याप्रमाणे फोटोंची संख्या कमी आहे.}} |- | {{कौल|N|Nitin.kunjir| मुखपृष्ठ होण्यासाठी फारच तोकडी माहिती}} |- |{{कौल|Y|V.narsikar|विकिकरण आवश्यक. नंतर विचार करावा}} |} === मराठा साम्राज्य === * लेख नाव: [[मराठा साम्राज्य]] {| class="wikitable" |- | {{कौल|Y|abhijitsathe}} |- | {{कौल|N|अभय नातू|लेखात अजून सुधारणा व वाढ झाल्यावर मग मुखपृष्ठ सदर करावे.}} |- |{{कौल|Y|AbhiSuryawanshi}} |- | {{कौल|Y|vinod rakte|}} |- | {{कौल|N|Nitin.kunjir|लेखात अजून खूप सुधारणा होणे आवश्यक आहे. मुखपृष्ठ होण्यासाठी खूपच तोकडी माहिती}} |- | {{कौल|N|Pushkar Pande|सदरात वाढ करावी.}} |- | {{कौल|N|LAXMANSALVE|लेखामध्ये उपलब्ध ऐतिहासीक साधनांच्या आधारे अजून भर घालावी.}} |} === अमेरिकेची राज्ये === * लेखनावः [[अमेरिकेची राज्ये]] {| class="wikitable" |- | {{कौल|N|Sankalpdravid|लेखात सध्या प्रामुख्याने सूचीपर माहिती आहे. या लेखात निरनिराळी संस्थाने अमेरिकेच्या संघात टप्प्याटप्प्याने कशी सामील झाली, त्याचाही इतिहास मांडल्यास लेख घसघशीत होईल. खेरीज लेखात सध्या काही तपशील रोमन लिपीत/इंग्रजीत आहेत; व काही आकडेवारी मराठी अंकांत नाही. तूर्तास मराठीकरणासाठी आवश्यक बदल करून हा लेख उदयोन्मुख लेखासाठी नामांकनास ठेवणे अधिक इष्ट ठरेल.}} |- | {{कौल|N|Nitin.kunjir|लेखात सध्या प्रामुख्याने सूचीपर माहिती आहे. राज्यांबद्दल काही विशेष माहिती मिळत नाही. अजून खूप सुधारणा होणे गरजेचे आहे.}} |} === बाळ गंगाधर टिळक === * लेखनावः [[बाळ गंगाधर टिळक]] {| class="wikitable" |- | {{कौल|Y|Nitin.kunjir|महितीपूर्ण लेख}} |- | {{कौल|Y|महितीपूर्ण लेख,अजून अधिक लोकांपर्यंत माहिती पोहचणे आवश्यक|[[सदस्य:Tmb5793|तुषार भांबरे]] ([[सदस्य चर्चा:Tmb5793|चर्चा]]) १६:११, ६ ऑक्टोबर २०१३ (IST)}} |- | {{कौल|N|चूकीची माहीती,चर्चा पानावरील माहीतीचा समावेश करावा.|[[सदस्य:Salveramprasad|साळवे रामप्रसाद]] ([[सदस्य चर्चा:Salveramprasad|चर्चा]]) 18:38, 7 ऑक्टोबर 2013 (IST)}} |- | {{कौल|Y|Czeror|}} |- | {{कौल|N|Pushkar Pande|काही माहिती चुकीची आहे.}} |- | {{कौल|Y|Sagarmarkal|}} |- | {{कौल|Y|IPraveenVdthk|}} |- |} === पु.ल.देशपांडे === * लेखनावः [[पु.ल.देशपांडे]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|Pushkar Pande|}} |- | {{कौल|N|आर्या जोशी|लेखात लाल खुणा पुष्कळच आहेत,त्यावर अधी काम करायला हवे असे वाटते.लेख चांंगला आहे.}} |- | {{कौल|Y|अभय नातू|लेख विस्ताराने लिहिलेला आहे. लाल दुवे विषयवस्तूशी थेट निगडीत नसल्याने तसेच प्रकाशित करण्यास हरकत नाही. कालांतराने ते भरले जातील.}} |- | {{कौल|Y|Nitin.kunjir|चांगला लेख. मुखपृष्ठ लेख होण्यास हरकत नाही.}} |} === रामकृष्ण परमहंस === * लेखनावः [[रामकृष्ण परमहंस]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|Pushkar Pande|}} |- |} === जयंत साळगांवकर === * '''लेखनाव''': [[जयंत साळगांवकर]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|shreemarkal}} |- | {{कौल|Y|jigneshshirke}} |- | {{कौल|Y|sagarmarkal|अतिशय सोप्या भाषेत लेख}} |- | {{कौल|N|Pushkar Pande|मुखपृष्ठ सदरासाठी माहिती कमी वाटत आहे. त्यामुळे प्रथम उदयोन्मुख लेख सादर करावा.}} |- | {{कौल|Y|sulabhapatil}} |- | {{कौल|Y|Pratham0613}} |- | {{कौल|N|Nitin.kunjir|Pushkar Pande यांच्या मताशी सहमत}} |- |} === पौगंडावस्था === * '''लेखनाव''': [[पौगंडावस्था]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू|उत्तमप्रकारे लिहिलेला व विषयाची हाताळणी असलेला लेख.}} |- | {{कौल|Y|Nitin.kunjir|मुखपृष्ठ होण्यासाठी उत्तम लेख}} |- | {{कौल|N|Tiven2240|लेखात काही स्रोत इंग्लिश विकिपीडिया वरून घेतले आहे. परंतु [[:en:Wikipedia:Wikipedia is not a reliable source|विकिपीडिया विश्वसनीय स्रोत नाही]]. जर याचे इंटरलिंकिंग केले जाणार जर चालते परंतु स्रोत म्हणून असणे आवश्यक वाटत नाही}} |- | {{कौल|Y|vikrantkorde|उत्तम लेख}} |- |} === किशोरवय === * '''लेखनाव''': [[किशोरवय]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू|उत्तमप्रकारे लिहिलेला व विषयाची हाताळणी असलेला लेख.}} |- | {{कौल|Y|Vikrantkorde|छान माहिती असणारा लेख.}} |- |} === २०२० मधील महाराष्ट्रातील कोरोना विषाणू उद्रेक === * '''लेखनाव''':[[२०२० मधील महाराष्ट्रातील कोरोना विषाणू उद्रेक]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|Sachinvenga|मराठी विकिपीडियाने अद्ययावत असायला हवे असेल तर वेळोवेळी प्रासंगिक संदर्भ असणारे लेख मुखपृष्ठावर प्रसिद्ध केले पाहिजेत.}} |- |{{साद|Sachinvenga}} {{कौल|C|Tiven2240|हा लेख उदयोन्मुख लेख आहे व त्यामुळे ते मुखपृष्ठ सदर लेख नाही असू शकेल}} |- | {{कौल|Y|अभय नातू|हा लेख अद्ययावत करुन सदर लेख करावा.}} |} === मुक्ता बर्वे === * '''लेखनाव''':[[मुक्ता बर्वे]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू|}} |} === आनंदीबाई जोशी === * '''लेखनाव''':[[आनंदीबाई गोपाळराव जोशी]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू|}} |} === केप टाउन === * '''लेखनाव''':[[केप टाउन]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|अभय नातू|}} |} === भरड धान्ये === * '''लेखनाव''':[[भरड धान्य]] {| class="wikitable" | {{कौल|Y|संतोष गोरे| भारत सरकारच्या विनंती वरून २०२३ हे आंतरराष्ट्रीय भरड धान्य वर्ष म्हणून साजरे करण्यात येत आहे. सबब या लेखात योग्य तो सुधार करून त्वरित मुखपृष्ठ सदर लेख करावा}} |} ==पूर्वीची नामनिर्देशने== * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२००८|२००८मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२००९|२००९मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१०|२०१०मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०११|२०११मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१२|२०१२मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१३|२०१३मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१४|२०१४मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१५|२०१५मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१६|२०१६मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१७|२०१७मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१८|२०१८मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०१९|२०१९मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०२०|२०२०मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०२३|२०२३मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०२४|२०२४मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०२५|२०२५मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/निर्वाचित२०२६|२०२६मध्ये निवडलेले लेख]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन/अनिर्वाचित|निवड न झालेले लेख]] ==करावयाच्या गोष्टींची यादी== <!--विकिपीडिया:समाज मुखपृष्ठ/करावयाच्या गोष्टींची यादी संपादण्याकरिता विकिपीडिया:समाज मुखपृष्ठ/करावयाच्या गोष्टींची यादी असे शोध खिडकीत लिहा --> {| Align="Center" Cellspacing="3" Width="100%" |- valign="top" |class="MainPageBG" colspan="2" style="border: 1px solid #AAAAAA; color: #000;background-color: #FAFAFA; border-bottom: 3px solid #FFCC00; margin-bottom:25px;"|<div style="padding: .4em .9em .9em"> ==&nbsp;तुम्ही काय करू शकता== '''{{विकिपीडिया:समाज मुखपृष्ठ/करावयाच्या गोष्टींची यादी}}'''</div> |- |} == हेही पाहा == * [[विकिपीडिया:उदयोन्मुख लेख नामनिर्देशन]] [[वर्ग:विकिपीडिया मुखपृष्ठ सदर]] 64j9jzvlogp8wrq9eo6spk2wlyjfwxe 0 49157 2712215 2207332 2026-09-25T15:00:26Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712215 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = मिन्‍स्‍क | स्थानिक = Мінск | चित्र = Minsk montage 240513.jpg | ध्वज = Flag of Minsk, Belarus.svg | चिन्ह = Coat of arms of Minsk.svg | नकाशा१ = बेलारूस | देश = बेलारूस | राज्य = | प्रांत = | स्थापना = इ.स. १०६७ | महापौर = | क्षेत्रफळ = ३०५.५ | उंची = ९२० | लोकसंख्या = १९,२१,८०७ | लोकसंख्यावर्ष = २०१४ | महानगरलोकसंख्या = २१,०१,०१८ | घनता = ५,९६६ | वेळ = [[यूटीसी+०३:००]] | वेब = http://www.minsk.gov.by |latd=53 |latm=54 |latNS=N |longd=27 |longm=34 |longEW=E }} '''मिन्स्क''' ({{lang-be|Мінск, Менск}}, {{lang-ru|Минск}}, [[यिडिश भाषा|यिडिश]]/[[हिब्रू भाषा|हिब्रू]]: ''Minsk'' ,מינסק) [[पूर्व युरोप]]ातील [[बेलारूस]] देशाची राजधानी व सगळ्यात मोठे शहर आहे. बेलारूसच्या मध्य भागात वसलेले मिन्स्क शहर राष्ट्रीय राजधानीसोबत [[मिन्‍स्‍क प्रदेश]]ाची देखील प्रशासकीय राजधानी आहे. इ.स. १५८९ पासून मिन्स्क [[पोलिश-लिथुएनियन राष्ट्रकुल]]ाच्या तर इ.स. १७९३ पासून [[रशियन साम्राज्य]]ाच्या अधिपत्याखाली होते. इ.स. १९१९ ते १९९१ दरम्यान मिन्स्क [[सोव्हिएत संघ]]ामधील [[बेलारूशियन सोव्हिएत साम्यवादी गणराज्य]]ाची राअज्धानी होती. सध्या मिन्स्क हे एक प्रगत शहर असून [[स्वतंत्र राज्यांचा राष्ट्रसंघ|स्वतंत्र राज्यांच्या राष्ट्रसंघाचे]] मुख्यालय येथेच स्थित आहे. [[मिन्स्क राष्ट्रीय विमानतळ]] हा बेलारूसमधील सर्वात वर्दळीचा विमानतळ आहे. ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20120401011444/http://minsk.gov.by/ru/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|Minsk|मिन्स्क}} *{{wikivoyage|Minsk|मिन्स्क}} {{बेलारूसचे राजकीय विभाग}} [[वर्ग:बेलारूसमधील शहरे]] [[वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे]] ooisnbtjovpwh165ycnxbtz1vfxgnar 0 49835 2712309 2398224 2026-09-25T20:24:25Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712309 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राजकीय विभाग | नाव = साकातेकास | स्थानिकनाव = Zacatecas | प्रकार = [[मेक्सिकोची राज्ये|मेक्सिकोचे राज्य]] | ध्वज = Flag of Zacatecas.svg | चिन्ह = Coat of arms of Zacatecas.svg | नकाशा = Zacatecas en México.svg | देश = मेक्सिको | राजधानी = [[साकातेकास, मेक्सिको|साकातेकास]] | क्षेत्रफळ = ७५,५३९ | लोकसंख्या =१५,०३,३७० | घनता = २० | वेबसाईट =http://www.chiapas.gob.mx }} '''साकातेकास''' (संपूर्ण नाव: साकातेकासचे स्वतंत्र व सार्वभौम राज्य; {{lang-es|Estado Libre y Soberano de Zacatecas}})हे [[मेक्सिको]] देशाचे एक राज्य आहे. हे राज्य मेक्सिकोच्या उत्तर-मध्य भागात स्थित असून ते क्षेत्रफळानुसार मेक्सिकोमधील आठव्या तर लोकसंख्येनुसार २५व्या क्रमांकाचे राज्य आहे. == बाह्य दुवे == * {{es icon}} [https://web.archive.org/web/20051207015632/http://www.turismozacatecas.gob.mx/ राज्य सरकार] *[http://www.zacatecas.net/ अधिक माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524014636/http://www.zacatecas.net/ |date=2013-05-24 }} {{Commons|Zacatecas|साकातेकास}} {{मेक्सिकोची राज्ये}} [[वर्ग:मेक्सिकोची राज्ये]] ibcpm4bt3fe4p13vu4h9zxafyqhnqr4 0 51011 2712338 2536236 2026-09-25T23:30:12Z अभय नातू 206 माहिती 2712338 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अदूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[केरळ]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> १९६७ च्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला व तो अनुसूचित जातीतील उमेदवारांसाठी राखीव होता. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेमध्ये हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[मावेलिकारा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलिकारा]] आणि [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == विधानसभा मतदारसंघ == अदूर लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होत होता: # [[कोण्णी विधानसभा मतदारसंघ|कोण्णी]] # [[पठाणमथिट्टा विधानसभा मतदारसंघ|पठाणमथिट्टा]] # [[रान्नी विधानसभा मतदारसंघ|रान्नी]] # [[अदूर विधानसभा मतदारसंघ|अदूर]] # [[कोट्टारक्करा विधानसभा मतदारसंघ|कोट्टारक्करा]] # [[पाठनापुरम विधानसभा मतदारसंघ|पाठनापुरम]] # [[पुनालुर विधानसभा मतदारसंघ|पुनालुर]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[पी. सी. अडीचन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[के. भार्गवी]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[पी. के. कोडियान]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[पी. के. कोडियान]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[के. कुंभांबू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[चेंगरा सुरेंन्द्रन]]''' || '''३,५४,९४१''' || '''५०.७३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || ३,०६,४१५ || ४३.८०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || २८,४३५ || ४.०६% |- | मताधिक्य || चेंगरा सुरेंन्द्रन || ४८,५२६ || ६.९३% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,३७,३४९''' || '''४८.२१%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || ३,१५,३१४ || ४५.०६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४०,१९८ || ५.७५% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २२,०३५ || ३.१५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 1998], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[चेंगरा सुरेंन्द्रन]]''' || '''३,३४,२२०''' || '''४७.९४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || ३,१७,२१५ || ४५.५०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४०,२१० || ५.७७% |- | मताधिक्य || चेंगरा सुरेंन्द्रन || १७,००५ || २.४४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Adoor_Lok_Sabha_constituency Adoor Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,५३,५७५''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || पी. के. राघवन || २,८६,०३८ || ३९.७२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४९,८२० || ६.९२% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || ६७,५३७ || ९.३८% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,६०,५८४''' || '''४९.६५%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[भार्गवी तंकप्पन]] || ३,३९,८४० || ४६.७९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सी. सी. कुंजुमन || १८,८२० || २.५९% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २०,७४४ || २.८६% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,५९,४४४''' || '''४९.७०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || के. के. जोसेफ || ३,३४,९०३ || ४६.३१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || २०,९५० || २.९०% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २४,५४१ || ३.३९% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[के. कुंभांबू]]''' || '''३,१६,९८२''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[पी. के. कोडियान]] || २,७३,९२० || ४४.४२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सी. सी. कुंजुमन || २०,४२० || ३.३१% |- | मताधिक्य || के. कुंभांबू || ४३,०६२ || ६.९८% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. के. कोडियान]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''५३.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] || के. कुंभांबू || २,०९,४२० || ४३.४३% |- | मताधिक्य || पी. के. कोडियान || ४९,००० || १०.१७% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. के. कोडियान]]''' || '''२,५२,४२०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || के. के. जोसेफ || १,८०,३२० || ३९.८८% |- | मताधिक्य || पी. के. कोडियान || ७२,१०० || १५.९२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[के. भार्गवी]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''५९.२०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || पी. के. राघवन || १,३५,३२० || ३५.५४% |- | मताधिक्य || के. भार्गवी || ९०,१०० || २३.६६% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. सी. अडीचन]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५३.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || के. के. कुंजुमन || १,४०,३२० || ४०.३०% |- | मताधिक्य || पी. सी. अडीचन || ४५,१०० || १२.१०% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S11/partycomp17.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पतनमतिट्टा जिल्हा]] [[वर्ग:कोल्लम जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:केरळमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 8oggz6u19enw5inwwr5em48px2k04q4 2712339 2712338 2026-09-25T23:30:38Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2712339 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अदूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[केरळ]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> १९६७ च्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला व तो अनुसूचित जातीतील उमेदवारांसाठी राखीव होता. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेमध्ये हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[मावेलिकारा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलिकारा]] आणि [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == विधानसभा मतदारसंघ == अदूर लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होत होता: # [[कोण्णी विधानसभा मतदारसंघ|कोण्णी]] # [[पठाणमथिट्टा विधानसभा मतदारसंघ|पठाणमथिट्टा]] # [[रान्नी विधानसभा मतदारसंघ|रान्नी]] # [[अदूर विधानसभा मतदारसंघ|अदूर]] # [[कोट्टारक्करा विधानसभा मतदारसंघ|कोट्टारक्करा]] # [[पाठनापुरम विधानसभा मतदारसंघ|पाठनापुरम]] # [[पुनालुर विधानसभा मतदारसंघ|पुनालुर]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[पी. सी. अडीचन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[के. भार्गवी]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[पी. के. कोडियान]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[पी. के. कोडियान]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[के. कुंभांबू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[चेंगरा सुरेंन्द्रन]]''' || '''३,५४,९४१''' || '''५०.७३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || ३,०६,४१५ || ४३.८०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || २८,४३५ || ४.०६% |- | मताधिक्य || चेंगरा सुरेंन्द्रन || ४८,५२६ || ६.९३% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,३७,३४९''' || '''४८.२१%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || ३,१५,३१४ || ४५.०६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४०,१९८ || ५.७५% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २२,०३५ || ३.१५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 1998], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[चेंगरा सुरेंन्द्रन]]''' || '''३,३४,२२०''' || '''४७.९४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || ३,१७,२१५ || ४५.५०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४०,२१० || ५.७७% |- | मताधिक्य || चेंगरा सुरेंन्द्रन || १७,००५ || २.४४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Adoor_Lok_Sabha_constituency Adoor Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,५३,५७५''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || पी. के. राघवन || २,८६,०३८ || ३९.७२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४९,८२० || ६.९२% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || ६७,५३७ || ९.३८% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,६०,५८४''' || '''४९.६५%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[भार्गवी तंकप्पन]] || ३,३९,८४० || ४६.७९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सी. सी. कुंजुमन || १८,८२० || २.५९% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २०,७४४ || २.८६% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,५९,४४४''' || '''४९.७०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || के. के. जोसेफ || ३,३४,९०३ || ४६.३१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || २०,९५० || २.९०% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २४,५४१ || ३.३९% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[के. कुंभांबू]]''' || '''३,१६,९८२''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[पी. के. कोडियान]] || २,७३,९२० || ४४.४२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सी. सी. कुंजुमन || २०,४२० || ३.३१% |- | मताधिक्य || के. कुंभांबू || ४३,०६२ || ६.९८% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. के. कोडियान]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''५३.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] || के. कुंभांबू || २,०९,४२० || ४३.४३% |- | मताधिक्य || पी. के. कोडियान || ४९,००० || १०.१७% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. के. कोडियान]]''' || '''२,५२,४२०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || के. के. जोसेफ || १,८०,३२० || ३९.८८% |- | मताधिक्य || पी. के. कोडियान || ७२,१०० || १५.९२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[के. भार्गवी]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''५९.२०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || पी. के. राघवन || १,३५,३२० || ३५.५४% |- | मताधिक्य || के. भार्गवी || ९०,१०० || २३.६६% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. सी. अडीचन]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५३.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || के. के. कुंजुमन || १,४०,३२० || ४०.३०% |- | मताधिक्य || पी. सी. अडीचन || ४५,१०० || १२.१०% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S11/partycomp17.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पतनमतिट्टा जिल्हा]] [[वर्ग:कोल्लम जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:केरळमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] qiz1zvtgj4er2zgy56gacyddknnpbb9 2712341 2712339 2026-09-25T23:31:45Z अभय नातू 206 removed [[Category:पतनमतिट्टा जिल्हा]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712341 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अदूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[केरळ]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> १९६७ च्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला व तो अनुसूचित जातीतील उमेदवारांसाठी राखीव होता. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेमध्ये हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[मावेलिकारा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलिकारा]] आणि [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == विधानसभा मतदारसंघ == अदूर लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होत होता: # [[कोण्णी विधानसभा मतदारसंघ|कोण्णी]] # [[पठाणमथिट्टा विधानसभा मतदारसंघ|पठाणमथिट्टा]] # [[रान्नी विधानसभा मतदारसंघ|रान्नी]] # [[अदूर विधानसभा मतदारसंघ|अदूर]] # [[कोट्टारक्करा विधानसभा मतदारसंघ|कोट्टारक्करा]] # [[पाठनापुरम विधानसभा मतदारसंघ|पाठनापुरम]] # [[पुनालुर विधानसभा मतदारसंघ|पुनालुर]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[पी. सी. अडीचन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[के. भार्गवी]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[पी. के. कोडियान]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[पी. के. कोडियान]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[के. कुंभांबू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[चेंगरा सुरेंन्द्रन]]''' || '''३,५४,९४१''' || '''५०.७३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || ३,०६,४१५ || ४३.८०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || २८,४३५ || ४.०६% |- | मताधिक्य || चेंगरा सुरेंन्द्रन || ४८,५२६ || ६.९३% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,३७,३४९''' || '''४८.२१%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || ३,१५,३१४ || ४५.०६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४०,१९८ || ५.७५% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २२,०३५ || ३.१५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 1998], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[चेंगरा सुरेंन्द्रन]]''' || '''३,३४,२२०''' || '''४७.९४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || ३,१७,२१५ || ४५.५०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४०,२१० || ५.७७% |- | मताधिक्य || चेंगरा सुरेंन्द्रन || १७,००५ || २.४४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Adoor_Lok_Sabha_constituency Adoor Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,५३,५७५''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || पी. के. राघवन || २,८६,०३८ || ३९.७२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४९,८२० || ६.९२% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || ६७,५३७ || ९.३८% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,६०,५८४''' || '''४९.६५%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[भार्गवी तंकप्पन]] || ३,३९,८४० || ४६.७९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सी. सी. कुंजुमन || १८,८२० || २.५९% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २०,७४४ || २.८६% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,५९,४४४''' || '''४९.७०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || के. के. जोसेफ || ३,३४,९०३ || ४६.३१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || २०,९५० || २.९०% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २४,५४१ || ३.३९% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[के. कुंभांबू]]''' || '''३,१६,९८२''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[पी. के. कोडियान]] || २,७३,९२० || ४४.४२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सी. सी. कुंजुमन || २०,४२० || ३.३१% |- | मताधिक्य || के. कुंभांबू || ४३,०६२ || ६.९८% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. के. कोडियान]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''५३.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] || के. कुंभांबू || २,०९,४२० || ४३.४३% |- | मताधिक्य || पी. के. कोडियान || ४९,००० || १०.१७% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. के. कोडियान]]''' || '''२,५२,४२०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || के. के. जोसेफ || १,८०,३२० || ३९.८८% |- | मताधिक्य || पी. के. कोडियान || ७२,१०० || १५.९२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[के. भार्गवी]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''५९.२०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || पी. के. राघवन || १,३५,३२० || ३५.५४% |- | मताधिक्य || के. भार्गवी || ९०,१०० || २३.६६% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. सी. अडीचन]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५३.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || के. के. कुंजुमन || १,४०,३२० || ४०.३०% |- | मताधिक्य || पी. सी. अडीचन || ४५,१०० || १२.१०% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S11/partycomp17.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पत्तनम्तिट्टा जिल्हा]] [[वर्ग:कोल्लम जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:केरळमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 5bsqd8g4i8d5yh3v4rquvb0lhnaj3w4 2712342 2712341 2026-09-25T23:32:03Z अभय नातू 206 /* विधानसभा मतदारसंघ */ 2712342 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अदूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[केरळ]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> १९६७ च्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला व तो अनुसूचित जातीतील उमेदवारांसाठी राखीव होता. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेमध्ये हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[मावेलिकारा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलिकारा]] आणि [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == विधानसभा मतदारसंघ == अदूर लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होत होता: # [[कोण्णी विधानसभा मतदारसंघ|कोण्णी]] # [[पतनतिट्टा विधानसभा मतदारसंघ|पतनतिट्टा]] # [[रान्नी विधानसभा मतदारसंघ|रान्नी]] # [[अदूर विधानसभा मतदारसंघ|अदूर]] # [[कोट्टारक्करा विधानसभा मतदारसंघ|कोट्टारक्करा]] # [[पाठनापुरम विधानसभा मतदारसंघ|पाठनापुरम]] # [[पुनालुर विधानसभा मतदारसंघ|पुनालुर]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[पी. सी. अडीचन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[के. भार्गवी]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[पी. के. कोडियान]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[पी. के. कोडियान]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[के. कुंभांबू]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 2004], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[चेंगरा सुरेंन्द्रन]]''' || '''३,५४,९४१''' || '''५०.७३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || ३,०६,४१५ || ४३.८०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || २८,४३५ || ४.०६% |- | मताधिक्य || चेंगरा सुरेंन्द्रन || ४८,५२६ || ६.९३% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 1999], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,३७,३४९''' || '''४८.२१%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[चेंगरा सुरेंन्द्रन]] || ३,१५,३१४ || ४५.०६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४०,१९८ || ५.७५% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २२,०३५ || ३.१५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/adoor-lok-sabha-constituency Adoor Lok Sabha Constituency Election Result 1998], ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[चेंगरा सुरेंन्द्रन]]''' || '''३,३४,२२०''' || '''४७.९४%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कोडीकुन्नील सुरेश]] || ३,१७,२१५ || ४५.५०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४०,२१० || ५.७७% |- | मताधिक्य || चेंगरा सुरेंन्द्रन || १७,००५ || २.४४% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Adoor_Lok_Sabha_constituency Adoor Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,५३,५७५''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || पी. के. राघवन || २,८६,०३८ || ३९.७२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || ४९,८२० || ६.९२% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || ६७,५३७ || ९.३८% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,६०,५८४''' || '''४९.६५%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[भार्गवी तंकप्पन]] || ३,३९,८४० || ४६.७९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सी. सी. कुंजुमन || १८,८२० || २.५९% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २०,७४४ || २.८६% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कोडीकुन्नील सुरेश]]''' || '''३,५९,४४४''' || '''४९.७०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || के. के. जोसेफ || ३,३४,९०३ || ४६.३१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. के. जनार्दनन || २०,९५० || २.९०% |- | मताधिक्य || कोडीकुन्नील सुरेश || २४,५४१ || ३.३९% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[के. कुंभांबू]]''' || '''३,१६,९८२''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[पी. के. कोडियान]] || २,७३,९२० || ४४.४२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सी. सी. कुंजुमन || २०,४२० || ३.३१% |- | मताधिक्य || के. कुंभांबू || ४३,०६२ || ६.९८% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. के. कोडियान]]''' || '''२,५८,४२०''' || '''५३.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] || के. कुंभांबू || २,०९,४२० || ४३.४३% |- | मताधिक्य || पी. के. कोडियान || ४९,००० || १०.१७% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. के. कोडियान]]''' || '''२,५२,४२०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || के. के. जोसेफ || १,८०,३२० || ३९.८८% |- | मताधिक्य || पी. के. कोडियान || ७२,१०० || १५.९२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[के. भार्गवी]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''५९.२०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || पी. के. राघवन || १,३५,३२० || ३५.५४% |- | मताधिक्य || के. भार्गवी || ९०,१०० || २३.६६% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पी. सी. अडीचन]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५३.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || के. के. कुंजुमन || १,४०,३२० || ४०.३०% |- | मताधिक्य || पी. सी. अडीचन || ४५,१०० || १२.१०% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S11/partycomp17.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पत्तनम्तिट्टा जिल्हा]] [[वर्ग:कोल्लम जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:केरळमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 388asdtq40k9n5lmyqv9q8c8ubjxbgp 0 54838 2712308 2637043 2026-09-25T20:10:33Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712308 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = सप्पोरो | स्थानिक = 札幌市 | चित्र = | ध्वज = Flag of Sapporo, Hokkaido.svg | चिन्ह = | नकाशा = | नकाशा१ = जपान | देश = जपान | बेट = [[होक्काइदो]] | प्रांत = [[होक्काइदो]] | स्थापना = [[इ.स. १८६८]] | महापौर = | क्षेत्रफळ = १,१२१ | उंची = | लोकसंख्या = १९,१५,५४६ | घनता = १,६९९ | वेळ = | वेब = [http://www.city.sapporo.jp/city/english/ सप्पोरो संकेतस्थळ] |latd = 43 |latm = 4 |lats = |latNS = N |longd = 141 |longm = 21 |longs = |longEW = E }} '''सप्पोरो''' ({{lang-ja|札幌市}}; {{Audio|ja-Sapporo.ogg|उच्चार}}) हे [[जपान]] देशाच्या उत्तर भागातील [[होक्काइदो]] ह्या बेटावरील सर्वात मोठे शहर व होक्काइदो प्रांताची राजधानी आहे. १९७२ सालच्या [[हिवाळी ऑलिंपिक क्रीडा स्पर्धा]] सप्पोरो शहरामध्ये आयोजित करण्यात आल्या होत्या. ==विद्यापीठे== * [http://www.oia.hokudai.ac.jp/ Hokkaido University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140402031237/http://www.oia.hokudai.ac.jp/ |date=2014-04-02 }}, 北海道大学 * [https://web.archive.org/web/20140125134710/http://www.hokkyodai.ac.jp/english/ Hokkaido University of Education], 北海道教育大学 * [https://www.scu.ac.jp/english/ Sapporo City University], 札幌市立大学 * [http://web.sapmed.ac.jp/e/ Sapporo Medical University], 札幌医科大学 ==बाह्य दुवे== {{Commons|Sapporo|सप्पोरो}} * [http://www.city.sapporo.jp/city/english/ अधिकृत संकेतस्थळ] *{{wikivoyage|Sapporo|सप्पोरो}} [[वर्ग:जपानमधील शहरे]] [[वर्ग:सप्पोरो|*]] [[वर्ग:होक्काइदो प्रांत]] lsfp3km0iozrl1xjcjphwgp7dd2gh8e 0 55668 2712315 2680333 2026-09-25T21:32:26Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712315 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|सोनी (आडनाव)}} '''सोनी कार्पोरेशन''' ([[जपानी भाषा|जपानी]]:ソニー株式会社) ही एक जपानी बहुराष्ट्रीय कंपनी आहे. या कंपनीने सत्तरच्या दशकात अतिशय छोट्या आकारातील कॅसेट प्लेयर्स अमेरिकेत विकून नाव कमावले होते. आज या कंपनीने [[पीएस २]] सारखी खेळांची उपकरणे बाजारात आणून आपले अस्तित्त्व राखले आहे. == स्थापना == मसारू इबुका व अकिओ मोरिता यांनी स्थापना केली.कंपनीचे हेडक्वार्टर्ड हे मीनतॉ, टोक्यो, जपान मधे आहे.सोनी ही "एलेक्ट्रॉनिक्स, वीडियो, कम्यूनिकेशन्स, वीडियो गमे कनसोल्स, अँड इन्फर्मेशन टेक्नालजी"चे ग्राहक आणि व्यसाई यांच्या साठी उत्पादन कारणारी एक मुख्य उत्पादक कंपनी आहे. सोनी हे नाव सोनूस, या लॅटिन अक्षरापासून आलेले ज्याचा अर्थ होतो "ध्ननि". == इतिहास == ==नावाचे मूळ== == मुख्य उत्पादने == व्हिडियो कॅसेट रेकॉर्डर्स वॉकमन डिस्कमन प्ले स्टेशन २ [[पीएस २]] प्ले स्टेशन ३ [[पीएस ३]] डिजिटल कॅमेरे == व्यवस्थापन == ==संदर्भ== * ''[[Made in Japan (biography)|Made in Japan]]'' by [[Akio Morita]] and Sony, [[Harper Collins]] (1994) * ''Sony: The Private Life'' by [[John Nathan]], [[Houghton Mifflin]] (1999) * ''Sony Radio, Sony Transistor Radio 35th Anniversary 1955-1990'' — information booklet (1990) * ''The Portable Radio in American Life'' by University of Arizona Professor Michael Brian Schiffer, Ph.D. (The University of Arizona Press, 1991). * ''The Japan Project: Made in Japan.'' — a documentary about Sony's early history in the U.S. by [[Terry Sanders]]. == बाह्य दुवे == * [http://www.sony.net Sony Corporation: Global Headquarters] * [http://esupport.sony.com/ Sony Product Technical Support] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020135541/http://esupport.sony.com/ |date=2008-10-20 }} * {{ja icon}} [http://www.sony.co.jp/ Sony Japan] * [http://www.sony.com/ Sony America] * [http://www.sonystyle.ca/ Sony of Canada Ltd.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129233547/http://sonystyle.ca/ |date=2009-01-29 }} * [http://www.sony.co.in/ Sony India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001223847/https://www.sony.co.in/ |date=2020-10-01 }} * [https://web.archive.org/web/20081004170207/http://www1.sony.com.sg/ Sony Singapore] * [http://www.sony.co.kr/ Sony South Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204094208/http://www.sony.co.kr/ |date=2008-12-04 }} * [http://www.us.playstation.com Sony Computer Entertainment (USA)] * [http://www.scee.com/ Sony Computer Entertainment (Europe)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724093005/http://scee.com/ |date=2008-07-24 }} * [https://web.archive.org/web/20090715073922/http://www.sonybmg.com// Sony BMG] * [http://www.sonyericsson.com Sony Ericsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010525040028/http://sonyericsson.com/ |date=2001-05-25 }} * [http://www.sonyvaiocenter.com Sony Notebook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103024306/http://sonyvaiocenter.com/ |date=2014-01-03 }} * [http://www.csl.sony.co.jp/ Sony Computer Science Laboratories, Inc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927215514/http://www.csl.sony.co.jp/ |date=2007-09-27 }} ** [http://www.csl.sony.fr/ Sony CSL Paris] * [http://www.sonyinsider.com Sony Insider] == हे सुद्धा पहा == ==बाह्य दुवे== [[वर्ग:बहुराष्ट्रीय व्यापारी संस्था]] [[वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या]] q9r7vjixcrfqdyaanbwwjlaoayapwbi 0 58413 2712317 2707264 2026-09-25T21:43:59Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712317 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शरीरशास्त्र | Name = स्तन | Latin = [[wikt:en:mamma#Latin|mamma]] (mammalis "of the breast")<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url = http://dictionary.reference.com/browse/mammal |title = mammal – Definitions from Dictionary.com |publisher = Dictionary.reference.com |accessdate = 31 October 2011}}</ref> | Image = Weibliche brust en.jpg | Caption = मानवी स्तनाची रचना [[areola]], [[स्तनाग्र]], आणि [[inframammary fold]] सह | Width = | Image2 = | Caption2 = | Precursor = | System = | Artery = [[internal thoracic artery]] | Vein = [[internal thoracic vein]] | Nerve = | Lymph = }} '''स्तन''' ही [[सस्तन प्राणी|सस्तन प्राण्याच्या]] शरीरावर असलेली [[दूध]] स्रवणारी ग्रंथी आहे. पाठीचा कणा असलेल्या ([[पृष्ठवंशी प्राणी|पृष्ठवंशी]]) प्राण्यांमधील एका वर्गात शरीराच्या खालच्या किंवा पुढच्या भागावर (अनुक्रमे [[चतुष्पाद|चार पायांचे]] किंवा दोन पायांचे प्राणी) फुगीर उंचवटे आढळतात. त्यांना स्तन असे म्हणतात आणि या वर्गातील प्राण्यांना स्तनी, स्तनधारी किंवा [[सस्तन प्राणी]] असे म्हणतात. या प्राण्यांच्या नर आणि मादी दोघांतही स्तन आढळत असले तरी नरांत त्यांचा विकास होत नाही. माद्यांत त्यांचा दुग्धग्रंथी म्हणून विकास होतो आणि [[अर्भकावस्था|नवजात अर्भकाला]] मातेकडून पोषण मिळण्यासाठी ([[दूध]] पाजण्यासाठी) यांचा उपयोग असतो. [[सस्तन प्राणी|सस्तन प्राण्यांच्या]] या वर्गात<ref>https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand20/index.php/component/content/article?id=10149</ref> [[देवमासा]] (व्हेल) व [[डॉल्फिन]] हे जलचर; [[वटवाघूळ]]; [[हरीण]], [[शेळी]], [[घोडा]], [[गाय]] यांसारखे खूर असणारे [[शाकाहार|शाकाहारी]] प्राणी; [[उंदीर]], [[घूस]], [[चिचुंद्री]] यांसारखे कुरतडणारे प्राणी; [[मांजर]], [[कुत्रा]], [[वाघ]], [[सिंह]], यांसारखे [[मसुदा:मांसभक्षक प्राणी|मांसाहारी]] शिकारी प्राणी आणि [[माकड]] [[वानर]], चिंपांझी, गोरिला यांसारखे व मानवासहित वानर-कपी-नर गणातील सर्व फलाहारी किंवा मिश्र आहारी प्राणी अशा विविध सजीवांचा समावेश होतो. काही अपवादात्मक सस्तन प्राणी सोडल्यास इतर सर्व सस्तन प्राण्यांच्या [[भ्रूण|भ्रूणांची]] वाढ मातेच्या [[गर्भाशय|गर्भाशयात]] होते व या काळात भ्रूणांचे [[वार (गर्भाचे वेष्टन)|वारेमधून]] (अपरा) पोषण होत असते. [[गर्भाशय|गर्भाशयातून]] बाहेर आलेल्या नवजात अर्भकाने स्वतंत्रपणे अन्नग्रहण करून ते पचविण्याची क्षमता त्याच्यात निर्माण होईपर्यंत या प्राण्यांची बालके स्तनातील दुधावर अवलंबून असतात. कुत्री, मांजरे यांसारख्या प्राण्यांच्या छाती व पोटावर स्तनांच्या ४ ते ५ जोड्या असतात. गायी-म्हशींच्या पोटाच्या खालच्या बाजूला २ जोड्या असतात. माकडे-वानरे व कपीकुळातील प्राण्यांच्या छातीवर एक जोडी असते. माणूसही सस्तन प्राणी असून त्याच्या छातीवर पुढे डाव्या व उजव्या बाजूला एक-एक असे दोन स्तन त्वचेखाली निर्माण होतात. [[भ्रूण|भ्रूणावस्थेत]] एकाच प्रकारच्या [[ऊती]]पासून स्त्री व पुरुषाच्या स्तनांची निर्मिती होते. [[नवजात शिशु|नवजात बालकांमधे]] दोघांच्याही स्तनांची वाढ दिसत नाही. [[पौगंडावस्था|पौगंडावस्थेत]] स्त्री-संप्रेरकांच्या (ईस्ट्रोजेन – [[:en:Estrogen|Estrogen]]) प्रभावामुळे स्त्रीच्या स्तनांची व दूध निर्माण करणाऱ्या ग्रंथींची निर्मिती व वाढ सुरू होते. पुरुषांत स्त्री-संप्रेरक अगदी कमी प्रमाणात निर्माण होतात आणि पुरुष-संप्रेरकाच्या ([[टेस्टोस्टेरॉन]] – [[:en:Testosterone|Testosterone]]) विरोधी प्रभावामुळे स्तनांचा विकास होत नाही. स्तनांचं मुख्य काम दूध निर्मिती आणि बाळाला अंगावर पाजणे हे आहे आणि त्यांची रचनाही त्यानुसारच असते. [[गर्भारपण|गर्भारपणात]] गर्भरक्षक संप्रेरकाच्या ([[प्रोजेस्टेरॉन]] – [[:en:Progesterone|Progesterone]]) प्रभावामुळे दुधाच्या ग्रंथींची अधिक वाढ होते आणि मुख्यतः [[प्रसूती]]नंतर त्यांत दुधाची निर्मिती सुरू होते. बाळाने चोखायला सुरुवात करताच दूध पाझरायला सुरुवात होते आणि दुधाच्या अधिक निर्मितीलाही उत्तेजन मिळते. मासिक पाळी बंद झाल्यावर अतःस्रावांच्या प्रभावाविना या ग्रंथी सुकू लागतात आणि स्तनांचा आकार लहान होत जातो. दूध निर्मिती व बाळाला अंगावर पाजणे या मुख्य कार्यांशिवाय स्तनांना लैंगिक आणि सामाजिक संदर्भ, अर्थ, उपयुक्तता आणि महत्त्वही आहे. अनेक कारणांसाठी स्तनांचे आरोग्य महत्त्वाचे असल्याने त्यांची योग्य काळजी घेणे महत्त्वाचे असते. स्तनांची काळजी स्तनांना अनेक रोगही होऊ शकतात. त्यांचा प्रतिबंध, निदान आणि उपचार हेही महत्त्वाचे आहे. स्तनांचे रोग, [[स्तनाचा कर्करोग]] == स्तनांची वाढ आणि विकास == सर्व सस्तन प्राण्यांच्या भ्रूणावस्थेत नर आणि मादी, दोघांच्याही शरीरावर छाती आणि पोटाच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला, पुढच्या पायांपासून मागच्या पायांपर्यंत, बाह्य आवरणाच्या दोन जाडसर घड्या किंवा उंचवटे निर्माण होतात. त्यांना दुधाच्या ओळी असं म्हणतात. त्यांच्यापासून पुढे स्तन आणि स्तनाग्रे निर्माण होतात. निरनिराळ्या सस्तन प्राण्यांच्या माद्यांत या ओळींतील विशिष्ट भाग स्तनांत व स्तनाग्रांत विकसित झालेला दिसतो. उदा. – कुत्र्यां-मांजरांमधे स्तनांच्या चार-पाच जोड्या पुढच्या पायांपासून मागच्या पायांपर्यंत असतात, गायी-म्हशींत दोन जोड्या पोटावर मागच्या पायांमधे असतात आणि शेळीत एक जोडी मागच्या पायांमधे दिसते. माणसाच्या भ्रूणावस्थेत सातव्या आठवड्यात दुधाच्या ओळी दिसायला लागतात. लैंगिक विभेदनाआधी हे घडल्यामुळे [[पुरुष]] गर्भांतही या ओळी दिसतात. माणसामधे स्तनांची एकच जोडी छातीवर दिसते. क्वचित दोनापेक्षा जास्त स्तनाग्रे निर्माण होतात. मोठा तीळ किंवा छोटी काळपट-तपकिरी गाठ दुधाच्या ओळीवर दिसल्यास ते अविकसित स्तनाग्र असण्याची शक्यता असते. === वय आणि विकासाच्या टप्प्यांबरोबर स्त्रीच्या स्तनांत होणारे बदल === [[चित्र:Tanner scale-female.svg|thumb|Five-stage Tanner Scale]] जन्मापासून कुमारवयापर्यंत स्तन अविकसित असतात. तोपर्यत मुलगा आणि मुलगी यांच्या स्तनाची रचना आणि आकार यांत काहीच फरक दिसत नाही. [[किशोरवय]]ात मात्र स्त्री-संप्रेरक (मुख्यतः ईस्ट्रोजेन - स्त्रीमदजन) आणि वाढ-संप्रेरकाच्या (Growth Hormone) प्रभावाखाली मुलींच्या स्तनांची वाढ आणि विकास ([[:en:Breast#Development|Breast Development]]) एकदम सुरू होतो . ==== पौगंडावस्था ==== [[चित्र:Adolescent Breast Development.jpg|इवलेसे|500x500अंश|'''किशोरवयापासून तरुण स्त्रीपर्यंतच्या स्तनांच्या वाढीचे टप्पे दर्शवणारी आकृती''']] [[पौगंडावस्था|पौगंडावस्थेच्या]] सुरुवातीला, वयाच्या साधारण आठ वर्षांनंतर, स्त्री-संप्रेरक ईस्ट्रोजेनची रक्तातली पातळी वाढायला लागण्यामुळे मुलींच्या स्तनाग्राच्या खाली घट्ट गाठ दिसायला लागते. तिला स्तनाची कळी असे म्हणतात. बऱ्याच मुलींमधे वयात यायला लागण्याचे ते पहिले चिन्ह असते. नंतर स्तनाग्र, त्याभोवतालची चकती ([[स्तनाग्र]]-परिवलय) आणि त्याखालच्या गाठीची वाढ होते. या वेळी या गाठींच्या आकारात फरक असू शकतो. प्रत्यक्ष स्तनांची वाढ त्यानंतर सुरू होते आणि स्तनांचे आकारमान झपाट्याने वाढते. त्यात मुख्यतः दुधाच्या ग्रंथींच्या नलिकांचे जाळे, प्राथमिक अवस्थेतील ग्रंथी, भोवतालची चरबी आणि आधारभूत ऊतींची वाढ होऊन साधारण १८ ते २० वर्षांपर्यंत स्तनांना त्यांचा पूर्ण आकार मिळतो<ref>https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand20/index.php/23-2015-02-10-05-01-37/10147-2015-11-03-04-52-35?showall=&limitstart=</ref>. स्तनांची पूर्ण वाढ होईपर्यंत स्तनाग्र आणि भोवतालच्या चकतीचा फुगीरपणा स्तनापेक्षा वेगळा दिसतो. नंतर तो स्तनाच्या आकारात मिळून जातो. ==== मासिक पाळीचे चक्र ==== [[मासिक पाळी]]च्या चक्रात पाळी येण्याच्या आधीच्या आठवड्यात स्तनांच्या आकारमानात थोडी वाढ होते आणि पाळी सुरू झाल्यावर ती ओसरते. ==== गर्भारपणा, प्रसूती व स्तनपान ==== [[गर्भारपण|गर्भारपणाच्या]] काळात गर्भरक्षक [[प्रोजेस्टेरॉन]] या संप्रेरकाच्या प्रभावामुळे दुधाच्या ग्रंथींचा पुढील विकास होतो. यामुळे स्तनांचे आकारमान आणखी वाढते. त्यामुळे स्तनांच्या कातडीवर ताणल्याच्या रेषा दिसू लागतात. स्तनाग्रांचाही आकार वाढतो. स्तनाग्रे आणि भोवतालच्या चकतीचा रंगही जास्त गडद होतो. [[चित्र:Stretch marks on female breast.jpg|thumb|right|Breast with visible stretch marks]] [[प्रसूती]]नंतर स्तनांचा रक्तपुरवठा वाढल्यामुळे आणि दुधाची निर्मिती सुरू झाल्यामुळे स्तनांचे आकारमान आणखी वाढते. पहिले 3-4 दिवस ते दुधाने भरून आल्यामुळे जास्त घट्ट लागतात. त्यानंतर [[अर्भकावस्था|बाळाला]] पाजण्याच्या कालावधीत बाळाच्या चोखण्याप्रमाणे दूध पाझरत असल्यामुळे हा घट्टपणा कमी होतो. बाळ अंगावर प्यायचे बंद झाल्यावर दोन गर्भारपणांच्या मधल्या काळात दूधनिर्मिती थांबते आणि स्तनांचा आकार बराचसा पूर्ववत होतो. पण प्रत्येक गर्भारपणात तो थोडा थोडा वाढत राहातो, स्तनाग्रे जास्त गडद होत जातात आणि ताणल्याच्या रेषाही वाढतात. ==== रजोनिवृत्ती ==== पाळी गेल्यानंतर ([[रजोनिवृत्ती]]) स्त्री-संप्रेरकांचा (ईस्ट्रोजेन व [[प्रोजेस्टेरॉन]]) प्रभाव कमी होत गेल्याने दुधाच्या ग्रंथी सुकत जातात आणि हळूहळू नष्ट होतात. त्यामुळे स्तनांच्या आकारात घट होत जाते, त्यांचा टचटचीतपणा कमी होतो, ते मऊ-विसविशीत होतात आणि ओघळू लागतात. स्तनाग्रेही लहान होतात. त्यांचा आणि चकत्यांचा रंगही फिकट होत जातो. वयाबरोबर स्तन शिथिल होणे, ओधळणे आणि खाली झुकणे नैसर्गिक आहे. याशिवाय गर्भप्रतिबंधक गोळ्या, संप्रेरकांचा उपयोग करून उपचार, वजनातले मोठे बदल, धूम्रपान, यांमुळे स्तनांच्या आकारमानात चढ-उतार होत राहातात. स्तनांची [[किशोरवय|किशोरवयातील]] वाढ हा दुय्यम लैंगिक गुणधर्मांच्या ([[पौगंडावस्था#मुलीत आढळणारी दुय्यम लैंगिक चिन्हे|पौगंडावस्था]]) विकासाचाही एक भाग आहे. या काळात काही वेळा स्तन असमान आकाराचे असणे नैसर्गिक असले तरी ते तात्पुरते असते. काही वेळा ही असमानता नंतरही टिकून राहिल्यास ते अनैसर्गिक असते. तसेच काही वेळा या वयात मुलींच्या स्तनांची खूप जास्त किंवा खूप कमी वाढही होऊ शकते. अशा वेळी वैद्यकीय सल्ला घ्यावा. वेळीच योग्य माहिती दिली नसेल तर पहिल्या पाळीच्या सुरुवातीप्रमाणेच स्तनाच्या कळीच्या वाढीसाठीही मुली मानसिक दृष्ट्या तयार नसतात आणि त्यांना ते अनैसर्गिक वाटून धक्का बसू शकतो. त्यांच्या मनातल्या स्वतःच्या शरीराच्या प्रतिमेवर याचा परिणाम होऊन त्यांना भीती किंवा लाज वाटू शकते किंवा न्यूनगंड निर्माण होऊ शकतो. एकूणच स्त्रीच्या आयुष्यात [[किशोरवय|किशोरावस्था]], [[तारुण्य]], [[गर्भारपण|गर्भारपणा]], [[स्तनपान|अंगावर पाजण्याचा काळ]] आणि [[रजोनिवृत्ती]]नंतरचा काळ यांमधे स्तनांचा आकार, आकारमान आणि वजन बदलत राहाते. हे बदल बाळाला अंगावर पाजल्यामुळे होतात असा सर्वसाधारण लोकांचा आणि बऱ्याच वैद्यकीय व्यावसायिकांचाही समज आहे तो चुकीचा आहे. स्तनांच्या आकारमानातील बदलांबरोबरच त्यांवरील ताणल्याच्या रेषा वाढत जातात. या रेषा म्हणजे स्त्रीच्या आयुष्यातील स्तनांच्या विकासक्रमाचा आणि आकारमानात झालेल्या चढ-उतारांचा आलेखच असतात. === पुरुषाच्या स्तनांत होणारे बदल === पुरुषांच्या स्तनांमधे आयुष्यभर काही बदल होत नाहीत. स्तनाच्या कळीची वाढ काही वेळा किशोरवयातील मुलांमधेही दिसते. नंतर ती बसते आणि पुढे [[टेस्टोस्टेरॉन]]च्या प्रभावामुळे नैसर्गिक परीस्थितीत स्तनांचा विकास होत नाही. पण या वयात काही वेळा स्त्री-संप्रेरक आणि पुरुष-संप्रेरकांच्या असंतुलनामुळे मुलाच्या स्तनांचीही मुलीप्रमाणे वाढ होते. क्वचित प्रसंगी खूप उतार वयात टेस्टोस्टेरॉन या पुरुष-संप्रेरकाचा प्रभाव कमी झाल्यामुळे स्तनांची थोडी वाढ होऊ शकते ([[:en:Gynecomastia|Gynecomastia]]) आणि दूधही पाझरू शकते. वाढ जास्त व नकोशी वाटल्यास काही भाग काढून टाकण्याची शस्त्रक्रिया करता येते<ref>https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand20/index.php/23-2015-02-10-05-01-37/10147-2015-11-03-04-52-35?showall=&start=1</ref>. == रचना == [[चित्र:Breast anatomy normal scheme.png|thumb|upright|स्तनाची रचना स्पष्ट करणारे चित्र|अल्ट=|डावे]] स्त्रीच्या छातीच्या पुढच्या भागावर, डाव्या आणि उजव्या बाजूला एक-एक असे 2 स्तन असतात. ते त्वचेखाली आणि छातीच्या स्नायूवर साधारण दुसऱ्या फासळीपासून सहाव्या फासळीपर्यंत आणि मध्यरेषेपासून काखेपर्यंत पसरलेले असतात<ref>https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand20/index.php/23-2015-02-10-05-01-37/10147-2015-11-03-04-52-35?showall=&limitstart=</ref>. ही साधारण शंकूच्या आकाराची रचना असते. तिचा पाया छातीवर आणि शिखर स्तनाग्राच्या ठिकाणी असते. स्तनांमधे प्रामुख्याने दुधाच्या ग्रंथी आणि चरबीयुक्त [[ऊती (जीवशास्त्र)|संयोजी ऊतीचा]] समावेश असतो([[:en:Breast#Anatomy|Breast: Anatomy]]). === दुधाच्या ग्रंथी === [[चित्र:किशोरवयातील स्तन - दुग्धग्रंथींतील नलिकांची रचना - Adolescent Breast - Tubular Structure.jpg|इवलेसे|400x400अंश|किशोरवयातील स्तन - दुग्धग्रंथींतील नलिकांची रचना]] [[चित्र:किशोरवयातील स्तन - दुग्धग्रंथींची रचना - Adolescent Breast - Glandular Structure.jpg|इवलेसे|400x400अंश|किशोरवयातील स्तन - दुग्धग्रंथींची रचना]] [[चित्र:तारुण्यातील पूर्ण विकसित स्तनाची रचना - १ - Adult Breast Structure 1.jpg|इवलेसे|400x400अंश|तारुण्यातील पूर्ण विकसित स्तनातील दुग्ध ग्रंथींची खंडात्मक रचना - समोरून व बाजूने]] [[चित्र:तारुण्यातील पूर्ण विकसित स्तनाची रचना - २ - Adult Breast Structure 2.jpg|इवलेसे|400x400अंश|तारुण्यातील पूर्ण विकसित स्तनाची रचना - बाजूने]] [[चित्र:दूध स्रवणाऱ्या पूर्ण विकसित स्तनाची रचना - Lactating Breast Structure.jpg|इवलेसे|400x400अंश|प्रसूतीनंतर दूध स्रवणाऱ्या पूर्ण विकसित स्तनाची रचना]] किशोरवयात स्त्री-संप्रेरक ईस्ट्रोजेन आणि गर्भारपणात ईस्ट्रोजेनबरोबरच गर्भरक्षक संप्रेरक [[प्रोजेस्टेरॉन]]च्याही प्रभावाखाली दुधाच्या ग्रंथींची अधिक वाढ होते. पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनाच्या मुख्य ग्रंथीयुक्त भागात दुधाच्या ग्रंथींचे 14 ते 18 खंड/गुच्छ आढळतात. हे खंड स्तनाग्राच्या केंद्राभोवती फुलाच्या पाकळ्यांप्रमाणे पसरलेले असतात. या ग्रंथींतून निघणाऱ्या नलिका एकमेकींना मिळत मिळत एका खंडातून एक अशा 14-18 मुख्य नलिका स्तनाग्रावर वेगवेगळ्या उघडतात. '''दुधाच्या ग्रंथी''' या केसांच्या मुळाशी असणाऱ्या विशिष्ट प्रकारच्या घर्मग्रंथींचेच ([[:en:Sweat gland#Types|Sweat gland: Types]], [[:en:Apocrine sweat gland|Apocrine Sweat gland]]) बदललेले व सुधारित स्वरूप आहे. त्यातून बाळाच्या पोषणाकरता स्निग्ध पदार्थ व [[प्रथिने|प्रथिनयुक्त]] दूध स्रवते. ते नलिकांमधून स्तनाग्रांपर्यंत येते व स्तनाग्रांतून बाहेर पाझरते. पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनातील २/३ भाग या ग्रंथींनीच व्यापलेला असल्यामुळे स्तनांचे मुख्य काम दूधनिर्मिती व बाळाला दूध पाजणे हेच आहे. '''स्तनाग्र''' बोंडल्याप्रमाणे असून बाळ दूध पिताना त्याला तोंडात धरण्यासाठी सोयिस्कर आकाराचे असते. स्तनाग्राभोवती त्वचेवर कमी-अधिक व्यासाची गडद रंगाची चकती (स्तनाग्र-परिवलय) असते. या चकतीत बदललेल्या स्वरूपातील घर्मग्रंथी असतात. बाळाला पाजताना स्तनाग्राला सुरक्षितता देण्यासाठी त्यांतून एक तेलकट पदार्थ पाझरतो. त्याच्या विशिष्ट वासामुळे बाळाची भूक वाढते अशीही एक शक्यता आहे. === संयोजी ऊती === ग्रंथींव्यतिरिक्त स्तनांचा उरलेला १/३ भाग मुख्यतः चरबी आणि संयोजी ऊतकांनी व्यापलेला असतो. त्यामुळे ग्रंथी आणि नलिकांना आधार मिळतो. स्तनांवर त्वचेखालीही चरबीचे आवरण असते. शिवाय कॉलरबोन आणि छातीच्या स्नायूंवरील आवरणापासून, ग्रंथी आणि चरबीमधून स्तनांवरील त्वचेच्या आवरणापर्यंत स्तनांचे आधारबंध (कूपरचे बंध) पसरलेले असतात. त्यांच्यामुळे स्तनांना छातीवर धरून ठेवण्यासाठी आधार मिळतो आणि उभारी येते. ही ग्रंथींची रचना आणि त्याभोवतीच्या चरबीमुळे स्तनांना विशिष्ट आकार येतो. === रक्तपुरवठा === स्तनांना अंतस्थ स्तन-रोहिणी (Internal mammary artery), छातीतील इतर रोहिण्या आणि तिसऱ्या ते आठव्या बरगड्यांमधल्या जागेतून जाणाऱ्या रोहिण्यांच्या शेवटच्या शाखा यांतून भरपूर रक्तपुरवठा असतो<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://reference.medscape.com/article/1273133-overview#a2|title=Breast Anatomy: Overview, Vascular Anatomy and Innervation of the Breast, Breast Parenchyma and Support Structures|website=reference.medscape.com|language=en|access-date=2018-04-24}}</ref>. यातील जवळजवळ ६०% रक्तपुरवठा अंतस्थ स्तनरोहिणीतून होतो. अंतस्थ स्तन-नीलेतून या रक्ताचा निचरा होतो. किशोरवयात स्तनांची वाढ होते त्यावेळी तो वाढतो. मासिक पाळी येण्याच्या आधीच्या आठवड्यात तो थोडा वाढतो व पाळी सुरू झाल्यावर कमी होतो. तसेच लाज वाटण्याच्या प्रसंगी आणि मुख्यतः कामोत्तेजनेच्या वेळी नाक, गाल, कानाची पाळी यांच्याबरोबरच स्तन आणि स्तनाग्रांचा रक्तपुरवठा वाढल्यानं ते लालसर, गरम आणि जडही होतात. गर्भारपणाच्या काळात रक्तपुरवठा हळूहळू वाढतच जातो. बाळंतपणानंतरच्या काळात दूधनिर्मितीसाठी तो आणखीनच वाढतो. त्यामुळे बाळंतपणनंतरचे काही दिवस स्तन जास्त लाल आणि गरम असतात आणि त्यावर फुगलेल्या नीलांचे जाळे दिसते. === लसीचा निचरा === स्तनात तयार झालेल्या लसीपैकी जवळजवळ 75% लस त्या त्या बाजूच्या काखेतील लसिका ग्रंथींकडे वाहून नेली जाते आणि उरलेली छातीच्या मधल्या हाडाच्या दोन्ही बाजूंच्या लसिका ग्रंथींकडे जाते. हे विशेषतः [[स्तनाचा कर्करोग|स्तनांच्या कर्करोगाच्या]] दृष्टीने महत्त्वाचे असते कारण त्याचा प्रसार प्रामुख्याने लसिका वाहिन्या आणि लसिलाग्रंथीच्या द्वारे होतो. === संवेदनक्षमता === [[चेतासंस्था#परीघवर्ती चेतासंस्था|परीघवर्ती चेतातंतूंच्या]] ([[:en:Peripheral nervous system|Peripheral nerves]]) जाळ्यामुळे स्तन संवेदनक्षम बनतात. विशेषतः स्तनांवरील त्वचा, स्तनाग्रे आणि त्याभोवतालच्या चकत्या अतीसंवेदनक्षम असतात. त्यामधे चेतातंतूंचे दाब आणि थरथरीला संवेदनक्षम पापुद्रेयुक्त गोलक ([[:en:Lamellar corpuscle|Lamellar corpuscle]]) आणि स्पर्षसंवेदक गोलक ([[:en:Bulboid corpuscle|Bulboid corpuscle]]) आढळतात. दुधाच्या ग्रंथी, नलिका आणि त्याभोवतीच्या अनैच्छिक [[स्नायू|स्नायूंभोवतीही]] ([[:en:Smooth muscle tissue|Smooth muscle]]) चेतातंतू एकवटलेले आढळतात. बाळानं चोखायला सुरुवात करताच बाळाच्या स्पर्षामुळे दुधाच्या निर्मितीला आणि पाझरण्याला चालना देण्यासाठी ही संवेदनक्षमता असते. ही एक प्रतिक्षिप्त क्रियाच आहे. नंतर तर बाळाचा आणि त्याला पाजण्याचा नुसता विचारही छाती भरून यायला कारणीभूत ठरतो.पण या चेतातंतूंच्या टोकांशी कामोत्तेजनासाठी अतीसंवेदनक्षम विशेष पेशी आणि गोलकांचीही निर्मिती किशोरवयात होते. या कामोत्तेजक संवेदनांमुळे माणसाच्या [[स्तन#स्तन आणि लैंगिकता|कामजीवनातही स्तन]] हा महत्त्वाचा अवयव आहे. == कार्य == [[चित्र:breastfeeding infant.jpg|thumb|300x300अंश|upright|right|स्तनपान करणारे मूल]] '''स्त्रीयांमधे''' पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनातील २/३ भाग दूध-निर्मितीच्या ग्रंथींनीच व्यापल्यामुळे स्तनांचे मुख्य काम दूध निर्मिती आणि बाळाला दूध पाजणे ([[स्तनपान]] देणे) हेच आहे. मुलगा किंवा मुलगी, दोघांच्याही स्तनांची थोडी वाढ आणि थोडे चिकट दूध पाझरणे जन्मानंतर एक-दोन दिवस शक्य असते. कारण गर्भावस्थेत बाळ आईच्या दूध पाझरण्यास उत्तेजित करणाऱ्या संप्रेरकांच्या प्रभावाखाली असते. किशोरवयात दुधाच्या ग्रंथींच्या मुख्यतः नलिकांच्या जाळ्याची आणि अनुषंगिक चरबीची वाढ होते. गर्भारपणात स्तनांचा आणि मुख्यतः दुधाच्या ग्रंथींचा विकास [[प्रोजेस्टेरॉन]] या संप्रेरकांच्या प्रभावाखाली होतो. प्रोलॅक्टीन ([[:en:Prolactin|Prolactin]]) या संप्रेरकाची रक्तातील पातळीही गर्भारपणात वाढत जाते. त्यामुळे दुधाच्या ग्रंथींचा आणखी विकास होऊन गर्भारपणाच्या अगदी शेवटी शेवटी त्या दूध निर्मितीसाठी तयार होतात आणि मुख्यतः बाळंतपणानंतर दुधाच्या ग्रंथींत दुधाची निर्मिती सुरू होते. बाळंतपणानंतर बाळाने चोखायला सुरुवात करताच स्तनाग्रांच्या उद्दीपनामुळे प्रोलॅक्टीन आणि [[ऑक्सीटॉसिन]] ([[:en:Oxytocin|Oxytocin]]) या संप्रेरकांच्या निर्मितीला चालना मिळून त्यांच्या निर्मितीत झपाट्याने वाढ होते. या संप्रेरकांच्या प्रभावाखाली अनुक्रमे दूध-निर्मिती आणि दूध पाझरणे या गोष्टी घडतात. फक्त स्त्रीमधेच आणि बाळाला पाजण्याच्या वेळीच फक्त दूध निर्मिती आणि दूध पाझरण्याची क्रिया व्हावी हा यामागचा हेतू आहे. पण काही वेळा संप्रेरकांचे असंतुलन, [[अंतःस्रावी ग्रंथी|अंतःस्रावी ग्रंथींचे]] विकार, काही औषधांचा दुष्परिणाम, अतीतणाव इत्यादी कारणांमुळे गर्भारपण नसतानाही दूधनिर्मिती होऊन दूध पाझरू शकते. स्तनाग्रांच्या उद्दीपनामुळे निर्माण होणाऱ्या ऑक्सिटोसिनमुळे गर्भाशयाच्या आकुंचन-प्रसरणालाही चालना मिळते. यामुळे [[प्रसूती]]नंतर रक्तस्राव कमी होण्याला आणि गर्भाशय पुन्हा मूळ स्थितीत येण्याला मदत होते. बाळंतपणानंतर पहिले तीन ते चार दिवस स्तनांचा रक्तपुरवठा वाढल्यामुळे आणि दुधाने भरून आल्यामुळे ते जास्त घट्ट लागतात. त्यानंतर बाळाला पाजण्याच्या कालावधीत बाळाच्या चोखण्याप्रमाणं दूध पाझरत असल्यामुळे हा घट्टपणा कमी होतो आणि बाळाच्या गरजेप्रमाणे दूध निर्मिती आणि पाझरणे चालू राहाते. दुधाच्या निर्मितीसाठी थोड्या जास्त तापमानाची गरज असते. दूध-निर्मितीच्या काळात जास्त रक्तपुरवठा यामुळे स्तनांचे तापमान वाढते. त्यांतील उष्णता टिकून राहाण्यास मदत व्हावी, बाळाला अंगावर पिण्यासाठी सोयिस्कर व्हावे आणि पिताना त्याचे नाक स्तनावर दाबले जाऊन श्वास घ्यायला अडचण पडू नये म्हणून स्तनांचा वैशिष्ट्यपूर्ण गोल आकार विकसित झाला आहे. नंतर बाळ अंगावर प्यायचे बंद झाल्यावर दोन गर्भारपणाच्या मधल्या काळात दूध निर्मिती थांबते आणि स्तनांचा आकार जवळजवळ पूर्ववत होतो. पण प्रत्येक गर्भारपणात तो पूर्वीपेक्षा थोडाथोडा वाढतो. याप्रमाणे प्रत्येक गर्भारपण आणि बाळंतपणानंतर हे दूध निर्मिती आणि दूध पाझरण्याचे कार्य आणि स्तनांतील बदल चालू राहातात. '''पुरुषांमधे''' नैसर्गिक परीस्थितीत स्तनांची वाढ आणि दूधनिर्मिती होत नाही. == स्तन आणि लैंगिकता == मनुष्यप्राण्यात स्तन लैंगिक उद्दीपनात महत्त्वाचे काम करतात. हे महत्त्व दोन प्रकारे आहे. एक म्हणजे पुरुष आणि स्त्रीच्या शरीरावरील अनेक लैंगिक उद्दीपक क्षेत्रांपैकी ते एक महत्त्वाचे क्षेत्र आहे. त्यांना केलेल्या स्पर्षामुळे त्या व्यक्तीचे शारीरिक पातळीवर कामोद्दीपन होते. दुसरे म्हणजे स्त्रीचे स्तन दिसणे किंवा त्यांचा स्पर्ष पुरुषाला आणि विशिष्ठ पुरुषाने ते बघणे स्त्रीला कामोद्दीपक वाटते. पुरुषाची उघडी, भरदार आणि केसाळ छाती आणि त्यावरील स्तनाग्रे बघणे स्त्रीलाही कामोद्दीपक वाटते. हे कामोद्दीपन मानसिक पातळीवर होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Wolchover|first1=Natalie|last2=Pappas|first2=Stephanie|title=New Theory on Why Men Love Breasts|दुवा=https://www.livescience.com/23500-why-men-love-breasts.html|संकेतस्थळ=Livescience|ॲक्सेसदिनांक=7 ऑगस्ट 2018|भाषा=English|दिनांक=March 17, 2016 07:13am ET|अवतरण=This article was first published on Sept. 26, 2012; it was updated to include more research and information on theories behind men's love of breasts.}}</ref>. मनुष्यप्राण्याच्या बाबतीत लैंगिकता प्रामुख्याने मानसिक पातळीवरील असल्याने हे महत्त्वाचे आहे. स्तनाग्रे आणि त्याभोवतालची चकती यांवरील त्वचा चेतातंतूंनी समृद्ध असते. त्यामधे चेतातंतूंचे दाब आणि थरथरीला संवेदनक्षम पापुद्रेयुक्त गोलक; स्पर्षसंवेदक गोलक; जननेंद्रियांवर आढळणारे वैशिष्ट्यपूर्ण तापमानसंवेदक गोलक आणि काही सुसंघटित चेतातंतूंची टोकेही विखुरलेली आढळतात. दुधाच्या ग्रंथी, नलिका आणि त्याभोवतीच्या अनैच्छिक स्नायूंभोवतीही चेतातंतू एकवटलेले आढळतात. स्तनाग्राभोवतालच्या चकतीजवळच्या केसांची मुळेही या संवेदनक्षमतेत भर घालतात. संपूर्ण स्तनामधेही दाब आणि वेदनेला संवेदनक्षम चेतातंतूंच्या टोकांचे जाळे आढळते. [[जननेंद्रिये|जननेंद्रीयांपासून]] जाणाऱ्या संवेदना [[मेंदू|मेंदूच्या]] ज्या क्षेत्रात पोचतात त्याच क्षेत्रात [[स्तनाग्र|स्तनाग्रांपासून]] निघालेल्या संवेदना पोचतात. याशिवाय स्तनाग्रांना उत्तेजित केल्यावर [[ऑक्सीटॉसिन]] आणि प्रोलॅक्टीन या हॉर्मोन्सच्या निर्मितीत झपाट्यानं वाढ होते. त्यामुळे गर्भाशयाच्या आकुंचन-प्रसरणाला चालना मिळते. ही एक प्रतिक्षिप्त क्रियाच आहे. या आकुंचनांची संवेदनाही मेंदूत त्याच क्षेत्रात पोचते. पुरुष आणि स्त्री, दोघांतही याचा जननेंद्रीयांवर मोठा परिणाम होतो. छाती, स्तन, [[स्तनाग्र|स्तनाग्रे]] आणि त्याभोवतालची चकती यांना स्पर्षाने उत्तेजित केल्यावर दोघांतही एक प्रकारची कामोत्तेजक आणि सुखद भावना निर्माण होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Levin|first1=Roy|last2=Meston|first2=Cindy|title=Nipple/Breast stimulation and sexual arousal in young men and women.|दुवा=https://www.jsm.jsexmed.org/article/S1743-6095(15)31341-2/fulltext|संकेतस्थळ=The Journal of Sexual Medicine|ॲक्सेसदिनांक=7 ऑगस्ट 2018|पाने=450-454|भाषा=English|format=Abstract|doi=10.1111/j.1743-6109.2006.00230.x|दिनांक=2006 May;3(3)}}</ref>. त्याचबरोबर हात, बोटे, ओठ, जीभ, इत्यादी इतर कामोत्तेजक क्षेत्रांना स्तनांचा स्पर्ष झाल्यासही सुखद भावना निर्माण होते. याप्रमाणे स्तन कामभावनेने उत्तेजित झाले असताना त्यांचा रक्तपुरवठा वाढतो, त्यामुळे त्यांच्या आकारमानात थोडी वाढ होते, त्यावरील शिरा दिसू लागतात, ते थोडे जास्त गरम होतात आणि स्तनाग्रे मोठी होऊन पुढे येतात आणि जास्त टचटचीत होतात. तसेच लैंगिक संबंधाच्या वेळी स्तन आणि स्तनाग्रे स्पर्षानं उत्तेजित केल्याने जननेंद्रीयेही [[संभोग|संभोगासाठी]] तयार व्हायला मदत होते. काही व्यक्तींत तर केवळ स्तनाग्रांच्या उद्दीपनामुळे संतृप्तीची भावनासुद्धा येते. यामुळे स्तन हा शारीरिक कामोत्तेजक क्षेत्रांपैकी एक महत्त्वाचा अवयव आहे. पुरुषांच्या बाबतीत स्त्रीचे स्तन दिसणे किंवा त्यांचा स्पर्षही पुरुषांना कामोद्दीपक वाटतो. यामागे उत्क्रांतीजन्य, शारीरिक आणि मानसिक कारणांबरोबरच अनेक सामाजिक आणि सांस्कृतिक कारणेही आहेत. हे उद्दीपन स्तनांच्या आकारावर अवलंबून असू शकते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Pape Møller|first1=Anders|last2=Soler|first2=Manuel|last3=Thornhill|first3=Randy|title=Breast asymmetry, sexual selection, and human reproductive success|दुवा=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0162309595000023?via%3Dihub|संकेतस्थळ=Science Direct|ॲक्सेसदिनांक=7 ऑगस्ट 2018|पाने=207-219|भाषा=English|format=Abstract|doi=10.1016/0162-3095(95)00002-3|दिनांक=May 1995}}</ref>. पण स्त्रीयांचे बाबतीत उद्दीपन आकारावर अवलंबून नसते. पण सामाजिक परीस्थितीत स्त्री-पुरुष इतर अनेक कारणांनी एकत्र येण्याची परीस्थिती निर्माण झाल्यावर असे कामोत्तेजन होणे परवडणारे नाही आणि योग्यही नाही. म्हणून सामाजिक परीस्थितीत स्तन दिसण्यावर आणि एकूणच नग्नतेवर जास्त बंधने येत गेलेली दिसतात. त्यांतही, स्त्री लैंगिक दृष्टीने आणि एकूणच जास्त असुरक्षित आहे अशा समाजांत आणि संस्कृतींत ही बंधने जास्त जास्त कडक असलेली आढळतात. == आरोग्य == == विकार == == इतिहास == == सामाजिक - सांस्कृतिक महत्त्व == == स्तन आणि स्त्रीसौंदर्य == स्तनांचा आकार, आकारमान, छातीवरील स्थान, उभारी, दोन स्तनांतील अंतर, स्तनाग्रांचा आकार आणि भोवतालच्या चकतीचा आकार अशा अनेक घटकांवर स्तनांचं सौंदर्य अवलंबून असतं. या घटकांची एकमेकांबरोबर आणि संपूर्ण स्त्रीच्या आकृतीबरोबर प्रमाणबद्धता आणि संतुलन यांवरही सौंदर्य अवलंबून असतं. === स्तनांची ठेवण === स्तन छातीवर साधारण दुसऱ्या फासळीपासून सहाव्या फासळीपर्यंत आणि मध्यरेषेपासून काखेपर्यंत पसरलेले असतात. त्यांची ठेवण छातीवर पुढे समोर वाढलेले, बाकदार, दोन्ही बाजूंना झुकलेले, खाली झुकलेले किंवा लोंबणारे अशी असू शकते. दोन स्तनांतील अंतरही प्रत्येक स्त्रीत वेगवेगळे असते. === स्तनांचा आकार आणि आकारमान === वैयक्तिक रंग-रूपातील फरकांप्रमाणेच स्तनांच्या आकारातही नैसर्गिकपणेच खूप विविधता आढळते. शंकू प्रमाणे किंवा घुमटाप्रमाणे; बसके किंवा लांबट; टोकदार किंवा फुगीर; असे सर्व स्तनांचे आकार नैसर्गिकपणेच आढळतात. स्तनांच्या आकाराप्रमाणेच आकारमानातही नैसर्गिकपणेच मोठा बदल आढळतो. स्तनातील दुधाच्या ग्रंथी आणि भोवतालची चरबी यांचे प्रमाण निरनिराळ्या स्त्रीयांत वेगवेगळे असते. या प्रमाणांवर स्तनाचे वजन आणि घट्टपणा अवलंबून असतो. स्तनाचे वजन अंदाजे ५०० ते १००० ग्रॅम्सपर्यंत असू शकते ([[:en:Breast#Anatomy|Breast: Anatomy]]). वय आणि आयुष्यातील टप्प्याप्रमाणेही स्तनांचे आकारमान आणि वजनात बदल होतात. पण सर्वसाधारणपणे स्तनाच्या लहान-मोठेपणावरून त्यांच्यातील चरबी आणि दुधाच्या ग्रंथींचं प्रमाण आणि त्यांची दूधनिर्मितीक्षमता यांसंबंधी अंदाज बांधता येत नाहीत. === स्तनांची असमानता === जवळजवळ २५% स्त्रियांच्या दोन्ही स्तनांत लक्षात येण्याइतकी असमानता नैसर्गिकपणेच असते. किशोरवयात हे तात्पुरतं असतं. तसंच काही वेळा या वयात मुलींच्या स्तनांची खूप जास्त किंवा खूप कमी वाढही होऊ शकते. डावा स्तन मोठा असण्याचे प्रमाण सहसा जास्त असते. स्तनांची ठेवणही असमान असू शकते. ५ ते १०% स्त्रियांत ही असमानता जास्त प्रमाणात असू शकते. अशा वेळी किंवा असमानता नंतर निर्माण झाल्यास ते एखाद्या रोगाचे लक्षण आहे का याची खात्री करण्यासाठी वैद्यकीय सल्ला घेणे जरुरीचे आहे. अनैसर्गिक असमानतेची किरकोळ कारणांपासून [[स्तनाचा कर्करोग|स्तनांच्या कर्करोगापर्यंत]] अनेक कारणे आहेत. स्तन झाकणारे कपडे वापरले जात असल्यास नैसर्गिक असमानतेचा फारसा प्रश्न येत नाही. पण स्तनाकार दिसणारे कपडे वापरात असल्यास योग्य किंवा एका बाजूला पॅडिंग केलेल्या [[काचोळी|ब्रेसियरच्या]] किंवा इतर अंतर्वस्त्रांच्या वापराने असमानता लक्षात येत नाही. स्तनांतील असमानतेमुळे सौंदर्याला बाधा येत असेल तर स्तनाकारांतील तफावत दूर करणाऱ्या स्तनांचे रोपण किंवा पुनर्रचना शस्त्रक्रियांची जरूर पडते. कोणत्या प्रकारची शत्रक्रिया करायची आणि एकाच स्तनावर का दोन्ही ते असमानतेच्या प्रमाणावर आणि प्रकारावर अवलंबून असते. === आधार, उभारी आणि हालचाल === स्तनांच्या आधारबंधांमुळे स्तनांना छातीवर धरून ठेवण्यासाठी आधार मिळतो आणि उभारी येते.किशोरवयात आणि अगदी तरुण वयात स्तन छातीच्या वरच्या भागात जास्त घट्ट चिकटलेले असतात. अशा वेळी त्यांचे वजन छातीवर समप्रमाणात विभागलेले असते आणि ते पुढे वाढलेले आणि उभार दिसतात. स्तन जास्त मोठे असल्यास, विशेषतः बाळंतपणानंतर आणि उतारवयात (उभे असलेल्या अवस्थेत) ते जास्त खाली झुकतात, लोंबतात आणि छातीच्या खालच्या बाजूवर विसावतात. स्तनाचा पाया छातीवरच्या स्नायूवरच्या लवचीक आवरणावर आधारलेला आणि चिकटलेला असल्यामुळे हालचाली करताना व चालताना या पायावर स्तनांची मर्यादित हालचाल होऊ शकते. हालचालीचे प्रमाणही वयाबरोबर व स्तन ओघळण्याबरोबर वाढते. === सौंदर्यवृद्धी === स्तन हे स्त्रीचे महत्त्वाचे सौंदर्य-लक्षण मानले गेले असल्यामुळे त्यांचे सौंदर्य वाढवण्यासाठी अनेक प्रकारांनी प्रयत्न केले जातात. परंतु स्तन दिसणे कामोत्तेजकही असल्याने ते दाखवण्यावर सामाजिक बंधने असतात. अशा वेळी त्यांच्या बाह्य रेषेवरून किंवा समाजमान्य मर्यादेनुसार दाखवलेल्या उघड्या भागावरून त्यांच्या सौंदर्याविषयी अनुमान करणे बघणाऱ्यावर सोपवलेले असते. उघडे स्तन किवा उघडी छाती फारच कमी वेळा दिसणार असते. म्हणून उघड्या स्तनांची वर्णने, चित्रे, शिल्पे, फोटो, छित्रफीती यांना महत्त्व प्राप्त झालेले दिसते. तसेच ते झाकण्याच्या प्रकारांना आणि ते किती आणि कसे झाकलेले आहेत यालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. यासाठी [[काचोळी|कंचुकी]], [[काचोळी|ब्रेसियर]], स्लिप, कोर्सेट, इ अंतर्वस्त्रे; पारदर्शक, अर्धपारदर्शक, अपारदर्शक कपडे; स्तन झाकणाऱ्या कपड्यांचे लक्ष वेधून घेणारे रंग, इत्यादींचा उपयोग केलेला आढळतो. स्तन प्रामुख्यानं चरबीयुक्त असल्याने कपड्यांच्या सहाय्याने त्यांना दाब देऊन मर्यादित प्रमाणात त्यांना हवा तसा आकार देता येतो. कपड्यांमुळे स्तनांना आधारही मिळतो. तसेच चालताना होणाऱ्या स्तनांच्या हालचालीमुळेही त्यांच्यकडे लक्ष वेधले जात असल्याने त्यांची हालचाल कपड्यांच्या सहाय्याने कमी अधिक प्रमाणात मर्यादित करता येते. याचा उपयोग वस्त्रं बनवताना, निवडताना आणि वापरताना केला जातो. स्तनांचे सौंदऱ्य वाढवणारी वस्त्रे स्तनांना उभारी देणारी, आकार देणारी, आकारमान वाढवणारी, सामाजिक संकेतांनुसार पुरेसे झाकणारी पण अस्तित्त्व ठळकपणे दर्शवणारी अशी असतात. पण स्तनांचा उठाव दाखवणं समाजमान्य नसेल तर त्या ठिकाणी खूप सैल कपडे किंवा उभार दाबून टाकणारी घट्ट वस्त्रे वापरली जातात ([[:en:Breast#Clothing|Breast: Clothing]]). या पलीकडे आकार आणि आकारमानात बदल हवा असेल तर आकार देणारी, वाढवणारी, कमी करणारी, ओघळलेपणा कमी करून उभारी देणारी, इत्यादी प्रकारच्या शस्त्रक्रीया आता उपलब्ध आहेत. पण स्तनांच्या सौंदर्यवृधीसाठी प्रयत्न करताना एखादी गोष्ट आपल्याला शोभणे आणि ती समाजमान्य असणे याकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे असते. सुस्तनी स्त्री आदर्श माताही असणार – आपल्या मुलांची आई म्हणून ही योग्य असणार – अशी उपजत भावना पुरुषांच्या मनात जोडीदार-निवडीचे वेळी असते. स्त्रीयांच्याही मनात स्तनांच्या आकाराचा आणि सौंदर्याचा संबंध मुख्यतः मातृत्वाशीच असतो. त्यामुळे मोठ्या स्तनांची आवड आणि निवडही उपजत प्रवृत्तीमुळेच असते असे म्हणता येईल. === स्तन-सौंदर्य आणि गर्भारपण-स्तनपान === बाळाला पाजण्यामुळे स्तन ओघळतात, त्यांचा आकार बिघडतो आणि त्यांचे सौंदर्य कमी होते हे सर्वसाधारण गैरसमज असले तरी वाढते वय हे स्तन ओघळण्याचे प्रमुख कारण आहे. त्याशिवाय धूम्रपान, अनेक वेळा गर्भधारणा, गुरुत्वाकर्षणाचा परिणाम आणि वजनातील चढ-उतार ही स्तन ओघळण्याची कारणे आहेत असे संशोधकांना आढळले आहे ([[:en:Breast#Shape, texture, and support|Breast: Shape, texture, and support]]). == अधिक वाचन == ==हे सुद्धा पहा== [[स्तन ग्रंथी]] == बाह्य दुवे == * [http://www.007b.com/breast_gallery.php Images of female breasts] * [https://web.archive.org/web/20090430204449/http://www.mdanderson.org/diseases/breastcancer/ Breast Cancer Treatment and Facts] * {{cite websantosh | दुवा=http://www.nyu.edu/fas/ihpk/CultureMatters/Mascia-Lees.htm | title=“Are Women Evolutionary Sex Objects?: Why Women Have Breasts" |विदा संकेतस्थळ दुवा=http://web.archive.org/web/20050523082510/http://www.nyu.edu/fas/ihpk/CultureMatters/Mascia-Lees.htm |विदा दिनांक=१६ मार्च २०१८}} == संदर्भ == {{संप्रेरक}} [[वर्ग:मानवी शरीर]] [[वर्ग:शरीरशास्त्र]] [[वर्ग:विकिप्रकल्प वैद्यकशास्त्र]] [[वर्ग:महिला]] [[वर्ग:स्त्री अभ्यास]] [[वर्ग:सौंदर्य]] oqe2o3e80h0ej9i1dvhqftxyup579zy 0 63504 2712208 2319328 2026-09-25T14:01:58Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712208 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = मशहद | स्थानिक = مشهد | चित्र = | नकाशा१ = इराण | देश = इराण | प्रांत = [[रझावी खोरासान प्रांत|रझावी खोरासान]] | स्थापना =९ वे शतक | महापौर = | क्षेत्रफळ = | उंची = ३,२३२ | लोकसंख्या = २४,२७,३१६ | घनता = | वेळ = [[यूटीसी+०३:३०]] | वेब = http://www.Mashhad.ir |latd= 36|latm=18 |lats= |latNS=N |longd=59 |longm= 36|longs= |longEW=E }} [[चित्र:Aerial view of imam reza shrine - 1976.jpg|इवलेसे|मशाद]] [[चित्र:Tomb-of-Ferdowsi آرامگاه-فردوسی Davoud-Davoudi 1.jpg|इवलेसे|मशाद]] '''मशहद''' हे [[इराण]] देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे (सर्वात मोठे शहरः राजधानी [[तेहरान]]). मशहद तेहरानच्या ८५० किमी पूर्वेस व [[अफगाणिस्तान]] व [[तुर्कमेनिस्तान]] ह्या देशांच्या सीमेजवळ वसले आहे. [[शिया इस्लाम|शिया]] जगतामध्ये मशहद जगातील सर्वात पवित्र ठिकाणांपैकी एक मानले जाते. [[शाहनामा]]चा लेखक [[फिरदौसी]] ह्या सुप्रसिद्ध कवीचा जन्म येथेच झाला होता. == पर्यटन == मशहदमध्ये, शिबिरांव्यतिरिक्त, जवळपास ३०० अधिकृत निवास युनिट्स आहेत, ज्यात एक ते पंचतारांकित हॉटेल, हॉटेल अपार्टमेंट आणि अतिथीगृहे आहेत. ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20070609235645/http://www.mashhad.ir/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Mashhad|मशहद}} *{{wikivoyage|Mashhad|मशहद}} [[वर्ग:इराणमधील शहरे]] 7t9konvz6z0a5s12b309e4mweupbzud 0 63526 2712196 2712040 2026-09-25T13:01:00Z संतोष गोरे 135680 2712196 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मुश्ताक खान''' (मृत्यू २४ सप्टेंबर, २०२६) हे एक भारतीय चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी अभिनेते आणि विनोदकार होते, ज्यांनी अनेक दशकांच्या कारकिर्दीत अनेक [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] काम केले.<ref>{{Cite web|title=Mushtaq Khan - Movies, Biography, News, Age & Photos|url=https://in.bookmyshow.com/person/mushtaq-khan/1531|website=BookMyShow|access-date=16 May 2020}}</ref> ते ''[[हम हैं राही प्यार के ]]'' (१९९३), ''जोडी नंबर १'' (२००१) आणि ''वेलकम'' (२००७) सारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिकांसाठी सर्वाधिक प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web | title = Versatile actor Mushtaq Khan to play a cameo in Kaisa Yeh Ishq Hai |publisher= Tellychakkar| url = http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/versatile-actor-mushtaq-khan-play-cameo-kaisa-yeh-ishq-hai |date=3 June 2013| access-date = 2 May 2014 }}</ref> मुश्ताक यांचा जन्म [[मध्य प्रदेश]]मधील [[बालाघाट]] जिल्ह्यातील [[बाइहर]] शहरात एका मुस्लिम कुटुंबात झाला. वेलकम (२००७) या चित्रपटातील अपंग हॉकी खेळाडूच्या भूमिकेसाठी ते मोठ्या प्रमाणावर ओळखले जात होते.<ref>{{Cite web |last=Mallik |first=Esita |date=11 December 2024 |title=Stree 2 Actor Mushtaq Khan Kidnapped & Robbed! Business Partner Shares Details, "...After He Heard Azaan" |url=https://www.koimoi.com/bollywood-news/stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-robbed-business-partner-shares-details-after-he-heard-azaan/ |access-date=12 December 2024 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> == अपहरण == वृत्तानुसार, दिल्ली-मेरठ महामार्गावर खान यांचे अपहरण करण्यात आले होते आणि अपहरणकर्त्यांनी १ कोटी रुपयांची खंडणी मागितली होती.<ref name=":0">{{Cite web |date=10 December 2024 |title='Welcome' actor called for award show in UP, kidnapped, then tortured for 12 hours in the bijnor city |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-award-show-uttar-pradesh-tortured-12-hours-ransom-escapes-2647901-2024-12-10 |access-date=11 December 2024 |website=India Today |language=en}}</ref> २० नोव्हेंबर २०२४ रोजी, [[मेरठ]] येथे एका पुरस्कार सोहळ्याच्या बहाण्याने अपहरणकर्त्यांनी खान यांना आमंत्रित केले होते. त्यांचे व्यावसायिक भागीदार शिवम यादव यांच्या मते, [[दिल्ली]]त पोहोचल्यावर त्यांना फसवून एका कारमध्ये बसवण्यात आले आणि [[बिजनोर]] जवळील एका निर्जन ठिकाणी नेण्यात आले, जिथे त्यांना १२ तास डांबून शारीरिक त्रास देण्यात आला.<ref>{{Cite web |title=Mushtaq Khan Kidnapped: फिल्म अभिनेता मुश्ताक खान का अपहरण कर जबरन वसूली, 12 घंटे तक बंधक बनाकर दी गई यातनाएं |url=https://hindi.moneycontrol.com/news/india/entertainment/mushtaq-khan-kidnapped-after-comedian-sunil-pal-now-stree-2-and-welcome-actor-kidnapped-on-delhi-meerut-highway-tortured-for-12-hours-1942870.html |access-date=11 December 2024 |website=hindi.moneycontrol.com |language=hi}}</ref> सकाळची [[अजान]] ऐकल्यानंतर खान तिथून पळून जाण्यात यशस्वी झाले आणि त्यांनी स्थानिकांची मदत घेतली.<ref name=":0" /> सुरुवातीला, सुटका झाल्यानंतर त्यांनी कोणतीही तक्रार दाखल केली नाही, परंतु विनोदी कलाकार [[सुनील पाल]] यांच्या बाबतीत अशीच घटना घडल्यानंतर, पाल यांच्या पत्नीच्या पोलीस तक्रारीनंतर खान यांनी [[बिजनोर]] येथे एफआयआर नोंदवला आणि उड्डाण तिकिटे, बँक व्यवहार व सीसीटीव्ही फुटेजसह पुरावे सादर केले.<ref name=":1" /> उत्तर प्रदेश पोलिसांनी या दोन्ही प्रकरणांमागे लावी पाल आणि अर्जुन कर्णवाल नावाच्या दोन मुख्य आरोपींची ओळख पटवली.<ref>{{Cite web |title=UP: अभिनेता सुनील और मुश्ताक के अपहरण केस में नया खुलासा; बदमाशों ने ऐसे लिखी थी किडनैपिंग की हैरतअंगेज पटकथा |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/uttar-pradesh/meerut/actors-sunil-pal-and-mushtaq-khan-kidnapping-case-new-revelation-shocking-script-of-kidnapping-was-written-2024-12-11 |access-date=11 December 2024 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mushtaq Khan: मुश्ताक अपहरण केस में नया खुलासा, मंडप में भी ठहराया; अभिनेता के फोन से इस शहर में की थी खरीदारी |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/uttar-pradesh/meerut/actor-mushtaq-khan-kidnapping-case-new-reveal-shopping-was-in-muzaffarnagar-khatauli-from-actor-phone-2024-12-12 |access-date=12 December 2024 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> पोलिसांनी या प्रकरणात सहभाग असलेल्या सार्थक चौधरी, साबीउद्दीन, अझीम आणि शशांक या चार आरोपींना अटक केली. पोलिसांनी त्यांच्या ताब्यातून १ लाख रुपये देखील जप्त केले.<ref>{{Cite web |title=Cops Reveal Why Kidnappers Did Not Go After Actor Shakti Kapoor |url=https://www.ndtv.com/india-news/actor-mushtaq-khans-kidnappers-also-planned-to-take-shakti-kapoor-hostage-cops-7257503 |access-date=16 December 2024 |website=NDTV.com}}</ref> खान यांच्या प्रकरणाच्या अगदी एक आठवडा आधी सुनील पाल यांच्या अपहरण प्रकरणाचा सुरू असलेला तपास आणि या घटनेची वेळ जुळून आल्यामुळे या प्रकरणाने विशेष लक्ष वेधून घेतले.<ref name=":1">{{Cite web |last=Ruchita |date=11 December 2024 |title="Rs 1cr ransom demanded": Stree 2 actor Mushtaq Khan kidnapped, tortured, extorted [details] |url=https://www.ibtimes.co.in/rs-1cr-ransom-demanded-stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-tortured-extorted-details-876271 |access-date=11 December 2024 |website=www.ibtimes.co.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 December 2024 |title='He appeared to know kidnappers well': Investigators outline similarities in 'abductions' of Sunil Pal, Mushtaq Khan |url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/kidnappers-investigators-abductions-sunil-pal-mushtaq-khan-9719326/ |access-date=11 December 2024 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == निधन == फुफ्फुसाच्या कर्करोगाशी लढा दिल्यानंतर २४ सप्टेंबर २०२६ रोजी मुंबईतील एका रुग्णालयात खान यांचे निधन झाले.<ref>{{cite web | title=Bollywood actor Mushtaq Khan dies after battle with cancer | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/bollywood-actor-mushtaq-khan-dies-at-57-10892618/ }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 September 2026 |title=Mushtaq Khan: कर्करोगाशी झुंज अखेर संपली! ‘वेलकम’ फेम मुश्ताक खान यांचं निधन; वयाच्या ५६व्या वर्षी घेतला अखेरचा श्वास |url=https://www.lokmat.com/filmy/bollywood/the-battle-with-cancer-is-finally-over-welcome-fame-mushtaq-khan-passes-away-he-took-his-last-breath-at-the-age-of-56-a-a603/ |url-status=live |access-date=24 September 2026 |website=[[Lokmat]]}}</ref> == अभिनय सूची == === चित्रपट === * ''अल्बर्ट पिंटो को गुस्सा क्यों आता है'' (१९८०) – 'जोन पिंटो' (स्ममिता पाटील) सोबत फ्लर्ट करण्याचा प्रयत्न करणारा लंपट खरेदीदार * ''थोडीसी बेवफाई'' (१९८०) – आजारी पत्नी असलेला कामगार – मुश्ताक * ''लराज'' (१९८१) – कसाईच्या भूमिकेत * ''सजा-ए-मौत'' (१९८१) – अभिनेता * ''कालिया'' (१९८१) – राम दीन * ''विवेक'' (१९८५) * ''अंजुमन'' (१९८६) – बांके नवाब उर्फ "अंजुमन" * ''अंगारे'' (१९८६) – मुश्ताक खान * ''कब्जा'' (१९८८) – तिवारी * ''मैं आजाद हूं'' (१९८९) – पांडे * ''आखिरी गुलाम'' (१९८९) – अभिनेता * ''आशिकी'' (१९९०) – रफू मास्टर – मुश्ताक खान * ''बाप नंबरी बेटा दस नंबरी'' (१९९०) – पोलीस निरीक्षक * ''दिल है कि मानता नहीं'' (१९९१) – बस कंडक्टर * ''साथी'' (१९९१) – शेट्टी * ''सडक'' (१९९१) – दलाल (पिमप) * ''लक्ष्मणरेखा'' (१९९१) – दिलावर लाहोरी * ''जुल्म की हुकूमत'' (१९९२) – प्रभाकर * ''धारावी'' (१९९२) – शंकर * ''सातवां आसमान'' (१९९२) – उस्मान भाई * ''एक लडका एक लडकी'' (१९९२) – शाळा शिक्षक * ''जुनून'' (१९९२) – आदिवासी भीमा * ''अनाम'' (१९९२) – निरीक्षक पी. सी. यादव * ''प्यार प्यार'' (१९९३) – राम सेवक गायतोंडे * ''आदमी'' (१९९३) * ''गुनाह'' (१९९३) – हॉटेल मॅनेजर * ''लुटेरे'' (१९९३) – जोशी * ''प्लॅटफॉर्म'' (१९९३) – अर्जुन * ''सर'' (१९९३) – कालू बा * ''हम हैं राही प्यार के'' (१९९३) – भगवती प्रसाद मिश्रा * ''गुमराह'' (१९९३) – बॉम्बे पोलीस निरीक्षक * ''क्रांतिवीर'' (१९९४) – बब्बनराव देशमुख * ''गोपी किशन'' (१९९४) – पोलीस निरीक्षक मिश्रा * ''नाराज'' (१९९४) – जाफीर खान * ''राजा'' (१९९५) – बनवारीलाल संन्याल * ''मिलन'' (१९९५) – हवालदार शांताराम * ''गुनेहगार'' (१९९५) – मौलवी * ''बाझी'' (१९९५) – जमदाडे – उपनिरीक्षक * ''द डॉन'' (१९९५) – प्रजापती * ''सरहद: द बॉर्डर ऑफ क्राईम'' (१९९५) – मिस्टर लोबो * ''इंग्लिश बाबू देसी मेम'' (१९९६) * ''बंबई का बाबू'' (१९९६) – आयुक्त – डी. ए. चौहान * ''चाहत'' (१९९६) – वेटर – अण्णा * ''यश'' (१९९६) – शराफत अली * ''अग्नि प्रेम'' (१९९६) * ''अग्नी मोर्चा'' (१९९७) * ''अकेले हम अकेले तुम'' (१९९७) – वकील मिस्टर भतीजा * ''मृत्युदाता'' (१९९७) – पोलीस निरीक्षक दानापाणी * ''लहू के दो रंग'' (१९९७) – पप्पु शिकारी * ''मिलिट्री राज'' (१९९८) – मंत्री छेडिलाल * ''मेजर साब'' (१९९८) – हनुमान प्रसाद * ''जब प्यार किसी से होता है'' (१९९८) – सिंग * ''लोहपुरुष'' (१९९९) – हवालदार पी. के. मस्त * ''राजाजी'' (१९९९) – कालिचरण उर्फ कडवा * ''तेरी मोहब्बत के नाम'' (१९९९) – पोलीस कॉन्स्टेबल प्यारेलाल * ''मन'' (१९९९) – वृत्त निवेदक (न्यूज रिपोर्टर) * ''हेरा फेरी'' (२०००) – देवी प्रसादचा नोकर * ''हमारा दिल आपके पास है'' (२०००) * ''गदर: एक प्रेम कथा'' (२००१) – गुल खान * ''जोडी नंबर १'' – (२००१) – कॅसिनो मॅनेजर डी कोस्टा * ''द गँग: दाल'' (२००१) – बनारसी * ''दिल ने फिर याद किया'' (२००१) * ''बे-लगाम'' (२००२) – तन्वीर जैदीसोबतचा पोलीस कर्मचारी * ''एक और एक ग्यारह'' (२००३) – निरीक्षक बहादूर सिंग * ''३० डेज'' (२००४) – हवालदार गंगाराम * ''मुझसे शादी करोगी'' (२००४) – चुटकी बाबा * ''धमकी'' (२००५) – करीम भाई * ''रहगुजर'' (२००६) – परवेज * ''सँडविच'' (२००६) – पोपटलाल * ''खल्लास: द बिगिनिंग ऑफ एंड'' (२००७) – शिंदें * ''लाइफ में कभी कभी'' (२००७) – मोनिकाचा एजंट * ''माय फ्रेंड गणेश'' (२००७) * ''वेलकम'' (२००७) – बल्लू * ''इश्क हो गया मामू'' (२००८) – शायर-ए-आझम * ''ब्लॅक अँड व्हाईट'' (२००८) – मोहनलाल अग्रवाल – आमदार * ''महबूबा'' (२००८) * ''गुड लक!'' (२००८) – तरुणचे जनरल मॅनेजर * ''एक विवाह... ऐसा भी'' (२००८) – बसमधील शिट्टी वाजवणारा * ''ओह, माय गॉड'' (२००८) – निरीक्षक राणा * ''आस्मा: द स्काय इज द लिमिट'' (२००९) – कमलेश पांडे * ''शॉर्ट कट'' (२००९) – गायत्रीचे वडील * ''आखिरी डिसिजन'' (२०१०) – रणजीत (मुश्ताक खान म्हणून) * ''वॉन्टेड'' (२०१०) – पोलीस निरीक्षक * ''माय फ्रेंड गणेश ३'' (२०१०) – शिवधर पाडुरंग कांबळे * ''अपार्टमेन्ट'' (२०१०) – वॉचमन मिश्रा * ''दॅट गर्ल इन यलो बूट्स'' (२०११) * ''शागिर्द'' (२०११) – जेलर * ''रॅस्कल्स'' (२०११) – उस्मान * ''राऊडी राठौर'' (२०१२) – बाप्जीचा सहाय्यक * ''वन्स अपॉन अ टाइम इन मुंबई दोबारा!'' – अस्लम (इम्रानचे वडील) * ''डी सॅटरडे नाईट'' (२०१४) * ''दिल मांगे कुछ और'' (२०१४) * ''गुर्जरा आंदोलन अ फाईट फॉर राईट'' (२०१४) – मनोहर गुर्जर (गुर्जर नेता) (दिग्दर्शक: अरुण नगर) * ''हाँटेड रुह'' (२०१५) – दिग्दर्शक: जितेन्द्र सिंग * ''बस एक चान्स'' (२०१५) – गुजराती चित्रपट, दिग्दर्शक: कीर्तन पटेल * ''वेलकम बॅक'' (२०१५) – बल्लू * ''रोमियो अँड राधिका'' (२०१६) – गुजराती चित्रपट * ''मिस टीचर'' (२०१६) – दिग्दर्शक: जय प्रकाश * ''फायनल कट ऑफ डायरेक्टर'' (२०१६) * ''लाडली'' (२०१७) – राजस्थानी चित्रपट * ''व्हेन ओबामा लव्ह्ड ओसामा'' (२०१८) * ''बाला'' (२०१९) – वकील * ''डॉली किट्टी और वो चमकते सितारे'' (२०२०) * ''इन्क्रेडिबल इंडिया'' (२०२०) * ''सिक्रेट पॉकेटमार'' (२०२१) * ''बिफोर यू डाय'' (२०२२) * ''है तुझे सलाम इंडिया'' (२०२२) * ''सौराष्ट्र'' (२०२२) * ''गदर २'' (२०२३) – गुल खानच्या भूमिकेत * ''स्त्री २'' (२०२४) – आमदाराच्या भूमिकेत * ''आय एम अनयूज्ड'' – एमएक्स प्लेयर वेब-सिरीज * ''कोकेन'' * ''जात'' (२०२५) – निरीक्षक मुश्ताकच्या भूमिकेत * ''उदयपूर फाईल्स'' (२०२५) – वीरेन्द्र कुमार मीणाच्या भूमिकेत * ''किस किसको प्यार करूं २'' (२०२५) * ''भाभी जी घर पर हैं! फन ऑन द रन'' (२०२६) * ''हम अंग्रेजों के जमाने के जेलर है'' (२०२६) == मालिका == * ''झी हॉरर शो'' - 'आपत' मध्ये गांगवा मयुरीचे वडील म्हणून * ''कुछ रंग प्यार के ऐसे भी'' - बलदेव त्रिपाठी (२०१६-१७) * ''अदालत'' - झिलमिल "केडीचा मित्र" (२०१०-११) * ''चाचा चौधरी'' * ''टेढे मेढे सपने'' - (२००१) * ''चमत्कार'' - एन. डी. तिवारी (१९९६) * ''देवता'' - (१९९९) * ''हम सब एक हैं'' - (१९९९) (भाग ६६) * ''भारत एक खोज'' (१९८८)....मियांत भुवन भाग ३१ - राणा सांगा, इब्राहिम लोदी आणि बाबर * ''वागले की दुनिया'' (१९८८)....मनोहर - भाग लँडलॉर्ड * वापस चलो......अलाउद्दीन म्हणून टीव्ही लघुपट (१९८४) * ''नुक्कड'' (१९८८)....प्रभाकर - भाग मिस्ट्री वुमन * ''बेलन वाली बहू'' (२०१८) - प्रेमनाथ अवस्थी म्हणून * ''कुछ रंग प्यार के ऐसे भी'' सिझन ३ - बलदेव त्रिपाठी (२०२१) * ''हमे तो लूट लिया'' (२०२३)...एमएक्स प्लेयर चित्रपट * ''द रेल्वे मेन'' (२०२३)...नेटफ्लिक्स मालिका == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Mushtaq Khan (actor)|मुश्ताक खान}} {{DEFAULTSORT: खान, मुश्ताक}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हास्य अभिनेते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] 2v3dl50ulnjlexp9zy8dcjr58kunljn 2712198 2712196 2026-09-25T13:07:43Z संतोष गोरे 135680 /* मालिका */ 2712198 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मुश्ताक खान''' (मृत्यू २४ सप्टेंबर, २०२६) हे एक भारतीय चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी अभिनेते आणि विनोदकार होते, ज्यांनी अनेक दशकांच्या कारकिर्दीत अनेक [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] काम केले.<ref>{{Cite web|title=Mushtaq Khan - Movies, Biography, News, Age & Photos|url=https://in.bookmyshow.com/person/mushtaq-khan/1531|website=BookMyShow|access-date=16 May 2020}}</ref> ते ''[[हम हैं राही प्यार के ]]'' (१९९३), ''जोडी नंबर १'' (२००१) आणि ''वेलकम'' (२००७) सारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिकांसाठी सर्वाधिक प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web | title = Versatile actor Mushtaq Khan to play a cameo in Kaisa Yeh Ishq Hai |publisher= Tellychakkar| url = http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/versatile-actor-mushtaq-khan-play-cameo-kaisa-yeh-ishq-hai |date=3 June 2013| access-date = 2 May 2014 }}</ref> मुश्ताक यांचा जन्म [[मध्य प्रदेश]]मधील [[बालाघाट]] जिल्ह्यातील [[बाइहर]] शहरात एका मुस्लिम कुटुंबात झाला. वेलकम (२००७) या चित्रपटातील अपंग हॉकी खेळाडूच्या भूमिकेसाठी ते मोठ्या प्रमाणावर ओळखले जात होते.<ref>{{Cite web |last=Mallik |first=Esita |date=11 December 2024 |title=Stree 2 Actor Mushtaq Khan Kidnapped & Robbed! Business Partner Shares Details, "...After He Heard Azaan" |url=https://www.koimoi.com/bollywood-news/stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-robbed-business-partner-shares-details-after-he-heard-azaan/ |access-date=12 December 2024 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> == अपहरण == वृत्तानुसार, दिल्ली-मेरठ महामार्गावर खान यांचे अपहरण करण्यात आले होते आणि अपहरणकर्त्यांनी १ कोटी रुपयांची खंडणी मागितली होती.<ref name=":0">{{Cite web |date=10 December 2024 |title='Welcome' actor called for award show in UP, kidnapped, then tortured for 12 hours in the bijnor city |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-award-show-uttar-pradesh-tortured-12-hours-ransom-escapes-2647901-2024-12-10 |access-date=11 December 2024 |website=India Today |language=en}}</ref> २० नोव्हेंबर २०२४ रोजी, [[मेरठ]] येथे एका पुरस्कार सोहळ्याच्या बहाण्याने अपहरणकर्त्यांनी खान यांना आमंत्रित केले होते. त्यांचे व्यावसायिक भागीदार शिवम यादव यांच्या मते, [[दिल्ली]]त पोहोचल्यावर त्यांना फसवून एका कारमध्ये बसवण्यात आले आणि [[बिजनोर]] जवळील एका निर्जन ठिकाणी नेण्यात आले, जिथे त्यांना १२ तास डांबून शारीरिक त्रास देण्यात आला.<ref>{{Cite web |title=Mushtaq Khan Kidnapped: फिल्म अभिनेता मुश्ताक खान का अपहरण कर जबरन वसूली, 12 घंटे तक बंधक बनाकर दी गई यातनाएं |url=https://hindi.moneycontrol.com/news/india/entertainment/mushtaq-khan-kidnapped-after-comedian-sunil-pal-now-stree-2-and-welcome-actor-kidnapped-on-delhi-meerut-highway-tortured-for-12-hours-1942870.html |access-date=11 December 2024 |website=hindi.moneycontrol.com |language=hi}}</ref> सकाळची [[अजान]] ऐकल्यानंतर खान तिथून पळून जाण्यात यशस्वी झाले आणि त्यांनी स्थानिकांची मदत घेतली.<ref name=":0" /> सुरुवातीला, सुटका झाल्यानंतर त्यांनी कोणतीही तक्रार दाखल केली नाही, परंतु विनोदी कलाकार [[सुनील पाल]] यांच्या बाबतीत अशीच घटना घडल्यानंतर, पाल यांच्या पत्नीच्या पोलीस तक्रारीनंतर खान यांनी [[बिजनोर]] येथे एफआयआर नोंदवला आणि उड्डाण तिकिटे, बँक व्यवहार व सीसीटीव्ही फुटेजसह पुरावे सादर केले.<ref name=":1" /> उत्तर प्रदेश पोलिसांनी या दोन्ही प्रकरणांमागे लावी पाल आणि अर्जुन कर्णवाल नावाच्या दोन मुख्य आरोपींची ओळख पटवली.<ref>{{Cite web |title=UP: अभिनेता सुनील और मुश्ताक के अपहरण केस में नया खुलासा; बदमाशों ने ऐसे लिखी थी किडनैपिंग की हैरतअंगेज पटकथा |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/uttar-pradesh/meerut/actors-sunil-pal-and-mushtaq-khan-kidnapping-case-new-revelation-shocking-script-of-kidnapping-was-written-2024-12-11 |access-date=11 December 2024 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mushtaq Khan: मुश्ताक अपहरण केस में नया खुलासा, मंडप में भी ठहराया; अभिनेता के फोन से इस शहर में की थी खरीदारी |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/uttar-pradesh/meerut/actor-mushtaq-khan-kidnapping-case-new-reveal-shopping-was-in-muzaffarnagar-khatauli-from-actor-phone-2024-12-12 |access-date=12 December 2024 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> पोलिसांनी या प्रकरणात सहभाग असलेल्या सार्थक चौधरी, साबीउद्दीन, अझीम आणि शशांक या चार आरोपींना अटक केली. पोलिसांनी त्यांच्या ताब्यातून १ लाख रुपये देखील जप्त केले.<ref>{{Cite web |title=Cops Reveal Why Kidnappers Did Not Go After Actor Shakti Kapoor |url=https://www.ndtv.com/india-news/actor-mushtaq-khans-kidnappers-also-planned-to-take-shakti-kapoor-hostage-cops-7257503 |access-date=16 December 2024 |website=NDTV.com}}</ref> खान यांच्या प्रकरणाच्या अगदी एक आठवडा आधी सुनील पाल यांच्या अपहरण प्रकरणाचा सुरू असलेला तपास आणि या घटनेची वेळ जुळून आल्यामुळे या प्रकरणाने विशेष लक्ष वेधून घेतले.<ref name=":1">{{Cite web |last=Ruchita |date=11 December 2024 |title="Rs 1cr ransom demanded": Stree 2 actor Mushtaq Khan kidnapped, tortured, extorted [details] |url=https://www.ibtimes.co.in/rs-1cr-ransom-demanded-stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-tortured-extorted-details-876271 |access-date=11 December 2024 |website=www.ibtimes.co.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 December 2024 |title='He appeared to know kidnappers well': Investigators outline similarities in 'abductions' of Sunil Pal, Mushtaq Khan |url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/kidnappers-investigators-abductions-sunil-pal-mushtaq-khan-9719326/ |access-date=11 December 2024 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == निधन == फुफ्फुसाच्या कर्करोगाशी लढा दिल्यानंतर २४ सप्टेंबर २०२६ रोजी मुंबईतील एका रुग्णालयात खान यांचे निधन झाले.<ref>{{cite web | title=Bollywood actor Mushtaq Khan dies after battle with cancer | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/bollywood-actor-mushtaq-khan-dies-at-57-10892618/ }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 September 2026 |title=Mushtaq Khan: कर्करोगाशी झुंज अखेर संपली! ‘वेलकम’ फेम मुश्ताक खान यांचं निधन; वयाच्या ५६व्या वर्षी घेतला अखेरचा श्वास |url=https://www.lokmat.com/filmy/bollywood/the-battle-with-cancer-is-finally-over-welcome-fame-mushtaq-khan-passes-away-he-took-his-last-breath-at-the-age-of-56-a-a603/ |url-status=live |access-date=24 September 2026 |website=[[Lokmat]]}}</ref> == अभिनय सूची == === चित्रपट === * ''अल्बर्ट पिंटो को गुस्सा क्यों आता है'' (१९८०) – 'जोन पिंटो' (स्ममिता पाटील) सोबत फ्लर्ट करण्याचा प्रयत्न करणारा लंपट खरेदीदार * ''थोडीसी बेवफाई'' (१९८०) – आजारी पत्नी असलेला कामगार – मुश्ताक * ''लराज'' (१९८१) – कसाईच्या भूमिकेत * ''सजा-ए-मौत'' (१९८१) – अभिनेता * ''कालिया'' (१९८१) – राम दीन * ''विवेक'' (१९८५) * ''अंजुमन'' (१९८६) – बांके नवाब उर्फ "अंजुमन" * ''अंगारे'' (१९८६) – मुश्ताक खान * ''कब्जा'' (१९८८) – तिवारी * ''मैं आजाद हूं'' (१९८९) – पांडे * ''आखिरी गुलाम'' (१९८९) – अभिनेता * ''आशिकी'' (१९९०) – रफू मास्टर – मुश्ताक खान * ''बाप नंबरी बेटा दस नंबरी'' (१९९०) – पोलीस निरीक्षक * ''दिल है कि मानता नहीं'' (१९९१) – बस कंडक्टर * ''साथी'' (१९९१) – शेट्टी * ''सडक'' (१९९१) – दलाल (पिमप) * ''लक्ष्मणरेखा'' (१९९१) – दिलावर लाहोरी * ''जुल्म की हुकूमत'' (१९९२) – प्रभाकर * ''धारावी'' (१९९२) – शंकर * ''सातवां आसमान'' (१९९२) – उस्मान भाई * ''एक लडका एक लडकी'' (१९९२) – शाळा शिक्षक * ''जुनून'' (१९९२) – आदिवासी भीमा * ''अनाम'' (१९९२) – निरीक्षक पी. सी. यादव * ''प्यार प्यार'' (१९९३) – राम सेवक गायतोंडे * ''आदमी'' (१९९३) * ''गुनाह'' (१९९३) – हॉटेल मॅनेजर * ''लुटेरे'' (१९९३) – जोशी * ''प्लॅटफॉर्म'' (१९९३) – अर्जुन * ''सर'' (१९९३) – कालू बा * ''हम हैं राही प्यार के'' (१९९३) – भगवती प्रसाद मिश्रा * ''गुमराह'' (१९९३) – बॉम्बे पोलीस निरीक्षक * ''क्रांतिवीर'' (१९९४) – बब्बनराव देशमुख * ''गोपी किशन'' (१९९४) – पोलीस निरीक्षक मिश्रा * ''नाराज'' (१९९४) – जाफीर खान * ''राजा'' (१९९५) – बनवारीलाल संन्याल * ''मिलन'' (१९९५) – हवालदार शांताराम * ''गुनेहगार'' (१९९५) – मौलवी * ''बाझी'' (१९९५) – जमदाडे – उपनिरीक्षक * ''द डॉन'' (१९९५) – प्रजापती * ''सरहद: द बॉर्डर ऑफ क्राईम'' (१९९५) – मिस्टर लोबो * ''इंग्लिश बाबू देसी मेम'' (१९९६) * ''बंबई का बाबू'' (१९९६) – आयुक्त – डी. ए. चौहान * ''चाहत'' (१९९६) – वेटर – अण्णा * ''यश'' (१९९६) – शराफत अली * ''अग्नि प्रेम'' (१९९६) * ''अग्नी मोर्चा'' (१९९७) * ''अकेले हम अकेले तुम'' (१९९७) – वकील मिस्टर भतीजा * ''मृत्युदाता'' (१९९७) – पोलीस निरीक्षक दानापाणी * ''लहू के दो रंग'' (१९९७) – पप्पु शिकारी * ''मिलिट्री राज'' (१९९८) – मंत्री छेडिलाल * ''मेजर साब'' (१९९८) – हनुमान प्रसाद * ''जब प्यार किसी से होता है'' (१९९८) – सिंग * ''लोहपुरुष'' (१९९९) – हवालदार पी. के. मस्त * ''राजाजी'' (१९९९) – कालिचरण उर्फ कडवा * ''तेरी मोहब्बत के नाम'' (१९९९) – पोलीस कॉन्स्टेबल प्यारेलाल * ''मन'' (१९९९) – वृत्त निवेदक (न्यूज रिपोर्टर) * ''हेरा फेरी'' (२०००) – देवी प्रसादचा नोकर * ''हमारा दिल आपके पास है'' (२०००) * ''गदर: एक प्रेम कथा'' (२००१) – गुल खान * ''जोडी नंबर १'' – (२००१) – कॅसिनो मॅनेजर डी कोस्टा * ''द गँग: दाल'' (२००१) – बनारसी * ''दिल ने फिर याद किया'' (२००१) * ''बे-लगाम'' (२००२) – तन्वीर जैदीसोबतचा पोलीस कर्मचारी * ''एक और एक ग्यारह'' (२००३) – निरीक्षक बहादूर सिंग * ''३० डेज'' (२००४) – हवालदार गंगाराम * ''मुझसे शादी करोगी'' (२००४) – चुटकी बाबा * ''धमकी'' (२००५) – करीम भाई * ''रहगुजर'' (२००६) – परवेज * ''सँडविच'' (२००६) – पोपटलाल * ''खल्लास: द बिगिनिंग ऑफ एंड'' (२००७) – शिंदें * ''लाइफ में कभी कभी'' (२००७) – मोनिकाचा एजंट * ''माय फ्रेंड गणेश'' (२००७) * ''वेलकम'' (२००७) – बल्लू * ''इश्क हो गया मामू'' (२००८) – शायर-ए-आझम * ''ब्लॅक अँड व्हाईट'' (२००८) – मोहनलाल अग्रवाल – आमदार * ''महबूबा'' (२००८) * ''गुड लक!'' (२००८) – तरुणचे जनरल मॅनेजर * ''एक विवाह... ऐसा भी'' (२००८) – बसमधील शिट्टी वाजवणारा * ''ओह, माय गॉड'' (२००८) – निरीक्षक राणा * ''आस्मा: द स्काय इज द लिमिट'' (२००९) – कमलेश पांडे * ''शॉर्ट कट'' (२००९) – गायत्रीचे वडील * ''आखिरी डिसिजन'' (२०१०) – रणजीत (मुश्ताक खान म्हणून) * ''वॉन्टेड'' (२०१०) – पोलीस निरीक्षक * ''माय फ्रेंड गणेश ३'' (२०१०) – शिवधर पाडुरंग कांबळे * ''अपार्टमेन्ट'' (२०१०) – वॉचमन मिश्रा * ''दॅट गर्ल इन यलो बूट्स'' (२०११) * ''शागिर्द'' (२०११) – जेलर * ''रॅस्कल्स'' (२०११) – उस्मान * ''राऊडी राठौर'' (२०१२) – बाप्जीचा सहाय्यक * ''वन्स अपॉन अ टाइम इन मुंबई दोबारा!'' – अस्लम (इम्रानचे वडील) * ''डी सॅटरडे नाईट'' (२०१४) * ''दिल मांगे कुछ और'' (२०१४) * ''गुर्जरा आंदोलन अ फाईट फॉर राईट'' (२०१४) – मनोहर गुर्जर (गुर्जर नेता) (दिग्दर्शक: अरुण नगर) * ''हाँटेड रुह'' (२०१५) – दिग्दर्शक: जितेन्द्र सिंग * ''बस एक चान्स'' (२०१५) – गुजराती चित्रपट, दिग्दर्शक: कीर्तन पटेल * ''वेलकम बॅक'' (२०१५) – बल्लू * ''रोमियो अँड राधिका'' (२०१६) – गुजराती चित्रपट * ''मिस टीचर'' (२०१६) – दिग्दर्शक: जय प्रकाश * ''फायनल कट ऑफ डायरेक्टर'' (२०१६) * ''लाडली'' (२०१७) – राजस्थानी चित्रपट * ''व्हेन ओबामा लव्ह्ड ओसामा'' (२०१८) * ''बाला'' (२०१९) – वकील * ''डॉली किट्टी और वो चमकते सितारे'' (२०२०) * ''इन्क्रेडिबल इंडिया'' (२०२०) * ''सिक्रेट पॉकेटमार'' (२०२१) * ''बिफोर यू डाय'' (२०२२) * ''है तुझे सलाम इंडिया'' (२०२२) * ''सौराष्ट्र'' (२०२२) * ''गदर २'' (२०२३) – गुल खानच्या भूमिकेत * ''स्त्री २'' (२०२४) – आमदाराच्या भूमिकेत * ''आय एम अनयूज्ड'' – एमएक्स प्लेयर वेब-सिरीज * ''कोकेन'' * ''जात'' (२०२५) – निरीक्षक मुश्ताकच्या भूमिकेत * ''उदयपूर फाईल्स'' (२०२५) – वीरेन्द्र कुमार मीणाच्या भूमिकेत * ''किस किसको प्यार करूं २'' (२०२५) * ''भाभी जी घर पर हैं! फन ऑन द रन'' (२०२६) * ''हम अंग्रेजों के जमाने के जेलर है'' (२०२६) === मालिका === * ''झी हॉरर शो'' - 'आपत' मध्ये गांगवा मयुरीचे वडील म्हणून * ''कुछ रंग प्यार के ऐसे भी'' - बलदेव त्रिपाठी (२०१६-१७) * ''अदालत'' - झिलमिल "केडीचा मित्र" (२०१०-११) * ''चाचा चौधरी'' * ''टेढे मेढे सपने'' - (२००१) * ''चमत्कार'' - एन. डी. तिवारी (१९९६) * ''देवता'' - (१९९९) * ''हम सब एक हैं'' - (१९९९) (भाग ६६) * ''भारत एक खोज'' (१९८८)....मियांत भुवन भाग ३१ - राणा सांगा, इब्राहिम लोदी आणि बाबर * ''वागले की दुनिया'' (१९८८)....मनोहर - भाग लँडलॉर्ड * वापस चलो......अलाउद्दीन म्हणून टीव्ही लघुपट (१९८४) * ''नुक्कड'' (१९८८)....प्रभाकर - भाग मिस्ट्री वुमन * ''बेलन वाली बहू'' (२०१८) - प्रेमनाथ अवस्थी म्हणून * ''कुछ रंग प्यार के ऐसे भी'' सिझन ३ - बलदेव त्रिपाठी (२०२१) * ''हमे तो लूट लिया'' (२०२३)...एमएक्स प्लेयर चित्रपट * ''द रेल्वे मेन'' (२०२३)...नेटफ्लिक्स मालिका == पुरस्कार == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष ! पुरस्कार ! श्रेणी ! मालिका ! निकाल |- | २००२ | इंडियन टेली अवॉर्ड्स | सर्वोत्कृष्ट विनोदी अभिनेता | '' टेढे मेढे सपने'' | {{nom}} |- | २०१७ | लायन्स गोल्ड अवॉर्ड्स | सर्वोत्कृष्ट आवडता सहाय्यक अभिनेता | '' कुछ रंग प्यार के ऐसे भी'' | {{won}} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Mushtaq Khan (actor)|मुश्ताक खान}} {{DEFAULTSORT: खान, मुश्ताक}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हास्य अभिनेते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] 16ffbnpd65z7tyats0tp0omymwmdfep 2712237 2712198 2026-09-25T16:32:04Z संतोष गोरे 135680 2712237 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मुश्ताक खान''' (मृत्यू २४ सप्टेंबर, २०२६) हे एक भारतीय चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी अभिनेते आणि विनोदकार होते, ज्यांनी अनेक दशकांच्या कारकिर्दीत अनेक [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] काम केले.<ref>{{Cite web|title=Mushtaq Khan - Movies, Biography, News, Age & Photos|url=https://in.bookmyshow.com/person/mushtaq-khan/1531|website=BookMyShow|access-date=16 May 2020}}</ref> ते ''[[हम हैं राही प्यार के ]]'' (१९९३), ''जोडी नंबर १'' (२००१) आणि ''वेलकम'' (२००७) सारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिकांसाठी सर्वाधिक प्रसिद्ध होते.<ref>{{cite web | title = Versatile actor Mushtaq Khan to play a cameo in Kaisa Yeh Ishq Hai |publisher= Tellychakkar| url = http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/versatile-actor-mushtaq-khan-play-cameo-kaisa-yeh-ishq-hai |date=3 June 2013| access-date = 2 May 2014 }}</ref> मुश्ताक यांचा जन्म [[मध्य प्रदेश]]मधील [[बालाघाट]] जिल्ह्यातील [[बाइहर]] शहरात एका मुस्लिम कुटुंबात झाला. वेलकम (२००७) या चित्रपटातील अपंग हॉकी खेळाडूच्या भूमिकेसाठी ते मोठ्या प्रमाणावर ओळखले जात होते.<ref>{{Cite web |last=Mallik |first=Esita |date=11 December 2024 |title=Stree 2 Actor Mushtaq Khan Kidnapped & Robbed! Business Partner Shares Details, "...After He Heard Azaan" |url=https://www.koimoi.com/bollywood-news/stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-robbed-business-partner-shares-details-after-he-heard-azaan/ |access-date=12 December 2024 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> == अपहरण == वृत्तानुसार, दिल्ली-मेरठ महामार्गावर खान यांचे अपहरण करण्यात आले होते आणि अपहरणकर्त्यांनी १ कोटी रुपयांची खंडणी मागितली होती.<ref name=":0">{{Cite web |date=10 December 2024 |title='Welcome' actor called for award show in UP, kidnapped, then tortured for 12 hours in the bijnor city |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-award-show-uttar-pradesh-tortured-12-hours-ransom-escapes-2647901-2024-12-10 |access-date=11 December 2024 |website=India Today |language=en}}</ref> २० नोव्हेंबर २०२४ रोजी, [[मेरठ]] येथे एका पुरस्कार सोहळ्याच्या बहाण्याने अपहरणकर्त्यांनी खान यांना आमंत्रित केले होते. त्यांचे व्यावसायिक भागीदार शिवम यादव यांच्या मते, [[दिल्ली]]त पोहोचल्यावर त्यांना फसवून एका कारमध्ये बसवण्यात आले आणि [[बिजनोर]] जवळील एका निर्जन ठिकाणी नेण्यात आले, जिथे त्यांना १२ तास डांबून शारीरिक त्रास देण्यात आला.<ref>{{Cite web |title=Mushtaq Khan Kidnapped: फिल्म अभिनेता मुश्ताक खान का अपहरण कर जबरन वसूली, 12 घंटे तक बंधक बनाकर दी गई यातनाएं |url=https://hindi.moneycontrol.com/news/india/entertainment/mushtaq-khan-kidnapped-after-comedian-sunil-pal-now-stree-2-and-welcome-actor-kidnapped-on-delhi-meerut-highway-tortured-for-12-hours-1942870.html |access-date=11 December 2024 |website=hindi.moneycontrol.com |language=hi}}</ref> सकाळची [[अजान]] ऐकल्यानंतर खान तिथून पळून जाण्यात यशस्वी झाले आणि त्यांनी स्थानिकांची मदत घेतली.<ref name=":0" /> सुरुवातीला, सुटका झाल्यानंतर त्यांनी कोणतीही तक्रार दाखल केली नाही, परंतु विनोदी कलाकार [[सुनील पाल]] यांच्या बाबतीत अशीच घटना घडल्यानंतर, पाल यांच्या पत्नीच्या पोलीस तक्रारीनंतर खान यांनी [[बिजनोर]] येथे एफआयआर नोंदवला आणि उड्डाण तिकिटे, बँक व्यवहार व सीसीटीव्ही फुटेजसह पुरावे सादर केले.<ref name=":1" /> उत्तर प्रदेश पोलिसांनी या दोन्ही प्रकरणांमागे लावी पाल आणि अर्जुन कर्णवाल नावाच्या दोन मुख्य आरोपींची ओळख पटवली.<ref>{{Cite web |title=UP: अभिनेता सुनील और मुश्ताक के अपहरण केस में नया खुलासा; बदमाशों ने ऐसे लिखी थी किडनैपिंग की हैरतअंगेज पटकथा |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/uttar-pradesh/meerut/actors-sunil-pal-and-mushtaq-khan-kidnapping-case-new-revelation-shocking-script-of-kidnapping-was-written-2024-12-11 |access-date=11 December 2024 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mushtaq Khan: मुश्ताक अपहरण केस में नया खुलासा, मंडप में भी ठहराया; अभिनेता के फोन से इस शहर में की थी खरीदारी |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/uttar-pradesh/meerut/actor-mushtaq-khan-kidnapping-case-new-reveal-shopping-was-in-muzaffarnagar-khatauli-from-actor-phone-2024-12-12 |access-date=12 December 2024 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> पोलिसांनी या प्रकरणात सहभाग असलेल्या सार्थक चौधरी, साबीउद्दीन, अझीम आणि शशांक या चार आरोपींना अटक केली. पोलिसांनी त्यांच्या ताब्यातून १ लाख रुपये देखील जप्त केले.<ref>{{Cite web |title=Cops Reveal Why Kidnappers Did Not Go After Actor Shakti Kapoor |url=https://www.ndtv.com/india-news/actor-mushtaq-khans-kidnappers-also-planned-to-take-shakti-kapoor-hostage-cops-7257503 |access-date=16 December 2024 |website=NDTV.com}}</ref> खान यांच्या प्रकरणाच्या अगदी एक आठवडा आधी सुनील पाल यांच्या अपहरण प्रकरणाचा सुरू असलेला तपास आणि या घटनेची वेळ जुळून आल्यामुळे या प्रकरणाने विशेष लक्ष वेधून घेतले.<ref name=":1">{{Cite web |last=Ruchita |date=11 December 2024 |title="Rs 1cr ransom demanded": Stree 2 actor Mushtaq Khan kidnapped, tortured, extorted [details] |url=https://www.ibtimes.co.in/rs-1cr-ransom-demanded-stree-2-actor-mushtaq-khan-kidnapped-tortured-extorted-details-876271 |access-date=11 December 2024 |website=www.ibtimes.co.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 December 2024 |title='He appeared to know kidnappers well': Investigators outline similarities in 'abductions' of Sunil Pal, Mushtaq Khan |url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/kidnappers-investigators-abductions-sunil-pal-mushtaq-khan-9719326/ |access-date=11 December 2024 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == निधन == फुफ्फुसाच्या कर्करोगाशी लढा दिल्यानंतर २४ सप्टेंबर २०२६ रोजी मुंबईतील एका रुग्णालयात खान यांचे निधन झाले.<ref>{{cite web | title=Bollywood actor Mushtaq Khan dies after battle with cancer | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/bollywood-actor-mushtaq-khan-dies-at-57-10892618/ }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 September 2026 |title=Mushtaq Khan: कर्करोगाशी झुंज अखेर संपली! ‘वेलकम’ फेम मुश्ताक खान यांचं निधन; वयाच्या ५६व्या वर्षी घेतला अखेरचा श्वास |url=https://www.lokmat.com/filmy/bollywood/the-battle-with-cancer-is-finally-over-welcome-fame-mushtaq-khan-passes-away-he-took-his-last-breath-at-the-age-of-56-a-a603/ |url-status=live |access-date=24 September 2026 |website=[[Lokmat]]}}</ref> == अभिनय सूची == === चित्रपट === * ''अल्बर्ट पिंटो को गुस्सा क्यों आता है'' (१९८०) – 'जोन पिंटो' (स्ममिता पाटील) सोबत फ्लर्ट करण्याचा प्रयत्न करणारा लंपट खरेदीदार * ''थोडीसी बेवफाई'' (१९८०) – आजारी पत्नी असलेला कामगार – मुश्ताक * ''लराज'' (१९८१) – कसाईच्या भूमिकेत * ''सजा-ए-मौत'' (१९८१) – अभिनेता * ''कालिया'' (१९८१) – राम दीन * ''विवेक'' (१९८५) * ''अंजुमन'' (१९८६) – बांके नवाब उर्फ "अंजुमन" * ''अंगारे'' (१९८६) – मुश्ताक खान * ''कब्जा'' (१९८८) – तिवारी * ''मैं आजाद हूं'' (१९८९) – पांडे * ''आखिरी गुलाम'' (१९८९) – अभिनेता * ''आशिकी'' (१९९०) – रफू मास्टर – मुश्ताक खान * ''बाप नंबरी बेटा दस नंबरी'' (१९९०) – पोलीस निरीक्षक * ''दिल है कि मानता नहीं'' (१९९१) – बस कंडक्टर * ''साथी'' (१९९१) – शेट्टी * ''सडक'' (१९९१) – दलाल (पिमप) * ''लक्ष्मणरेखा'' (१९९१) – दिलावर लाहोरी * ''जुल्म की हुकूमत'' (१९९२) – प्रभाकर * ''धारावी'' (१९९२) – शंकर * ''सातवां आसमान'' (१९९२) – उस्मान भाई * ''एक लडका एक लडकी'' (१९९२) – शाळा शिक्षक * ''जुनून'' (१९९२) – आदिवासी भीमा * ''अनाम'' (१९९२) – निरीक्षक पी. सी. यादव * ''प्यार प्यार'' (१९९३) – राम सेवक गायतोंडे * ''आदमी'' (१९९३) * ''गुनाह'' (१९९३) – हॉटेल मॅनेजर * ''लुटेरे'' (१९९३) – जोशी * ''प्लॅटफॉर्म'' (१९९३) – अर्जुन * ''सर'' (१९९३) – कालू बा * ''हम हैं राही प्यार के'' (१९९३) – भगवती प्रसाद मिश्रा * ''गुमराह'' (१९९३) – बॉम्बे पोलीस निरीक्षक * ''क्रांतिवीर'' (१९९४) – बब्बनराव देशमुख * ''गोपी किशन'' (१९९४) – पोलीस निरीक्षक मिश्रा * ''नाराज'' (१९९४) – जाफीर खान * ''राजा'' (१९९५) – बनवारीलाल संन्याल * ''मिलन'' (१९९५) – हवालदार शांताराम * ''गुनेहगार'' (१९९५) – मौलवी * ''बाझी'' (१९९५) – जमदाडे – उपनिरीक्षक * ''द डॉन'' (१९९५) – प्रजापती * ''सरहद: द बॉर्डर ऑफ क्राईम'' (१९९५) – मिस्टर लोबो * ''इंग्लिश बाबू देसी मेम'' (१९९६) * ''बंबई का बाबू'' (१९९६) – आयुक्त – डी. ए. चौहान * ''चाहत'' (१९९६) – वेटर – अण्णा * ''यश'' (१९९६) – शराफत अली * ''अग्नि प्रेम'' (१९९६) * ''अग्नी मोर्चा'' (१९९७) * ''अकेले हम अकेले तुम'' (१९९७) – वकील मिस्टर भतीजा * ''मृत्युदाता'' (१९९७) – पोलीस निरीक्षक दानापाणी * ''लहू के दो रंग'' (१९९७) – पप्पु शिकारी * ''मिलिट्री राज'' (१९९८) – मंत्री छेडिलाल * ''मेजर साब'' (१९९८) – हनुमान प्रसाद * ''जब प्यार किसी से होता है'' (१९९८) – सिंग * ''लोहपुरुष'' (१९९९) – हवालदार पी. के. मस्त * ''राजाजी'' (१९९९) – कालिचरण उर्फ कडवा * ''तेरी मोहब्बत के नाम'' (१९९९) – पोलीस कॉन्स्टेबल प्यारेलाल * ''मन'' (१९९९) – वृत्त निवेदक (न्यूज रिपोर्टर) * ''हेरा फेरी'' (२०००) – देवी प्रसादचा नोकर * ''हमारा दिल आपके पास है'' (२०००) * ''गदर: एक प्रेम कथा'' (२००१) – गुल खान * ''जोडी नंबर १'' – (२००१) – कॅसिनो मॅनेजर डी कोस्टा * ''द गँग: दाल'' (२००१) – बनारसी * ''दिल ने फिर याद किया'' (२००१) * ''बे-लगाम'' (२००२) – तन्वीर जैदीसोबतचा पोलीस कर्मचारी * ''एक और एक ग्यारह'' (२००३) – निरीक्षक बहादूर सिंग * ''३० डेज'' (२००४) – हवालदार गंगाराम * ''मुझसे शादी करोगी'' (२००४) – चुटकी बाबा * ''धमकी'' (२००५) – करीम भाई * ''रहगुजर'' (२००६) – परवेज * ''सँडविच'' (२००६) – पोपटलाल * ''खल्लास: द बिगिनिंग ऑफ एंड'' (२००७) – शिंदें * ''लाइफ में कभी कभी'' (२००७) – मोनिकाचा एजंट * ''माय फ्रेंड गणेश'' (२००७) * ''वेलकम'' (२००७) – बल्लू * ''इश्क हो गया मामू'' (२००८) – शायर-ए-आझम * ''ब्लॅक अँड व्हाईट'' (२००८) – मोहनलाल अग्रवाल – आमदार * ''महबूबा'' (२००८) * ''गुड लक!'' (२००८) – तरुणचे जनरल मॅनेजर * ''एक विवाह... ऐसा भी'' (२००८) – बसमधील शिट्टी वाजवणारा * ''ओह, माय गॉड'' (२००८) – निरीक्षक राणा * ''आस्मा: द स्काय इज द लिमिट'' (२००९) – कमलेश पांडे * ''शॉर्ट कट'' (२००९) – गायत्रीचे वडील * ''आखिरी डिसिजन'' (२०१०) – रणजीत (मुश्ताक खान म्हणून) * ''वॉन्टेड'' (२०१०) – पोलीस निरीक्षक * ''माय फ्रेंड गणेश ३'' (२०१०) – शिवधर पाडुरंग कांबळे * ''अपार्टमेन्ट'' (२०१०) – वॉचमन मिश्रा * ''दॅट गर्ल इन यलो बूट्स'' (२०११) * ''शागिर्द'' (२०११) – जेलर * ''रॅस्कल्स'' (२०११) – उस्मान * ''राऊडी राठौर'' (२०१२) – बाप्जीचा सहाय्यक * ''वन्स अपॉन अ टाइम इन मुंबई दोबारा!'' – अस्लम (इम्रानचे वडील) * ''डी सॅटरडे नाईट'' (२०१४) * ''दिल मांगे कुछ और'' (२०१४) * ''गुर्जरा आंदोलन अ फाईट फॉर राईट'' (२०१४) – मनोहर गुर्जर (गुर्जर नेता) (दिग्दर्शक: अरुण नगर) * ''हाँटेड रुह'' (२०१५) – दिग्दर्शक: जितेन्द्र सिंग * ''बस एक चान्स'' (२०१५) – गुजराती चित्रपट, दिग्दर्शक: कीर्तन पटेल * ''वेलकम बॅक'' (२०१५) – बल्लू * ''रोमियो अँड राधिका'' (२०१६) – गुजराती चित्रपट * ''मिस टीचर'' (२०१६) – दिग्दर्शक: जय प्रकाश * ''फायनल कट ऑफ डायरेक्टर'' (२०१६) * ''लाडली'' (२०१७) – राजस्थानी चित्रपट * ''व्हेन ओबामा लव्ह्ड ओसामा'' (२०१८) * ''बाला'' (२०१९) – वकील * ''डॉली किट्टी और वो चमकते सितारे'' (२०२०) * ''इन्क्रेडिबल इंडिया'' (२०२०) * ''सिक्रेट पॉकेटमार'' (२०२१) * ''बिफोर यू डाय'' (२०२२) * ''है तुझे सलाम इंडिया'' (२०२२) * ''सौराष्ट्र'' (२०२२) * ''गदर २'' (२०२३) – गुल खानच्या भूमिकेत * ''स्त्री २'' (२०२४) – आमदाराच्या भूमिकेत * ''आय एम अनयूज्ड'' – एमएक्स प्लेयर वेब-सिरीज * ''कोकेन'' * ''जात'' (२०२५) – निरीक्षक मुश्ताकच्या भूमिकेत * ''उदयपूर फाईल्स'' (२०२५) – वीरेन्द्र कुमार मीणाच्या भूमिकेत * ''किस किसको प्यार करूं २'' (२०२५) * ''भाभी जी घर पर हैं! फन ऑन द रन'' (२०२६) * ''हम अंग्रेजों के जमाने के जेलर है'' (२०२६) === मालिका === * ''झी हॉरर शो'' - 'आपत' मध्ये गांगवा मयुरीचे वडील म्हणून * ''कुछ रंग प्यार के ऐसे भी'' - बलदेव त्रिपाठी (२०१६-१७) * ''अदालत'' - झिलमिल "केडीचा मित्र" (२०१०-११) * ''चाचा चौधरी'' * ''टेढे मेढे सपने'' - (२००१) * ''चमत्कार'' - एन. डी. तिवारी (१९९६) * ''देवता'' - (१९९९) * ''हम सब एक हैं'' - (१९९९) (भाग ६६) * ''भारत एक खोज'' (१९८८)....मियांत भुवन भाग ३१ - राणा सांगा, इब्राहिम लोदी आणि बाबर * ''वागले की दुनिया'' (१९८८)....मनोहर - भाग लँडलॉर्ड * वापस चलो......अलाउद्दीन म्हणून टीव्ही लघुपट (१९८४) * ''नुक्कड'' (१९८८)....प्रभाकर - भाग मिस्ट्री वुमन * ''बेलन वाली बहू'' (२०१८) - प्रेमनाथ अवस्थी म्हणून * ''कुछ रंग प्यार के ऐसे भी'' सिझन ३ - बलदेव त्रिपाठी (२०२१) * ''हमे तो लूट लिया'' (२०२३)...एमएक्स प्लेयर चित्रपट * ''द रेल्वे मेन'' (२०२३)...नेटफ्लिक्स मालिका == पुरस्कार == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष ! पुरस्कार ! श्रेणी ! मालिका ! निकाल |- | २००२ | [[इंडियन टेली पुरस्कार]] | सर्वोत्कृष्ट विनोदी अभिनेता | '' टेढे मेढे सपने'' | {{nom}} |- | २०१७ | लायन्स गोल्ड अवॉर्ड्स | सर्वोत्कृष्ट आवडता सहाय्यक अभिनेता | '' कुछ रंग प्यार के ऐसे भी'' | {{won}} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Mushtaq Khan (actor)|मुश्ताक खान}} {{DEFAULTSORT: खान, मुश्ताक}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हास्य अभिनेते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] 7lhhfqyoue6g0dclyehs2ou78063z5g 0 64289 2712256 2711879 2026-09-25T17:44:08Z ~2026-41910-22 185743 /* विशेष भाग */ 2712256 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = होम मिनिस्टर | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = | निर्मिती संस्था = | दिग्दर्शक = महेंद्र कदम | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = [[आदेश बांदेकर]], [[जितेंद्र जोशी]], [[निलेश साबळे]] | कलाकार = | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = २० | एपिसोड संख्या = ६२२५ | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार संध्या. ६ वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = * १३ सप्टेंबर २००४ ते १ मे २०१० * १४ जानेवारी २०११ ते २१ मार्च २०२० * ८ जून २०२० ते ९ एप्रिल २०२२ * २७ जून २०२२ ते १५ सप्टेंबर २०२४ | प्रथम प्रसारण = ३१ ऑगस्ट २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = | नंतर = [[कृष्णाईच्या लेकी]] | सारखे = [[महा मिनिस्टर]] }} '''होम मिनिस्टर''' हा [[झी मराठी]] या वाहिनीवरील एक कार्यक्रम आहे. ह्या कार्यक्रमात [[आदेश बांदेकर]] प्रत्येक एपिसोडमध्ये वेगवेगळ्या स्पर्धा २ वहिनींमध्ये घेतात. प्रत्येक एपिसोडमध्ये जिंकणाऱ्या वहिनींना एक पैठणी देण्यात येते. लॉकडाऊनदरम्यान '''घरच्या घरी''' या विशेष पर्वामध्ये व्हिडीओ कॉलद्वारे कार्यक्रमाचं शूटिंग सुरू करण्यात आलं होतं. ==टीआरपी== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" | आठवडा ! rowspan="2" | वर्ष ! colspan="2" | TRP ! rowspan="2" | संदर्भ |- ! TVT ! क्रमांक |- |आठवडा ४१ |२०१७ |१.९ |४ | |- |आठवडा ४४ |२०१७ |२.१ |५ | |- |२६ नोव्हेंबर २०१७ |१ तासाचा विशेष भाग |३.१ |५ | |- |आठवडा ४९ |२०१७ |२.३ |४ |<ref>{{Cite web|title=Zee Marathi serials rule in 2017|url=https://zeenews.india.com/television/zee-marathi-serials-rule-in-2017-2070127.html|access-date=2021-04-08|website=[[झी न्यूझ]]|language=en}}</ref> |} ==नवे पर्व== # नववधू नं.१ (१४ सप्टेंबर २००९) # जाऊबाई जोरात (१४ जानेवारी २०११) # स्वप्न गृहलक्ष्मीचं (१६ मे २०११) # मानाची पैठणी (२१ मे २०१२) # होणार सून मी ह्या घरची (३१ मार्च २०१४) # गोवा स्पेशल (२५ एप्रिल २०१६) # काहे दिया परदेस (१५ मे २०१६) # चूकभूल द्यावी घ्यावी (१३ फेब्रुवारी २०१७) # लागिरं झालं जी (०१ मे २०१७) # अग्गंबाई सासूबाई (१९ ऑगस्ट २०१९) # भारत दौरा (०१ जानेवारी २०२०) # घरच्या घरी (०८ जून २०२०) # कोव्हिड योद्धा विशेष (२७ जुलै २०२०) # माझा बबड्या (०७ सप्टेंबर २०२०) # सासूबाई माझ्या लयभारी (१२ ऑक्टोबर २०२०) # पैठणी माहेरच्या अंगणी (०४ जानेवारी २०२१) # लिटील चॅम्प्स (२६ जुलै २०२१) # खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा (२७ जून २०२२) ===इतर पर्वे=== # महाराष्ट्राची महामिनिस्टर # दिल्या घरी तू सुखी रहा # उत्सव नात्यांचा, मैत्रीचा आणि आपल्या माणसांचा # नांदा सौख्य भरे # पंढरीची वारी विशेष (दरवर्षी जुलै महिन्यात) ==नवीन वेळ== {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! दिनांक !! वार !! वेळ |- | १ || १३ सप्टेंबर २००४ - १९ मे २००६ || rowspan="2"| सोम-शुक्र || संध्या. ७.३० |- | २ || २२ मे २००६ - २९ जून २००७ || rowspan="2"| संध्या. ६.३० |- | ३ || २ जुलै २००७ - २५ जुलै २००९ || rowspan="4"| सोम-शनि |- | ४ || २७ जुलै - १२ सप्टेंबर २००९ || संध्या. ६ |- | ५ || १४ सप्टेंबर २००९ - १ मे २०१० || संध्या. ६.३० |- | ६ || १४ जानेवारी - १४ मे २०११ || संध्या. ६ |- | ७ || १६ मे २०११ - १९ ऑक्टोबर २०१९ || rowspan="12"| सोम-शनि (कधीतरी रवि) || संध्या. ६.३० |- | ८ || २१ ऑक्टोबर २०१९ - २१ मार्च २०२० || संध्या. ६ |- | ९ || ८ जून - ३१ ऑक्टोबर २०२० || संध्या. ६.३० |- | १० || २ नोव्हेंबर २०२० - २४ एप्रिल २०२१ || संध्या. ६ |- | ११ || २७ एप्रिल - १५ मे २०२१ || संध्या. ७ |- | १२ || १७ मे - १४ ऑगस्ट २०२१ || संध्या. ६.३० |- | १३ || १६ ऑगस्ट २०२१ - ९ एप्रिल २०२२ || संध्या. ६ |- | १४ || २७ जून - १७ सप्टेंबर २०२२ || संध्या. ६.३० |- | १५ || १९ सप्टेंबर २०२२ - ६ मे २०२३ || संध्या. ६ |- | १६ || ८ मे - १९ ऑगस्ट २०२३ || संध्या. ५.३० |- | १७ || २१ ऑगस्ट २०२३ - १३ जानेवारी २०२४ || संध्या. ६ |- | १८ || १५ जानेवारी - ३० मार्च २०२४ || rowspan="2"| संध्या. ६.३० |- | १९ || १ एप्रिल - ५ जुलै २०२४ || rowspan="2"| सोम-शुक्र |- | २० || ८ जुलै - १५ सप्टेंबर २०२४ || rowspan="2"| संध्या. ६ |- | २१ || ३१ ऑगस्ट २०२६ - चालू || सोम-शनि |} ==विशेष भाग== # पैठणीच्या खेळात रंगणार जुई आणि मल्लिकाची जुगलबंदी. <u>(१३ ऑगस्ट २०१७)</u> # कोण ठरणार महाराष्ट्राची सुपरवहिनी? <u>(१७ सप्टेंबर २०१७)</u> # सावित्रीला भावोजींचा सलाम. <u>(२६ नोव्हेंबर २०१७)</u> # विनोदाचा डॉक्टर अवतरणार होम मिनिस्टरच्या मंचावर. <u>(१ मार्च २०१८)</u> # अभिमान स्त्रियांचा, सन्मान पहिल्या महिला डॉक्टरच्या संघर्षाचा. <u>(८ मार्च २०१८)</u> # भावोजींकडे आली तक्रार वहिनींची, मिस्टरांचा गळा दाबण्याची. <u>(१६ जुलै २०१८)</u> # माऊलींची ओढ लागता, भावोजी निघाले वारीला. <u>(२३ जुलै २०१८)</u> # वारीची वाट चालता, भावोजी आले पंढरपूरला. <u>(२ सप्टेंबर २०१८)</u> # शहीद मेजर कौस्तुभ राणेंच्या शौर्याने प्रेरित त्यांच्या वीरपत्नीच्या जिद्दीची कहाणी. <u>(२१ ऑक्टोबर २०१८)</u> # आता एकटी नाही खेळणार सूनबाई, स्पर्धक बनून समोर उभ्या राहणार सासूबाई. <u>(१० फेब्रुवारी २०१९)</u> # आता पैठणीचा खेळ रंगणार स्वतः आदेश भावोजींच्या घरी. <u>(१२ जुलै २०१९)</u> # लक्ष्मीपूजनाच्या निमित्ताने भावोजी उलगडणार आसावरी-अभिजीतची गोष्ट. <u>(१५ ऑगस्ट २०१९)</u> # घेऊन येतोय महाराष्ट्राची लाडकी पैठणी संपूर्ण भारतातल्या वहिनींसाठी. <u>(१३ सप्टेंबर २०१९)</u> # होम मिनिस्टरची स्वारी पोहोचणार आता नवी दिल्ली, बंगळूर, अहमदाबाद, इंदूर, गोवा, जयपूर, हैदराबाद, वाराणसी, कोलकाता, चंदीगढ आणि चेन्नईमध्ये. <u>(२७ ऑक्टोबर २०१९)</u> # वहिनी म्हणे मिस्टरांना, [[माझा होशील ना]]. <u>(१ जानेवारी २०२०)</u> # इतके दिवस काढत होतातना भावोजींच्या आठवणी, म्हणूनच ते येत आहेत घेऊन ऑनलाईन पैठणी. <u>(८ जून २०२०)</u> # प्रत्यक्षात ज्यांनी केले संकटांशी दोन हात, अशाच कोव्हिड योद्धांचा भावोजी करणार सन्मान. <u>(१ जुलै २०२०)</u> # सासू आणि सून आता पैठणीसाठी भिडणार, पण ह्यात मात्र त्यांचा बबड्या अडकणार. <u>(२७ जुलै २०२०)</u> # पैठणी कोणाला मिळणार हा प्रश्न सगळ्यांना पडला, भावोजींना उत्तर देताना बबड्या अडचणीत सापडला. <u>(७ सप्टेंबर २०२०)</u> # बबड्या कोणाचा हा प्रश्न सासू-सुनेला पडलाय, पण बबड्या मात्र लांबच ऐकत बसलाय. <u>(४ जानेवारी २०२१)</u> # बबड्या आहे फारच हट्टी, त्यामुळे सासू-सुनेची होईल का गट्टी? <u>(७ फेब्रुवारी २०२१)</u> # आता रंगतील माहेरच्या आठवणी, कारण पैठणीचा डाव रंगणार माहेरच्या अंगणी. <u>(२४ एप्रिल २०२१)</u> # मी येतोय तुमच्या माहेरच्या अंगणी, पण वहिनी तुमची आहे का तयारी? <u>(२६ एप्रिल २०२१)</u> # प्रत्येक कुटुंबासाठी इम्युनिटी बूस्टर, होम मिनिस्टर. <u>(५ मे २०२१)</u> # माऊलीच्या भक्तीची ओढच न्यारी, कार्तिकीच्या संगे अनुभवू पंढरीची वारी‌. <u>(१४ मे २०२१)</u> # घरचे लिटील चॅम्प्स ठरवणार पैठणीची मानकरी, नवे पर्व लिटील चॅम्प्ससंगे. <u>(१७ मे २०२१)</u> # घरच्या लिटील चॅम्पने शोधली नाण्याची तिसरी बाजू. <u>(२४ जून २०२१)</u> # आईचा मार चुकवतो, हा लिटील चॅम्प शाळेतच का रमतो? <u>(१८ जुलै २०२१)</u> # मिस्टरांची सोशल भटकंती, वहिनींना मिळेल का शांती? (२६ जुलै २०२१) # आता आली घरच्या लिटील चॅम्प्सची पाळी, मोठ्यांची झाली अळीमिळी गुपचिळी. (२८ जुलै २०२१) # रात्री दोन वाजता ते घरात आले आणि भांडी बाहेर, असं का झालं? (३० जुलै २०२१) # लिटील चॅम्प्सच्या खेळात पाटील कुटुंबाची नाती रंगणार, जाऊ की नणंद कोण सरस ठरणार? (२ ऑगस्ट २०२१) # जेव्हा वहिनींनी मिस्टरांना गात विचारलं '[[माझा होशील ना]]', तेव्हा सुरू झाली सुरेल लव्हस्टोरी. (४ ऑगस्ट २०२१) # सिमकार्ड प्रेमकथा. (६ ऑगस्ट २०२१) # जाऊबाई, मिस्टर आणि वहिनी तिघेही घसरून कसे काय पडले? (९ ऑगस्ट २०२१) # पानाच्या गादीवर पानाबरोबर कशी रंगली लव्हस्टोरी? (११ ऑगस्ट २०२१) # सर्वात वरच्या थरावर चढून विक्रम रचणाऱ्या या लिटील चॅम्पला का म्हणतात सोळा पाव? (१३ ऑगस्ट २०२१) # वहिनींना पैठणी द्यायला आणि लिटील चॅम्प्सबरोबर मस्ती करायला आता भावोजी येणार नवीन वेळेत. (१६ ऑगस्ट २०२१) # सासरेबुवा असं काय म्हणाले ज्यामुळे वहिनींच्या डोळ्यात अश्रू दाटून आले? (१८ ऑगस्ट २०२१) # मिस्टरांनी काढला ठाणे-पुणे रेल्वेपास, प्रेमाचा प्रवास की प्रवासावर प्रेम? (२० ऑगस्ट २०२१) # नऊवारी धुवायला कंटाळलेल्या सुनांना काय म्हणाल्या सासूबाई? (२३ ऑगस्ट २०२१) # लिटील चॅम्प्स रिपोर्टर होणार, मोठ्यांच्या ब्रेकिंग न्यूझ भावोजींना सांगणार. (२५ ऑगस्ट २०२१) # वय छोटं पण टॅलेंट मोठं, लिटील चॅम्प श्रुतीच्या मेलोडिका वादनाची झलक. (२७ ऑगस्ट २०२१) # गोंधळी कुटुंबाच्या कलेला सोहमने दिली साथ, त्याच्या संबळ वादनाचा प्रवास. (३० ऑगस्ट २०२१) # मेंडोलिनचा सूर उत्तम लावणाऱ्या तन्वीचा बहिणीसोबतचा सूर का बिघडतो? (१ सप्टेंबर २०२१) # संतूर वादक सोहमचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (३ सप्टेंबर २०२१) # बँड आणि ऑर्केस्ट्रामध्ये काम करणाऱ्या बाबांच्या मुलाचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (६ सप्टेंबर २०२१) # इतक्या वर्षानंतरही वहिनी कसं करतात मिस्टरांचं स्वागत? (८ सप्टेंबर २०२१) # लिटील चॅम्प्स साजरा करणार गणेशोत्सव भावोजींसोबत. <u>(१० सप्टेंबर २०२१)</u> # अपघातानंतरही साथ सोडली नाही, वहिनी आणि मिस्टरांची काय आहे प्रेमकहाणी? (१३ सप्टेंबर २०२१) # मुलीला लेकीप्रमाणे सांभाळणारी सासू. (१५ सप्टेंबर २०२१) # सख्ख्या बहिणी सख्ख्या जावा म्हणून कशा नांदतात एकत्र कुटुंबात? (१७ सप्टेंबर २०२१) # एक नणंद दोन जावा नांदतील का आनंदाने? (२० सप्टेंबर २०२१) # माहेरी रमण्यापेक्षा सासरी का रमतात वहिनी? (२२ सप्टेंबर २०२१) # कठीण काळातही विद्या वहिनींनी घेतला मुलींच्या शिक्षणाचा वसा. (२४ सप्टेंबर २०२१) # चार घरांची काम करत माऊलींनी सांभाळलं आपल्या मुलींना. (२७ सप्टेंबर २०२१) # हेल्प मिनिस्टरने जोडलं नात्यापलीकडचं नातं. (२९ सप्टेंबर २०२१) # होम मिनिस्टरच्या स्टेडियममध्ये रंगणार पद्मश्री डॉक्टर लहानेंची शेतावरची क्रिकेट मॅच. (१ ऑक्टोबर २०२१) # लोकांना दृष्टी देणाऱ्या देवदूत पद्मश्री डॉक्टर [[तात्याराव लहाने]] सोबत रंगणार होम मिनिस्टर. <u>(५ नोव्हेंबर २०२१)</u> # टाइमपास गप्पांमधून रंगणार [[रवी जाधव]]ची खरी लव्हस्टोरी होम मिनिस्टरमध्ये. (८ नोव्हेंबर २०२१) # [[संतोष पवार]]च्या स्ट्रगलला शलाकाने कशी दिली मोलाची साथ? (१० नोव्हेंबर २०२१) # भेटूया केंद्रीय मंत्री [[रामदास आठवले]]जी यांच्या गृहमंत्री पत्नीला. (१२ नोव्हेंबर २०२१) # [[स्वप्नील जोशी|स्वप्नील-लीनाची]] 'प्यारवाली लव्हस्टोरी' होम मिनिस्टरमध्ये. (१५ नोव्हेंबर २०२१) # तार सप्तकामधून नभाला भिडणारा डॉक्टर चंदनशिवे यांचा आवाज संसारात कसा असतो? (१७ नोव्हेंबर २०२१) # रंगणार [[अशोक हांडे]] यांच्या संसाराची मंगलगाणी. (१९ नोव्हेंबर २०२१) # हास्याचा सम्राट कवी [[अशोक नायगावकर]] येणार होम मिनिस्टरमध्ये. (२२ नोव्हेंबर २०२१) # संझगिरी वहिनींच्या हातच्या चवीसमोर [[सचिन तेंडुलकर]]सुद्धा होतो क्लीन बोल्ड. (२४ नोव्हेंबर २०२१) # जे करतात बाहुल्यांनाही बोलकं, त्या [[रामदास पाध्ये]]ंचा संसार किती असेल बोलका? (२६ नोव्हेंबर २०२१) # भेटूया पद्मश्री [[वामन केंद्रे]] कुटुंबाच्या केंद्रबिंदू गौरी वहिनींना. (२९ नोव्हेंबर २०२१) # विजू मानेच्या संसाराची पटकथा नेमकी आहे कोणाच्या हातात? <u>(२७ जून २०२२)</u> # वेगवेगळ्या मंडळांचा, चॅटिंगच्या ग्रुपचा भावोजींसोबत रंगणार खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा. <u>(१५ जानेवारी २०२३)</u> # आता पैठणीचा खेळ खेळा अर्धा तास आधी. <u>(८ मे २०२३)</u> # पैठणीचा खेळ आता नवीन वेळेत रंगणार. (१५ जानेवारी २०२४) # स्वामींच्या आशीर्वादाने पार पडणार [[पारू (मालिका)|पारू]] विशेष भाग. (२७ मे २०२४) # घरासाठी उंबरठा ओलांडायचं ठरलंय... जमलंय! <u>(३१ ऑगस्ट २०२६)</u> # इंद्रायणीच्या काठावर रंगणार पैठणीचा खेळ. <u>(२ सप्टेंबर २०२६)</u> # होम मिनिस्टरमध्ये होणार वहिनींचं पहिलं रक्षाबंधन. <u>(४ सप्टेंबर २०२६)</u> # शिक्षक दिनानिमित्त रंगणार पैठणीचा खेळ. (१३ सप्टेंबर २०२६) # पैठणीचा खेळ सासूबाईंच्या आठवणींना उजाळा देणार. <u>(२५ सप्टेंबर २०२६)</u> # [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] मालिकेच्या टीमसोबत रंगणार पैठणीचा खेळ. <u>(२६ सप्टेंबर २०२६)</u> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{झी मराठी संध्या. ७.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६च्या मालिका}} [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका]] loywb03jxnb7a1ty5axrvzyxktri6kc 0 65637 2712300 2711752 2026-09-25T19:19:16Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712300 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{गल्लत|शिरसी}} '''शिरषी''' किंवा '''सिरिषा''' (शास्त्रीय नाव: ''शिरषी''/''सिरिषा'' - ''Albizia lebbeck'') ही एक [[आयुर्वेद|आयुर्वेदिक]] औषधी वनस्पती आणि [[औषध]] आहे.<ref>{{cite web | title = भारतीय औषधी वनस्पती आणि आयुर्वेद | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> आयुर्वेदातील प्राचीन ग्रंथांमध्ये या वनस्पतीला प्रामुख्याने ''विषघ्न'' (विषारी घटकांचा प्रभाव कमी करणारी) आणि त्वचाविकार नाशक म्हणून स्थान दिले गेले आहे.<ref>{{cite book | title = चरकसंहिता सूत्रस्थान | publisher = चौखंबा संस्कृत मालिका}}</ref> == औषधी गुणधर्म आणि उपयोग == आयुर्वेदानुसार शिरषी वनस्पतीचे मूळ, साल, पाने, फुले आणि बिया या सर्व भागांचा वापर विविध आजारांवर उपचारासाठी केला जातो: * '''विषनाशक गुणधर्म''': कीटकदंश, सर्पदंश किंवा शरीरातील इतर प्रकारच्या विषारी द्रव्यांचा प्रभाव कमी करण्यासाठी शिरषीचा वापर पारंपरिक काळापासून केला जातो. * '''श्वसनविकार''': [[दमा]] (अस्थमा), खोकला आणि [[ॲलर्जी]]मुळे होणाऱ्या श्वसनाच्या त्रासांवर हे एक प्रभावी औषध मानले जाते. * '''त्वचारोग''': खाज, [[सोरायसिस]] आणि विविध प्रकारचे त्वचाविकार दूर करण्यासाठी शिरषीच्या सालीचा व पानांचा लेप किंवा काढा वापरला जातो.<ref>{{cite book | title = द्रव्यगुण विज्ञान | author = शर्मा प्रियव्रत | publisher = चौखंबा ओरिएंटालिया}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:औषधी वनस्पती]] [[वर्ग:आयुर्वेद]] 2m2itkc2ekrw8qob2tyk55il216vod2 0 66940 2712373 2596235 2026-09-26T06:33:07Z Vidya Avinash jamdade 187261 2712373 wikitext text/x-wiki {{विक्शनरीविहार}} काही वनस्पतींत खोडाच्या टोकावर किंवा पानाच्या खाचेत एकच फूल येते. काही वनस्पतींत त्याच जागी अनेक फुले येऊन फुलांची गुच्छासारखी रचना तयार होते तिला ''''फुलोरा' किंवा 'पुष्पबंध'''' (Inflorescence) म्हणतात.<br /> * '''<u>फुलोऱ्याचे विभाग</u>''' फुलोऱ्याची रचना अनेक भागांची मिळून बनलेली असते. त्यापैकी मुख्य भाग पुढीलप्रमाणे, '''१. पुष्पबंधाक्ष (Peduncle)'''<br /> फुलोऱ्याच्या मध्य अक्षास पुष्पबंधाक्ष असे म्हणले जाते.<br /> '''२. पुष्पवृन्त (Pedicel)'''<br /> फुलोऱ्यातील प्रत्येक फुलाच्या देठास पुष्पवृन्त म्हणतात.<br /> '''३. पुष्पासन (Receptacle)'''<br /> काही वेळा फुलोऱ्याचा वरील टोकाचा भाग पसरट तबकडीसारखा होतो त्याला पुष्पासन म्हणतात.<br /> '''४. छद (Bract)'''<br /> काही वेळा फुलाच्या देठाजवळ लहान पानासारखी रचना असते त्यास छद म्हणतात.<br />जर फुलाला छद असेल तर त्याला 'सच्छद फूल' किंवा नसेल तर छदहीन फूल असे संबोधतात.<br /> छदक (Bracteole) काही वनस्पतींमधे फूल व छद यांच्यामधे एक लहान व पातळ रचना असते तिला छदक म्हणतात.<br /> छदांचे पुढीलप्रमाणे काही उपप्रकार असतात, <br /> १. <u>पर्णमय छद (Leafy Bract)</u>- छद पानांप्रमाणे हिरव्या रंगाचे असतात. उदा: जास्वंद, अडुळसा, पिवळी तीळवण.<br />२. <u>प्रदल छद (Petaloid Bract)</u> - प्रदल छद हे फुलांतील प्रदलांसारखे किंवा पाकळ्यांसारखे रंगीत असते. उदा: बोगनवेल.<br />३. <u>महाछद (Spathy Bract)</u> - हे छद मोठे व संपूर्ण फुलोऱ्याला वेढणारे असतात. उदा: [[रानसुरण]] अळू, नारळ, मका.<br />४. <u>छदमंडल (Involucre)</u> - यामधे अनेक छदे एकत्र येऊन फुलोऱ्याच्या देठाजवळ गोलाकार कडे तयार करतात. उदा: सूर्यफूल, [[सोनकी]].<br />५. <u>तुष (Glume)</u>- गवत कुलातील बहुतांशी जातींमधे तुष प्रकारचे छद असतात.<br />फुलोऱ्यातील फुलांच्या उमलण्याच्या दिशेवरून त्याची दोन मुख्य प्रकारांत विभागणी केलेली आहे.<br/> '''१. अकुंठित फुलोरा (Racemose Inflorescence)''' <br /> या प्रकारच्या फुलोऱ्यात अक्षाच्या टोकावर नवीन फुले येतात <br />आणि आधी उमललेली फुले पुष्पवृन्ताच्या किंवा अक्षाच्या खालच्या बाजूला असतात.<br/> उदा:पळस, गुलमोहर, पिचकारी, शंकासूर<br /> '''२. कुंठित फुलोरा (Cymose Inflorescence)''' <br />- कुंठित फुलोऱ्यात अक्षाच्या तळाला नवीन फूल उमलते त्यामुळे पुष्पवृन्ताची वाढ तिथेच कुंठित होते. उदाहरणार्थ: मोगरा, जाई, जुई.<br /> * अकुंठित फुलोऱ्याचे विविध प्रकार आहेत.<br/> १) एक वर्ध्यक्ष (Raceme) मंजरी<br /> उदा. मुळा, गुलमोहर, राई.<br /> (२) कणीश Spike शुकी.<br /> उदा. आघाडा, काटेमाट, अडुळसा, घटीपित्तपापडा, कोरांटी.<br /> शुकी: तांदुळजा, राजगिरा, कुरडू, कपुरीमाधुरी.<br /> (३) कणिशक Spikelet<br /> उद. गवतवर्ग, गहू, बांबू, ऊस.<br /> (४) नतकणिशक Catkin (निलंबशुकी)<br /> उदा. पानवेल, काळी मिरी, तुती.<br /> (५) स्थूलकणिश Spadix छदशुकी<br /> उदा. केळ, नारळ, सुपारी <br/> (६) गुलच्छ Corymb (चिपिटक)<br/> (७) चामरकल्प Umbel (उच्छत्र)<br/> उदा. जिरे, बडीशेप, गाजर, कोथिंबीर.<br/> (८) स्तबक Capitulum मुण्डक.<br /> उदा. सूर्यफूल, झीनिया, कॉसमॉस, बाभूळ, लाजाळू, कदंब, खैर, शेंबी, शिरस, गारबीज.<br/> * कुंठित वल्लरीय Cymose<br/> (१) खरी वल्लरी (True Cyme)<br/> उदा. परिजात, मोगरा, चमेली, जाई, कस्तूर-मोगरा इत्यादी.<br/> (२) शुंडीवल्लरी Cymose Helicoid.<br/> उदा. बिग्नोनिया, <br/> (३) सर्पगतिवल्लरी Cymose Scorpoid.<br/> उदा. कापूस, हत्तीसूर.<br/> (४) डायचासियल (Dichasial Cyme.) उदा. जेसिमाइन, नीकटन्थिस, क्लेरोडेन्ड्रान, पिंक.<br/> (५) पालीचासीयल साइम (Polychasial Cyme).<br/> उदा. कलोट्रोपिस कप्रीफोलीयसे घराणे.<br/> (६) कुंभासनी Hypanthodium.<br/> उदा. वड, पिंपळ, उंबर, पाथर, नांद्रुक, अंजीर, भुईउंबर, खरावती, अष्टा.<br/> (७) Verticillaster पुंजावली संयुक्त फुलोरा.<br/> उदा. तुळस व तिच्या जाती, सब्जा, अजगंधा, पुदिना, फांगला, कपुरी-माधुरी, मरवा, पानाचा ओवा<br/> (८) Cyathium: Specialiased Cymose Inflorescence.<br/> उदा. Chrimas Folwer, लालपत्ती Sobertes flower. <br/> * संमिश्र फुलोरा<br/> (१) Mixed panicle. उदा. (Oleaceae घराणे).<br/> (२) Mixed Spadix. उदा. केळी <br/> (३) Cymose Umbel.उदा. कांदा.<br/> (४) Cymose corymb. उदा. सातवीण, कुडा <br/> (५) Thyrsus. उदा. द्राक्षे <br/> == संदर्भ == * सावंत, सदाशिव महाराष्ट्रातील दिव्य वनौषधी, कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे == बाह्य दुवे == *[http://www.mr.wiktionary.org/wiki/फुलोरा] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:वनस्पती]] [[वर्ग:वनस्पतीशास्त्र]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] <ref>फुलोरा हे साप्ताहिक जामखेड जिल्हा अहमदनगर येथुन प्रसिदद्द् होते. सपादक शशि देशमुख् </ref> <references />2'''"फुलोरा ही वनस्पतींमधील फुलांची एक विशिष्ट रचना असते."''' j728t0hhl63vxgzd51g3ldszqwg8bdh 2712377 2712373 2026-09-26T09:12:10Z संतोष गोरे 135680 2712377 wikitext text/x-wiki {{विक्शनरीविहार}} काही वनस्पतींत खोडाच्या टोकावर किंवा पानाच्या खाचेत एकच फूल येते. काही वनस्पतींत त्याच जागी अनेक फुले येऊन फुलांची गुच्छासारखी रचना तयार होते तिला ''''फुलोरा' किंवा 'पुष्पबंध'''' (Inflorescence) म्हणतात.<br /> * '''<u>फुलोऱ्याचे विभाग</u>''' फुलोऱ्याची रचना अनेक भागांची मिळून बनलेली असते. त्यापैकी मुख्य भाग पुढीलप्रमाणे, '''१. पुष्पबंधाक्ष (Peduncle)'''<br /> फुलोऱ्याच्या मध्य अक्षास पुष्पबंधाक्ष असे म्हणले जाते.<br /> '''२. पुष्पवृन्त (Pedicel)'''<br /> फुलोऱ्यातील प्रत्येक फुलाच्या देठास पुष्पवृन्त म्हणतात.<br /> '''३. पुष्पासन (Receptacle)'''<br /> काही वेळा फुलोऱ्याचा वरील टोकाचा भाग पसरट तबकडीसारखा होतो त्याला पुष्पासन म्हणतात.<br /> '''४. छद (Bract)'''<br /> काही वेळा फुलाच्या देठाजवळ लहान पानासारखी रचना असते त्यास छद म्हणतात.<br />जर फुलाला छद असेल तर त्याला 'सच्छद फूल' किंवा नसेल तर छदहीन फूल असे संबोधतात.<br /> छदक (Bracteole) काही वनस्पतींमधे फूल व छद यांच्यामधे एक लहान व पातळ रचना असते तिला छदक म्हणतात.<br /> छदांचे पुढीलप्रमाणे काही उपप्रकार असतात, <br /> १. <u>पर्णमय छद (Leafy Bract)</u>- छद पानांप्रमाणे हिरव्या रंगाचे असतात. उदा: जास्वंद, अडुळसा, पिवळी तीळवण.<br />२. <u>प्रदल छद (Petaloid Bract)</u> - प्रदल छद हे फुलांतील प्रदलांसारखे किंवा पाकळ्यांसारखे रंगीत असते. उदा: बोगनवेल.<br />३. <u>महाछद (Spathy Bract)</u> - हे छद मोठे व संपूर्ण फुलोऱ्याला वेढणारे असतात. उदा: [[रानसुरण]] अळू, नारळ, मका.<br />४. <u>छदमंडल (Involucre)</u> - यामधे अनेक छदे एकत्र येऊन फुलोऱ्याच्या देठाजवळ गोलाकार कडे तयार करतात. उदा: सूर्यफूल, [[सोनकी]].<br />५. <u>तुष (Glume)</u>- गवत कुलातील बहुतांशी जातींमधे तुष प्रकारचे छद असतात.<br />फुलोऱ्यातील फुलांच्या उमलण्याच्या दिशेवरून त्याची दोन मुख्य प्रकारांत विभागणी केलेली आहे.<br/> '''१. अकुंठित फुलोरा (Racemose Inflorescence)''' <br /> या प्रकारच्या फुलोऱ्यात अक्षाच्या टोकावर नवीन फुले येतात <br />आणि आधी उमललेली फुले पुष्पवृन्ताच्या किंवा अक्षाच्या खालच्या बाजूला असतात.<br/> उदा:पळस, गुलमोहर, पिचकारी, शंकासूर<br /> '''२. कुंठित फुलोरा (Cymose Inflorescence)''' <br />- कुंठित फुलोऱ्यात अक्षाच्या तळाला नवीन फूल उमलते त्यामुळे पुष्पवृन्ताची वाढ तिथेच कुंठित होते. उदाहरणार्थ: मोगरा, जाई, जुई.<br /> * अकुंठित फुलोऱ्याचे विविध प्रकार आहेत.<br/> १) एक वर्ध्यक्ष (Raceme) मंजरी<br /> उदा. मुळा, गुलमोहर, राई.<br /> (२) कणीश Spike शुकी.<br /> उदा. आघाडा, काटेमाट, अडुळसा, घटीपित्तपापडा, कोरांटी.<br /> शुकी: तांदुळजा, राजगिरा, कुरडू, कपुरीमाधुरी.<br /> (३) कणिशक Spikelet<br /> उद. गवतवर्ग, गहू, बांबू, ऊस.<br /> (४) नतकणिशक Catkin (निलंबशुकी)<br /> उदा. पानवेल, काळी मिरी, तुती.<br /> (५) स्थूलकणिश Spadix छदशुकी<br /> उदा. केळ, नारळ, सुपारी <br/> (६) गुलच्छ Corymb (चिपिटक)<br/> (७) चामरकल्प Umbel (उच्छत्र)<br/> उदा. जिरे, बडीशेप, गाजर, कोथिंबीर.<br/> (८) स्तबक Capitulum मुण्डक.<br /> उदा. सूर्यफूल, झीनिया, कॉसमॉस, बाभूळ, लाजाळू, कदंब, खैर, शेंबी, शिरस, गारबीज.<br/> * कुंठित वल्लरीय Cymose<br/> (१) खरी वल्लरी (True Cyme)<br/> उदा. परिजात, मोगरा, चमेली, जाई, कस्तूर-मोगरा इत्यादी.<br/> (२) शुंडीवल्लरी Cymose Helicoid.<br/> उदा. बिग्नोनिया, <br/> (३) सर्पगतिवल्लरी Cymose Scorpoid.<br/> उदा. कापूस, हत्तीसूर.<br/> (४) डायचासियल (Dichasial Cyme.) उदा. जेसिमाइन, नीकटन्थिस, क्लेरोडेन्ड्रान, पिंक.<br/> (५) पालीचासीयल साइम (Polychasial Cyme).<br/> उदा. कलोट्रोपिस कप्रीफोलीयसे घराणे.<br/> (६) कुंभासनी Hypanthodium.<br/> उदा. वड, पिंपळ, उंबर, पाथर, नांद्रुक, अंजीर, भुईउंबर, खरावती, अष्टा.<br/> (७) Verticillaster पुंजावली संयुक्त फुलोरा.<br/> उदा. तुळस व तिच्या जाती, सब्जा, अजगंधा, पुदिना, फांगला, कपुरी-माधुरी, मरवा, पानाचा ओवा<br/> (८) Cyathium: Specialiased Cymose Inflorescence.<br/> उदा. Chrimas Folwer, लालपत्ती Sobertes flower. <br/> * संमिश्र फुलोरा<br/> (१) Mixed panicle. उदा. (Oleaceae घराणे).<br/> (२) Mixed Spadix. उदा. केळी <br/> (३) Cymose Umbel.उदा. कांदा.<br/> (४) Cymose corymb. उदा. सातवीण, कुडा <br/> (५) Thyrsus. उदा. द्राक्षे <br/> == संदर्भ == * सावंत, सदाशिव महाराष्ट्रातील दिव्य वनौषधी, कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे == बाह्य दुवे == *[http://www.mr.wiktionary.org/wiki/फुलोरा] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:वनस्पती]] [[वर्ग:वनस्पतीशास्त्र]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] 0w5old5fbdewi9t3qjwaqslkid1f63d 0 67025 2712216 2592959 2026-09-25T15:06:52Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712216 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = जास्मिन मेरी जोसेफ | चित्र =Meera_Jasmine_2011_Ma.jpg | चित्र_रुंदी = 200px | चित्र_शीर्षक = मीरा जास्मिन | पूर्ण_नाव = '''जास्मिन मेरी जोसेफ''' | जन्म_दिनांक ={{birth date and age|df=yes|1982|2|15}} | जन्म_स्थान = तिरुवल्ला,पत्तनमतिट्टा, केरळ | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = [[चित्रपट]], [[मॉडेलींग]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = सन २००१-पासुन | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''जास्मिन मेरी जोसेफ''' उर्फ '''मीरा जास्मिन''' ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे जी प्रामुख्याने मल्याळम, तमिळ, तेलुगू आणि कन्नड चित्रपटांमध्ये काम करते.,<ref name="रीडिफ.कॉम">[http://www.रीडिफ.कॉम/entertai/2004/aug/17meera.htm Meera Jasmine: Destiny's child] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064025/http://www.xn--e2bun5dd.xn--11b4c3d/entertai/2004/aug/17meera.htm |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064025/http://www.रीडिफ.कॉम/entertai/2004/aug/17meera.htm |date=4 March 2016 }}, रीडिफ.कॉम; 1 August 2004.</ref> जस्मिनने २००१ मध्ये लोहितदास चित्रपट 'सूत्रधरन' द्वारे पदार्पण केले. त्यानंतर तिने दक्षिण भारतीय भाषांमधील विविध व्यावसायिक आणि समीक्षकांच्या यशस्वी चित्रपटांमध्ये काम केले ज्यामुळे ती २००० च्या दशकातील यशस्वी अभिनेत्रींपैकी एक बनली. मीरा जास्मिनचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९८२<ref>{{Cite web |date=15 February 2022 |title=Happy Birthday Meera Jasmine: कभी डॉक्टर बनना चाहती थीं एक्ट्रेस, अब 40 साल की उम्र में पर्दे पर वापसी करने के लिए तैयार |url=https://hindi.newsroompost.com/entertainments/meera-jasmine-wanted-to-become-a-doctor/678123.html |access-date=26 August 2022 |website=News Room Post |language=en-US}}</ref> रोजी केरळमधील तिरुवल्ला येथील कुट्टापुझा गवात जोसेफ आणि अलेअम्मा यांच्या पोटी झाला.<ref name="रीडिफ.कॉम"/><ref name="hindu.com">{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/29/stories/2004112901620100.htm |location=Chennai, India |title=Scent of the Jasmine |date=29 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050406075749/http://www.hindu.com/mp/2004/11/29/stories/2004112901620100.htm |archive-date=6 April 2005 |url-status=dead |work=[[द हिंदू]] |access-date=19 November 2013}}</ref> ती पाच मुलांपैकी चौथी होती. तिला दोन बहिणी आहेत, जिबी सारा जोसेफ आणि जेनी सुसान जोसेफ, ज्यांनी चित्रपटांमध्ये देखील काम केले आहे आणि दोन भाऊ आहेत, त्यापैकी एक जॉर्ज सहाय्यक छायांकनकार म्हणून काम करत होता.<ref>{{Cite web|url=http://www.desiscreen.com/Actors-list/MeeraJasmine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110618180130/http://www.desiscreen.com/Actors-list/MeeraJasmine|url-status=dead|title=Error 404 - Not found|archivedate=18 June 2011|website=www.desiscreen.com}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2004/09/26/stories/2004092600110500.htm |location=Chennai, India |title=Mature portrayal |date=26 September 2004 |access-date=19 November 2013 |archive-date=27 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727081018/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2004/09/26/stories/2004092600110500.htm |work=[[द हिंदू]] |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/10/19/stories/2004101906380400.htm |location=Chennai, India |title=Meera Jasmine's sisters seek anticipatory bail |date=19 October 2004 |access-date=19 November 2013 |archive-date=6 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006204119/http://www.hindu.com/2004/10/19/stories/2004101906380400.htm |work=[[द हिंदू]] |url-status=dead}}</ref> ==पारितोषिक आणि पुरस्कार== {{मट्रा}} '''[[गिनेस वर्ल्ड रेकॉर्डस्]]''' * [[2010]] - Act for fastest time in one film 11 days 23 hours 45 minutes, ''[[Sivappu Malai]]'' '''[[राष्ट्रिय चित्रपट पुरस्कार]]''' * [[2004]] - [[National Film Award for Best Actress|Best Actress]], ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]'' '''[[केरळ राज्य चलचित्र पुरस्कार]]''' * [[2003]] - [[केरळ State Film Award for Best Actress|Best Actress]], ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]], [[Kasthuri Maan]]'' * [[2007]] - [[केरळ State Film Award for Best Actress|Best Actress]], ''[[Ore Kadal]]''. '''[[तमिळनाडू राज्य चलचित्र पुरस्कार]]''' * [[2005]] - [[तमिळ Nadu State Film Award (Special Prizes)]], ''[[Kasthuri Maan]]'' '''[[तमिळनाडू]] शासन''' * [[2008]] - [[Kalaimamani]] Award '''[[फिल्मफेअर]]''' * [[2002]] - [[Filmfare Best Female Debut (तमिळ)]], ''[[Run (2002 film)|Run]]'' * [[2003]] - [[Filmfare Award for Best Actress (मल्याळम)]], ''[[Kasthoorimann]]''<ref>[http://thatsमल्याळम.oneindia.in/movies/news/060404filmfare_awards.html Filmfare: Manassinakkare bags four awards<!-- Bot generated title -->]{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[2006]] - [[Filmfare Award for Best Actress (मल्याळम)]], ''[[Achuvinte Amma]]'' * [[2007]] - [[Filmfare Award for Best Actress (मल्याळम)]], ''[[Ore Kadal]]''<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Chennai/55th_annual_Tiger_Balm_South_Filmfare_Awards/articleshow/3228046.cms 55th annual Tiger Balm South Filmfare Awards-Chennai-Cities-The Times of India<!-- Bot generated title -->]</ref> '''[[Asianet Film Awards]]''' * [[2003]] - [[Asianet Film Awards#Best Actress|Best Actress Award]], ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]''<ref>[http://thatsमल्याळम.oneindia.in/movies/news/030804asianet-award.html Asianet award for Mohanlal and Meera Jasmine<!-- Bot generated title -->]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[2004]] - [[Asianet Film Awards#Best Actress| Best Actress Award]], ''[[Perumazhakkalam]]''<ref>[http://thatsमल्याळम.oneindia.in/movies/news/2005/03/031805asianet_award.html "Kazcha" bags five "Ujjala-Asianet" Film Award-2005 '<!-- Bot generated title -->]{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[2005]] - [[Asianet Film Awards#Best Actress|Best Actress Award]], ''[[Achuvinte Amma]]'' * [[2007]] - [[Asianet Film Awards#Best Actress|Best Actress Award]], ''[[Ore Kadal]]'' '''चित्रपती व्ही.शांताराम पुरस्कार''' * [[2003]] - V Shantaram Award for Best Actress, ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]''. * [[2007]] - V Shantaram Award for Best Actress, ''[[Ore Kadal]]'' '''वनिता चलचित्र पुरस्कार''' * [[2004]] - Vanitha-Chandrika Film Award For Best Actress , ''[[Perumazhakkalam]]'' * [[2007]] - Vanitha-Nipon Paint Film Award for Best Actress, ''[[Ore Kadal]]'' '''मातृभूमी चलचित्र पुरस्कार''' * [[2003]] - Mathrubhumi - Medimix Award for Best Actress, ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]''<ref>[http://thatsमल्याळम.oneindia.in/movies/news/032004mbi-filmaward.html Mathrubhumi film awards for Mohanlal and Meera Jasmine<!-- Bot generated title -->]{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[2004]] - Mathrubhumi - Medimix Award for Best Actress, ''[[Perumazhakkalam]]''<ref>[http://thatsमल्याळम.oneindia.in/movies/news/2005/03/032005mathrubhumi_award.html "Perumazhakalam" bags 11 "Mathrubhumi-Medimix" Award<!-- Bot generated title -->]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Other Awards''' * [[2003]] - National Film Academy Award for Best Actress, ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]''. * [[2003]] - Kaveri-Film Critics Award, ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.hinduonnet.com/2004/02/01/stories/2004020105530400.htm |title=द हिंदू : Film critics' awards announced<!-- Bot generated title --> |access-date=2010-03-08 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820054715/http://www.hinduonnet.com/2004/02/01/stories/2004020105530400.htm |url-status=dead }}</ref> * [[2003]] - केरळ Film Audience Council Award, ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]'' * [[2003]] - केरळ Film Critics Association Award, ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]''<ref>[http://www.apunkachoice.com/scoop/downsouth/20040420-0.html Mohanlal gets केरळ Film Critics association award : Down South News : ApunKaChoice.Com<!-- Bot generated title -->]</ref> * [[2004]] - Tikkurishi Award for Best Actress, ''[[Perumazhakkalam]]''.<ref>[http://thatsमल्याळम.oneindia.in/movies/news/2005/06/061105award.html Thikkurushi award for Meera Jasmine and Prithviraj<!-- Bot generated title -->]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[2005]] - Amrita Film Fraternity Award for Best Actress, ''[[Achuvinte Amma]]'' * [[2006]] - Jeevan TV-Mastro Mania award for Best Actress, ''[[Rasathanthram]]'' * [[2007]] - Dubai AMMA award for Best Actress, ''[[Ore Kadal]]'' * [[2007]] - [[FOKANA|Fokana]] award for Best Actress, ''[[Ore Kadal]]''<ref>[http://thatsमल्याळम.oneindia.in/movies/news/2008/02/06/fokana-mammootty-meera-jasmin-award.html Mammootty and Meera win Fokana awards, നല്ല നടന്‍ മമ്മൂട്ടി, നടി മീര<!-- Bot generated title -->]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[2007]] - Amrita Film Award for Best Actress, ''[[Ore Kadal]]''<ref>[http://www.hindu.com/2008/03/21/stories/2008032161750400.htm द हिंदू : केरळ / Kochi News : Amrita film awards announced<!-- Bot generated title -->]</ref> * [[2007]] - [[Sreevidya]] Puraskaaram (Best Actress), ''[[Ore Kadal]]''<ref>http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200810161640.htm</ref> * [[2007]] - Tharangini Film Award for Best Actress, [[Ore Kadal]] * [[2008]] - Best Actress at 8th Annual Imagine Indian Film Festival, Spain, "[[Ore Kadal]]" * [[2008]] - Dubai AMMA award for Best Actress, ''[[Calcutta News]]'' * [[2009]] - Veera Pazhassi Awards -Swarna Mayoogam ==चित्रपट कारकीर्द== {{मट्रा}} {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Year''' || '''Title''' || '''Role''' || '''Language''' || '''Notes''' |- |rowspan="1"| 2001 || ''[[Soothradharan]]'' || Shivani || [[मल्याळम]] || |- |rowspan="2"| 2002 || ''[[Run (2002 film)|Run]]'' || Priya ||[[तमिळ language|तमिळ]] || |- | ''[[Bala (2003 film)|Bala]]'' || Aarthi ||तमिळ || |- |rowspan="8"| 2003 || ''[[Kasthoorimann]]'' || Priyamvada || मल्याळम ||'''विजेती''', [[Filmfare Award for Best Actress (मल्याळम)|Filmfare Award for Best मल्याळम Actress]] |- | ''[[Pudhiya Geethai]]'' || Sushi || तमिळ || |- | ''[[Gramaphone (film)|Gramaphone]]'' || Jennifer || मल्याळम || |- | ''[[Swapnakkoodu]]'' || Kamala ||मल्याळम || |- | ''[[Anjaneya (film)|Anjaneya]]'' || Divya || तमिळ || |- | ''[[Paadam Onnu: Oru Vilapam]]'' || Shahina || मल्याळम || '''विजेती''', [[National Film Award for Best Actress]]<br>'''विजेती''', [[केरळ State Film Award for Best Actress]]<br>'''विजेती''', [[Asianet Film Awards#Best Actress|Asianet Award for Best Actress]] |- | ''[[Joot]]'' || Meera || तमिळ || |- |''[[Chakram (2003 film)|Chakram]]'' || Indrani ||मल्याळम || |- |rowspan="5"| 2004 ||''[[Ammayi Bagundi]]'' || Janani,<br>Satya || [[Telugu]] || |- | ''[[Aayutha Ezhuthu]]'' || Sasi || तमिळ || |- | ''[[Maurya (film)|Maurya]]'' || Alamelu || [[कन्नडa]] || |- | ''[[Gudumba Shankar]]'' || Gowri || Telugu || |- | ''[[Perumazhakkalam]]'' || Raziya || मल्याळम ||'''विजेती''', [[Asianet Film Awards#Best Actress|Asianet Award for Best Actress]] |- |rowspan="4"| 2005 ||''[[Achuvinte Amma]]'' || Ashwathy || मल्याळम || '''विजेती''', [[Filmfare Award for Best Actress (मल्याळम)|Filmfare Award for Best मल्याळम Actress]]<br>'''विजेती''', [[Asianet Film Awards#Best Actress|Asianet Award for Best Actress]] |- | ''[[Bhadra (film)|Bhadra]]'' || Anu || Telugu || |- | ''[[Kasthuri Maan]]'' || Uma || तमिळ || '''विजेती''', [[तमिळ Nadu State Film Award (Special Prizes)|तमिळ Nadu State Special Award for Best Actress]] |- | ''[[Sandakozhi]]'' || Hema || तमिळ || |- |rowspan="3"| 2006 || ''[[Mercury Pookkal]]'' || Anbu Chelvi || तमिळ || |- | ''[[Rasathanthram]]'' || Kanmani ||मल्याळम || |- | ''[[Raraju]]'' || Jyothi || Telugu || |- |rowspan="7"| 2007 || ''[[Arasu (film)|Arasu]]'' || || कन्नडa || |- | ''[[Maharadhi]]'' ||Kalyani ||Telugu || |- | ''[[Thirumagan]]'' || Ayyakka || तमिळ || |- | ''[[Vinodayathra]]'' || Anupama ||मल्याळम || |- | ''[[Parattai Engira Azhagu Sundaram]]''|| Shweta || तमिळ || |- | ''[[Yamagola Malli Modalayindi]]'' || Aishwarya || Telugu || |- | ''[[Ore Kadal]]'' || Deepti || मल्याळम || '''विजेती''', [[केरळ State Film Award for Best Actress]]<br>'''विजेती''', [[Filmfare Award for Best Actress (मल्याळम)|Filmfare Award for Best मल्याळम Actress]]<br>'''विजेती''', [[Asianet Film Awards#Best Actress|Asianet Award for Best Actress]] |- |rowspan="7"| 2008 ||''[[Calcutta News]]''|| Krishnapriya ||मल्याळम || Nominated, [[Filmfare Award for Best Actress (मल्याळम)|Filmfare Award for Best मल्याळम Actress]] |- | ''[[Innathe Chintha Vishayam]]'' || Kamala || मल्याळम || |- | ''[[Nepali (film)|Nepali]]'' || Priya || तमिळ || |- | ''[[Minnaminnikoottam]]'' || Charulatha || मल्याळम || |- | ''[[Rathri Mazha]]'' || Meera || मल्याळम || |- | ''[[Gorintaku]]'' || Lakshmi || Telugu || |- | ''[[Maa Ayana Chanti Pilladu]]'' || Rajeswari || Telugu || |- |rowspan="4"| 2009 || ''[[Mariyadhai]]''|| Chandra || तमिळ || |- | ''[[Bangaru Babu]]'' || Meera|| Telugu || |- | ''[[A Aa E Ee (2009 Telugu film)|A Aa E Ee]]'' || Kalyani Chandram || Telugu || |- | ''[[Devaru Kotta Thangi]]'' || Lakshmi || कन्नडa || |- |rowspan="9"| 2010 || ''[[Hoo (2010 film)|Hoo]] || || कन्नडa || Post-production |- | ''[[Aakasha Ramanna]]'' || || Telugu || Filming |- | ''[[Pen Singam]]'' || || तमिळ || Filming |- | ''[[Sivappu Malai]]'' || || तमिळ || Filming |- | ''[[Adhi Narayana]]'' || || तमिळ || Filming |- | ''[[Malaiyoor Mambattiyaan (2010 film)|Malaiyoor Mambattiyaan]]'' || || तमिळ || Filming |- | ''[[Paattinte Palazhy (2010 film)|Paattinte Palazhy]]'' || Veena || मल्याळम || Filming |- | ''[[Moksha (2010 film)|Moksha]]'' || || Telugu || Filming |- | ''[[Ijjodu]]'' || Cheeni || कन्नडa || Delayed |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळी व्यक्ती]] [[वर्ग:भारतातील महिला मॉडेल]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] nfznfu31suwta4wy97vs517smae6tjh 0 68801 2712288 2690555 2026-09-25T18:37:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712288 wikitext text/x-wiki {{भाषांतर}} एखाद्या सर्वसाधारण दिवशी [[वृत्तपत्र|वृत्तपत्रा]]च्या वितरीत होणाऱ्या प्रतींच्या संख्येस वृत्तपत्राचा ''खप'' (सर्क्यूलेशन) असे म्हणतात.. [[वृत्तपत्र|वर्तमानपत्राचा]] खप हा सध्या घसरला आहे. ''खप'' हा [[जाहीरात|जाहीरातीचे]] दर ठरविणारा एक प्रमुख घटक आहे. खप हा सदैव विकल्या गेलेल्या प्रतींएवढा नसतो,ज्यास ''विक्रीखप'' असेही म्हणतात,कारण काही वृत्तपत्रे वाचकांस विनामूल्य देण्यात येतात. वाचकसंख्येचा आकडा हा वितरणाच्या आकड्यापेक्षा मोठाच असतो कारण असे समजले जाते कि,वृत्तपत्राची विशिष्ट प्रत एकापेक्षा अधिक लोकं वाचतात. जगात वृत्तपत्र वितरणात वाढ झाली असून, २००८ सालात दररोज ५४० दशलक्ष प्रती विकल्या गेल्याचे जागतिक वृत्तपत्र संघटनेच्या अहवालात म्हणले आहे.जगात सर्वत्र मंदीचा प्रभाव असतानाही वृत्तपत्रांच्या विक्रीत १.३ टक्क्यांनी वाढ झाली असल्याचे वृत्तपत्र संघटनेचे अध्यक्ष गाविन ओ रिली यांनी सांगितले. दररोज १.९ अब्ज लोक वृत्तपत्र विकत घेऊन वाचतात. गेल्या पाच वर्षांत वृत्तपत्रांचा खप ८.८ टक्क्याने वाढला आहे.<ref>http://onlinenews.lokmat.com/php/detailednews.php?id=MainEdition-1-1-28-05-2009-34b5f&ndate=2009-05-28&editionname=main{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ची कॅश आहे. 7 Oct 2009 01:36:46 GMT वाजता हे पृष्ठ जसे दिसले होते त्याचा हा स्नॅपशॉट आहे.</ref> अनेक देशात,वेगवेगळ्या संस्थांतर्फे वितरणाचे [[अंकेक्षण]] होते, जसे [[ऑडिट ब्युरो ऑफ सर्क्युलेशन]]. त्याने जाहिरातदारास ही खात्री होते कि, अमुक एक वर्तमानपत्र हे खरोखरीच प्रकाशकाने दर्शविलेल्या आकड्यांपर्यंत पोचते. ==जाहीरात उत्पन्नाचा अन्योन्य संबंध== {{विकिकरण}} '[[जाहिरात]]' या एकाच शब्दाभोवती ही दुनिया फिरताना दिसते. जाहिराती आल्या तर पैसे गोळा होतात, त्यातून वृत्तपत्र चालतात, शिवाय नवनव्या सुधारणा होऊन नवनवीन आवृत्त्याही काढता येणार. मग खप, लोकप्रियता वाढून जाहिराती आणखी वाढणार- असे हे चक्र. विशिष्ट गावचे विशिष्ट वृत्तपत्र ही कल्पना हळूहळू लोप पावते आहे. एखादे राज्य, काही जिल्हे हे एखाद्या ठराविक वृत्तपत्राचेच- ही कल्पना जुनी होत जाऊन आघाडीची नियतकालिके नवनवीन ठिकाणी, राज्यांत जाऊन तिथे तोट्यात का होईना पण आवृत्त्या सुरू करताना दिसत आहेत.<ref>http://www.maayboli.com/node/9144 ची कॅश आहे. 29 Sep 2009 00:22:46 GMT वाजता हे पृष्ठ जसे दिसले होते त्याचा हा स्नॅपशॉट आहे.</ref> == जगातील सर्वाधिक खपाची वृत्तपत्रे== The [[World Association of Newspapers]] (WAN) publishes a list of newspapers with the largest circulation. In 2005, China topped the list in term of total newspaper circulation with 93.5 million a day, India came second with 78.8 million, followed by Japan, with 70.4 million; the United States, with 48.3 million; and जर्मनी, with 22.1 million. Around 75 of the 100 best selling newspapers are in Asia and seven out of top ten are Japanese newspapers. [http://www.wan-press.org/article2825.html] The Japanese ''[[Yomiuri Shimbun]]'', ''[[Asahi Shimbun]]'', ''[[Mainichi Shimbun]]'' and ''[[Seikyo Shimbun]]'' are still the best-selling newspapers in the world. जर्मनी's ''[[Bild]]'' became the only entry in the top ten from outside of Asia. ''[[Reference News]]'' (參考消息) is the most popular paper in China. The highest selling from the United States is ''[[USA Today]]'', which is 13th in the world. According to the [[Guinness Book of Records]], the daily circulation of the Soviet newspaper ''[[Trud (Russian newspaper)|Trud]]'' exceeded 21,500,000 in [[1990]], while the Soviet weekly ''[[Argumenty i Fakty]]'' boasted the circulation of 33,500,000 in 1991. ==मराठी आणि महाराष्ट्र, == [[इ.स. १८८२|१८८२]] त्या शेवटापर्यंत केसरी हे भारतातील सर्वाधिक खप असलेले प्रादेशिक वर्तमानपत्र बनले. बहुतेक मराठी साप्ताहिकांचा खप तीस चाळीस हजारांच्या घरात आहे. [[लोकप्रभा]] साप्ताहिकाचा ऑक्‍टोबर १९८६ प्पर्यंतचा बत्तीस तेहतीस हजार होता. सप्टेंबर १९८७ मध्ये पंच्याऐंशी हजार प्रती छापलेल्या होत्या.<ref>http://www.dainikgomantak.com/gomantak/10032009/NT000640B6.htm {{मृत दुवा}}ची कॅश आहे. 4 Oct 2009 02:38:32 GMT वाजता हे पृष्ठ जसे दिसले होते त्याचा हा स्नॅपशॉट आहे.</ref> ===बृहन महाराष्ट्र=== गोवा बेळगाव ==देशावार== ===[[बेल्जियम]]=== The Belgian institution CIM (Centre for Information about Media) publishes national circulation figures for all written, audiovisual and web-based media in Belgium. The top ten best selling papers according to their website [http://www.cim.be/auth/en/d/dp.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608223815/http://www.cim.be/auth/en/d/dp.html |date=2007-06-08 }} are [[Het Laatste Nieuws]], 317,715; [[Het Nieuwsblad]], 245,209; [[SUD Presse]] (group of papers focused on community specific content), 147,749; [[Het Belang van Limburg]], 121,428; [[Le Soir]], 113,780; [[Vers l’avenir]], 109,287 (group of papers focused on community specific content); [[La Dernière Heure]], 107,583; [[De Standaard]], 104,758; [[Het Volk]], 77,025 and [[De Morgen]], 73,784. ===[[भारत]]=== {{see|खपानुसार मराठी वृत्तपत्रे}} {{see|खपानुसार भारतीय वृत्तपत्रे}} सन २००८चा भारतीय वाचक सर्वेक्षणाचा अहवालः [http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200608291820.htm दाखवा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116175549/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200608291820.htm |date=2008-01-16 }} सर्वांत जास्त वाचल्या जाणारे स्थानिक भाषेतील वर्तमानपत्र म्हणुन [[दैनिक जागरण]] (५५.७ लाख वाचकसंख्या) आणि [[राजस्थान पत्रिका]] (१४ लाख वाचकसंख्या) दोन्ही [[हिंदी भाषा]] भाषेतील आहेत. [[टाइम्स ऑफ इंडिया]] (१३.३ लाख वाचकसंख्या) हे सर्वदूर वाचल्या जाणारे [[इंग्लिश भाषा|आंग्लभाषिक]] वृत्तपत्र आहे,त्यानंतर, [[हिंदुस्थान टाईम्स]]चा (६.३ लाख वाचकसंख्या) क्रम लागतो. तदनंतर,[[हिंदू धर्म]] (५.२ लाख वाचकसंख्या) हे वर्तमानपत्र येते. नंतर, [[न्यु इंडियन एक्सप्रेस]] हेपण सर्वदूर वाचल्या जाणारे (१.८ लाख वाचकसंख्या) [[इंग्लिश भाषा|आंग्लभाषिक]] वृत्तपत्र तर [[मल्याळा मनोरमा]] हे (९.७ लाख वाचकसंख्या), [[मल्याळम]] या प्रांतिय भाषेतील सर्वांत जास्त वितरण असणारे वृत्तपत्र आहे. ===[[जपान]]=== {{main|List of newspapers in Japan}} The 2004 circulation figures for the morning and evening editions of Japan's largest newspapers: [[Yomiuri Shimbun]], 14,067,000; The [[Asahi Shimbun]], 12,121,000; [[Mainichi Shimbun]], 5,587,000; [[Seikyou Shimbun]], 5,500,000; [[Nihon Keizai Shimbun]], 4,635,000; [[Chunichi Shimbun]]/[[Tokyo Shimbun]],4,512,000; [[Tokyo Sports]], 2,425,000; [[Sankei Shimbun]], 2,757,000; [[Nikkan Sports]], 1,965,000; [[Hokkaido Shimbun]], 1,896,594; [[Sports Nippon]], 1,711,000; [[The Nikkan Gendai]], 1,686,000; [[Akahata]], 1,683,000; [[Yukan Fuji]], 1,559,000; [[Shizuoka Shimbun]], 1,479,000; [[Sankei Sports]], 1,368,000; [[Hochi Shimbun]], 1,354,000; [[Daily Sports]], 999,000; [http://www.japanmediareview.com/japan/wiki/Shimbunwiki/] ===[[तूर्कस्थान]]=== Best-selling paper in English as of [[April 18]], [[2008]], according to the BPA World Wide, [https://web.archive.org/web/20061230054856/http://www.zaman.com/ Today's Zaman] ===[[United Kingdom]]=== {{main|List of newspapers in the United Kingdom by circulation}} Best-selling papers as of [[July 2]], [[2006]], according to the Audit Bureau of Circulations, [http://www.abc.org.uk/cgi-bin/gen5?runprog=nav/abc&noc=y] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020819021509/http://www.abc.org.uk/cgi-bin/gen5?runprog=nav%2Fabc&noc=y |date=2002-08-19 }} are the ''[[News of the World]]'' (Sunday only), 3,471,415; ''[[The Sun (newspaper)|The Sun]]'', 3,148,700 and ''[[The Daily Mail]]'', 2,340,255. ===[[United States]]=== The heyday of the newspaper industry was the 1940s, but the percentage of Americans reading newspapers began to decline with the increased competition from radio, television and, more recently, the Internet. A growing population helped the absolute circulation numbers continue to increase until the 1970s, where it remained stable until the 1990s, when absolute circulation numbers began declining. Newspaper circulation numbers are reported to the [[Audit Bureau of Circulations]]. Best-selling papers as of [[March 31]], [[2007]] in the U.S.A., according to the [[Audit Bureau of Circulations]], are ''[[USA Today]]'', 2,524,965; ''[[The Wall Street Journal]]'', 2,068,439 and ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स]]'', 1,627,062. {{see|List of newspapers in the United States by circulation}} ===[[कॅनडा]]=== The most widely read paper in the country is the ''[[Toronto Star]]'', which, as of the six-month period ending on [[March 31]], [[2007]], averaged 634,886 copies sold on Saturday, 436,694 Monday to Friday, and 442,265 on Sunday. [http://www.cna-acj.ca/client/cna/ult.nsf/CCData/Toronto%20Star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927005853/http://www.cna-acj.ca/client/cna/ult.nsf/CCData/Toronto%20Star |date=2007-09-27 }} The second most widely read paper is Toronto-based national newspaper ''[[The Globe and Mail]]'', which averaged 410,285 copies on Saturdays, and 322,807 Monday to Friday. The most widely read French-language newspaper is [[Le Journal de Montréal]], which averaged 319,899 copies on Saturday, 267,404 Monday to Friday, and 264,733 on Sunday. It should be noted that unlike in the United States, newspapers in Canada published their biggest and mostly widely read editions on Saturdays, and that most papers don't publish on Sundays. {{see|List of Canadian newspapers by circulation}} ==हे सुद्धा पहा== * [[Magazine circulation]] * [[List of newspapers in the World by circulation]] ==संदर्भ== <references/> ==बाह्य दुवे== * [http://www.bpaww.com/ BPA Worldwide: Media Auditing] * [http://www.stateofthenewsmedia.org/narrative_newspapers_audience.asp?cat=3&media=2 The State of the News Media 2004 form journalism.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928074324/http://www.stateofthenewsmedia.org/narrative_newspapers_audience.asp?cat=3&media=2 |date=2011-09-28 }} * [http://www.accessabc.com/ Audit Bureau of Circulations web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081102065723/http://www.accessabc.com/ |date=2008-11-02 }} * [http://en.kiosko.net/ The Front Pages of the Main Newspapers of the World] * [http://www.editorandpublisher.com/eandp/yearbook/reports_trends.jsp Editor & Publisher Yearbook On-line with circulation statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111043151/http://www.editorandpublisher.com/eandp/yearbook/reports_trends.jsp |date=2010-01-11 }} * [http://www.cna-acj.ca/client/cna/ult.nsf/ccsearch Searchable database of Canadian newspaper circulation figures from the Canadian Newsapaper Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060524221337/http://www.cna-acj.ca/client/cna/ult.nsf/ccsearch |date=2006-05-24 }} ktww2azz5kvdweywe3zoawodz6f8ssz 0 70947 2712240 2596094 2026-09-25T16:40:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712240 wikitext text/x-wiki '''रामनारायण रुईया महाविद्यालय''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[मुंबई]] शहरातील एक नामवंत महाविद्यालय आहे. मुंबईतील [[माटुंगा]] उपनगरात हे महाविद्यालय आहे. या महाविद्यालयाची स्थापना जून, [[इ.स. १९३७|१९३७]] साली झाली. हे महाविद्यालय [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठाशी]] संलग्न आहे. == बाह्य दुवे == * [https://web.archive.org/web/20100301034616/http://www.ruiacollege.edu/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 रामनारायण रुईया महाविद्यालयाचे अधिकृत संकेतस्थळ] [[वर्ग:मुंबईमधील शैक्षणिक संस्था]] afqd3fk9jz3vwts42dw2u4pxhoknrqh 0 75640 2712321 2711792 2026-09-25T21:50:35Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712321 wikitext text/x-wiki '''स्वरमंडल''' तथा '''भारतीय हार्प''' हे एक [[तंतुवाद्य]] आहे.<ref>{{cite web | title = स्वरमंडळ वाद्य परिचय | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> हे वाद्य प्रामुख्याने [[हिंदुस्तानी संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतात]] गायकाला स्वरसाथ देण्यासाठी वापरले जाते. गायन सादर करताना स्वरांची अचूकता आणि वातावरणात प्रसन्नता निर्माण करण्यासाठी या वाद्याचा झंकार प्रभावी ठरतो.<ref>{{cite book | title = भारतीय संगीत वाद्ये | author = देवधर | publisher = नॅशनल बुक ट्रस्ट}}</ref> == रचना आणि वादन पद्धती == स्वरमंडळ हे लाकडाच्या एका चपट्या पेटीसारखे बनवलेले असते. त्यावर साधारणपणे २१ ते ३६ धातूच्या तारा बसवलेल्या असतात. प्रत्येक तार ठराविक सुरात (रागाच्या सुरांनुसार) ट्यून केली जाते. गायक गायन करताना आपल्या हाताच्या बोटांनी किंवा मिझराबच्या साहाय्याने या तारांवरून हात फिरवून झंकार निर्माण करतो. [[उस्ताद बडे गुलाम अली खान]], [[पंडित जसराज]], आणि [[किशोरी आमोणकर]] यांसारख्या अनेक महान शास्त्रीय गायकांनी आपल्या गायनात स्वरमंडळाचा प्रभावी वापर केला आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{हिंदुस्तानी संगीत}} [[वर्ग:तंतुवाद्ये]] 3smbkxekue7ipz5jk8r1xlo0uj0717t 3 75839 2712368 2712119 2026-09-26T03:41:02Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-51489-23|~2026-51489-23]] ([[User talk:~2026-51489-23|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:अभय नातू|अभय नातू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 512870 wikitext text/x-wiki {{स्वागत}} 6tmpim0dou1zu3xx6d3rdhzgmbkti17 0 76060 2712337 2067539 2026-09-25T23:23:20Z अभय नातू 206 माहिती 2712337 wikitext text/x-wiki '''जयश्री कुळकर्णी-देशपांडे''' या एक भारतीय [[मराठी भाषा|मराठी]] लेखिका आणि अनुवादक आहेत.<ref>{{cite web | title = जयश्री कुळकर्णी-देशपांडे यांची पुस्तके आणि साहित्य | url = https://www.bookganga.com/eBooks/Books/Index?BookSearchTags=%E0%A4%9C%E0%A4%AF%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&BookType=1 | publisher = बुकगंगा | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यांनी मराठी साहित्य क्षेत्रात विविध विषयांवर पुस्तकांचे लेखन आणि भाषांतर केले आहे. त्या प्रामुख्याने आत्मचरित्रात्मक साहित्य, बालसाहित्य, सामाजिक आणि धार्मिक विषयांवरील लिहितात. त्या भारतीय अमेरिकन व्यावसायिक गुरुराज देशपांडे ह्यांच्या पत्नी आहेत. [[सुधा कुळकर्णी मूर्ती]] ही यांची बहीण आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:कुळकर्णी-देशपांडे, जयश्री}} [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:मराठी अनुवादक]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] pfrjvbuwxbqsthztaor74p8j1dotezk 0 77665 2712325 2202345 2026-09-25T22:48:07Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712325 wikitext text/x-wiki {{main|२०१० फिफा विश्वचषक}} == संघ माहिती == {| class="tococlours" width=700 style="font-size:90%;" |- !width=25% style="background:#ccf3cc" align="center"|[[२०१० फिफा विश्वचषक गट अ|गट अ]] !width=25% style="background:#ccf3cc" align="center"| [[२०१० फिफा विश्वचषक गट ब|गट ब]] !width=25% style="background:#ccf3cc" align="center"| [[२०१० फिफा विश्वचषक गट क|गट क]] !width=25% style="background:#ccf3cc" align="center"| [[२०१० फिफा विश्वचषक गट ड|गट ड]] |- | {{fb|FRA}} | {{fb|ARG}} | {{fb|अल्जीरिया}} | {{fb|ऑस्ट्रेलिया}} |- |{{fb|मेक्सिको}} |{{fb|ग्रीस}} |{{fb|इंग्लंड}} |{{fb|जर्मनी}} |- | {{fb|दक्षिण आफ्रिका}} | {{fb|दक्षिण कोरिया}} | {{fb|स्लोव्हेनिया}} | {{fb|घाना}} |- | {{fb|उरुग्वे}} | {{fb|नायजेरिया}} | {{fb|अमेरिका}} | {{fb|सर्बिया}} |- |'''[[२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट अ|अधिक माहिती...]]''' | '''[[२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट ब|अधिक माहिती...]] ''' | '''[[२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट क|अधिक माहिती...]]''' | '''[[२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट ड|अधिक माहिती...]] ''' |} {| class="tococlours" width=700 style="font-size:90%;" |- !width=25% style="background:#ccf3cc" align="center"| [[२०१० फिफा विश्वचषक गट इ|गट इ]] !width=25% style="background:#ccf3cc" align="center"| [[२०१० फिफा विश्वचषक गट फ|गट फ]] !width=25% style="background:#ccf3cc" align="center"| [[२०१० फिफा विश्वचषक गट ग|गट ग]] !width=25% style="background:#ccf3cc" align="center"| [[२०१० फिफा विश्वचषक गट ह|गट ह]] |- | {{fb|कामेरून }} | {{fb|इटली }} | {{fb|ब्राझिल }} | {{fb|चिली }} |- | {{fb|डेन्मार्क}} | {{fb|न्यू झीलंड}} | {{fb|कोट दि आईव्होर}} | {{fb|होन्डुरास}} |- | {{fb|जपान}} | {{fb|पेराग्वे}} | {{fb|उत्तर कोरिया}} | {{fb|स्पेन}} |- | {{fb|नेदरलँड्स}} | {{fb|स्लोव्हाकिया}} | {{fb|पोर्तुगाल}} | {{fb|स्वित्झर्लंड}} |- | '''[[२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट इ|अधिक माहिती...]] ''' | '''[[२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट फ|अधिक माहिती...]] ''' | '''[[२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट ग|अधिक माहिती...]] ''' | '''[[२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट ह|अधिक माहिती...]]''' |} == खेळाडू माहिती == ;क्लबनिहाय खेळाडू {| class="wikitable" ! खेळाडू!!क्लब |- | १३||{{ESPfbclub|FC Barcelona|y}} |- | १२||{{ENGfbclub|Chelsea F.C.|y}}, {{ENGfbclub|Liverpool F.C.|y}} |- | ११||{{GERfbclub|FC Bayern Munich|y}} |- | १०||{{ENGfbclub|Arsenal F.C.|y}}, {{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano|y}}, {{GREfbclub|Panathinaikos|y}}, {{ESPfbclub|Real Madrid C.F.|y}}, {{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C.|y}} |- | ९||{{NEDfbclub|AFC Ajax|y}}, {{ITAfbclub|Juventus F.C.|y}}, {{GERfbclub|VfL Wolfsburg|y}} |- | ८||{{ENGfbclub|Portsmouth F.C.|y}}, {{ITAfbclub|Udinese Calcio|y}} |- | ७||{{PRKfbclub|4.25 Sports Group|y}}, {{ENGfbclub|Everton F.C.|y}}, {{GERfbclub|Hamburger SV|y}}, {{FRAfbclub|Olympique Lyonnais}}, {{ENGfbclub|Manchester City F.C.|y}}, {{ENGfbclub|Manchester United F.C.|y}}, {{ITAfbclub|A.C. Milan|y}}, {{GERfbclub|VfB Stuttgart|y}}, {{ESPfbclub|Valencia CF|y}}, {{NEDfbclub|FC Twente|y}} |- | ६||{{GERfbclub|Bayer 04 Leverkusen|y}}, {{PORfbclub|S.L. Benfica|y}}, {{HONfbclub|C.D. Olimpia|y}}, {{PORfbclub|F.C. Porto|y}}, {{GERfbclub|SV Werder Bremen|y}} |- | ५||{{PRKfbclub|Amrokgang Sports Group|y}}, {{NEDfbclub|AZ (football club)|y}}, {{SUIfbclub|FC Basel|y}}, {{ENGfbclub|Fulham F.C.|y}}, {{MEXfbclub|C.D. Guadalajara|y}}, {{FRAfbclub|Olympique de Marseille|y}}, {{FRAfbclub|AS Monaco FC|y}}, {{HONfbclub|C.D. Motagua|y}}, {{ITAfbclub|S.S.C. Napoli|y}}, {{ITAfbclub|A.S. Roma|y}}, {{ESPfbclub|Sevilla FC|y}}, <br /> {{FRAfbclub|Valenciennes FC|y}}, {{NZLfbclub|Wellington Phoenix FC|y}}, {{ENGfbclub|West Ham United F.C.|y}}, {{ENGfbclub|Wigan Athletic F.C.|y}} |} ;लीगनिहाय खेळाडू {| class="wikitable" ! देश!!खेळाडू||टक्केवारी||इतर देशांकडून खेळणारे |- | Total||736|| |- | [[इंग्लिश फुटबॉल लीग|इंग्लंड]]||118||16.05%||९५ |- | [[फुटबॉल-बुंदेसलीगा|जर्मनी]]||84||11.42%||६१ |- | [[सेरी आ|इटली]]||80||10.88%||५७ |- | [[ला लीगा|स्पेन]]||59||8.02%||३९ |- | [[लिग दि फुटबॉल प्रोफेशनल|फ्रांस]]||45||6.12%||३४ |- | [[एरेडिव्हिसी|नेदरलँड्स]]||34||4.62%||२५ |- | [[जपान लीग डिव्हिजन १|जपान]]||25||3.4%||६ |- | [[सुपर लीग ग्रीस|ग्रीस]]||21||2.86%||७ |- | [[प्रिमेरा डिव्हिझियॉन दि मेहिको|मेक्सिको]]||21||2.86%||७ |- | [[डीपीआर कोरिया लीग|उत्तर कोरिया]]||20||2.72%||० |- | [[पोर्तुगीज लीगा|पोर्तुगाल]]||20||2.72%||११ |- | इतर||२०९||२८.३३% |} The [[England national football team|English]], [[Germany national football team|German]], and [[Italy national football team|Italian]] squads were made up entirely of players from the respective countries' domestic leagues. The [[Nigeria national football team|Nigerian]] squad was made up entirely of players employed by overseas clubs. Although [[Russia national football team|Russia]], [[Turkey national football team|Turkey]], and [[Scotland national football team|Scotland]] failed to qualify for the finals, their domestic leagues were represented by 14, 13, and 10 players respectively. Altogether, there were 52 national leagues that had players in the tournament. == References == * {{स्रोत बातमी | title=Official Players List | date=4 June 2010 | प्रकाशक=FIFA | दुवा=http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf | accessdate=2010-06-07 | archive-date=2010-06-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf | url-status=dead }} {{संदर्भयादी|2}} == बाह्य दुवे == * [http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf Official Players List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=2010-06-16 }} * [https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf Preliminary Squads List] {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक]] jppn0644hvwzwodglx14mfu3x430qap 0 77672 2712326 2202346 2026-09-25T22:48:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712326 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|२०१० फिफा विश्वचषक संघ}} === {{fb|South Africa}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|Brazil}} [[कार्लोस आल्बेर्तो परेरा|कार्लोस अल्बेर्टो परेरा]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[मोइनीब जोसेफ्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|5|19|df=y}}|सामने=16|क्लब={{RSAfbclub|Orlando Pirates FC}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[सिबोनिसो गाक्सा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|4|6|df=y}}|सामने=35|क्लब={{RSAfbclub|Mamelodi Sundowns F.C.}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[सेपो मसिलेल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|5|5|df=y}}|सामने=29|क्लब={{ISRfbclub|Maccabi Haifa F.C.}}|clubnat=ISR}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[एरन मोकोएना]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|11|25|df=y}}|सामने=100|क्लब={{ENGfbclub|Portsmouth F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[अनेले न्ग्कोंग्का]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|10|20|df=y}}|सामने=3|क्लब={{BELfbclub|K.R.C. Genk}}|clubnat=BEL}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[मॅकबेथ सिबय]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|11|25|df=y}}|सामने=56|क्लब={{RUSfbclub|FC Rubin Kazan}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[लान्स डेव्हिड्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|4|11|df=y}}|सामने=23|क्लब={{RSAfbclub|Ajax Cape Town FC}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[सिफिवे शबलल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|25|df=y}}|सामने=44|क्लब={{RSAfbclub|Kaizer Chiefs FC}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[कॅटलेगो म्पेला]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|29|df=y}}|सामने=29|क्लब={{RSAfbclub|Mamelodi Sundowns F.C.}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[स्टीवन पीएनार]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|3|17|df=y}}|सामने=46|क्लब={{ENGfbclub|Everton F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[टेको मिडीसे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|12|22|df=y}}|सामने=50|क्लब={{RSAfbclub|Orlando Pirates FC}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=मि.फि.|नाव=[[रेनील्वे लेटशिलिंयाने]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|6|9|df=y}}|सामने=10|क्लब={{RSAfbclub|Kaizer Chiefs FC}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[कागिशो डीक्गाकोइ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|24|df=y}}|सामने=32|क्लब={{ENGfbclub|Fulham F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=डिफे.|नाव=[[मॅथ्यू बूथ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|3|14|df=y}}|सामने=27|क्लब={{RSAfbclub|Mamelodi Sundowns F.C.}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[लुकास थ्वाल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|10|19|df=y}}|सामने=21|क्लब={{RSAfbclub|Orlando Pirates FC}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=गो.र.|नाव=[[इतुमेलेंग खुने]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|6|20|df=y}}|सामने=25|क्लब={{RSAfbclub|Kaizer Chiefs FC}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=फॉ.|नाव=[[बर्नार्ड पार्कर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|3|16|df=y}}|सामने=26|क्लब={{NEDfbclub|FC Twente}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[सियबाँग नोम्वेथे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|12|2|df=y}}|सामने=75|क्लब={{RSAfbclub|Moroka Swallows F.C.}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[सर्प्राईज मोरीरी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|3|20|df=y}}|सामने=29|क्लब={{RSAfbclub|Mamelodi Sundowns F.C.}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=डिफे.|नाव=[[बोंगानी खुमालो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|1|6|df=y}}|सामने=11|क्लब={{RSAfbclub|Supersport United F.C.}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[सियबोंगा संग्वेनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|9|29|df=y}}|सामने=9|क्लब={{RSAfbclub|Golden Arrows}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=गो.र.|नाव=[[शु-ऐब वाल्टर्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|12|26|df=y}}|सामने=0|क्लब={{RSAfbclub|Maritzburg United F.C.}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=मि.फि.|नाव=[[थंदुयीसे खुबोनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|5|22|df=y}}|सामने=6|क्लब={{RSAfbclub|Golden Arrows}}|clubnat=RSA}} {{nat fs end}} === {{fb|Mexico}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|Mexico}} [[जेविर अगुइरे]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[ऑस्कर पेरेझ रोहास|ऑस्कर पेरेज रोजास]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1973|2|1|df=y}}|सामने=52|क्लब={{MEXfbclub|Jaguares de Chiapas}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[फ्रांसिस्को हावियेर रॉद्रिगेझ|फ्रांसिस्को झेव्हियर रॉड्रिग्स]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1981|10|20|df=y}}|सामने=48|क्लब={{NEDfbclub|PSV Eindhoven}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[कार्लोस साल्सिदो]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1980|4|2|df=y}}|सामने=73|क्लब={{NEDfbclub|PSV Eindhoven}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[राफेल मार्केझ]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1979|2|13|df=y}}|सामने=91|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[रिकार्डो ओसोरीयो]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1980|3|30|df=y}}|सामने=76|क्लब={{GERfbclub|VfB Stuttgart}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[गेरार्डो टोरडॉ]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1979|4|30|df=y}}|सामने=114|क्लब={{MEXfbclub|Cruz Azul}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[पाबलो बरेरा]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1987|6|21|df=y}}|सामने=21|क्लब={{MEXfbclub|Club Universidad Nacional}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[इस्राईल कास्त्रो|इस्राईल कॅस्ट्रो]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1980|12|29|df=y}}|सामने=31|क्लब={{MEXfbclub|Club Universidad Nacional}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[गुलीर्मो फ्रँको]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1976|11|3|df=y}}|सामने=21|क्लब={{ENGfbclub|West Ham United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[कुऔह्तेमॉक ब्लँको]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1973|1|17|df=y}}|सामने=118|क्लब={{MEXfbclub|Tiburones Rojos de Veracruz}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[कार्लोस वेला]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1989|3|1|df=y}}|सामने=28|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=डिफे.|नाव=[[पौल निकोलास अगुइलर]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1986|3|6|df=y}}|सामने=10|क्लब={{MEXfbclub|C.F. Pachuca}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=गो.र.|नाव=[[गुइलीर्मो ओचा]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1985|7|13|df=y}}|सामने=37|क्लब={{MEXfbclub|Club América}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=फॉ.|नाव=[[जेविर हर्नंडेझ बाल्कझर]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1988|6|1|df=y}}|सामने=12|क्लब={{MEXfbclub|C.D. Guadalajara}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[हेक्टर मोरेनो]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1988|1|17|df=y}}|सामने=10|क्लब={{NEDfbclub|AZ (football club)}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[इफ्रेन हुआरेझ|इफ्रेन जुरेझ]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1988|2|22|df=y}}|सामने=19|क्लब={{MEXfbclub|Club Universidad Nacional}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=फॉ.|नाव=[[गिओवनी दोस संतोस]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1989|5|11|df=y}}|सामने=26|क्लब={{TURfbclub|Galatasaray S.K. (football team)}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[आंद्रेस ग्वार्दादो]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1986|9|28|df=y}}|सामने=56|क्लब={{ESPfbclub|Deportivo de La Coruña}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉनी मगलॉन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1981|11|21|df=y}}|सामने=52|क्लब={{MEXfbclub|C.D. Guadalajara}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉर्ज टोरेस निलो]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1988|1|17|df=y}}|सामने=8|क्लब={{MEXfbclub|Club Atlas}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[अदोल्फो बॉतिस्ता]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1979|5|15|df=y}}|सामने=37|क्लब={{MEXfbclub|C.D. Guadalajara}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[आल्बेर्तो मेदीना]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1983|5|29|df=y}}|सामने=56|क्लब={{MEXfbclub|C.D. Guadalajara}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[लुईस अर्नेस्टो मिचेल]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1979|7|21|df=y}}|सामने=4|क्लब={{MEXfbclub|C.D. Guadalajara}}|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} === {{fb|Uruguay}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|Uruguay}} [[ऑस्कर तबरेज]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[फर्नांडो मुस्लेरा|फर्नंडो मुस्लेरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|6|16|df=y}}|सामने=5|क्लब={{ITAfbclub|S.S. Lazio}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[दिएगो लुगनो]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|11|2|df=y}}|सामने=41|क्लब={{TURfbclub|Fenerbahçe S.K.}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[दिएगो गोडीन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|2|16|df=y}}|सामने=37|क्लब={{ESPfbclub|Villarreal CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉर्ज फुसीले]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|19|df=y}}|सामने=24|क्लब={{PORfbclub|F.C. Porto}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=मि.फि.|नाव=[[वॉल्टर गर्गानो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|7|27|df=y}}|सामने=27|क्लब={{ITAfbclub|S.S.C. Napoli}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[मौरीसियो विक्टोरीनो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|10|11|df=y}}|सामने=4|क्लब={{CHIfbclub|C.F. Universidad de Chile}}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[एडिन्सन कवानी|एडीसन कवानी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|2|14|df=y}}|सामने=13|क्लब={{ITAfbclub|U.S. Città di Palermo}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[सेबेस्टीयन एगुरेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|1|8|df=y}}|सामने=26|क्लब={{SWEfbclub|AIK Fotboll}}|clubnat=SWE}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[लुईस अल्बर्टो सौरेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|1|24|df=y}}|सामने=29|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[दिएगो फोर्लन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|5|19|df=y}}|सामने=61|क्लब={{ESPfbclub|Atlético Madrid}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[आल्व्हारो परेरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|1|28|df=y}}|सामने=14|क्लब={{PORfbclub|F.C. Porto|Porto}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[यॉन गुइलेर्मो कास्टीलो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|4|17|df=y}}|सामने=11|क्लब={{COLfbclub|Deportivo Cali}}|clubnat=COL}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=फॉ.|नाव=[[सेबेस्टीयन अब्रेउ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|10|17|df=y}}|सामने=55|क्लब={{BRAfbclub|Botafogo de Futebol e Regatas}}|clubnat=BRA}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[निकोलस लोडेइरो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|3|21|df=y}}|सामने=3|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax|Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[दिएगो पेरेज (फुटबॉल खेळाडु)|दिएगो पेरेज]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|5|18|df=y}}|सामने=49|क्लब={{FRAfbclub|AS Monaco FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[मॅक्समिलियानो पेरेरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|6|8|df=y}}|सामने=36|क्लब={{PORfbclub|S.L. Benfica}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[एगिदियो अरेवालो|एगिडीयो अरेवालो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|9|27|df=y}}|सामने=5|क्लब={{URUfbclub|C.A. Peñarol}}|clubnat=URU}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[इग्नासियो मारिया गोंझालेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|14|df=y}}|सामने=16|क्लब={{ESPfbclub|Valencia CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=डिफे.|नाव=[[आंद्रेस स्कॉटी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1974|12|14|df=y}}|सामने=25|क्लब={{CHIfbclub|Colo-Colo}}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[आल्व्हारो फर्नांदेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|10|11|df=y}}|सामने=7|क्लब={{CHIfbclub|C.F. Universidad de Chile}}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=फॉ.|नाव=[[सेबेस्टीयन फर्नंडेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|5|23|df=y}}|सामने=6|क्लब={{ARGfbclub|Club Atlético Banfield}}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्टीन ककेरेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|4|7|df=y}}|सामने=18|क्लब={{ITAfbclub|Juventus}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[मार्टीन सिल्वा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|25|df=y}}|सामने=1|क्लब={{URUfbclub|Defensor Sporting}}|clubnat=URU}} {{nat fs end}} === {{fb|France}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|France}} [[रेमंड डॉमेंच]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[हुगो लॉरीस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|12|26|df=y}}|सामने=11|क्लब={{FRAfbclub|Olympique Lyonnais}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[बकॅरी सग्ना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|2|14|df=y}}|सामने=20|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[एरिक अबिदाल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|9|11|df=y}}|सामने=54|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[अँथोनी रेवीलेरे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|11|10|df=y}}|सामने=6|क्लब={{FRAfbclub|Olympique Lyonnais}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[विल्यम गॅलास]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|8|17|df=y}}|सामने=81|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्क प्लानुस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|7|3|df=y}}|सामने=1|क्लब={{FRAfbclub|FC Girondins de Bordeaux}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[फ्रँक रिबेरी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|4|7|df=y}}|सामने=45|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[यॉन गॉर्कुफ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|7|11|df=y}}|सामने=20|क्लब={{FRAfbclub|FC Girondins de Bordeaux}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[ड्जिब्रिल सिसे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|8|12|df=y}}|सामने=39|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos F.C.}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[सिडनी गोवोउ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|7|27|df=y}}|सामने=46|क्लब={{FRAfbclub|Olympique Lyonnais}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[आंद्रे-पिएर गिन्याक|अँड्रे-पिरे गिग्नॅक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|12|5|df=y}}|सामने=13|क्लब={{FRAfbclub|Toulouse FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=फॉ.|नाव=[[थिएरी ऑन्री]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|8|17|df=y}}|सामने=121|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[पॅट्रीक व्हियेरा]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|5|15|df=y}}|सामने=30|क्लब={{ENGfbclub|Manchester United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[जेरेमी तूलालन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|9|10|df=y}}|सामने=34|क्लब={{FRAfbclub|Olympique Lyonnais}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[फ्लोरेंट मलौडा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|6|13|df=y}}|सामने=54|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=गो.र.|नाव=[[स्टीव मंदंडा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|3|28|df=y}}|सामने=13|क्लब={{FRAfbclub|Olympique de Marseille}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[सेबेस्टीयन स्किलासी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|8|11|df=y}}|सामने=20|क्लब={{ESPfbclub|Sevilla FC}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[अलू दियेरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|7|15|df=y}}|सामने=25|क्लब={{FRAfbclub|FC Girondins de Bordeaux}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[अबौ दिएबी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|5|11|df=y}}|सामने=5|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[मॅथियु वल्बुएना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|28|df=y}}|सामने=2|क्लब={{FRAfbclub|Olympique de Marseille}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=फॉ.|नाव=[[निकोलस अनेल्का]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|3|14|df=y}}|सामने=67|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[गेल क्लिची]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|7|26|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[सेड्रिक करासो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|12|30|df=y}}|सामने=0|क्लब={{FRAfbclub|FC Girondins de Bordeaux}}|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} == References == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf अधिकृत खेळाडू यादी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=2010-06-16 }} * [https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf प्राथमिक संघयादी] {{फिफा विश्वचषक}} {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक संघ|अ]] [[en:2010 FIFA World Cup squads#Group A]] 7tjeeq6ccxzkcazjdz400vwgvfp5k8p 0 77673 2712332 2202352 2026-09-25T22:48:25Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712332 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|२०१० फिफा विश्वचषक संघ}} ==[[२०१० फिफा विश्वचषक गट ब|गट ब]]== ==={{fb|Argentina}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Argentina}} [[दिएगो मॅरेडोना]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[दिएगो पोझो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|2|16|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ARGfbclub|Colón de Santa Fe }}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्टीन डेमीस्चेलीस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|12|20|df=y}}|सामने=25|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[क्लेमेंटे रॉड्रीग्ज]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|7|31|df=y}}|सामने=11|क्लब={{ARGfbclub|Estudiantes de La Plata }}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[निकोलास बर्डीसो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|4|12|df=y}}|सामने=28|क्लब={{ITAfbclub|A.S. Roma }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=मि.फि.|नाव=[[मारियो बोलटी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|2|17|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ITAfbclub|ACF Fiorentina }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[गॅब्रियल हाइन्झ|बॅब्रियल हेन्झ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|4|19|df=y}}|सामने=63|क्लब={{FRAfbclub|Olympique de Marseille }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[अँजल डी मारिया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|2|14|df=y}}|सामने=7|क्लब={{PORfbclub|S.L. Benfica }}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[यॉन सॅबेस्टीयन वेरॉन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1975|3|9|df=y}}|सामने=69|क्लब={{ARGfbclub|Estudiantes de La Plata }}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[गोंझालो हिगुएन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|12|10|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F. }}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[लायोनेल मेस्सी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|6|24|df=y}}|सामने=44|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona }}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[कार्लोस तेवेझ|कार्लोस तेवेज]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|2|5|df=y}}|सामने=51|क्लब={{ENGfbclub|Manchester City F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=डिफे.|नाव=[[एरियल गार्से]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|7|14|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ARGfbclub|Colón de Santa Fe }}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[वॉल्टर सॅमुएल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|3|23|df=y}}|सामने=54|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[झेविर मस्करानो]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|6|8|df=y}}|सामने=56|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[निकोलास ओटमेंडी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|2|12|df=y}}|सामने=6|क्लब={{ARGfbclub|Club Atlético Vélez Sársfield }}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=फॉ.|नाव=[[सर्गियो आगौरो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|6|2|df=y}}|सामने=20|क्लब={{ESPfbclub|Atlético Madrid}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[जोनास गुटीरेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|7|5|df=y}}|सामने=15|क्लब={{ENGfbclub|Newcastle United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[मार्टीन पालेर्मो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1973|11|7|df=y}}|सामने=13|क्लब={{ARGfbclub|Boca Juniors}}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=फॉ.|नाव=[[दिएगो मिलिटो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|6|12|df=y}}|सामने=20|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[मॅक्सि रॉड्रिग्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|1|2|df=y}}|सामने=35|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=गो.र.|नाव=[[मरियानो अंदुजर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|7|30|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ITAfbclub|Calcio Catania }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=गो.र.|नाव=[[सर्जियो रोमेरो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|2|22|df=y}}|सामने=5|क्लब={{NEDfbclub|AZ (football club) }}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=मि.फि.|नाव=[[झेविर पास्तोर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|6|20|df=y}}|सामने=0|क्लब={{ITAfbclub|U.S. Città di Palermo }}|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ==={{fb|Nigeria}}=== Coach: {{flagicon|Sweden}} [[लार्स लार्जरबॅक]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[विंसेंट एन्येमा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|8|29|df=y}}|सामने=51|क्लब={{ISRfbclub|Hapoel Tel Aviv F.C.}}|clubnat=ISR}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[जोसेफ योबो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|9|6|df=y}}|सामने=64|क्लब={{ENGfbclub|Everton F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[ताये तैवो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|4|16|df=y}}|सामने=35|क्लब={{FRAfbclub|Olympique de Marseille}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=फॉ.|नाव=[[न्वंक्वो कानु]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|8|1|df=y}}|सामने=72|क्लब={{ENGfbclub|Portsmouth F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[रबिउ अफ्लाबी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|4|18|df=y}}|सामने=12|क्लब={{AUTfbclub|FC Red Bull Salzburg}}|clubnat=AUT}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[डॅनी शिट्टु]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|9|2|df=y}}|सामने=23|क्लब={{ENGfbclub|Bolton Wanderers F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[चिनेदु ओबासी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|6|1|df=y}}|सामने=17|क्लब={{GERfbclub|TSG 1899 Hoffenheim}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=फॉ.|नाव=[[याकुब ऐयेग्बेनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|11|22|df=y}}|सामने=47|क्लब={{ENGfbclub|Everton F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[ओबाफेमी मार्टिन्स|ओबाफेमी मार्टीन्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|10|28|df=y}}|सामने=27|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[इडेय एड ब्राउन]] <ref>Replacement of [[John Obi Mikel]], who has been ruled out due to injury. {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1229093/index.html|title=Ideye replaces Mikel|प्रकाशक=FIFA.com|दिनांक=5 June 2009|अ‍ॅक्सेसदिनांक=6 June 2009|archive-date=2010-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100607043052/http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1229093/index.html|url-status=dead}}</ref>|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|10|10|df=y}}|सामने=0|क्लब={{FRAfbclub|FC Sochaux-Montbéliard}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[पीटर ओडेम्विंगी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|7|15|df=y}}|सामने=43|क्लब={{RUSfbclub|FC Lokomotiv Moscow}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=मि.फि.|नाव=[[कालु उचे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|11|15|df=y}}|सामने=18|क्लब={{ESPfbclub|UD Almería}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[अलिया युसुफ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|4|df=y}}|सामने=24|क्लब={{UKRfbclub|FC Dynamo Kyiv}}|clubnat=UKR}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[सनी कैटा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|5|2|df=y}}|सामने=16|क्लब={{RUSfbclub|FC Alania Vladikavkaz}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[डेले अडेलेयी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|12|25|df=y}}|सामने=5|क्लब={{NEDfbclub|Sparta Rotterdam}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=गो.र.|नाव=[[ऑस्टीन एजीडे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|4|8|df=y}}|सामने=16|क्लब={{ISRfbclub|Hapoel Petah Tikva F.C.}}|clubnat=ISR}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[चिडी ओडीह]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|12|17|df=y}}|सामने=21|क्लब={{RUSfbclub|PFC CSKA Moscow}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[विक्टर न्सोफोर ओबिन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|3|25|df=y}}|सामने=30|क्लब={{ESPfbclub|Málaga CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[लुकमन हरून]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1990|4|12|df=y}}|सामने=1|क्लब={{FRAfbclub|AS Monaco FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[डीकसन एतुहु]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|6|8|df=y}}|सामने=11|क्लब={{ENGfbclub|Fulham F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[उवा एल्डरसन एचिएजिले|उवा एल्डरसन एचीजीले]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|1|20|df=y}}|सामने=9|क्लब={{FRAfbclub|Stade Rennais F.C.}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=फॉ.|नाव=[[जॉन उटक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|1|8|df=y}}|सामने=41|क्लब={{ENGfbclub|Portsmouth F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[डेले ऐयेनुग्बा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|11|20|df=y}}|सामने=9|क्लब={{ISRfbclub|Bnei Yehuda Tel Aviv F.C.}}|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ==={{fb|KOR}}=== Coach: {{flagicon|KOR}} [[हुह जंग-मू]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[ली वून-जी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1973|4|26|df=y}}|सामने=130|क्लब={{KORfbclub|Suwon Samsung Bluewings F.C.}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[ओह बीआम-सेओक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|7|29|df=y}}|सामने=37|क्लब={{KORfbclub|Ulsan Hyundai FC}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[किम ह्युंग-इल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|4|27|df=y}}|सामने=2|क्लब={{KORfbclub|Pohang Steelers}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[चो योंग-ह्युंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|11|3|df=y}}|सामने=31|क्लब={{KORfbclub|Jeju United FC}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=मि.फि.|नाव=[[किम नाम-इल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|3|14|df=y}}|सामने=92|क्लब={{RUSfbclub|FC Tom Tomsk}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[किम बो-क्युंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|10|6|df=y}}|सामने=6|क्लब={{JPNfbclub|Oita Trinita}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[पार्क जी-संग]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|2|25|df=y}}|सामने=88|क्लब={{ENGfbclub|Manchester United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[किम जुंग-वू]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|9|df=y}}|सामने=54|क्लब={{KORfbclub|Gwangju Sangmu FC}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[अहन जुंग-ह्वान]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|1|27|df=y}}|सामने=70|क्लब={{CHNfbclub|Dalian Shide F.C.}}|clubnat=CHN}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[पार्क चु-योंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|7|10|df=y}}|सामने=40|क्लब={{FRAfbclub|AS Monaco FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[ली सेउंग-रीउल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|5|2|1989|3|6|df=y}}|सामने=8|क्लब={{KORfbclub|FC Seoul}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=डिफे.|नाव=[[ली योउंग-प्यो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|4|23|df=y}}|सामने=112|क्लब={{KSAfbclub|Al-Hilal Riyadh}}|clubnat=KSA}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[किम जे-सुंग|किम जी-सुंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|10|3|df=y}}|सामने=7|क्लब={{KORfbclub|Pohang Steelers}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=डिफे.|नाव=[[ली जुंग-सू]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|1|8|df=y}}|सामने=24|क्लब={{JPNfbclub|Kashima Antlers}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[किम डोंग-जीन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|1|29|df=y}}|सामने=61|क्लब={{KORfbclub|Ulsan Hyundai FC}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[कि सुंग-योंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|1|24|df=y}}|सामने=21|क्लब={{SCOfbclub|Celtic F.C.}}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[ली चुंग-योंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|7|2|df=y}}|सामने=23|क्लब={{ENGfbclub|Bolton Wanderers F.C}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=गो.र.|नाव=[[जुंग सुंग-र्योंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|1|4|df=y}}|सामने=15|क्लब={{KORfbclub|Seongnam Ilhwa Chunma}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=फॉ.|नाव=[[योम कि-हुन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|30|df=y}}|सामने=33|क्लब={{KORfbclub|Suwon Samsung Bluewings F.C.}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=फॉ.|नाव=[[ली डॉग-गूक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|4|29|df=y}}|सामने=83|क्लब={{KORfbclub|Jeonbuk Hyundai Motors}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=गो.र.|नाव=[[किम योंग-क्वांग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|6|28|df=y}}|सामने=14|क्लब={{KORfbclub|Ulsan Hyundai FC}}|clubnat=KOR}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[शा दु-री]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|7|25|df=y}}|सामने=46|क्लब={{GERfbclub|SC Freiburg}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=डिफे.|नाव=[[कंग मीन-सू]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|2|14|df=y}}|सामने=31|क्लब={{KORfbclub|Suwon Bluewings}}|clubnat=KOR}} {{nat fs end}} ==={{fb|Greece}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Germany}} [[ओट्टो रेहजेल]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[कोस्टास चाल्किस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1974|5|30|df=y}}|सामने=27|क्लब={{GREfbclub|PAOK F.C.}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[गिऔर्कस सेइटारीदीस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|6|4|df=y}}|सामने=67|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=मि.फि.|नाव=[[ख्रिस्टोस पात्सअर्त्झ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|3|19|df=y}}|सामने=41|क्लब={{CYPfbclub|AC Omonia}}|clubnat=CYP}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[निकोस स्पिरोपॉलोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|10|10|df=y}}|सामने=17|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[वंगेलीस मोरास]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|8|18|df=y}}|सामने=10|क्लब={{ITAfbclub|Bologna F.C. 1909}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[अलेक्झांड्रोस ट्झिओलीस|ऍलेक्झांड्रोस ट्झिओलीस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|2|13|df=y}}|सामने=17|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Siena}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[जॉर्जियस समरस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|2|21|df=y}}|सामने=32|क्लब={{SCOfbclub|Celtic F.C.}}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=डिफे.|नाव=[[अव्राम पापाडोपूलस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|3|df=y}}|सामने=12|क्लब={{GREfbclub|Olympiacos F.C.}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[अँजेलोस कॅरिस्टिआस|अँजेलोस खरीस्टेआस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|df=yes|2010|6|11|1980|2|9}}|सामने=82|क्लब={{GERfbclub|1. FC Nuremberg}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[जिऑर्जस करागोनिस]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|3|11|1977|3|6|df=y}}|सामने=91|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=डिफे.|नाव=[[लोकस व्यंत्र]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|2|5|df=y}}|सामने=27|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[अलेक्झांड्रोस ट्झोर्वस|ऍलेक्झांड्रोस ट्झोर्वस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|8|12|df=y}}|सामने=6|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=गो.र.|नाव=[[मिशेलीस सिफकिस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|9|df=y}}|सामने=1|क्लब={{GREfbclub|Aris Thessaloniki F.C.}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=फॉ.|नाव=[[दिमित्रिस सल्पीगीदीस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|8|18|df=y}}|सामने=34|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[वॅसिलिस टोरोसिद्सीस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|6|10|df=y}}|सामने=25|क्लब={{GREfbclub|Olympiacos F.C.}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[सोतोरीओस क्य्र्गीकोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|7|23|df=y}}|सामने=56|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=फॉ.|नाव=[[थेओफनीस गेकास]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|5|23|df=y}}|सामने=46|क्लब={{GERfbclub|Hertha BSC}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[सोटीरीस निनिस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1990|4|3|df=y}}|सामने=3|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=डिफे.|नाव=[[सोक्रतीस पपस्तथोपोलोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|6|9|df=y}}|सामने=10|क्लब={{ITAfbclub|Genoa C.F.C.}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=फॉ.|नाव=[[पंटेलिस कापेतनोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|6|8|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ROMfbclub|FC Steaua Bucureşti}}|clubnat=ROM}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[कोस्तास कत्सौरनीस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|6|21|df=y}}|सामने=67|क्लब={{GREfbclub|Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[स्टेलियस मालेझास]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|3|11|df=y}}|सामने=0|क्लब={{GREfbclub|PAOK F.C.}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=मि.फि.|नाव=[[अथानासियोस प्रित्तास]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|df=yes|2010|6|11|1979|1|9}}|सामने=0|क्लब={{GREfbclub|Aris Thessaloniki F.C.}}|clubnat=GRE}} {{nat fs end}} ==References== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf Official Players List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=2010-06-16 }} *[https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf Preliminary Squads List] {{फिफा विश्वचषक}} {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक]] [[en:2010_FIFA_World_Cup_squads#Group_B]] 1jav3c8jlqt17v2bnqqw1gs5mevahy2 0 77674 2712328 2202348 2026-09-25T22:48:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712328 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|२०१० फिफा विश्वचषक संघ}} ==[[२०१० फिफा विश्वचषक गट क|गट क]]== ==={{fb|England}}=== Coach: {{flagicon|Italy}} [[फाबियो कपेलो]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[डेविड जेम्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1970|8|1|df=y}}|सामने=50|क्लब={{ENGfbclub|Portsmouth F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[ग्लेन जॉन्सन (इंग्लंडचा फुटबॉल खेळाडु)|ग्लेन जॉन्सन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|8|23|df=y}}|सामने=22|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[ॲशली कोल|ऍशली कोल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|12|20|df=y}}|सामने=78|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=मि.फि.|नाव=[[स्टीव्हन जेरार्ड]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|5|30|df=y}}|सामने=80|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[मायकल डॉसन]]<ref>[[Rio Ferdinand]] was initially part of the final squad as captain but withdrew due to injury, replaced by [[Michael Dawson]]. {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.thefa.com/England/News/2010/dawson-050610|title=Dawson arrives in South Africa|प्रकाशक=TheFA.com|दिनांक=5 June 2009|अ‍ॅक्सेसदिनांक=6 June 2009}}</ref>|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|11|18|df=y}}|सामने=0|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉन टेरी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|12|7|df=y}}|सामने=60|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[एरन लेनन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|4|16|df=y}}|सामने=17|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[फ्रँक लँपार्ड]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|6|20|df=y}}|सामने=78|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[पीटर क्रॉच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|1|30|df=y}}|सामने=38|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[वेन रूनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|10|24|df=y}}|सामने=60|क्लब={{ENGfbclub|Manchester United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[जो कोल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|11|8|df=y}}|सामने=54|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[रॉबर्ट ग्रीन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|1|18|df=y}}|सामने=10|क्लब={{ENGfbclub|West Ham United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[स्टीफन वार्नॉक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|12|12|df=y}}|सामने=1|क्लब={{ENGfbclub|Aston Villa F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[गॅरेथ बॅरी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|2|23|df=y}}|सामने=36|क्लब={{ENGfbclub|Manchester City F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[मॅथ्यू उप्सॉन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|4|18|df=y}}|सामने=19|क्लब={{ENGfbclub|West Ham United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[जेम्स मिलनेर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|1|4|df=y}}|सामने=8|क्लब={{ENGfbclub|Aston Villa F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[शॉन राइट-फिलिप्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|10|25|df=y}}|सामने=31|क्लब={{ENGfbclub|Manchester City F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=डिफे.|नाव=[[जेमी कॅरघेरे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|1|28|df=y}}|सामने=36|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=फॉ.|नाव=[[जेर्मेन डीफॉय]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|10|7|df=y}}|सामने=39|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=डिफे.|नाव=[[लेडली किंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|10|12|df=y}}|सामने=20|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=फॉ.|नाव=[[एमिल हेस्की|इमील हेस्की]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|1|11|df=y}}|सामने=58|क्लब={{ENGfbclub|Aston Villa F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[मायकल कॅरीक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|7|28|df=y}}|सामने=22|क्लब={{ENGfbclub|Manchester United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[जो हार्ट]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|4|19|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ENGfbclub|Manchester City F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==={{fb|United States}}=== Coach: {{flagicon|United States}} [[बॉब ब्रॅडली]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[टिम हॉवर्ड]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|3|6|df=y}}|सामने=51|क्लब={{ENGfbclub|Everton F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉन्थन स्पेक्टर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|3|1|df=y}}|सामने=25|क्लब={{ENGfbclub|West Ham United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[कार्लोस बोकानेग्रा|कार्लोस बोकंनेग्रा]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|5|25|df=y}}|सामने=79|क्लब={{FRAfbclub|Stade Rennais F.C.}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=मि.फि.|नाव=[[मायकल ब्रॅडली]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|7|31|df=y}}|सामने=43|क्लब={{GERfbclub|Borussia Mönchengladbach}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[ओगुची ओन्येवु|ओगुची ओंयुवु]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|13|df=y}}|सामने=54|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Milan}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[स्टीव चेरूंडॉलो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|2|19|df=y}}|सामने=60|क्लब={{GERfbclub|Hannover 96}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[दमार्कस बीसली]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|24|df=y}}|सामने=92|क्लब={{SCOfbclub|Rangers F.C.}}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[क्लिंट डींप्सी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|9|df=y}}|सामने=62|क्लब={{ENGfbclub|Fulham F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[हर्क्युलस गोमेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|4|6|df=y}}|सामने=4|क्लब={{MEXfbclub|Puebla F.C.}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[लंडन डोनोवॅन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|3|4|df=y}}|सामने=123|क्लब={{USAfbclub|Los Angeles Galaxy}}|clubnat=USA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[स्टुवर्ट होल्डन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|8|1|df=y}}|सामने=14|क्लब={{ENGfbclub|Bolton Wanderers F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=डिफे.|नाव=[[जोनाथन बोर्नस्टेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|7|df=y}}|सामने=32|क्लब={{USAfbclub|C.D. Chivas USA}}|clubnat=USA}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[रिकार्डो क्लार्क]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|10|df=y}}|सामने=29|क्लब={{GERfbclub|Eintracht Frankfurt}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=फॉ.|नाव=[[एड्सन बडल|एडसन बडल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|5|21|df=y}}|सामने=3|क्लब={{USAfbclub|Los Angeles Galaxy}}|clubnat=USA}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[जे दिमेरीत]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|12|4|df=y}}|सामने=19|क्लब={{ENGfbclub|Watford F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[जोस फ्रांसिस्को टोरेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|10|29|df=y}}|सामने=10|क्लब={{MEXfbclub|C.F. Pachuca}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=फॉ.|नाव=[[जोझी अल्टीडोर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|11|6|df=y}}|सामने=25|क्लब={{ENGfbclub|Hull City A.F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=गो.र.|नाव=[[ब्रॅड गुझन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|9|df=y}}|सामने=16|क्लब={{ENGfbclub|Aston Villa F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[मौरीस एडु]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|4|18|df=y}}|सामने=13|क्लब={{SCOfbclub|Rangers F.C.}}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=फॉ.|नाव=[[रॉबी फिंडली]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|8|4|df=y}}|सामने=6|क्लब={{USAfbclub|Real Salt Lake}}|clubnat=USA}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[क्लारेंस गुडसन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|17|df=y}}|सामने=14|क्लब={{NORfbclub|IK Start}}|clubnat=NOR}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[बेनी फेल्हाबर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|1|19|df=y}}|सामने=32|क्लब={{DENfbclub|Aarhus Gymnastikforening}}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[मार्कस हह्नेमन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1972|6|15|df=y}}|सामने=7|क्लब={{ENGfbclub|Wolverhampton Wanderers F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs g end}} ==={{fb|Algeria}}=== Coach: {{flagicon|Algeria}} [[रबह सादनी]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[लौनेस गौऔइ]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1977|9|28|df=y}}|सामने=48|क्लब={{ALGfbclub|ASO Chlef}}|clubnat=ALG}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[मद्जिद बोधेरा]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1982|10|7|df=y}}|सामने=40|क्लब={{SCOfbclub|Rangers F.C. }}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[नादिर बेल्हाद्ज]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1982|6|18|df=y}}|सामने=44|क्लब={{ENGfbclub|Portsmouth F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[अंतर याहिया]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1982|3|21|df=y}}|सामने=43|क्लब={{GERfbclub|VfL Bochum }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[रफिक हालीचे]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1986|9|2|df=y}}|सामने=15|क्लब={{PORfbclub|C.D. Nacional }}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[याजिद मंसोरी]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1978|2|25|df=y}}|सामने=66|क्लब={{FRAfbclub|FC Lorient }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[रियाद बौदेडोझ]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1990|2|19|df=y}}|सामने=1|क्लब={{FRAfbclub|FC Sochaux-Montbéliard}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[मेहदी लासेन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1984|15|5|df=y}}|सामने=2|क्लब={{ESPfbclub|Racing de Santander }}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[अब्देलकादेर घेझ्झाल]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1984|12|5|df=y}}|सामने=18|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Siena }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[रफिक सैफी]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1975|2|7|df=y}}|सामने=59|क्लब={{FRAfbclub|FC Istres }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[रफिक ड्जेबॉर]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1984|3|8|df=y}}|सामने=15|क्लब={{GREfbclub|AEK Athens F.C. }}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=डिफे.|नाव=[[हबीब बेलैड]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1986|3|28|df=y}}|सामने=1|क्लब={{GERfbclub|Eintracht Frankfurt}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=फॉ.|नाव=[[करीम मतमूर|करीम मतमौर]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1984|6|25|df=y}}|सामने=21|क्लब={{GERfbclub|Borussia Monchengladbach}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=डिफे.|नाव=[[अब्देलकादेर लैफूइ]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1981|7|29|df=y}}|सामने=6|क्लब={{ALGfbclub|ES Sétif}}|clubnat=ALG}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[करीम झिआनी]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1982|8|17|df=y}}|सामने=54|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=गो.र.|नाव=[[फौझी चौची]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1984|12|5|df=y}}|सामने=9|क्लब={{ALGfbclub|ES Sétif}}|clubnat=ALG}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[अड्लेने ग्वेडीऊरा]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1985|11|12|df=y}}|सामने=1|क्लब={{ENGfbclub|Wolverhampton Wanderers F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=डिफे.|नाव=[[कार्ल मेद्जानी]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1985|5|15|df=y}}|सामने=0|क्लब={{FRAfbclub|AC Ajaccio }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[हसन येब्दा]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1984|4|14|df=y}}|सामने=9|क्लब={{ENGfbclub|Portsmouth F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=डिफे.|नाव=[[द्जमेल मेस्बह]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1984|10|9|df=y}}|सामने=1|क्लब={{ITAfbclub|U.S. Lecce }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[फोयेद कादिर]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1983|12|5|df=y}}|सामने=1|क्लब={{FRAfbclub|Valenciennes FC }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[द्जमल अब्डोन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1986|2|14|df=y}}|सामने=6|क्लब={{FRAfbclub|FC Nantes }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[रईस म'बोहली]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1986|4|25|df=y}}|सामने=1|क्लब={{BULfbclub|PFC Slavia Sofia }}|clubnat=BUL}} {{nat fs end}} ==={{fb|Slovenia}}=== Coach: {{flagicon|Slovenia}} [[मत्जझ केक]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[समिर हंडनोविक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|7|14|df=y}}|सामने=38|क्लब={{ITAfbclub|Udinese Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[मिसो ब्रेको]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|5|1|df=y}}|सामने=30|क्लब={{GERfbclub|1. FC Köln }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[एल्वेदीन ड्झिनिच|एल्वेदीन ड्झिनिक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|8|25|df=y}}|सामने=0|क्लब={{SVNfbclub|NK Maribor }}|clubnat=SVN}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्को सुलर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|9|df=y}}|सामने=16|क्लब={{BELfbclub|K.A.A. Gent }}|clubnat=BEL}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[बोस्तजन सीझर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|7|9|df=y}}|सामने=41|क्लब={{FRAfbclub|Grenoble Foot 38 }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[ब्रँको इलिक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|2|6|df=y}}|सामने=36|क्लब={{RUSfbclub|FC Lokomotiv Moscow }}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[नेय्क पेच्निक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|1|3|df=y}}|सामने=7|क्लब={{PORfbclub|C.D. Nacional }}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[रॉबर्ट कोरेन]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|9|20|df=y}}|सामने=45|क्लब={{ENGfbclub|West Bromwich Albion F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[झाल्टन ल्जिबिजंकिक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|12|15|df=y}}|सामने=16|क्लब={{BELfbclub|K.A.A. Gent }}|clubnat=BEL}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[वाल्टर बिस्रा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|8|7|df=y}}|सामने=33|क्लब={{FRAfbclub|AJ Auxerre }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[मिलिवोये नोवाकोविक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|5|18|df=y}}|सामने=37|क्लब={{GERfbclub|1. FC Köln }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[जास्मिन हंडानोविक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|1|28|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Mantova }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[बोजन जोकिक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|5|17|df=y}}|सामने=33|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Chievo }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=फॉ.|नाव=[[झ्लाटको दिदिक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|5|10|df=y}}|सामने=23|क्लब={{GERfbclub|VfL Bochum }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[रेने क्रहिन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1990|5|21|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=गो.र.|नाव=[[अलेक्सांदर शेलिगा|एलेक्संदर सेलिगा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|2|1|df=y}}|सामने=1|क्लब={{NEDfbclub|Sparta Rotterdam}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[आंद्राझ किर्म]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|6|df=y}}|सामने=25|क्लब={{POLfbclub|Wisła Kraków}}|clubnat=POL}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[अलेक्सांदर रादोसाव्ल्येविच|एलेक्संदर राडोसव्लजेविक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|4|25|df=y}}|सामने=14|क्लब={{GREfbclub|Larissa F.C. }}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=डिफे.|नाव=[[सुअद फिलेकोविक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|9|16|df=y}}|सामने=14|क्लब={{SVNfbclub|NK Maribor }}|clubnat=SVN}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[आंद्रेय कोमाच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|12|4|df=y}}|सामने=40|क्लब={{ISRfbclub|Maccabi Tel Aviv F.C.}}|clubnat=ISR}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[दालिबोर स्टीवनॉविक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|27|df=y}}|सामने=15|क्लब={{NEDfbclub|Vitesse}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[मतेज माव्रिक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|1|29|df=y}}|सामने=32|क्लब={{GERfbclub|TuS Koblenz}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=फॉ.|नाव=[[टिम मतव्ज]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|1|13|df=y}}|सामने=0|क्लब={{NEDfbclub|FC Groningen }}|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ==References== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf Official Players List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=2010-06-16 }} *[https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf Preliminary Squads List] {{फिफा विश्वचषक}} {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक संघ]] [[en:2010_FIFA_World_Cup_squads#Group_C]] kky068aedagpdv5wrsynoloi0y61yl5 0 77675 2712330 2202350 2026-09-25T22:48:20Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712330 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|२०१० फिफा विश्वचषक संघ}} ==[[२०१० फिफा विश्वचषक गट ड|गट ड]]== ==={{fb|Germany}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|Germany}} [[जोशिम लोव]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[मनुएल न्युएर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|3|27|df=y}}|सामने=3|क्लब={{GERfbclub|FC Schalke 04}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्सेल जांसेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|11|4|df=y}}|सामने=30|क्लब={{GERfbclub|Hamburger SV}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[आर्नी फ्रिड्रिच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|5|29|df=y}}|सामने=70|क्लब={{GERfbclub|Hertha BSC}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[डेनिस ओगो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|1|14|df=y}}|सामने=1|क्लब={{GERfbclub|Hamburger SV}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[सेरदर टास्की]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|4|24|df=y}}|सामने=11|क्लब={{GERfbclub|VfB Stuttgart}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[सामी खेदीरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|4|4|df=y}}|सामने=3|क्लब={{GERfbclub|VfB Stuttgart}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[बास्टियान श्वाइनस्टायगर|बास्टीयन श्वाइनश्टाइगर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|8|1|df=y}}|सामने=74|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[मेसुत ओझिल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|10|15|df=y}}|सामने=8|क्लब={{GERfbclub|SV Werder Bremen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[स्टीफन कीस्लिंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|25|df=y}}|सामने=4|क्लब={{GERfbclub|Bayer 04 Leverkusen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[लुकास पोदोलोस्की]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|6|4|df=y}}|सामने=71|क्लब={{GERfbclub|1. FC Köln}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[मिरोस्लाव क्लोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|6|9|df=y}}|सामने=94|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[टिम वाइझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|12|17|df=y}}|सामने=2|क्लब={{GERfbclub|SV Werder Bremen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=फॉ.|नाव=[[थॉमस मुलर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|9|13|df=y}}|सामने=1|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=डिफे.|नाव=[[हॉलगर बाडस्टुबर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|3|13|df=y}}|सामने=0|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[प्योतर त्रोचोव्स्की]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|3|22|df=y}}|सामने=29|क्लब={{GERfbclub|Hamburger SV}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[फिलिप लाह्म]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|11|11|df=y}}|सामने=64|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[पेर मेर्टेसॅकर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|29|df=y}}|सामने=60|क्लब={{GERfbclub|SV Werder Bremen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[टोनी क्रूस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1990|1|4|df=y}}|सामने=2|क्लब={{GERfbclub|Bayer 04 Leverkusen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=फॉ.|नाव=[[कॅकौ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|3|27|df=y}}|सामने=6|क्लब={{GERfbclub|VfB Stuttgart}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=डिफे.|नाव=[[जेरोम बोआटेंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|9|3|df=y}}|सामने=4|क्लब={{GERfbclub|Hamburger SV}}<ref>Jérôme Boateng will join [[Manchester City F.C.|Manchester City]] after the tournament. {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.mcfc.co.uk/News/Team-news/2010/June/Jerome-Boateng-agrees-to-five-year-deal|title=Jerome Boateng agrees to five-year deal|प्रकाशक=Manchester City F.C.|दिनांक=6 June 2010|अ‍ॅक्सेसदिनांक=6 June 2010|archive-date=2016-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529173813/http://www.mcfc.co.uk/News/Team-news/2010/June/Jerome-Boateng-agrees-to-five-year-deal|url-status=dead}}</ref>|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[मार्को मरिन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|3|13|df=y}}|सामने=7|क्लब={{GERfbclub|SV Werder Bremen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=गो.र.|नाव=[[हान्स-जॉर्ज बट]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1974|5|28|df=y}}|सामने=3|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=फॉ.|नाव=[[मारियो गोमेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|7|10|df=y}}|सामने=32|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==={{fb|Australia}}=== Coach: {{flagicon|Netherlands}} [[पीम वेर्बीक]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र= 1|जागा=गो.र.|नाव=[[मार्क श्वार्झर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1972|10|6|df=y}}|सामने=74|क्लब={{ENGfbclub|Fulham F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र= 2|जागा=डिफे.|नाव=[[लुकास नील]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|3|9|df=y}}|सामने=55|क्लब={{TURfbclub|Galatasaray S.K. (football team)}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र= 3|जागा=डिफे.|नाव=[[क्रेग मूर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1975|12|12|df=y}}|सामने=49|क्लब=''[[फ्री एजंट (फुटबॉल)|Unattached]]''|clubnat=}} {{nat fs player|क्र= 4|जागा=मि.फि.|नाव=[[टिम काहील]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|12|6|df=y}}|सामने=39|क्लब={{ENGfbclub|Everton F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र= 5|जागा=मि.फि.|नाव=[[जेसन् कलिना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|8|5|df=y}}|सामने=48|क्लब={{AUSfbclub|Gold Coast United FC}}|clubnat=AUS}} {{nat fs player|क्र= 6|जागा=डिफे.|नाव=[[मायकल बोचँप]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|3|8|df=y}}|सामने=21|क्लब={{UAEfbclub|Al-Jazira Club}}|clubnat=UAE}} {{nat fs player|क्र= 7|जागा=मि.फि.|नाव=[[ब्रेट एमर्टन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|2|22|df=y}}|सामने=72|क्लब={{ENGfbclub|Blackburn Rovers F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र= 8|जागा=डिफे.|नाव=[[लुक विल्कशायर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|10|1|df=y}}|सामने=41|क्लब={{RUSfbclub|FC Dynamo Moscow}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र= 9|जागा=फॉ.|नाव=[[जॉशुआ केनेडी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|8|20|df=y}}|सामने=18|क्लब={{JPNfbclub|Nagoya Grampus}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[हॅरी कीवेल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|9|22|df=y}}|सामने=45|क्लब={{TURfbclub|Galatasaray S.K. (football team)}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=डिफे.|नाव=[[स्कॉट चिपरफिल्ड]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1975|12|30|df=y}}|सामने=64|क्लब={{SUIfbclub|FC Basel}}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[ॲडम फेडरिकी|ऍडम फेडरिकी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|1|31|df=y}}|सामने=1|क्लब={{ENGfbclub|Reading F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[व्हिन्स ग्रेला]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|10|5|df=y}}|सामने=44|क्लब={{ENGfbclub|Blackburn Rovers F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=फॉ.|नाव=[[ब्रेट होलमन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|3|27|df=y}}|सामने=31|क्लब={{NEDfbclub|AZ (football club)}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[माइल जेडिनाक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|8|3|df=y}}|सामने=11|क्लब={{TURfbclub|Antalyaspor}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[कार्ल व्हॅलेरी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|8|14|df=y}}|सामने=21|क्लब={{ITAfbclub|U.S. Sassuolo Calcio}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=फॉ.|नाव=[[निकिता रूकावित्स्या]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|6|22|df=y}}|सामने=3|क्लब={{BELfbclub|K.S.V. Roeselare}}|clubnat=BEL}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=गो.र.|नाव=[[ब्रॅड जोन्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|3|19|df=y}}|सामने=2|क्लब={{ENGfbclub|Middlesbrough F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[रिचर्ड गार्सिया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|9|4|df=y}}|सामने=6|क्लब={{ENGfbclub|Hull City A.F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्क मिलिगन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|9|4|df=y}}|सामने=10|क्लब={{JPNfbclub|JEF United Ichihara Chiba}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[डेविड कार्नी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|11|3|df=y}}|सामने=25|क्लब={{NEDfbclub|FC Twente}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[दारीयो विडोसिच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|4|12|df=y}}|सामने=6|क्लब={{GERfbclub|MSV Duisburg}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=मि.फि.|नाव=[[मार्क ब्रेसियानो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|2|11|df=y}}|सामने=54|क्लब={{ITAfbclub|U.S. Città di Palermo}}|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ==={{fb|Serbia}}=== Coach: {{flagicon|Serbia}} [[रादोमीर अँटीच]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[व्लादिमीर स्टोयकोविच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|7|29|df=y}}|सामने=33|क्लब={{ENGfbclub|Wigan Athletic F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[अँतोनियो रूकाविना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|26|df=y}}|सामने=20|क्लब={{GERfbclub|TSV 1860 München}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[एलेक्सांदर कोलारोव]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|11|10|df=y}}|सामने=13|क्लब={{ITAfbclub|S.S. Lazio}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=मि.फि.|नाव=[[गोयको कचर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|1|26|df=y}}|सामने=17|क्लब={{GERfbclub|Hertha BSC}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[नेमान्या विडीच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|10|21|df=y}}|सामने=45|क्लब={{ENGfbclub|Manchester United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[ब्रानीस्लाव इव्हानोविच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|2|22|df=y}}|सामने=31|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[झोरान तोशिच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|4|28|df=y}}|सामने=21|क्लब={{GERfbclub|1. FC Köln}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=फॉ.|नाव=[[डँको लाझोविक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|17|df=y}}|सामने=37|क्लब={{RUSfbclub|FC Zenit Saint Petersburg}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[मार्को पँटेलिच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|9|15|df=y}}|सामने=32|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[देजान स्टॅन्कोविच]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|9|11|df=y}}|सामने=88|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[नेनाद मिलियाश]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|4|30|df=y}}|सामने=17|क्लब={{ENGfbclub|Wolverhampton Wanderers F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[बोयान इसैलोविच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|3|25|df=y}}|सामने=4|क्लब={{POLfbclub|Zagłębie Lubin}}|clubnat=POL}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[अलेक्सांदर लुकोविच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|10|23|df=y}}|सामने=21|क्लब={{ITAfbclub|Udinese Calcio}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[मिलान योहानोविच (फुटबॉल खेळाडु जन्म १९८१)|मिलान जोनाविक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|4|18|df=y}}|सामने=26|क्लब={{BELfbclub|Standard Liège}}|clubnat=BEL}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=फॉ.|नाव=[[निकोल झिगिच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|9|25|df=y}}|सामने=45|क्लब={{ESPfbclub|Valencia CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[इवान ओब्रादोविच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|7|25|df=y}}|सामने=12|क्लब={{ESPfbclub|Real Zaragoza}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[मिलोश क्रासिच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|1|df=y}}|सामने=31|क्लब={{RUSfbclub|PFC CSKA Moscow}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[मिलोश निंकोविच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|12|25|df=y}}|सामने=9|क्लब={{UKRfbclub|FC Dynamo Kyiv}}|clubnat=UKR}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[रादोसाव पेट्रोविच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|3|8|df=y}}|सामने=9|क्लब={{SRBfbclub|FK Partizan}}|clubnat=SRB}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=डिफे.|नाव=[[नेव्हेन सुबोटिच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|12|10|df=y}}|सामने=13|क्लब={{GERfbclub|Borussia Dortmund}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=फॉ.|नाव=[[ड्रगान म्रदा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|23|df=y}}|सामने=6|क्लब={{SRBfbclub|FK Vojvodina}}|clubnat=SRB}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[झ्द्राव्को कुझ्मानोविच]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|9|22|df=y}}|सामने=27|क्लब={{GERfbclub|VfB Stuttgart}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[अंडेल्को दुरीचिक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|11|21|df=y}}|सामने=1|क्लब={{PORfbclub|U.D. Leiria}}|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==={{fb|Ghana}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Serbia}} [[मिलोवान रायेवाक]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[डॅनियल अड्जै]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|11|10|df=y}}|सामने=2|क्लब={{GHAfbclub|Liberty Professionals F.C.}}|clubnat=GHA}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[हान्स सार्पी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|6|28|df=y}}|सामने=23|क्लब={{GERfbclub|Bayer 04 Leverkusen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=फॉ.|नाव=[[असामोआह ग्यान]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|11|22|df=y}}|सामने=32|क्लब={{FRAfbclub|Stade Rennais F.C.}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉन पेंट्सिल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|6|15|df=y}}|सामने=65|क्लब={{ENGfbclub|Fulham F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉन मेन्सा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|11|29|df=y}}|सामने=58|क्लब={{ENGfbclub|Sunderland A.F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[अँथोनी अन्नान]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|7|21|df=y}}|सामने=38|क्लब={{NORfbclub|Rosenborg BK}}|clubnat=NOR}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=डिफे.|नाव=[[सॅम्युएल इंकूम]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|8|22|df=y}}|सामने=15|क्लब={{SUIfbclub|FC Basel}}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=डिफे.|नाव=[[जोनाथन मेन्सा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1990|7|13|df=y}}|सामने=3|क्लब={{RSAfbclub|Free State Stars F.C.}}|clubnat=RSA}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=मि.फि.|नाव=[[डेरेक बोआटेंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|4|2|df=y}}|सामने=19|क्लब={{ESPfbclub|Getafe CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[स्टीवन अप्पिया]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|12|24|df=y}}|सामने=56|क्लब={{ITAfbclub|Bologna F.C. 1909}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[सुली मुंतारी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|8|27|df=y}}|सामने=52|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=फॉ.|नाव=[[प्रिन्स तागोइ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|11|9|df=y}}|सामने=17|क्लब={{GERfbclub|TSG 1899 Hoffenheim}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[आंद्रे अयेव]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|12|17|df=y}}|सामने=15|क्लब={{FRAfbclub|AC Arles-Avignon}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=फॉ.|नाव=[[मॅथ्यू अमोआह]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|10|24|df=y}}|सामने=31|क्लब={{NEDfbclub|NAC Breda}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[इसाक वोर्साह]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|6|21|df=y}}|सामने=6|क्लब={{GERfbclub|TSG 1899 Hoffenheim}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=गो.र.|नाव=[[स्टीवन अहोर्लु]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|5|10|df=y}}|सामने=0|क्लब={{GHAfbclub|Heart of Lions}}|clubnat=GHA}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[अब्दुल रहिम अयेव]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|4|16|df=y}}|सामने=15|क्लब={{EGYfbclub|Zamalek SC}}|clubnat=EGY}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[डोमिनिक अडीयीआ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|11|29|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Milan}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=डिफे.|नाव=[[ली ऍडी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|9|26|df=y}}|सामने=3|क्लब={{GHAfbclub|Bechem Chelsea}}|clubnat=GHA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[कुंसी ओवुसु-अबीयी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|4|15|df=y}}|सामने=12|क्लब={{QATfbclub|Al-Sadd Sports Club}}|clubnat=QAT}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[क्वाड्वो असामोआह]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|56|11|1988|9|9|df=y}}|सामने=29|क्लब={{ITAfbclub|Udinese Calcio}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=गो.र.|नाव=[[रिचर्ड किंगसन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|6|13|df=y}}|सामने=58|क्लब={{ENGfbclub|Wigan Athletic F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=मि.फि.|नाव=[[केविन-प्रिन्स बोआटेंग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|3|6|df=y}}|सामने=0|क्लब={{ENGfbclub|Portsmouth F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==References== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf Official Players List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=2010-06-16 }} *[https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf Preliminary Squads List] {{फिफा विश्वचषक}} {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक]] [[en:2010 FIFA World Cup squads#Group H]] tivl28hdze0tw7v8dtb3looow7wwaxb 0 77676 2712327 2484449 2026-09-25T22:48:11Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712327 wikitext text/x-wiki {{main|२०१० फिफा विश्वचषक संघ}} ==[[२०१० फिफा विश्वचषक गट इ|गट इ]]== ==={{fb|Netherlands}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Netherlands}} [[बेर्ट वॅन मार्विज्क]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[मार्टीन स्टेकेलेंबर्ग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|9|22|df=y}}|सामने=25|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[मिकेल वोर्म]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|10|20|df=y}}|सामने=3|क्लब={{NEDfbclub|FC Utrecht}}||clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[संदेर बोश्केर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1970|10|20|df=y}}|सामने=0|क्लब={{NEDfbclub|FC Twente}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[जियोव्हानी व्हान ब्रोंखोर्स्ट]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1975|2|5|df=y}}|सामने=97|क्लब={{NEDfbclub|Feyenoord}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[जोरीस मथियसेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|4|5|df=y}}|सामने=53|क्लब={{GERfbclub|Hamburger SV}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[आंद्रे ओइजे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1974|7|11|df=y}}|सामने=53|क्लब={{NEDfbclub|PSV Eindhoven}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉन हैतिंगा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|11|15|df=y}}|सामने=51|क्लब={{ENGfbclub|Everton F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[खलिद बूलाहरूझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|12|28|df=y}}|सामने=28|क्लब={{GERfbclub|VfB Stuttgart}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[ग्रेगोरी व्हान डेर वील]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|2|3|df=y}}|सामने=8|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[एड्सन ब्राफ्हीड]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|4|8|df=y}}|सामने=5|क्लब={{SCOfbclub|Celtic F.C.}}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[राफेल व्हान डेर वार्ट]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|2|11|df=y}}|सामने=75|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[वेस्ली स्नायडर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|6|9|df=y}}|सामने=59|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[मार्क व्हान ब्रॉमेल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|4|22|df=y}}|सामने=54|क्लब={{GERfbclub|FC Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[नायजेल डी जाँग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|30|df=y}}|सामने=40|क्लब={{ENGfbclub|Manchester City F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[डेमी डी झीव]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|26|df=y}}|सामने=23|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[इब्राहिम अफेले]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|4|2|df=y}}|सामने=20|क्लब={{NEDfbclub|PSV Eindhoven}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[स्टिन शार्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|11|df=y}}|सामने=11|क्लब={{NEDfbclub|AZ (football club)}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[डर्क कुइट]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|7|22|df=y}}|सामने=60|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[आर्जेन रॉबेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|23|df=y}}|सामने=46|क्लब={{GERfbclub| Bayern Munich}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[रॉबिन व्हान पेर्सी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|8|6|df=y}}|सामने=41|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[रायन बाबेल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|12|19|df=y}}|सामने=38|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[क्लास-यान हुंटेलार]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|8|12|df=y}}|सामने=30|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Milan}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[एल्जेरो इलिया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|2|13|df=y}}|सामने=5|क्लब={{GERfbclub|Hamburger SV}}|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==={{fb|Denmark}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Denmark}} [[मॉर्टन ओल्सेन]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[थॉमस सोरेंसेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|6|12|df=y}}|सामने=86|क्लब={{ENGfbclub|Stoke City F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[जेस्पर क्रिस्चियानसेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|4|24|df=y}}|सामने=11|क्लब={{DENfbclub|F.C. Copenhagen}}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[स्टीवन अँडरसन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|11|26|df=y}}|सामने=5|क्लब={{DENfbclub|Brøndby IF}}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[डॅनियल एगर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|12|12|df=y}}|सामने=30|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[लार्स जेकोब्सेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|9|20|df=y}}|सामने=29|क्लब={{ENGfbclub|Blackburn Rovers F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[पेर क्रोल्ड्रुप]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|7|31|df=y}}|सामने=28|क्लब={{ITAfbclub|ACF Fiorentina}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[विल्यम क्विस्ट]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|2|24|df=y}}|सामने=13|क्लब={{DENfbclub|F.C. Copenhagen}}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[सायमन क्येर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|3|26|df=y}}|सामने=9|क्लब={{ITAfbclub|U.S. Città di Palermo}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[सायमन पोल्सेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|10|7|df=y}}|सामने=4|क्लब={{NEDfbclub|AZ (football club)}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[पॅट्रिक म्टिलिगा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|1|28|df=y}}|सामने=2|क्लब={{ESPfbclub|Málaga CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[मार्टीन जॉर्गन्सेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1975|10|6|df=y}}|सामने=94|क्लब={{DENfbclub|Aarhus Gymnastikforening}}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[डेनिस रॉमेडाह्ल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|7|22|df=y}}|सामने=94|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[जेस्पर ग्रोंक्येर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|8|12|df=y}}|सामने=76|क्लब={{DENfbclub|F.C. Copenhagen}}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[क्रिस्चियान पोल्सेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|2|28|df=y}}|सामने=72|क्लब={{ITAfbclub|Juventus F.C.}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[डॅनियल जेन्सन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|6|25|df=y}}|सामने=47|क्लब={{GERfbclub|SV Werder Bremen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[थॉमस काह्लेंबर्ग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|20|df=y}}|सामने=30|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[जेकब पोल्सेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|7|7|df=y}}|सामने=11|क्लब={{DENfbclub|Aarhus Gymnastikforening}}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[थॉमस एनेवोल्डसेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|7|27|df=y}}|सामने=4|क्लब={{NEDfbclub|FC Groningen}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[मिकेल बेकमन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|10|24|df=y}}|सामने=3|क्लब={{DENfbclub|Randers FC}}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[क्रिस्चियान एरिक्सन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1992|2|14|df=y}}|सामने=2|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[जॉन डाह्ल टॉमसन]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|8|29|df=y}}|सामने=108|क्लब={{NEDfbclub|Feyenoord}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[निकलास बेंड्टनेर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|1|16|df=y}}|सामने=32|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[सोरेन लार्सन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|9|6|df=y}}|सामने=17|क्लब={{GERfbclub|MSV Duisburg}}|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==={{fb|Japan}}=== Coach: {{flagicon|Japan}} [[ताकेशी ओकादा]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[सैगो नाराझकी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|4|15|df=y}}|सामने=76|क्लब={{JPNfbclub|Nagoya Grampus}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=मि.फि.|नाव=[[युकी अबे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|9|6|df=y}}|सामने=44|क्लब={{JPNfbclub|Urawa Red Diamonds}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[युइची कोमानो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|7|25|df=y}}|सामने=52|क्लब={{JPNfbclub|Júbilo Iwata}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्कुस टुलिओ तनाका]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|4|24|df=y}}|सामने=38|क्लब={{JPNfbclub|Nagoya Grampus}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[युटो नागाटोमो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|9|12|df=y}}|सामने=25|क्लब={{JPNfbclub|FC Tokyo}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[अत्सुतो उचिदा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|3|27|df=y}}|सामने=31|क्लब={{JPNfbclub|Kashima Antlers}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[यशुतो इंदो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|1|28|df=y}}|सामने=93|क्लब={{JPNfbclub|Gamba Osaka}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[दैसुके मत्सुइ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|5|11|df=y}}|सामने=23|क्लब={{FRAfbclub|Grenoble Foot 38}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[शिंजी ओकाझाकी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|4|16|df=y}}|सामने=27|क्लब={{JPNfbclub|Shimizu S-Pulse}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[शुंसुके नाकामुरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|6|24|df=y}}|सामने=96|क्लब={{JPNfbclub|Yokohama F. Marinos}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[किजी तमदा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|4|11|df=y}}|सामने=69|क्लब={{JPNfbclub|Nagoya Grampus}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=फॉ.|नाव=[[किशो यानो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|4|5|df=y}}|सामने=18|क्लब={{JPNfbclub|Albirex Niigata}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[दैकी इवामसा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|1|30|df=y}}|सामने=2|क्लब={{JPNfbclub|Kashima Antlers}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[केंगो नाकामुरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|10|31|df=y}}|सामने=46|क्लब={{JPNfbclub|Kawasaki Frontale}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[यासुयुकी कोनो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|1|25|df=y}}|सामने=36|क्लब={{JPNfbclub|FC Tokyo}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=फॉ.|नाव=[[योशितो ओकुबो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|6|9|df=y}}|सामने=48|क्लब={{JPNfbclub|Vissel Kobe}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[माकोतो हसीबी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|18|df=y}}|सामने=30|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[कैसुके होंडा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|6|13|df=y}}|सामने=14|क्लब={{RUSfbclub|PFC CSKA Moscow}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=फॉ.|नाव=[[ताकायुकी मोरीमोटो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|5|7|df=y}}|सामने=5|क्लब={{ITAfbclub|Calcio Catania}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[जुनिची इनामोटो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|9|18|df=y}}|सामने=79|क्लब={{JPNfbclub|Kawasaki Frontale}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=गो.र.|नाव=[[इजी कवाशीमा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|20|df=y}}|सामने=9|क्लब={{JPNfbclub|Kawasaki Frontale}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[युजी नकाझवा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|2|15|df=y}}|सामने=104|क्लब={{JPNfbclub|Yokohama F. Marinos}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[योशिकात्सु कवागुची]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1975|8|15|df=y}}|सामने=116|क्लब={{JPNfbclub|Júbilo Iwata}}|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ==={{fb|Cameroon}}=== Coach: {{flagicon|France}} [[पॉल ली गुन]]<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.fecafootonline.com/?lng=1&module=media&idrub=97540&idnews=82597|title=Coupe du Monde 2010 : La liste des 23|date=2010-05-29|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-05-29|प्रकाशक=Fecafoot|भाषा=French|archive-date=2010-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601110900/http://www.fecafootonline.com/?lng=1&module=media&idrub=97540&idnews=82597|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://globoesporte.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2010/05/camaroes-fecha-lista-e-senhor-dos-aneis-vai-para-seu-quarto-mundial.html|title=Cameroon closes its squad, and Rigobert Song goes to his fourth World Cup |date=2010-05-29|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-05-29|प्रकाशक=[[Rede Globo|Globoesporte.com]] |भाषा=Portuguese}}</ref> {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[इद्रिस कार्लोस कामेनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|2|18|df=y}}|सामने=58|क्लब={{ESPfbclub|RCD Espanyol}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[सूलेमानू हमिदू]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1973|11|22|df=y}}|सामने=40|क्लब={{TURfbclub|Kayserispor}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=|जागा=गो.र.|नाव=[[गाय इंडी असिंबी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|2|28|df=y}}|सामने=0|क्लब={{FRAfbclub|Valenciennes FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[रिगोबेर्ट साँग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|7|1|df=y}}|सामने=133|क्लब={{TURfbclub|Trabzonspor}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[जेरेमी न्जितप]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|12|20|df=y}}|सामने=109|क्लब={{TURfbclub|Ankaragücü}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[स्टीवन म्बिया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|5|20|df=y}}|सामने=29|क्लब={{FRAfbclub|Olympique de Marseille}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[ऑरेलियान शेड्जू|ऑरेलीन शेड्जू]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|6|20|df=y}}|सामने=8|क्लब={{FRAfbclub|Lille OSC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[निकोलस न्कोलो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1990|3|27|df=y}}|सामने=6|क्लब={{FRAfbclub|AS Monaco FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[बेन्वा असू-एकोटो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|3|24|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[सेबेस्टीयेन बासाँग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|7|9|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=डिफे.|नाव=[[गेतान बाँग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|4|25|df=y}}|सामने=0|क्लब={{FRAfbclub|Valenciennes FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[ज्याँ मकून]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|29|df=y}}|सामने=46|क्लब={{FRAfbclub|Olympique Lyonnais}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[अलेक्झांडर साँग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|9|9|df=y}}|सामने=20|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[लँड्री न्गुएमो]] |जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|11|28|df=y}}|सामने=17|क्लब={{SCOfbclub|Celtic F.C.}}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[इयाँग एनोह]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|3|23|df=y}}|सामने=12|क्लब={{NEDfbclub|AFC Ajax|Ajax}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[जॉर्जस मंड्जेक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|12|9|df=y}}|सामने=4|क्लब={{GERfbclub|1. FC Kaiserslautern}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=मि.फि.|नाव=[[जोल मतीप]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1991|8|8|df=y}}|सामने=1|क्लब={{GERfbclub|FC Schalke 04}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[सॅम्युएल एटू]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|3|10|df=y}}|सामने=92|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano}}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[पिएर वेबो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|1|20|df=y}}|सामने=39|क्लब={{ESPfbclub|RCD Mallorca}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[अकिल एमाना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|6|5|df=y}}|सामने=32|क्लब={{ESPfbclub|Real Betis}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[मोहम्मदू इद्रिसू]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|3|8|df=y}}|सामने=28|क्लब={{GERfbclub|SC Freiburg}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[व्हिन्सेंट अबुबाकर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1992|1|22|df=y}}|सामने=0|क्लब={{CMRfbclub|Cotonsport Garoua}}|clubnat=CMR}} {{nat fs player|क्र=|जागा=फॉ.|नाव=[[एरिक मॅक्सिम चूपो-मॉटींग|चूपो-मॉटींग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|3|23|df=y}}|सामने=0|goals=0|क्लब={{GERfbclub|1. FC Nuremberg}}|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==References== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf Official Players List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=2010-06-16 }} *[https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf Preliminary Squads List] {{फिफा विश्वचषक}} {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक संघ]] [[en:2010_FIFA_World_Cup_squads#Group_E]] 8go6u6l2bs1xpn2oi7hdh6hao75lmx8 0 77677 2712331 2202351 2026-09-25T22:48:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712331 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|२०१० फिफा विश्वचषक संघ}} ==[[२०१० फिफा विश्वचषक गट फ|गट फ]]== ==={{fb|Italy}}=== Coach: {{flagicon|Italy}} [[मार्सेलो लिपी]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[जियानलुइजी बुफोन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|1|28|df=y}}|सामने=101|क्लब={{ITAfbclub|Juventus F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[क्रिस्चियान माजियो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|2|11|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ITAfbclub|S.S.C. Napoli }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[डोमेनिको क्रिसिटो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|12|30|df=y}}|सामने=6|क्लब={{ITAfbclub|Genoa C.F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉर्जियो शिलीनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|8|14|df=y}}|सामने=28|क्लब={{ITAfbclub|Juventus F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[फाबियो कॅनाव्हारो|फाबियो कॅनवारो]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1973|9|13|df=y}}|सामने=133|क्लब={{ITAfbclub|Juventus F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[डॅनियल डी रोस्सी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|7|24|df=y}}|सामने=53|क्लब={{ITAfbclub|A.S. Roma }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[सायमन पेपे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|8|30|df=y}}|सामने=14|क्लब={{ITAfbclub|Udinese Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[जेनेरो गत्तुसो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|1|9|df=y}}|सामने=71|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Milan }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[व्हिन्सेंझो इयाकिंता]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|11|21|df=y}}|सामने=36|क्लब={{ITAfbclub|Juventus F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[अँतोनियो दि नताल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|10|13|df=y}}|सामने=32|क्लब={{ITAfbclub|Udinese Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[आल्बेर्तो गिलार्डिनो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|7|5|df=y}}|सामने=40|क्लब={{ITAfbclub|ACF Fiorentina }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[फेदेरिको मार्शेट्टी|फेड्रिको मार्शेट्टी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|2|7|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ITAfbclub|Cagliari Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[साल्वातोरे बोचेट्टी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|11|30|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ITAfbclub|Genoa C.F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=गो.र.|नाव=[[मॉर्गन डी सँक्टिस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|3|27|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ITAfbclub|S.S.C. Napoli }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[क्लॉदियो माचिसियो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|1|19|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ITAfbclub|Juventus F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[मॉरो कामोरानेसी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|10|4|df=y}}|सामने=53|क्लब={{ITAfbclub|Juventus F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[अँजेलो पालोंबो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|9|25|df=y}}|सामने=16|क्लब={{ITAfbclub|U.C. Sampdoria }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[फाबियो क्वाग्लियारेला]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|1|31|df=y}}|सामने=19|क्लब={{ITAfbclub|S.S.C. Napoli }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=डिफे.|नाव=[[जियानलुका झंब्रोट्टा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|2|19|df=y}}|सामने=93|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Milan }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=फॉ.|नाव=[[जियांपाओलो पाझ्झिनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|8|2|df=y}}|सामने=7|क्लब={{ITAfbclub|U.C. Sampdoria }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[आंद्रेआ पिर्लो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|5|19|df=y}}|सामने=66|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Milan }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[रिकार्डो मोंटोलिवो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|1|18|df=y}}|सामने=12|क्लब={{ITAfbclub|ACF Fiorentina }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=डिफे.|नाव=[[लिओनार्डो बोनुची]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|5|1|df=y}}|सामने=2|क्लब={{ITAfbclub|A.S. Bari }}|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ==={{fb|Paraguay}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Argentina}} [[गेरार्डो मार्टीनो]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[हुस्तो व्हियार]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|6|30|df=y}}|सामने=71|क्लब={{ESPfbclub|Real Valladolid}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[दारीयो वेरॉन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|6|26|df=y}}|सामने=27|क्लब={{MEXfbclub|Club Universidad Nacional }}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[क्लॉडीयो मॉरेल रॉड्रिगेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|2|2|df=y}}|सामने=25|क्लब={{ARGfbclub|Boca Juniors}}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[डेनिस कानीझा]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1974|8|29|df=y}}|सामने=95|क्लब={{MEXfbclub|Club León }}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[हुलियो सेझार कासेरेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|10|5|df=y}}|सामने=59|क्लब={{BRAfbclub|Atlético Mineiro}}|clubnat=BRA}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[कार्लोस बोनेट]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|10|2|df=y}}|सामने=60|क्लब={{PARfbclub|Club Olimpia }}|clubnat=PAR}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[ऑस्कर कार्डोझो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|20|df=y}}|सामने=29|क्लब={{PORfbclub|S.L. Benfica }}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[एडगार बारेट्टो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|7|15|df=y}}|सामने=47|क्लब={{ITAfbclub|Atalanta Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[रोक सांता क्रुझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|8|16|df=y}}|सामने=66|क्लब={{ENGfbclub|Manchester City F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[एडगर बेनितेझ|एडगर बेनिटेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|11|8|df=y}}|सामने=12|क्लब={{MEXfbclub|C.F. Pachuca }}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[जॉनाथन संताना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|10|19|df=y}}|सामने=21|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[दिएगो बारेट्टो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|7|16|df=y}}|सामने=2|क्लब={{PARfbclub|Cerro Porteño}}|clubnat=PAR}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[एन्रिके व्हेरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|3|10|df=y}}|सामने=25|क्लब={{ECUfbclub|Liga Deportiva Universitaria de Quito }}|clubnat=ECU}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=डिफे.|नाव=[[पाउलो दा सिल्वा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|2|1|df=y}}|सामने=67|क्लब={{ENGfbclub|Sunderland A.F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[विक्टर कासेरेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|3|25|df=y}}|सामने=25|क्लब={{PARfbclub|Club Libertad }}|clubnat=PAR}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[क्रिस्चियन रिव्हेरॉस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|10|16|df=y}}|सामने=45|क्लब={{MEXfbclub|Cruz Azul}}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[ऑरेलियानो तोरेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|6|16|df=y}}|सामने=25|क्लब={{ARGfbclub|San Lorenzo de Almagro }}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[नेल्सन हैदो वाल्देझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|11|28|df=y}}|सामने=38|क्लब={{GERfbclub|Borussia Dortmund}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=फॉ.|नाव=[[लुकास बारीयोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|13|df=y}}|सामने=3|क्लब={{GERfbclub|Borussia Dortmund}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[नेस्टर ओर्टीगोझा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|10|7|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ARGfbclub|Argentinos Juniors}}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[अंतोलिन अल्काराझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|7|30|df=y}}|सामने=5|क्लब={{BELfbclub|Club Brugge K.V. }}|clubnat=BEL}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=गो.र.|नाव=[[अल्डो बॉबादिया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|4|20|df=y}}|सामने=18|क्लब={{COLfbclub|Independiente Medellín}}|clubnat=COL}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=फॉ.|नाव=[[रोडॉल्फो गमारा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|12|10|df=y}}|सामने=2|क्लब={{PARfbclub|Club Libertad }}|clubnat=PAR}} {{nat fs end}} ==={{fb|New Zealand}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|New Zealand}} [[रिकी हेर्बर्ट]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[मार्क पास्टन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1976|12|13|df=y}}|सामने=23|क्लब={{NZLfbclub|Wellington Phoenix FC }}|clubnat=NZL}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[बेन सिग्मुंड]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1981|2|3|df=y}}|सामने=14|क्लब={{NZLfbclub|Wellington Phoenix FC }}|clubnat=NZL}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[टोनी लोशहेड]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1982|1|12|df=y}}|सामने=30|क्लब={{NZLfbclub|Wellington Phoenix FC }}|clubnat=NZL}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[विन्स्टन रेड]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1988|7|3|df=y}}|सामने=3|क्लब={{DENfbclub|FC Midtjylland }}|clubnat=DEN}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[इवान विसेलीश]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1976|9|3|df=y}}|सामने=66|क्लब={{NZLfbclub|Auckland City FC }}|clubnat=NZL}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[रायन नेल्सन]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1977|10|18|df=y}}|सामने=41|क्लब={{ENGfbclub|Blackburn Rovers F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[सायमन इलियट]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1974|6|10|df=y}}|सामने=63|क्लब=''[[FREE AGENT (football)|Unattached]]''}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[टिम ब्राउन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1981|3|6|df=y}}|सामने=25|क्लब={{NZLfbclub|Wellington Phoenix FC }}|clubnat=NZL}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[शेन स्मेल्टझ]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1981|9|29|df=y}}|सामने=30|क्लब={{AUSfbclub|Gold Coast United FC }}|clubnat=AUS}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[क्रिस किलीन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1981|10|8|df=y}}|सामने=31|क्लब={{ENGfbclub|Middlesbrough F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[लियो बर्तोस]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1981|12|20|df=y}}|सामने=34|क्लब={{NZLfbclub|Wellington Phoenix FC }}|clubnat=NZL}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[ग्लेन मॉस]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1983|1|19|df=y}}|सामने=15|क्लब={{AUSfbclub|Melbourne Victory FC }}|clubnat=AUS}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[अँड्रू बॅरॉन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1980|12|24|df=y}}|सामने=11|क्लब={{NZLfbclub|Team Wellington}}|clubnat=NZL}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=फॉ.|नाव=[[रोरी फॅलन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1982|3|20|df=y}}|सामने=7|क्लब={{ENGfbclub|Plymouth Argyle F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[मायकल मॅकग्लिंची]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1987|1|7|df=y}}|सामने=5|क्लब={{SCOfbclub|Motherwell F.C. }}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[एरन क्लफॅम]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1987|1|1|df=y}}|सामने=0|क्लब={{NZLfbclub|Canterbury United}}|clubnat=NZL}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[डेव्हिड मुलिगन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1982|3|24|df=y}}|सामने=25|क्लब=''[[Free agent (football)|Unattached]]''}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=डिफे.|नाव=[[अँड्रू बोयेन्स]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1983|9|18|df=y}}|सामने=15|क्लब={{USAfbclub|New York Red Bulls}}|clubnat=USA}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=डिफे.|नाव=[[टॉमी स्मिथ (फुटबॉल खेळाडु जन्म १९९०)|टॉमी स्मिथ]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1990|3|31|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ENGfbclub|Ipswich Town F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=फॉ.|नाव=[[क्रिस वूड (फुटबॉल खेळाडु जन्म १९९१)|ख्रिस वूड]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1991|12|7|df=y}}|सामने=9|क्लब={{ENGfbclub|West Bromwich Albion F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[जेरेमी क्रिस्टी]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1983|5|22|df=y}}|सामने=22|क्लब={{USAfbclub|FC Tampa Bay }}|clubnat=USA}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[जेरेमी ब्रोकी]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1987|10|7|df=y}}|सामने=18|क्लब={{AUSfbclub|Newcastle United Jets FC }}|clubnat=AUS}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[जेम्स बॅनाटाइन]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1975|6|30|df=y}}|सामने=3|क्लब={{NZLfbclub|Team Wellington}}|clubnat=NZL}} {{nat fs end}} ==={{fb|Slovakia}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Slovakia}} [[व्लादिमिर वाइस (फुटबॉल खेळाडु जन्म १९६४)|व्लादिमिर वेस]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[यान मुचा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|12|5|df=y}}|सामने=14|क्लब={{POLfbclub|Legia Warszawa}}|clubnat=POL}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[पीटर पेकरीक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|10|30|df=y}}|सामने=21|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्टीन श्कर्टेल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|12|15|df=y}}|सामने=37|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[मरेक चेश]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|1|26|df=y}}|सामने=38|क्लब={{ENGfbclub|West Bromwich Albion F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[राडोस्लाव झाबाव्निक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|9|16|df=y}}|सामने=42|क्लब={{GERfbclub|1. FSV Mainz 05 }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[झ्डेनो श्ट्रबा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|6|9|df=y}}|सामने=20|क्लब={{GREfbclub|Skoda Xanthi F.C. }}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[व्लादिमिर वाइस (फुटबॉल खेळाडु जन्म १९८९)|व्लादिमिर वेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|11|30|df=y}}|सामने=7|क्लब={{ENGfbclub|Bolton Wanderers F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[यान कोझाक (फुटबॉल खेळाडु जन्म १९८०)|जान कोझाक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|4|22|df=y}}|सामने=22|क्लब={{ROUfbclub|FC Timişoara }}|clubnat=ROU}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=मि.फि.|नाव=[[स्टॅनिस्लाव शेस्ताक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|12|16|df=y}}|सामने=29|क्लब={{GERfbclub|VfL Bochum }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[मेरेक सापरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|7|31|df=y}}|सामने=24|क्लब={{TURfbclub|Ankaragücü}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[रॉबर्ट विटेक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|4|1|df=y}}|सामने=69|क्लब={{TURfbclub|Ankaragücü}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[दुशान पेर्नीश]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|28|df=y}}|सामने=1|क्लब={{SCOfbclub|Dundee United F.C. }}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=फॉ.|नाव=[[फिलिप होलोश्को]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|17|df=y}}|सामने=37|क्लब={{TURfbclub|Beşiktaş J.K. }}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=फॉ.|नाव=[[मार्टिन याकुब्को]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|2|26|df=y}}|सामने=21|क्लब={{RUSfbclub|FC Saturn Moscow Oblast }}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[मिरोस्लाव स्टोश]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1989|10|19|df=y}}|सामने=10|क्लब={{NEDfbclub|FC Twente }}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[यान दुरीका]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|12|10|df=y}}|सामने=35|क्लब={{GERfbclub|Hannover 96}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[मेरेक हम्शिक]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|7|27|df=y}}|सामने=30|क्लब={{ITAfbclub|S.S.C. Napoli }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[एरिक येंड्रिशेक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|10|26|df=y}}|सामने=13|क्लब={{GERfbclub|1. FC Kaiserslautern }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[युराय कुका]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|2|26|df=y}}|सामने=5|क्लब={{CZEfbclub|Sparta Prague}}|clubnat=CZE}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[कामिल कोपुनेक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|5|18|df=y}}|सामने=7|क्लब={{SVKfbclub|FC Spartak Trnava }}|clubnat=SVK}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[कोर्नेल सलाटा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|1|4|df=y}}|सामने=3|क्लब={{SVKfbclub|ŠK Slovan Bratislava }}|clubnat=SVK}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[मार्टिन पेट्राश]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|11|2|df=y}}|सामने=38|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Cesena }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[दुशान कुसियाक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|5|21|df=y}}|सामने=2|क्लब={{ROUfbclub|FC Vaslui}}|clubnat=ROU}} {{nat fs end}} ==References== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf Official Players List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=2010-06-16 }} *[https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf Preliminary Squads List] {{फिफा विश्वचषक}} {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[en:2010_FIFA_World_Cup_squads#Group_F]] [[वर्ग : २०१० फिफा विश्वचषक]] cg5nbzpfzuyu1yppnq4453vo5wsqovn 0 77678 2712329 2202349 2026-09-25T22:48:17Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712329 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|२०१० फिफा विश्वचषक संघ}} == [[२०१० फिफा विश्वचषक गट ग|गट ग]] == === {{fb|Brazil}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|Brazil}} [[डुंगा]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[हुलियो सेझार सोआरेस एस्पिंदोला|हुलियो सेझार]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|9|3|df=y}}|सामने=47|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[मैसोन डग्लस सिसेननांदो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|7|26|df=y}}|सामने=56|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[लुसियो]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|5|8|df=y}}|सामने=89|क्लब={{ITAfbclub|F.C. Internazionale Milano }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[हुआन सिल्व्हेरा दोस सांतोस|यॉन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|2|1|df=y}}|सामने=73|क्लब={{ITAfbclub|A.S. Roma }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=मि.फि.|नाव=[[फेलिपे मेलो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|8|26|df=y}}|सामने=16|क्लब={{ITAfbclub|Juventus F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[मिशेल बास्तोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|8|2|df=y}}|सामने=3|क्लब={{FRAfbclub|Olympique Lyonnais }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[एलानो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|6|14|df=y}}|सामने=41|क्लब={{TURfbclub|Galatasaray S.K. (football team) }}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[गिल्बेर्तो सिल्वा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|10|7|df=y}}|सामने=86|क्लब={{GREfbclub| Panathinaikos}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[लुइस फाबियानो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|11|8|df=y}}|सामने=36|क्लब={{ESPfbclub|Sevilla FC }}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[काका (फुटबॉल खेळाडू)|काका]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|4|22|df=y}}|सामने=76|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F. }}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[रॉबिन्हो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|25|df=y}}|सामने=73|क्लब={{BRAfbclub|Santos FC }}|clubnat=BRA}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[हुरेल्हो गोम्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|2|15|df=y}}|सामने=9|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[डॅनियल अल्वेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|6|df=y}}|सामने=33|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona }}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=डिफे.|नाव=[[लुइसाओ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|2|13|df=y}}|सामने=40|क्लब={{PORfbclub|S.L. Benfica }}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[थिआगो एमिलियानो दा सिल्वा|थिएगो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|22|df=y}}|सामने=4|क्लब={{ITAfbclub|A.C. Milan }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[गिल्बेर्तो दा सिल्वा मेलो|गिल्बेर्तो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|4|25|df=y}}|सामने=32|क्लब={{BRAfbclub|Cruzeiro Esporte Clube }}|clubnat=BRA}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[होसुए अनुन्सियादो दि ओलिव्हियेरा|होसुए]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|7|19|df=y}}|सामने=26|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[रामिरेस (फुटबॉल खेळाडू)|रामिरेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|3|24|df=y}}|सामने=11|क्लब={{PORfbclub|S.L. Benfica }}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[हुलियो बाप्तिस्ता]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|10|1|df=y}}|सामने=45|क्लब={{ITAfbclub|A.S. Roma }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[होजे क्लेबेरसन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|6|19|df=y}}|सामने=31|क्लब={{BRAfbclub|Clube de Regatas do Flamengo}}|clubnat=BRA}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=फॉ.|नाव=[[निलमार ऑनोरातो दा सिल्वा|निलमर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|7|14|df=y}}|सामने=15|क्लब={{ESPfbclub|Villarreal CF }}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=गो.र.|नाव=[[डोनीएबर अलेक्झांडर मरांगोन|डोनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|10|22|df=y}}|सामने=10|क्लब={{ITAfbclub|A.S. Roma }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=फॉ.|नाव=[[ग्राफिते]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|4|2|df=y}}|सामने=2|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg }}|clubnat=GER}} {{nat fs end}} === {{fb|North Korea}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|North Korea}} [[किम जोंग-हुन]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[री म्याँग-गुक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|9|9|df=y}}|सामने=28|क्लब={{PRKfbclub|Pyongyang City Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[चा जाँग-ह्यॉक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|9|25|df=y}}|सामने=31|क्लब={{PRKfbclub|Amrokgang Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[री जुन-इल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|8|24|df=y}}|सामने=26|क्लब={{PRKfbclub|Sobaeksu Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=मि.फि.|नाव=[[पाक नाम-चोल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|7|2|df=y}}|सामने=35|क्लब={{PRKfbclub|4.25 Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[री क्वांग-चोन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|9|4|df=y}}|सामने=41|क्लब={{PRKfbclub|4.25 Sports Group}}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=फॉ.|नाव=[[किम कुम-इल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|10|10|df=y}}|सामने=11|क्लब={{PRKfbclub|4.25 Sports Group}}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[आन चोल-ह्योक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|6|27|df=y}}|सामने=16|क्लब={{PRKfbclub|Rimyongsu Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=डिफे.|नाव=[[जी युन-नाम]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|11|20|df=y}}|सामने=23|क्लब={{PRKfbclub|4.25 Sports Group}}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[जोंग ताइ-से]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|3|2|df=y}}|सामने=20|क्लब={{PRKfbclub|Kawasaki Frontale}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[होंग योंग-जो]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|22|df=y}}|सामने=40|क्लब={{RUSfbclub|FC Rostov }}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[मुन इन-गुक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|9|29|df=y}}|सामने=42|क्लब={{PRKfbclub|4.25 Sports Group}}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=फॉ.|नाव=[[चोइ कुम-चोल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|2|9|df=y}}|सामने=16|क्लब={{PRKfbclub|4.25 Sports Group}}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[पाक चोल-जीन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|9|5|df=y}}|सामने=34|क्लब={{PRKfbclub|Amrokgang Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=डिफे.|नाव=[[पाक नाम-चोल (जन्म १९८८)|पाक नाम-चोल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|10|3|df=y}}|सामने=12|क्लब={{PRKfbclub|Amrokgang Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[किम योंग-जुन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|7|19|df=y}}|सामने=52|क्लब={{PRKfbclub|Pyongyang City Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[नाम सोंग-चोल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|7|df=y}}|सामने=41|क्लब={{PRKfbclub|4.25 Sports Group}}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[आन योंग-हाक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|10|25|df=y}}|सामने=24|क्लब={{JPNfbclub|Omiya Ardija}}|clubnat=JPN}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=गो.र.|नाव=[[किम म्याँग-गील]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|10|16|df=y}}|सामने=10|क्लब={{PRKfbclub|Amrokgang Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[री चोल-म्याँग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|2|18|df=y}}|सामने=10|क्लब={{PRKfbclub|Pyongyang City Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=गो.र.|नाव=[[किम म्याँग-वोन]]<ref>[[Kim Myong-Won]], a [[Forward (association football)|forward]], has been registered as one of three required [[Goalkeeper (association football)|goalkeepers]] and will only be allowed to play as a [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]] during the tournament. {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1223602/index.html|title=Selection blow for Korea DPR|प्रकाशक=FIFA.com|दिनांक=3 June 2009|अ‍ॅक्सेसदिनांक=9 June 2009|archive-date=2014-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708213239/http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1223602/index.html|url-status=dead}}</ref>|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|7|15|df=y}}|सामने=9|क्लब={{PRKfbclub|Amrokgang Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[री क्वांग-ह्योक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|8|17|df=y}}|सामने=15|क्लब={{PRKfbclub|Kyonggongop Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[किम क्योंग-इल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|12|11|df=y}}|सामने=7|क्लब={{PRKfbclub|Rimyongsu Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=मि.फि.|नाव=[[पाक सुंग-ह्योक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1990|5|30|df=y}}|सामने=3|क्लब={{PRKfbclub|Sobaeksu Sports Group }}|clubnat=PRK}} {{nat fs end}} === {{fb|Côte d'Ivoire}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|Sweden}} [[स्वीन-गोरान इरिक्सन]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[बौबकर बॅरी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|12|30|df=y}}|सामने=45|क्लब={{BELfbclub|K.S.C. Lokeren Oost-Vlaanderen}}|clubnat=BEL}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[बेंजामिन अंगूआ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|11|28|df=y}}|सामने=7|क्लब={{FRAfbclub|Valenciennes FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[आर्थर बोका]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|4|2|df=y}}|सामने=54|क्लब={{GERfbclub|VfB Stuttgart}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[कोलो तूरे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|3|19|df=y}}|सामने=76|क्लब={{ENGfbclub|Manchester City F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=मि.फि.|नाव=[[दिदिएर झोकोरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|12|14|df=y}}|सामने=80|क्लब={{ESPfbclub|Sevilla FC}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[स्टीव गोहोरी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|2|8|df=y}}|सामने=11|क्लब={{ENGfbclub|Wigan Athletic F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[सेडू डूंबिया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|12|31|df=y}}|सामने=5|क्लब={{SUIfbclub|BSC Young Boys}}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=फॉ.|नाव=[[सालोमोन कलू]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|8|5|df=y}}|सामने=28|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=मि.फि.|नाव=[[चेइक टीयोटे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|6|21|df=y}}|सामने=8|क्लब={{NEDfbclub|FC Twente}}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[जर्वेस याव कूआसी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|5|27|df=y}}|सामने=15|क्लब={{FRAfbclub|Lille OSC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[दिदिएर ड्रोग्बा]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]]) |जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|3|11|df=y}}|सामने=68|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=मि.फि.|नाव=[[ज्याँ-जाक गोस्सो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|15|df=y}}|सामने=6|क्लब={{FRAfbclub|AS Monaco FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[कोफी न्द्री रोमारिक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|6|4|df=y}}|सामने=38|क्लब={{ESPfbclub|Sevilla FC}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[एमान्युएल कोने]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|12|31|df=y}}|सामने=12|क्लब={{ROUfbclub|FC Internaţional Curtea de Argeş}}|clubnat=ROU}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=फॉ.|नाव=[[अरूना दिंडाने]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|11|26|df=y}}|सामने=54|क्लब={{ENGfbclub|Portsmouth F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=गो.र.|नाव=[[अरीस्टिड बेनोइत झोग्बो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|12|30|df=y}}|सामने=6|क्लब={{ISRfbclub|Maccabi Netanya F.C.}}|clubnat=ISR}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[सियाका तियेने]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|3|22|df=y}}|सामने=55|क्लब={{FRAfbclub|Valenciennes FC}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=मि.फि.|नाव=[[अब्दुल कादेर कैता]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|8|6|df=y}}|सामने=55|क्लब={{TURfbclub|Galatasaray S.K. (football team)}}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[याया तूरे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|13|df=y}}|सामने=47|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=डिफे.|नाव=[[गाय डेमेल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|6|13|df=y}}|सामने=26|क्लब={{GERfbclub|Hamburger SV}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[एमान्युएल एबूए]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|6|4|df=y}}|सामने=52|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[सोल बांबा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|1|13|df=y}}|सामने=16|क्लब={{SCOfbclub|Hibernian F.C.}}|clubnat=SCO}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[डॅनियल येबोआह]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|13|df=y}}|सामने=4|क्लब={{CIVfbclub|ASEC Mimosas}}|clubnat=CIV}} {{nat fs end}} === {{fb|Portugal}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|Portugal}} [[कार्लोस कुइरोझ]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[एदुआर्दो दोस रैस कारवाल्हो|एदुआर्दो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|9|19|df=y}}|सामने=12|क्लब={{PORfbclub|S.C. Braga}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[ब्रुनो आल्वेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|11|27|df=y}}|सामने=28|क्लब={{PORfbclub|F.C. Porto}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[पाउलो फरेरा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|1|18|df=y}}|सामने=59|goals=0|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[रोनाल्डो (पोर्तुगीज फुटबॉल खेळाडु)|रोनाल्डो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|8|31|df=y}}|सामने=7|goals=0|क्लब={{PORfbclub|F.C. Porto}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[दुदा (पोर्तुगीज फुटबॉल खेळाडु)|दुदा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|6|27|df=y}}|सामने=14|क्लब={{ESPfbclub|Málaga CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=डिफे.|नाव=[[रिकार्दो कारवाल्हो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|5|18|df=y}}|सामने=60|goals=4|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[क्रिस्चियानो रोनाल्दो]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|2|5|df=y}}|सामने=69|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[पेद्रो मेंदेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|2|26|df=y}}|सामने=5|क्लब={{PORfbclub|Sporting Clube de Portugal}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[लिएडसन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|12|17|df=y}}|सामने=7|क्लब={{PORfbclub|Sporting Clube de Portugal}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[डॅनी आल्वेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|8|7|df=y}}|सामने=8|क्लब={{RUSfbclub|FC Zenit Saint Petersburg}}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[सिमाओ सब्रोसा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|10|31|df=y}}|सामने=79|क्लब={{ESPfbclub|Atlético Madrid}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[बेटो (पोर्तुगीज फुटबॉल खेळाडु जन्म १९८२)|बेटो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|1|df=y}}|सामने=1|goals=0|क्लब={{PORfbclub|F.C. Porto}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[मिगेल मोंटेरो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|1|4|df=y}}|सामने=53|क्लब={{ESPfbclub|Valencia CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[मिगेल वेलोसो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|5|11|df=y}}|सामने=10|क्लब={{PORfbclub|Sporting Clube de Portugal}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[पेपे (फुटबॉल खेळाडु जन्म १९८३)|पेपे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|2|26|df=y}}|सामने=24||क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[राउल मीरेलेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|17|df=y}}|सामने=31|क्लब={{PORfbclub|F.C. Porto}}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=फॉ.|नाव=[[नानी (फुटबॉल खेळाडु)|नानी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|11|17|df=y}}|सामने=34||क्लब={{ENGfbclub|Manchester United F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[हुगो अल्मेडा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|5|23|df=y}}|सामने=23|क्लब={{GERfbclub|SV Werder Bremen}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[टीयागो मेंदेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|5|2|df=y}}|सामने=49|क्लब={{ESPfbclub|Atlético Madrid}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[डेको]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|8|27|df=y}}|सामने=71|क्लब={{ENGfbclub|Chelsea F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[रिकार्डो कोस्टा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|5|16|df=y}}|सामने=6|क्लब={{FRAfbclub|OSC Lille}}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=गो.र.|नाव=[[डॅनियल फर्नांदेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|9|25|df=y}}|सामने=2|goals=0|क्लब={{GREfbclub|Iraklis Thessaloniki F.C.}}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=डिफे.|नाव=[[फाबियो कोएंत्राव]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|3|11|df=y}}|सामने=3|क्लब={{PORfbclub|S.L. Benfica}}|clubnat=POR}} {{nat fs end}} == References == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf Official Players List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=2010-06-16 }} * [https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf Preliminary Squads List] {{फिफा विश्वचषक}} {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक संघ]] [[en:2010 FIFA World Cup squads#Group G]] bp044k7u8ce2dfhek28zd05yvgtr8ql 0 77679 2712333 2202353 2026-09-25T22:48:28Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712333 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|२०१० फिफा विश्वचषक संघ}} ==[[२०१० फिफा विश्वचषक गट ह|गट ह]]== ==={{fb|Spain}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Spain}} [[विंसंट डेल बॉस्क]]<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.rfef.es/index.jsp?nodo=39&ID=2014|title=Listado de dorsales para la Copa Mundial de la FIFA Sudáfrica 2010|date=2010-05-24|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-05-24|agency=RFEF|archive-date=2010-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601021740/http://www.rfef.es/index.jsp?nodo=39&ID=2014|url-status=dead}}</ref> {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[एकर कासियास]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|5|20|df=y}}|सामने=102|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=मि.फि.|नाव=[[राउल अल्बिऑल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|9|4|df=y}}|सामने=22|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[गेरार्ड पिके]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|2|2|df=y}}|सामने=14|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[कार्लोस मार्चेना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|7|31|df=y}}|सामने=56|क्लब={{ESPfbclub|Valencia CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[कार्लेस पूयोल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|4|13|df=y}}|सामने=81|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[आंद्रेस इनिएस्ता]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|5|11|df=y}}|सामने=40|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[डेव्हिड व्हिया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|12|3|df=y}}|सामने=55|क्लब={{ESPfbclub|Valencia CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[झावी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|1|25|df=y}}|सामने=84|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[फर्नंडो टॉरेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|3|20|df=y}}|सामने=71|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[सेक फाब्रेगास]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|5|4|df=y}}|सामने=47|क्लब={{ENGfbclub|Arsenal F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=डिफे.|नाव=[[जोन कॅपदेविला]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|2|3|df=y}}|सामने=43|क्लब={{ESPfbclub|Villarreal CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[विक्टर वाल्डेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|1|14|df=y}}|सामने=0|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[जॉन मॅनुल माटा|जॉन माटा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|4|28|df=y}}|सामने=7|क्लब={{ESPfbclub|Valencia CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[झाबी अलोंसो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|11|25|df=y}}|सामने=66|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=डिफे.|नाव=[[सेर्गियो रामोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|3|30|df=y}}|सामने=57|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[सेर्गियो बुस्कुट्स]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|7|16|df=y}}|सामने=11|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[आल्बारो आर्बेलोआ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|1|17|df=y}}|सामने=13|क्लब={{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[पेड्रो रॉड्रिग्स लेडेस्मा|पेड्रो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|7|28|df=y}}|सामने=0|क्लब={{ESPfbclub|FC Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=फॉ.|नाव=[[फर्नांडो लोरेंट|फर्नंडो लोरेंट]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|2|26|df=y}}|सामने=5|क्लब={{ESPfbclub|Athletic Bilbao}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[हावी मार्टीनेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|9|2|df=y}}|सामने=0|क्लब={{ESPfbclub|Athletic Bilbao}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[डेव्हिड सिल्वा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|1|8|df=y}}|सामने=33|क्लब={{ESPfbclub|Valencia CF}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=मि.फि.|नाव=[[हेसुस नवास]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|11|21|df=y}}|सामने=3|क्लब={{ESPfbclub|Sevilla FC}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[होजे मॅनुएल रैना|होजे रैना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|8|31|df=y}}|सामने=19|क्लब={{ENGfbclub|Liverpool F.C.}}|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==={{fb|Switzerland}}=== Coach: {{flagicon|Germany}} [[ओटमर हिट्झफेल्ड]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[दिएगो बेनाग्लियो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|9|8|df=y}}|सामने=25|क्लब={{GERfbclub|VfL Wolfsburg }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[स्टेफान लिश्टस्टाइनर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|1|16|df=y}}|सामने=26|क्लब={{ITAfbclub|S.S. Lazio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[लुडोविक मॅग्निन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|4|20|df=y}}|सामने=61|क्लब={{SUIfbclub|FC Zürich }}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[फिलिपे सेंडेरोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|2|14|df=y}}|सामने=38|क्लब={{ENGfbclub|Everton F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[स्टीव फोन बेर्गेन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|6|10|df=y}}|सामने=10|क्लब={{GERfbclub|Hertha BSC }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[बेंजामिन हुगेल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|7|7|df=y}}|सामने=36|क्लब={{SUIfbclub|FC Basel }}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[त्रांक्वियो बार्नेता]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|5|2|df=y}}|सामने=50|क्लब={{GERfbclub|Bayer 04 Leverkusen }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[गोखन इनलेर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|6|27|df=y}}|सामने=34|क्लब={{ITAfbclub|Udinese Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[अलेक्झांडर फ्रेई]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|7|15|df=y}}|सामने=73|क्लब={{SUIfbclub|FC Basel }}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=फॉ.|नाव=[[ब्लेस न्कुफो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1975|5|25|df=y}}|सामने=29|क्लब={{NEDfbclub|FC Twente }}|clubnat=NED}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=मि.फि.|नाव=[[वालोन बेहरामी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|4|19|df=y}}|सामने=26|क्लब={{ENGfbclub|West Ham United F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[मार्को वोल्फ्ली]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|8|22|df=y}}|सामने=4|क्लब={{SUIfbclub|BSC Young Boys }}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=डिफे.|नाव=[[स्टेफान ग्रिख्टींग]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|3|30|df=y}}|सामने=33|क्लब={{FRAfbclub|AJ Auxerre }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[मार्को पादालिनो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|12|8|df=y}}|सामने=7|क्लब={{ITAfbclub|U.C. Sampdoria }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=मि.फि.|नाव=[[हकान यकिन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|2|22|df=y}}|सामने=80|क्लब={{SUIfbclub|FC Luzern }}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=मि.फि.|नाव=[[गेल्सन फर्नांदेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|9|2|df=y}}|सामने=21|क्लब={{FRAfbclub|ए.एस. सेंत-एत्येन }}|clubnat=FRA}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[रेटो झीग्लर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|1|16|df=y}}|सामने=10|क्लब={{ITAfbclub|U.C. Sampdoria }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=फॉ.|नाव=[[अल्बर्ट बुंजाकु]]|जन्म दिनांक={{birth date and age2|2010|6|11|1983|11|29|df=y}}|सामने=1|क्लब={{GERfbclub|1. FC Nuremberg }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=फॉ.|नाव=[[एरेन डेर्दीयोक]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|6|12|df=y}}|सामने=19|क्लब={{GERfbclub|Bayer 04 Leverkusen }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[पिर्मिन श्वेग्लर]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|3|9|df=y}}|सामने=3|क्लब={{GERfbclub|Eintracht Frankfurt}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=गो.र.|नाव=[[जॉनी लेओनी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|6|30|df=y}}|सामने=0|क्लब={{SUIfbclub|FC Zürich }}|clubnat=SUI}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=डिफे.|नाव=[[मारियो एगिमन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|1|24|df=y}}|सामने=8|क्लब={{GERfbclub|Hannover 96}}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=मि.फि.|नाव=[[झेर्दान शकिरी]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1991|10|10|df=y}}|सामने=1|क्लब={{SUIfbclub|FC Basel }}|clubnat=SUI}} {{nat fs end}} ==={{fb|Honduras}}=== प्रशिक्षक: {{flagicon|Colombia}} [[रीनाल्डो रुएडा]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[रिकार्डो कनालेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|30|df=y}}|सामने=2|क्लब={{HONfbclub|C.D. Motagua }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[ओस्मान शावेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|7|29|df=y}}|सामने=26|क्लब={{HONfbclub|C.D. Platense }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[मायनोर फिग्वेरोआ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|2|df=y}}|सामने=66|क्लब={{ENGfbclub|Wigan Athletic F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[जॉनी पलासियोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|12|20|df=y}}|सामने=4|क्लब={{HONfbclub|C.D. Olimpia }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[विक्टर बेर्नार्देझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|5|24|df=y}}|सामने=40|क्लब={{BELfbclub|R.S.C. Anderlecht }}|clubnat=BEL}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[हेंड्री थॉमस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|2|23|df=y}}|सामने=39|क्लब={{ENGfbclub|Wigan Athletic F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=मि.फि.|नाव=[[रमोन नुन्येझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|11|14|df=y}}|सामने=16|क्लब={{HONfbclub|C.D. Olimpia }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=मि.फि.|नाव=[[विल्सन पलासियोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|7|29|df=y}}|सामने=69|क्लब={{ENGfbclub|Tottenham Hotspur F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[कार्लोस पावोन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1973|10|19|df=y}}|सामने=98|क्लब={{ESPfbclub|Real C.D. España}}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[हुलियो सेझार दि लेऑन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|9|13|df=y}}|सामने=74|क्लब={{ITAfbclub|Torino F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[डेविड सुआझो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|11|5|df=y}}|सामने=50|क्लब={{ITAfbclub|Genoa C.F.C. }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=फॉ.|नाव=[[जॉर्जी वेलकम]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|3|9|df=y}}|सामने=11|क्लब={{HONfbclub|C.D. Motagua }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=फॉ.|नाव=[[रॉजर एस्पिनोझा]] |जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|10|25|df=y}}|सामने=10|क्लब={{USAfbclub|Kansas City Wizards}}|clubnat=USA}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=डिफे.|नाव=[[ऑस्कर बोनियेक गार्सिया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|9|4|df=y}}|सामने=42|क्लब={{HONfbclub|C.D. Olimpia }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=फॉ.|नाव=[[वॉल्टर हुलियान मार्टीनेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|3|29|df=y}}|सामने=34|क्लब={{HONfbclub|C.D. Marathón }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=डिफे.|नाव=[[मॉरीसियो साबियॉन]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|11|11|df=y}}|सामने=25|क्लब={{CHNfbclub|Hangzhou Nabel Greentown F.C.}}|clubnat=CHN}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=मि.फि.|नाव=[[एडगर आल्वारेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|1|9|df=y}}|सामने=46|क्लब={{ITAfbclub|A.S. Bari }}|clubnat=Italy}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=गो.र.|नाव=[[नोएल व्हायादारेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1977|5|3|df=y}}|सामने=71|क्लब={{HONfbclub|C.D. Olimpia }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[डॅनिलो तुर्सियोस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|5|8|df=y}}|सामने=82|क्लब={{HONfbclub|C.D. Olimpia }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[अमादो ग्वेव्हारा]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1976|5|2|df=y}}|सामने=133|क्लब={{HONfbclub|C.D. Motagua }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=डिफे.|नाव=[[एमिलियो इझाग्विरे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|5|10|df=y}}|सामने=39|क्लब={{HONfbclub|C.D. Motagua }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=गो.र.|नाव=[[दोनिस एस्कोबार]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|2|3|df=y}}|सामने=11|क्लब={{HONfbclub|C.D. Olimpia }}|clubnat=HON}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=डिफे.|नाव=[[सर्जियो मेंडोझा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|5|23|df=y}}|सामने=46|क्लब={{HONfbclub|C.D. Motagua}}|clubnat=HON}} {{nat fs end}} ==={{fb|Chile}} === प्रशिक्षक: {{flagicon|Argentina}} [[मार्सेलो बिएल्सा]] {{nat fs start}} {{nat fs player|क्र=1|जागा=गो.र.|नाव=[[क्लॉदियो ब्राव्हो]] ([[कर्णधार (फुटबॉल)|c]])|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|4|13|df=y}}|सामने=41|क्लब={{ESPfbclub|Real Sociedad}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=2|जागा=डिफे.|नाव=[[इस्माएल फुएंतेस|इस्माईल फुंटेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|8|4|df=y}}|सामने=25|क्लब={{CHIfbclub|Club Deportivo Universidad Católica }}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=3|जागा=डिफे.|नाव=[[वाल्डो पोंसे]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1982|12|4|df=y}}|सामने=23|क्लब={{CHIfbclub|Club Deportivo Universidad Católica }}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=4|जागा=डिफे.|नाव=[[मॉरीसियो इस्ला]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|6|12|df=y}}|सामने=10|क्लब={{ITAfbclub|Udinese Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=5|जागा=डिफे.|नाव=[[पाबलो काँत्रेरास]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1978|9|11|df=y}}|सामने=49|क्लब={{GREfbclub|PAOK F.C. }}|clubnat=GRE}} {{nat fs player|क्र=6|जागा=मि.फि.|नाव=[[कार्लोस कार्मोना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|2|21|df=y}}|सामने=18|क्लब={{ITAfbclub|Reggina Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=7|जागा=फॉ.|नाव=[[एलेक्सिस सांचेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1988|12|19|df=y}}|सामने=26|क्लब={{ITAfbclub|Udinese Calcio }}|clubnat=ITA}} {{nat fs player|क्र=8|जागा=डिफे.|नाव=[[आर्तुरो व्हिदाल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|5|22|df=y}}|सामने=21|क्लब={{GERfbclub|Bayer 04 Leverkusen }}|clubnat=GER}} {{nat fs player|क्र=9|जागा=फॉ.|नाव=[[उंबेर्तो सुआझो]] |जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|5|10|df=y}}|सामने=41|क्लब={{ESPfbclub|Real Zaragoza}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=10|जागा=मि.फि.|नाव=[[होर्बे वाल्दिविया]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|10|19|df=y}}|सामने=36|क्लब={{UAEfbclub|Al Ain FC }}|clubnat=UAE}} {{nat fs player|क्र=11|जागा=फॉ.|नाव=[[मार्क गोंझालेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|7|10|df=y}}|सामने=38|क्लब={{RUSfbclub|PFC CSKA Moscow }}|clubnat=RUS}} {{nat fs player|क्र=12|जागा=गो.र.|नाव=[[मिगेल पिंटो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|7|4|df=y}}|सामने=13|क्लब={{CHIfbclub|C.F. Universidad de Chile }}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=13|जागा=मि.फि.|नाव=[[मार्को एस्ट्राडा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|28}}|सामने=20|क्लब={{CHIfbclub|C.F. Universidad de Chile }}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=14|जागा=मि.फि.|नाव=[[मतियासस फर्नांदेझ]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|5|15|df=y}}|सामने=35|क्लब={{PORfbclub|Sporting Clube de Portugal }}|clubnat=POR}} {{nat fs player|क्र=15|जागा=फॉ.|नाव=[[ज्याँ बोसेजू]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1984|6|1|df=y}}|सामने=23|क्लब={{MEXfbclub|C.F. América }}|clubnat=MEX}} {{nat fs player|क्र=16|जागा=फॉ.|नाव=[[फाबियान ओरेयाना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1986|1|27|df=y}}|सामने=13|क्लब={{ESPfbclub|Xerez CD}}|clubnat=ESP}} {{nat fs player|क्र=17|जागा=डिफे.|नाव=[[गॅरी मेडेल]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1987|8|3|df=y}}|सामने=23|क्लब={{ARGfbclub|Boca Juniors}}|clubnat=ARG}} {{nat fs player|क्र=18|जागा=डिफे.|नाव=[[गोंझालो हारा]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1985|8|29|df=y}}|सामने=31|क्लब={{ENGfbclub|West Bromwich Albion F.C. }}|clubnat=ENG}} {{nat fs player|क्र=19|जागा=मि.फि.|नाव=[[गोंझालो फियेरो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|3|21|df=y}}|सामने=16|क्लब={{BRAfbclub|Clube de Regatas do Flamengo }}|clubnat=BRA}} {{nat fs player|क्र=20|जागा=मि.फि.|नाव=[[रॉद्रिगो मिलार]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1981|11|3|df=y}}|सामने=19|क्लब={{CHIfbclub|Colo-Colo}}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=21|जागा=मि.फि.|नाव=[[रॉद्रिगो टेयो]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1979|10|14|df=y}}|सामने=32|क्लब={{TURfbclub|Beşiktaş J.K. }}|clubnat=TUR}} {{nat fs player|क्र=22|जागा=फॉ.|नाव=[[एस्तेबान परेदेस]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1980|8|1|df=y}}|सामने=12|क्लब={{CHIfbclub|Colo-Colo}}|clubnat=CHI}} {{nat fs player|क्र=23|जागा=गो.र.|नाव=[[लुइस मरीन बहारोना]]|जन्म दिनांक={{Birth date and age2|2010|6|11|1983|5|18|df=y}}|सामने=2|क्लब={{CHIfbclub|Unión Española}}|clubnat=CHI}} {{nat fs end}} ==References== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20140708213242/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/20/86/87/provisional1305.pdf Preliminary squads released 2010-05-13] {{फिफा विश्वचषक}} {{२०१० फिफा विश्वचषक}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक]] [[en:2010_FIFA_World_Cup_squads#Group_H]] odlms4016d3y40jy26hgyu5bhow4i7t 0 77968 2712305 2711715 2026-09-25T19:34:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712305 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''शैवसिद्धान्त''' ही [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मातील]] [[शैव पंथ|शैव संप्रदायाची]] एक प्रमुख, प्राचीन आणि तत्त्वज्ञानाने समृद्ध असलेली परंपरा आहे.<ref>{{cite web | title = शैवसिद्धान्त परिचय आणि इतिहास | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> ही परंपरा प्रामुख्याने [[दक्षिण भारत|दक्षिण भारतामध्ये]], विशेषतः [[तमिळनाडू]] आणि [[कर्नाटक]] राज्यात अत्यंत लोकप्रिय आहे. या तत्त्वज्ञानात [[शिव|भगवान शिव]] यांना सर्वोच्च परमेश्वर (पति), जीवात्म्याला (पशू) आणि संसारातील बंधनाला (पाश) मानले गेले असून, या तिन्ही घटकांचे सूक्ष्म विश्लेषण या परंपरेत केले जाते.<ref>{{cite book | title = भारतीय तत्त्वज्ञानाचा इतिहास | author = दे St. | publisher = युनिव्हर्सिटी प्रेस}}</ref> == उगम आणि ग्रंथ परंपरा == शैवसिद्धान्त परंपरेचा उगम [[वेदांत]] आणि २८ [[आगम (ग्रंथ)|शैव आगम]] ग्रंथांमधून झाला आहे. तमिळ भाषेतील १२ वेदांत-तुल्य ग्रंथ मानल्या जाणाऱ्या 'तिरुमुराई' (Thirumurai) आणि विशेषतः संत [[माणिक्कवाचगर]], [[अप्पार]], [[सुंदरर]] आणि [[तिरुज्ञानसंबंदर]] या [[नायनमार]] संतांच्या भक्तिरचनांचा या परंपरेवर मोठा प्रभाव आहे. त्यानंतर मेयकंदर यांनी लिहिलेला 'सिवज्ञान बोधम' (Sivajnana Bodham) हा ग्रंथ शैवसिद्धान्त तत्त्वज्ञानाचा पाया मानला जातो.<ref>{{cite book | title = दक्षिण भारतीय धर्म आणि तत्त्वज्ञान | publisher = ओरिएंट लाँगमन}}</ref> == प्रमुख तत्त्वज्ञान == शैवसिद्धान्त तत्त्वज्ञान मुख्यत्वे तीन तत्त्वांवर (पति-पशू-पाश) आधारित आहे: * '''पति''' (ईश्वर): भगवान शिव, जे जगताचे निर्माते, रक्षक आणि संहारक आहेत. * '''पशू''' (जीव): सर्व जीव किंवा आत्मे, जे जन्माच्या आणि कर्माच्या बंधनात अडकलेले आहेत. * '''पाश''' (बंधन): अज्ञान, कर्म आणि माया यांचे जाळे, ज्यामुळे जीव शिवापासून दूर राहतो. शिवकृपेने आणि भक्ती-ज्ञानाच्या मार्गाने पाश (बंधने) नष्ट होऊन जीवाला मोक्ष मिळतो आणि तो शिवस्वरूपात विलीन होतो, हा या तत्त्वज्ञानाचा मुख्य सिद्धांत आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान]] [[वर्ग:तमिळनाडूचा इतिहास]] [[वर्ग:शैव पंथ]] j3y3y1axwfuj7dbrrnc42jw4y571s3e 0 78993 2712219 2443788 2026-09-25T15:22:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712219 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mathieu Valbuena 5393.jpg|250 px|इवलेसे|{{लेखनाव}}]] '''मॅत्यू व्हालब्वेना''' ({{lang-fr|Mathieu Valbuena}}; {{जन्म_दिनांक|1984|9|28}}, ब्रूज, [[जिरोंद]]) हा एक [[फ्रान्स|फ्रेंच]] [[फुटबॉल]] खेळाडू आहे. २०१० सालापासून {{fbname|FRA}} राष्ट्रीय संघाचा भाग असलेला व्हॅलब्वेना [[२०१० फिफा विश्वचषक|२०१०]] व [[२०१४ फिफा विश्वचषक]] तसेच [[युएफा यूरो २०१२]] ह्या स्पर्धांमध्ये फ्रान्ससाठी खेळला आहे. २००६ पासून व्हॅलब्वेना फ्रान्सच्या [[लीग १]]मधील [[ऑलिंपिक दे मार्सेल]] ह्या क्लबासाठी खेळत आहे. ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20080505020934/http://www.mathieuvalbuena.net./ अधिकृत पान] {{DEFAULTSORT:व्हॅलब्वेना, मॅथ्यू}} [[वर्ग:फ्रान्सचे फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 01fzve7o8kc1s39zg7kiehhqsbxw7f5 0 79134 2712220 2207424 2026-09-25T15:22:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712220 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[चित्र:Matthew-Upson-2009.jpg|thumb|right|200px|{{लेखनाव}}]] '''मॅथ्यू जेम्स अप्सन''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: ''Matthew James Upson'') ([[एप्रिल १८]], [[इ.स. १९७९|१९७९]] - हयात) हा [[इंग्लंड|इंग्लिश]] आंतरराष्ट्रीय [[फुटबॉल|फुटबॉल खेळाडू]] आहे. मधल्या फळीतील संरक्षकाच्या भूमिकेत खेळणाऱ्या अप्सनाने [[२०१० फिफा विश्वचषक|२०१० फुटबॉल विश्वचषकात]] [[इंग्लंड|इंग्लंडचे]] प्रतिनिधित्व केले. एरवी [[इंग्लिश प्रीमियर लीग]] साखळीत तो [[वेस्टहॅम युनायटेड एफ.सी.|वेस्टहॅम युनायटेड]] संघाकडून खेळतो. == बाह्य दुवे == * [https://web.archive.org/web/20121024085509/http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=8918 सॉकरबेस.कॉम - आकडेवारी (इंग्लिश मजकूर)] {{DEFAULTSORT:अप्सन,मॅथ्यू जेम्स}} [[वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 2leso9vg9jmydcftfhervji9gkv6h3g 0 81026 2712334 1119790 2026-09-25T22:57:51Z अभय नातू 206 साचा 2712334 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''तुकारामाची गाथा''' हा १७ व्या शतकातील थोर [[वारकरी संप्रदाय|वारकरी]] [[संत तुकाराम|संत तुकाराम महाराजांच्या]] अभंगांचा संग्रह आहे.<ref>{{cite web | title = श्री तुकाराम गाथा परिचय आणि महत्त्व | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/22756/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> यामध्ये तुकाराम महाराजांचे साडेचार हजारांहून अधिक अभंग समाविष्ट आहेत, ज्यांमध्ये [[विठ्ठल|श्रीविठ्ठल भक्तिरस]], सामाजिक सुधारणा, मानवी नीतिमूल्ये, आणि आत्मपरीक्षण यांचा सुरेख संगम आढळतो. तत्कालीन समाजव्यवस्थेतील ढोंगबाजी, कर्मकांड आणि कर्मठ विचारांवर प्रहार करतानाच, अत्यंत सोप्या, व्यावहारिक आणि प्रासादिक [[मराठी भाषा|मराठी भाषेत]] अध्यात्माचे तत्त्वज्ञान सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्याचे कार्य या गाथेने केले. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == हे सुद्धा पहा == * [[s:mr:तुकाराम_गाथा | विकिस्रोत वर "तुकाराम गाथा"]] {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} [[वर्ग:संत साहित्य]] [[वर्ग:मराठी ग्रंथ]] [[वर्ग:संत तुकाराम]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदाय]] g6396uagwp1pbp1h74y9mx4sr87uv7q 0 81533 2712212 2517767 2026-09-25T14:41:13Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712212 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = मानौस | स्थानिक = Manaus | चित्र = Manaus, AM, Brasil.jpg | ध्वज =Bandeira_de_Manaus.svg | चिन्ह = Brasão de Manaus.svg | नकाशा१ = ब्राझिल | देश = ब्राझील | राज्य = [[चित्र:Bandeira do Amazonas.svg|border|22px]] [[अमेझोनास]] | स्थापना = १६६९ | महापौर = | क्षेत्रफळ = ११,४०१ | उंची = ३०२ | लोकसंख्या = १९,८२,१७९ | घनता = १७३.८६ | वेळ = [[यूटीसी−०४:००]] | वेब = http://www.manaus.am.gov.br |latd=03 |latm=06 |lats=0 |latNS=S |longd=60 |longm=01 |longs=0 |longEW=W }} '''मानौस''' ({{lang-pt|Manaus}}) ही [[ब्राझील]] देशाच्या [[अमेझोनास]] ह्या राज्याची राजधानी आहे. ब्राझीलच्या उत्तर भागात [[ॲमेझॉन नदी]]च्या काठावर व [[ॲमेझॉन जंगल]]ाच्या मधोमध वसलेले मानौस हे ब्राझीलमधील ८ व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. या शहराची स्थापना १६९३-९४मध्ये साओ होजे दो रियो नेग्रो या नावाने झाली. अनेक नावबदल होत सप्टेंबर ४, १८५६ रोजी शहराचे नाव मानौस करण्यात आले. मानौस हे [[२०१४ फिफा विश्वचषक]] स्पर्धेमधील १२ यजमान शहरांपैकी एक आहे. येथील [[अरेना दा अमेझोनिया]] ह्या स्टेडियममध्ये स्पर्धेतील ४ सामने खेळवले गेले. ==बाह्य दुवे== * [https://web.archive.org/web/20120405114536/http://www3.manaus.am.gov.br/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|Manaus|मानौस}} *{{wikivoyage|Manaus|मानौस}} [[वर्ग:ब्राझिलमधील शहरे]] 8vndn0uf7zus6mjyxgic0bwon4urq6v 0 83130 2712263 585220 2026-09-25T17:46:12Z ~2026-41910-22 185743 /* */ 2712263 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रहमान (अभिनेता)]] {{पान काढा}} 0k4ier07305tz1g8bsp4aapivl1w9g9 2712367 2712263 2026-09-26T03:39:36Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-41910-22|~2026-41910-22]] ([[User talk:~2026-41910-22|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:अभय नातू|अभय नातू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 585220 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रहमान (अभिनेता)]] t34y81rpy2pg0nslvybqclabg1mm3eq 0 92835 2712311 2201776 2026-09-25T20:50:07Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712311 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} सिग्मंड फ्रॉईड (6 May 1856 – 23 September 1939) हा ऑस्ट्रीयन न्यूरॉलॉजीस्ट होता.त्याने psychoanalysis. ज्ञानशाखेचा आरंभ केला. ==बालपण== 1856 मध्ये फ्रायबर्ग गावात म्हणजेच आजच्या चेकोस्लाव्हियामधल्या पर्झीबार इथे फ्रॉईडचा जन्म झाला.<ref>[http://www.esakal.com/eSakal/20110306/5744116373305593449.htm युगप्रवर्तक फ्रॉईड (अच्युत गोडबोले)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110318101956/http://www.esakal.com/esakal/20110306/5744116373305593449.htm |date=2011-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110318101956/http://www.esakal.com/esakal/20110306/5744116373305593449.htm |date=2011-03-18 }} ईसकाळ संकेतस्थळ दिनांक ४ एप्रील २०१११ रोजी भाप्रवे सकाळी आठवाजता जसे दिसले</ref> ==संदर्भ== <references/> [[वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९३९ मधील मृत्यू]] [[en:Sigmund Freud]] bwei96f0g3d8bszkn4vmdyldfi85orw 10 94956 2712369 749677 2026-09-26T03:46:24Z संतोष गोरे 135680 पुनर्निर्देशन लक्ष्य [[साचा:भारतीय राज्यघटना अनुक्रमणिका]] पासून [[साचा:भारताचे संविधान]] ला बदलविले 2712369 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[साचा:भारताचे संविधान]] mwka27pc3e1qb8o9ecj9gay1vwyaums 14 95606 2712218 2553072 2026-09-25T15:14:37Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2712218 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:शिक्षण]] hp7j314koq3j0l1d7sl70829z1qgapb 0 96796 2712335 2215438 2026-09-25T23:04:36Z अभय नातू 206 साचा 2712335 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{हा लेख|संध्या नावाची मल्याळम चित्रपट-अभिनेत्री|संध्या}} '''संध्या''' (जन्म: [[२७ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९८८|१९८८]] - ) ही [[मल्याळम सिनेमा|मल्याळम]], [[तमिळ सिनेमा|तमिळ]], [[तेलुगू सिनेमा|तेलुगू]] आणि [[कन्नड सिनेमा|कन्नड]] चित्रपटांत अभिनय करणारी एक भारतीय [[अभिनेत्री]] आहे.<ref>{{cite web | title = अभिनेत्री संध्या व्यक्तिचित्र आणि चित्रपट कारकीर्द | url = https://www.cinestaan.com/ | publisher = सिनेस्तान | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> तिने [[इ.स. २००४|२००४]] मध्ये प्रदर्शित झालेल्या [[कादलन (तमिळ चित्रपट)|कादल]] या अत्यंत यशस्वी तमिळ चित्रपटातून आपल्या अभिनय कारकिर्दीची सुरुवात केली, ज्यामुळे तिला विशेष प्रसिद्धी मिळाली आणि तिला ''कादल संध्या'' म्हणूनही ओळखले जाऊ लागले. तिच्या पहिल्याच उत्कृष्ट अभिनयासाठी तिला [[फिल्मफेर पुरस्कार दक्षिण|तमिळ सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा फिल्मफेर पुरस्कार]] आणि तमिळनाडू राज्य चित्रपट विशेष पुरस्कार मिळाला. त्यानंतर तिने मल्याळममधील [[ॲलिस इन वंडरलँड (मल्याळम चित्रपट)|ॲलिस इन वंडरलँड]]', [[सायकल (मल्याळम चित्रपट)|सायकल]], तसेच तमिळमधील 'डिझूम'', ''वल्लावन'' यांसारख्या अनेक चित्रपटांमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका केल्या आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:संध्या}} [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळी व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] exjgkcf30mhzdm6d90t2or9ny2szz3o 0 120279 2712312 2201811 2026-09-25T21:00:49Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712312 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राजकीय विभाग | नाव = सीन-सेंत-देनिस | स्थानिकनाव = Seine-Saint-Denis | प्रकार = [[फ्रान्सचे विभाग|फ्रान्सचा विभाग]] | ध्वज = | चिन्ह = Blason département fr Seine-Saint-Denis.svg | नकाशा = Seine-Saint-Denis-Position.svg | देश = फ्रान्स | प्रदेश = [[इल-दा-फ्रान्स]] | मुख्यालय = [[बॉबिन्यी]] | क्षेत्रफळ = २३६ | लोकसंख्या =१५,१५,९८३ | घनता = ६,४२६ | वेबसाईट = }} [[चित्र:Petite couronne.png|उजवे|इवलेसे|300 px|सीन-सेंत-देनिसचा नकाशा]] '''सीन-सेंत-देनिस''' ({{lang-fr|Seine-Saint-Denis}}) हा [[फ्रान्स]] देशाच्या [[इल-दा-फ्रान्स]] [[फ्रान्सचे प्रदेश|प्रदेशातील]] एक [[फ्रान्सचे विभाग|विभाग]] आहे. येथून वाहणाऱ्या [[सीन नदी]]वरून त्याचे नाव पडले आहे. हा विभाग [[पॅरिस]]च्या वायव्येस स्थित असून तो पॅरिस महानगराचा भाग आहे. [[स्ताद दा फ्रान्स]] हे फ्रान्समधील सर्वात मोठे स्टेडियम ह्याच विभागातील सेंट-डेनिस शहरात स्थित आहे. तसेच [[चार्ल्स दि गॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ाचा काही भाग देखील ह्याच विभागात आहे. सीन-सेंत-देनिसमधील बहुसंख्य जनता [[उत्तर आफ्रिका]] खंडातून स्थानांतरित झालेली असून [[इस्लाम]] हा येथील प्रमुख धर्म आहे. == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स|Seine-Saint-Denis|सीन-सेंत-देनिस}} * {{fr icon}} [http://www.seine-saint-denis.pref.gouv.fr/ प्रिफेक्चर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070117023730/http://www.seine-saint-denis.pref.gouv.fr/ |date=2007-01-17 }} * {{fr icon}} [https://web.archive.org/web/19961223080834/http://www.cg93.fr/ समिती] {{फ्रान्सचे विभाग}} [[वर्ग:फ्रान्सचे विभाग]] [[वर्ग:इल-दा-फ्रान्स]] 1jexsdkcwhzrt10pdobqmqgffookr7m 0 125753 2712310 1940882 2026-09-25T20:43:08Z अभय नातू 206 माहिती 2712310 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''टाटा इंडिगो''' हे [[टाटा मोटर्स]] या कंपनीचे कॉम्पॅक्ट प्रकारचे लोकप्रिय वाहन आहे. ही कार मांझा टाटा इंडिगोची सुधारलेली आवृत्ती आहे. == इंजिन विकल्प == टाटा इंडिगो [[पेट्रोल]] आणि [[डिझेल]] या दोन्ही इंजिन पर्यायांसह उपलब्ध करून देण्यात आली होती.<ref>{{cite web | title = टाटा इंडिगो तांत्रिक तपशील आणि वैशिष्ट्ये | url = https://www.carwale.com/tata-cars/indigo/specifications/ | publisher = कारवाले (CarWale) | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === पेट्रोल इंजिन === * '''१.४ लिटर एमपीएफआय (MPFi) पेट्रोल:''' सुरुवातीच्या इंडिगो मॉडेल्समध्ये १,४०५ सीसी क्षमतेचे ४-सिलिंडर एमपीएफआय (मल्टि-पॉइंट फ्युएल इंजेक्शन) नॅचरली अॅस्पिरेटेड पेट्रोल इंजिन वापरले गेले, जे सुमारे ८५ बीएचपी (BHP) शक्ती आणि ११० एनएम (Nm) टॉर्क निर्माण करत असे. === डिझेल इंजिन === * '''१.४ लिटर टर्बो-डिझेल:''' टाटा इंडिगोमध्ये १,४०५ सीसी क्षमतेचे ४-सिलिंडर टर्बोचार्ज्ड डिझेल इंजिन उपलब्ध होते, जे सुमारे ७० बीएचपी शक्ती आणि १३५ एनएम टॉर्क निर्माण करत असे. इंधनाची चांगली बचत आणि मजबूत टॉर्क यामुळे हे इंजिन व्यावसायिक व वैयक्तिक वापरासाठी अत्यंत लोकप्रिय ठरले.<ref>{{cite web | title = टाटा इंडिगो मरिना डिझेल तांत्रिक वैशिष्ट्ये | url = https://www.autocarindia.com/cars/tata/indigo-marina/specifications | publisher = ऑटोकार इंडिया | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * '''१.४ लिटर डायकोर (DiCOR):''' नंतरच्या सुधारित मॉडेल्समध्ये टाटाने अत्याधुनिक 'डायरेक्ट इंजेक्शन कॉमन रेल' (DiCOR) तंत्रज्ञानावर आधारित १.४ लिटर डिझेल इंजिन सादर केले. हे इंजिन कमी आवाजात अधिक कार्यक्षमता आणि चांगली इंधन बचत देत असे. * '''१.३ लिटर क्वाड्राजेट (Quadrajet):''' टाटा इंडिगो मांझा या प्रगत आवृत्तीमध्ये १,२४८ सीसी क्षमतेचे ४-सिलिंडर क्वाड्राजेट कॉमन रेल डिझेल इंजिन बसवण्यात आले होते. हे इंजिन ९० बीएचपी शक्ती आणि २०० एनएम टॉर्क निर्माण करण्यास सक्षम होते.<ref>{{cite web | title = टाटा इंडिगो मांझा क्वाड्राजेट वैशिष्ट्ये आणि परीक्षण | url = https://www.zigwheels.com/newcars/Tata/Manza/specifications | publisher = झिगव्हील्स (ZigWheels) | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:टाटाची वाहने|इंडिगो]] m71ng3elss798ur8uzd3xmklcwjvpqt 0 135945 2712304 2201449 2026-09-25T19:31:58Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712304 wikitext text/x-wiki शेतकरी मासिक हे महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत कृषी आयुक्तालय, [[पुणे]] येथून दरमहा प्रसिद्ध केले जाते. या मासिकाची निर्मिती [[वसंतराव नाईक]] सरकारच्या काळात सन १९६५ मध्ये झाली. कृषी विद्यापीठ स्थापनेबरोबरच शेतकऱ्यांना आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाची ओळख व्हावी. कृषीसंशोधन नवप्रयोगाचे आदानप्रदान व्हावे. अशा व्यापक शेतकरी हितातून हरितक्रांतीचे जनक वसंतराव नाईक यांनी सन १९६५ मध्ये 'शेतकरी' मासिकाला उदयास आणले. कृषी व कृषीसंलग्न विषयाशी निगडित माहितीपर लेख कृषी विद्यापीठांचे तज्ज्ञ, कृषी खात्यांचे अधिकारी, कृषी क्षेत्रात काम करणाऱ्या संस्था तसेच अनुभवी शेतकरी यांचेकडून प्राप्त करून घेऊन प्रसिद्ध केले जातात. 'शेतकरी' मासिकात कृषी, जलसंधारण व पशुसंवर्धन क्षेत्रातील नाविन्यपूर्ण प्रयोगाची ओळख होत असून विविध यशोगाथा देखील यात प्रसिद्धीस येते. राज्यातील शेतकऱ्याना आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाची तसेच कृषीविषयक झालेल्या संशोधनाची माहिती या मासिकाच्या माध्यमातून वेळोवेळी पुरविली जाते. <br /> हे मासिक कृषी विभागाच्या संकेतस्थळावर वाचण्यास उपलब्ध आहे, मासिक वाचण्याकरीता खालील लिंकवर जा - https://web.archive.org/web/20171128003038/http://mahaagri.gov.in/publications/shetkari.aspx [[वर्ग:मराठी मासिके]] [[वर्ग:शासकीय मराठी मासिके]] ed3wx95sjsbv92fqr5k6gecuz5xtn8j 0 139230 2712221 2711687 2026-09-25T15:27:37Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712221 wikitext text/x-wiki '''मेन्सा इंटरनॅशनल''' ही जगातील सर्वात मोठी आणि जुनी उच्च बुद्धिमत्ता असणाऱ्या व्यक्तींची आंतरराष्ट्रीय संस्था आहे.<ref>{{cite web | title = मेन्सा इंटरनॅशनल अधिकृत संकेतस्थळ | url = https://www.mensa.org/ | publisher = मेन्सा इंटरनॅशनल}}</ref> या संस्थेची स्थापना १ ऑक्टोबर [[इ.स. १९४६]] रोजी [[इंग्लंड]] मधील [[ऑक्सफर्ड]] येथे रोलँड बेरिल आणि डॉ. लान्सेलॉट वेअर यांनी केली. कोणत्याही मान्यताप्राप्त प्रमाणित बुद्धिमत्ता चाचणीत (IQ Test) ९८ टक्क्यांपेक्षा जास्त गुण (९८ व्या पर्सेंटाइल किंवा त्याहून अधिक) मिळवणाऱ्या व्यक्तींनाच या संस्थेचे सदस्यत्व दिले जाते.<ref>{{cite web | title = उच्च बुद्धिमत्ता आणि मेन्सा संस्था | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> == उद्दिष्टे आणि उपक्रम == 'मेन्सा' हा शब्द लॅटिन भाषेतील असून त्याचा अर्थ 'गोल टेबल' असा होतो. जात, धर्म, राष्ट्रीयत्व किंवा राजकीय दृष्टिकोनाचा विचार न करता सर्व बुद्धिमान व्यक्तींना एकाच व्यासपीठावर आणणे हा या नामाभिधानामागचा मुख्य उद्देश आहे. या संस्थेची मुख्य उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत: * मानवी बुद्धिमत्तेची ओळख पटवणे आणि तिचा मानवतेच्या कल्याणासाठी उपयोग करणे. * बुद्धिमत्तेच्या स्वरूपावर, वैशिष्ट्यांवर आणि तिच्या वापरावर संशोधन करण्यास प्रोत्साहन देणे. * सदस्यांसाठी बौद्धिक आणि सामाजिक वातावरण उपलब्ध करून देणे.<ref>{{cite book | title = मानवी बुद्धिमत्ता आणि मानसशास्त्र | publisher = ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस}}</ref> == जागतिक विस्तार आणि भारत == आज जगभरातील १०० पेक्षा जास्त देशांमध्ये मेन्साचे १,४०,००० हून अधिक सदस्य आहेत. भारतातही 'मेन्सा इंडिया' (Mensa India) ही तिची अधिकृत शाखा कार्यरत असून, तिचे मुख्य केंद्र [[पुणे]] शहरात आहे. मेन्सा इंडियातर्फे ग्रामीण व वंचित घटकांतील उच्च बुद्धिमत्ता असलेल्या मुलांचा शोध घेण्यासाठी विविध उपक्रम राबवले जातात. == बाह्य दुवे == * {{Official website|https://www.mensa.org/}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय संघटना]] [[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:शिक्षण]] c8iasl1hofc19w1xjm37f17u1ostucs 0 140124 2712314 2711720 2026-09-25T21:06:06Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712314 wikitext text/x-wiki '''सुदामा''' (पूर्व भारतात'''कुचेल''') हे [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मातील]] एक पौराणिक पात्र आणि [[भगवान श्रीकृष्ण|भगवान श्रीकृष्णाचे]] अत्यंत जिवलग मित्र व अनन्य भक्त होते.<ref>{{cite web | title = सुदामा आणि श्रीकृष्णाची मैत्री | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> [[भागवत पुराण|भागवत पुराणातील]] कथेनुसार, सुदामा आणि श्रीकृष्ण यांनी [[सांदीपनी आश्रम|सांदीपनी ऋषींच्या आश्रमात]] एकत्र शिक्षण घेतले होते. अत्यंत दारिद्र्यात जगणाऱ्या सुदामा आणि [[द्वारका]]धीश श्रीकृष्णाची मैत्री ही निस्वार्थी प्रेम, भक्ती आणि मैत्रीचे एक अद्वितीय प्रतीक मानली जाते.<ref>{{cite book | title = श्रीमद्भागवत महापुराण | publisher = गीताप्रेस गोरखपूर}}</ref> == पौराणिक कथा == शिक्षणासाठी आश्रमात असताना सुदामा आणि श्रीकृष्ण यांच्यात गाढ मैत्री झाली. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर श्रीकृष्ण द्वारकेचे राजे बनले, तर सुदामा एका गरीब [[ब्राह्मण]] कुटुंबात अत्यंत साधे आणि गरिबीचे जीवन जगू लागले. सुदामा अत्यंत समाधानी आणि विरक्त वृत्तीचे होते. परंतु कुटुंबाच्या अत्यंत हलाखीच्या परिस्थितीमुळे पत्नीच्या आग्रहास्तव ते मदतीच्या अपेक्षेने नव्हे, तर केवळ आपल्या बालमित्राला भेटण्यासाठी द्वारकेला गेले. मित्राला भेटण्यासाठी भेटवस्तू म्हणून त्यांनी घरी असलेले थोडेसे 'पोहे' सोबत नेले होते. श्रीकृष्णाने आपल्या या दरिद्री मित्राचे अत्यंत आदराने स्वागत केले, त्याचे पाय धुतले आणि अत्यंत प्रेमाने ते पोहे स्वीकारले. सुदामाने तोंडाने काहीही न मागताही अंतर्यामी श्रीकृष्णाने त्यांच्या सर्व गरिबीचा अंत करून त्यांना अपार समृद्धी बहाल केली.<ref>{{cite book | title = भारतीय पौराणिक कथाकोश | author = जोशी महादेवशास्त्री | publisher = ज्ञानराज प्रकाशन}}</ref> == सांस्कृतिक महत्त्व == भारतीय संस्कृतीत आणि साहित्यात सुदामा आणि श्रीकृष्णाच्या प्रसंगाला खूप महत्त्वाचे स्थान आहे. कोणत्याही भेदभावाशिवाय, श्रीमंती-गरीबीच्या पलीकडे जाऊन जपलेली मैत्री कशी असावी, याचे उदाहरण देण्यासाठी आजही ''कृष्ण-सुदामा मैत्री''चा दाखला दिला जातो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:सुदामा}} [[वर्ग:पौराणिक व्यक्ती]] [[वर्ग:भागवत पुराण]] [[वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा]] 5gdrkc80jz4bqbf46ptp43rdv47c3nn 0 140400 2712202 1787490 2026-09-25T13:54:01Z अमर तिवारी 184549 अमर तिवारी ने लेख [[हबीब बुरग्विबा]] वरुन [[हबीब बूर्गीबा]] ला हलविला 1787490 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पंतप्रधान | नाव = हबीब बुरग्विबा | चित्र =Bourguiba photo officielle.jpg | चित्र आकारमान = 180px | पद = [[ट्युनिसिया]]चा पहिला राष्ट्राध्यक्ष | कार्यकाळ_आरंभ = २५ जुलै १९५७ | कार्यकाळ_समाप्ती = ७ नोव्हेंबर १९८७ | राष्ट्रपती = | मागील = पदनिर्मिती | पुढील = [[झिने एल अबिदिन बेन अली]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = | कार्यकाळ_समाप्ती1 = | राष्ट्रपती1 = | मागील1 = | पुढील1 = | पद2 = | कार्यकाळ_आरंभ2 = | कार्यकाळ_समाप्ती2 = | मागील2 = | पुढील2 = | कार्यकाळ_आरंभ3 = | कार्यकाळ_समाप्ती3 = | मागील3 = | पुढील3 = | कार्यकाळ_आरंभ4 = | कार्यकाळ_समाप्ती4 = | मागील4 = | पुढील4 = | जन्मदिनांक ={{जन्म दिनांक|1903|8|3}} | जन्मस्थान = मोनास्तिर, [[ट्युनिसियाचे फ्रेंच-संरक्षित राज्य|फ्रेंच ट्युनिसिया]] | मृत्युदिनांक ={{मृत्यू दिनांक आणि वय|2000|4|8|1925|10|13}} | मृत्युस्थान =मोनास्तिर | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = | पती = | पत्नी = | नाते = | अपत्ये = | निवास = | शाळा_महाविद्यालय =[[पॅरिस विद्यापीठ]] | व्यवसाय = [[राजकारणी]] | धंदा = | धर्म = [[सुन्नी इस्लाम]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''हबीब बुरग्विबा''' ({{lang-ar|حبيب بورقيبة‎‎}}; '''३ ऑगस्ट''', [[इ.स. १९०३]] - [[६ एप्रिल]], [[इ.स. २०००]]) हा [[उत्तर आफ्रिका|उत्तर आफ्रिकेमधील]] [[ट्युनिसिया]] देशाचा पहिला [[राष्ट्रप्रमुख|राष्ट्राध्यक्ष]] होता. [[फ्रान्स]]पासून ट्युनिसियाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यात त्याचा सिंहाचा वाटा होता. स्वातंत्र्यानंतर आपल्या ३० वर्षांच्या प्रदीर्घ कार्यकाळात त्याने ट्युनिसियावर [[हुकुमशहा]]च्या थाटात सत्ता गाजवली. १९८७ साली पंतप्रधान [[झिने एल अबिदिन बेन अली]]ने बुरग्विबाच्या म्हातारपणाचे कारण देऊन त्याला राष्ट्राध्यक्षपदावरून हाकलले. == बाह्य दुवे == *[http://www.bourguiba.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Habib Bourguiba|{{लेखनाव}}}} {{DEFAULTSORT:बुरग्विबा, हबीब}} [[वर्ग:ट्युनिसियाचे राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] re5b03mkbyvct7ev0cem9fy3h9gu9tw 2712206 2712202 2026-09-25T13:54:24Z अमर तिवारी 184549 2712206 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पंतप्रधान | नाव = हबीब बूर्गीबा | चित्र =Bourguiba photo officielle.jpg | चित्र आकारमान = 180px | पद = [[ट्युनिसिया]]चा पहिला राष्ट्राध्यक्ष | कार्यकाळ_आरंभ = २५ जुलै १९५७ | कार्यकाळ_समाप्ती = ७ नोव्हेंबर १९८७ | राष्ट्रपती = | मागील = पदनिर्मिती | पुढील = [[झिने एल अबिदिन बेन अली]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = | कार्यकाळ_समाप्ती1 = | राष्ट्रपती1 = | मागील1 = | पुढील1 = | पद2 = | कार्यकाळ_आरंभ2 = | कार्यकाळ_समाप्ती2 = | मागील2 = | पुढील2 = | कार्यकाळ_आरंभ3 = | कार्यकाळ_समाप्ती3 = | मागील3 = | पुढील3 = | कार्यकाळ_आरंभ4 = | कार्यकाळ_समाप्ती4 = | मागील4 = | पुढील4 = | जन्मदिनांक ={{जन्म दिनांक|1903|8|3}} | जन्मस्थान = मोनास्तिर, [[ट्युनिसियाचे फ्रेंच-संरक्षित राज्य|फ्रेंच ट्युनिसिया]] | मृत्युदिनांक ={{मृत्यू दिनांक आणि वय|2000|4|8|1925|10|13}} | मृत्युस्थान =मोनास्तिर | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = | पती = | पत्नी = | नाते = | अपत्ये = | निवास = | शाळा_महाविद्यालय =[[पॅरिस विद्यापीठ]] | व्यवसाय = [[राजकारणी]] | धंदा = | धर्म = [[सुन्नी इस्लाम]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''हबीब बूर्गीबा''' ({{lang-ar|حبيب بورقيبة‎‎}}; '''३ ऑगस्ट''', [[इ.स. १९०३]] - [[६ एप्रिल]], [[इ.स. २०००]]) हा [[उत्तर आफ्रिका|उत्तर आफ्रिकेमधील]] [[ट्युनिसिया]] देशाचा पहिला [[राष्ट्रप्रमुख|राष्ट्राध्यक्ष]] होता. [[फ्रान्स]]पासून ट्युनिसियाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यात त्याचा सिंहाचा वाटा होता. स्वातंत्र्यानंतर आपल्या ३० वर्षांच्या प्रदीर्घ कार्यकाळात त्याने ट्युनिसियावर [[हुकुमशहा]]च्या थाटात सत्ता गाजवली. १९८७ साली पंतप्रधान [[झिने एल अबिदिन बेन अली]]ने बूर्गीबाच्या म्हातारपणाचे कारण देऊन त्याला राष्ट्राध्यक्षपदावरून हाकलले. == बाह्य दुवे == *[http://www.bourguiba.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Habib Bourguiba|{{लेखनाव}}}} {{DEFAULTSORT:बूर्गीबा, हबीब}} [[वर्ग:ट्युनिसियाचे राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 4xrkddec79bdmi4xookqqgvcmkurl9r 0 144014 2712231 2399727 2026-09-25T16:18:15Z अभय नातू 206 /* बाह्य दुवे */ 2712231 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = के.एल.एम. | चित्र = KLM logo.svg | चित्र_आकारमान = 250 px | IATA = KL | ICAO = KLM | callsign = KLM | स्थापना = ७ ऑक्टोबर १९१९ | बंद = | विमानतळ = [[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''फ्लाइंग ब्ल्यू'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ११८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = | मुख्यालय = [[आम्स्टेलव्हीन]], [[नूर्द-हॉलंड]], [[नेदरलँड्स]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.klm.com }} [[चित्र:KLM Boeing 747-400 SXM Bidini.jpg|250 px|[[सिंट मार्टेन]] विमानतळावर थांबलेले के.एल.एम.चे [[बोईंग ७४७]]|इवलेसे]] [[चित्र:KLM Boeing 747, aeropuerto de Hong Kong, 2013-08-13, DD 20.jpg|250px|इवलेसे|उजवे|हाँग काँग विमानतळावर उतरणारे केएलएमचे बोईंग-७४७-४०० प्रकारचे विमान]] '''के.एल.एम.''' ({{lang-nl|Koninklijke Luchtvaart Maatschappij N.V.}}) ही [[नेदरलँड्स]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९१९ साली स्थापन झालेली के.एल.एम. ही सध्या कार्यरत असलेली जगातील सर्वात जुनी विमान कंपनी आहे. के.एल.एम.ची विमाने एकूण ९०हून ठिकाणांवर प्रवासी व मालवाहतूक करतात. [[अ‍ॅम्स्टरडॅम]] महानगरामधील [[आम्स्टेलव्हीन]] ह्या शहरामध्ये के.एल.एम.चे मुख्यालय असून [[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]] हा तिचा मुख्य [[विमानतळ]] आहे. मे २००४ मध्ये के.एल.एम. व [[एर फ्रान्स]] ह्या दोन कंपन्यांचे एकत्रीकरण झाले. ==देश व शहरे== {|class="wikitable sortable toccolours" |- !style="background-color:#318CE7;color: white"|देश !style="background-color:#318CE7;color: white"|शहर |- |[[ॲंगोला]]||[[लुआंडा]] |- |[[आर्जेन्टिना]]||[[बुएनोस आइरेस]] |- |[[अरूबा]]||[[ओरांजेस्ताद]] |- |[[ऑस्ट्रिया]]||[[व्हियेना]] |- |[[बहरैन]]||[[बहरैन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बहरैन]] |- |[[बेल्जियम]]||[[ब्रसेल्स विमानतळ|ब्रसेल्स]] |- |[[ब्राझील]]||[[रियो दि जानेरो]], [[साओ पाउलो–ग्वारूलोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साओ पाउलो]] |- |[[कॅनडा]]||[[कॅल्गारी]], [[मॉंत्रियाल]], [[टोरॉंटो पीयर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरॉंटो]], [[व्हॅंकूव्हर]] |- |[[चीन]]||[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बीजिंग]], [[छंतू]], [[क्वांगचौ]], [[हांगचौ]], [[शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शांघाय]], [[च्यामेन]] |- |[[क्युबा]]||[[हवाना]] |- |[[कुरसावो]]||[[विलेमश्टाड]] |- |[[चेक प्रजासत्ताक]]||[[प्राग]] |- |[[डेन्मार्क]]||[[आल्बोर्ग]], [[बिलुंड]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]] |- |[[इक्वेडोर]]||[[ग्वायाकिल]], [[क्वितो]] |- |[[इजिप्त]]||[[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]] |- |[[फिनलंड]]||[[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]] |- |[[फ्रान्स]]||[[बोर्दू]], [[मार्सेल]], [[म्युलुझ]], [[नीस]], [[पॅरिस]] ([[चार्ल्स दि गॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चार्ल्स दि गॉल]]), [[तुलूझ]], [[स्त्रासबुर्ग]] |- |[[जर्मनी]]||[[बर्लिन]], [[ब्रेमन]], [[क्योल्न]], [[फ्रांकफुर्ट विमानतळ|फ्रांकफुर्ट]], [[ड्युसेलडॉर्फ]], [[हांबुर्ग]], [[हानोफर]], [[म्युनिक विमानतळ|म्युनिक]], [[न्युर्नबर्ग]], [[श्टुटगार्ट]] |- |[[घाना]]||[[आक्रा]] |- |[[ग्रीस]]||[[अथेन्स]] |- |[[हाँग काँग]]||[[हाँग काँग]] ([[हाँग काँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[हंगेरी]]||[[बुडापेस्ट]] |- |[[भारत]]||[[दिल्ली]] ([[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[इंडोनेशिया]]||[[देनपसार]], [[जाकार्ता]] |- |[[इस्रायल]]||[[बेन गुरियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तेल अवीव]] |- |[[इटली]]||[[बोलोन्या]], [[फ्लोरेन्स]], [[माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान]], [[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम]], [[व्हेनिस]] |- |[[जपान]]||[[फुकुओका]], [[ओसाका]], [[तोक्यो]] ([[नारिता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[कझाकस्तान]]||[[अल्माटी]] |- |[[केन्या]]||[[नैरोबी]] |- |[[कुवेत]]||[[कुवेत शहर]] |- |[[लक्झेंबर्ग]]||[[लक्झेंबर्ग (शहर)|लक्झेंबर्ग]] |- |[[मलेशिया]]||[[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्वालालंपूर]] |- |[[मेक्सिको]]||[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी]] |- |[[नेदरलँड्स]]||[[अ‍ॅम्स्टरडॅम]] ([[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]]), [[बॉनेअर]] |- |[[नायजेरिया]]||[[लागोस]] |- |[[नॉर्वे]]||[[बार्गन]], [[ओस्लो]], [[ओलेसुंड]], [[स्टावांग्यिर]], [[ट्रोंडहाइम]] |- |[[ओमान]]||[[मस्कत]] |- |[[पनामा]]||[[पनामा सिटी]] |- |[[पेरू (देश)|पेरू]]||[[लिमा]] |- |[[फिलिपिन्स]]||[[निनॉय अक्विनो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मनिला]] |- |[[पोलंड]]||[[वर्झावा चोपिन विमानतळ|वर्झावा]] |- |[[पोर्तुगाल]]||[[लिस्बन पोर्तेला विमानतळ|लिस्बन]] |- |[[कतार]]||[[दोहा]] |- |[[रोमेनिया]]||[[बुखारेस्ट]] |- |[[रशिया]]||[[शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉस्को]], [[सेंट पीटर्सबर्ग]] |- |[[रवांडा]]||[[किगाली]] |- |[[सौदी अरेबिया]]||[[दम्मम]] |- |[[सिंगापूर]]||[[सिंगापूर]] ([[सिंगापूर चांगी विमानतळ]]) |- |[[सिंट मार्टेन]]||[[फिलिप्सबर्ग]] |- |[[दक्षिण आफ्रिका]]||[[केप टाउन]], [[जोहान्सबर्ग]] |- |[[दक्षिण कोरिया]]||[[सोल]] ([[इंचॉन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[स्पेन]]||[[बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]], [[अदोल्फो सुआरेझ माद्रिद–बाराहास विमानतळ|माद्रिद]] |- |[[सुरिनाम]]||[[पारामारिबो]] |- |[[स्वीडन]]||[[योहतेबोर्य]], [[स्टॉकहोम आर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम]] |- |[[स्वित्झर्लंड]]||[[जिनिव्हा]], [[बासेल]], [[झ्युरिक]] |- |[[तैवान]]||[[ताओयुआन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तैपै]] |- |[[टांझानिया]]||[[दार एस सलाम]] |- |[[थायलंड]]||[[बँकॉक]] ([[सुवर्णभूमी विमानतळ]]) |- |[[तुर्कस्तान]]||[[इस्तंबूल अतातुर्क विमानतळ|इस्तंबूल]], [[इझ्मिर]] |- |[[युगांडा]]||[[एंटेबी]] |- |[[युक्रेन]]||[[बोरीस्पिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्यीव]] |- |[[संयुक्त अरब अमिराती]]||[[अबु धाबी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबु धाबी]], [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई]] |- |[[युनायटेड किंग्डम]]||[[अ‍ॅबर्डीन]], [[बर्मिंगहॅम]], [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[कार्डिफ]], [[ड्युरॅम, इंग्लंड|ड्युरॅम]], [[एडिनबरा]], [[ग्लासगो]], [[किंग्स्टन अपॉन हल]], [[लीड्स]], [[लंडन]] ({{वितसंकेत|LHR}}), [[मॅंचेस्टर]], [[न्यूकॅसल अपॉन टाइन]], [[नॉरविक]] |- |[[अमेरिका]]||[[अटलांटा]] ([[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[शिकागो]] ([[शिकागो ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन]], [[लॉस एंजेल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेल्स]], [[न्यू यॉर्क शहर]] ([[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]], [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] ([[वॉशिंग्टन डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), |- |[[झांबिया]]||[[लुसाका]] |- |[[झिंबाब्वे]]||[[हरारे]] |} === इतर कंपन्यांशी असलेले करार === === कोडशेर करार === केएलएमचे खालील विमान कंपन्यांशी [[कोडशेर करार]] आहेत:<ref>{{cite web|title=Flying with one of KLM's partner airlines|url=https://www.klm.us/information/ticket-services/partner-airlines#flying-with-partners|website=KLM|publisher=Air France-KLM|location=Amsterdam|access-date=26 July 2022|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817000015/https://www.klm.us/information/ticket-services/partner-airlines#flying-with-partners|url-status=live}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * [[आर्जिंटिनास एरलाइन्स|एरोलिनास आर्जिंटिनास]] * [[एरोमेक्सिको]] * [[एर अस्ताना]] * [[एर युरोपा]] * [[एर फ्रान्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240105-klafcodeshare|title=KLM Adds Air France Reunion Codeshare From Jan 2024|website=AeroRoutes|access-date=8 January 2024|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106153013/https://www.aeroroutes.com/eng/240105-klafcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[एर मॉरिशस]]<ref>{{cite web|title=Airline Partners|url=https://www.airmauritius.com/en/kestrelflyer/our-partners/airline-partners|website=Air Mauritius|access-date=27 September 2025|archive-date=8 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008200431/https://www.airmauritius.com/en/kestrelflyer/our-partners/airline-partners|url-status=live}}</ref> * [[एर सर्बिया]] * [[एरबाल्टिक]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=airBaltic Expands KLM Codeshare Network in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250409-btklcodeshare |access-date=10 April 2025 |work=AeroRoutes |date=9 April 2025 |language=en-CA |archive-date=9 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409200238/https://www.aeroroutes.com/eng/250409-btklcodeshare |url-status=live }}</ref> * [[एरलिंक]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241210-kl4zcodeshare|title=KLM Begins Airlink Codeshare Service From Dec 2024|website=AeroRoutes|access-date=11 December 2024|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007185525/https://www.aeroroutes.com/eng/241210-kl4zcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[अटलांटिक एरवेझ]]<ref>{{cite web|title=KLM signs codeshare agreement with Atlantic Airways|url=https://news.klm.com/klm-signs-codeshare-agreement-with-atlantic-airways/|access-date=27 September 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203111115/https://news.klm.com/klm-signs-codeshare-agreement-with-atlantic-airways/|url-status=live}}</ref> * [[बँकॉक एरवेझ]]<ref>{{cite web|title=KLM Partner airlines|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/partner-airlines}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[चायना एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240925-klcicodeshare|title=KLM Expands China Airlines Codeshare Service From mid-Sep 2024|website=AeroRoutes|access-date=13 October 2024|archive-date=5 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005210412/https://www.aeroroutes.com/eng/240925-klcicodeshare|url-status=live}}</ref> * [[चायना ईस्टर्न एरलाइन्स]] * [[चायना साउदर्न एरलाइन्स]] * [[कोपा एरलाइन्स]] * [[क्रोएशिया एरलाइन्स]] * [[डेल्टा एर लाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240610-kldlcodeshare|title=KLM Adds Delta Colombia Codeshare From June 2024|website=AeroRoutes|access-date=1 July 2024|archive-date=1 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701070001/https://www.aeroroutes.com/eng/240610-kldlcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[एल अल]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240722-lyklcodeshare|title=El Al/KLM begins codeshare from mid-July 2024|website=aeroroutes.com|date=22 July 2024|access-date=23 July 2024|archive-date=23 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723001255/https://www.aeroroutes.com/eng/240722-lyklcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[युरोस्टार]] {{small|(रेल्वे)}} <ref>{{Cite web |title=AirRail: Amsterdam Schiphol |url=https://www.eurostar.com/be-en/deals/airrail |access-date=28 September 2024 |website=Eurostar |language=en |archive-date=10 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131508/https://www.eurostar.com/be-en/deals/airrail |url-status=live }}</ref> * [[फ्लेर एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.ifly.com/airlines/flair-airlines/partner-alliances |title=Flair Airlines Partnerships & Alliances |access-date=24 March 2025 |archive-date=8 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408230656/https://www.ifly.com/airlines/flair-airlines/partner-alliances |url-status=live }}</ref> * [[गरुड इंडोनेशिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240124-klgacodeshare|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240125123121/https://www.aeroroutes.com/eng/240124-klgacodeshare|url-status=dead|title=KLM Resumes Garuda Indonesia Jakarta – Amsterdam Codeshare in 1Q24|archivedate=25 January 2024|website=AeroRoutes}}</ref> * [[जॉर्जियन एरवेझ]] * [[गोल त्रांसपोर्तेस एरोस]]<ref>{{cite web | last=Liu | first=Jim | title=KLM / GOL NW24 Codeshare Network Expansion | website=AeroRoutes | date=17 September 2024 | url=https://www.aeroroutes.com/eng/240917-klg3codeshare | access-date=19 September 2024 | archive-date=19 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240919123221/https://www.aeroroutes.com/eng/240917-klg3codeshare | url-status=live }}</ref> * [[गल्फ एर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231128-klgfcodeshare|title=KLM Expands Gulf Air Codeshare From mid-Nov 2023|website=AeroRoutes|access-date=29 November 2023|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203183549/https://www.aeroroutes.com/eng/231128-klgfcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[इंडिगो]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250806-6eklcodeshare|title=IndiGo Begins KLM European Codeshare From mid-August 2025|website=AeroRoutes|access-date=4 September 2025|archive-date=6 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806230635/https://www.aeroroutes.com/eng/250806-6eklcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[इटा एरवेझ]]<ref>{{cite web|date=3 December 2021|title=ITA Airways, codeshare con KLM|url=https://www.advtraining.it/news/77170-ita-airways-codeshare-con-klm|language=Italian|trans-title=ITA Airways, codeshare with KLM|website=advtraining.it|access-date=4 December 2021|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225630/http://www.advtraining.it/news/77170-ita-airways-codeshare-con-klm|url-status=live}}</ref> * [[जेटस्टार एरवेझ|जेटस्टार]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220328-kljqns22|title=KLM Expands Jetstar Airways Codeshare Network in NS22|website=AeroRoutes|access-date=8 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007233133/https://www.aeroroutes.com/eng/220328-kljqns22|url-status=live}}</ref> * [[केन्या एरवेझ]] * [[केएम माल्टा एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|title=KM Malta Airlines announces KLM codeshare as it prepares to take off|url=https://timesofmalta.com/article/km-malta-airlines-announces-klm-codeshare-prepares-take-off.1090035|access-date=28 March 2024|website=Times of Malta|language=en|archive-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419105807/https://timesofmalta.com/article/km-malta-airlines-announces-klm-codeshare-prepares-take-off.1090035|url-status=live}}</ref> * [[कोरियन एर]] * [[लोगनॲर]]<ref>{{cite web | url=https://www.aeroroutes.com/eng/230626-kllmcodeshare | title=KLM Adds Loganair London Heathrow Codeshare from June 2023 | access-date=26 June 2023 | archive-date=26 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230626150542/https://www.aeroroutes.com/eng/230626-kllmcodeshare | url-status=live }}</ref> * [[मलेशिया एरलाइन्स]] * [[मिडल ईस्ट एरलाइन्स]] * [[ओमान एर]]<ref>{{cite web|title=Alliances and Partners|url=https://www.omanair.com/en_my/alliances-and-partners|website=Oman Air|access-date=29 September 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203105656/https://www.omanair.com/en_my/alliances-and-partners|url-status=live}}</ref> * [[पेगासस एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |author1=Ivan Nadalet |title=KLM and Turkish LCC, Pegasus Airlines, sign codeshare, interline deal |url=https://www.ch-aviation.com/news/19107-klm-and-turkish-lcc-pegasus-airlines-sign-codeshare-interline-deal |website=Ch-aviation.com |access-date=6 May 2024 |language=English |date=24 May 2013 |archive-date=5 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205013643/https://www.ch-aviation.com/news/19107-klm-and-turkish-lcc-pegasus-airlines-sign-codeshare-interline-deal |url-status=live }}</ref> * [[क्वांटस]]<ref>{{cite news|date=1 November 2018|title=KLM / QANTAS begins codeshare service from Nov 2018|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281306/klm-qantas-begins-codeshare-service-from-nov-2018/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108144453/https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281306/klm-qantas-begins-codeshare-service-from-nov-2018/|archive-date=8 November 2018|access-date=1 November 2018|publisher=Routesonline}}</ref> * [[साउदिया]]<ref>{{cite web|title=KLM Expands Saudia Codeshare From mid-3Q25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250804-klsvcodeshare|date=5 August 2025|website=aeroroutes.com|access-date=10 August 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805045110/https://www.aeroroutes.com/eng/250804-klsvcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|title=KLM/SAS BEGINS CODESHARE SERVICE FROM SEP 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240715-klskcodeshare|date=15 July 2024|website=aeroroutes.com|access-date=15 July 2024|archive-date=27 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627115025/https://www.aeroroutes.com/eng/240715-klskcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[सिचुआन एरलाइन्स]] * [[तारोम]] * [[ट्रांझाव्हिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230816-klhvcodeshare|title=KLM Resumes Transavia Amman Codeshare in NW23|website=AeroRoutes|access-date=16 August 2023|archive-date=16 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816072317/https://www.aeroroutes.com/eng/230816-klhvcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[व्हिएतनाम एरलाइन्स]] * [[व्हर्जिन अटलांटिक]]<ref>{{cite news|url=https://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/Virgin-America-starts-codesharing-with-Air-France-KLM|title=Virgin Atlantic starts codesharing with Air France and KLM|date=4 March 2019|last=Silk|first=Robert|magazine=Travel Weekly|publisher=Northstar Travel Group|location=Secaucus|access-date=18 August 2022|archive-date=28 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328163311/https://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/Virgin-America-starts-codesharing-with-Air-France-KLM|url-status=live}}</ref> * [[वेस्टजेट]] * [[विडेरोये]] * [[विनेर]]<ref>{{Cite web |title=KLM and Winair sign codeshare agreement |url=http://klmf.ly/2uCxw2W |access-date=24 July 2022 |website=KLM and Winair sign codeshare agreement |language=en}}</ref> * [[श्यामेनॲर]] {{div col end}} === इंटरलाईन करार === केएलएमचे खालील विमान कंपन्यांशी [[इंटरलायनिंग|इंटरलाईन करार]] आहेत: {{div col|colwidth=17em}} * [[एरोइटालिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.avionews.it/item/1264650-aeroitalia-announces-partnership-with-delta-air-france-and-klm-carriers.html|title=Aeroitalia announces partnership with Delta, Air France, and KLM carriers|date=1 July 2025|website=www.avionews.it}}</ref> * [[एपीजी एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.apgiet.com/all-partner-airlines.html|title=ALL PARTNER AIRLINES|website=APG|access-date=9 September 2025|archive-date=24 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824135517/https://www.apgiet.com/all-partner-airlines.html|url-status=live}}</ref> * [[एर अस्ताना]]<ref>{{cite web|title=Air Astana Partners|url=https://www.airastana.com/uk-en/information/airline-partners|website=Air Astana}}</ref> * [[एर फ्रान्स]]<ref name="news.klm.com">{{cite web|title=KLM, Air France and SAS sign codeshare and interline agreements|url=https://news.klm.com/klm-air-france-and-sas-sign-codeshare-and-interline-agreements/|access-date=9 September 2025|archive-date=11 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411121734/https://news.klm.com/klm-air-france-and-sas-sign-codeshare-and-interline-agreements/|url-status=live}}</ref> * [[एरलिंक]]<ref>{{cite web|title=Airlink Partners|url=https://www.flyairlink.com/en/za/partners}}</ref> * [[बॅटिक एर मलेशिया]]<ref>{{Cite web|url=https://theedgemalaysia.com/node/773952|title=Batik Air Malaysia makes bold bet on Subang, eyes KLIA as transit hub|date=22 October 2025|website=The Edge Malaysia}}</ref> * [[सेमॲर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tourismupdate.com/article/cemair-inks-interline-agreement-with-air-france-klm|title=CemAir inks interline agreement with Air France-KLM &#124; Southern & East African Tourism Update|date=28 February 2025|website=www.tourismupdate.com|access-date=9 September 2025|archive-date=23 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250723181954/https://www.tourismupdate.com/article/cemair-inks-interline-agreement-with-air-france-klm|url-status=live}}</ref> * [[कोपा एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Interline partners|url=https://www.copaair.com/en-cr/discover-copa-airlines/alliances-with-airlines/interline-agreements/|access-date=9 September 2025|archive-date=7 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207224346/https://www.copaair.com/en-cr/discover-copa-airlines/alliances-with-airlines/interline-agreements/|url-status=live}}</ref> * [[युरोस्टार]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=Air&Rail: flight with train journey|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/air-rail}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[फ्लायदुबई]]<ref>{{cite web|title=Interline baggage allowance and rules|url=https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|website=Flydubai|access-date=9 September 2025|archive-date=5 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250905154740/https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|url-status=live}}</ref> * [[गल्फ एर]]<ref>{{cite web|title=Our Interline Through Check-in Partners|url=https://www.gulfair.com/flying-with-us/other-airlines|website=Gulf Air|access-date=9 September 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805162421/https://www.gulfair.com/flying-with-us/other-airlines|url-status=live}}</ref> * [[लाओ एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|title=Interline Partners|publisher=[[Lao Airlines]]|access-date=31 October 2025|archive-date=19 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919053246/https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|url-status=live}}</ref> * [[लोगनॲर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hial.co.uk/whats-hot/better-connected/|title=Loganair customers are "Better Connected"|date=16 April 2018|website=HIAL|language=en-GB|access-date=1 August 2019|archive-date=1 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801012546/https://www.hial.co.uk/whats-hot/better-connected/|url-status=dead}}</ref> * [[मियात मंगोलियन एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Our partners|url=https://www.miat.com/pagecontent.php?pageId=290&lang=en}}</ref> * [[एनएस इंटरनॅशनल]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=KLM, Thalys and NS Dutch Railways have joined forces to replace flights between Brussels and Amsterdam Airport Schiphol|url=https://news.klm.com/klm-thalys-and-ns-dutch-railways-have-joined-forces-to-replace-flights-between-brussels-and-amsterdam-airport-schiphol/#:~:text=KLM%2C%20Thalys%20and%20NS%20Dutch,flights%20between%20Brussels%20and%20Schiphol.|access-date=24 September 2025|archive-date=17 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017214614/https://news.klm.com/klm-thalys-and-ns-dutch-railways-have-joined-forces-to-replace-flights-between-brussels-and-amsterdam-airport-schiphol/#:~:text=KLM%2C%20Thalys%20and%20NS%20Dutch,flights%20between%20Brussels%20and%20Schiphol.|url-status=live}}</ref> * [[रॉयल ब्रुनेई एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web |title=Interline Codeshare Partners - Brunei {{!}} Royal Brunei Airlines |url=https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |access-date=15 January 2024 |website=Brunei |language=en-US |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929180503/https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |url-status=live }}</ref> * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref name="news.klm.com"/> * [[स्काय एरलाइन]]<ref>{{Cite web|url=https://www.routesonline.com/airlines/4458/sky-airline/news/299663367/sky-airline-and-air-france-klm-sign-a-new-interline-agreement/|title=SKY Airline and Air France - KLM sign a new interline agreement|date=5 August 2024|website=Routes|access-date=9 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007232723/https://www.routesonline.com/airlines/4458/sky-airline/news/299663367/sky-airline-and-air-france-klm-sign-a-new-interline-agreement/|url-status=live}}</ref> * [[स्काय एक्सप्रेस]]<ref>{{Cite web|url=https://www.airfranceklm.com/en/newsroom/new-agreement-between-air-france-klm-and-sky-express#:~:text=With+this+new+interline+agreement,+we+are,aim+to+improve+our+customers'+travel+experience|title=New agreement between Air France, KLM and Sky Express &#124; AIR FRANCE KLM|website=www.airfranceklm.com|access-date=19 June 2026|archive-date=15 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415203343/https://www.airfranceklm.com/en/newsroom/new-agreement-between-air-france-klm-and-sky-express#:~:text=With+this+new+interline+agreement,+we+are,aim+to+improve+our+customers'+travel+experience|url-status=live}}</ref> * [[एसएनसीएफ]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=Air&Rail: flight with train journey|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/air-rail#train-between-belgium-and-france}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[स्विस इंटरनॅशनल एर लाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Fees for partner airlines|url=https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|website=Swiss International Air Lines|access-date=9 September 2025|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809150931/https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|url-status=live}}</ref> {{div col end}} ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|KLM|{{लेखनाव}}}} *[http://www.klm.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{स्कायटीम}} [[वर्ग:नेदरलँड्समधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्कायटीम]] q7cydufrr8vk1agwo3i2pnem0byh064 2712232 2712231 2026-09-25T16:18:26Z अभय नातू 206 /* इतर कंपन्यांशी असलेले करार */ 2712232 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = के.एल.एम. | चित्र = KLM logo.svg | चित्र_आकारमान = 250 px | IATA = KL | ICAO = KLM | callsign = KLM | स्थापना = ७ ऑक्टोबर १९१९ | बंद = | विमानतळ = [[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''फ्लाइंग ब्ल्यू'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ११८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = | मुख्यालय = [[आम्स्टेलव्हीन]], [[नूर्द-हॉलंड]], [[नेदरलँड्स]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.klm.com }} [[चित्र:KLM Boeing 747-400 SXM Bidini.jpg|250 px|[[सिंट मार्टेन]] विमानतळावर थांबलेले के.एल.एम.चे [[बोईंग ७४७]]|इवलेसे]] [[चित्र:KLM Boeing 747, aeropuerto de Hong Kong, 2013-08-13, DD 20.jpg|250px|इवलेसे|उजवे|हाँग काँग विमानतळावर उतरणारे केएलएमचे बोईंग-७४७-४०० प्रकारचे विमान]] '''के.एल.एम.''' ({{lang-nl|Koninklijke Luchtvaart Maatschappij N.V.}}) ही [[नेदरलँड्स]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९१९ साली स्थापन झालेली के.एल.एम. ही सध्या कार्यरत असलेली जगातील सर्वात जुनी विमान कंपनी आहे. के.एल.एम.ची विमाने एकूण ९०हून ठिकाणांवर प्रवासी व मालवाहतूक करतात. [[अ‍ॅम्स्टरडॅम]] महानगरामधील [[आम्स्टेलव्हीन]] ह्या शहरामध्ये के.एल.एम.चे मुख्यालय असून [[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]] हा तिचा मुख्य [[विमानतळ]] आहे. मे २००४ मध्ये के.एल.एम. व [[एर फ्रान्स]] ह्या दोन कंपन्यांचे एकत्रीकरण झाले. ==देश व शहरे== {|class="wikitable sortable toccolours" |- !style="background-color:#318CE7;color: white"|देश !style="background-color:#318CE7;color: white"|शहर |- |[[ॲंगोला]]||[[लुआंडा]] |- |[[आर्जेन्टिना]]||[[बुएनोस आइरेस]] |- |[[अरूबा]]||[[ओरांजेस्ताद]] |- |[[ऑस्ट्रिया]]||[[व्हियेना]] |- |[[बहरैन]]||[[बहरैन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बहरैन]] |- |[[बेल्जियम]]||[[ब्रसेल्स विमानतळ|ब्रसेल्स]] |- |[[ब्राझील]]||[[रियो दि जानेरो]], [[साओ पाउलो–ग्वारूलोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साओ पाउलो]] |- |[[कॅनडा]]||[[कॅल्गारी]], [[मॉंत्रियाल]], [[टोरॉंटो पीयर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरॉंटो]], [[व्हॅंकूव्हर]] |- |[[चीन]]||[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बीजिंग]], [[छंतू]], [[क्वांगचौ]], [[हांगचौ]], [[शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शांघाय]], [[च्यामेन]] |- |[[क्युबा]]||[[हवाना]] |- |[[कुरसावो]]||[[विलेमश्टाड]] |- |[[चेक प्रजासत्ताक]]||[[प्राग]] |- |[[डेन्मार्क]]||[[आल्बोर्ग]], [[बिलुंड]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]] |- |[[इक्वेडोर]]||[[ग्वायाकिल]], [[क्वितो]] |- |[[इजिप्त]]||[[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]] |- |[[फिनलंड]]||[[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]] |- |[[फ्रान्स]]||[[बोर्दू]], [[मार्सेल]], [[म्युलुझ]], [[नीस]], [[पॅरिस]] ([[चार्ल्स दि गॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चार्ल्स दि गॉल]]), [[तुलूझ]], [[स्त्रासबुर्ग]] |- |[[जर्मनी]]||[[बर्लिन]], [[ब्रेमन]], [[क्योल्न]], [[फ्रांकफुर्ट विमानतळ|फ्रांकफुर्ट]], [[ड्युसेलडॉर्फ]], [[हांबुर्ग]], [[हानोफर]], [[म्युनिक विमानतळ|म्युनिक]], [[न्युर्नबर्ग]], [[श्टुटगार्ट]] |- |[[घाना]]||[[आक्रा]] |- |[[ग्रीस]]||[[अथेन्स]] |- |[[हाँग काँग]]||[[हाँग काँग]] ([[हाँग काँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[हंगेरी]]||[[बुडापेस्ट]] |- |[[भारत]]||[[दिल्ली]] ([[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[इंडोनेशिया]]||[[देनपसार]], [[जाकार्ता]] |- |[[इस्रायल]]||[[बेन गुरियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तेल अवीव]] |- |[[इटली]]||[[बोलोन्या]], [[फ्लोरेन्स]], [[माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान]], [[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम]], [[व्हेनिस]] |- |[[जपान]]||[[फुकुओका]], [[ओसाका]], [[तोक्यो]] ([[नारिता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[कझाकस्तान]]||[[अल्माटी]] |- |[[केन्या]]||[[नैरोबी]] |- |[[कुवेत]]||[[कुवेत शहर]] |- |[[लक्झेंबर्ग]]||[[लक्झेंबर्ग (शहर)|लक्झेंबर्ग]] |- |[[मलेशिया]]||[[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्वालालंपूर]] |- |[[मेक्सिको]]||[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी]] |- |[[नेदरलँड्स]]||[[अ‍ॅम्स्टरडॅम]] ([[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]]), [[बॉनेअर]] |- |[[नायजेरिया]]||[[लागोस]] |- |[[नॉर्वे]]||[[बार्गन]], [[ओस्लो]], [[ओलेसुंड]], [[स्टावांग्यिर]], [[ट्रोंडहाइम]] |- |[[ओमान]]||[[मस्कत]] |- |[[पनामा]]||[[पनामा सिटी]] |- |[[पेरू (देश)|पेरू]]||[[लिमा]] |- |[[फिलिपिन्स]]||[[निनॉय अक्विनो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मनिला]] |- |[[पोलंड]]||[[वर्झावा चोपिन विमानतळ|वर्झावा]] |- |[[पोर्तुगाल]]||[[लिस्बन पोर्तेला विमानतळ|लिस्बन]] |- |[[कतार]]||[[दोहा]] |- |[[रोमेनिया]]||[[बुखारेस्ट]] |- |[[रशिया]]||[[शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉस्को]], [[सेंट पीटर्सबर्ग]] |- |[[रवांडा]]||[[किगाली]] |- |[[सौदी अरेबिया]]||[[दम्मम]] |- |[[सिंगापूर]]||[[सिंगापूर]] ([[सिंगापूर चांगी विमानतळ]]) |- |[[सिंट मार्टेन]]||[[फिलिप्सबर्ग]] |- |[[दक्षिण आफ्रिका]]||[[केप टाउन]], [[जोहान्सबर्ग]] |- |[[दक्षिण कोरिया]]||[[सोल]] ([[इंचॉन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[स्पेन]]||[[बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]], [[अदोल्फो सुआरेझ माद्रिद–बाराहास विमानतळ|माद्रिद]] |- |[[सुरिनाम]]||[[पारामारिबो]] |- |[[स्वीडन]]||[[योहतेबोर्य]], [[स्टॉकहोम आर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम]] |- |[[स्वित्झर्लंड]]||[[जिनिव्हा]], [[बासेल]], [[झ्युरिक]] |- |[[तैवान]]||[[ताओयुआन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तैपै]] |- |[[टांझानिया]]||[[दार एस सलाम]] |- |[[थायलंड]]||[[बँकॉक]] ([[सुवर्णभूमी विमानतळ]]) |- |[[तुर्कस्तान]]||[[इस्तंबूल अतातुर्क विमानतळ|इस्तंबूल]], [[इझ्मिर]] |- |[[युगांडा]]||[[एंटेबी]] |- |[[युक्रेन]]||[[बोरीस्पिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्यीव]] |- |[[संयुक्त अरब अमिराती]]||[[अबु धाबी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबु धाबी]], [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई]] |- |[[युनायटेड किंग्डम]]||[[अ‍ॅबर्डीन]], [[बर्मिंगहॅम]], [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[कार्डिफ]], [[ड्युरॅम, इंग्लंड|ड्युरॅम]], [[एडिनबरा]], [[ग्लासगो]], [[किंग्स्टन अपॉन हल]], [[लीड्स]], [[लंडन]] ({{वितसंकेत|LHR}}), [[मॅंचेस्टर]], [[न्यूकॅसल अपॉन टाइन]], [[नॉरविक]] |- |[[अमेरिका]]||[[अटलांटा]] ([[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[शिकागो]] ([[शिकागो ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन]], [[लॉस एंजेल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेल्स]], [[न्यू यॉर्क शहर]] ([[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]], [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] ([[वॉशिंग्टन डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), |- |[[झांबिया]]||[[लुसाका]] |- |[[झिंबाब्वे]]||[[हरारे]] |} == इतर कंपन्यांशी असलेले करार == === कोडशेर करार === केएलएमचे खालील विमान कंपन्यांशी [[कोडशेर करार]] आहेत:<ref>{{cite web|title=Flying with one of KLM's partner airlines|url=https://www.klm.us/information/ticket-services/partner-airlines#flying-with-partners|website=KLM|publisher=Air France-KLM|location=Amsterdam|access-date=26 July 2022|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817000015/https://www.klm.us/information/ticket-services/partner-airlines#flying-with-partners|url-status=live}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * [[आर्जिंटिनास एरलाइन्स|एरोलिनास आर्जिंटिनास]] * [[एरोमेक्सिको]] * [[एर अस्ताना]] * [[एर युरोपा]] * [[एर फ्रान्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240105-klafcodeshare|title=KLM Adds Air France Reunion Codeshare From Jan 2024|website=AeroRoutes|access-date=8 January 2024|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106153013/https://www.aeroroutes.com/eng/240105-klafcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[एर मॉरिशस]]<ref>{{cite web|title=Airline Partners|url=https://www.airmauritius.com/en/kestrelflyer/our-partners/airline-partners|website=Air Mauritius|access-date=27 September 2025|archive-date=8 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008200431/https://www.airmauritius.com/en/kestrelflyer/our-partners/airline-partners|url-status=live}}</ref> * [[एर सर्बिया]] * [[एरबाल्टिक]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=airBaltic Expands KLM Codeshare Network in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250409-btklcodeshare |access-date=10 April 2025 |work=AeroRoutes |date=9 April 2025 |language=en-CA |archive-date=9 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409200238/https://www.aeroroutes.com/eng/250409-btklcodeshare |url-status=live }}</ref> * [[एरलिंक]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241210-kl4zcodeshare|title=KLM Begins Airlink Codeshare Service From Dec 2024|website=AeroRoutes|access-date=11 December 2024|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007185525/https://www.aeroroutes.com/eng/241210-kl4zcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[अटलांटिक एरवेझ]]<ref>{{cite web|title=KLM signs codeshare agreement with Atlantic Airways|url=https://news.klm.com/klm-signs-codeshare-agreement-with-atlantic-airways/|access-date=27 September 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203111115/https://news.klm.com/klm-signs-codeshare-agreement-with-atlantic-airways/|url-status=live}}</ref> * [[बँकॉक एरवेझ]]<ref>{{cite web|title=KLM Partner airlines|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/partner-airlines}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[चायना एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240925-klcicodeshare|title=KLM Expands China Airlines Codeshare Service From mid-Sep 2024|website=AeroRoutes|access-date=13 October 2024|archive-date=5 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005210412/https://www.aeroroutes.com/eng/240925-klcicodeshare|url-status=live}}</ref> * [[चायना ईस्टर्न एरलाइन्स]] * [[चायना साउदर्न एरलाइन्स]] * [[कोपा एरलाइन्स]] * [[क्रोएशिया एरलाइन्स]] * [[डेल्टा एर लाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240610-kldlcodeshare|title=KLM Adds Delta Colombia Codeshare From June 2024|website=AeroRoutes|access-date=1 July 2024|archive-date=1 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701070001/https://www.aeroroutes.com/eng/240610-kldlcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[एल अल]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240722-lyklcodeshare|title=El Al/KLM begins codeshare from mid-July 2024|website=aeroroutes.com|date=22 July 2024|access-date=23 July 2024|archive-date=23 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723001255/https://www.aeroroutes.com/eng/240722-lyklcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[युरोस्टार]] {{small|(रेल्वे)}} <ref>{{Cite web |title=AirRail: Amsterdam Schiphol |url=https://www.eurostar.com/be-en/deals/airrail |access-date=28 September 2024 |website=Eurostar |language=en |archive-date=10 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131508/https://www.eurostar.com/be-en/deals/airrail |url-status=live }}</ref> * [[फ्लेर एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.ifly.com/airlines/flair-airlines/partner-alliances |title=Flair Airlines Partnerships & Alliances |access-date=24 March 2025 |archive-date=8 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408230656/https://www.ifly.com/airlines/flair-airlines/partner-alliances |url-status=live }}</ref> * [[गरुड इंडोनेशिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240124-klgacodeshare|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240125123121/https://www.aeroroutes.com/eng/240124-klgacodeshare|url-status=dead|title=KLM Resumes Garuda Indonesia Jakarta – Amsterdam Codeshare in 1Q24|archivedate=25 January 2024|website=AeroRoutes}}</ref> * [[जॉर्जियन एरवेझ]] * [[गोल त्रांसपोर्तेस एरोस]]<ref>{{cite web | last=Liu | first=Jim | title=KLM / GOL NW24 Codeshare Network Expansion | website=AeroRoutes | date=17 September 2024 | url=https://www.aeroroutes.com/eng/240917-klg3codeshare | access-date=19 September 2024 | archive-date=19 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240919123221/https://www.aeroroutes.com/eng/240917-klg3codeshare | url-status=live }}</ref> * [[गल्फ एर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231128-klgfcodeshare|title=KLM Expands Gulf Air Codeshare From mid-Nov 2023|website=AeroRoutes|access-date=29 November 2023|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203183549/https://www.aeroroutes.com/eng/231128-klgfcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[इंडिगो]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250806-6eklcodeshare|title=IndiGo Begins KLM European Codeshare From mid-August 2025|website=AeroRoutes|access-date=4 September 2025|archive-date=6 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806230635/https://www.aeroroutes.com/eng/250806-6eklcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[इटा एरवेझ]]<ref>{{cite web|date=3 December 2021|title=ITA Airways, codeshare con KLM|url=https://www.advtraining.it/news/77170-ita-airways-codeshare-con-klm|language=Italian|trans-title=ITA Airways, codeshare with KLM|website=advtraining.it|access-date=4 December 2021|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225630/http://www.advtraining.it/news/77170-ita-airways-codeshare-con-klm|url-status=live}}</ref> * [[जेटस्टार एरवेझ|जेटस्टार]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220328-kljqns22|title=KLM Expands Jetstar Airways Codeshare Network in NS22|website=AeroRoutes|access-date=8 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007233133/https://www.aeroroutes.com/eng/220328-kljqns22|url-status=live}}</ref> * [[केन्या एरवेझ]] * [[केएम माल्टा एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|title=KM Malta Airlines announces KLM codeshare as it prepares to take off|url=https://timesofmalta.com/article/km-malta-airlines-announces-klm-codeshare-prepares-take-off.1090035|access-date=28 March 2024|website=Times of Malta|language=en|archive-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419105807/https://timesofmalta.com/article/km-malta-airlines-announces-klm-codeshare-prepares-take-off.1090035|url-status=live}}</ref> * [[कोरियन एर]] * [[लोगनॲर]]<ref>{{cite web | url=https://www.aeroroutes.com/eng/230626-kllmcodeshare | title=KLM Adds Loganair London Heathrow Codeshare from June 2023 | access-date=26 June 2023 | archive-date=26 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230626150542/https://www.aeroroutes.com/eng/230626-kllmcodeshare | url-status=live }}</ref> * [[मलेशिया एरलाइन्स]] * [[मिडल ईस्ट एरलाइन्स]] * [[ओमान एर]]<ref>{{cite web|title=Alliances and Partners|url=https://www.omanair.com/en_my/alliances-and-partners|website=Oman Air|access-date=29 September 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203105656/https://www.omanair.com/en_my/alliances-and-partners|url-status=live}}</ref> * [[पेगासस एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |author1=Ivan Nadalet |title=KLM and Turkish LCC, Pegasus Airlines, sign codeshare, interline deal |url=https://www.ch-aviation.com/news/19107-klm-and-turkish-lcc-pegasus-airlines-sign-codeshare-interline-deal |website=Ch-aviation.com |access-date=6 May 2024 |language=English |date=24 May 2013 |archive-date=5 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205013643/https://www.ch-aviation.com/news/19107-klm-and-turkish-lcc-pegasus-airlines-sign-codeshare-interline-deal |url-status=live }}</ref> * [[क्वांटस]]<ref>{{cite news|date=1 November 2018|title=KLM / QANTAS begins codeshare service from Nov 2018|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281306/klm-qantas-begins-codeshare-service-from-nov-2018/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108144453/https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281306/klm-qantas-begins-codeshare-service-from-nov-2018/|archive-date=8 November 2018|access-date=1 November 2018|publisher=Routesonline}}</ref> * [[साउदिया]]<ref>{{cite web|title=KLM Expands Saudia Codeshare From mid-3Q25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250804-klsvcodeshare|date=5 August 2025|website=aeroroutes.com|access-date=10 August 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805045110/https://www.aeroroutes.com/eng/250804-klsvcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|title=KLM/SAS BEGINS CODESHARE SERVICE FROM SEP 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240715-klskcodeshare|date=15 July 2024|website=aeroroutes.com|access-date=15 July 2024|archive-date=27 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627115025/https://www.aeroroutes.com/eng/240715-klskcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[सिचुआन एरलाइन्स]] * [[तारोम]] * [[ट्रांझाव्हिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230816-klhvcodeshare|title=KLM Resumes Transavia Amman Codeshare in NW23|website=AeroRoutes|access-date=16 August 2023|archive-date=16 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816072317/https://www.aeroroutes.com/eng/230816-klhvcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[व्हिएतनाम एरलाइन्स]] * [[व्हर्जिन अटलांटिक]]<ref>{{cite news|url=https://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/Virgin-America-starts-codesharing-with-Air-France-KLM|title=Virgin Atlantic starts codesharing with Air France and KLM|date=4 March 2019|last=Silk|first=Robert|magazine=Travel Weekly|publisher=Northstar Travel Group|location=Secaucus|access-date=18 August 2022|archive-date=28 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328163311/https://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/Virgin-America-starts-codesharing-with-Air-France-KLM|url-status=live}}</ref> * [[वेस्टजेट]] * [[विडेरोये]] * [[विनेर]]<ref>{{Cite web |title=KLM and Winair sign codeshare agreement |url=http://klmf.ly/2uCxw2W |access-date=24 July 2022 |website=KLM and Winair sign codeshare agreement |language=en}}</ref> * [[श्यामेनॲर]] {{div col end}} === इंटरलाईन करार === केएलएमचे खालील विमान कंपन्यांशी [[इंटरलायनिंग|इंटरलाईन करार]] आहेत: {{div col|colwidth=17em}} * [[एरोइटालिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.avionews.it/item/1264650-aeroitalia-announces-partnership-with-delta-air-france-and-klm-carriers.html|title=Aeroitalia announces partnership with Delta, Air France, and KLM carriers|date=1 July 2025|website=www.avionews.it}}</ref> * [[एपीजी एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.apgiet.com/all-partner-airlines.html|title=ALL PARTNER AIRLINES|website=APG|access-date=9 September 2025|archive-date=24 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824135517/https://www.apgiet.com/all-partner-airlines.html|url-status=live}}</ref> * [[एर अस्ताना]]<ref>{{cite web|title=Air Astana Partners|url=https://www.airastana.com/uk-en/information/airline-partners|website=Air Astana}}</ref> * [[एर फ्रान्स]]<ref name="news.klm.com">{{cite web|title=KLM, Air France and SAS sign codeshare and interline agreements|url=https://news.klm.com/klm-air-france-and-sas-sign-codeshare-and-interline-agreements/|access-date=9 September 2025|archive-date=11 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411121734/https://news.klm.com/klm-air-france-and-sas-sign-codeshare-and-interline-agreements/|url-status=live}}</ref> * [[एरलिंक]]<ref>{{cite web|title=Airlink Partners|url=https://www.flyairlink.com/en/za/partners}}</ref> * [[बॅटिक एर मलेशिया]]<ref>{{Cite web|url=https://theedgemalaysia.com/node/773952|title=Batik Air Malaysia makes bold bet on Subang, eyes KLIA as transit hub|date=22 October 2025|website=The Edge Malaysia}}</ref> * [[सेमॲर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tourismupdate.com/article/cemair-inks-interline-agreement-with-air-france-klm|title=CemAir inks interline agreement with Air France-KLM &#124; Southern & East African Tourism Update|date=28 February 2025|website=www.tourismupdate.com|access-date=9 September 2025|archive-date=23 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250723181954/https://www.tourismupdate.com/article/cemair-inks-interline-agreement-with-air-france-klm|url-status=live}}</ref> * [[कोपा एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Interline partners|url=https://www.copaair.com/en-cr/discover-copa-airlines/alliances-with-airlines/interline-agreements/|access-date=9 September 2025|archive-date=7 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207224346/https://www.copaair.com/en-cr/discover-copa-airlines/alliances-with-airlines/interline-agreements/|url-status=live}}</ref> * [[युरोस्टार]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=Air&Rail: flight with train journey|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/air-rail}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[फ्लायदुबई]]<ref>{{cite web|title=Interline baggage allowance and rules|url=https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|website=Flydubai|access-date=9 September 2025|archive-date=5 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250905154740/https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|url-status=live}}</ref> * [[गल्फ एर]]<ref>{{cite web|title=Our Interline Through Check-in Partners|url=https://www.gulfair.com/flying-with-us/other-airlines|website=Gulf Air|access-date=9 September 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805162421/https://www.gulfair.com/flying-with-us/other-airlines|url-status=live}}</ref> * [[लाओ एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|title=Interline Partners|publisher=[[Lao Airlines]]|access-date=31 October 2025|archive-date=19 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919053246/https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|url-status=live}}</ref> * [[लोगनॲर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hial.co.uk/whats-hot/better-connected/|title=Loganair customers are "Better Connected"|date=16 April 2018|website=HIAL|language=en-GB|access-date=1 August 2019|archive-date=1 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801012546/https://www.hial.co.uk/whats-hot/better-connected/|url-status=dead}}</ref> * [[मियात मंगोलियन एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Our partners|url=https://www.miat.com/pagecontent.php?pageId=290&lang=en}}</ref> * [[एनएस इंटरनॅशनल]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=KLM, Thalys and NS Dutch Railways have joined forces to replace flights between Brussels and Amsterdam Airport Schiphol|url=https://news.klm.com/klm-thalys-and-ns-dutch-railways-have-joined-forces-to-replace-flights-between-brussels-and-amsterdam-airport-schiphol/#:~:text=KLM%2C%20Thalys%20and%20NS%20Dutch,flights%20between%20Brussels%20and%20Schiphol.|access-date=24 September 2025|archive-date=17 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017214614/https://news.klm.com/klm-thalys-and-ns-dutch-railways-have-joined-forces-to-replace-flights-between-brussels-and-amsterdam-airport-schiphol/#:~:text=KLM%2C%20Thalys%20and%20NS%20Dutch,flights%20between%20Brussels%20and%20Schiphol.|url-status=live}}</ref> * [[रॉयल ब्रुनेई एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web |title=Interline Codeshare Partners - Brunei {{!}} Royal Brunei Airlines |url=https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |access-date=15 January 2024 |website=Brunei |language=en-US |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929180503/https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |url-status=live }}</ref> * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref name="news.klm.com"/> * [[स्काय एरलाइन]]<ref>{{Cite web|url=https://www.routesonline.com/airlines/4458/sky-airline/news/299663367/sky-airline-and-air-france-klm-sign-a-new-interline-agreement/|title=SKY Airline and Air France - KLM sign a new interline agreement|date=5 August 2024|website=Routes|access-date=9 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007232723/https://www.routesonline.com/airlines/4458/sky-airline/news/299663367/sky-airline-and-air-france-klm-sign-a-new-interline-agreement/|url-status=live}}</ref> * [[स्काय एक्सप्रेस]]<ref>{{Cite web|url=https://www.airfranceklm.com/en/newsroom/new-agreement-between-air-france-klm-and-sky-express#:~:text=With+this+new+interline+agreement,+we+are,aim+to+improve+our+customers'+travel+experience|title=New agreement between Air France, KLM and Sky Express &#124; AIR FRANCE KLM|website=www.airfranceklm.com|access-date=19 June 2026|archive-date=15 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415203343/https://www.airfranceklm.com/en/newsroom/new-agreement-between-air-france-klm-and-sky-express#:~:text=With+this+new+interline+agreement,+we+are,aim+to+improve+our+customers'+travel+experience|url-status=live}}</ref> * [[एसएनसीएफ]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=Air&Rail: flight with train journey|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/air-rail#train-between-belgium-and-france}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[स्विस इंटरनॅशनल एर लाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Fees for partner airlines|url=https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|website=Swiss International Air Lines|access-date=9 September 2025|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809150931/https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|url-status=live}}</ref> {{div col end}} ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|KLM|{{लेखनाव}}}} *[http://www.klm.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{स्कायटीम}} [[वर्ग:नेदरलँड्समधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्कायटीम]] 8n0rqzwc6r2gwtijhzg4hv1udwtti2s 2712234 2712232 2026-09-25T16:19:19Z अभय नातू 206 /* कोडशेर करार */ 2712234 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = के.एल.एम. | चित्र = KLM logo.svg | चित्र_आकारमान = 250 px | IATA = KL | ICAO = KLM | callsign = KLM | स्थापना = ७ ऑक्टोबर १९१९ | बंद = | विमानतळ = [[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''फ्लाइंग ब्ल्यू'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ११८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = | मुख्यालय = [[आम्स्टेलव्हीन]], [[नूर्द-हॉलंड]], [[नेदरलँड्स]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.klm.com }} [[चित्र:KLM Boeing 747-400 SXM Bidini.jpg|250 px|[[सिंट मार्टेन]] विमानतळावर थांबलेले के.एल.एम.चे [[बोईंग ७४७]]|इवलेसे]] [[चित्र:KLM Boeing 747, aeropuerto de Hong Kong, 2013-08-13, DD 20.jpg|250px|इवलेसे|उजवे|हाँग काँग विमानतळावर उतरणारे केएलएमचे बोईंग-७४७-४०० प्रकारचे विमान]] '''के.एल.एम.''' ({{lang-nl|Koninklijke Luchtvaart Maatschappij N.V.}}) ही [[नेदरलँड्स]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९१९ साली स्थापन झालेली के.एल.एम. ही सध्या कार्यरत असलेली जगातील सर्वात जुनी विमान कंपनी आहे. के.एल.एम.ची विमाने एकूण ९०हून ठिकाणांवर प्रवासी व मालवाहतूक करतात. [[अ‍ॅम्स्टरडॅम]] महानगरामधील [[आम्स्टेलव्हीन]] ह्या शहरामध्ये के.एल.एम.चे मुख्यालय असून [[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]] हा तिचा मुख्य [[विमानतळ]] आहे. मे २००४ मध्ये के.एल.एम. व [[एर फ्रान्स]] ह्या दोन कंपन्यांचे एकत्रीकरण झाले. ==देश व शहरे== {|class="wikitable sortable toccolours" |- !style="background-color:#318CE7;color: white"|देश !style="background-color:#318CE7;color: white"|शहर |- |[[ॲंगोला]]||[[लुआंडा]] |- |[[आर्जेन्टिना]]||[[बुएनोस आइरेस]] |- |[[अरूबा]]||[[ओरांजेस्ताद]] |- |[[ऑस्ट्रिया]]||[[व्हियेना]] |- |[[बहरैन]]||[[बहरैन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बहरैन]] |- |[[बेल्जियम]]||[[ब्रसेल्स विमानतळ|ब्रसेल्स]] |- |[[ब्राझील]]||[[रियो दि जानेरो]], [[साओ पाउलो–ग्वारूलोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साओ पाउलो]] |- |[[कॅनडा]]||[[कॅल्गारी]], [[मॉंत्रियाल]], [[टोरॉंटो पीयर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरॉंटो]], [[व्हॅंकूव्हर]] |- |[[चीन]]||[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बीजिंग]], [[छंतू]], [[क्वांगचौ]], [[हांगचौ]], [[शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शांघाय]], [[च्यामेन]] |- |[[क्युबा]]||[[हवाना]] |- |[[कुरसावो]]||[[विलेमश्टाड]] |- |[[चेक प्रजासत्ताक]]||[[प्राग]] |- |[[डेन्मार्क]]||[[आल्बोर्ग]], [[बिलुंड]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]] |- |[[इक्वेडोर]]||[[ग्वायाकिल]], [[क्वितो]] |- |[[इजिप्त]]||[[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]] |- |[[फिनलंड]]||[[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]] |- |[[फ्रान्स]]||[[बोर्दू]], [[मार्सेल]], [[म्युलुझ]], [[नीस]], [[पॅरिस]] ([[चार्ल्स दि गॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चार्ल्स दि गॉल]]), [[तुलूझ]], [[स्त्रासबुर्ग]] |- |[[जर्मनी]]||[[बर्लिन]], [[ब्रेमन]], [[क्योल्न]], [[फ्रांकफुर्ट विमानतळ|फ्रांकफुर्ट]], [[ड्युसेलडॉर्फ]], [[हांबुर्ग]], [[हानोफर]], [[म्युनिक विमानतळ|म्युनिक]], [[न्युर्नबर्ग]], [[श्टुटगार्ट]] |- |[[घाना]]||[[आक्रा]] |- |[[ग्रीस]]||[[अथेन्स]] |- |[[हाँग काँग]]||[[हाँग काँग]] ([[हाँग काँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[हंगेरी]]||[[बुडापेस्ट]] |- |[[भारत]]||[[दिल्ली]] ([[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[इंडोनेशिया]]||[[देनपसार]], [[जाकार्ता]] |- |[[इस्रायल]]||[[बेन गुरियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तेल अवीव]] |- |[[इटली]]||[[बोलोन्या]], [[फ्लोरेन्स]], [[माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान]], [[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम]], [[व्हेनिस]] |- |[[जपान]]||[[फुकुओका]], [[ओसाका]], [[तोक्यो]] ([[नारिता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[कझाकस्तान]]||[[अल्माटी]] |- |[[केन्या]]||[[नैरोबी]] |- |[[कुवेत]]||[[कुवेत शहर]] |- |[[लक्झेंबर्ग]]||[[लक्झेंबर्ग (शहर)|लक्झेंबर्ग]] |- |[[मलेशिया]]||[[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्वालालंपूर]] |- |[[मेक्सिको]]||[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी]] |- |[[नेदरलँड्स]]||[[अ‍ॅम्स्टरडॅम]] ([[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]]), [[बॉनेअर]] |- |[[नायजेरिया]]||[[लागोस]] |- |[[नॉर्वे]]||[[बार्गन]], [[ओस्लो]], [[ओलेसुंड]], [[स्टावांग्यिर]], [[ट्रोंडहाइम]] |- |[[ओमान]]||[[मस्कत]] |- |[[पनामा]]||[[पनामा सिटी]] |- |[[पेरू (देश)|पेरू]]||[[लिमा]] |- |[[फिलिपिन्स]]||[[निनॉय अक्विनो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मनिला]] |- |[[पोलंड]]||[[वर्झावा चोपिन विमानतळ|वर्झावा]] |- |[[पोर्तुगाल]]||[[लिस्बन पोर्तेला विमानतळ|लिस्बन]] |- |[[कतार]]||[[दोहा]] |- |[[रोमेनिया]]||[[बुखारेस्ट]] |- |[[रशिया]]||[[शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉस्को]], [[सेंट पीटर्सबर्ग]] |- |[[रवांडा]]||[[किगाली]] |- |[[सौदी अरेबिया]]||[[दम्मम]] |- |[[सिंगापूर]]||[[सिंगापूर]] ([[सिंगापूर चांगी विमानतळ]]) |- |[[सिंट मार्टेन]]||[[फिलिप्सबर्ग]] |- |[[दक्षिण आफ्रिका]]||[[केप टाउन]], [[जोहान्सबर्ग]] |- |[[दक्षिण कोरिया]]||[[सोल]] ([[इंचॉन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[स्पेन]]||[[बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]], [[अदोल्फो सुआरेझ माद्रिद–बाराहास विमानतळ|माद्रिद]] |- |[[सुरिनाम]]||[[पारामारिबो]] |- |[[स्वीडन]]||[[योहतेबोर्य]], [[स्टॉकहोम आर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम]] |- |[[स्वित्झर्लंड]]||[[जिनिव्हा]], [[बासेल]], [[झ्युरिक]] |- |[[तैवान]]||[[ताओयुआन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तैपै]] |- |[[टांझानिया]]||[[दार एस सलाम]] |- |[[थायलंड]]||[[बँकॉक]] ([[सुवर्णभूमी विमानतळ]]) |- |[[तुर्कस्तान]]||[[इस्तंबूल अतातुर्क विमानतळ|इस्तंबूल]], [[इझ्मिर]] |- |[[युगांडा]]||[[एंटेबी]] |- |[[युक्रेन]]||[[बोरीस्पिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्यीव]] |- |[[संयुक्त अरब अमिराती]]||[[अबु धाबी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबु धाबी]], [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई]] |- |[[युनायटेड किंग्डम]]||[[अ‍ॅबर्डीन]], [[बर्मिंगहॅम]], [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[कार्डिफ]], [[ड्युरॅम, इंग्लंड|ड्युरॅम]], [[एडिनबरा]], [[ग्लासगो]], [[किंग्स्टन अपॉन हल]], [[लीड्स]], [[लंडन]] ({{वितसंकेत|LHR}}), [[मॅंचेस्टर]], [[न्यूकॅसल अपॉन टाइन]], [[नॉरविक]] |- |[[अमेरिका]]||[[अटलांटा]] ([[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[शिकागो]] ([[शिकागो ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन]], [[लॉस एंजेल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेल्स]], [[न्यू यॉर्क शहर]] ([[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]], [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] ([[वॉशिंग्टन डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), |- |[[झांबिया]]||[[लुसाका]] |- |[[झिंबाब्वे]]||[[हरारे]] |} == इतर कंपन्यांशी असलेले करार == === कोडशेर करार === केएलएमचे खालील विमान कंपन्यांशी [[कोडशेर करार]] आहेत:<ref>{{cite web|title=Flying with one of KLM's partner airlines|url=https://www.klm.us/information/ticket-services/partner-airlines#flying-with-partners|website=KLM|publisher=Air France-KLM|location=Amsterdam|access-date=26 July 2022|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817000015/https://www.klm.us/information/ticket-services/partner-airlines#flying-with-partners|url-status=live}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * [[आर्जिंटिनास एरलाइन्स|एरोलिनास आर्जिंटिनास]] * [[एरोमेक्सिको]] * [[एर अस्ताना]] * [[एर युरोपा]] * [[एर फ्रान्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240105-klafcodeshare|title=KLM Adds Air France Reunion Codeshare From Jan 2024|website=AeroRoutes|access-date=8 January 2024|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106153013/https://www.aeroroutes.com/eng/240105-klafcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[एर मॉरिशस]]<ref>{{cite web|title=Airline Partners|url=https://www.airmauritius.com/en/kestrelflyer/our-partners/airline-partners|website=Air Mauritius|access-date=27 September 2025|archive-date=8 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008200431/https://www.airmauritius.com/en/kestrelflyer/our-partners/airline-partners|url-status=live}}</ref> * [[एर सर्बिया]] * [[एरबाल्टिक]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=airBaltic Expands KLM Codeshare Network in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250409-btklcodeshare |access-date=10 April 2025 |work=AeroRoutes |date=9 April 2025 |language=en-CA |archive-date=9 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409200238/https://www.aeroroutes.com/eng/250409-btklcodeshare |url-status=live }}</ref> * [[एरलिंक]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241210-kl4zcodeshare|title=KLM Begins Airlink Codeshare Service From Dec 2024|website=AeroRoutes|access-date=11 December 2024|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007185525/https://www.aeroroutes.com/eng/241210-kl4zcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[अटलांटिक एरवेझ]]<ref>{{cite web|title=KLM signs codeshare agreement with Atlantic Airways|url=https://news.klm.com/klm-signs-codeshare-agreement-with-atlantic-airways/|access-date=27 September 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203111115/https://news.klm.com/klm-signs-codeshare-agreement-with-atlantic-airways/|url-status=live}}</ref> * [[बँकॉक एरवेझ]]<ref>{{cite web|title=KLM Partner airlines|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/partner-airlines}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[चायना एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240925-klcicodeshare|title=KLM Expands China Airlines Codeshare Service From mid-Sep 2024|website=AeroRoutes|access-date=13 October 2024|archive-date=5 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005210412/https://www.aeroroutes.com/eng/240925-klcicodeshare|url-status=live}}</ref> * [[चायना ईस्टर्न एरलाइन्स]] * [[चायना सदर्न एरलाइन्स]] * [[कोपा एरलाइन्स]] * [[क्रोएशिया एरलाइन्स]] * [[डेल्टा एर लाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240610-kldlcodeshare|title=KLM Adds Delta Colombia Codeshare From June 2024|website=AeroRoutes|access-date=1 July 2024|archive-date=1 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701070001/https://www.aeroroutes.com/eng/240610-kldlcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[एल अल]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240722-lyklcodeshare|title=El Al/KLM begins codeshare from mid-July 2024|website=aeroroutes.com|date=22 July 2024|access-date=23 July 2024|archive-date=23 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723001255/https://www.aeroroutes.com/eng/240722-lyklcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[युरोस्टार]] {{small|(रेल्वे)}} <ref>{{Cite web |title=AirRail: Amsterdam Schiphol |url=https://www.eurostar.com/be-en/deals/airrail |access-date=28 September 2024 |website=Eurostar |language=en |archive-date=10 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131508/https://www.eurostar.com/be-en/deals/airrail |url-status=live }}</ref> * [[फ्लेर एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.ifly.com/airlines/flair-airlines/partner-alliances |title=Flair Airlines Partnerships & Alliances |access-date=24 March 2025 |archive-date=8 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408230656/https://www.ifly.com/airlines/flair-airlines/partner-alliances |url-status=live }}</ref> * [[गरुड इंडोनेशिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240124-klgacodeshare|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240125123121/https://www.aeroroutes.com/eng/240124-klgacodeshare|url-status=dead|title=KLM Resumes Garuda Indonesia Jakarta – Amsterdam Codeshare in 1Q24|archivedate=25 January 2024|website=AeroRoutes}}</ref> * [[जॉर्जियन एरवेझ]] * [[गोल त्रांसपोर्तेस एरोस]]<ref>{{cite web | last=Liu | first=Jim | title=KLM / GOL NW24 Codeshare Network Expansion | website=AeroRoutes | date=17 September 2024 | url=https://www.aeroroutes.com/eng/240917-klg3codeshare | access-date=19 September 2024 | archive-date=19 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240919123221/https://www.aeroroutes.com/eng/240917-klg3codeshare | url-status=live }}</ref> * [[गल्फ एर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231128-klgfcodeshare|title=KLM Expands Gulf Air Codeshare From mid-Nov 2023|website=AeroRoutes|access-date=29 November 2023|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203183549/https://www.aeroroutes.com/eng/231128-klgfcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[इंडिगो]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250806-6eklcodeshare|title=IndiGo Begins KLM European Codeshare From mid-August 2025|website=AeroRoutes|access-date=4 September 2025|archive-date=6 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806230635/https://www.aeroroutes.com/eng/250806-6eklcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[इटा एरवेझ]]<ref>{{cite web|date=3 December 2021|title=ITA Airways, codeshare con KLM|url=https://www.advtraining.it/news/77170-ita-airways-codeshare-con-klm|language=Italian|trans-title=ITA Airways, codeshare with KLM|website=advtraining.it|access-date=4 December 2021|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225630/http://www.advtraining.it/news/77170-ita-airways-codeshare-con-klm|url-status=live}}</ref> * [[जेटस्टार एरवेझ|जेटस्टार]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220328-kljqns22|title=KLM Expands Jetstar Airways Codeshare Network in NS22|website=AeroRoutes|access-date=8 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007233133/https://www.aeroroutes.com/eng/220328-kljqns22|url-status=live}}</ref> * [[केन्या एरवेझ]] * [[केएम माल्टा एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|title=KM Malta Airlines announces KLM codeshare as it prepares to take off|url=https://timesofmalta.com/article/km-malta-airlines-announces-klm-codeshare-prepares-take-off.1090035|access-date=28 March 2024|website=Times of Malta|language=en|archive-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419105807/https://timesofmalta.com/article/km-malta-airlines-announces-klm-codeshare-prepares-take-off.1090035|url-status=live}}</ref> * [[कोरियन एर]] * [[लोगनॲर]]<ref>{{cite web | url=https://www.aeroroutes.com/eng/230626-kllmcodeshare | title=KLM Adds Loganair London Heathrow Codeshare from June 2023 | access-date=26 June 2023 | archive-date=26 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230626150542/https://www.aeroroutes.com/eng/230626-kllmcodeshare | url-status=live }}</ref> * [[मलेशिया एरलाइन्स]] * [[मिडल ईस्ट एरलाइन्स]] * [[ओमान एर]]<ref>{{cite web|title=Alliances and Partners|url=https://www.omanair.com/en_my/alliances-and-partners|website=Oman Air|access-date=29 September 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203105656/https://www.omanair.com/en_my/alliances-and-partners|url-status=live}}</ref> * [[पेगासस एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |author1=Ivan Nadalet |title=KLM and Turkish LCC, Pegasus Airlines, sign codeshare, interline deal |url=https://www.ch-aviation.com/news/19107-klm-and-turkish-lcc-pegasus-airlines-sign-codeshare-interline-deal |website=Ch-aviation.com |access-date=6 May 2024 |language=English |date=24 May 2013 |archive-date=5 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205013643/https://www.ch-aviation.com/news/19107-klm-and-turkish-lcc-pegasus-airlines-sign-codeshare-interline-deal |url-status=live }}</ref> * [[क्वांटस]]<ref>{{cite news|date=1 November 2018|title=KLM / QANTAS begins codeshare service from Nov 2018|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281306/klm-qantas-begins-codeshare-service-from-nov-2018/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108144453/https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281306/klm-qantas-begins-codeshare-service-from-nov-2018/|archive-date=8 November 2018|access-date=1 November 2018|publisher=Routesonline}}</ref> * [[साउदिया]]<ref>{{cite web|title=KLM Expands Saudia Codeshare From mid-3Q25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250804-klsvcodeshare|date=5 August 2025|website=aeroroutes.com|access-date=10 August 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805045110/https://www.aeroroutes.com/eng/250804-klsvcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|title=KLM/SAS BEGINS CODESHARE SERVICE FROM SEP 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240715-klskcodeshare|date=15 July 2024|website=aeroroutes.com|access-date=15 July 2024|archive-date=27 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627115025/https://www.aeroroutes.com/eng/240715-klskcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[सिचुआन एरलाइन्स]] * [[तारोम]] * [[ट्रांझाव्हिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230816-klhvcodeshare|title=KLM Resumes Transavia Amman Codeshare in NW23|website=AeroRoutes|access-date=16 August 2023|archive-date=16 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816072317/https://www.aeroroutes.com/eng/230816-klhvcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[व्हिएतनाम एरलाइन्स]] * [[व्हर्जिन अटलांटिक]]<ref>{{cite news|url=https://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/Virgin-America-starts-codesharing-with-Air-France-KLM|title=Virgin Atlantic starts codesharing with Air France and KLM|date=4 March 2019|last=Silk|first=Robert|magazine=Travel Weekly|publisher=Northstar Travel Group|location=Secaucus|access-date=18 August 2022|archive-date=28 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328163311/https://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/Virgin-America-starts-codesharing-with-Air-France-KLM|url-status=live}}</ref> * [[वेस्टजेट]] * [[विडेरोये]] * [[विनेर]]<ref>{{Cite web |title=KLM and Winair sign codeshare agreement |url=http://klmf.ly/2uCxw2W |access-date=24 July 2022 |website=KLM and Winair sign codeshare agreement |language=en}}</ref> * [[श्यामेनॲर]] {{div col end}} === इंटरलाईन करार === केएलएमचे खालील विमान कंपन्यांशी [[इंटरलायनिंग|इंटरलाईन करार]] आहेत: {{div col|colwidth=17em}} * [[एरोइटालिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.avionews.it/item/1264650-aeroitalia-announces-partnership-with-delta-air-france-and-klm-carriers.html|title=Aeroitalia announces partnership with Delta, Air France, and KLM carriers|date=1 July 2025|website=www.avionews.it}}</ref> * [[एपीजी एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.apgiet.com/all-partner-airlines.html|title=ALL PARTNER AIRLINES|website=APG|access-date=9 September 2025|archive-date=24 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824135517/https://www.apgiet.com/all-partner-airlines.html|url-status=live}}</ref> * [[एर अस्ताना]]<ref>{{cite web|title=Air Astana Partners|url=https://www.airastana.com/uk-en/information/airline-partners|website=Air Astana}}</ref> * [[एर फ्रान्स]]<ref name="news.klm.com">{{cite web|title=KLM, Air France and SAS sign codeshare and interline agreements|url=https://news.klm.com/klm-air-france-and-sas-sign-codeshare-and-interline-agreements/|access-date=9 September 2025|archive-date=11 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411121734/https://news.klm.com/klm-air-france-and-sas-sign-codeshare-and-interline-agreements/|url-status=live}}</ref> * [[एरलिंक]]<ref>{{cite web|title=Airlink Partners|url=https://www.flyairlink.com/en/za/partners}}</ref> * [[बॅटिक एर मलेशिया]]<ref>{{Cite web|url=https://theedgemalaysia.com/node/773952|title=Batik Air Malaysia makes bold bet on Subang, eyes KLIA as transit hub|date=22 October 2025|website=The Edge Malaysia}}</ref> * [[सेमॲर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tourismupdate.com/article/cemair-inks-interline-agreement-with-air-france-klm|title=CemAir inks interline agreement with Air France-KLM &#124; Southern & East African Tourism Update|date=28 February 2025|website=www.tourismupdate.com|access-date=9 September 2025|archive-date=23 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250723181954/https://www.tourismupdate.com/article/cemair-inks-interline-agreement-with-air-france-klm|url-status=live}}</ref> * [[कोपा एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Interline partners|url=https://www.copaair.com/en-cr/discover-copa-airlines/alliances-with-airlines/interline-agreements/|access-date=9 September 2025|archive-date=7 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207224346/https://www.copaair.com/en-cr/discover-copa-airlines/alliances-with-airlines/interline-agreements/|url-status=live}}</ref> * [[युरोस्टार]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=Air&Rail: flight with train journey|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/air-rail}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[फ्लायदुबई]]<ref>{{cite web|title=Interline baggage allowance and rules|url=https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|website=Flydubai|access-date=9 September 2025|archive-date=5 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250905154740/https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|url-status=live}}</ref> * [[गल्फ एर]]<ref>{{cite web|title=Our Interline Through Check-in Partners|url=https://www.gulfair.com/flying-with-us/other-airlines|website=Gulf Air|access-date=9 September 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805162421/https://www.gulfair.com/flying-with-us/other-airlines|url-status=live}}</ref> * [[लाओ एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|title=Interline Partners|publisher=[[Lao Airlines]]|access-date=31 October 2025|archive-date=19 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919053246/https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|url-status=live}}</ref> * [[लोगनॲर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hial.co.uk/whats-hot/better-connected/|title=Loganair customers are "Better Connected"|date=16 April 2018|website=HIAL|language=en-GB|access-date=1 August 2019|archive-date=1 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801012546/https://www.hial.co.uk/whats-hot/better-connected/|url-status=dead}}</ref> * [[मियात मंगोलियन एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Our partners|url=https://www.miat.com/pagecontent.php?pageId=290&lang=en}}</ref> * [[एनएस इंटरनॅशनल]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=KLM, Thalys and NS Dutch Railways have joined forces to replace flights between Brussels and Amsterdam Airport Schiphol|url=https://news.klm.com/klm-thalys-and-ns-dutch-railways-have-joined-forces-to-replace-flights-between-brussels-and-amsterdam-airport-schiphol/#:~:text=KLM%2C%20Thalys%20and%20NS%20Dutch,flights%20between%20Brussels%20and%20Schiphol.|access-date=24 September 2025|archive-date=17 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017214614/https://news.klm.com/klm-thalys-and-ns-dutch-railways-have-joined-forces-to-replace-flights-between-brussels-and-amsterdam-airport-schiphol/#:~:text=KLM%2C%20Thalys%20and%20NS%20Dutch,flights%20between%20Brussels%20and%20Schiphol.|url-status=live}}</ref> * [[रॉयल ब्रुनेई एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web |title=Interline Codeshare Partners - Brunei {{!}} Royal Brunei Airlines |url=https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |access-date=15 January 2024 |website=Brunei |language=en-US |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929180503/https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |url-status=live }}</ref> * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref name="news.klm.com"/> * [[स्काय एरलाइन]]<ref>{{Cite web|url=https://www.routesonline.com/airlines/4458/sky-airline/news/299663367/sky-airline-and-air-france-klm-sign-a-new-interline-agreement/|title=SKY Airline and Air France - KLM sign a new interline agreement|date=5 August 2024|website=Routes|access-date=9 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007232723/https://www.routesonline.com/airlines/4458/sky-airline/news/299663367/sky-airline-and-air-france-klm-sign-a-new-interline-agreement/|url-status=live}}</ref> * [[स्काय एक्सप्रेस]]<ref>{{Cite web|url=https://www.airfranceklm.com/en/newsroom/new-agreement-between-air-france-klm-and-sky-express#:~:text=With+this+new+interline+agreement,+we+are,aim+to+improve+our+customers'+travel+experience|title=New agreement between Air France, KLM and Sky Express &#124; AIR FRANCE KLM|website=www.airfranceklm.com|access-date=19 June 2026|archive-date=15 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415203343/https://www.airfranceklm.com/en/newsroom/new-agreement-between-air-france-klm-and-sky-express#:~:text=With+this+new+interline+agreement,+we+are,aim+to+improve+our+customers'+travel+experience|url-status=live}}</ref> * [[एसएनसीएफ]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=Air&Rail: flight with train journey|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/air-rail#train-between-belgium-and-france}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[स्विस इंटरनॅशनल एर लाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Fees for partner airlines|url=https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|website=Swiss International Air Lines|access-date=9 September 2025|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809150931/https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|url-status=live}}</ref> {{div col end}} ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|KLM|{{लेखनाव}}}} *[http://www.klm.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{स्कायटीम}} [[वर्ग:नेदरलँड्समधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्कायटीम]] cp8kcpvl1mlf6r2ewj1prd0c85gs2dq 2712235 2712234 2026-09-25T16:21:13Z अभय नातू 206 /* बाह्य दुवे */ 2712235 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = के.एल.एम. | चित्र = KLM logo.svg | चित्र_आकारमान = 250 px | IATA = KL | ICAO = KLM | callsign = KLM | स्थापना = ७ ऑक्टोबर १९१९ | बंद = | विमानतळ = [[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''फ्लाइंग ब्ल्यू'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ११८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = | मुख्यालय = [[आम्स्टेलव्हीन]], [[नूर्द-हॉलंड]], [[नेदरलँड्स]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.klm.com }} [[चित्र:KLM Boeing 747-400 SXM Bidini.jpg|250 px|[[सिंट मार्टेन]] विमानतळावर थांबलेले के.एल.एम.चे [[बोईंग ७४७]]|इवलेसे]] [[चित्र:KLM Boeing 747, aeropuerto de Hong Kong, 2013-08-13, DD 20.jpg|250px|इवलेसे|उजवे|हाँग काँग विमानतळावर उतरणारे केएलएमचे बोईंग-७४७-४०० प्रकारचे विमान]] '''के.एल.एम.''' ({{lang-nl|Koninklijke Luchtvaart Maatschappij N.V.}}) ही [[नेदरलँड्स]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९१९ साली स्थापन झालेली के.एल.एम. ही सध्या कार्यरत असलेली जगातील सर्वात जुनी विमान कंपनी आहे. के.एल.एम.ची विमाने एकूण ९०हून ठिकाणांवर प्रवासी व मालवाहतूक करतात. [[अ‍ॅम्स्टरडॅम]] महानगरामधील [[आम्स्टेलव्हीन]] ह्या शहरामध्ये के.एल.एम.चे मुख्यालय असून [[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]] हा तिचा मुख्य [[विमानतळ]] आहे. मे २००४ मध्ये के.एल.एम. व [[एर फ्रान्स]] ह्या दोन कंपन्यांचे एकत्रीकरण झाले. ==देश व शहरे== {|class="wikitable sortable toccolours" |- !style="background-color:#318CE7;color: white"|देश !style="background-color:#318CE7;color: white"|शहर |- |[[ॲंगोला]]||[[लुआंडा]] |- |[[आर्जेन्टिना]]||[[बुएनोस आइरेस]] |- |[[अरूबा]]||[[ओरांजेस्ताद]] |- |[[ऑस्ट्रिया]]||[[व्हियेना]] |- |[[बहरैन]]||[[बहरैन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बहरैन]] |- |[[बेल्जियम]]||[[ब्रसेल्स विमानतळ|ब्रसेल्स]] |- |[[ब्राझील]]||[[रियो दि जानेरो]], [[साओ पाउलो–ग्वारूलोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साओ पाउलो]] |- |[[कॅनडा]]||[[कॅल्गारी]], [[मॉंत्रियाल]], [[टोरॉंटो पीयर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरॉंटो]], [[व्हॅंकूव्हर]] |- |[[चीन]]||[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बीजिंग]], [[छंतू]], [[क्वांगचौ]], [[हांगचौ]], [[शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शांघाय]], [[च्यामेन]] |- |[[क्युबा]]||[[हवाना]] |- |[[कुरसावो]]||[[विलेमश्टाड]] |- |[[चेक प्रजासत्ताक]]||[[प्राग]] |- |[[डेन्मार्क]]||[[आल्बोर्ग]], [[बिलुंड]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]] |- |[[इक्वेडोर]]||[[ग्वायाकिल]], [[क्वितो]] |- |[[इजिप्त]]||[[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]] |- |[[फिनलंड]]||[[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]] |- |[[फ्रान्स]]||[[बोर्दू]], [[मार्सेल]], [[म्युलुझ]], [[नीस]], [[पॅरिस]] ([[चार्ल्स दि गॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चार्ल्स दि गॉल]]), [[तुलूझ]], [[स्त्रासबुर्ग]] |- |[[जर्मनी]]||[[बर्लिन]], [[ब्रेमन]], [[क्योल्न]], [[फ्रांकफुर्ट विमानतळ|फ्रांकफुर्ट]], [[ड्युसेलडॉर्फ]], [[हांबुर्ग]], [[हानोफर]], [[म्युनिक विमानतळ|म्युनिक]], [[न्युर्नबर्ग]], [[श्टुटगार्ट]] |- |[[घाना]]||[[आक्रा]] |- |[[ग्रीस]]||[[अथेन्स]] |- |[[हाँग काँग]]||[[हाँग काँग]] ([[हाँग काँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[हंगेरी]]||[[बुडापेस्ट]] |- |[[भारत]]||[[दिल्ली]] ([[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[इंडोनेशिया]]||[[देनपसार]], [[जाकार्ता]] |- |[[इस्रायल]]||[[बेन गुरियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तेल अवीव]] |- |[[इटली]]||[[बोलोन्या]], [[फ्लोरेन्स]], [[माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान]], [[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम]], [[व्हेनिस]] |- |[[जपान]]||[[फुकुओका]], [[ओसाका]], [[तोक्यो]] ([[नारिता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[कझाकस्तान]]||[[अल्माटी]] |- |[[केन्या]]||[[नैरोबी]] |- |[[कुवेत]]||[[कुवेत शहर]] |- |[[लक्झेंबर्ग]]||[[लक्झेंबर्ग (शहर)|लक्झेंबर्ग]] |- |[[मलेशिया]]||[[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्वालालंपूर]] |- |[[मेक्सिको]]||[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी]] |- |[[नेदरलँड्स]]||[[अ‍ॅम्स्टरडॅम]] ([[अ‍ॅम्स्टरडॅम विमानतळ श्चिफोल]]), [[बॉनेअर]] |- |[[नायजेरिया]]||[[लागोस]] |- |[[नॉर्वे]]||[[बार्गन]], [[ओस्लो]], [[ओलेसुंड]], [[स्टावांग्यिर]], [[ट्रोंडहाइम]] |- |[[ओमान]]||[[मस्कत]] |- |[[पनामा]]||[[पनामा सिटी]] |- |[[पेरू (देश)|पेरू]]||[[लिमा]] |- |[[फिलिपिन्स]]||[[निनॉय अक्विनो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मनिला]] |- |[[पोलंड]]||[[वर्झावा चोपिन विमानतळ|वर्झावा]] |- |[[पोर्तुगाल]]||[[लिस्बन पोर्तेला विमानतळ|लिस्बन]] |- |[[कतार]]||[[दोहा]] |- |[[रोमेनिया]]||[[बुखारेस्ट]] |- |[[रशिया]]||[[शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉस्को]], [[सेंट पीटर्सबर्ग]] |- |[[रवांडा]]||[[किगाली]] |- |[[सौदी अरेबिया]]||[[दम्मम]] |- |[[सिंगापूर]]||[[सिंगापूर]] ([[सिंगापूर चांगी विमानतळ]]) |- |[[सिंट मार्टेन]]||[[फिलिप्सबर्ग]] |- |[[दक्षिण आफ्रिका]]||[[केप टाउन]], [[जोहान्सबर्ग]] |- |[[दक्षिण कोरिया]]||[[सोल]] ([[इंचॉन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]) |- |[[स्पेन]]||[[बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]], [[अदोल्फो सुआरेझ माद्रिद–बाराहास विमानतळ|माद्रिद]] |- |[[सुरिनाम]]||[[पारामारिबो]] |- |[[स्वीडन]]||[[योहतेबोर्य]], [[स्टॉकहोम आर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम]] |- |[[स्वित्झर्लंड]]||[[जिनिव्हा]], [[बासेल]], [[झ्युरिक]] |- |[[तैवान]]||[[ताओयुआन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तैपै]] |- |[[टांझानिया]]||[[दार एस सलाम]] |- |[[थायलंड]]||[[बँकॉक]] ([[सुवर्णभूमी विमानतळ]]) |- |[[तुर्कस्तान]]||[[इस्तंबूल अतातुर्क विमानतळ|इस्तंबूल]], [[इझ्मिर]] |- |[[युगांडा]]||[[एंटेबी]] |- |[[युक्रेन]]||[[बोरीस्पिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्यीव]] |- |[[संयुक्त अरब अमिराती]]||[[अबु धाबी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबु धाबी]], [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई]] |- |[[युनायटेड किंग्डम]]||[[अ‍ॅबर्डीन]], [[बर्मिंगहॅम]], [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[कार्डिफ]], [[ड्युरॅम, इंग्लंड|ड्युरॅम]], [[एडिनबरा]], [[ग्लासगो]], [[किंग्स्टन अपॉन हल]], [[लीड्स]], [[लंडन]] ({{वितसंकेत|LHR}}), [[मॅंचेस्टर]], [[न्यूकॅसल अपॉन टाइन]], [[नॉरविक]] |- |[[अमेरिका]]||[[अटलांटा]] ([[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[शिकागो]] ([[शिकागो ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन]], [[लॉस एंजेल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेल्स]], [[न्यू यॉर्क शहर]] ([[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]], [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] ([[वॉशिंग्टन डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]), |- |[[झांबिया]]||[[लुसाका]] |- |[[झिंबाब्वे]]||[[हरारे]] |} == इतर कंपन्यांशी असलेले करार == === कोडशेर करार === केएलएमचे खालील विमान कंपन्यांशी [[कोडशेर करार]] आहेत:<ref>{{cite web|title=Flying with one of KLM's partner airlines|url=https://www.klm.us/information/ticket-services/partner-airlines#flying-with-partners|website=KLM|publisher=Air France-KLM|location=Amsterdam|access-date=26 July 2022|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817000015/https://www.klm.us/information/ticket-services/partner-airlines#flying-with-partners|url-status=live}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * [[आर्जिंटिनास एरलाइन्स|एरोलिनास आर्जिंटिनास]] * [[एरोमेक्सिको]] * [[एर अस्ताना]] * [[एर युरोपा]] * [[एर फ्रान्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240105-klafcodeshare|title=KLM Adds Air France Reunion Codeshare From Jan 2024|website=AeroRoutes|access-date=8 January 2024|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106153013/https://www.aeroroutes.com/eng/240105-klafcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[एर मॉरिशस]]<ref>{{cite web|title=Airline Partners|url=https://www.airmauritius.com/en/kestrelflyer/our-partners/airline-partners|website=Air Mauritius|access-date=27 September 2025|archive-date=8 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008200431/https://www.airmauritius.com/en/kestrelflyer/our-partners/airline-partners|url-status=live}}</ref> * [[एर सर्बिया]] * [[एरबाल्टिक]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=airBaltic Expands KLM Codeshare Network in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250409-btklcodeshare |access-date=10 April 2025 |work=AeroRoutes |date=9 April 2025 |language=en-CA |archive-date=9 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409200238/https://www.aeroroutes.com/eng/250409-btklcodeshare |url-status=live }}</ref> * [[एरलिंक]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241210-kl4zcodeshare|title=KLM Begins Airlink Codeshare Service From Dec 2024|website=AeroRoutes|access-date=11 December 2024|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007185525/https://www.aeroroutes.com/eng/241210-kl4zcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[अटलांटिक एरवेझ]]<ref>{{cite web|title=KLM signs codeshare agreement with Atlantic Airways|url=https://news.klm.com/klm-signs-codeshare-agreement-with-atlantic-airways/|access-date=27 September 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203111115/https://news.klm.com/klm-signs-codeshare-agreement-with-atlantic-airways/|url-status=live}}</ref> * [[बँकॉक एरवेझ]]<ref>{{cite web|title=KLM Partner airlines|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/partner-airlines}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[चायना एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240925-klcicodeshare|title=KLM Expands China Airlines Codeshare Service From mid-Sep 2024|website=AeroRoutes|access-date=13 October 2024|archive-date=5 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005210412/https://www.aeroroutes.com/eng/240925-klcicodeshare|url-status=live}}</ref> * [[चायना ईस्टर्न एरलाइन्स]] * [[चायना सदर्न एरलाइन्स]] * [[कोपा एरलाइन्स]] * [[क्रोएशिया एरलाइन्स]] * [[डेल्टा एर लाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240610-kldlcodeshare|title=KLM Adds Delta Colombia Codeshare From June 2024|website=AeroRoutes|access-date=1 July 2024|archive-date=1 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701070001/https://www.aeroroutes.com/eng/240610-kldlcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[एल अल]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240722-lyklcodeshare|title=El Al/KLM begins codeshare from mid-July 2024|website=aeroroutes.com|date=22 July 2024|access-date=23 July 2024|archive-date=23 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723001255/https://www.aeroroutes.com/eng/240722-lyklcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[युरोस्टार]] {{small|(रेल्वे)}} <ref>{{Cite web |title=AirRail: Amsterdam Schiphol |url=https://www.eurostar.com/be-en/deals/airrail |access-date=28 September 2024 |website=Eurostar |language=en |archive-date=10 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131508/https://www.eurostar.com/be-en/deals/airrail |url-status=live }}</ref> * [[फ्लेर एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.ifly.com/airlines/flair-airlines/partner-alliances |title=Flair Airlines Partnerships & Alliances |access-date=24 March 2025 |archive-date=8 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408230656/https://www.ifly.com/airlines/flair-airlines/partner-alliances |url-status=live }}</ref> * [[गरुड इंडोनेशिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240124-klgacodeshare|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240125123121/https://www.aeroroutes.com/eng/240124-klgacodeshare|url-status=dead|title=KLM Resumes Garuda Indonesia Jakarta – Amsterdam Codeshare in 1Q24|archivedate=25 January 2024|website=AeroRoutes}}</ref> * [[जॉर्जियन एरवेझ]] * [[गोल त्रांसपोर्तेस एरोस]]<ref>{{cite web | last=Liu | first=Jim | title=KLM / GOL NW24 Codeshare Network Expansion | website=AeroRoutes | date=17 September 2024 | url=https://www.aeroroutes.com/eng/240917-klg3codeshare | access-date=19 September 2024 | archive-date=19 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240919123221/https://www.aeroroutes.com/eng/240917-klg3codeshare | url-status=live }}</ref> * [[गल्फ एर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231128-klgfcodeshare|title=KLM Expands Gulf Air Codeshare From mid-Nov 2023|website=AeroRoutes|access-date=29 November 2023|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203183549/https://www.aeroroutes.com/eng/231128-klgfcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[इंडिगो]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250806-6eklcodeshare|title=IndiGo Begins KLM European Codeshare From mid-August 2025|website=AeroRoutes|access-date=4 September 2025|archive-date=6 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806230635/https://www.aeroroutes.com/eng/250806-6eklcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[इटा एरवेझ]]<ref>{{cite web|date=3 December 2021|title=ITA Airways, codeshare con KLM|url=https://www.advtraining.it/news/77170-ita-airways-codeshare-con-klm|language=Italian|trans-title=ITA Airways, codeshare with KLM|website=advtraining.it|access-date=4 December 2021|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225630/http://www.advtraining.it/news/77170-ita-airways-codeshare-con-klm|url-status=live}}</ref> * [[जेटस्टार एरवेझ|जेटस्टार]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220328-kljqns22|title=KLM Expands Jetstar Airways Codeshare Network in NS22|website=AeroRoutes|access-date=8 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007233133/https://www.aeroroutes.com/eng/220328-kljqns22|url-status=live}}</ref> * [[केन्या एरवेझ]] * [[केएम माल्टा एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|title=KM Malta Airlines announces KLM codeshare as it prepares to take off|url=https://timesofmalta.com/article/km-malta-airlines-announces-klm-codeshare-prepares-take-off.1090035|access-date=28 March 2024|website=Times of Malta|language=en|archive-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419105807/https://timesofmalta.com/article/km-malta-airlines-announces-klm-codeshare-prepares-take-off.1090035|url-status=live}}</ref> * [[कोरियन एर]] * [[लोगनॲर]]<ref>{{cite web | url=https://www.aeroroutes.com/eng/230626-kllmcodeshare | title=KLM Adds Loganair London Heathrow Codeshare from June 2023 | access-date=26 June 2023 | archive-date=26 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230626150542/https://www.aeroroutes.com/eng/230626-kllmcodeshare | url-status=live }}</ref> * [[मलेशिया एरलाइन्स]] * [[मिडल ईस्ट एरलाइन्स]] * [[ओमान एर]]<ref>{{cite web|title=Alliances and Partners|url=https://www.omanair.com/en_my/alliances-and-partners|website=Oman Air|access-date=29 September 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203105656/https://www.omanair.com/en_my/alliances-and-partners|url-status=live}}</ref> * [[पेगासस एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |author1=Ivan Nadalet |title=KLM and Turkish LCC, Pegasus Airlines, sign codeshare, interline deal |url=https://www.ch-aviation.com/news/19107-klm-and-turkish-lcc-pegasus-airlines-sign-codeshare-interline-deal |website=Ch-aviation.com |access-date=6 May 2024 |language=English |date=24 May 2013 |archive-date=5 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205013643/https://www.ch-aviation.com/news/19107-klm-and-turkish-lcc-pegasus-airlines-sign-codeshare-interline-deal |url-status=live }}</ref> * [[क्वांटस]]<ref>{{cite news|date=1 November 2018|title=KLM / QANTAS begins codeshare service from Nov 2018|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281306/klm-qantas-begins-codeshare-service-from-nov-2018/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108144453/https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281306/klm-qantas-begins-codeshare-service-from-nov-2018/|archive-date=8 November 2018|access-date=1 November 2018|publisher=Routesonline}}</ref> * [[साउदिया]]<ref>{{cite web|title=KLM Expands Saudia Codeshare From mid-3Q25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250804-klsvcodeshare|date=5 August 2025|website=aeroroutes.com|access-date=10 August 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805045110/https://www.aeroroutes.com/eng/250804-klsvcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|title=KLM/SAS BEGINS CODESHARE SERVICE FROM SEP 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240715-klskcodeshare|date=15 July 2024|website=aeroroutes.com|access-date=15 July 2024|archive-date=27 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627115025/https://www.aeroroutes.com/eng/240715-klskcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[सिचुआन एरलाइन्स]] * [[तारोम]] * [[ट्रांझाव्हिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230816-klhvcodeshare|title=KLM Resumes Transavia Amman Codeshare in NW23|website=AeroRoutes|access-date=16 August 2023|archive-date=16 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816072317/https://www.aeroroutes.com/eng/230816-klhvcodeshare|url-status=live}}</ref> * [[व्हिएतनाम एरलाइन्स]] * [[व्हर्जिन अटलांटिक]]<ref>{{cite news|url=https://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/Virgin-America-starts-codesharing-with-Air-France-KLM|title=Virgin Atlantic starts codesharing with Air France and KLM|date=4 March 2019|last=Silk|first=Robert|magazine=Travel Weekly|publisher=Northstar Travel Group|location=Secaucus|access-date=18 August 2022|archive-date=28 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328163311/https://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/Virgin-America-starts-codesharing-with-Air-France-KLM|url-status=live}}</ref> * [[वेस्टजेट]] * [[विडेरोये]] * [[विनेर]]<ref>{{Cite web |title=KLM and Winair sign codeshare agreement |url=http://klmf.ly/2uCxw2W |access-date=24 July 2022 |website=KLM and Winair sign codeshare agreement |language=en}}</ref> * [[श्यामेनॲर]] {{div col end}} === इंटरलाईन करार === केएलएमचे खालील विमान कंपन्यांशी [[इंटरलायनिंग|इंटरलाईन करार]] आहेत: {{div col|colwidth=17em}} * [[एरोइटालिया]]<ref>{{Cite web|url=https://www.avionews.it/item/1264650-aeroitalia-announces-partnership-with-delta-air-france-and-klm-carriers.html|title=Aeroitalia announces partnership with Delta, Air France, and KLM carriers|date=1 July 2025|website=www.avionews.it}}</ref> * [[एपीजी एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://www.apgiet.com/all-partner-airlines.html|title=ALL PARTNER AIRLINES|website=APG|access-date=9 September 2025|archive-date=24 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824135517/https://www.apgiet.com/all-partner-airlines.html|url-status=live}}</ref> * [[एर अस्ताना]]<ref>{{cite web|title=Air Astana Partners|url=https://www.airastana.com/uk-en/information/airline-partners|website=Air Astana}}</ref> * [[एर फ्रान्स]]<ref name="news.klm.com">{{cite web|title=KLM, Air France and SAS sign codeshare and interline agreements|url=https://news.klm.com/klm-air-france-and-sas-sign-codeshare-and-interline-agreements/|access-date=9 September 2025|archive-date=11 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411121734/https://news.klm.com/klm-air-france-and-sas-sign-codeshare-and-interline-agreements/|url-status=live}}</ref> * [[एरलिंक]]<ref>{{cite web|title=Airlink Partners|url=https://www.flyairlink.com/en/za/partners}}</ref> * [[बॅटिक एर मलेशिया]]<ref>{{Cite web|url=https://theedgemalaysia.com/node/773952|title=Batik Air Malaysia makes bold bet on Subang, eyes KLIA as transit hub|date=22 October 2025|website=The Edge Malaysia}}</ref> * [[सेमॲर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tourismupdate.com/article/cemair-inks-interline-agreement-with-air-france-klm|title=CemAir inks interline agreement with Air France-KLM &#124; Southern & East African Tourism Update|date=28 February 2025|website=www.tourismupdate.com|access-date=9 September 2025|archive-date=23 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250723181954/https://www.tourismupdate.com/article/cemair-inks-interline-agreement-with-air-france-klm|url-status=live}}</ref> * [[कोपा एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Interline partners|url=https://www.copaair.com/en-cr/discover-copa-airlines/alliances-with-airlines/interline-agreements/|access-date=9 September 2025|archive-date=7 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207224346/https://www.copaair.com/en-cr/discover-copa-airlines/alliances-with-airlines/interline-agreements/|url-status=live}}</ref> * [[युरोस्टार]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=Air&Rail: flight with train journey|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/air-rail}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[फ्लायदुबई]]<ref>{{cite web|title=Interline baggage allowance and rules|url=https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|website=Flydubai|access-date=9 September 2025|archive-date=5 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250905154740/https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|url-status=live}}</ref> * [[गल्फ एर]]<ref>{{cite web|title=Our Interline Through Check-in Partners|url=https://www.gulfair.com/flying-with-us/other-airlines|website=Gulf Air|access-date=9 September 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805162421/https://www.gulfair.com/flying-with-us/other-airlines|url-status=live}}</ref> * [[लाओ एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web|url=https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|title=Interline Partners|publisher=[[Lao Airlines]]|access-date=31 October 2025|archive-date=19 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919053246/https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|url-status=live}}</ref> * [[लोगनॲर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hial.co.uk/whats-hot/better-connected/|title=Loganair customers are "Better Connected"|date=16 April 2018|website=HIAL|language=en-GB|access-date=1 August 2019|archive-date=1 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801012546/https://www.hial.co.uk/whats-hot/better-connected/|url-status=dead}}</ref> * [[मियात मंगोलियन एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Our partners|url=https://www.miat.com/pagecontent.php?pageId=290&lang=en}}</ref> * [[एनएस इंटरनॅशनल]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=KLM, Thalys and NS Dutch Railways have joined forces to replace flights between Brussels and Amsterdam Airport Schiphol|url=https://news.klm.com/klm-thalys-and-ns-dutch-railways-have-joined-forces-to-replace-flights-between-brussels-and-amsterdam-airport-schiphol/#:~:text=KLM%2C%20Thalys%20and%20NS%20Dutch,flights%20between%20Brussels%20and%20Schiphol.|access-date=24 September 2025|archive-date=17 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017214614/https://news.klm.com/klm-thalys-and-ns-dutch-railways-have-joined-forces-to-replace-flights-between-brussels-and-amsterdam-airport-schiphol/#:~:text=KLM%2C%20Thalys%20and%20NS%20Dutch,flights%20between%20Brussels%20and%20Schiphol.|url-status=live}}</ref> * [[रॉयल ब्रुनेई एरलाइन्स]]<ref>{{Cite web |title=Interline Codeshare Partners - Brunei {{!}} Royal Brunei Airlines |url=https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |access-date=15 January 2024 |website=Brunei |language=en-US |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929180503/https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |url-status=live }}</ref> * [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]]<ref name="news.klm.com"/> * [[स्काय एरलाइन]]<ref>{{Cite web|url=https://www.routesonline.com/airlines/4458/sky-airline/news/299663367/sky-airline-and-air-france-klm-sign-a-new-interline-agreement/|title=SKY Airline and Air France - KLM sign a new interline agreement|date=5 August 2024|website=Routes|access-date=9 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007232723/https://www.routesonline.com/airlines/4458/sky-airline/news/299663367/sky-airline-and-air-france-klm-sign-a-new-interline-agreement/|url-status=live}}</ref> * [[स्काय एक्सप्रेस]]<ref>{{Cite web|url=https://www.airfranceklm.com/en/newsroom/new-agreement-between-air-france-klm-and-sky-express#:~:text=With+this+new+interline+agreement,+we+are,aim+to+improve+our+customers'+travel+experience|title=New agreement between Air France, KLM and Sky Express &#124; AIR FRANCE KLM|website=www.airfranceklm.com|access-date=19 June 2026|archive-date=15 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415203343/https://www.airfranceklm.com/en/newsroom/new-agreement-between-air-france-klm-and-sky-express#:~:text=With+this+new+interline+agreement,+we+are,aim+to+improve+our+customers'+travel+experience|url-status=live}}</ref> * [[एसएनसीएफ]] {{small|(रेल्वे)}}<ref>{{cite web|title=Air&Rail: flight with train journey|url=https://www.klm.com.my/information/ticket-services/air-rail#train-between-belgium-and-france}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[स्विस इंटरनॅशनल एर लाइन्स]]<ref>{{cite web|title=Fees for partner airlines|url=https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|website=Swiss International Air Lines|access-date=9 September 2025|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809150931/https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|url-status=live}}</ref> {{div col end}} == बाह्य दुवे == * {{कॉमन्स वर्ग|KLM|{{लेखनाव}}}} * [http://www.klm.com अधिकृत संकेतस्थळ] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:नेदरलँड्समधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्कायटीम]] dcncr2jc4sfj9y4xfgdxutb7lqvtxfo 0 144987 2712278 2711548 2026-09-25T18:20:17Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712278 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | पद = [[संसद सदस्य|खासदार]] | नाव = विनय सहस्रबुद्धे | चित्र =Vinay Sahasrabuddhe.jpg | चित्र शीर्षक = विनय सहस्रबुद्धे | कार्यकाळ_आरंभ = ५ जुलै २०१६ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[विजय दर्डा]] | पुढील = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक|1957|11|10}} | जन्मस्थान = [[नाशिक]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | इतरपक्ष = | पती = | पत्नी = नयना सहस्रबुद्धे | नाते = | अपत्ये = आशय (पुत्र) | धर्म = हिंदू | संकेतस्थळ = [http://www.vinaysahasrabuddhe.in/ http://www.vinaysahasrabuddhe.in/] }} विनय सहस्रबुद्धे हे संसद सदस्य असून राज्यसभेमध्ये ते महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करतात. त्यांच्याकडे भारतीय जनता पक्षाचे राष्ट्रीय उपाध्यक्ष अशी जबाबदारी आहे. तसेच ते राजकीय विचारवंत व नैमित्तिक स्तंभलेखक म्हणून सुद्धा ओळखले जातात. ते रामभाऊ म्हाळगी प्रबोधिनी या राजकीय व सामाजिक कार्यकर्त्यांसाठी प्रशिक्षण देणाऱ्या संस्थेचे महासंचालक आहेत. भारतीय जनता पक्षाचे वैचारिक धोरण ठरविणाऱ्या प्रमुख व्यक्तींपैकी सहस्रबुद्धे हे एक मानले जातात. सन २००९ मध्ये सहस्रबुद्धे यांना त्यांच्या ‘Political Parties as Victims Of Populism and Electoral Compulsions : A Quest for Systemic Solutions’ प्रबंधासाठी मुंबई विद्यापीठाकडून पी एच डी प्रदान करण्यात आली. ==सामाजिक जीवन== विनय सहस्रबुद्धे यांनी [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद]] या विद्यार्थी संघटनेच्या कामाद्वारे सामाजिक जीवनास प्रारंभ केला. १९८३ ते ८५ या कालावधीमध्ये त्यांनी विद्यार्थी परिषदेचे पूर्णवेळ काम केले. <ref>[http://lite.epaper.timesofindia.com/getpage.aspx?articles=yes&pageid=3&max=true&articleid=Ar00300&sectid=1edid=&edlabel=ETM&mydateHid=05-04-2010&pubname=Economic+Times+-+Mumbai+-+Political+Theatre&title=The+rise+and+rise+of+ABVP%E2%80%99s+stars&edname=&publabel=ET The rise and rise of ABVP’s stars.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713204727/http://lite.epaper.timesofindia.com/getpage.aspx?articles=yes |date=2014-07-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713204727/http://lite.epaper.timesofindia.com/getpage.aspx?articles=yes |date=2014-07-13 }}, इकोनोमिक टाइम्स</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://thinkmaharashtra.com/kartrutva/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%A3-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%A8 |title=थिंक महाराष्ट्र या संकेतस्थळावरील सहस्रबुद्धे यांचा परिचय |access-date=2013-08-28 |archive-date=2013-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823065500/http://thinkmaharashtra.com/kartrutva/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%A3-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%A8 |url-status=dead }}</ref> १९८८ साली त्यांनी रामभाऊ म्हाळगी प्रबोधिनी या संस्थेची धुरा हाती घेतली. तब्बल १८ वर्षे इतका प्रदीर्घ काळ ते मुंबई विद्यापीठाच्या कार्यकारिणीवर सदस्य म्हणून कार्यरत होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://ibnlive.in.com/electionblogs/vinay-sahasrabuddhe/2422/53287/rss-gets-a-new-captain.html |title=आय बी एन लाइव या संकेतस्थळावरील सहस्रबुद्धे यांचा परिचय |access-date=2013-08-28 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210223335/http://ibnlive.in.com/electionblogs/vinay-sahasrabuddhe/2422/53287/rss-gets-a-new-captain.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210223335/http://ibnlive.in.com/electionblogs/vinay-sahasrabuddhe/2422/53287/rss-gets-a-new-captain.html |date=2012-02-10 }}</ref> ते अहमदाबाद येथील सरदार पटेल प्रशासकीय प्रशिक्षण संस्थेच्या संचालन मंडळाचे सदस्य आहेत. २००२ साली अफगाणिस्थान तालिबान्यांच्या तावडीतून मुक्त झाल्यावर सर्वात प्रथम गेलेल्या भारतीय सामाजिक संस्थांच्या प्रतिनिधी शिष्ट मंडळाचे त्यांनी नेतृत्व केले होते. <ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-05-18/mumbai/27122734_1_afghanistan-kabul-goodwill-mission Kabul sends SOS for Indian professionals.] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130828121539/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-05-18/mumbai/27122734_1_afghanistan-kabul-goodwill-mission |date=2013-08-28 }}, टाइम्स ऑफ इंडिया १८ मे २००२</ref> मुंबईतील प्रतिष्ठित [[द एशियाटिक सोसायटी (मुंबई)|द एशियाटिक सोसायटी]] या २०८ वर्षे जुन्या ग्रंथालयाच्या कार्यकारिणीचे ते उपाध्यक्ष आहेत. <ref>[http://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/mumbai/-/articleshow/22037465.cms एशियाटिक’च्या अध्यक्षपदी काळे]{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, महाराष्ट्र टाइम्स २५ ऑगस्ट २०१३</ref> चतुरंग प्रतिष्ठानच्या वर्ष २०१३ च्या २३ व्या जीवनगौरव पुरस्कार निवडसमितीचे सहस्रबुद्धे अध्यक्ष होते. <ref>[http://navshakti.co.in/mumbai/133556/ `चतुरंग’चा डॉ. विजय भटकर यांना `जीवनगौरव पुरस्कार’]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, नवशक्ती १ सप्टेंबर २०१३</ref> ==राजकीय सहभाग== सहस्रबुद्धे हे [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] राष्ट्रीय उपाध्यक्ष आहेत. ते भारतीय जनता पक्षाचे वैचारिक धोरण ठरविणाऱ्या व्यक्तींपैकी एक मानले जातात. <ref>[http://www.dnaindia.com/india/1342194/report-man-who-showed-rss-modern-ways-is-gadkari-s-guide-now Man who showed RSS modern ways is Gadkari's guide now.], डी एन ए २ फेब्रुवारी २०१० </ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?263781 |title=आउटलूक मासिकाच्या संकेतस्थळावरील सहस्रबुद्धे यांचा परिचय |access-date=2013-08-28 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029130002/http://www.outlookindia.com/article.aspx?263781 |url-status=dead}}</ref> २००९ साली जेंव्हा [[नितीन गडकरी]] यांची भाजपच्या राष्ट्रीय अध्यक्षपदी निवड झाली तेंव्हा सहस्रबुद्धे यांनी गडकरीचे राजकीय सल्लागार म्हणून काम पाहिले. <ref>[http://www.indianexpress.com/news/parrikar-sahasrabuddhe-in-gadkari-team/558579/ Parrikar, Sahasrabuddhe in Gadkari team.], इंडियन एक्सप्रेस २४ डिसेंबर २००९</ref> भारतीय जनता पक्षामध्ये सुशासन ही संकल्पना रुजावी म्हणून २०१० साली त्यांनी भाजप शासित राज्यांच्या सुमारे १२५ मंत्र्यांचे प्रशिक्षण केले. <ref>[http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-11-10/news/27448221_1_bjp-ruled-states-governance-vinay-sahasrabuddhe BJP to send ministers to 'school for governance.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218154017/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-11-10/news/27448221_1_bjp-ruled-states-governance-vinay-sahasrabuddhe |date=2014-12-18 }}, इकोनोमिक टाइम्स १० नोवेंबर २००६</ref> २०१२ साली भाजपचे जेष्ठ विचारवंत स्वर्गीय [[बळवंत परशुराम आपटे]] यांच्या निवृत्तीने रिकाम्या झालेल्या राज्यसभेच्या जागेसाठी संभाव्य उमेदवार म्हणून सहस्रबुद्धे यांचे नाव चर्चेत होते, परंतु ती खासदारकीची जागा गडकरींचे निकटवर्तीय मानले जाणारे संचेती यांना देण्यात आली.<ref>[http://www.indianexpress.com/news/family-s-party-ties-his-gadkari-link-helped-sancheti-get-rs-ticket/926322/ Family’s party ties, his Gadkari link helped Sancheti get RS ticket.], इंडियन एक्सप्रेस २१ मार्च २०१२</ref> <ref>[http://72.78.249.125/esakal/20120317/4827849708083168614.htm भाजपकडून राज्यसभेवर विनय सहस्त्रबुद्धे?]{{मृत दुवा}}, सकाळ दि ११ मार्च २०१२ [http://archive.is/QK0f9 विदागारातील आवृत्ती]</ref> २०१४ सालच्या लोकसभेच्या निवडणुकीकरिता भाजपचे व्हिजन डॉक्युमेण्ट तयार करण्याची जबाबदारी असलेल्या समितीवर त्यांची सदस्य म्हणून नियुक्ती करण्यात आली होती.<ref>[http://m.outlookindia.com/story.aspx?sid=1&aid=804380 BJP Announces Team Modi for 2014 Polls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722013835/http://m.outlookindia.com/story.aspx?sid=1&aid=804380 |date=2013-07-22 }}, आउटलूक इंडिया १९ जुलै २०१३</ref> ==साहित्य व लेखन== सहस्रबुद्धे हे विविध इंग्लिश व मराठी नियतकालिके व वृत्तपत्रांमधून नैमित्तिक स्तंभलेखन करीत असतात. <ref>[http://www.deccanchronicle.com/130109/commentary-dc-comment/article/think-feel-live-woman Think, feel, live like a woman.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524134603/http://www.deccanchronicle.com/130109/commentary-dc-comment/article/think-feel-live-woman |date=2013-05-24 }}, विनय सहस्रबुद्धे यांचा डेक्कन हेराल्ड मधील लेख ९ जाने २०१३</ref><ref>[http://www.dnaindia.com/analysis/1441321/main-article-common-ethos-vs-small-identities Common ethos vs small identities.], विनय सहस्रबुद्धे यांचा डीएनए मधील लेख २२ सप्टे २०१०</ref> लोकशाही शासन पद्धती मध्ये कालानुरूप व्यापक सुधारणा होणे गरजेचे आहे असे त्यांचे मत<ref>[http://archive.dailypioneer.com/columnists/item/51595-at-60-parliament-must-rejuvenate.html At 60, Parliament must rejuvenate] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130828121647/http://archive.dailypioneer.com/columnists/item/51595-at-60-parliament-must-rejuvenate.html |date=2013-08-28 }} विनय सहस्रबुद्धे यांचा पयोनिअर मधील लेख ११ मे २०१०</ref>असून या विषयावर त्यांनी "आहे लोकतंत्र तरीही" हे पुस्तक लिहिले आहे.<ref>[http://72.78.249.107/esakal/20111024/5272538094079283046.htm तर लोकशाहीवर बोलू नका]{{मृत दुवा}}, सकाळ दि २४ ओक्टोबर २०११ [http://archive.is/1ulrr विदागारातील आवृत्ती]</ref> <ref>[http://navshakti.co.in/aisee-akshare/43172/ लोकशाहीचे `वस्त्रहरण’ थांबविण्यासाठी]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, दैनिक नवशक्ती</ref> जून २०१२ मध्ये याच विषयावरील त्यांचे इंग्लिश पुस्तक "बियोण्ड अ बिलियन बॅलट्स" हे पुस्तक श्री. नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते प्रकाशित करण्यात आले.<ref>[http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=MainEdition-1-1-28-06-2013-5e575&ndate=2013-06-28&editionname=main नरेंद्र मोदींनी दिला सुराज्याचा नवा नारा]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} लोकमत दि. २८ जून २०१३</ref> 1998 साली त्यांनी सहसंपादित केलेल्या "निवडक माणूस" या पुस्तकास महाराष्ट्र शासनाचा पुरस्कार प्राप्त झाला होता. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] mndtfudb53a0jhxvcji8yfevcuhrwfl 0 146257 2712287 2711632 2026-09-25T18:36:59Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712287 wikitext text/x-wiki '''वृक्षमित्र संस्था''' ही [[भारत|भारताच्या]] [[कर्नाटक]] राज्यातील [[बेंगळुरू]] शहरात कार्यरत असणारी एक प्रमुख [[बिगर शासकीय संस्था]] आहे. ही संस्था पर्यावरण संरक्षण, [[वृक्षारोपण]] आणि शहरी जैवविविधतेच्या संवर्धनासाठी काम करते.<ref>{{cite web | title = बेंगळुरूमधील पर्यावरण संवर्धन संस्था | url = https://www.karnataka.gov.in/ | publisher = कर्नाटक शासन}}</ref> बेंगळुरू शहराच्या वाढत्या नागरीकरणामुळे आणि वाढत्या प्रदूषणामुळे घटणाऱ्या हरित आच्छादनाला (Green Cover) पुनर्स्थापित करणे हा या संस्थेचा मुख्य उद्देश आहे.<ref>{{cite web | title = शहरी वृक्षारोपण आणि निसर्ग संवर्धन | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> == प्रमुख कार्ये आणि उपक्रम == वृक्षमित्र संस्थेद्वारे बेंगळुरू आणि आसपासच्या परिसरात विविध पर्यावरणपूरक उपक्रम राबवले जातात: * '''वृक्षारोपण व संगोपन''': शहरात मोकळ्या जागा, शाळा, महाविद्यालये आणि रस्त्यांच्या दुतर्फा स्थानिक प्रजातींच्या झाडांची लागवड करणे आणि त्यांचे सातत्याने संगोपन करणे. * '''जैवविविधता संवर्धन''': लुप्त होत चाललेल्या देशी वनस्पतींचे जतन करणे आणि नागरी भागातील लहान वन्यजीवांसाठी नैसर्गिक अधिवास निर्माण करणे. * '''लोकसहभाग आणि जनजागृती''': नागरिक, लहान मुले आणि तरुणांना निसर्ग संवर्धनाचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी कार्यशाळा, निसर्ग भ्रमंती (Nature Walks) आणि स्वच्छता मोहिमांचे आयोजन करणे.<ref>{{cite web | title = बेंगळुरू शहर निसर्ग संवर्धन अभियान | url = https://www.bbmp.gov.in/ | publisher = बृहत् बेंगळुरू महानगर पालिके}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:वृक्षमित्र संस्था}} [[वर्ग:कर्नाटक]] [[वर्ग:बंगळूर]] [[वर्ग:भारतातील पर्यावरण संस्था]] [[वर्ग:भारतातील बिगर शासकीय संस्था]] ae12upiz5b26o0yau7jpcphl8fkiwm2 0 146864 2712209 2449658 2026-09-25T14:11:21Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712209 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट मैदान |मैदान_नाव = महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम |टोपणनाव = |चित्र = Sahara Stadium Pune 1.jpg |शीर्षक = |देश_इंग्लिश_नाव = INDIA |देश = [[भारत]] |स्थळ = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]] |स्थापना = एप्रिल २०१२ |बसण्याची_क्षमता = ३७,४०६<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-vs-england-tickets-for-first-odi-sold-out-4448830|title=भारत-इंग्लंड सामन्याची पुणे स्टेडियमची सर्व तिकीटे संपली}}</ref> |मालक = [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन]] |प्रचालक = [[पुणे स्टेडियम लि.]] |इतर_यजमान = [[भारत क्रिकेट संघ]]<br />[[महाराष्ट्र क्रिकेट संघ]]<br />[[पुणे वॉरियर्स]] (२०१२-१३)<br />[[वीर मराठी]] (२०१३–सद्य) <br> [[किंग्स XI पंजाब]] (२०१५) <br> [[रायझिंग पुणे सुपरजायंट्स]] (२०१६-सद्य) |architect= [[हॉपकिन्स आर्किटेक्ट्स]]<ref name="hopkins1">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.hopkins.co.uk/projects/3/135/ |title=एमसीए पुणे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट केंद्र |प्रकाशक=हॉपकिन्स |ॲक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०१७ |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226082257/https://www.hopkins.co.uk/projects/3/135/%20 |url-status=dead }}</ref> |आंतरराष्ट्रीय = yes |प्रथम_कसौटी_दिनांक = २३-२७ फेब्रुवारी |प्रथम_कसौटी_वर्ष = २०१७ |प्रथम_कसौटी_संघ1 = {{crName|भारत}} |प्रथम_कसौटी_संघ2 = {{crName|SA}} |अंतिम_कसौटी_दिनांक = २-६ ऑक्टोबर |अंतिम_कसौटी_वर्ष = २०१९ |अंतिम_कसौटी_संघ1 = {{crName|भारत}} |अंतिम_कसौटी_संघ2 = {{crName|AUS}} |प्रथम_एकदिवसीय_दिनांक = १३ ऑक्टोबर |प्रथम_एकदिवसीय_वर्ष = २०१३ |प्रथम_एकदिवसीय_संघ1 = {{crName|भारत}} |प्रथम_एकदिवसीय_संघ2 = {{crName|AUS}} |अंतिम_एकदिवसीय_दिनांक = १५ जानेवारी |अंतिम_एकदिवसीय_वर्ष = २०१७ |अंतिम_एकदिवसीय_संघ1 = {{crName|भारत}} |अंतिम_एकदिवसीय_संघ2 = {{crName|ENG}} |प्रथम_२०-२०_दिनांक = २० डिसेंबर |प्रथम_२०-२०_वर्ष = २०१२ |प्रथम_२०-२०_संघ१ = {{crName|भारत}} |प्रथम_२०-२०_संघ२ = {{crName|ENG}} |अंतिम_२०-२०_दिनांक = ९ फेब्रुवारी |अंतिम_२०-२०_वर्ष = २०१६ |अंतिम_२०-२०_संघ१ = {{crName|भारत}} |अंतिम_२०-२०_संघ२ = {{crName|SRI}} |दिनांक = १० मार्च |वर्ष = २०१७ |स्रोत = http://www.espncricinfo.com/india/content/ground/545380.html क्रिकइन्फो }} '''महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम''' (जुने नाव: सुब्रता रॉय सहारा स्टेडियम) हे स्टेडियम [[भारत]]ाच्या [[पुणे]] शहराजवळील एक [[क्रिकेट]] [[स्टेडियम]] आहे. पुण्याबाहेरील गहुंजे ह्या गावाजवळ [[मुंबई–पुणे द्रुतगतीमार्ग]]ाच्या बाजूला असलेले हे स्टेडियम एप्रिल २०१२ मध्ये बांधले गेले. पुण्यामधील [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियममधील]] सामन्यांच्या तिकिट वाटपावरून [[पुणे महानगरपालिका]] व [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन]] ह्यांदरम्यान भांडणे चालू होती. भारतामधील [[इंडियन प्रीमियर लीग]]ची वाढती लोकप्रियता लक्षात घेता क्रिकेट असोसिएशनने नवे स्टेडियम बांधण्याचा निर्णय घेतला. ह्या स्टेडियमसाठी पुण्याबाहेर गहुंजे गावाजवळील [[मुंबई–पुणे द्रुतगतीमार्ग]]ालगतची जागा निवडण्यात आली. स्टेडियमच्या बांधकामाला ₹ १५० कोटी इतका खर्च आला. १ एप्रिल २००१२ रोजी तत्कालीन [[आय.सी.सी.]] अध्यक्ष व केंद्रीय कृषीमंत्री [[शरद पवार]] ह्यांनी नव्या स्टेडियमचे उद्घाटन केले. २०१३ मध्ये [[सुब्रता रॉय]]च्या [[सहारा इंडिया परिवार]]ाने ह्या स्टेडियमचे नामकरण हक्क विकत घेतले व स्टेडियमचे नाव सुब्रता रॉय सहारा स्टेडियम असे ठेवले. [[सहारा पुणे वॉरियर्स]] ह्या आय.पी.एल. संघाचे हे गृहमैदान होते. २०१३ साली पुणे वॉरियर्स संघावर बंदी घालण्यात आल्यामुळे व सहारा परिवार आर्थिक संकटात सापडल्यामुळे ह्या स्टेडियमचा वापर कमी झाला. सहाराकडून करारित मानधन न मिळाल्यामुळे असोसिएशनने ह्या स्टेडियमचे नाव पुन्हा महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम असे ठेवले. [[२०१५ इंडियन प्रीमियर लीग]]मधील [[किंग्ज इलेव्हन पंजाब]] संघाचे काही सामने येथे खेळवण्यात आले. ==रचना== या मैदानातील प्रेक्षककक्षाची रचना कोणत्याही बैठकीवरून संपूर्ण मैदानाचा देखावा दिसेल अशी करण्यात आली आहे. या मैदानावर वालुकामय माती पसरवून त्यावर गवत घातलेले आहे. यामुळे कितीही पाउस पडला तरी पाण्याचा निचरा काही मिनिटांतच होतो आणि मैदान पुन्हा खेळण्यास लवकर तयार होते. ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20120423101745/http://www.hopkins.co.uk/projects/3/135/ माहिती] {{कॉमन्स वर्ग|Maharashtra Cricket Association Stadium|{{लेखनाव}}}} {{Coord|18|40|24|N|73|42|23|E|region:IN_type:landmark|display=शीर्षक}} {{भारतातील क्रिकेट मैदाने}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील क्रिकेट मैदाने]] [[वर्ग:पुण्यामधील खेळ]] [[वर्ग:रायझिंग पुणे सुपरजायंट]] [[वर्ग:भारतीय प्रीमियर लीग मैदाने‎]] [[वर्ग:भारतातील क्रिकेट मैदाने]] l5biu1q6k95p6pn6ctvv1ipawcvaiit 0 150477 2712320 2679804 2026-09-25T21:50:05Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712320 wikitext text/x-wiki [[File:Autism-stacking-cans 2nd edit.jpg|thumb|वारंवार वस्तू स्टॅक करणे किंवा रांगेत ठेवणे सामान्यतः ऑटिझमशी संबंधित आहे.]] '''स्वमग्नता''' हा एक प्रकारचा [[मनोविकार]] म्हणून ओळखला जातो. याचे पूर्ण नाव सायकोन्यूरोलॉजिकल डेव्हलपमेंटल डिसऑर्डर असे आहे. इंग्रजीत त्याला ‘ऑटिझम’ म्हणतात. ही एक गुंतागुंतीची मानसिक स्थिती आहे. स्वमग्नता वा ऑटिझम ही जन्मस्थ अवस्था आहे. तो रोग नाही. याचा शोध [[लिओ केनर]] यांनी सन १९४३ मध्ये लावला. अशी व्यक्ती आपल्याच विश्‍वात आणि विचारात रममाण असतात. अशा व्यक्ती [[संवेदना|संवेदनांचे]] अर्थ लावू शकत नाहीत. त्यामुळे त्यावर प्रतिक्रिया देता येत नाही. स्वमग्नता हे विकाराचे एक लक्षण आहे. परंतु हे एक [[लक्षण]] म्हणजे पूर्ण [[विकार]] असे म्हणता येणार नाही म्हणून ही गुंतागुंतीची मानसिक स्थिती आहे असे म्हणतात. कारण ऑटिज़्म होण्याचे काही एक कारण नाही. संशोधनानुसार ऑटिज़्म होण्याचे अनेक कारणे असू शकतात जसे की- मस्तिष्कच्या कार्यवाहीत असामान्यता होने, मस्तिष्कच्या रसायन मध्ये असामान्यता, जन्मा आधी बाळाचे विकास व्यवस्थित न होने इत्यादी. आत्मविमोहचे आनुवंशिक आधार अन्य प्रस्तावित कारणांमध्ये, बालपणीचे टीकाकरण पण हे विवादास्पद आहे आणि याचे काही वैज्ञानिक दाखले पण नाहीत. सध्याच्या समीक्षणात अनुमान आहे की प्रति 1000 लोकांमागे २ मामले आत्मविमोहचे असतात जेव्हा की ही संख्या ASD साठी 6/1000च्या जवळपास आहे. सुमारे ASDचे पुरुष:महिला अनुपात 4,3:1 आहे. 1980 पासून आत्मविमोहच्या केसेस मध्ये नाटकीय रित्या वृद्धि झाली आहे. ==लक्षणे == या मध्ये खालील लक्षणे दिसतात. * समोरच्या व्यक्तीच्या चेहऱ्याकडे न बघणे, नजरेला नजर न देणे. * दुसऱ्याकडे बघून स्मितहास्य न करणे. * भाषेचा विकास अतिशय विलंबाने वा अजिबात न होणे. * समोरच्याने बोललेलेच पुन्हा बोलणे. * स्वतःतच मग्न असणे. * संवादासाठी बोट दाखवणे, खाणाखुणा वापरणे, मान हलवून होकार-नकार देणे यांचा अभाव असणे. * दुसऱ्यांचे अनुकरण करता न येणे. * डोळ्यांची, हातांची विचित्र हालचाल करणे. * संपूर्ण वस्तूऐवजी तिच्या एखाद्या भागाकडेच बघत राहणे. (उदा. गाडीची फिरती चाके...) * फिरत्या वस्तूंकडे (पंखा, चाके) एकटक पाहात बसणे किंवा वस्तू फिरवणे. * काल्पनिक खेळांत न रमणे. * मी व तू या सर्वनामांचा चुकीचा वापर करणे. (उदा. तू कुठे चाललास? उत्तर - तू घरी चालला.) * अन्य व्यक्तींचे विचार, माहिती, भावना वेगळ्या असू शकतात हे माहित नसणे. * मैत्री करता न येणे. * एकट्यानेच तोच- तोच खेळ खेळत राहणे. * परिस्थितीत बदल झाल्यास अस्वस्थ होणे. * एखादी गोष्ट पसंत नसल्यास रडून गोंधळ घालणे. * एकाच गोष्टीत नको इतका रस दिसतो. * सामान्य ज्ञान कमालीचे तोकडे असणे. * अतिक्रियाशील वा अतिमंद असणे. * प्रकाश, आवाज, स्पर्श, वास व चव यांबाबत कमालीचे संवेदनशील असणे. * भिंतींवर, कपाटांवर डोके- कपाळ घासण्यासारख्या कृती करणे. * वस्तूंचा वास घेणे, चाटणे. * वेदना झाल्यास तसा प्रतिसाद न देणे. * परिचित व्यक्तीनेही जवळ घेतल्यास, मिठी मारल्यास विरोध दर्शवणे. '''वरील पैकी केवळ दोन-चार लक्षणे असल्यास ऑटिझम आहे असे म्हणता येणार नाही. तसेच ही सर्व लक्षणे प्रत्येक मुलात आढळतातच असेही नाही.''' मात्र, यापैकी अनेक लक्षणे दिसू शकतात. == ऑटिझमचे वर्गीकरण == # स्टीरिओटाईप # कंपल्सिव्ह # रिच्युअलिस्टीक # रिस्ट्रीक्टेड == निदान == [[मनोविकारतज्ञ]] किंवा बालरोग तज्ज्ञाचा सल्ला यासाठी घेतला पाहिजे. ==जागरूकता== २ एप्रिल हा जागतिक स्वमग्नता जनजागृती दिन म्हणून साजरा केला जातो. ==बाह्य दुवे== * [http://divyamarathi.bhaskar.com/article/MAG-article-of-autism-2730508.html स्वमग्नता (ऑटिझम) योग्य वेळी योग्य उपचारांची गरज] * [https://web.archive.org/web/20160526114225/http://palakneeti.org/%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%95/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AE%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%A4%E0%A4%BE स्वमग्नता] * [https://vrhearingclinic.com/mulala-bolanayat-vilamb-ka-hoto/ Autism.. स्वमग्नता..] * [https://www.vrhearingclinic.in/autism-is-a-disorder-that-is-affecting-more-and-more-people/ ऑटिझम म्हणजेच स्वमग्नता..] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924110145/https://www.vrhearingclinic.in/autism-is-a-disorder-that-is-affecting-more-and-more-people/ |date=2020-09-24 }} [[वर्ग:मानसिक आजार]] 5iwn6xgig62sea750nmvc07xcncxafm 1 150969 2712204 1224792 2026-09-25T13:54:02Z अमर तिवारी 184549 अमर तिवारी ने लेख [[चर्चा:हबीब बुरग्विबा]] वरुन [[चर्चा:हबीब बूर्गीबा]] ला हलविला 1224792 wikitext text/x-wiki या लेखातील माहितीचौकटित बदल करुन टाकलेली (पानाचा इतिहास बघितल्यास बदल लक्षात येईल) मृत्यूदिनांक बरोबर आहे काय? -- [[सदस्य:संतोष दहिवळ|संतोष दहिवळ]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष दहिवळ|चर्चा]]) ००:२५, १३ फेब्रुवारी २०१४ (IST) 0n4kycttiwsco7p4m3otygzxv9e3rvn 0 159921 2712248 2711534 2026-09-25T17:36:56Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712248 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''लेमन ट्री हॉटेल''' या भारतीय साखळीच्या कंपनीचे मुख्यालय [[दिल्ली]]च्या [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळाजवळ]] एरोसिटी हॉस्पिटॅलिटीमध्ये आहे. या कंपनीची [[भारत |भारतामध्ये]] उच्चस्तराची, मध्यमदर्जाची आणि इकॉनॉमी दर्जाची हॉटेल्स उपलब्ध आहेत. ''लेमन ट्री प्रिमिअर'', लेमन ट्री हॉटेल्स आणि [[रेड फॉक्स हॉटेल्स]] अशी तीन प्रकारच्या दर्जाची हॉटेल्स या समूहाने उपलब्ध करून दिलेली आहेत. == इतिहास == २००२ मध्ये या कंपनीची स्थापना [[पटू केशवानी]] या पहिल्या पिढीतील भारतीय उदयोजकाने केलेली आहे. २००४ मध्ये [[गुरगांव]] मधील उदयोगविहार येथे पहिले लेमन ट्री हॉटेल उघडले गेले. २००६ मध्ये रेड फॉक्स हॉटेल बांधण्याचे ठरविले आणि २००९ मध्ये [[जयपूर |जयपूरमध्ये]] पहिले रेड फॉक्स हॉटेल चालू करण्यात आले आणि लेमन ट्री हॉटेलबरोबर एकत्रित करण्यात आले. लेमन ट्री प्रिमिअर दर्जाचे पहिले हॉटेल २०१० मध्ये [[बंगलोर |बंगलोरमध्ये]] उघडण्यात आले. सध्या १५ शहरामध्ये या कंपनीची ३००० च्या जवळपास कामगार वर्ग व स्वतःच्या मालकीच्या ३००० खोल्या असलेली २५ हॉटेल्स आहेत. २०१७ पर्यंत १८ शहरांमधून ५००० खोल्या आणि ८००० कामगार वर्ग असलेली हॉटेल्स बांधण्याची या कंपनीची योजना आहे. अहमदाबाद, [[औरंगाबाद]], [[बंगलोर]], [[चंदीगढ]], [[चेन्नई]], देहरादून, [[दिल्ली]], [[गोवा]], गुरगांव, [[हैद्राबाद]], [[इंदूर]], [[जयपूर]], [[केरळ]], नोएडा आणि [[पुणे]] अशा महत्त्वाच्या शहरांमध्ये या कंपनीची हॉटेल्स आहेत. [[मुंबई]], पुणे, कलकत्ता, [[उदयपूर]], हैद्राबाद आणि [[सिमला]] या ठिकाणी हॉटेल्सचे काम विकसित करण्याचे काम चालू आहे. जपानच्या काही वित्तीय संस्था जसे शिनसिई बँक, भारतीय दर्जाचा रिअल इस्टेट फन्ड- कोटक रीअल्टी फन्ड, पीई फर्म – वॉरबर्ग पिंकस आणि डच पेन्शन फन्ड मॅनेजर – एपीजी यांचा या कंपनीच्या वित्तीय सहायतेमध्ये महत्त्वाचा सहभाग आहे. == यादी == {| class="wikitable" style="width:auto; margin:0.5em auto; text-align:center" |+ लेमन ट्री हॉटेल्सची ठिकाणे |- ! राज्य !! हॉटेलचे नाव !! उद्घाटन !! पत्ता !! संदर्भ |- | rowspan="3" | '''महाराष्ट्र''' | लेमन ट्री हॉटेल, [[हिंजवडी]], [[पुणे]] | २००७ | पी-३२, फेज १, राजीव गांधी आयटी पार्क, हिंजवडी, पुणे - ४११०५७ | <ref name="pune">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-hotel/pune/hinjawadi-pune.aspx |title=लेमन ट्री हॉटेल, हिंजवडी, पुणे |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | लेमन ट्री प्रीमियर, [[छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | २०१८ | अंधेरी कुर्ला रोड, मरोळ नाका, [[अंधेरी]] पूर्व, मुंबई - ४०००५९ | <ref name="mumbai">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-premier/mumbai/hotel-near-mumbai-airport.aspx |title=लेमन ट्री प्रीमियर, मुंबई |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | लेमन ट्री हॉटेल, [[छत्रपती संभाजीनगर]] | २००४ | आर-१, विमानतळ रस्ता, मुकुंदवाडी, छत्रपती संभाजीनगर - ४३१००३ | <ref name="aurangabad">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-hotel/aurangabad/hotel-aurangabad.aspx |title=लेमन ट्री हॉटेल, औरंगाबाद |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | '''दिल्ली''' | लेमन ट्री प्रीमियर, [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दिल्ली विमानतळ]] | २०१० | एसेट क्र. ६, एरोसिटी हॉस्पिटॅलिटी जिल्हा, [[नवी दिल्ली]] - ११००३७ | <ref name="delhi">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-premier/delhi/hotel-near-delhi-airport.aspx |title=लेमन ट्री प्रीमियर, दिल्ली एअरपोर्ट |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | '''हरियाणा''' | लेमन ट्री प्रीमियर, लेझर व्हॅली, [[गुरुग्राम]] | २०१० | २८७, सिटी सेंटर, सेक्टर २९, गुरुग्राम - १२२००१ | <ref name="gurugram">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-premier/gurugram/leisure-valley-1-gurugram.aspx |title=लेमन ट्री प्रीमियर, गुरुग्राम |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | rowspan="2" | '''गुजरात''' | लेमन ट्री हॉटेल, [[जामनगर]] | २०२३ | तिनबत्ती चौक, जामनगर - ३६१००१ | <ref name="jamnagar">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-hotel/jamnagar/hotel-jamnagar.aspx |title=लेमन ट्री हॉटेल, जामनगर |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | लेमन ट्री हॉटेल, [[अहमदाबाद]] | २००९ | बँका ऑफ बडोदा जवळ, खानपूर, अहमदाबाद - ३८०००१ | <ref name="ahmedabad">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-hotel/ahmedabad/hotel-ahmedabad.aspx |title=लेमन ट्री हॉटेल, अहमदाबाद |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | '''राजस्थान''' | लेमन ट्री रिसॉर्ट, [[कुंभलगढ]] | २०२० | महाराणा प्रताप पुतळ्याजवळ, कुंभलगढ, [[राजसमंद]] - ३१३३३३ | <ref name="kumbhalgarh">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-resort/kumbhalgarh/resort-kumbhalgarh.aspx |title=लेमन ट्री रिसॉर्ट, कुंभलगढ |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | '''उत्तर प्रदेश''' | सँडल सूट्स, [[नोएडा]] | २०१७ | सेक्टर १३५, नोएडा एक्सप्रेसवे, नोएडा - २०१३०४ | <ref name="noida">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/sandal-suites/noida/hotel-noida.aspx |title=सँडल सूट्स, नोएडा |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |- | '''तेलंगणा''' | लेमन ट्री हॉटेल, [[गचीबौली]], [[हैदराबाद]] | २०१४ | सर्व्हे क्र. ११५/१, आयएसबी रोड, नानकरामगुडा, गचीबौली, हैदराबाद - ५०००३२ | <ref name="hyderabad">{{cite web |url=https://www.lemontreehotels.com/lemon-tree-hotel/hyderabad/gachibowli-hyderabad.aspx |title=लेमन ट्री हॉटेल, हैदराबाद |publisher=लेमन ट्री हॉटेल्स |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> |} {{बदल}} ==व्यवस्थापन== ===पतंजलि (पटू) केसवानी=== ===सचिव आणि मॅनेजिंग डायरेक्टर=== आय.आय.टी.दिल्लीमधून बी.टेक झालेला इलेक्ट्रिकल इंजिनियर व आय.आय.एम [[कलकत्ता |कलकत्तामधून]] झालेला एम.बी.ए पटू यांच्याकडे या कंपनीच्या सचिव आणि व्यवस्थापकपदाचा कार्यभार आहे. ते टाटा प्रशासकीय सेवेमध्ये गेली १५ वर्षे कार्यरत असून तेथील ताज हॉटेलमध्ये उपाध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून तसेच ए.टी.कअर्नि इन्क्ल्यूजिव्हमधील भारतीय शाखेमध्ये सचिव म्हणून काम करत होते. २०११ मध्ये आयआयटी दिल्लीकडून आणि २०१२ मध्ये आयआयएम कलकत्ता यांचेकडून त्यांचा गौरव करण्यात आला होता. २००२ मध्ये लेमन ट्री हॉटेल्समध्ये त्यांची पदोन्नती झाली. === रतन केसवानी === === उपव्यवस्थापकीय निर्देशक === १९८३ पासून मुंबईच्या ऑबेराय हॉटेलमध्ये ऑबेराय सेंटर फोर लर्निंग ॲण्‍ड डेव्हलपमेंटमधून रतन यांनी आपल्या कामाची सुरुवात केली. ३१ वर्षापेक्षा जास्त कालावधी त्यांनी भारतामध्ये आणि भारताबाहेर या क्षेत्रामध्ये अनुभव घेतला आहे. [[ऑबेरॉय ट्रायडेंट|ऑबेराय हॉटेल]] आणि जनरल मॅनेजर पदी तसेच मुंबई येथील ऑबेराय हॉटेलच्या कार्यकारी उपाध्यक्ष या पदाचा अनुभव त्यांचेकडे आहे. लेमन ट्री कंपनीमध्ये पदार्पण करण्यापूर्वी त्यांचेकडे ट्रिडेन्ट हॉटेलच्या अध्यक्षाचे पद असून त्यांनी भारताबाहेरील १३ हॉटेलचे व्यवस्थापन सांभाळले आहे. लेमन ट्री हॉटेलच्या व्यवस्थापनाचे महत्त्वाचे पद असलेले कार्नेशन हॉटेल्स प्रा.लि. यांचे सचिव पदही त्यांचेकडे आहे. === अध्यक्ष आणि कार्यकारी निर्देशक === राहुल पंडित यांनी नवी दिल्ली येथील पुसा येथे असलेल्या हॉटेल मॅनेजमेंट संस्थेमधून पदवी घेतलेली असून भारतीय कराटे टीममधील स्थापन सदस्य आहे. त्यांनी ब्रॅण्ड मॅनेजमेंट, एचआर मॅनेजमेंट आणि इनोवेशन केलेले आहे. आयआयएम अहमदाबाद, आयआयएम बंगलोर आणि कॉर्नेल ननयंग येथून शिक्षण पूर्ण केले असून यापूर्वी भारत, यू.एस.ए आणि [[सिंगापूर]] येथील चॉईस हॉटेल, ताज हॉटेल, स्पेक्ट्रामाइंड आणि इंटरकॉन्टिनेटील हॉटेल्समधून काम केलेले आहे. == ब्रँड == या समूहाने तीन दर्जाची हॉटेल्स अभ्यागतांना उपलब्ध करून दिलेली आहे. * लेमन ट्री प्रिमिअर (उच्चवर्गीयांसाठी) * लेमनट्री हॉटेल्स (मध्यमवर्गासाठी) * रेड फॉक्स हॉटेल्स (इकॉनॉमी दर्जाची) ==लेमन ट्रीचे हास्य== भारतामध्ये लेमन ट्री तर्फे आयोजित असलेला मोफत एक रात्र राहण्याची सोय असलेला हा लोकप्रिय बक्षीस योजनेचा कार्यक्रम आहे आणि यामध्ये यशस्वी होणा-याला ३ हॉटेलपैकी कोणत्याही दर्जाच्या हॉटेलमध्ये राहण्याची मोफत व्यवस्था केली जाते. ==सदस्य कंपनी== कार्नेशन हॉटेल्स प्रा.लि. आणि ग्रेफॉक्स प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट प्रा.लि. या हॉटलेच्या सदस्य कंपन्या आहेत. ==सामाजिक जाणिव== कर्मचा-यांना कामाचा योग्य मोबदला, त्यांना सर्वतोपरी प्रशिक्षण देऊन त्यांच्या कार्यक्षमतेचा पुरेपूर वापर करणारी कंपनी म्हणून नावलौकिक आहे. रस्तांवरील कुत्र्यांना दत्तक घेऊन त्यांची सर्वतोपरी काळजी घेण्याचे काम करणारी ही एकमेव कंपनी आहे. पर्यावरण रक्षण करण्याच्या उद्देशाने या कंपनीच्या बऱ्याचशा योजना आहेत. ==बाह्य दुवे== # [http://economictimes.indiatimes.com/topic/The-Lemon-Tree-Hotel-Company/news/ द लेमन ट्री हॉटेल कंपनी] # [https://web.archive.org/web/20140625140249/http://www.lemontreehotels.com/ लेमनट्रीहॉटेल्स.कॉम.मेडिआ.एएसपीएक्स] # [http://www.lemontreehotels.com/ लेमन ट्री हॉटेल्स] # [http://www.moneycontrol.com/news-topic/lemon-tree-hotels/ लेमन ट्री हॉटेल्स] # [http://forbesindia.com/article/big-bet/lemon-tree-hotels-audacious-plan/33330/1?utm=slidebox लेमन ट्री हॉटेल्स ऑससिअस-प्लॅन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522041945/http://forbesindia.com/article/big-bet/lemon-tree-hotels-audacious-plan/33330/1?utm=slidebox |date=2014-05-22 }} # [http://www.cleartrip.com/hotels/india/new-delhi/chain/lemon-tree-hotels/ लेमन ट्री हॉटेल्स] [[वर्ग:हॉटेल्स]] ryrj3444xcifo8mb9ryqng2sx0cdwqg 0 161507 2712246 2370518 2026-09-25T17:30:35Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712246 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = लियोपोल्ड सेदार सेंघोर | लघुचित्र = | चित्र = Léopold Sédar Senghor.jpg | चित्र आकारमान = 250 px | पद = {{देशध्वज|सेनेगाल}}चा पहिला राष्ट्राध्यक्ष | कार्यकाळ_आरंभ = ६ सप्टेंबर १९६० | कार्यकाळ_समाप्ती = ३१ डिसेंबर १९८० | मागील = पदनिर्मिती | पुढील = [[आब्दू द्यूफ]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक|1906|10|9}} | जन्मस्थान = जोल, फ्रेंच पश्चिम आफ्रिका | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2001|12|20|1906|10|9}} | मृत्युस्थान = [[काल्व्हादोस]], [[फ्रान्स]] | पक्ष = | धर्म = [[रोमन कॅथलिक]] | शाळा_महाविद्यालय = [[पॅरिस विद्यापीठ]] | सही = Senghorsig.jpg | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''लियोपोल्ड सेदार सेंघोर''' ({{lang-fr|Léopold Sédar Senghor}}; ९ ऑक्टोबर १९०६ - २० डिसेंबर २००१) हा [[पश्चिम आफ्रिका|पश्चिम अफ्रिकेतील]] [[सेनेगाल]] देशाचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष होता. ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|Léopold Sédar Senghor|{{लेखनाव}}}} *[https://web.archive.org/web/20090214072236/http://www.academie-francaise.fr/Immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=666 व्यक्तिचित्र] [https://web.archive.org/web/20090214072236/http://www.academie-francaise.fr/Immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=666 विदागारातील आवृत्ती] {{DEFAULTSORT:सेंघोर, लियोपोल्ड सेदार}} [[वर्ग:सेनेगालचे राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] fr5wezoxn5u9r0hkaguhr22vsfvzy2o 0 163540 2712299 2201355 2026-09-25T19:08:19Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712299 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Füller-tinte hg.jpg|इवलेसे|जर्मनी येथील शाई]] शाई म्हणजे [[पाणी|पाण्यापेक्षा]] घट्ट असलेला रंग देणारा [[द्रवपदार्थ]] होय. हा वापरून लिखण किंवा प्रतिमा चितारल्या जाऊ शकतात. पेन अथवा [[कुंचला]] वापरून शाई द्वारे लिहिले किंवा [[चित्र]] काढले जाते. शाई वापरून [[छपाई]] केली जाते. ==रचना== शाई मध्ये रंगद्रव्य आणि त्या रंगाला वाहून देणारे [[माध्यम]] व त्या दोघांना एकत्र ठेवणारे अजून एक द्रव्य अशी रचना असते. [[चित्र:Tintenstrich-detail 2.jpg|इवलेसे|फौनटन पेन लिखित शाईचे मोठे केलेले चित्र]] ==इतिहास== प्राचीन [[चीन]] मध्ये लिखित स्वरूपात शाईचा उपयोग आढळतो. तसेच भारतात शाईचा उपयोग तसेच [[निर्यात]] केल्याचे पुरावे आढळतात. भारत सुमारे १९२० पर्यंत शाई निर्मिती व निर्यात करणारा जगातील प्रमुख देश होता. नंतर [[जर्मनी]] या देशाने हे तंत्र शिकुन घेतले आणि निर्यात करायला सुरुवात केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.vinobabhave.org/index.php/talks-on-geeta/chapter-3-col-120 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2014-10-10 |archive-date=2014-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029085806/http://www.vinobabhave.org/index.php/talks-on-geeta/chapter-3-col-120 |url-status=dead }}</ref> ==प्रकार== * काजळाची शाई - दिव्या भोवतीचे काजळ (कार्बन) व एरंडाचे तेल हे वापरून ही शाई तयार होते. छपाईची शाई, लिखाणाची शाई असे शाईचे प्रकार विकसित झाले आहेत. त्वचेवर लावण्यासाठी असलेली शाई ‘म्हैसूर शाई’ म्हणून ओळखले जाते. निवडणुकीत ही वापरली जाते. ही शाई कर्नाटकातील म्हैसूर येथे तयार होऊन देशात व विदेशात या शाईचा पुरवठा केला जातो. [[कर्नाटक सरकार]]च्या अखत्यारीतील म्हैसूर पेंटस् वॉर्निश लिमिटेड (एमपीव्हीएल) [[म्हैसूर]] या कंपनीत शाई तयार होते. <ref>http://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-NMAH-JAL-voting-ink-news-in-marathi-mhaisoor-divya-marathi-jalgaon-4587352-NOR.html</ref><ref>http://www.dainikekmat.com/Sampadakiya-397-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%A3%E0%A5%82%E0%A4%95%20%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9A%E0%A4%BE%20%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BE-681.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304233414/http://dainikekmat.com/sampadakiya-397-%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%a1%e0%a4%a3%e0%a5%82%e0%a4%95%20%e0%a4%b6%e0%a4%be%e0%a4%88%e0%a4%9a%e0%a4%be%20%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%ae%e0%a4%be-681.html |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304233414/http://dainikekmat.com/sampadakiya-397-%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%a1%e0%a4%a3%e0%a5%82%e0%a4%95%20%e0%a4%b6%e0%a4%be%e0%a4%88%e0%a4%9a%e0%a4%be%20%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%ae%e0%a4%be-681.html |date=2016-03-04 }} (संदर्भित दुव्यात त्रुटी जाणवल्याने [https://archive.is/z0GX9 विदागारातील आवृत्ती] १० ऑक्टोबर २०१४ रोजी मिळवली)</ref> * लेझर प्रिंटर शाई - ही भुकटी स्वरूपात असते. * इंक जेट शाई - ही द्रव्य स्वरूपात असते. ==हे सुद्धा पहा== * [[छपाई]] ==बाह्य दुवे== * [http://marathivishwakosh.in/khandas/khand17/index.php?option=com_content&view=article&id=10436 महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश - शाई] * [http://www.misalpav.com/node/21095 निब] [[वर्ग:लेखन]] 2l88svco4f3ve2oekia9h0kj6l2jf0l 0 165191 2712382 2043783 2026-09-26T11:42:49Z Bhagyashri Swami 187832 2712382 wikitext text/x-wiki रामचंद्र महादेव बापट तथा राम बापट (जन्म : १८ नोव्हेंबर, इ.स. १९३१, - २ जुलै, इ.स. २०१२) हे एक मराठी लोकाभिमुख विचारवंत आणि राज्यशास्त्राचे अभ्यासक होते. त्यांंच्याकडे महाराष्ट्रातील सामाजिक चळवळीतील कितीतरी नेते-कार्यकर्ते पन्नासहून अधिक वर्षे आकर्षित झाले होते. त्यांतील बऱ्याच चळवळी-संघटनांचे ते सबकुछ होते. [[पुणे विद्यापीठ]]ात १९६५पासून १९९१पर्यंत राज्यशास्त्र व लोकप्रशासन विभागात प्रथम व्याख्याता व नंतर प्रपाठक म्हणून त्यांनी काम केले. काही काळ त्या विभागाचे प्रमुख म्हणूनही काम पाहिले. बापट १८ नोव्हेंबर १९९१ रोजी विद्यापीठाच्या सेवेतून निवृत्त झाले. विविध राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रांत त्यांचा सहभाग होता. दलित, आदिवासी, मागास व स्त्रिया आणि पर्यावरण याविषयीच्या चळवळीत त्यांना रस होता. त्यांची रसाळ व्याख्यानं आणि त्यातून गुंतागुंतीचे तत्त्वविचार मांडण्याची त्यांची हातोटी महाराष्ट्राची वैचारिक परंपरा पुढे नेणारी होती. प्रा. बापट यांनी वयाची ८० वर्षे पूर्ण केली तेव्हा 'प्रहार'मध्ये त्यांच्याविषयी आलेल्या ’मौखिक परंपरेचे पाईक’ या लेखातून त्यांच्या कार्याचा परिचय करून दिलेला होता.. डॉ. [[सदानंद मोरे]] यांच्या 'तुकारामदर्शन' पुस्तकाची प्रस्तावना राम बापट यांनी लिहिली होती. राम बापटांचा राज्यशास्त्र, तत्त्वज्ञान, इतिहास, नाट्यशास्त्र, कला, सौंदर्यशास्त्र, संरक्षणशास्त्र, सामाजिक चळवळी, महाराष्ट्राची वैचारिक परंपरा यांचा गाढा अभ्यास होता. नाटकांवरील अनेक शिबिरांत त्यांनी व्याख्याने दिली. राम बापट यांचे मुख्य योगदान त्यांच्या समाजशिक्षकाच्या भूमिकेत आहे. त्यांनी शेवटच्या ४०-५० वर्षांत सामाजिक संस्था-संघटना व चळवळी यांच्या विविध उपक्रमांत, अभ्यासवर्गांत व शिबिरांत विश्लेषक व चिकित्सक मांडणी करणारी काही हजार भाषणे तरी दिली असतील. प्रा. बापट यांच्या विचारांवर लोकशाही समाजवादी विचारांचा प्रभाव होता. समाज प्रबोधन संस्था, आंबेडकर अकादमी किंवा युक्रांद सारख्य़ा संस्थांच्या शिबिरांना हजर राहून अनेक विषयांवर ते विचार मांडत असत. असामान्य अशा विचारशक्तीबद्दल सर्व देशभरात त्यांचा लौकिक होता. त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या अनेक पिढ्या घडवल्या. अनेकांना नवा विचार करण्याची प्रेरणा दिली. वैचारिक क्षेत्रात नवनव्या विषयांचा परिचय त्यांनी लोकांना करून दिला. महाराष्ट्रातील जिल्हे, तालुके इतकेच काय, पण छोटी-मोठी खेडीही त्यांनी अभ्यासवर्ग, शिबिरे आणि व्याख्यानांसाठी पालथी घातली होती. नियोजित कार्यक्रम कितीही आडबाजूला असो, वाहतुकीची कशीही सोय असो ते तिथे जात आणि सलग दीड-दोन तास आपला विषय रसाळपणे मांडत. बापट हे दीर्घ पल्ल्याचे वक्ते होते. दहा-पंधरा मिनिटांत त्यांना विषय मांडता येत नसे. त्यासाठी त्यांना दीड-दोन तास लागत. प्रा. बापट यांनी नाशिक येथे इ.स. १९९७ साली झालेल्या चौथ्या [[विचारवेध संमेलन|विचारवेध संमेलनाचे]] अध्यक्षपद भूषविले होते. ==राम बापट यांनी लिहिलेली पुस्तके== * परामर्श (२०११) : हा त्यांनी वेगवेगळ्या पुस्तकांना लिहिलेल्या सहा प्रस्तावनांचा संग्रह आह. * राज्यसंस्था, भांडवलशाही आणि पर्यावरणवाद (२०१३) : यात काही लेख व व्याख्यानांचा समावेश * संपादित संग्रह आणि लेख – त्यांनी विविध वैचारिक नियतकालिके (उदा. समाज प्रबोधन पत्रिका) आणि ग्रंथांसाठी मोठ्या प्रमाणावर लेखन व संपादन केले आहे. [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]] 1lckiw9bhbvfu3i6we4a1gp7m1w6dlm 0 165266 2712229 2647177 2026-09-25T16:13:07Z अभय नातू 206 /* पूर्वीचा ताफा */ 2712229 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय एरलाइन्स | चित्र = | चित्र_आकारमान = 250 px | IATA = PK | ICAO = PIK | callsign = PAKISTAN | स्थापना = १० जानेवारी १९५५ | बंद = | विमानतळ = [[जीना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[कराची]]) | मुख्य_शहरे = [[अल्लामा इक्बाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[लाहोर]])<br />[[बेनझीर भुट्टो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[इस्लामाबाद]]) | फ्रिकवंट_फ्लायर = | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ३१ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = | मुख्यालय = [[कराची]], [[पाकिस्तान]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.piac.com.pk/ }} [[चित्र:Boeing_777-340ER_-_Pakistan_International_Airlines_(AP-BHV).jpg|250 px|[[लंडन हीथ्रो विमानतळ]]ाकडे जात असलेले थांबलेले पीआयएचे [[बोईंग ७७७]]|इवलेसे]] '''पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय एरलाइन्स''' ([[उर्दू भाषा|उर्दू]]: پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز) ही [[पाकिस्तान]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक]] कंपनी आहे. १९५५ साली स्थापन झालेल्या पीआयएचे मुख्यालय [[कराची]] येथे असून तिच्या ताफ्यामध्ये ३१ विमाने आहेत. सध्या पीआयएमार्फत जगातील ३० शहरांमध्ये प्रवासी व माल वाहतूकसेवा पुरवली जाते. ==विमानांचा ताफा== २१व्या शतकात या कंपनीची रया पार गेली असून २०२६ च्या सुमारास हिच्या ताफ्यात खालील विमाने होती. {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center; margin: 1em auto;" ! विमानप्रकार ! सेवेत ! ऑर्डर्स ! नोंदी |- | [[एटीआर ४२-५००]] |३ |&mdash; | |- |[[एरबस ए३२०-२००]] |१७ |&mdash; | |- |[[बोईंग ७७७-२००ईआर]] |६ |&mdash; | |- |[[बोईंग ७७७-२००एलआर]] |२ |&mdash; |प्रथम ग्राहक |- |[[बोईंग ७७७-३००ईआर]] |४ |— | |- ! एकूण ! ३२ ! — ! |} == पूर्वीचा ताफा == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ '''प्रवासी विमाने''' |- ! rowspan="2" style="width:125px;" | विमान ! rowspan="2" style="width:60px;" | वापरात ! rowspan="2" style="width:35px;" | ऑर्डर ! colspan="4" class="unsortable" | प्रवासी क्षमता |- ! style="width:25px;" | <abbr title="फर्स्ट क्लास">F</abbr> ! style="width:25px;" | <abbr title="बिझनेस क्लास">C</abbr> ! style="width:25px;" | <abbr title="ईकॉनॉमी क्लास">Y</abbr> ! style="width:30px;" | एकूण |- |rowspan="2" |[[एरबस ए-३२०]]-२०० |rowspan="2" |३५ |rowspan="2" |&mdash; |० |१२ |१३२ |१४४ |- |० |२० |९६ |११६ |- |[[एरबस ए-३२०|एरबस ए-३२१-२००]] |१५ |&mdash; |० |२० |१४५ |१६५ |- |[[एरबस ए-३३०]]-२०० |३ | |० | | | |- |[[एरबस ए-३३०]]-३०० |१६ | |० |३६ |२६२ |२९८ |- |[[बोईंग ७४७]] |१६ |&mdash; |० |३२ |४०२ |४३४ |- |rowspan="2" |[[बोईंग ७७७]]-२००ईआर |rowspan="2" |२३ |rowspan="2" |&mdash; |२४ |३८ |१७० |२३२ |- |० |१४ |३२७ |३४१ |- |rowspan="2" |[[बोईंग ७७७]]-३००ईआर |rowspan="2" |१२ |rowspan="2" |८ |२४ |३६ |२४५ |३०५ |- |० |३० |३८३ |४१३ |- |[[बोईंग ७८७]] |&mdash; |१६ |colspan="4" class="unsortable" |ठरायचे आहे |- |एम्ब्रेयर ई-१७० |१५ |&mdash; |० |६ |६० |६६ |} ==गंतव्यस्थाने== {|class="sortable wikitable toccolours" |- !style="background-color:#004000;color: white"|देश !style="background-color:#004000; color:white"|शहर !style="background-color:#004000;color: white"|विमानतळ |- |अफगाणिस्तान||[[काबुल]]||[[काबुल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |अमेरिका||[[न्यू यॉर्क शहर]]||[[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |बहरैन||[[बहरैन]]||[[बहरैन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |बांगलादेश||[[ढाका]]||[[शाहजलाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |चीन||[[बीजिंग]]||[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |कॅनडा||[[टोरॉंटो]]||[[टोरॉंटो पीयर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |डेन्मार्क||[[कोपनहेगन]]||[[कोपनहेगन विमानतळ]] |- |फ्रान्स||[[पॅरिस]]||[[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ]] |- |भारत||[[दिल्ली]]||[[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |भारत||[[मुंबई]]||[[छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |इराण||[[मशहद]]||मशहद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |इटली||[[मिलान]]||[[माल्पेन्सा विमानतळ]] |- |जपान||[[तोक्यो]]||[[नारिता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |कुवेत||[[कुवेत शहर]]||कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |मलेशिया||[[क्वालालंपूर]]||[[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |नॉर्वे||[[ओस्लो]]||ओस्लो विमानतळ |- |ओमान||[[मस्कत]]||मस्कत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान ([[बलुचिस्तान, पाकिस्तान|बलुचिस्तान]])||दलबंदिन||दलबंदिन विमानतळ |- |पाकिस्तान (बलुचिस्तान)||[[ग्वादर]]||ग्वादर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान (बलुचिस्तान)||पंजगुर||पंजगुर विमानतळ |- |पाकिस्तान (बलुचिस्तान)||[[क्वेट्टा]]||क्वेट्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान (बलुचिस्तान)||तुर्बात||तुर्बात आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान (बलुचिस्तान)||झोब||झोब विमानतळ |- |पाकिस्तान ([[गिलगीट-बाल्टिस्तान]])||[[गिलगीट]]||गिलगीट विमानतळ |- |पाकिस्तान (गिलगीट-बाल्टिस्तान)||स्कर्दू||स्कर्दू विमानतळ |- |पाकिस्तान ||[[इस्लामाबाद]]/[[रावळपिंडी]]||[[बेनझीर भुट्टो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |पाकिस्तान (खैबर पख्तूनख्वा)||चित्राल||चित्राल विमानतळ |- |पाकिस्तान (खैबर पख्तूनख्वा)||डेरा इस्माईल खान||डेरा इस्माईल खान विमानतळ |- |पाकिस्तान (खैबर पख्तूनख्वा)||[[पेशावर]]||बच्चा खान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान ([[पंजाब]])||[[बहावलपुर]]||बहावलपुर विमानतळ |- |पाकिस्तान (पंजाब)||[[डेरा गाझी खान]]||डेरा गाझी खान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान (पंजाब)||[[फैजलाबाद]]||फैजलाबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान (पंजाब)||[[लाहोर]]||[[अल्लामा इक्बाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |पाकिस्तान (पंजाब)||[[मुलतान]]||मुलतान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान (पंजाब)||रहीम यार खान||शेख झायेद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान (पंजाब)||[[सियालकोट]]||सियालकोट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |पाकिस्तान (सिंध )||[[कराची]]||[[जीना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |पाकिस्तान (सिंध )||[[मोहेंजो-दाडो]]||मोहेंजो-दाडो विमानतळ |- |पाकिस्तान (सिंध )||सुक्कुर||सुक्कुर विमानतळ |- |कतार||[[दोहा]]||हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |सौदी अरेबिया||[[दम्मम]]||[[किंग फहाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |सौदी अरेबिया||[[जेद्दाह]]||[[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |सौदी अरेबिया||[[मदिना]] ||प्रिन्स मोहम्मद बिन अब्दुलअझीझ विमानतळ] |- |सौदी अरेबिया||[[रियाध]]||[[किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |स्पेन||[[बार्सिलोना]]||[[बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ]] |- |संयुक्त अरब अमिराती||[[अबु धाबी]]||[[अबु धाबी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |संयुक्त अरब अमिराती||[[दुबई]]||[[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- |संयुक्त अरब अमिराती||[[शारजा]]||शारजा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ |- |युनायटेड किंग्डम||[[बर्मिंगहॅम]]||बर्मिंगहॅम विमानतळ]] |- |युनायटेड किंग्डम||[[लंडन]]||[[लंडन हीथ्रो विमानतळ]] |- |युनायटेड किंग्डम||[[मॅंचेस्टर]]||मॅंचेस्टर विमानतळ |} ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स|Pakistan International Airlines|{{लेखनाव}}}} *[http://www.piac.com.pk/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123211900/http://www.piac.com.pk/ |date=2011-01-23 }} [[वर्ग:पाकिस्तानमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] 8gkfacl30xtw4yuquv0bdq559rgfljn 0 175186 2712322 2588273 2026-09-25T22:09:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712322 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = हाइनरिश ब्योल | चित्र = Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg | चित्र_रुंदी = 250 px | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक|1917|12|21}} | जन्म_स्थान = [[क्योल्न]], [[जर्मन साम्राज्य]] | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1985|7|16|1917|12|21}} | मृत्यू_स्थान = लांगेनब्रोइश, [[नोर्डऱ्हाइन-वेस्टफालन]], [[पश्चिम जर्मनी]] | कार्यक्षेत्र = | राष्ट्रीयत्व = जर्मन | भाषा = [[जर्मन भाषा|जर्मन]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = [[नोबेल पुरस्कार]] | स्वाक्षरी_चित्र = Heinrich Böll (signature).jpg | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} [[चित्र:Heinrich boell.jpg|इवलेसे|ब्योलचा [[बर्लिन]]मधील पुतळा]] '''हाइनरिश ब्योल''' ([[जर्मन भाषा|जर्मन]]: Heinrich Böll; २१ डिसेंबर १९१७ - १६ जुलै १९८५) हा एक [[जर्मनी|जर्मन]] लेखक होता. विसाव्या शतकात [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धानंतरच्या]] जर्मनीमधील आघाडीच्या साहित्यिकांपैकी एक मानल्या गेलेल्या ब्योलला १९७२ सालचे [[साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]] मिळाले होते. == बाह्य दुवे == * [https://web.archive.org/web/20121030031958/http://www.heinrich-boell.de/HeinrichBoellVertonungen.htm अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|Heinrich Böll|{{लेखनाव}}}} {{s-start}} {{succession box| before = [[पाब्लो नेरुदा]]| title = [[साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]] विजेते| years =१९७२| after = [[पॅट्रिक व्हाईट]] }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:ब्योल, हाइनरिश}} [[वर्ग:जर्मन लेखक]] [[वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] jcivo2nglku17umexc21y432nquzzm8 0 176659 2712307 2324384 2026-09-25T20:07:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712307 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = सनंदाज | स्थानिक = سنندج<br />سنە | चित्र = SnahCity.JPG | नकाशा१ = इराण | देश = इराण | प्रांत = [[कुर्दिस्तान प्रांत]] | स्थापना = | महापौर = | क्षेत्रफळ = | उंची = ५,०४६ | लोकसंख्या = ३,७३,९८७ | घनता = | वेळ = [[यूटीसी+०३:३०]] | वेब = |latd= 35|latm=18 |lats=52 |latNS=N |longd=46 |longm= 59|longs=32 |longEW=E }} '''सनंदाज''' ({{lang-fa|سنندج}}; [[कुर्दी भाषा|कुर्दी]]: سنە) हे [[इराण]] देशाच्या [[कुर्दिस्तान प्रांत]]ाची राजधानी व एक मोठे शहर आहे. सनंदाज शहर [[तेहरान]]च्या ४९० किमी पश्चिमेस वसले आहे. येथील बहुसंख्य रहिवासी [[कुर्द लोक|कुर्द]] वंशाचे आहेत. २०११ साली येथील लोकसंख्या ३.७३ लाख होती. ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20150510121737/http://www.e-sanandaj.ir/HomePage.aspx?site=DouranPortal&tabid=1&lang=fa-IR अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Sanandaj|सनंदाज}} [[वर्ग:इराणमधील शहरे]] coifh4w04x7p3ocrvqy1xu01jpvkot1 0 186938 2712245 2208149 2026-09-25T17:24:01Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712245 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = ला प्लाता | स्थानिक = La Plata | चित्र = Ciudad_La_Plata_montage.jpg | ध्वज = Bandera de La Plata.svg | चिन्ह = Escudo del Partido de La Plata.svg | नकाशा१ = आर्जेन्टिना | देश = आर्जेन्टिना | प्रांत = [[बुएनोस आइरेस प्रांत]] | स्थापना = इ.स. १८८२ | महापौर = | क्षेत्रफळ = २०३ | उंची = ८५ | लोकसंख्या = ७,४०,३६९ | घनता = ३६०० | वेळ = [[यूटीसी−०३:००]] | वेब = http://www.laplata.gov.ar/ | latd =34 |latm =55 |lats =16 |latNS =S | longd =57 |longm =57 |longs =16 |longEW =W }} '''ला प्लाता''' ({{lang-es|La Plata}}) हे [[आर्जेन्टिना]] देशाच्या [[बुएनोस आइरेस प्रांत]]ाची राजधानी व प्रमुख शहर आहे. १व्या शतकाच्या अखेरीस [[बुएनोस आइरेस]] शहर बुएनोस आइरेस प्रांतापासून वेगळे करून त्याला स्वायत्त दर्जा दिला गेला. १९ नोव्हेंबर १८८२ रोजी बुएनोस आइरेस प्रांतासाठीला प्लाता नावाची नवी संयोजित राजधानी वसवण्यात आली. ला प्लाता शहर राजधानी [[बुएनोस आइरेस]]च्या ५५ किमी आग्नेयेस [[रियो देला प्लाता]] नदीच्या दक्षिण काठावर वसले आहे. २०११ सालीला प्लाताची लोकसंख्या सुमारे ७.४ लाख होती. ==बाह्य दुवे== *[https://web.archive.org/web/20080704110338/http://www.mapa.laplata.gov.ar/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{commons|La Plata|ला प्लाता}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनामधील शहरे]] 8suajoumbfsiftrq2tewk32ywzpixib 0 193324 2712284 2603534 2026-09-25T18:26:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712284 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} [[Image:William Carey.jpg|thumb|right|विल्यम केरी]] '''विल्यम केरी''' <!-- ह्या आडनावाचा ब्रिटिश उच्चार केरी असाच होतो. संदर्भार्थ : https://en.wiktionary.org/wiki/Carey. मराठी व्याकरणाच्या इतिहासात कृ. श्री. अर्जुनवाडकर ह्यांनी ह्या नावाचे लेखन जाणीवपूर्वक केरी असे केलेले आहे. -->''' (English:William Carey)''' ([[ऑगस्ट १७]], [[इ.स. १७६१]] – [[जून ९]], [[इ.स. १८३४]]) हे ख्रिस्ती धर्मोपदेशक, मराठी भाषेचे व्याकरणकार आणि कोशकार, भाषांतरकार तसेच मराठी ग्रंथांचे देवनागरी लिपीतील आद्य मुद्रक म्हणून प्रसिद्ध आहेत. विल्यम कॅरी हे मराठी आणि मोडी गद्य मुद्रणाचा ओनामा करणारे पहिले इंग्रज पंडित, वनस्पतिशास्त्रज्ञ असून बहुश्रुत आणि बहुभाषी भाषांतरकार होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Legacy_of_William_Carey.html?id=eqKZsTHHHHsC&redir_esc=y|title=The Legacy of William Carey: A Model for the Transformation of a Culture|last=Mangalwadi|first=Vishal|last2=Mangalwadi|first2=Ruth|date=1999-05-12|publisher=Crossway|year=|isbn=9781433517013|location=|pages=61-67|language=en}}</ref> == विल्यम कॅरी ह्यांचे चरित्र == कॅरी यांचा जन्म इंग्लंडमध्ये नॉर्‌दॅम्प्टन परगण्यात टोस्टर (Towcester) जिल्ह्यात पॉलरस्परी (Paulerspury) या खेड्यात [[ऑगस्ट १७]], [[इ.स. १७६१]] रोजी झाला. त्यांचे वडील शाळामास्तर होते. गरीब परिस्थितीमुळे शालेय शिक्षण फारसे झाले नाही. वयाच्या चौदाव्या वर्षी त्यांनी एका [[चांभार|चांभाराकडे]] उमेदवारी केली. त्यांनी वयाच्या सोळाव्या वर्षापासून ते अठ्ठाविसाव्या वर्षांपर्यंत चांभाराचा व्यवसाय केला. जोडे शिवीत असताना समोरच्या [[येशू ख्रिस्त|येशू ख्रिस्ताच्या]] चित्राकडे पाहून त्यांनी मिशनरी व्हावयाचे ठरवले. धंदा सोडून ते [[बॅप्टिस्ट]] पंथात दाखल झाले. १७८३ साली [[बॅप्टिस्ट]] चर्चचे सभासदत्व स्वीकारले.<ref name=":0">{{जर्नल स्रोत|last=अविनाश कोल्हे|title=विल्यम कॅरी : पहिला मराठी ग्रंथमुद्रणकर्ता आणि समजसुधारकही|journal=भाषा आणि जीवन|volume=वर्ष ४०, अंक ०३, पावसाळा २०२२|pages=२९-३१}}</ref> व जॉन थॉमस यांच्याबरोबर पहिले बॅप्टिस्ट मिशनरी म्हणून भारतात ११ नोव्हेंबर १७९३ रोजी आले. जहाजावरील प्रवासादरम्यान जॉन थॉमस यांच्याकडून त्यांनी बंगाली भाषेची तोंडओळख करून घेतली. [[बंगाल]]मध्ये आल्यावर कॅरी यांनी माल्दा येथे शेती करण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला. १७९५ साली त्यांनी तेथे चर्च स्थापन केले. स्थानिक समाजाशी त्यांच्या भाषेत संवाद साधता यावा म्हणून त्यांनी भारतीय भाषांच्या अभ्यासाला सुरुवात केली.<ref name=":0" /> नंतर मदनवती येथे त्यांनी निळीच्या मळ्यात पाच वर्षे नोकरी केली. या काळात राम बसु यांच्या मदतीने विल्यम कॅरी यांनी बंगालीचा सखोल अभ्यास केला. त्याकरिता जरूर पडली म्हणून [[संस्कृत]]चे अध्ययन केले. व्याकरण आणि ग्रंथ यांच्या अभ्यासाने ९ वर्षात त्यांनी वेद वाचण्याइतकी प्रगती केली. त्यानंतर ते १० जानेवारी १८०० रोजी कलकत्त्यापासून २९ किलोमीटरवर असलेल्या श्रीरामपूर (Serampur) या डॅनिश वसाहतीत आले. तेथे त्यांनी चर्च व शाळा काढली आणि एक छापखाना उभारला. [[कलकत्ता|कलकत्त्याच्या]] फोर्ट विल्यम कॉलेजमध्ये ते बंगाली व संस्कृत आणि मराठी भाषा<ref name=":0" /> आणि पौर्वात्य संस्कृती या विषयांचे १८०१ ते १८३० पर्यंत प्राध्यापक होते. ते या भाषांशिवाय [[इंग्रजी]], [[फ्रेंच भाषा|फ्रेंच]], [[लॅटिन भाषा|लॅटिन]], [[ग्रीक भाषा|ग्रीक]], [[हिब्रू भाषा|हिब्रू]] या भाषांत पारंगत होते. त्यांचे देहावसान श्रीरामपूर (बंगाल) येथे [[जून ९]], [[इ.स. १८३४]] रोजी झाले. == भाषा अध्ययन == मदनावती येथे दुभाषी रामराम बसू यांच्याकडे बंगालीचा अभ्यास केला. तेथेच संस्कृताचाही अभ्यास केला. नागपूरकर भोसल्यांचे वकील वेणीरामपंत यांचे आश्रित [[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]] यांच्या मदतीने मराठीचा अभ्यास केला.<ref name=":0" /> ===मुद्रक म्हणून कामगिरी=== * पंचानन कर्मकार नावाच्या लोहाराकडून त्यांनी अनेक भाषांचे खिळे करून घेतले आणि छपाईला सुरुवात केली. छापखान्यातून १८३४ पर्यंत बंगाली, मराठी, नागरी, संस्कृत, हिंदी, कोंकणी, गुजराती, कानडी, तेलुगू, पंजाबी, उडिया, अरेबिक, पर्शियन, चिनी इत्यादी इत्यादी चाळीस भाषांमधून त्यांनी ख्रिस्ती धर्मग्रंथांच्या दोन लक्ष बारा हजार प्रती छापून प्रसिद्ध केल्या. पौर्वात्य भाषांच्या छपाईचा त्यांनी पायाच घातला. हा छापखाना श्रीरामपूर मशीन प्रेस म्हणून ओळखला जाऊ लागला.<ref name=":0" /> * विल्यम कॅरी यांनी इ.स. १८०५ ते १८२५ या काळात मराठी भाषेत आणि देवनागरी लिपीत सेंट मॅथ्यूचे शुभ वर्तमान, बायबलचा नवा करार, जुना करार वगैरे १४ धार्मिक ग्रंथ लिहून मुद्रित केले. * धार्मिक साहित्य निर्मितीव्यतिरिक्त केरी यांनी १८०५ साली मराठी भाषेचे व्याकरण देवनागरीत मुद्रित केले आहे. * १८१० साली केरी यांनी ‘अ डिक्शनरी ऑफ मराठा लँग्वेज’ हा मराठी भाषेचा शब्दकोश तयार केला. ६५२ पृष्ठांच्या या शब्दकोशात नऊ ते दहा हजार मराठी शब्दांचा अर्थ इंग्रजीत दिला आहे. * १८१४ साली ‘सिंहासन बत्तीशी’ हे संस्कृत पुस्तकाचे मराठीत भाषांतर त्यांनी प्रसिद्ध केले. या पुस्तकात राजा विक्रमादित्याच्या सिंहासनाच्या बत्तीस कथा ३२ पुतळ्यांच्या मुखातून वदवल्या आहेत. * १८१६ साली ‘रघुजी भोसल्याची वंशावळी’ हे पुस्तक मराठी भाषेत आणि मोडी लिपीत केरी यांनी लिहून मुद्रित केले.<ref name="loks_जेआल">{{Cite websantosh | title = जे आले ते रमले.. : मराठी शब्दकोशकार विल्यम कॅरे | अनुवादित title = | लेखक = सुनीत पोतनीस | काम = लोकसत्ता | दिनांक = 23 फेब्रुवारी 2018 | ॲक्सेसदिनांक = 12-03-2018 | दुवा = https://www.loksatta.com/navneet-news/marathi-vocabulary-william-carey-1635778/ | भाषा = | अवतरण = तत्पूर्वी मराठी भाषेत काहीही ग्रंथनिर्मिती होत नसताना आणि बंगाल हा मराठी भाषिक प्रांत नसूनही कॅरे यांनी तिथे मराठी भाषाविषयक पुस्तके देवनागरी लिपीत तयार केली }}</ref> * [[इ.स. १८०१]]मध्ये '''विल्यम केरी''' यांनी [[पंडित वैजनाथ]] यांच्या मदतीने [[श्रीरामपूर]] [[बंगाल]] येथे पहिला [[मोडी]] [[लिथोग्राफ]] बनवला. == समाजकार्य == विल्यम कॅरी यांच्या विनंतीवरून, भ्रूणहत्या प्रथेचा अभ्यास करण्यासाठी गव्हर्नर जनरल वेलस्ली यांनी एक समिती नेमली. कॅरी यांची या समितीमध्ये नेमणूक झाली. मेमोरियल ऑन मर्डर कमिटेड अंडर द प्रिटेंड्स ऑफ रिलिजन या नावाचा अहवाल या समितीने दिला आणि त्यानुसार १८०२ साली भ्रूणहत्येवर बंदी घालण्यात आली. फ्रेंड्स ऑफ इंडिया या मासिकाच्या माध्यमातून त्यांनी सतीप्रथे विरुद्धही आवाज उठविला होता.<ref name=":0" /> ==ग्रंथरचना== खालील सर्व ग्रंथ मायाजालावर उपलब्ध आहेत - # ग्रामर ऑफ मराठा लँग्वेज (मराठी भाषेचे व्याकऱण) (१८०५)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=2aoJzLBQY2YC&dq=William+Carey&source=gbs_navlinks_s|title=A Grammar of the Mahratta Language. To which are Added Dialogues on Familiar Subjects. By W. Carey, Teacher of the Sungscrit, Bengalee and Mahratta Languages in the College of Fort William|last=Carey|first=William|date=1805|publisher=printed at the Mission Press|language=en}}</ref> # बाङ्ला/ बंगाली भाषेचे व्याकरण (१८०५)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=BBlkWVTcNb0C&dq=inauthor:%22William+Carey%22&source=gbs_navlinks_s|title=A Grammar of the Bengalee Language ... By W. Carey, Teacher of the Sungskrit, Bengalee, and Mahratta Languages, in the College of Fort William|last=Carey|first=William|date=1805|publisher=printed at the Mission Press|language=en}}</ref> # संस्कृत व्याकरण (१८०६)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=2ShHAAAAcAAJ&dq=inauthor:%22William+Carey%22&source=gbs_navlinks_s|title=A Grammar of the Sungskrit Language|last=Carey|first=William|date=1806|language=en}}</ref> # बाङ्ला शिकण्यासाठी उपयुक्त संवाद (१८०६)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=sXRFAAAAcAAJ&source=gbs_navlinks_s|title=Dialogues, Intended to Facilitate the Acquiring of the Bengalee Language|last=Carey|first=William|date=1806|publisher=Mission Press|language=en}}</ref> # मराठी भाषेचे व्याकरण (आ. २री) (१८०८) (ह्या आवृत्तीत व्याकरणातील मराठी मजकूर मोडी लिपीत छापलेला आहे.)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books/about/A_Grammar_of_the_Mahratta_Language.html?id=jaEIAAAAQAAJ&redir_esc=y|title=A Grammar of the Mahratta Language: To which are Added Dialogues on Familiar Subjects|last=Carey|first=William|date=1805|publisher=Printed at the Mission Press|language=en}}</ref> # डिक्शनरी ऑफ मराठा लँग्वेज - (मराठी-इंग्रजी शब्दकोश) (१८१०) (ह्या कोशातील मराठी मजकूर मोडी लिपीत छापलेला आहे.)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=lpJFAAAAcAAJ&dq=William+Carey&source=gbs_navlinks_s|title=A Dictionary of the Mahratta Language|last=Carey|first=William|date=1810|language=en}}</ref> मराठीतील हे पहिले मुद्रित गद्य पुस्तक आहे.<ref name=":0" /> # पंजाबी भाषेचे व्याकरण (१८१२)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=Nk4IAAAAQAAJ&dq=William+Carey&source=gbs_navlinks_s|title=A Grammar of the Punjabee Language|last=Carey|first=William|date=1812|publisher=Printed at the Mission-Press|language=en}}</ref> # तेलुगू भाषेचे व्याकरण (१८१४)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=r5JFAAAAcAAJ&dq=William+Carey&source=gbs_navlinks_s|title=A Grammar of the Telinga Language|last=Carey|first=William|date=1814|publisher=at the Mission Press|language=en}}</ref> # बंगाली शब्दकोश (तीन खंडात - ८०००० शब्द) (१८१५ ते १८२५) # कथोपकथन (१८०१) # इतिहासमाला (१८१२) <ref name=":0" /> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [https://web.archive.org/web/20110506215012/http://www.wmcarey.edu/carey/links/full_texts.htm विल्यम केरी चरित्र व साहित्य ह्यांच्या अभ्यासकेंद्राचे संकेतस्थळ] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १७६१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८३४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मराठी कोशकार]] [[वर्ग:मराठी साहित्यिक]] l87halzm9qso315sz8sbcktgvgi20v0 0 199517 2712197 2694683 2026-09-25T13:01:36Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712197 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट समूह |group = भारतीय बौद्ध | |image= <div style="white-space:nowrap;">[[File:Deekshabhoomi - panoramio.jpg|thumb|left|250px]] | caption = भारताच्या पवित्र बौद्ध स्थळ [[दीक्षाभूमी]] |poptime = ८४,४२,९७२ ('''०.७०%''') - (इ.स. २०११) |popplace = '''प्रमुख''' <br />[[महाराष्ट्र]]<br /> '''इतर लक्षणीय लोकसंख्या'''<br /> [[पश्चिम बंगाल]] {{•}} [[मध्य प्रदेश]] {{•}} [[उत्तर प्रदेश]] {{•}} [[सिक्किम]] {{•}} [[अरूणाचल प्रदेश]] {{•}} [[त्रिपुरा]] {{•}} [[जम्मू आणि काश्मिर]] | langs = मुख्यः- [[मराठी]] <br /> '''इतर'''<br /> [[हिंदी]] {{•}} [[तेलुगू]] {{•}} [[सिक्किमी भाषा|सिक्किमी]] {{•}} [[तिबेटी भाषा|तिबेटी]] | rels = [[बौद्ध धर्म]] ([[नवयान]]) | related = [[भारतीय लोक]] | }} {{बौद्ध धर्म}} {{थेरवाद बौद्ध धर्म}} '''[[बौद्ध धर्म]]''' हा एक जागतिक धर्म आहे, जो [[मगध]]च्या प्राचीन साम्राज्याच्या (आताचे [[बिहार]], [[भारत]]) सभोवती उभा आहे आणि सिद्धार्थ गौतम, "[[बुद्ध]]" ("जागृत व्यक्ती") यांच्या शिकवणींवर आधारित आहे. बुद्धांच्या जीवनकाळात सुरू हा बौद्ध धर्म मगधाबाहेर पसरला. बौद्ध [[मौर्य]] [[सम्राट अशोक]]ांच्या साम्राज्याच्या काळात बौद्ध समाज दोन शाखांमध्ये विभागला गेला: [[महासंघिका]] आणि [[स्थवीरवाद]], हे दोन्ही बौद्ध समाज भारतभर पसरले आणि अनेक उप-संप्रदायात विभागले गेले. आधुनिक काळामध्ये बौद्ध धर्माच्या दोन प्रमुख शाखा अस्तित्वात आहेत: [[श्रीलंका]] आणि [[दक्षिणपूर्व आशिया]]तील [[थेरवाद]] आणि [[हिमालयीन]] आणि [[पूर्व आशिया]]तील [[महायान]]. प्राचीन भारतात सम्राट अशोक नंतर पुढे, बौद्ध धर्म आणि बौद्ध मठांच्या प्रथांना १२ व्या शतकादरम्यान सामान्य लोक आणि राजेशाही यांचा पाठिंबा प्राप्त झाला होता परंतु सामान्यतः इ.स. १ सहस्र वर्षामध्ये यात घट झाली होती, ज्यात त्यांच्या अनेक पद्धती आणि विचार हिंदू धर्मातील होत्या. १२ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात [[इस्लाम]]चे आगमन झाल्यानंतर हिमालयीन भाग आणि [[दक्षिण भारत|दक्षिण भारताव्यतिरिक्त]] बौद्ध धर्म भारतात जवळजवळ विलुप्त झाला. [[File:District wise Buddhist population percentage, India census 2011.png|thumb|left|300px|भारताच्या बौद्ध लोकसंख्येचे जिल्हानिहाय प्रमाण (%)]] हिमालयाच्या परिसरातील [[सिक्कीम]], [[लडाख]], [[अरुणाचल प्रदेश]], [[पश्चिम बंगाल]]मधील [[दार्जिलिंग पर्वतरांग]] आणि उच्च [[हिमाचल प्रदेश]]मधील [[लाहौल]] आणि [[स्पीति]] भागात बौद्ध धर्म हा मुख्य किंवा मोठा धर्म आहे. याव्यतिरिक्त बौद्ध अवशेष आंध्रप्रदेशात आढळतात, जे महायान बौद्ध धर्माचे मूळ आहे. गेल्या शंभर वर्षांपासून बौद्ध धर्माची भारतामध्ये पुनर्निर्मिती होत आहे, कारण बऱ्याच भारतीय बुद्धिमतांनी बौद्ध, तिबेटी निर्वासित लोकांचे स्थलांतर केले आणि लक्षावधी [[हिंदू]] [[दलित|दलितांनी]] बौद्ध धर्मात [[धर्मांतर]] केले. २०११ च्या जनगणनेनुसार, भारताच्या लोकसंख्येमध्ये ०.७% किंवा ८५ लाख बौद्ध व्यक्ती आहेत. इतर अहवालानुसार भारतीय लोकसंख्येत ५% ते ६% (६ ते ७ कोटी) बौद्ध आहे तर प्रसिद्ध भारतीय बौद्ध नेते व [[भिक्खु]] [[भदंत आर्य नागार्जुन सुरई ससाई]] यांच्या मते, भारतात १० कोटी बौद्ध अनुयायी आहेत. == सिद्धार्थ गौतम - बुद्ध == {{मुख्य|गौतम बुद्ध}} बुद्धांचा जन्म [[शाक्य]] राज्याच्या [[शुद्धोधन]] नावाच्या राजाकडे [[नेपाळ]]मधील [[लुंबिनी]] येथील [[कपिलवस्तु]] मध्ये झाला. सामाना पद्धतीचे साधना आणि [[ध्यान]] केल्यानंतर, बुद्धांनी स्व-आनंद आणि आत्म-संवेदनांच्या कणांपासून दूर राहण्याचा मार्ग बौद्ध [[मध्यममार्ग]] शोधला. [[सिद्धार्थ गौतम]] यांनी [[बोधगया]]मधील पिंपळ वृक्षाखाली बसून ज्ञान प्राप्त झाले, त्या पिंपळ वृक्षास [[बोधी वृक्ष]] म्हणून ओळखले जाते. तेव्हापासून गौतमला ''परिपूर्णपणे स्वयं जागृत करणारा'' असे ‘सम्यकसंबुद्ध’ म्हणून ओळखले जाते. बुद्धांनी [[मगध]]च्या शासक, सम्राट [[बिंबिसार|बिंबिसाराकडे]] संरक्षण प्राप्त केले. या सम्राटाने बौद्ध धर्माला वैयक्तिक विश्वास म्हणून स्वीकारले आणि अनेक [[बौद्ध विहार|बौद्ध विहाराची]] स्थापना करण्याची परवानगी दिली. अखेरीस संपूर्ण क्षेत्राचे पुनर्नामित [[बिहार]] म्हणून झाले. ==बौद्ध चळवळी== == भारतामध्ये बौद्ध धर्माचे सशक्तीकरण == ==धर्म गुरू== ==भारतामध्ये बौद्ध धर्माचा ऱ्हास== ==भारतामध्ये बौद्ध धर्माचे पुनरुज्जीवन== {{मुख्य|दलित बौद्ध चळवळ}} [[बौद्ध धर्म]] हा इ.स पू. सहाव्या शतकापासून ते इ.स. ८व्या शतकापर्यंत भारतात प्रमुख धर्म बनून राहिलेला आहे. तर [[सम्राट अशोक]] यांच्या काळात बौद्ध धर्म [[अखंड भारत]]ाचा राजधर्म होता. परंतु कालांतराने देशी-विदेशी धर्मांच्या रक्तरंजित आणि हिंसक कार्यांशी सामना करता करता बौद्ध धर्म भारतात 12व्या शतकानंतर नाहिसा झाला परंतु हिमालयीन प्रदशांत हा धर्म तगून राहिला. २०व्या शतकात आधुनिक भारताचे निर्माते आणि महान बौद्ध विद्वान [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी आपल्या लाखों अनुयायांसोबत बौद्ध धम्म स्विकारून बौद्ध धर्माचे भारतात पुनरुत्थान केले. [[बोधीसत्त्व]] डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या प्रभावामुळे एका सर्वेक्षणानुसार मार्च १९५९ पर्यंत भारतात जवळजवळ १.५ ते २ कोटी दलितांनी बौद्ध धर्म ग्रहन केला होता. आज सुद्धा दरवर्षी लाखोंच्या संख्येने लोक बौद्ध धर्मात प्रवेश करतात. == लोकसंख्या== २००१-११ दरम्यान, बौद्ध हे [[शीख]] आणि [[जैन|जैनाप्रमाणेच]], [[हिंदू]]ंपेक्षा खूप कमी दराने वाढले आहेत. भारतात बौद्धांचे दोन भिन्न वर्ग आहेत – [[नवयान]]ी बौद्ध (८७%) व परंपरागत बौद्ध (१३%). पहिला वर्ग, [[अरुणाचल प्रदेश]], [[मिझोरम]] आणि काही इतर पूर्वोत्तर राज्यांमधील [[अनुसूचित जमाती]]; [[जम्मू आणि काश्मीर]] आणि उत्तर [[हिमाचल प्रदेश]]ात; आणि, [[दार्जिलिंग]] आणि [[सिक्कीम]]चे लोक हा परंपरागत बौद्ध समुदायांचा लहान वर्ग आहे; [[इ.स. २०११]] मध्ये एकूण ८४ लक्ष बौद्धांची गणना झाली त्यापैकी ११ लाख या वर्गात समाविष्ट केली जाऊ शकतात. दुसरा वर्ग म्हणजे, [[इ.स. १९५१]] नंतर [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्या प्रभावाखाली बौद्ध धर्मीयांचे धर्मपरिवर्तन झालेला [[नवयान]]ी बौद्ध (''नव-बौद्ध'') या नावाचा सर्वात मोठा वर्ग आहे. या वर्गात सुमारे ७३ लाख बौद्ध समाविष्ट होतात, त्यापैकी अवघे ६५ लाख (९०% नवबौद्ध) [[महाराष्ट्र]]ात आहेत, महाराष्ट्रातील एकूण लोकसंख्येत जवळजवळ ६% बौद्ध आहेत. उर्वरित सुमारे ९ लाख नव-बौद्ध [[मध्यप्रदेश]], [[छत्तीसगढ]], [[कर्नाटक]], [[उत्तर प्रदेश]] आणि [[पंजाब]], तसेच छोटे उत्तर राज्ये [[हरियाणा]] आणि [[दिल्ली]] येथे आहेत. ==बौद्धांची भारतामधील स्थिती == {{बौद्ध लोकसंख्या |title = भारताच्या बौद्ध लोकसंख्या |type = |footnote = *[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्या धर्मांतरामुळे १९६१ मध्ये बौद्ध लोकसंख्येत प्रचंड वाढ झाली होती. |align = right |width = |state = |shading = |pop_name = |percentages = |source = | 1951 | 180823 | 1961 | 3250227 | 1971 | 3812325 | 1981 | 4720000 | 1991 | 6388000 | 2001 | 7955207 | 2011 | 8442972 }} {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" |- |+जनगणना २०११ नुसार, १,००,००० पेक्षा अधिक बौद्धांची लोकसंख्या असलेली राज्ये <ref>http://www.censusindia.gov.in/</ref> |- !राज्य!!बौद्ध लोकसंख्या!!राज्यातील प्रमाण (%)!! भारताच्या बौद्ध (%) |- |align=centre|[[महाराष्ट्र]]||६५,३१,२००||५.८१%||७७.३६% |- |align=centre|[[पश्चिम बंगाल]]||२,८२,८९८||०.३१%||३.३५% |- |align=centre|[[मध्य प्रदेश]]||२,१६,०५२||०.३०%||२.५६% |- |align=centre|[[उत्तर प्रदेश]]||२,०६,२८५||०.११%||२.४४% |- |align=centre|[[सिक्किम]]||१,६७,२१६||२७.३९%||१.९८% |- |align=centre|[[अरुणाचल प्रदेश]]||१,६२,८१५||११.७७%||१.९३% |- |align=centre|[[त्रिपुरा]]||१,२५,३८५||३.४१%||१.४९% |- |align=centre|[[जम्मु आणि काश्मीर|जम्मु-काश्मीर]]||१,१२,५८४||०.९०%||१.३३% |- |} २०११ च्या जनगणनेनुसार, भारताच्या केवळ [[सिक्कीम]], (२७.३९%), [[अरुणाचल प्रदेश]] (११.७७%), [[मिझोरम]] (८.५१%), [[महाराष्ट्र]] (५.८१%), [[त्रिपुरा]] (३.४१%) व [[हिमाचल प्रदेश]] (१.१०%) या सहा राज्यात बौद्ध लोकसंख्येचे प्रमाण १% पेक्षा अधिक आहे.<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html/</ref> बौद्ध लोकसंख्येची सरकारी आकडेवारी पेक्षा वास्तविक बौद्धांच्या लोकसंख्येहून ५ - ६ पटीने अधिक आहेत.<ref>[http://m.asianews.it/index.php?art=3482&l=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106014306/http://www.asianews.it/index.php?art=3482&l=en |date=2019-01-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106014306/http://www.asianews.it/index.php?art=3482&l=en |date=2019-01-06 }} भारतीय बौद्धांनी भारताची बौद्ध जनगणना नाकारली</ref> ==बौद्ध धर्मांतरे == {{मुख्य|भारताच्या सामूहिक बौद्ध धर्मांतरांची यादी}} भारतात दरवर्षी शेकडो-हजारो लोक धर्मांतर करून [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धम्मात]] प्रवेश करतात. या धम्म दीक्षा सोहळ्याची सुरुवात १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी नागपूर मध्ये ५,००,००० अनुयायांसह बौद्ध धम्माची दीक्षा घेऊन केली होती. [[नवबौद्ध चळवळ]]ीनंतर महाराष्ट्रासह देशातील विविध राज्यात अनेक सामुदायिक धर्मांतरे झाली आणि आजही ती मोठ्या प्रमाणावर होत आहेत. == हे सुद्धा पहा == * [[जगामधील बौद्ध धर्म]] * [[महाराष्ट्रामधील बौद्ध धर्म]] * [[मौर्य साम्राज्य]] * [[नवबौद्ध चळवळ]] * [[नवयान]] * [[भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म]] * [[बौद्ध साहित्य]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|Buddhism in India|भारतामध्ये बौद्ध धर्म}} *[http://www.censusindia.gov.in/] {{बौद्ध विषय सूची}} [[वर्ग:देशानुसार बौद्ध धर्म]] [[वर्ग:भारताचा इतिहास]] [[वर्ग:भारतीय संस्कृती]] [[वर्ग:नवयान]] [[वर्ग:भारतामध्ये बौद्ध धर्म| ]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] [[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]] 3evit7ce0o0nx5tx3v5lbr8u3oqtqyc 0 210233 2712230 2710189 2026-09-25T16:13:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712230 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य | सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय = | नाव =राजकुमार बडोले | सन्मानवाचक प्रत्यय= | चित्र = Rajkumar S. Badole.jpg | चित्र शीर्षक = राजकुमार बडोले | पद= [[सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन|सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य कॅबिनेट मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ =३१ ऑक्टोबर २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती = १७ ऑक्टोबर २०१९ | मागील = | पुढील = | मतदारसंघ_विस1 = | कार्यकाळ_आरंभ1 = | कार्यकाळ_समाप्ती1 = | मागील1 = <!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --> | पुढील1 = <!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --> | जन्मदिनांक = [[२८ मार्च]] [[इ.स. १९६२]] | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | इतरपक्ष = | शिक्षण = स्थापत्य अभियांत्रिकी पदविका | आई = गंगाबाई बडोले | वडील = सुदाम बडोले | पती = | पत्नी = शारदा राजकुमार बडोले | नाते = | अपत्ये = श्रुती, अनिकेत, स्वप्नील | निवास = | शाळा_महाविद्यालय = | व्यवसाय = | धंदा = | धर्म = [[बौद्ध]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''राजकुमार सुदाम बडोले''' ( २८ मार्च १९६३) हे महाराष्ट्रातील राजकारणी आहेत. १३व्या महाराष्ट्र विधानसभेत [[भारतीय जनता पक्ष]]ाचे ते सदस्य आहेत.<ref name="elections.in">http://www.elections.in/maharashtra/assembly-constituencies/arjuni-morgaon.html</ref> सन २०१४-१९ मध्ये ते [[देवेंद्र फडणवीस]] मंत्रिमंडळात [[सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन|सामाजिक न्याय आणि विशेष सहाय्य विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.<ref>http://www.mid-day.com/articles/declared-portfolios-of-maharashtra-government-ministers/15821176</ref><ref>http://indianexpress.com/article/india/politics/maharashtra-assembly-fadnavis-expands-ministry-5-each-from-shiv-sena-bjp-sworn-in/</ref> ==सुरुवातीचे जीवन== राजकुमार बडोले यांचा जन्म २८ मार्च १९६३ रोजी महाराष्ट्र राज्यातील [[गोंदिया जिल्हा|गोंदिया जिल्ह्यातील]] एका गरीब कुटुंबात झाला. त्यांनी जिल्हा परिषदेच्या माध्यमिक विद्यालयातून उच्च माध्यमिक शिक्षण पूर्ण केले आणि त्यानंतर सिव्हिल इंजिनिअरिंगची पदवी घेतली. * पदवी यशस्वी झाल्यानंतर त्यांनी [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा]] शाखेचे अभियंता म्हणून महाराष्ट्र राज्य सिंचन विभागामध्ये प्रवेश केला. १९८५ ते २००८ या काळात ते पदावर होते. ==राजकीय कारकीर्द== २००९ मध्ये राजकुमार बडले यांनी सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात केली. अर्जुनी मतदारसंघातून त्यांना ३९ हजार मतांच्या मोठ्या मताधिक्याने भाजपा आमदार म्हणून निवडून देण्यात आले. * २०१४ मध्ये, अर्जुनी मोरगांवमधून ते पुन्हा निवडून आले आणि ते महाराष्ट्र राज्याचे कॅबिनेटमंत्री झाले. २०१४ मध्ये [[गोंदिया जिल्हा|गोंदिया जिल्ह्याचे]] पालकमंत्री म्हणून त्यांना जबाबदारी देण्यात आली.<ref name="ZeeNews-20141226">{{स्रोत बातमी|url=http://zeenews.india.com/news/maharashtra/guardian-ministers-appointed-in-maharashtra_1520825.html|title=Guardian Ministers appointed in Maharashtra|date=2014-12-26|work=Zee News|accessdate=21 June 2015}}</ref> === भूषवलेली पदांवर === * अध्यक्ष, भाजपा गोंदिया जिल्हा * २००९ पासून सलग दोनवेळा महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य.<ref name="elections.in"/> *२०२४ ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * {{official|http://rajkumarbadole.org}} * [https://web.archive.org/web/20151025125610/http://www.mahabjp.org/eng/BjpBadal/Cabinet.aspx भारतीय जनता पार्टी - महाराष्ट्र वेबसाइटवरील अधिकृत प्रोफाइल] {{DEFAULTSORT:बडोले, राजकुमार}} [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे विद्यमान मंत्री]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे विद्यमान आमदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार]] [[वर्ग:भारतीय बौद्ध]] [[वर्ग:सडक अर्जुनीचे आमदार]] ory5cwoqnj4tw8mieytc36sj0aykeya 4 217538 2712191 2191302 2026-09-25T12:13:41Z संतोष गोरे 135680 2712191 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sun Wiki.svg|right|250px]] '''विकिपीडिया आशियाई महिना''' एक वार्षिक ऑनलाइन कार्यक्रम आहे ज्याचा उद्देश्य आशियायी सामग्री विकिपीडियामध्ये प्रसार करणे आहे. २०१५ पासून, प्रत्येक सहभागी समुदाया आपल्या स्थानिक भाषेच्या विकिपीडियावर स्थानिक ऑनलाइन एडिट-अ-थॉन चालवितात, जी त्यांच्या स्वत:च्या देशाव्यतिरिक्त आशियाविषयी विकिपीडियाच्या सादरीकरणाची किंवा सुधारणास प्रोत्साहन देते.सहभागी समुदाय आशिया मर्यादित नाही. गेल्या दोन वर्षात, २००० पेक्षा अधिक विकिपीडिया संपादके यांनी ५० पेक्षा जास्त विकिपीडिया प्रकल्पांवरील १३,००० हून अधिक उच्च दर्जाचे लेख तयार केले आहेत. == कार्यक्रम == *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१५]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१६]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१७]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१८]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१९]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२०]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२]] [[वर्ग:विकिपीडिया आशियाई महिना]] 36701nvhehrogsip3r6888nauquzfch 2712192 2712191 2026-09-25T12:15:44Z संतोष गोरे 135680 2712192 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sun Wiki.svg|right|250px]] '''विकिपीडिया आशियाई महिना''' एक वार्षिक ऑनलाइन कार्यक्रम आहे ज्याचा उद्देश्य आशियायी सामग्री विकिपीडियामध्ये प्रसार करणे आहे. २०१५ पासून, प्रत्येक सहभागी समुदाया आपल्या स्थानिक भाषेच्या विकिपीडियावर स्थानिक ऑनलाइन एडिट-अ-थॉन चालवितात, जी त्यांच्या स्वत:च्या देशाव्यतिरिक्त आशियाविषयी विकिपीडियाच्या सादरीकरणाची किंवा सुधारणास प्रोत्साहन देते.सहभागी समुदाय आशिया मर्यादित नाही. गेल्या दोन वर्षात, २००० पेक्षा अधिक विकिपीडिया संपादके यांनी ५० पेक्षा जास्त विकिपीडिया प्रकल्पांवरील १३,००० हून अधिक उच्च दर्जाचे लेख तयार केले आहेत. == कार्यक्रम == *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१५]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१६]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१७]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१८]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०१९]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२०]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१]] *[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२]] * [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३]] [[वर्ग:विकिपीडिया आशियाई महिना]] n2d2kajw82f211m2ivxco92smy8j58f 0 218465 2712303 2201443 2026-09-25T19:30:32Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712303 wikitext text/x-wiki '''शेंदरी बोंडअळी''' तथा '''गुलाबी बोंड अळी''' ही प्रामुख्याने [[कापूस]] या पीकावर आढळणारी एक कीड आहे. ==प्रादुर्भाव होण्याची कारणे== *ही कीड मुख्यत्वेकरून [[कापूस|कपाशीवर]] आढळून येते.देशी प्रतिच्या कापसाच्या तुलनेत, विदेशी/अमेरिकन अथवा बी.टी./संकरीत बियाणे वापरल्या जाणाऱ्या शेतात याचा जास्त प्रादुर्भाव होतो. *कापसासोबतच [[भेंडी]],[[अंबाडी]], [[जास्वंद]], [[ताग]] आदी नगदी पीके शेतात असल्यावर या अळ्यांना पर्यायी खाद्य उपलब्ध होते.त्यामुळे यांची वाढ होते. * एखाद्या क्षेत्रातील विविध शेतात वापरण्यात आलेल्या संकरीत वाणांचा, फुले येणे व फळधारणेचा कालावधी वेगवेगळा असल्याने, या कीडींना इकडे अथवा तिकडे, सतत खाद्य उपलब्ध होते व त्यांचा जीवनक्रमास पोषक वातावरण निर्मिती होते.तसेच जास्त उत्पादन घेण्यापोटी, औषधयोजना करून, कापसाच्या हंगामाचा कालावधी वाढविल्यामुळे या कीडींना फावते. ==अळ्यांचा जीवनक्रम== या अळ्यांची [[अंडी]] चपटी व सुमारे १ मिमी लांब असतात. ती मोत्यासारखी चकाकणारी पांढऱ्या रंगाची असतात.या कीडीची मादी झाडाची फुले,बोंड, देठ व कोवळ्या पानाच्या खालचे बाजूस आपली अंडी देते.ती पक्व झाल्यावर, या अंड्यांतून, पांढऱ्या रंगाची अळी उत्पन्न होते.या अळीचे डोके तपकिरी रंगाचे असते.या अळीचा काल सुमारे ७ ते २१ दिवस इतका असतो. या पूर्ण वाढ झालेल्या अळीची लांबी सुमारे १० ते १४ मिमी. इतकी राहते.या अळीच्या शरीरावर वलये असतात. त्या वलयांवर एक गुलाबी रंगाचा पट्टा असतो जो, अळीच्या वाढीनुसार तिचे पूर्ण शरीरावर पसरतो.नंतर ही अळी कोषावस्थेत जाते. ===पतंग=== कोषावस्थेत आलेली अळी ही लालसर तपकिरी अथवा क्वचित शेंदरी रंगाची दिसते.ती सुमारे ८ ते १० मिमी लांबीची असते.नंतर कोष तयार करून ती कोषावस्थेत जाते.ही कोषावस्था एक आठवडा ते ३ आठवडा इतकी राहू शकते. मग त्यातुन पतंग बाहेर येतात.यांची पतंगावस्था ही एक आठवडा ते एक महिना इतकी राहू शकते. ===नुकसान=== वर नमूद केल्याप्रमाणे, अंड्यातून निघालेली अळी ही खाद्य प्राप्त करण्यासाठी कापसाचे बोंडात शिरते.नंतर ती आपल्या विष्ठेने व बोंड कुरतडून प्राप्त झालेल्या बारीक कणांचे आधाराने आत शिरण्याचे छिद्र बंद करते.असे छिद्र साधारणपणे नजर टाकल्यावर दिसून येत नाही.म्हणून या कीडीचा प्रादुर्भाव झाला हे सहजपणे समजून येते नाही.अशी कापसाची बोंडे परिपक्व न होताच गळून पडतात व फुटतात.तसेच ही कीड/अळी बोंडाचे आत असलेल्या सरकीचेही नुकसान करते. किडलेल्या सरकीमुळे भविष्यात त्याची उगवणशक्ति कमी होते.याचे प्रादुर्भावाने कापसाच्या धाग्याची लांबी व मजबूती कमी होते. ==शोध== * या कीडीचा शोध घेण्याचा सोपा प्रकार म्हणजे [[कामगंध सापळा|फेरोमेन सापळा]] लावणे.अशा सापळ्याचे निरिक्षण केले असता, त्यात सतत २-३ दिवस लागोपाठ ८-१० अथवा जास्त नर पतंग आढळून आल्यास, या अळीचा प्रादुर्भाव झाला असे समजावे. * एकूण पेरलेल्या पीकापैकी सुमारे १०% प्रादुर्भाव झालेली कापसाची गळलेली फुले व बोंडे आढळून येणे. ==कीडीचे व्यवस्थापन== ===यजमान पीके=== या अळीची यजमान पीके ही भेंडी व अंबाडी, जास्वंद, ताग ही आहेत.ती कापसासोबत घेऊ नये.यामुळे या कीडीचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. ===सापळा पीके=== *अळ्या खाणाऱ्या पक्षांना शेतात आकर्षित करण्यासाठी [[भगर]] हे [[सापळा पिके|सापळा पीक]] लावावे.त्याद्वारे नैसर्गिक रितीने यावर काही प्रमाणात मात करता येते.भगरीच्या बियांचे प्रमाण हेक्टरी २५० ग्राम इतके असावे. * [[मका]], [[चवळी]], [[झेंडू]] व [[एरंडी]], [[मूग]], [[उडीद]] ही मिश्रपिके कापसाच्या सोबत घ्यावीत जेणेकरून कीड त्याकडे आकर्षित होईल व कापसाचे होणारे नुकसान टळू शकेल. ===इतर नियोजन=== * शेतात पीके घेण्यापूर्वी स्वच्छता मोहिम राबवावी.तसेच मार्च-एप्रिल महिन्यात जमिनीची खोल नांगरणी केल्याने उन्हाळ्यातील उन्हामुळे यांची अंडी व असल्यास या कीडी नष्ट होतात. *जास्त नत्रयुक्त खाताचा वापर टाळावा.[[माती परीक्षण]]ाचे आधारावर [[खत]]योजना करावी. *शेतात पक्षीथांबे उभारावेत.त्यायोगे पक्षी येऊन या अळ्या खातील. *प्रादुभाव झालेली बोंडे/कळ्या नष्ट कराव्यात. *फेरोमेन सापळे लावावेत. त्यात अडकलेले पतंग नष्ट करावेत. ==किटकनाशक फवारणी== {{विस्तार}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.krishi.maharashtra.gov.in/Site/Home/CategoryContent.aspx?ID=a9a8b885-5ceb-46b9-81ce-53175db959e8 महाराष्ट्र शासनाच्या कृषि विभागाचे संकेतस्थळावरील कापसाविषयी सर्व माहिती देणारे पान] * [https://web.archive.org/web/20171128003038/http://mahaagri.gov.in/publications/shetkari.aspx महाराष्ट्र शासनातर्फे प्रसिद्ध होणारे शेतकरी मासिक-विविध पीडीएफ आवृत्त्या] * [http://www.krishi.maharashtra.gov.in/1089/Farmer-friendly-handbook महाराष्ट्र शासनाची शेतकरी मित्र पुस्तिका- पीडीएफ आवृत्ती] * [http://mr.vikaspedia.in/agriculture/crop-production/92a93f91593e902935930940932-915940921-92893f92f90292494d930923/91592a93e93693f935930940932-936947902926930940-91794193293e92c940-92c94b90292190593394091a947-93594d92f93593894d92593e92a928#section-1 विकासपीडिया हे संकेतस्थळ] *[https://cottonbugs.tamu.edu/fruit-feeding-pests/pink-bollworm/ कपाशीवरील कीडींच्या व्यवस्थापनाबद्दल एक संकेतस्थळ-कॉटनबग्ज (इंग्रजी मजकूर)] [[वर्ग:शेती]] [[वर्ग:पिकांवरील किडी]] d269plgp4ch4wq9667lggyzsn1s732e 3 221360 2712313 2655139 2026-09-25T21:04:48Z ~2026-51812-99 187815 /* */ 2712313 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Milind Chandoba Lanke}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:५२, २४ डिसेंबर २०१७ (IST) २६ जानेवारी,इ.स.१९९५, (बेळकोणी बुद्रुक) तालुका- बिलोली, जिल्हा- नांदेड या गावी झाला, ते भारतीय नागरिक आहे,जात- महार, त्यांचे शिक्षण पुढील प्रमाणे- बालवाडी ते चौथीपर्यंत जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा बेळकोणी बुद्रुक येथे झाले तसेच पुढील शिक्षण पुणे येथील पाचवी ते सातवी,जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा कुरुळी,तालुका- खेड, जिल्हा- पुणे येथे झाले,आठवी ते दहावी भैरवनाथ माध्यमिक विद्यालय कुरुळी या शाळेत शिक्षण पूर्ण केले तसेच पुढील शिक्षण (आंबेठाण चौक) चाकण येथील शिवाजी विद्या मंदिर सी भी पाटोळे कनिष्ठ महाविद्यालय चाकण या कॉलेजला प्रवेश घेतला आणि अकरावी बारावी शिक्षण पूर्ण केले,अकरावीला ते मॉनिटर होते तसेच पुढील शिक्षण हुतात्मा राजगुरू महाविद्यालय खेड येथील यशवंतराव चव्हाण मुक्त विद्यालय मध्ये ऍडमिशन घेऊन बीकॉम (वाणिज्य शाखा) ही पदवी पूर्ण केले. कम्प्युटर व मार्केटिंग शिक्षण पुढील प्रमाणे.., एम एस सीआयडी - सॉफ्ट टेक कॉम्प्युटर कोर्स,चाकण मार्केटिंग डिप्लोमा - हुतात्मा राजगुरू महाविद्यालय,खेड आवडणारे खेळ- कुस्ती, खो-खो, कबड्डी क्रिकेट, धावणे Google search:-Milind Lanke @MilindLanke , MilindLanke *MilindLanke* 5bm1vec45rskbg9b513dlgjt4ok5ayr 2712366 2712313 2026-09-26T03:39:19Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-51812-99|~2026-51812-99]] ([[User talk:~2026-51812-99|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2026-13574-29|~2026-13574-29]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2655139 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Milind Chandoba Lanke}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:५२, २४ डिसेंबर २०१७ (IST) b5wzuhay5fpba83y8hxonw3tptio5zx 0 221700 2712257 1542164 2026-09-25T17:45:05Z ~2026-41910-22 185743 /* */ 2712257 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[भारतातील आयकर]] 08wi0kr0sapkbicc7rsj6m6r9436w9y 0 226817 2712239 2711510 2026-09-25T16:37:26Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712239 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = रामचंद्र गुहा | चित्र = Ramachandra guha.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = २०१७ मधील गुहा | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = {{Birth date and age|df=y |1958|04|29}} | जन्म_स्थान = [[देहरादून]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = [[बंगळूर]], [[कर्नाटक]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = | शिक्षण = [[दिल्ली विद्यापीठ]], [[आयआयएम कलकत्ता]] | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = इतिहासकार, लेखक, पत्रकार | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = इंडिया आफ्टर गांधी | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = | जोडीदार = सुजाता केशवन | अपत्ये = | वडील = रामदास गुहा | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = Ramchandra Guha Signature.jpg | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = http://ramachandraguha.in/ | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''रामचंद्र गुहा''' ( २९ एप्रिल, १९५८) हे एक भारतीय इतिहासकार व लेखक आहेत. त्यांनी पर्यावरणावर, सामाजिक, राजकीय व समकालीन विषयांवर आणि क्रिकेटच्या इतिहासावर लेखन केले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thenewsminute.com/article/indias-survival-miracle-we-proved-western-analysts-wrong-ramachandra-guha-56308|title=India's survival a miracle, we proved Western analysts wrong: Ramachandra Guha|date=2017-01-26|work=The News Minute|access-date=2018-03-23}}</ref> [[द टेलिग्राफ]] आणि [[हिंदुस्तान टाइम्स]]साठीही ते एक स्तंभलेखक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/columns/why-there-s-no-need-to-be-nostalgic-for-an-undivided-india/story-6WU6Es7KGGKIUoI66SRgCK.html|title=Why there's no need to be nostalgic for an undivided India|last=|first=|date=2015-08-15|work=https://www.hindustantimes.com/|access-date=2018-03-23|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=इंग्रजी}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/columns/not-the-emergency-by-any-stretch-of-the-imagination/story-ZebMVAS6XmIgrc3TTiP6AN.html|title=Not the Emergency by any stretch of the imagination|date=2016-02-27|work=https://www.hindustantimes.com/|access-date=2018-03-23|language=en}}</ref><ref name="indiatogether">{{स्रोत बातमी|url=http://www.indiatogether.org/2006/may/rgh-obits.htm|title=India Together: A managed media: Ramachandra Guha - 20 May 2006|access-date=2018-03-23}}{{मृत दुवा|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> विविध शैक्षणिक जर्नल्समध्ये त्यांनी नियमित योगदान दिले आहे, द चरावेन आणि आऊटलुक मासिकांकरिताही लिहिले आहे. सन २०११-१२ साली त्यांनी [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स अँड पॉलिटिकल सायन्स]] (एलएसई), फिलिप रिपोर्टर चेअर इन हिस्ट्री अँड इंटरनॅशनल अफेअर्स येथे भेट दिली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.lse.ac.uk/ideas/podcasts/philippe-roman?from_serp=1|title=Philippe Roman Chair|last=Science|first=London School of Economics and Political|work=London School of Economics and Political Science|access-date=2018-03-23|language=en-gb}}</ref> त्यांचे सर्वात आधीचे पुस्तक 'गांधी बिफोर इंडिया' (२०१३), [[मोहनदास गांधी]]ंच्या एका नियोजित दोन खंडांच्या जीवनचरित्राचा पहिला भाग आहे. त्यांच्या कामाच्या मोठ्या क्षेत्रामुळे त्यांना एक विस्तृत शृंखलेला झाकण्याची संधी मिळाली. आणि त्यांच्या अनेक बुद्धिमत्तापूर्ण अंतर्दृष्टीमुळे त्यांनी त्यांच्या रूपात भारतीय ऐतिहासिक अभ्यासाचे स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व निर्माण केले आहे, आणि म्हणूनच रामचंद्र गुहांची विसाव्या शतकातील प्रमुख इतिहासकारांपैकी एक म्हणून गणना केली रामचंद्र गुहा फेमस इतिहासकार आहेत ==सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण== रामचंद्र गुहा यांचा जन्म २९ एप्रिल १९५८ रोजी [[उत्तरप्रदेश]]च्या [[देहरादून]] (सध्या [[उत्तराखंड]]) येथे झाला. त्यांचे वडील रामदास गुहा वन संशोधन संस्थेत संचालक होते आणि त्यांची आई उच्च माध्यमिक शाळेत शिक्षिका होती.<ref>Ramachandra Guha, [http://www.outlookindia.com/article/Who-Milks-This-Cow/282904 "Who Milks This Cow?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121043625/http://www.outlookindia.com/article/who-milks-this-cow/282904 |date=2016-01-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121043625/http://www.outlookindia.com/article/who-milks-this-cow/282904 |date=2016-01-21 }}, ''Outlook'', 19 November 2012.</ref> रामचंद्र गुहांना त्यांना डेहराडूनच्या शाळेत घातले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/74223-doon-school-product-seth-to-turn-60-today.html|title=The Pioneer|website=www.dailypioneer.com|access-date=2018-03-23|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230442/http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/74223-doon-school-product-seth-to-turn-60-today.html|url-status=dead}}</ref> तेथे 'द डून स्कूल वीकली'मध्ये ते लिहीत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.doonschool.com/82nd-founders-day-at-the-doon-school/|title=82nd Founder’s Day at The Doon School {{!}} The Doon School|website=www.doonschool.com|language=en-US|access-date=2018-03-23}}</ref> १९७७ मध्ये त्यांनी दिल्लीच्या सेंट स्टीफन्स कॉलेजमधून बॅचलर इन इकॉनॉमिक्स ही पदवी प्राप्त केली आणि दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून मास्टर ऑफ इकॉनॉमिक्स पदवी घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/st-stephens-murder-in-the-cathedral/234958|title=St Stephen's: Murder In The Cathedral?|work=https://www.outlookindia.com/|access-date=2018-03-23|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628224312/https://www.outlookindia.com/magazine/story/st-stephens-murder-in-the-cathedral/234958|url-status=dead}}</ref> त्यानंतर त्यांनी इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट कलकत्ता येथे नोंदणी केली. तेथे त्यांनी उत्तराखंडमधील फंक्शनल सामाजिक इतिहास, [[चिपको आंदोलन]]ावर लक्ष केंद्रित करून पीएचडीशी समतुल्य असा फेलोशिप कार्यक्रम केला. त्यावेळी लिहिलेला प्रबंध नंतर ''अनक्विट वूड्स'' म्हणून प्रकाशित झाला. ==कारकीर्द== इ.स. १९८५ आणि २००० दरम्यान रामचंद्र गुहा यांनी भारतातील, युरोपातील आणि उत्तर अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया विद्यापीठ, बर्कले, येल विद्यापीठ, स्टॅनफोर्ड विद्यापीठ आदी अनेक विद्यापीठांत शिकवले. आॅस्लो विद्यापीठात २००८ साली अर्ने नास अध्यासनात आणि नंतर इंडियन इंस्टिट्यूट आॅफ सायन्समध्ये शिकवले. या कालावधीत, ते जर्मनीतील विसेन्सचाफ्सकोल्लेग झु बर्लिनचे (१९९४-९५) एक सहकारी सुद्धा होते. गुहा नंतर बंगळूरमध्ये गेले आणि त्यांनी पूर्णवेळ लेखन सुरू केले. २००३ मध्ये, बंगळूरमधील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स येथे त्यांनी मानवजातीमध्ये (Humanities) सुंदरराज व्हिजिटिंग प्राध्यापक म्हणून काम केले. त्यानंतर त्यांनी न्यू इंडिया फाऊंडेशनच्या ट्रस्टीचे व्यवस्थापन करणे सुरू केले आहे. ही संस्थाना नफाना तोटा या तत्त्वावर चालते आणि आधुनिक भारतीय इतिहासावर संशोधन करते. इ.स. २०११-१२ मध्ये, गुहांना लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये इंटरनॅशनल अफेअर्स अँड हिस्ट्रीच्या फिलिप रोमन अध्यासनावर नेमले. त्यांच्या आधी त्या पदावर नील फर्ग्युसन (Niall Ferguson) होते. ==पुस्तके== गुहा यांनी ''व्हीएचपी नीड्स टू हायर द कंडमनेशन ऑफ द हिंदू मिडल ग्राऊंड'' हे पुस्तक गुजरातीमध्ये लिहिले आहे. एका दुःखाची निर्मिती, ज्याला सिद्धार्थ वरदराजन यांनी संपादित केले आहे आणि पेंगुइन ने प्रकाशित केले आहे. हे पुस्तक २००२ च्या गुजरात दंगलींबाबत आहे. गुहा यांनी 'इंडिया आफ्टर गांधी' पुस्तकाचे लेखन केले, २००७ मध्ये मॅकमिलन अँड एक्को यांनी प्रकाशित केले. हे पुस्तक दोन खंडांत हिंदीत भाषांतरित केले गेले आहे, जसे की "भारत: गांधी के बाद" आणि "भारत: नेहरू के बाद" आणि पेंग्विन द्वारा प्रकाशित केले. हे पुस्तक तमिळ भाषेमध्येही भाषांतरित केले गेले आहे. गुहा यांनी नोव्हेंबर २०१२ मध्ये 'पेट्रीएट्स एंड पार्टिसन्स' नावाच्या निबंधांचा संग्रह सुद्धा प्रकाशित केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/patriots-and-partisans?rate=QUTd88yoR2BacRBQhjG6iwUUMu-YT_1cSTOjaoZMQpQ.html|title=Penguin India|website=Penguin India|language=en-US|access-date=2018-03-23}}</ref> ऑक्टोबर २०१३ मध्ये, त्यांनी 'गांधी बिफोर इंडिया' (गांधी आधीचा भारत) पुस्तक प्रकाशित केले, या [[महात्मा गांधी]] यांच्या चरित्राच्या नियोजित दोन-खंडातील पहिला भागात, जे की त्यांच्या बालपणापासून ते दक्षिण आफ्रिकेतील दोन दशकांपर्यंतच्या जीवनाचे वर्णन करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/gandhi-india-0|title=Penguin India|website=Penguin India|language=en-US|access-date=2018-03-23}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://india.blogs.nytimes.com/2013/10/21/a-conversation-with-historian-ramachandra-guha/|title=A Conversation With: Historian Ramachandra Guha|last=Peer|first=Basharat|date=2013-10-21|website=India Ink|language=en-US|access-date=2018-03-23}}</ref> ''डेमोक्रॅट्स अँड डिसीन्टर्स'' या शीर्षकाखाली त्यांनी आणखी एक निबंध संग्रह सप्टेंबर २०१६ मध्ये प्रसिद्ध केला. गुहा यांनी क्रिकेट, पर्यावरण, राजकारण, इतिहास इत्यादी विषयांवर विविध पुस्तके लिहिली आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goodreads.com/author/show/67629.Ramachandra_Guha|title=Ramachandra Guha|website=www.goodreads.com|access-date=2018-03-23}}</ref> ===पुस्तकांची यादी=== * Wickets in the East (1992) * ''Spin and Other Turns'' 2000 * ''An Indian Cricket Omnibus'' 1994 * ''The Picador Book of Cricket'' 2001 * ''A Corner of a Foreign Field: An Indian history of a British sport'' 2004 * ''The States of Indian Cricket: Anecdotal Histories'' 2005 * ''An Indian cricket century'' 2002 * The Unquiet Woods: Ecological Change and Peasant Resistance in the Himalaya 1989 * This Fissured Land 1993 * ''Ecology and Equity: The Use and Abuse of Nature in Contemporary India'' 1995 * ''Varieties of Environmentalism: Essays North and South'' 1997 * ''Social Ecology'' 1998 * ''Nature, Culture, Imperialism: Essays on the Environmental History of South Asia'' 1998 * ''Savaging the Civilized: Verrier Elwin, his tribals and India'' 1999 * ''Nature's Spokesman: M. Krishnan and Indian Wildlife'' 2001 * ''How Much Should a Person Consume?: Thinking Through the Environment'' 2006 * ''Environmentalism: A Global History'' 2014 * ''Makers of Modern India 2012 * ''India after Gandhi: The history of the world's largest democracy'' 2007 * ''Patriots & Partisans '' publisher 2012 * ''Gandhi Before India '' 2013 * ''An Anthropologist Among the Marxists, and other essays'' 2000 * ''The Last Liberal and Other Essays'' 2004 * ''Institutions and Inequalities: Essays in Honour of [[Andre Beteille]]'' 2011 ==क्रिकेट== गुहा यांनी पत्रकार आणि इतिहासकार या नात्याने दोन्हींत क्रिकेटवर व्यापक स्वरूपात लेखन केले आहे. भारतीय क्रिकेटच्या सामाजिक इतिहासात त्यांचे संशोधन 'ए कॉर्नर ऑफ अ परदेशी फील्ड: द इंडियन हिस्ट्री ऑफ अ ब्रिटिश स्पोर्ट' हे २००२ मध्ये त्यांनी केलेले काम आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books/about/A_Corner_of_a_Foreign_Field.html?id=PxCie1XxHPEC&hl=en&redir_esc=y|title=A Corner of a Foreign Field: The Indian History of a British Sport|last=Guha|first=Ramachandra|date=2003|publisher=Picador|isbn=9780330491174|language=en}}</ref> ब्रिटिश राजवटीच्या काळात भारताच्या क्रिकेटपासून ते देशाच्या आवडीचे मनोरंजन म्हणून समकालीन भारतातील स्थितीत भारताच्या क्रिकेट विकासाचे कार्य चार्ट. स्वतः कबूल केलेले 'क्रिकेट थ्रॅजिक' (क्रिकेटची शोकांतिक), गुहा हे भारतीय राष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे एक सुस्पष्ट टिपण्णीकार आहेत, जे सध्याचे कर्णधार [[विराट कोहली]]विषयी मतप्रदर्शन करीत आहेत. जुलै २०१७ मध्ये, वैयक्तिक कारणाचा उल्लेख करून गुहा यांनी [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] (बीसीसीआय) पद सोडले. ==वैयक्तिक जीवन== गुहा यांनी ग्राफिक डिझायनर सुजाता केशवन यांच्याशी विवाह केला आहे आणि त्यांना दोन मुले आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-ramachandra-guha-107050801041_1.html|title=LUNCH WITH BS: Ramachandra Guha|last=Bhandari|first=Bhupesh|date=2007-05-08|work=Business Standard India|access-date=2018-03-23}}</ref> ==पुरस्कार आणि सन्मान== * त्यांचा निबंध, "प्रिहिस्ट्री ऑफ कम्युनिटी फॉरेस्ट्री इन इंडिया", २००१ साठी '[[:en:American Society for Environmental History|अमेरिकन सोसायटी फॉर एनवायरनमेंटल हिस्ट्री]] हिच्या लियोपोल्ड-हिडी पुरस्काराने सन्मानित केला गेला. * द डेली टेलिग्राफ क्रिकेट सोसायटी बुक ऑफ द ईयर पुरस्कार २००२ साठी "अ कॉर्नर ऑफ द फॉरेन फील्ड" याला प्रदान करण्यात आला. * २००३ मध्ये, 'चेन्नई बुक फेअर'मध्ये त्यांनी [[आर.के. नारायण]] पुरस्कार जिंकला. * मे २००८, अमेरिकन मॅगझिन 'फॉरेन पॉलिसी'ने जगातील १०० बुद्धिमान लोकांची नावे घोषित केली,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4293|title=Page not found – Foreign Policy|language=en|access-date=2018-03-23|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125121040/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4293|url-status=dead}}</ref> त्यांत गुहा हे ४४ व्या स्थानी होते. * २००९ मध्ये [[पद्मभूषण]] पुरस्कार.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.indianexpress.com/news/padma-bhushan-for-shekhar-gupta-abhinav-bindra/415108|title=Padma awards for Kakodkar, Bindra, Shekhar Gupta - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|language=en-gb|access-date=2018-03-23}}</ref> * 'इंडिया आफ्टर गांधी'साठी २०११चा [[साहित्य अकादमी पुरस्कार]].<ref>{{Cite press release|title=POETS DOMINATE SAHITYA AKADEMI AWARDS 2011|publisher=[[Sahitya Akademi]]|date=21 December 2011|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/award-2011.pdf|accessdate=21 December 2011|archive-date=2012-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508031321/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/award-2011.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/errorpage/|title=Page not found News|work=द हिंदू|access-date=2018-03-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * २०१४ मध्ये, गुहा यांना [[येल विद्यापीठ]]ाद्वारे 'डॉक्टर ऑफ ह्युमॅनिटीज' या मानद पदवीने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://news.yale.edu/2014/05/19/yale-awards-12-honorary-degrees-2014-graduation|title=Yale awards 12 honorary degrees at 2014 graduation|date=2014-05-19|work=YaleNews|access-date=2018-03-23|language=en}}</ref> * फुकुओका एशियन कल्चर पुरस्कार, २०१५<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.ndtv.com/india-news/historian-ramachandra-guha-selected-for-japans-fukuoka-prize-773544|title=Historian Ramachandra Guha Selected for Japan's Fukuoka Prize|work=NDTV.com|access-date=2018-03-23}}</ref> ==बाह्य दुवे== {{Refbegin|30em}} ;भाषणे * {{cite speech |title=The First Vijay Tendulkar Memorial Lecture by Dr. Ramchandra Guha |first=Ramachandra |last=Guha |date=2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=fwF0qez0ZQU|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Use the past to illuminate the present |first=Ramachandra |last=Guha |date=2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=wk4nwrNquHg|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Eight Threats to Freedom of Expression&nbsp;— Ramachandra Guha |first=Ramachandra |last=Guha |date=2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=wet-mv0RynI|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=An Interaction with Dr. Ramachandra Guha |first=Ramachandra |last=Guha |date=2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=Km8Q7-UTzcY|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Waiting for the Mahatma&nbsp;— Gandhi & India in 1915 |first=Ramachandra |last=Guha |date=2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=JF2hn44zcKY|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Gandhi's enduring legacy: Ramachandra Guha at TEDxMAIS |first=Ramachandra |last=Guha |event=TEDxMAIS |date=2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=1mwrmwds9wM|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Why India is Most Interesting country in the world? |first=Ramachandra |last=Guha |date=2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=cwwDr9ikkfo|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Ten reasons why India will not and must not become a superpower |first=Ramachandra |last=Guha |date=2013 |url=https://www.youtube.com/watch?v=l32sjPF2Ly4|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Ramachandra Guha: Indian Democracy's Mid-Life Crises |first=Ramachandra |last=Guha |date=2013 |url=https://www.youtube.com/watch?v=cbF0ZwhDIBg|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Ramachandra Guha: Indian Democracy's Mid-Life Crises |first=Ramachandra |last=Guha |date=2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=cbF0ZwhDIBg|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite speech |title=Asian Varieties of Socialism: China, India, Vietnam |first=Ramachandra |last=Guha |date=2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNmOC94p594|accessdate=May 5, 2016 }} ;मुलाखती * {{cite interview |title=Ramachandra Guha in conversation with Rudrangshu Mukherjee|first=Ramachandra |last=Guha |date=2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=dNLDKtlPYTI|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite interview |title=The Relevance of History for Indian Foreign Policy, a Conversation with Dr. Ramachandra Guha|first=Ramachandra |last=Guha |date=2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZPkXdI3lSnI|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite interview |title=Outlook Interviews Series: Ramachandra Guha Talks to Vinod Mehta|first=Ramachandra |last=Guha |date=2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=iC7H4J7Rzc0|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite interview |title=Deep Talk with Ramachandra Guha&nbsp;— Telangana and its implications|first=Ramachandra |last=Guha |date=2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=CDcCONRs8_c|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite interview |title=Ramachandra Guha on India's leadership crisis, Deep Talk from India Together|first=Ramachandra |last=Guha |date=2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=izVRJclPEv8|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite interview |title=Can You Take It Ramachandra Guha?|first=Ramachandra |last=Guha |date=2012|url=https://www.youtube.com/watch?v=zVQ_HbuO-_E|accessdate=May 5, 2016 }} * {{cite interview |title=Hardtalk India Ramachandra Guha|first=Ramachandra |last=Guha |date=2004|url=https://www.youtube.com/watch?v=j35FHp8WIpQ|accessdate=May 5, 2016 }} {{Refend}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{official|http://ramachandraguha.in/}} {{DEFAULTSORT:गुहा, रामचंद्र}} [[वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय इतिहाससंशोधक]] [[वर्ग:भारतीय लेखक]] [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] [[वर्ग:तमिळ व्यक्ती]] [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:इंग्लिश भाषी भारतीय लेखक]] hqfi1glbxtlzjtc3wm6tl80rqtescra 0 228598 2712214 2247487 2026-09-25T14:58:23Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712214 wikitext text/x-wiki {{मट्रा अनुवादीत}} माहेर [ माझ्या आईचे घर ] या संस्थेची स्थापना पुण्याजवळ असणाऱ्या वढू बुद्रुक येथे सिस्टर लुसी कुरियन यांनी १९९७ साली त्याची स्थापना केली. त्याचा अनेक संस्था आहेत [[रांची]], [[रत्‍नागिरी]], एर्नाकुलम येथील दुर्गम भागामध्ये काम करतात. एक आंतरधर्मीय आणि जाती-मुक्त भारतीय गैर-सरकारी [[संस्था]] आहे. या संस्थेचे उद्दीष्ट निराधार [[महिला]] व बालकांसाठी आश्रय व मदत देणे हा आहे. ==इतिहास== ===सुरुवात (१९९१)=== १९९१ मध्ये, जेव्हा सिस्टर लुसी एच.ओ.पी.ई. संस्थेसाठी काम करत होत्या तेव्हा एक गर्भवती महिला त्यांना भेटायला व मदत मागायला आली. तिच्या पतीने दुसरी महिला घरी आणण्यासाठी तिला जिवे मारण्याचा प्रयत्न केला होता. सिस्टर लुसी तिला काही मदत करू शकली नाही, परंतु पुढील दिवसासाठी तिच्यासाठी काही प्रयत्न करून काहीतरी करण्याचे आश्वासन दिले. सिस्टर लुसी म्हणतात कि, मला एका सुरक्षित वातावरणात वाढवलं गेलं आणि मला माहित नव्हतं की एका रात्री एक स्त्रीच्या जीवनात इतका फरक पडू शकतो. मी खरोखरच एक तेजस्वी स्त्री पाहिली आणि तिच्या वेदना ऐकवल्या. आम्ही तिला हॉस्पिटलमध्ये नेले पण ती मरण पावली. आणि सात महिन्यांच्या गर्भस्रावधीचा मृत्यू झाला. या अनुषंगाने सिस्टर लुसी यांनी माहेरचा शोध लावण्याचा निर्णय घेतला, स्त्रियांना अशी दयनीय स्थितीत मदत करण्यासाठी आवश्यक पाठिंबा मिळण्यासाठी सात वर्षे लागली, परंतु २ फेब्रुवारी १९९७ रोजी पुण्याच्या बाहेरील वढू बुद्रुक गावात प्रथम माहेर घराचे दरवाजे उघडले. ===विकास (१९९७ ते २०१७)=== माहेर संस्थेची संथापक सिस्टर लुसी कुरियन ह्या आहेत. सिस्टर लुसी यांनी १ घर, ३ रहिवासी अशी अनिश्चित विषमतेपासून सुरुवात केली. आज माहेरचे डॉक्टर / सामाजिक कार्यकर्ते / शिक्षक / ट्रस्टीज / व्यवसायिक लोक / स्वयंसेवक इ.च्या प्रेमळ सैन्याने ४३ घरे संचालित केली आहेत. माहेर संस्थेमध्ये सध्या १२०० रहिवाशी आहेत. त्यातील ८६० मुले, ३०० महिलांसह १२० मानसिक आजार असलेल्या महिला आणि ७१ मानसिकरित्या वयस्कर पुरुष आहेत. तसेच स्वयं-मदत गट, ग्रंथालय वाचनालय इत्यादीसारखे समुदाय कार्यक्रमाद्वारे हजारो जण पोहोचले आहेत. धर्म, लिंग, जात, रंग, पंथ किंवा सामाजिक प्रतिष्ठा याकडे दुर्लक्ष करून माहेर संस्थेमध्ये सर्वांचे स्वागत आहे. माहेरमधील मुले रस्त्यावरून आणि झोपडपट्ट्यांतून येतात, समाजामध्ये भीक मागू नयेत, आईवडील त्यांना काळजी घेण्यास असमर्थ असतात, इतर संस्थांनी त्यांना नाकारले आहे. अशी मुले माहेर मध्ये अल्प किंवा दीर्घकालावधी साठी राहतात, आणि जोपर्यंत ते माहेरमध्ये राहतात तोपर्यंत त्यांचे शालेय शिक्षण, शिकवणी, उत्कृष्ट पोषण, ध्यान, कलात्मक प्रोग्रामिंग ई. सर्व गोष्टी त्यांना शिकवल्या जातात. ते शोकांतिकातून येतात आणि कुटुंब, प्रेम आणि उज्ज्वल भवितव्य दर्शवितात. येथे आलेल्या स्त्रियांचा गोष्टी मुलांप्रमाणेच आहेत. कौटुंबिक हिंसाचार, अविवाहित गर्भधारणे, विधवा, हुंडा देय रक्कम आणि महिलांच्या समस्येचा सामना करण्यासाठी ग्रामीण भारताचे अपमानास्पद स्थान आहे आणि ही यादी पुढे चालू आहे. त्यावेळी अशा स्त्रिया बऱ्याचदा या परिस्थितीमध्ये स्त्रियांना वेश्याव्यवसाय किंवा आत्महत्येच्या पलीकडे कोणतेही पर्याय दिसत नाहीत. अशावेळी ह्या स्त्रिया माहेर मध्ये आश्रय घेण्यास येतात, माहेर मध्ये अशा सर्वांचे स्वागत आहे, माहेर मध्ये त्यांची काळजी घेतली जाते. प्रत्येक स्त्रीला वैयक्तिकरित्या समर्थन देण्यात येते, मग ते कुटुंबाबरोबर सलोख्याचे आणि पुनर्मंचन करून, नोकरी-प्रशिक्षण किंवा शालेय शिक्षण माध्यमातून स्वतःचा व्यवसाय असो किंवा माहेरच्या आत नोकरी. तथापि, काही जणांच्या भूतकाळातील मानसिक आजारामुळे फारच छान झाले आहे. अशा पुरुष आणि स्त्रियांना मानसिक आजाराने ग्रस्त असलेल्या माहेरमध्ये दोन घरे आहेत, वैद्यकीय व मनोरंजक अशा लोकांची काळजी घेतात. गैरवर्तन आणि दारिद्र्याच्या बळींची मदत करण्याबरोबरच, माहेर अशा समस्यांचे निराकरण करण्याचा प्रयत्न करते की ज्यामुळे अशा प्रकारचा दुर्व्यवहार गडद स्तरावर होईल. माहेरच्या वीस-तीस प्रोजेक्ट्स हजारो लोकांच्या जीवनावर प्रभाव पडतात. फक्त २० वर्षांच्या कालावधीत, माहेरच्या मदत कार्यक्रमांमुळे ३८००० पेक्षा जास्त लोक प्रभावित झाले आहेत, ४३ घरे बांधण्यात आली आहेत (७ स्त्रियांसाठी, ३४ मुलांसाठी आणि २ पुरुषांसाठी) आणि माहेर भारतातील इतर राज्यांमध्ये विस्तारित झाली आहेत: झारखंड (२००८) आणि केरळ (२००९) माहेरसाठी मदत देखील वाढली आहे., मुख्यतः ऑस्ट्रिया, जर्मनी, युनायटेड स्टेट्स आणि ब्रिटन येथून या प्रकल्पाला पाठिंबा देण्यासाठी आले. माहेर येथे झालेल्या आपल्या कामासाठी, भारताच्या तत्कालीन राष्ट्रपतीं प्रणव मुखर्जी यांचा हस्ते सिस्टर लुसी यांना नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले, सामाजिक सेवा २०१० मधील उत्कृष्टतेसाठी डीसीसीआयआयए पुरस्कार ग्लोबल वुम्स लीडरशिप अवॉर्ड २०११, पॉल हॅरिस फेलो, वनिता वुमन ऑफ द इयर अवॉर्ड इतर प्रमुख पुरस्कार ही त्यांना मिळाले आहेत. माहेर आणि सिस्टर ल्युसी कुरियन यांनी भारतीय दूरचित्रवाणीवर अनेक वेळा प्रदर्शन केले आहे, ज्यात अभिनेता आमिर खान आणि व्हॅटिकन रेडिओ द्वारा आयोजित लोकप्रिय शो सत्यमेव जयतेचाही समावेश आहे. २०१५ मध्ये, सिस्टर लुसी यांना क्लिंटन ग्लोबल इनिट मध्ये उपस्थित राहण्याचे निमंत्रण देण्यात आले होते. मे २०१७ मध्ये, माहेरला संयुक्त राष्ट्रांच्या आर्थिक आणि सामाजिक परिषदेच्या (यूएन-ईसीओएसओसी) सह "विशेष सल्लागार दर्जा" देण्यात आला. ===पोप फ्रान्सिस सह सिस्टर लुसी=== सिस्टर लुसी यांना वेगवेगळ्या प्रसंगी पोप फ्रान्सिस, भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि माजी अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष बिल क्लिंटन यांना भेटण्याची संधी मिळाली आहे. ===आज (२०१७ पर्यंत)=== २०१७ मध्ये, माहेरच्या २० व्या वर्धापनदिन सोहळ्यात १० देशांतील १५००० लोक उपस्थित होते. भारताच्या माजी [[राष्ट्रपती]] प्रतिभा पाटील, लीला पूनावाला फाऊंडेशनच्या अध्यक्षा, लीला पूनावाला आणि प्रसिद्ध बौद्ध नन जेट्सुन्मा तेनेझिन पाल्मो यांनी ५ फेब्रुवारी २०१७ रोजी महार वात्सल्यधाम, अव्हाळवाडी, पुणे येथे कार्यक्रमात सहभाग घेतला. देश एक आणि लिंग, धर्म, रंग आणि जातीनुसार वेगवेगळी विभागणी केली जाते, माहेर अशा विभागांना नाकारणारे समाजाचे कार्यरत मॉडेल म्हणून आहे. गरज सगळ्यांना आहे, परंतु गेल्या २० वर्षांच्या यशामुळे महान गोष्टी घडल्या आहेत. भविष्यातील विकासासाठी स्वप्नांमध्ये कलकत्त्याला काम वाढवणे, एचआयव्हीग्रस्त व्यक्तींसाठी एक नवीन घर, वृद्ध व मानसिक आजारांसाठी कायम निवास असणे आणि एक डझन प्रकल्प अधिक असणे. माहेर कुटुंबाचा एक भाग बनण्यासाठी योगदान देणाऱ्या आणि हे आवश्यक काम पोहचवण्यासाठी खूप अभिन्न घटक आहेत. नेतृत्वाची उर्जा आणि प्रेम आणि त्यास कोणतीही सीमा नाही; माहेरचे सतत विस्तार केवळ भारत आणि परदेशातील समुदायातून जागरुकता व पाठिंबा वाढवण्याच्या समस्येने मर्यादित आहे. ==संरचना== माहेर संस्थेचे उपक्रम वेगवेगळ्या प्रकल्पांमध्ये विभागले जातात - तीन मुख्य प्रकल्प म्हणजे ममताधाम (आईचे प्रेम), किशोरधाम(मुलांचे ठिकाण), आणि वत्सल्याधम (प्रेम मिळवण्याचे ठिकाण). संस्थेचे नेतृत्व महिला नेत्यांचे आहे - संस्थापक सिस्टर लुसी कुरियन आणि अध्यक्ष हिराबेगुम मुल्ला हे संस्थेचे काम पाहतात. ===ममताधाम - अत्याचारी आणि निराधार स्त्रियांसाठी एक घर=== या प्रकल्पा अंतर्गत माहेर, निराधार महिलांसाठी घर चालवते. या प्रकल्पाचा मुख्य हेतू म्हणजे स्त्रियांचा आत्मसन्मान वाढविणे आणि त्यांना स्वयंपूर्ण बनविण्यासाठी समर्थन करणे. या प्रकल्पाअंतर्गत विविध प्रकारचे भावनिक, मानसिक, सामाजिक आणि आर्थिक तणाव बाळगणाऱ्या महिलांचे स्वागत आहे. ते आपल्या समाजाच्या सर्व विभागांतून येतात आणि त्यांना प्रेम व स्वीकृती देण्यात येते. आणि त्यांचे नातेवाईक त्यांना नाकारतात. माहेरने सुरुवातीला केवळ माहेर येथे आश्रय घेतलेल्या स्त्रियांबरोबरच काम करण्याची योजना आखली होती. पण कालांतराने हे लक्षात आले की हे केवळ दुःखी असलेल्या स्त्रिया नाहीत; त्यांच्या आईवडिलांचाही सामना करत असलेली मुलेही होती. म्हणूनच माहेरच्या नेटवर्कमध्येही मुलांना आणण्याचे ठरविले.माहेर आतापर्यंत ३००० पेक्षा जास्त महिलांच्या जीवनास स्पर्श करू शकला आहे. ते काही काळ आश्रय घेण्यासाठी किंवा दीर्घ कालावधीसाठी माहेरकडे आले. बऱ्याचदा ते अशिक्षित असतात किंवा त्यांच्याकडे केवळ अफाट अक्षर असतात या शक्यता असूनही, माहेर त्यांना आर्थिकदृष्ट्या आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी व्यावसायिक प्रशिक्षण देतात. माहेरमध्ये महिला नियमित वेळापत्रकानुसार काम करत असतात; ते स्वयंपाक घरात मदत करून, घर साफसफाई करून, प्रशिक्षण केंद्रावर काम करून एकत्र काम करतात. माहेर त्यांना मेणबत्ती, शुभेच्छा कार्ड, कापड पिशव्या आणि पर्स यासारख्या विविध हस्तकला देतात ज्यायोगे त्यांना स्वातंत्र्य आणि स्वतःचे पैसे कमविण्याची शक्यता आहे. नंतर विविध प्रकल्पांना मदत करण्यासाठी बऱ्याच स्त्रियांना माहेर द्वारे नियुक्त केले जाते. ===किशोरधाम - अनाथ मुलांसाठी आणि कुटुंबांपासून तुटलेल्या मुलांसाठी=== माहेर कुटुंबातील प्रत्येक मुलाच्या शिक्षणाची व त्यांचा कल्याणापर्यंत माहेर काम करते. तथापि, या मूलभूत अधिकारांना माहेरला आलेल्या अनेक बालमृत्यूंमुळे त्यांच्या स्वस्थ विकासास आणि वाढ रोखणाऱ्या बहुतेक मुलांपेक्षा वेगळे केले गेले आहे. ही मुले त्यांच्या भूतकाळातील ओझे का वाहतात जी त्यांच्यासाठी अत्यंत वेदनादायक आणि निराशाजनक आहेत. या कारणांमुळे माहेर प्रेम आणि स्वीकृतीचा एक वातावरण तयार करण्याच्या दिशेने काम करतो जे या मुलांच्या भावनिक आणि शारीरिक वाढीस उपयुक्त आहे जेणेकरून त्यांना त्यांच्या पूर्ण क्षमतेची जाणीव होऊ शकेल. आतापर्यंत, सुमारे ४००० मुलं या अनुभवातून माहेर येथे गेली आहेत. किशोरधाम प्रकल्पामध्ये छोटय़ा मुलांची ३४ घरे आहेत आणि सध्या ८७३ मुले आहेत. ९० पेक्षा अधिक मुले सध्या विविध क्षेत्रात उच्च शिक्षण घेत आहेत. प्रत्येक घरात २५ ते ३० मुले आणि दोन घरमालक असतात, जे त्यांच्याबरोबर संपूर्ण वेळ असतात. याव्यतिरिक्त सामाजिक कार्यकर्ते घरांची देखरेख करतात. मुलांना शाळेत पाठवलं जातं (इंग्लिश मिडियम स्कूलमध्ये शक्य असेल तर) आणि माहेर नृत्य, क्रीडा आणि संगीतविषयक उपक्रम राबवत असतात. ===वत्सल्यधाम - मानसिक आजारी व निराधार महिलांसाठी एक घर=== हे मानसिक रुग्णांसाठी एक घर आहे महिला अनेकदा रस्त्यावर भटकत असणाऱ्या व आश्रय पाहिजे असणाऱ्यांना मानसिक मदत आवश्यक असतात. मांजारीखुर्द येथे स्थित, वत्सल्यधाम हे या स्त्रियांसाठी एक विशेष घर आहे, जे त्यांचे मूळ सामाजिक मुख्य प्रवाहात पुनर्वसित करण्याच्या उद्देशाने तयार केले आहे. स्त्रियांना सामाजिक कार्यकर्ते, नर्स आणि मानसोपचार तज्ञांद्वारे मदत दिली जाते जे त्यांना वैद्यकीय आणि उपचारात्मक सेवा देतात. वत्सलल्यधामच्या कार्यरत सैन्यामध्ये कार्यरत असणा-या कर्मचा-यांमध्ये स्त्रिया ज्या मुळात माहेरकडे मदतीसाठी आल्या होत्या आता गरज असलेल्या इतर महिलांना मदत करण्यास सक्षम आहेत. संगीत ऐकणे, सोपे खेळ खेळणे, विविध व्यायामांचे सराव व वैद्यकीय उपचार यासह त्यांच्या भल्यासाठी कार्य केले जाते. काही काळानंतर माहेर कर्मचारी कुटुंबांना संपर्क करण्यासाठी रुग्णांना पत्ता शोधण्यासाठी प्रयत्न.करतात जर त्यांना घरी पाठविण्यास सुरक्षित वाटत असेल तर त्यांना त्यांच्या कुटुंबियांना भेटू दिले जाते. स्त्रिया चांगल्याप्रकारे लढत आहेत याची खात्री करण्यासाठी नियमित फॉलो-अप केले जातात. ==संदर्भ== https://web.archive.org/web/20200621013132/https://maherashram.org/about-maher// http://hopepune.org/friends https://www.facebook.com/maher.ashram.india/ 198tdznfeda7easy6uhhahaq0z8vmnw 10 256545 2712379 2709099 2026-09-26T10:57:22Z Dharmadhyaksha 28394 2712379 wikitext text/x-wiki {{Sidebar | name = भारताचे संविधान | pretitle = वरील [[:वर्ग:भारतीय संविधान|मालिकेचा]] भाग | title = [[भारताचे संविधान]] | image = [[File:Emblem_of_India.svg|100px]] | headingstyle = background:lavender; | belowstyle = border-top:1px #aaa solid; border-bottom:1px #aaa solid; | heading1 = '''[[भारतीय संविधानाची उद्देशिका|उद्देशिका]]''' | heading2 = [[भारतीय संविधान#भाग|भाग]] | content2 = {{flatlist| * [[भारतीय संविधानाचा भाग I|I]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग II|II]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग III|III]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग IV|IV]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग IVA|IVA]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग V|V]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग VI|VI]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग VII|VII]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग VIII|VIII]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग IX|IX]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग IXA|IXA]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग IXB|IXB]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग X|X]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XI|XI]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XII|XII]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XIII|XIII]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XIV|XIV]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XV|XV]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XVI|XVI]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XVIA|XVIA]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XVII|XVII]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XVIII|XVIII]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XIX|XIX]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XX|XX]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XXI|XXI]] * [[भारतीय संविधानाचा भाग XXII|XXII]] }} | heading3 = [[भारतीय संविधान#अनुसूची|अनुसूची]] | content3 = {{flatlist| * [[भारतीय संविधानाची पहिली अनुसूची|पहिली]] * [[भारतीय संविधानाची दुसरी अनुसूची|दुसरी]] * [[भारतीय संविधानाची तिसरी अनुसूची|तिसरी]] * [[भारतीय संविधानाची चौथी अनुसूची|चौथी]] * [[भारतीय संविधानाची पाचवी अनुसूची|पाचवी]]‌ * [[भारतीय संविधानाची सहावी अनुसूची|सहावी]] * [[भारतीय संविधानाची सातवी अनुसूची|सातवी]] * [[भारतीय संविधानाची आठवी अनुसूची|आठवी]] * [[भारतीय संविधानाची नववी अनुसूची|नववी]] * [[भारतीय संविधानाची दहावी अनुसूची|दहावी]] * [[भारतीय संविधानाचे अकरावी अनुसूची|अकरावी]] * [[भारतीय संविधानाची बारावी अनुसूची|बारावी]] }} | heading4 = [[भारतीय संविधान#परिशिष्ट|परिशिष्ट]] | content4 = {{flatlist| * [[भारतीय संविधानाचे परिशिष्ट I|I]] * [[भारतीय संविधानचे परिशिष्ट II|II]] * [[भारतीय संविधानचे परिशिष्ट III|III]] * [[भारतीय संविधानचे परिशिष्ट IV|IV]] * [[भारतीय संविधानाचे परिशिष्ट V|V]] }} | heading5 = [[भारतीय संविधानातील घटनादुरुस्त्या|घटनादुरुस्त्यांची यादी]] | content5 = {{flatlist| * [[भारतीय संविधानाची १ली घटनादुरुस्ती|१]] * [[भारतीय संविधानाची २री घटनादुरुस्ती|२]] * [[भारतीय संविधानाची ३री घटनादुरुस्ती|३]] * [[भारतीय संविधानाची ४थी घटनादुरुस्ती|४]] * [[भारतीय संविधानाची ५वी घटनादुरुस्ती|५]] * [[भारतीय संविधानाची ६वी घटनादुरुस्ती|६]] * [[भारतीय संविधानाची ७वी घटनादुरुस्ती|७]] * [[भारतीय संविधानाची ८वी दुरुस्ती|८]] * [[भारतीय संविधानाची ९वी घटनादुरुस्ती|९]] * [[भारतीय संविधानाची १०वी घटनादुरुस्ती|१०]] * [[भारतीय संविधानाची ११वी घटनादुरुस्ती|११]] * [[भारतीय संविधानाची १२वी घटनादुरुस्ती|१२]] * [[भारतीय संविधानाची १३वी घटनादुरुस्ती|१३]] * [[भारतीय संविधानाची १४वी घटनादुरुस्ती|१४]] * [[भारतीय संविधानाची १५वी घटनादुरुस्ती|१५]] * [[भारतीय संविधानाची १६वी घटनादुरुस्ती|१६]] * [[भारतीय संविधानाची १७वी घटनादुरुस्ती|१७]] * [[भारतीय संविधानाची १८वी घटनादुरुस्ती|१८]] * [[भारतीय संविधानाची १९वी दुरुस्ती|१९]] * [[भारतीय संविधानाची २०वी घटनादुरुस्ती|२०]] * [[भारतीय संविधानाची २१वी घटनादुरुस्ती|२१]] * [[भारतीय संविधानाची २२वी घटनादुरुस्ती|२२]] * [[भारतीय संविधानाची २३वी घटनादुरुस्ती|२३]] * [[भारतीय संविधानाची २४वी घटनादुरुस्ती|२४]] * [[भारतीय संविधानाची २५वी घटनादुरुस्ती|२५]] * [[भारतीय संविधानाची २६वी घटनादुरुस्ती|२६]] * [[भारतीय संविधानाची २७वी घटनादुरुस्ती|२७]] * [[भारतीय संविधानाची २८वी घटनादुरुस्ती|२८]] * [[भारतीय संविधानाची २९वी घटनादुरुस्ती|२९]] * [[भारतीय संविधानाची ३०वी घटनादुरुस्ती|३०]] * [[भारतीय संविधानाची ३१वी घटनादुरुस्ती|३१]] * [[भारतीय संविधानाची ३२वी घटनादुरुस्ती|३२]] * [[भारतीय संविधानाची ३३वी घटनादुरुस्ती|३३]] * [[भारतीय संविधानाची ३४वी घटनादुरुस्ती|३४]] * [[भारतीय संविधानाची ३५वी घटनादुरुस्ती|३५]] * [[भारतीय संविधानाची ३६वी घटनादुरुस्ती|३६]] * ​​[[भारतीय संविधानाची ३७वी घटनादुरुस्ती|३७]] * [[भारतीय संविधानाची ३८वी घटनादुरुस्ती|३८]] * [[भारतीय संविधानाची ३९वी घटनादुरुस्ती|३९]] * [[भारतीय संविधानाची ४०वी घटनादुरुस्ती|४०]] * [[भारतीय संविधानाची ४१वी घटनादुरुस्ती|४१]] * [[भारतीय संविधानाची ४२वी घटनादुरुस्ती|४२]] * [[भारतीय संविधानाची ४३वी घटनादुरुस्ती|४३]] * [[भारतीय संविधानाची ४४वी घटनादुरुस्ती|४४]] * [[भारतीय संविधानाची ४५वी घटनादुरुस्ती|४५]] * [[भारतीय संविधानाची ४६वी घटनादुरुस्ती|४६]] * [[भारतीय संविधानाची ४७वी घटनादुरुस्ती|४७]] * [[भारतीय संविधानाची ४८वी घटनादुरुस्ती|४८]] * [[भारतीय संविधानाची ४९वी घटनादुरुस्ती|४९]] * [[भारतीय संविधानाची ५०वी घटनादुरुस्ती|५०]] * [[भारतीय संविधानाची ५१वी घटनादुरुस्ती|५१]] * [[भारतीय संविधानाची ५२वी घटनादुरुस्ती|५२]] * [[भारतीय संविधानाची ५३वी घटनादुरुस्ती|५३]] * [[भारतीय संविधानाची ५४वी घटनादुरुस्ती|५४]] * [[भारतीय संविधानाची ५५वी घटनादुरुस्ती|५५]] * [[भारतीय संविधानाची ५६वी घटनादुरुस्ती|५६]] * [[भारतीय संविधानाची ५७वी घटनादुरुस्ती|५७]] * [[भारतीय संविधानाची ५८वी घटनादुरुस्ती|५८]] * [[भारतीय संविधानाची ५९वी घटनादुरुस्ती|५९]] * [[भारतीय संविधानाची ६०वी घटनादुरुस्ती|६०]] * [[भारतीय संविधानाची ६१वी घटनादुरुस्ती|६१]] * [[भारतीय संविधानाची ६२वी घटनादुरुस्ती|६२]] * [[भारतीय संविधानाची ६३वी घटनादुरुस्ती|६३]] * [[भारतीय संविधानाची ६४वी घटनादुरुस्ती|६४]] * [[भारतीय संविधानाची ६५वी घटनादुरुस्ती|६५]] * ​​[[भारतीय संविधानाची ६६वी घटनादुरुस्ती|६६]] * [[भारतीय संविधानाची ६७वी घटनादुरुस्ती|६७]] * [[भारतीय संविधानाची ६८वी घटनादुरुस्ती|६८]] * [[भारतीय संविधानाची ६९वी घटनादुरुस्ती|६९]] * [[भारतीय संविधानाची ७०वी घटनादुरुस्ती|७०]] * [[भारतीय संविधानाची ७१वी घटनादुरुस्ती|७१]] * [[भारतीय संविधानाची ७२वी घटनादुरुस्ती|७२]] * [[भारतीय संविधानाची ७३वी घटनादुरुस्ती|७३]] * [[भारतीय संविधानाची ७४वी घटनादुरुस्ती|७४]] * [[भारतीय संविधानाची ७५वी घटनादुरुस्ती|७५]] * [[भारतीय संविधानाची ७६वी घटनादुरुस्ती|७६]] * ​​[[भारतीय संविधानाची ७७वी घटनादुरुस्ती|७७]] * [[भारतीय संविधानाची ७८वी घटनादुरुस्ती|७८]] * [[भारतीय संविधानाची ७९वी घटनादुरुस्ती|७९]] * [[भारतीय संविधानाची ८०वी घटनादुरुस्ती|८०]] * [[भारतीय संविधानाची ८१वी घटनादुरुस्ती|८१]] * [[भारतीय संविधानाची ८२वी घटनादुरुस्ती|८२]] * [[भारतीय संविधानाची ८३वी घटनादुरुस्ती|८३]] * [[भारतीय संविधानाची ८४वी घटनादुरुस्ती|८४]] * [[भारतीय संविधानाची ८५वी घटनादुरुस्ती|८५]] * [[भारतीय संविधानाची ८६वी घटनादुरुस्ती|८६]] * [[भारतीय संविधानाची ८७वी घटनादुरुस्ती|८७]] * [[भारतीय संविधानाची ८८वी घटनादुरुस्ती|८८]] * [[भारतीय संविधानाची ८९वी घटनादुरुस्ती|८९]] * [[भारतीय संविधानाची ९०वी घटनादुरुस्ती| ९०]] * [[भारतीय संविधानाची ९१वी घटनादुरुस्ती|९१]] * [[भारतीय संविधानाची ९२वी घटनादुरुस्ती|९२]] * [[भारतीय संविधानाची ९३वी घटनादुरुस्ती|९३]] * [[भारतीय संविधानाची ९४वी घटनादुरुस्ती|९४]] * [[भारतीय संविधानाची ९५वी घटनादुरुस्ती|९५]] * [[भारतीय संविधानाची ९६वी घटनादुरुस्ती|९६]] * [[भारतीय संविधानाची ९७वी घटनादुरुस्ती|९७]] * [[भारतीय संविधानाची ९८वी घटनादुरुस्ती|९८]] * [[भारतीय संविधानाची ९९वी घटनादुरुस्ती|९९]] * [[भारतीय संविधानाची १००वी घटनादुरुस्ती|१००]] * [[भारतीय संविधानाची १०१वी घटनादुरुस्ती|१०१]] * [[भारतीय संविधानाची १०२री घटनादुरुस्ती|१०२]] * [[भारतीय संविधानाची १०३री घटनादुरुस्ती|१०३]] * [[भारतीय संविधानाची १०४थी घटनादुरुस्ती|१०४]] * [[भारतीय संविधानाची १०५वी घटनादुरुस्ती|१०५]] * [[भारतीय संविधानाची १०६वी घटनादुरुस्ती|१०६]] }} | heading6 = संबंधित विषय | content6 = {{flatlist| * [[संघ यादी (भारताचे संविधान)|संघ यादी]] * [[राज्य यादी (भारताचे संविधान)|राज्य यादी]] * [[समवर्ती यादी (भारताचे संविधान)|समवर्ती यादी]] * [[मूलभूत रचना शिकवण]] * [[समान नागरी कायदा]] }} }}<noinclude> [[Category:भारतीय संविधान|τ]] </noinclude> rpqunk0qqmuk33n37tsewlci3k9wjyk 0 262634 2712376 2390462 2026-09-26T08:34:41Z ~2026-51831-74 187824 2712376 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''वडवली''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=महाड | जिल्हा = [[रायगड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] निकिता शशांक चव्हाण | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=402309| एसटीडी_कोड =02145 | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' वडवली''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] मध्य कोकणातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यातील]] [[महाड तालुका|महाड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. हे गाव सावित्री नदीच्या काठावर वसलेला आहे. या गावाचा इतिहास खूप जुना आहे. हे गाव सर्व सण एकत्रितरित्या साजरे करत असतो. तसेच गेली तीस वर्षे या गावांमध्ये कोणत्याही प्रकारचे इलेक्शन झालेलं नाही. या गावात कोणत्याही प्रकारच्या निवडणुका बिनविरोध होत असतात. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:महाड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे]] o2u1p9l1itild1kbi9wlybiceknlt47 0 264954 2712378 2437154 2026-09-26T10:21:55Z Andre Engels 52 [[कोरेगावची लढाई]] कडे पुनर्निर्देशित 2712378 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[कोरेगावची लढाई]] gnntbt57k27jmuyn3c8mhsw6ho133yi 2 286004 2712188 2712178 2026-09-25T12:09:01Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2712188 wikitext text/x-wiki {|style="width:237px; border:4px solid #DF3EF7;" |align="centre" | |- |{{User India}} |- |{{प्रचालक}} |- |{{User Wikipedian for|year=2015|month=05|day=19|wikibirthday=no|sc=y}} |- |{{१०,००० संपादने}} |- |{{२०,००० संपादने}} |- |{{सदस्यचौकट हॉटकॅट}} |- |{{विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१}} |- |{{स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२}} |} ---- <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> नमस्कार,<br> मी संतोष गोरे!<br> हे माझे दुसरे सदस्य पान असून, मराठी विकिपीडियावर मी [[विकिपीडिया:प्रचालक|प्रचालक]] आहे. <div style="position: fixed; right:0; top:0; display:block;"> [[File:Indian flag animation.gif|80px|जय हिंद]] </div> <div class="ms_content"> {{Quote box | quoted = true | bgcolor = | salign = rightQuote | quote = '''संस्कृत सुभाषित''' -<br> अमन्त्रमक्षरं नास्ति<br> नास्ति मूलमनौषधिम्।<br> अयोग्यः पुरुषो नास्ति<br> योजकः तत्र दुर्लभः ।। '''अर्थ''' - मंत्र म्हणून उपयोग नाही असे अक्षर नाही. औषधी गुण नाहीत असे मूळ (वनस्पती) नाही. कोणतीही व्यक्ती अयोग्य नसते. केवळ योजक (योग्य प्रकारे वापर करून घेणारा) दुर्लभ असतो.}} '''आज''': {{fontcolor|black| {{LOCALDAY}} {{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALYEAR}}}}, {{LOCALDAYNAME}}, {{LOCALTIME}} ''भा.प्र.वे.''</div> <div style="background:#fad67d; border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:125%; font-weight:bold; text-align: center;">आजचे छायाचित्र</div> <div style="border-bottom:0px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 1.4em;"> {{मुखपृष्ठ/आजचे छायाचित्र}} <div style="clear:both; border-top:1px solid #fad67d; padding-top:0.4em; margin-top:0.8em; text-align:right; font-size:95%; font-weight:bold;" class="plainlinks"></div></div> <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> <div style="text-align: center;"> '''सांख्यिकी'''</div> सध्या मराठी विकिपीडियावर नोंदणीकृत '''{{NUMBEROFUSERS}}''' सदस्य असून, त्यापैकी '''{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}''' सदस्यांनी मागील ३० दिवसांत संपादने केलेली आहेत. {{लेखसंख्या टप्पा उलटमोजणी}} मराठी विकिपीडियावर कृपया आपले योगदान द्या. नवीन पान/लेख लिहिण्यासाठी खालील चौकटीत लेख नाव लिहा आणि '''<font style="background:blue;text-align:center;font-size:12pt"><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">{{fontcolor|white|नवीन लेख}}</font style></span>''' कळ दाबा. अशा प्रकारे नवीन लेख निर्मितीस सुरुवात होईल. जर लेख येथे पूर्वीचाच उपलब्ध असेल तर त्याचे संपादन सुरू होईल. कृपया आवश्यक असेल तरच त्याचे संपादन करावे. {|width="100%" class="MainPageBG" style="border: 3px solid #AAAAAA; color: #000; background-color: #FAFAFA; border-bottom: 3px solid #AAAAAA; margin-bottom:5px;" |width="50%"|<inputbox> type=create width=20 buttonlabel=नवीन लेख </inputbox> |} </div></div> ---- <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> <div style="text-align: center;"> ''' माझे निवडक प्रकल्प'''</div> * [[विष्णुसहस्रनाम]] - लेख * [[:वर्ग:गायीच्या प्रजाती|गायीच्या प्रजाती]] - लेखमाला * [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] - (सदस्य म्हणून) * [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना|विकिपीडिया आशियाई महिना]] - [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१|२०२१- (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२|२०२२ - (आयोजक/परीक्षक)]], [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|२०२३ - (आयोजक/परीक्षक)]] * [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य]] - [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२| २०२२ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|२०२३ (आयोजक/परीक्षक)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२४|२०२४ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५| २०२५ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६| २०२६ (आयोजक/परीक्षक)]] * [[:वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते|नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] - लेखमाला * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू| अलीकडील मृत्यू]] - नियमित अद्ययावत करणे </div> == महत्त्वाची दुवे व उपकरणे == * [[शुद्धलेखनाचे नियम]] '''विकिपीडिया मधील काही महत्त्वाची उपकरणे (टुल्स)''' * [[विकिपीडिया:आकडेवारी‎]] * [https://tools.wmflabs.org/userviews एखाद्या सदस्याने बनवलेल्या सर्व लेखांच्या वाचकभेटी पाहणे] * [https://tools.wmflabs.org/langviews एखाद्या लेखाच्या एकूण विकि भाषांमधील वाचकभेटी पाहणे] * [https://pageviews.toolforge.org/?project=en.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2019-01&end=2020-06&pages=B._R._Ambedkar|Jawaharlal_Nehru|Muhammad_Ali_Jinnah|Swami_Vivekananda|Shivaji|Vallabhbhai_Patel लेखांच्या तुलनात्मक वाचकभेटी पाहणे] * [https://wikipediaviews.org/displayviewsformultipleyears.php २००७ पासून लेखाच्या वाचकभेटी पाहणे] * [https://tools.wmflabs.org/topviews/?project=mr.wikipedia.org&platform=all-access&date=2018&excludes= वर्ष/महिना/दिवसा मधील अत्यधिक वाचकभेटी असलेल्या लेखांची यादी] * [https://tools.wmflabs.org/refill/ng/ संदर्भ सुधारणे] * [https://xtools.wmflabs.org/articleinfo?project=mr.wikipedia.org एखाद्या लेखाबद्दल अधिक विशेष माहिती पाहणे] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक वाचकसंख्या असलेली पृष्ठे]] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक संपादने असलेले सदस्य]] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक पृष्ठे तयार केलेले सदस्य]] </div> [[hi:user:संतोष गोरे]] [[en:user:संतोष गोरे]] 6wxdnz5t7l9k785elc6kg2pdngdwdd1 2712189 2712188 2026-09-25T12:09:24Z संतोष गोरे 135680 2712189 wikitext text/x-wiki {|style="width:237px; border:4px solid #DF3EF7;" |align="centre" | |- |{{User India}} |- |{{प्रचालक}} |- |{{User Wikipedian for|year=2015|month=05|day=19|wikibirthday=no|sc=y}} |- |{{१०,००० संपादने}} |- |{{२०,००० संपादने}} |- |{{सदस्यचौकट हॉटकॅट}} |- |{{विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१}} |- |{{स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२}} |} ---- <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> नमस्कार,<br> मी संतोष गोरे!<br> हे माझे दुसरे सदस्य पान असून, मराठी विकिपीडियावर मी [[विकिपीडिया:प्रचालक|प्रचालक]] आहे. <div style="position: fixed; right:0; top:0; display:block;"> [[File:Indian flag animation.gif|80px|जय हिंद]] </div> <div class="ms_content"> {{Quote box | quoted = true | bgcolor = | salign = rightQuote | quote = '''संस्कृत सुभाषित''' -<br> अमन्त्रमक्षरं नास्ति<br> नास्ति मूलमनौषधिम्।<br> अयोग्यः पुरुषो नास्ति<br> योजकः तत्र दुर्लभः ।। '''अर्थ''' - मंत्र म्हणून उपयोग नाही असे अक्षर नाही. औषधी गुण नाहीत असे मूळ (वनस्पती) नाही. कोणतीही व्यक्ती अयोग्य नसते. केवळ योजक (योग्य प्रकारे वापर करून घेणारा) दुर्लभ असतो.}} '''आज''': {{fontcolor|black| {{LOCALDAY}} {{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALYEAR}}}}, {{LOCALDAYNAME}}, {{LOCALTIME}} ''भा.प्र.वे.''</div> <div style="background:#fad67d; border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:125%; font-weight:bold; text-align: center;">आजचे छायाचित्र</div> <div style="border-bottom:0px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 1.4em;"> {{मुखपृष्ठ/आजचे छायाचित्र}} <div style="clear:both; border-top:1px solid #fad67d; padding-top:0.4em; margin-top:0.8em; text-align:right; font-size:95%; font-weight:bold;" class="plainlinks"></div></div> <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> <div style="text-align: center;"> '''सांख्यिकी'''</div> सध्या मराठी विकिपीडियावर नोंदणीकृत '''{{NUMBEROFUSERS}}''' सदस्य असून, त्यापैकी '''{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}''' सदस्यांनी मागील ३० दिवसांत संपादने केलेली आहेत. {{लेखसंख्या टप्पा उलटमोजणी}} मराठी विकिपीडियावर कृपया आपले योगदान द्या. नवीन पान/लेख लिहिण्यासाठी खालील चौकटीत लेख नाव लिहा आणि '''<font style="background:blue;text-align:center;font-size:12pt"><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">{{fontcolor|white|नवीन लेख}}</font style></span>''' कळ दाबा. अशा प्रकारे नवीन लेख निर्मितीस सुरुवात होईल. जर लेख येथे पूर्वीचाच उपलब्ध असेल तर त्याचे संपादन सुरू होईल. कृपया आवश्यक असेल तरच त्याचे संपादन करावे. {|width="100%" class="MainPageBG" style="border: 3px solid #AAAAAA; color: #000; background-color: #FAFAFA; border-bottom: 3px solid #AAAAAA; margin-bottom:5px;" |width="50%"|<inputbox> type=create width=20 buttonlabel=नवीन लेख </inputbox> |} </div></div> ---- <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> <div style="text-align: center;"> ''' माझे निवडक प्रकल्प'''</div> * [[विष्णुसहस्रनाम]] - लेख * [[:वर्ग:गायीच्या प्रजाती|गायीच्या प्रजाती]] - लेखमाला * [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] - (सदस्य म्हणून) * [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना|विकिपीडिया आशियाई महिना]] - [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१|२०२१- (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२|२०२२ - (आयोजक/परीक्षक)]], [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|२०२३ - (आयोजक/परीक्षक)]] * [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य]] - [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२| २०२२ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|२०२३ (आयोजक/परीक्षक)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२४|२०२४ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५| २०२५ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६| २०२६ (आयोजक/परीक्षक)]] * [[:वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते|नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] - लेखमाला * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू| अलीकडील मृत्यू]] - नियमित अद्ययावत करणे </div> <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> == महत्त्वाची दुवे व उपकरणे == * [[शुद्धलेखनाचे नियम]] '''विकिपीडिया मधील काही महत्त्वाची उपकरणे (टुल्स)''' * [[विकिपीडिया:आकडेवारी‎]] * [https://tools.wmflabs.org/userviews एखाद्या सदस्याने बनवलेल्या सर्व लेखांच्या वाचकभेटी पाहणे] * [https://tools.wmflabs.org/langviews एखाद्या लेखाच्या एकूण विकि भाषांमधील वाचकभेटी पाहणे] * [https://pageviews.toolforge.org/?project=en.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2019-01&end=2020-06&pages=B._R._Ambedkar|Jawaharlal_Nehru|Muhammad_Ali_Jinnah|Swami_Vivekananda|Shivaji|Vallabhbhai_Patel लेखांच्या तुलनात्मक वाचकभेटी पाहणे] * [https://wikipediaviews.org/displayviewsformultipleyears.php २००७ पासून लेखाच्या वाचकभेटी पाहणे] * [https://tools.wmflabs.org/topviews/?project=mr.wikipedia.org&platform=all-access&date=2018&excludes= वर्ष/महिना/दिवसा मधील अत्यधिक वाचकभेटी असलेल्या लेखांची यादी] * [https://tools.wmflabs.org/refill/ng/ संदर्भ सुधारणे] * [https://xtools.wmflabs.org/articleinfo?project=mr.wikipedia.org एखाद्या लेखाबद्दल अधिक विशेष माहिती पाहणे] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक वाचकसंख्या असलेली पृष्ठे]] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक संपादने असलेले सदस्य]] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक पृष्ठे तयार केलेले सदस्य]] </div> [[hi:user:संतोष गोरे]] [[en:user:संतोष गोरे]] 5fwru3z3yc1a94kz6wqt0qh466a48zj 2712190 2712189 2026-09-25T12:11:43Z संतोष गोरे 135680 2712190 wikitext text/x-wiki {|style="width:237px; border:4px solid #DF3EF7;" |align="centre" | |- |{{User India}} |- |{{प्रचालक}} |- |{{User Wikipedian for|year=2015|month=05|day=19|wikibirthday=no|sc=y}} |- |{{१०,००० संपादने}} |- |{{२०,००० संपादने}} |- |{{सदस्यचौकट हॉटकॅट}} |- |{{विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१}} |- |{{स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२}} |} ---- <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> नमस्कार,<br> मी संतोष गोरे!<br> हे माझे दुसरे सदस्य पान असून, मराठी विकिपीडियावर मी [[विकिपीडिया:प्रचालक|प्रचालक]] आहे. <div style="position: fixed; right:0; top:0; display:block;"> [[File:Indian flag animation.gif|80px|जय हिंद]] </div> <div class="ms_content"> {{Quote box | quoted = true | bgcolor = | salign = rightQuote | quote = '''संस्कृत सुभाषित''' -<br> अमन्त्रमक्षरं नास्ति<br> नास्ति मूलमनौषधिम्।<br> अयोग्यः पुरुषो नास्ति<br> योजकः तत्र दुर्लभः ।। '''अर्थ''' - मंत्र म्हणून उपयोग नाही असे अक्षर नाही. औषधी गुण नाहीत असे मूळ (वनस्पती) नाही. कोणतीही व्यक्ती अयोग्य नसते. केवळ योजक (योग्य प्रकारे वापर करून घेणारा) दुर्लभ असतो.}} '''आज''': {{fontcolor|black| {{LOCALDAY}} {{LOCALMONTHNAME}} {{LOCALYEAR}}}}, {{LOCALDAYNAME}}, {{LOCALTIME}} ''भा.प्र.वे.''</div> <div style="background:#fad67d; border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:125%; font-weight:bold; text-align: center;">आजचे छायाचित्र</div> <div style="border-bottom:0px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 1.4em;"> {{मुखपृष्ठ/आजचे छायाचित्र}} <div style="clear:both; border-top:1px solid #fad67d; padding-top:0.4em; margin-top:0.8em; text-align:right; font-size:95%; font-weight:bold;" class="plainlinks"></div></div> <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> <div style="text-align: center;"> '''सांख्यिकी'''</div> सध्या मराठी विकिपीडियावर नोंदणीकृत '''{{NUMBEROFUSERS}}''' सदस्य असून, त्यापैकी '''{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}''' सदस्यांनी मागील ३० दिवसांत संपादने केलेली आहेत. {{लेखसंख्या टप्पा उलटमोजणी}} मराठी विकिपीडियावर कृपया आपले योगदान द्या. नवीन पान/लेख लिहिण्यासाठी खालील चौकटीत लेख नाव लिहा आणि '''<font style="background:blue;text-align:center;font-size:12pt"><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">{{fontcolor|white|नवीन लेख}}</font style></span>''' कळ दाबा. अशा प्रकारे नवीन लेख निर्मितीस सुरुवात होईल. जर लेख येथे पूर्वीचाच उपलब्ध असेल तर त्याचे संपादन सुरू होईल. कृपया आवश्यक असेल तरच त्याचे संपादन करावे. {|width="100%" class="MainPageBG" style="border: 3px solid #AAAAAA; color: #000; background-color: #FAFAFA; border-bottom: 3px solid #AAAAAA; margin-bottom:5px;" |width="50%"|<inputbox> type=create width=20 buttonlabel=नवीन लेख </inputbox> |} </div></div> ---- <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> <div style="text-align: center;"> ''' माझे निवडक प्रकल्प'''</div> * [[विष्णुसहस्रनाम]] - लेख * [[:वर्ग:गायीच्या प्रजाती|गायीच्या प्रजाती]] - लेखमाला * [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] - (सदस्य म्हणून) * [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना|विकिपीडिया आशियाई महिना]] - [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१|२०२१- (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२|२०२२ - (आयोजक/परीक्षक)]], [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|२०२३ - (आयोजक/परीक्षक)]] * [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य]] - [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२| २०२२ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|२०२३ (आयोजक/परीक्षक)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२४|२०२४ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५| २०२५ (सदस्य)]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६| २०२६ (आयोजक/परीक्षक)]] * [[:वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते|नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] - लेखमाला * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू| अलीकडील मृत्यू]] - नियमित अद्ययावत करणे </div> <div class="boilerplate metadata discussion-archived" style="background-color: #f5f3ef; overflow:auto; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #aaa"> <div style="text-align: center;"> ''' महत्त्वाची दुवे व उपकरणे'''</div> ''' महत्त्वाची दुवे''' * [[शुद्धलेखनाचे नियम]] '''विकिपीडिया मधील काही महत्त्वाची उपकरणे (टुल्स)''' * [[विकिपीडिया:आकडेवारी‎]] * [https://tools.wmflabs.org/userviews एखाद्या सदस्याने बनवलेल्या सर्व लेखांच्या वाचकभेटी पाहणे] * [https://tools.wmflabs.org/langviews एखाद्या लेखाच्या एकूण विकि भाषांमधील वाचकभेटी पाहणे] * [https://pageviews.toolforge.org/?project=en.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2019-01&end=2020-06&pages=B._R._Ambedkar|Jawaharlal_Nehru|Muhammad_Ali_Jinnah|Swami_Vivekananda|Shivaji|Vallabhbhai_Patel लेखांच्या तुलनात्मक वाचकभेटी पाहणे] * [https://wikipediaviews.org/displayviewsformultipleyears.php २००७ पासून लेखाच्या वाचकभेटी पाहणे] * [https://tools.wmflabs.org/topviews/?project=mr.wikipedia.org&platform=all-access&date=2018&excludes= वर्ष/महिना/दिवसा मधील अत्यधिक वाचकभेटी असलेल्या लेखांची यादी] * [https://tools.wmflabs.org/refill/ng/ संदर्भ सुधारणे] * [https://xtools.wmflabs.org/articleinfo?project=mr.wikipedia.org एखाद्या लेखाबद्दल अधिक विशेष माहिती पाहणे] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक वाचकसंख्या असलेली पृष्ठे]] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक संपादने असलेले सदस्य]] * [[विकिपीडिया:मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक पृष्ठे तयार केलेले सदस्य]] </div> [[hi:user:संतोष गोरे]] [[en:user:संतोष गोरे]] 9h9of3k7wk7amq5rrap8hw6vy82fol9 0 286271 2712370 2666009 2026-09-26T06:03:47Z ~2026-51624-75 187817 /* प्रेक्षणीय स्थळे */ छत्रपती शिवाजी महाराज स्मारक (शिवतीर्थ) 2712370 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''लखमापूर''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= सटाणा | जिल्हा = [[नाशिक जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''लखमापूर''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] [[सटाणा तालुका|सटाणा तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० [[सेल्सियस]]पर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९०० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== छत्रपती शिवाजी महाराज स्मारक (शिवतीर्थ) ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सटाणा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे]] evu1k3ywwd3g2hwv6f5w1rmuddim3n3 0 302211 2712228 2697520 2026-09-25T16:11:53Z अभय नातू 206 दुवे 2712228 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} '''[[एलिझाबेथ होम्स|एलिझाबेथ अ‍ॅन होम्स]]''' ([[३ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८४|१९८४]] - ) ही एक [[अमेरिका|अमेरिकन]] माजी [[जैवतंत्रज्ञान|बायोटेक्नॉलॉजी]] उद्योजक आहे जी [[घोटाळा|गुन्हेगारी फसवणुकीसाठी]] दोषी ठरली होती. <ref name="GriffithJan3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/2022/01/03/technology/elizabeth-holmes-guilty.html|title=Elizabeth Holmes is found guilty of four counts of fraud.|last=Griffith|first=Erin|last2=Woo|first2=Erin|date=January 3, 2022|website=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स|The New York Times]]|access-date=January 4, 2022}}</ref> [[इ.स. २००३|२००३]] मध्ये, होम्सने [[थेरॅनॉस]]ची स्थापना केली आणि त्या [[मुख्य कार्यकारी अधिकारी|सीईओ]] होत्या, ही आता बंद पडलेल्या आरोग्य तंत्रज्ञान कंपनीचे मूल्यमापन वाढले आणि कंपनीने अशा पद्धती विकसित करून रक्त तपासणीमध्ये क्रांती घडवून आणल्याचा दावा केला ज्यामध्ये आश्चर्यकारकपणे लहान प्रमाणात रक्त वापरले जाऊ शकते, जसे की फिंगरप्रिक प्रमाणे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Levine|first=Matt|url=https://www.bloomberg.com/view/articles/2018-03-14/theranos-misled-investors-and-consumers-who-used-its-blood-test|title=The Blood Unicorn Theranos Was Just a Fairy Tale|date=March 14, 2018|work=[[ब्लूमबर्ग एल.पी.|Bloomberg View]]|access-date=March 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314200115/https://www.bloomberg.com/view/articles/2018-03-14/theranos-misled-investors-and-consumers-who-used-its-blood-test|archive-date=March 14, 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Abelson|first=Reed|url=https://www.nytimes.com/2016/04/25/business/theranoss-fate-rests-with-afounder-who-answers-only-to-herself.html?_r=1|title=Theranos's Fate Rests With a Founder Who Answers Only to Herself|date=April 24, 2016|work=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स|The New York Times]]|access-date=April 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613004650/https://www.nytimes.com/2016/04/25/business/theranoss-fate-rests-with-afounder-who-answers-only-to-herself.html?_r=1|archive-date=June 13, 2018|url-status=live}}</ref> [[इ.स. २०१५|२०१५]] पर्यंत, ''[[फोर्ब्स]]ने'' होम्सला तिच्या कंपनीच्या $९-अब्ज मूल्याच्या आधारे अमेरिकेतील सर्वात तरुण आणि सर्वात श्रीमंत स्व-निर्मित महिला [[अब्जाधीश]] म्हणून नाव दिले होते. <ref name="ForbesSelfmadeWomen">{{स्रोत बातमी|url=https://www.forbes.com/sites/forbespr/2015/05/27/forbes-announces-inaugural-list-of-americas-50-richest-self-made-women/|title=Forbes Announces Inaugural List Of America's 50 Richest Self-Made Women|date=May 27, 2015|work=[[फोर्ब्स|Forbes]]|access-date=September 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040017/https://www.forbes.com/sites/forbespr/2015/05/27/forbes-announces-inaugural-list-of-americas-50-richest-self-made-women/|archive-date=September 9, 2018|url-status=live}}</ref> पुढील वर्षी, थेरानोसच्या दाव्यांच्या संभाव्य फसवणुकीचे खुलासे समोर येऊ लागल्यावर, ''फोर्ब्सने'' होम्सच्या निव्वळ संपत्तीचा अंदाज शून्यावर सुधारला, <ref name="Forbes_nothing">{{स्रोत बातमी|last=Herper|first=Matthew|url=https://www.forbes.com/sites/matthewherper/2016/06/01/from-4-5-billion-to-nothing-forbes-revises-estimated-net-worth-of-theranos-founder-elizabeth-holmes|title=From $4.5 Billion To Nothing: Forbes Revises Estimated Net Worth Of Theranos Founder Elizabeth Holmes|date=June 1, 2016|work=[[फोर्ब्स|Forbes]]|access-date=January 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216095750/https://www.forbes.com/sites/matthewherper/2016/06/01/from-4-5-billion-to-nothing-forbes-revises-estimated-net-worth-of-theranos-founder-elizabeth-holmes/|archive-date=December 16, 2019|url-status=live}}</ref> आणि ''[[फॉर्च्यून (मासिक)|फॉर्च्यूनने]]'' "जगातील १९ सर्वात निराशाजनक नेते" या वैशिष्ट्यपूर्ण लेखात तिचे नाव दिले. <ref name="Fortune">{{स्रोत बातमी|url=http://fortune.com/2016/03/30/most-disappointing-leaders/|title=The World's 19 Most Disappointing Leaders|date=March 30, 2016|work=[[फॉर्च्यून (मासिक)|Fortune]]|access-date=December 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161123145216/http://fortune.com/2016/03/30/most-disappointing-leaders/|archive-date=November 23, 2016|url-status=live}}</ref> २०१५ मध्ये थेरॅनोसची घसरण सुरू झाली, जेव्हा पत्रकारितेच्या आणि नियामक तपासणीच्या मालिकेतून कंपनीच्या तंत्रज्ञानाच्या दाव्यांबद्दल आणि होम्सने गुंतवणूकदारांची आणि सरकारची दिशाभूल केली की नाही याबद्दल शंका प्रकट केल्या. [[इ.स. २०१८|२०१८]] मध्ये, यूएस सिक्युरिटीज अँड एक्स्चेंज कमिशन ([[यू.एस. सिक्युरिटीज अँड एक्स्चेंज कमिशन|SEC]]) ने थेरनोस आणि होम्स यांच्यावर कंपनीच्या रक्त-चाचणी तंत्रज्ञानाच्या अचूकतेबद्दल खोट्या किंवा अतिशयोक्त दाव्यांद्वारे "मोठ्या प्रमाणात फसवणूक" करून गुंतवणूकदारांना फसवण्याचा आरोप लावला; होम्सने $५,००,००० दंड भरून, कंपनीला १८.९ दशलक्ष शेअर्स परत करून, थेरॅनोसवरील तिचे मतदान नियंत्रण सोडून दिले आणि सार्वजनिक कंपनीचे अधिकारी किंवा संचालक म्हणून काम करण्यापासून दहा वर्षांची बंदी स्वीकारून आरोपांचा निपटारा केला. [[जून]] २०१८ मध्ये, फेडरल ग्रँड ज्युरीने होम्स आणि माजी थेरनोसचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी ([[मुख्य कार्यकारी अधिकारी|COO]]) [[रमेश बलवानी]] यांना वायर फसवणूक आणि वायर फसवणूक करण्याच्या कटाच्या दोन गुन्ह्यांमध्ये दोषी ठरवले, ज्यामध्ये बळी गुंतवणूकदार आणि रुग्ण होते. <ref name=":1">{{स्रोत बातमी|last=Johnson|first=Carolyn Y.|url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/elizabeth-holmes-founder-of-blood-testing-company-theranos-indicted-on-wire-fraud-federal-authorities-announce/2018/06/15/8779f538-70df-11e8-bd50-b80389a4e569_story.html|title=Elizabeth Holmes, founder of blood-testing company Theranos, indicted on wire fraud charges|date=June 15, 2018|work=[[द वॉशिंग्टन पोस्ट|The Washington Post]]|language=en-US|issn=0190-8286|access-date=June 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011102418/https://www.washingtonpost.com/business/economy/elizabeth-holmes-founder-of-blood-testing-company-theranos-indicted-on-wire-fraud-federal-authorities-announce/2018/06/15/8779f538-70df-11e8-bd50-b80389a4e569_story.html|archive-date=October 11, 2019|url-status=live}}</ref> <ref name="StepsDown">{{स्रोत बातमी|url=https://www.reuters.com/article/theranos-ceo/theranos-founder-elizabeth-holmes-steps-down-as-ceo-idUSL4N1TH5TY|title=Theranos founder Elizabeth Holmes steps down as CEO|date=June 15, 2018|work=[[रॉयटर्स|Reuters]]|access-date=June 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626212741/https://www.reuters.com/article/theranos-ceo/theranos-founder-elizabeth-holmes-steps-down-as-ceo-idUSL4N1TH5TY|archive-date=June 26, 2019|url-status=live}}</ref> तिचा खटला ''यूएस वि. होम्स, इत्यादी.'' [[जानेवारी]] [[इ.स. २०२२|२०२२]] मध्ये समाप्त झाले जेव्हा होम्सला गुंतवणूकदारांची फसवणूक केल्याबद्दल दोषी ठरविण्यात आले आणि रुग्णांची फसवणूक केल्याबद्दल दोषी नाही. <ref name="Baron">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mercurynews.com/2022/01/03/elizabeth-holmes-trial-split-verdict-finds-theranos-founder-guilty-of-four-counts-of-criminal-fraud-not-guilty-on-four-additional-accounts/|title=Elizabeth Holmes trial: Split verdict finds Theranos founder guilty of four counts of criminal fraud, not guilty on four other counts|last=Baron|first=Ethan|date=January 3, 2022|website=Mercury News|access-date=January 5, 2022}}</ref> तिला फेडरल तुरुंगात २० वर्षांपर्यंतचा सामना करावा लागतो, तसेच संभाव्य लाखो भरपाई आणि दंड; [[२६ सप्टेंबर]] २०२२ रोजी शिक्षा सुनावली जाणार आहे. थेरॅनोसची विश्वासार्हता होम्सच्या वैयक्तिक संबंधांना आणि [[हेन्री किसिंजर]], [[जॉर्ज शल्ट्झ]], [[जिम मॅटिस]] आणि [[बेट्सी डेव्होस]] यांच्यासह प्रभावशाली लोकांच्या समर्थनाची भरती करण्याच्या क्षमतेला कारणीभूत ठरली, या सर्वांनी यूएस राष्ट्राध्यक्ष म्हणून काम केले होते किंवा ते पुढेही जाणार होते. कॅबिनेट अधिकारी. थेरानोसच्या इतिहासात होम्सचे बलवानीसोबत गुप्त प्रेमसंबंध होते. थेरानोसच्या पतनानंतर, तिने हॉटेलच्या वारस बिली इव्हान्सशी डेटिंग सुरू केली, ज्यांच्यासोबत तिला [[इ.स. २०२१|२०२१]] मध्ये एक मुलगा झाला. होम्सची कारकीर्द, तिच्या कंपनीचा उदय आणि विघटन आणि त्यानंतरचे पडझड हे पुस्तक, ''[[बॅड ब्लड: सिक्रेट्स अँड लाईज इन अ सिलिकॉन व्हॅली स्टार्टअप]]'', ''[[द वॉल स्ट्रीट जर्नल|द वॉल स्ट्रीट जर्नलचे]]'' रिपोर्टर [[जॉन कॅरीरो]], एक [[एचबीओ|HBO]] माहितीपट फीचर फिल्म, ''द इन्व्हेंटर: आउट फॉर ब्लड इन सिलिकॉन व्हॅली'', आणि ''[[द ड्रॉपआउट]]'' नावाची लघु मालिका. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:होम्स, एलिझाबेथ}} [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 062nhbzqlozqus9wkbqqgfekbd5vpss 0 315496 2712343 2532322 2026-09-25T23:35:25Z अभय नातू 206 /* सामने */ 2712343 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series= एलजी अबन्स त्रिकोणी मालिका २००१-०२ | image= | caption= | date= ८ डिसेंबर – १९ डिसेंबर २००१ | place = [[श्रीलंका]] | result= {{cr|SL}} विजयी | player of series= [[सनथ जयसूर्या]] (श्रीलंका) | team1= {{cr|SRI}} | team2= {{cr|WIN}} | team3= {{cr|ZIM}} | captain1= [[सनथ जयसूर्या]] | captain2= [[कार्ल हूपर]] | captain3= स्टुअर्ट कार्लिस्ले | runs1= [[महेला जयवर्धने]] (२६७) | runs2= [[डॅरेन गंगा]] (२२३) | runs3= स्टुअर्ट कार्लिस्ले (१०३) | wickets1= [[मुथय्या मुरलीधरन]] (१०) | wickets2= कोरी कोलीमोर (९) | wickets3= [[हीथ स्ट्रीक]] (७) }} '''२००१ एलजी अबन्स त्रिकोणी मालिका''' ही डिसेंबर २००१ मध्ये श्रीलंकेत आयोजित एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="TriSeries">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/61097.html |title=LG Abans Triangular Series, 2001-02 |access-date=24 October 2015|work=ESPNcricinfo}}</ref> ही श्रीलंका, वेस्ट इंडीज आणि झिम्बाब्वे या राष्ट्रीय प्रतिनिधी क्रिकेट संघांमधली त्रिदेशीय मालिका होती. यजमान श्रीलंकेने डी/एल पद्धतीने अंतिम फेरीत वेस्ट इंडीजचा 34 धावांनी पराभव करून स्पर्धा जिंकली.<ref name="final">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/story/97981.html |title=Sri Lanka squash West Indian hopes of consolatory victory |access-date=27 June 2016|work=ESPNcricinfo}}</ref> ==सामने== ===पहिला सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ डिसेंबर २००१ | time = | daynight = | team1 = {{cr|ZIM}} | team2 = {{cr-rt|SL}} | score1 = ३८ (१५.४ षटके) | runs1 = [[स्टुअर्ट कार्लिस्ले]] १६ (३५) | wickets1 = [[चमिंडा वास]] ८/१९ (८ षटके) | score2 = ४०/१ (४.२ षटके) | runs2 = [[मार्वन अटापट्टु]] २३[[नाबाद|*]] (१६) | wickets2 = [[हीथ स्ट्रीक]] १/२६ (२.२ षटके) | result = [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ९ गडी राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] | venue = [[सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब ग्राउंड]], [[कोलंबो]] | umpires = नंदसेना पाथीराना (श्रीलंका) आणि गामिनी सिल्वा (श्रीलंका) | motm = [[चमिंडा वास]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[चमिंडा वास]] [[एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय|हॅट्ट्रिक]] घेणारा पहिला श्रीलंकेचा खेळाडू ठरला. त्याचे ८/१९ चे आकडे एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी आणि फॉर्मेटमधील पहिले ८ विकेट्स म्हणून नोंदवले गेले.<ref name="1stODI">{{cite web | url= http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/97644.html | title= Chaminda Vaas starts LG Abans tri-series with record-breaking bonanza | access-date= 4 June 2016| work= ESPNcricinfo}}</ref> *''[[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेने]] वनडेमध्ये सर्वात कमी धावसंख्या नोंदवली.''<ref name="1stODI" /> * ''गुण: श्रीलंका ५, झिम्बाब्वे ०.'' }} ===दुसरा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ९ डिसेंबर २००१ | time = | daynight = | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = १७३ (४९.१ षटके) | runs1 = [[डॅरेन गंगा]] ५९ (८९) | wickets1 = [[ट्रॅव्हिस फ्रेंड]] २/२६ (८.१ षटके) | score2 = १७५/६ (४८.१ षटके) | runs2 = [[अँडी फ्लॉवर]] ४७[[नाबाद|*]] (७७) | wickets2 = [[कोरी कोलीमोर]] २/२९ (१० षटके) | result = [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] ४ गडी राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66330.html धावफलक] | venue = [[सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब ग्राउंड]], [[कोलंबो]] | umpires = [[अशोका डी सिल्वा]] (श्रीलंका) आणि टायरॉन विजेवर्धने (श्रीलंका) | motm = [[स्टुअर्ट कार्लिस्ले]] (झिम्बाब्वे) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = गुण: झिम्बाब्वे ५, [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]] ०. }} ===तिसरा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ डिसेंबर २००१ | time = | daynight = | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = २५०/८ (५० षटके) | runs1 = [[ब्रायन लारा]] ६० (५३) | wickets1 = [[कुमार धर्मसेना]] ३/५० (१० षटके) | score2 = २०१ (४३.२ षटके) | runs2 = [[सनथ जयसूर्या]] ८३ (८६) | wickets2 = [[कोरी कोलीमोर]] ५/५१ (९.२ षटके) | result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]] ४९ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66331.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[अशोका डी सिल्वा]] (श्रीलंका) आणि पीटर मॅन्युएल (श्रीलंका) | motm = [[कोरी कोलीमोर]] (वेस्ट इंडीज) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[जर्मेन लॉसन]] (वेस्ट इंडीज) यांनी वनडे पदार्पण केले. * ''गुण: वेस्ट इंडीज ५, श्रीलंका ०.'' }} ===चौथा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १२ डिसेंबर २००१ | time = | daynight = | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = २७२/७ (५० षटके) | runs1 = [[महेला जयवर्धने]] ९६ (१०८) | wickets1 = [[हीथ स्ट्रीक]] ३/५१ (१० षटके) | score2 = २१३ (४७.२ षटके) | runs2 = [[ग्रँट फ्लॉवर]] ४५ (६३) | wickets2 = [[मुथय्या मुरलीधरन]] ४/३२ (१० षटके) | result = [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] ५९ धावांनी विजय झाला | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66332.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = ललिथ जयसुंदरा (श्रीलंका) आणि टायरॉन विजेवर्धने (श्रीलंका) | motm = [[महेला जयवर्धने]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = गुण: श्रीलंका ५, झिम्बाब्वे ०. }} ===पाचवा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ डिसेंबर २००१ | time = | daynight = | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = २३५ (४९.५ षटके) | runs1 = [[डॅरेन गंगा]] ५२ (८४) | wickets1 = [[चारिथा बुद्धिका]] २/२५ (७ षटके) | score2 = २३९/२ (४३.१ षटके) | runs2 = [[महेला जयवर्धने]] १०६[[नाबाद|*]] (९४) | wickets2 = [[जर्मेन लॉसन]] २/४७ (१० षटके) | result = [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ८ गडी राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66333.html धावफलक] | venue = [[असगिरिया स्टेडियम]], [[कॅंडी]] | umpires = ललिथ जयसुंदरा (श्रीलंका) आणि गामिनी सिल्वा (श्रीलंका) | motm = [[महेला जयवर्धने]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = गुण: श्रीलंका ५, वेस्ट इंडीज ०. }} ===सहावी वनडे=== {{Single-innings cricket match | date = १६ डिसेंबर २००१ | time = | daynight = | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = १५४ (४९.२ षटके) | runs1 = [[हीथ स्ट्रीक]] ५७ (८८) | wickets1 = [[डॅरेल ब्राउन]] ३/२१ (१० षटके) | score2 = १५५/२ (३४ षटके) | runs2 = [[ख्रिस गेल]] ८५ (७९) | wickets2 = [[हीथ स्ट्रीक]] १/१६ (६ षटके) | result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]] ८ गडी राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66334.html धावफलक] | venue = [[असगिरिया स्टेडियम]], [[कॅंडी]] | umpires = पीटर मॅन्युएल (श्रीलंका) आणि नंदसेना पाथिराना (श्रीलंका) | motm = [[ख्रिस गेल]] (वेस्ट इंडीज) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[डॅरेल ब्राउन]] आणि [[रायन हिंड्स]] (दोन्ही वेस्ट इंडीज) यांनी वनडे पदार्पण केले * ''गुण: वेस्ट इंडीज ५, झिम्बाब्वे ०.'' }} ===अंतिम सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ डिसेंबर २००१ | time = | daynight = | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = २५३/८ (५० ओवर) | runs1 = [[सनथ जयसूर्या]] ६४ (८५) | wickets1 = [[कार्ल हूपर]] २/३२ (१० ओवर) | score2 = २१२ (४५.४ ओवर) | runs2 = [[ख्रिस गेल]] ६० (८७) | wickets2 = [[कुमार धर्मसेना]] ३/४४ (१० ओवर) | result = [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] ३४ धावांनी विजय झाला (डी/एल) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66335.html धावफलक] | venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] | umpires = [[रिचर्ड केटलबरो]] (इंग्लंड) आणि [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[सनथ जयसूर्या]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = {{color|green|श्रीलंकेने २००१-०२ एलजी अबन्स त्रिकोणी मालिका जिंकली}}. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २००१ मधील क्रिकेट]] lr0i7uhes7dst8jfxvem0mdosfmsdel 0 316371 2712238 2711610 2026-09-25T16:33:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712238 wikitext text/x-wiki '''राधामाधव विलासचंपू''' हा [[इ.स. १७ वे शतक|१७ व्या शतकातील]] [[जयराम पिंड्ये]] यांनी रचलेला एक ऐतिहासिक [[संस्कृत]] [[चंपूकाव्य|चंपू काव्यग्रंथ]] आहे.<ref>{{cite web | title = राधामाधव विलासचंपू ग्रंथाचा परिचय | url = https://sahyadribooks.com/radha-madhavvilas-champu/ | publisher = सह्याद्री बुक्स}}</ref> हा ग्रंथ [[इ.स. १६५४]] ते [[इ.स. १६५८]] या कालावधीत [[बेंगळूरू]] येथे लिहिला गेला. या ग्रंथात [[शहाजीराजे भोसले|शहाजीराजे भोसले]] यांच्या चरित्राचे, त्यांच्या दरबाराचे आणि दक्षिणेतील पराक्रमाचे महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक विश्लेषण आढळते.<ref>{{cite web | title = ऐतिहासिक साहित्यातील शहाजीराजांचे चरित्र | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> == स्वरूप आणि भाषाविशेष == हा ग्रंथ मुख्यत्वे संस्कृत भाषेत रचलेला असला, तरी यात तत्कालीन [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]] आणि इतर प्रादेशिक भाषांचे मिश्रण दिसते. कवी जयराम पिंड्ये हे शहाजीराजांच्या आश्रयाला असणारे एक अष्टभाषाकोविद (आठ भाषांचे ज्ञान असणारे) पंडित होते. त्यांनी या ग्रंथात [[राधा]] आणि [[कृष्ण|श्रीकृष्ण]] यांच्या प्रेमकथेच्या पार्श्वभूमीवर शहाजीराजांची स्तुती व त्यांची युद्धकौशल्ये गुंफली आहेत. == ऐतिहासिक महत्त्व == इतिहासाच्या अभ्यासाच्या दृष्टीने या ग्रंथाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे: * '''शहाजीराजांची कामगिरी''': शहाजी महाराजांच्या कर्नाटकातील (दक्षिण दिग्विजय) लष्करी मोहिमा, विजापूरच्या आदिलशाहीतील त्यांचे स्थान आणि त्यांच्या दरबारातील वैभवाचे प्रत्यक्षदर्शी वर्णन यात मिळते. * '''इतिहासाचार्य राजवाडे यांची प्रस्तावना''': प्रसिद्ध इतिहास संशोधक [[वी. का. राजवाडे|वि. का. राजवाडे]] यांनी या ग्रंथाची हस्तलिखित प्रत शोधून काढून [[इ.स. १९२२]] मध्ये तो संपादित करून प्रसिद्ध केला. राजवाडे यांनी या ग्रंथाला दिलेली प्रदीर्घ ऐतिहासिक प्रस्तावना ही मराठ्यांच्या इतिहासाच्या अभ्यासात अत्यंत मोलाची मानली जाते.<ref>{{cite book | title = राधामाधव विलासचंपू (संपादित) | author = राजवाडे विश्वनाथ काशीनाथ | publisher = चित्रशाळा वृत्त}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * [https://sahyadribooks.com/radha-madhavvilas-champu/ सह्याद्रीबुक्स] {{DEFAULTSORT:राधामाधव विलासचंपू}} [[वर्ग:संस्कृत ग्रंथ]] [[वर्ग:मराठी इतिहासाची साधने]] [[वर्ग:१७ व्या शतकातील ग्रंथ]] 3fnq0eu7bm54347b0zkbdify8xav0z8 0 316372 2712306 2711626 2026-09-25T19:48:41Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712306 wikitext text/x-wiki '''श्रीशिवभारत''' किंवा '''शिवभारत''' हा [[इ.स. १७ वे शतक|१७ व्या शतकातील]] राष्ट्रकवी [[कवी परमानंद|कवींद्र परमानंद नेवास्कर]] यांनी रचलेला एक ऐतिहासिक प्रमाण [[संस्कृत]] [[महाकाव्य]] ग्रंथ आहे.<ref>{{cite web | title = श्रीशिवभारत पुस्तक माहिती | url = https://sahyadribooks.com/shrishivbharat/ | publisher = सह्याद्री बुक्स}}</ref> हा ग्रंथ [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या]] प्रत्यक्ष आज्ञेने आणि आश्रयाखाली लिहिला गेला असल्यामुळे शिवचरित्राचा आणि मराठ्यांच्या इतिहासाचा हा सर्वात महत्त्वाचा समकालीन संस्कृत आधारग्रंथ मानला जातो.<ref>{{cite web | title = शिवकालीन इतिहास साधने: शिवभारत | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> == रचना आणि विस्तार == या ग्रंथाची रचना [[अनुष्टुप छंद|अनुष्टुप छंदात]] आणि [[महाभारत|महाभारताच्या]] शैलीत करण्यात आली आहे. * '''अध्याय संख्या''': ग्रंथात एकूण ३२ अध्याय (३१ पूर्ण अध्याय आणि ३२ वा अपूर्ण अध्याय) समाविष्ट आहेत. * '''श्लोक संख्या''': यात एकूण २,२६२ श्लोक आहेत. == ग्रंथातील कथाविषय == श्रीशिवभारत या ग्रंथात भोसले घराण्याच्या उदयापासून ते शिवछत्रपतींच्या पराक्रमापर्यंतचा विस्तृत इतिहास वर्णन केला आहे: * '''मालोजीराजे आणि शहाजीराजे''': [[मालोजीराजे भोसले]] आणि [[शहाजीराजे भोसले]] यांच्या पराक्रमाचा, लष्करी कारकिर्दीचा आणि निजामशाही व आदिलशाहीतील त्यांच्या स्थानाचा इतिहास. * '''शिवजन्म व बालपण''': छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म, त्यांचे शिक्षण आणि बालपणीच्या घटना. * '''लष्करी मोहिमा''': [[अफझलखान वध]], [[पन्हाळा किल्ला|पन्हाळगडचा वेढा]], [[शाइस्तेखान|शाइस्तेखानाची फजिती]], [[मिर्झाराजे जयसिंग]] यांच्याशी झालेला पुरंदरचा तह, महाराजांची आग्रा भेट व तिथून केलेली सुटका आणि दक्षिण कोकण विजय (इ.स. १६७४ पर्यंत) इत्यादी प्रमुख घटनांचे अत्यंत ज्वलंत व हुबेहूब वर्णन यात आढळते. == ऐतिहासिक व साहित्यिक महत्त्व == * '''समकालीन पुरावा''': कवी परमानंद हे शिवछत्रपतींचे समकालीन आणि अनेक प्रसंगांचे प्रत्यक्षदर्शी साक्षीदार असल्यामुळे या ग्रंथातील तिथी, भौगोलिक वर्णने आणि व्यक्तींची नावे अत्यंत अचूक व विश्वसनीय मानली जातात. * '''इतिहाससंशोधन''': प्रसिद्ध इतिहास संशोधक [[सदाशिव महादेव दिवेकर]] यांनी तंजावर येथील सरस्वती महाल ग्रंथालयातून या ग्रंथाची हस्तलिखित प्रत शोधून काढून [[इ.स. १९२७]] मध्ये ती संपादित करून प्रसिद्ध केली.<ref>{{cite book | title = श्रीशिवभारत (संपादित) | author = दिवेकर सदाशिव महादेव | publisher = भारत इतिहास संशोधक मंडळ}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:संस्कृत ग्रंथ]] [[वर्ग:शिवाजी महाराज]] [[वर्ग:मराठा इतिहास]] [[वर्ग:१७ व्या शतकातील ग्रंथ]] dt5tn12qbefjcc1ahtwjrsk1rux0l5r 0 316422 2712301 2711623 2026-09-25T19:26:46Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712301 wikitext text/x-wiki '''शिवाजीराज्याभिषेक कल्पतरू''' हा [[अनिरुद्ध सरस्वती]] यांनी रचलेला एक ऐतिहासिक [[संस्कृत]] काव्यग्रंथ आहे.<ref>{{cite web | title = शिवकालीन अभ्यासपूर्ण साधने | url = https://www.discovermh.com/shivkalin-abhyaspurn-sadhane/ | publisher = डिस्कव्हर महाराष्ट्र}}</ref> या ग्रंथात एकूण २३४ श्लोक असून तो [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या]] दुसऱ्या (तांत्रिक पद्धतीचा) राज्याभिषेकाच्या ऐतिहासिक घटनेवर प्रकाश टाकणारा प्रमुख समकालीन मजकूर मानला जातो.<ref>{{cite web | title = शिवछत्रपतींच्या राज्याभिषेकाची साधने | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> == कथाविषय आणि पार्श्वभूमी == [[इ.स. १६७४]] मध्ये [[गागाभट्ट]] यांच्या पौरोहित्याखाली पार पडलेल्या वैदिक राज्याभिषेकानंतर काही दिवसांतच [[जिजाबाई शहाजी भोसले|जिजाऊंचे]] निधन झाले आणि इतर काही नैसर्गिक संकटे आली. त्यामुळे तांत्रिक परंपरेतील श्रेष्ठ विद्वान आणि साधक [[निश्चलपुरी गोसावी|निश्चलदास पुरी]] यांनी तांत्रिक पद्धतीने राज्याभिषेक करण्याचा सल्ला दिला होता. या ग्रंथात पुढील प्रमुख विषयांचे वर्णन आणि समर्थन आढळते: * '''तांत्रिक राज्याभिषेकाचे औचित्य''': निश्चलदास पुरी यांनी सुचवलेला तांत्रिक विधी आणि शाक्त राज्याभिषेक का आवश्यक आणि योग्य होता, याचे धर्मशास्त्रीय विश्लेषण यात केले आहे. * '''विधी आणि परंपरा''': २४ सप्टेंबर १६७४ रोजी पार पडलेल्या या दुसऱ्या राज्याभिषेकाचे विस्तृत धार्मिक आणि सांस्कृतिक वर्णन. == ऐतिहासिक महत्त्व == मराठ्यांच्या इतिहासाच्या अभ्यासात या ग्रंथाला प्राथमिक आणि समकालीन साधन म्हणून मोठे महत्त्व आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या धार्मिक धोरणांची सर्वसमावेशकता आणि तत्कालीन विविध धार्मिक परंपरांचा (वैदिक व तांत्रिक) सन्मान करण्याची वृत्ती या ग्रंथातील वर्णनावरून स्पष्ट होते.<ref>{{cite book | title = शिवछत्रपतींचा राज्याभिषेक आणि ऐतिहासिक साधने | author = पवार जयसिंगराव | publisher = मेहता पब्लिशिंग हाऊस}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * [१.https://www.discovermh.com/shivkalin-abhyaspurn-sadhane/ पुस्तकप्रत] {{DEFAULTSORT:शिवाजीराज्याभिषेक कल्पतरू}} [[वर्ग:संस्कृत ग्रंथ]] [[वर्ग:शिवाजी महाराज]] [[वर्ग:मराठा इतिहास]] [[वर्ग:१७ व्या शतकातील ग्रंथ]] s7v657funvzqdnbwgzrfu4de5htmpdx 0 316734 2712302 2711625 2026-09-25T19:29:59Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712302 wikitext text/x-wiki '''शूद्राचार शिरोमणी''' हा [[कृष्ण नृसिंह शेष]] यांनी रचलेला एक प्राचीन [[संस्कृत]] [[धर्मशास्त्र]] ग्रंथ आहे.<ref>{{cite book | title = मराठ्यांचा इतिहास | author = सोमनाथ रोडे | publisher = मनोहर पिंपळापुरे | year = १९९८ | location = नागपूर }}</ref> या ग्रंथात प्रामुख्याने वर्णव्यवस्था, सामाजिक नियम आणि [[कलि युग|कलियुगातील]] विविध वर्णांचे अधिकार व कर्तव्ये यांवर धर्मशास्त्रीय मते मांडण्यात आली आहेत.<ref>{{cite web | title = शूद्राचार शिरोमणी आणि सामाजिक इतिहास | url = https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | publisher = मराठी विश्वकोश | access-date = 2026-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113174414/https://vishwakosh.marathi.gov.in/ | archive-date = 2019-11-13 | url-status = dead}}</ref> == कथाविषय आणि सामाजिक-ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == या ग्रंथात मुख्यत्वे पुढील धार्मिक आणि सामाजिक विचारांवर भर देण्यात आला आहे: * '''कलियुगातील क्षत्रिय वंशाचा विचार''': पौराणिक परंपरेनुसार [[परशुराम|परशुरामाने]] २१ वेळा पृथ्वी निःक्षत्रिय केली होती, ज्यामुळे कलियुगात अस्सल क्षत्रिय राजवंश संपुष्टात आला आहे, हा मुद्दा या ग्रंथात अधोरेखित करण्यात आला आहे. * '''वर्णाश्रम धर्म आणि अधिकार''': कलियुगाच्या काळात केवळ [[ब्राह्मण]] आणि [[शूद्र]] हेच दोन वर्ण अस्तित्वात राहिले आहेत अशा स्वरूपाचा दावा करून त्यानुसार विविध धार्मिक विधी आणि संस्कारांचे नियम यात स्पष्ट करण्यात आले आहेत. == ऐतिहासिक महत्त्व == मध्ययुगीन काळात आणि विशेषतः [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या]] राज्याभिषेकाच्या प्रसंगी क्षत्रियत्वाचा वाद उपस्थित करताना तत्कालीन काही ब्राह्मणांकडून आणि विरोधकांकडून 'शूद्राचार शिरोमणी' सारख्या धर्मशास्त्रीय ग्रंथांमधील मतांचा आधार घेतला जात असे. त्यामुळे मराठ्यांच्या आणि महाराष्ट्राच्या सामाजिक-धार्मिक इतिहासाच्या अभ्यासात या ग्रंथाचे संदर्भ महत्त्वाचे मानले जातात.<ref>{{cite book | title = शिवछत्रपतींचा राज्याभिषेक आणि सामाजिक संघर्ष | author = पवार जयसिंगराव | publisher = मेहता पब्लिशिंग हाऊस}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:संस्कृत ग्रंथ]] [[वर्ग:हिंदू धर्मशास्त्र]] [[वर्ग:मराठा इतिहास]] 76w4igip0e2821c6n0v8xnczmcw9qaq 0 329397 2712249 2379771 2026-09-25T17:41:59Z अभय नातू 206 माहिती 2712249 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Pennsylvania highlighting Bucks County.svg|इवलेसे|उजवे|200px|पेनसिल्व्हेनिया नकाशात बक्स काउंटीचे स्थान]] {{हा लेख|अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील बक्स काउंटी|बक्स काउंटी (निःसंदिग्धीकरण)|}} '''बक्स काउंटी''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र [[डॉयलस्टाउन, पेनसिल्व्हेनिया|डॉयलस्टाउन]] येथे आहे.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी प्रशासकीय माहिती | url = https://www.buckscounty.gov/ | publisher = बक्स काउंटी अधिकृत संकेतस्थळ}}</ref> २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ६,४६,५३८ इतकी होती.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया प्रोफाइल | url = https://data.census.gov/cedsci/profile?g=0500000US42017 | publisher = अमेरिकन जनगणना ब्यूरो | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> बक्स काउंटीची रचना [[१० नोव्हेंबर]], [[इ.स. १६८२|१६८२]] रोजी झाली. या काउंटीला [[इंग्लंड]]मधील [[बकिंगहॅमशायर]] (ज्याला संक्षिप्त रूपात 'बक्स' म्हटले जाते) या प्रांताचे नाव दिलेले आहे.<ref>{{cite web | title = पेनसिल्व्हेनिया काउंटी इतिहास | url = https://www.phmc.pa.gov/History/PA-History/Pages/County-Government-Histories.aspx | publisher = पेनसिल्व्हेनिया हिस्टॉरिकल अँड म्युझियम कमिशन}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बक्स काउंटी}} [[वर्ग:बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|*]] [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १६८२मधील निर्मिती]] 82wcdrewhl2i4mhvnnfp27dfxzqh81s 2712250 2712249 2026-09-25T17:42:13Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया]] वरुन [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2712249 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Pennsylvania highlighting Bucks County.svg|इवलेसे|उजवे|200px|पेनसिल्व्हेनिया नकाशात बक्स काउंटीचे स्थान]] {{हा लेख|अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील बक्स काउंटी|बक्स काउंटी (निःसंदिग्धीकरण)|}} '''बक्स काउंटी''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र [[डॉयलस्टाउन, पेनसिल्व्हेनिया|डॉयलस्टाउन]] येथे आहे.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी प्रशासकीय माहिती | url = https://www.buckscounty.gov/ | publisher = बक्स काउंटी अधिकृत संकेतस्थळ}}</ref> २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ६,४६,५३८ इतकी होती.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया प्रोफाइल | url = https://data.census.gov/cedsci/profile?g=0500000US42017 | publisher = अमेरिकन जनगणना ब्यूरो | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> बक्स काउंटीची रचना [[१० नोव्हेंबर]], [[इ.स. १६८२|१६८२]] रोजी झाली. या काउंटीला [[इंग्लंड]]मधील [[बकिंगहॅमशायर]] (ज्याला संक्षिप्त रूपात 'बक्स' म्हटले जाते) या प्रांताचे नाव दिलेले आहे.<ref>{{cite web | title = पेनसिल्व्हेनिया काउंटी इतिहास | url = https://www.phmc.pa.gov/History/PA-History/Pages/County-Government-Histories.aspx | publisher = पेनसिल्व्हेनिया हिस्टॉरिकल अँड म्युझियम कमिशन}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बक्स काउंटी}} [[वर्ग:बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|*]] [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १६८२मधील निर्मिती]] 82wcdrewhl2i4mhvnnfp27dfxzqh81s 2712252 2712250 2026-09-25T17:42:34Z अभय नातू 206 /* संदर्भ आणि नोंदी */ 2712252 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Pennsylvania highlighting Bucks County.svg|इवलेसे|उजवे|200px|पेनसिल्व्हेनिया नकाशात बक्स काउंटीचे स्थान]] {{हा लेख|अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील बक्स काउंटी|बक्स काउंटी (निःसंदिग्धीकरण)|}} '''बक्स काउंटी''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र [[डॉयलस्टाउन, पेनसिल्व्हेनिया|डॉयलस्टाउन]] येथे आहे.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी प्रशासकीय माहिती | url = https://www.buckscounty.gov/ | publisher = बक्स काउंटी अधिकृत संकेतस्थळ}}</ref> २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ६,४६,५३८ इतकी होती.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया प्रोफाइल | url = https://data.census.gov/cedsci/profile?g=0500000US42017 | publisher = अमेरिकन जनगणना ब्यूरो | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> बक्स काउंटीची रचना [[१० नोव्हेंबर]], [[इ.स. १६८२|१६८२]] रोजी झाली. या काउंटीला [[इंग्लंड]]मधील [[बकिंगहॅमशायर]] (ज्याला संक्षिप्त रूपात 'बक्स' म्हटले जाते) या प्रांताचे नाव दिलेले आहे.<ref>{{cite web | title = पेनसिल्व्हेनिया काउंटी इतिहास | url = https://www.phmc.pa.gov/History/PA-History/Pages/County-Government-Histories.aspx | publisher = पेनसिल्व्हेनिया हिस्टॉरिकल अँड म्युझियम कमिशन}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बक्स काउंटी}} [[वर्ग:बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|*]] [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १६८२मधील निर्मिती]] t4usu59mfneltvz7eplcng806m263yo 2712255 2712252 2026-09-25T17:43:31Z अभय नातू 206 removed [[Category:इ.स. १६८२मधील निर्मिती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712255 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Pennsylvania highlighting Bucks County.svg|इवलेसे|उजवे|200px|पेनसिल्व्हेनिया नकाशात बक्स काउंटीचे स्थान]] {{हा लेख|अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील बक्स काउंटी|बक्स काउंटी (निःसंदिग्धीकरण)|}} '''बक्स काउंटी''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र [[डॉयलस्टाउन, पेनसिल्व्हेनिया|डॉयलस्टाउन]] येथे आहे.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी प्रशासकीय माहिती | url = https://www.buckscounty.gov/ | publisher = बक्स काउंटी अधिकृत संकेतस्थळ}}</ref> २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ६,४६,५३८ इतकी होती.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया प्रोफाइल | url = https://data.census.gov/cedsci/profile?g=0500000US42017 | publisher = अमेरिकन जनगणना ब्यूरो | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> बक्स काउंटीची रचना [[१० नोव्हेंबर]], [[इ.स. १६८२|१६८२]] रोजी झाली. या काउंटीला [[इंग्लंड]]मधील [[बकिंगहॅमशायर]] (ज्याला संक्षिप्त रूपात 'बक्स' म्हटले जाते) या प्रांताचे नाव दिलेले आहे.<ref>{{cite web | title = पेनसिल्व्हेनिया काउंटी इतिहास | url = https://www.phmc.pa.gov/History/PA-History/Pages/County-Government-Histories.aspx | publisher = पेनसिल्व्हेनिया हिस्टॉरिकल अँड म्युझियम कमिशन}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बक्स काउंटी}} [[वर्ग:बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|*]] [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १६८२ मधील निर्मिती]] 4kedg086gh8tw7ge6dvsutmojvi35na 2712268 2712255 2026-09-25T17:52:05Z अभय नातू 206 चित्र 2712268 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Pennsylvania highlighting Bucks County.svg|इवलेसे|उजवे|200px|पेनसिल्व्हेनिया नकाशात बक्स काउंटीचे स्थान]] {{हा लेख|अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील बक्स काउंटी|बक्स काउंटी (निःसंदिग्धीकरण)|}} [[चित्र:Bucks Courthouse.JPG|200px|इवलेसे|उजवे|बक्स काउंटी न्यायालय]] '''बक्स काउंटी''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र [[डॉयलस्टाउन, पेनसिल्व्हेनिया|डॉयलस्टाउन]] येथे आहे.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी प्रशासकीय माहिती | url = https://www.buckscounty.gov/ | publisher = बक्स काउंटी अधिकृत संकेतस्थळ}}</ref> २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ६,४६,५३८ इतकी होती.<ref>{{cite web | title = बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया प्रोफाइल | url = https://data.census.gov/cedsci/profile?g=0500000US42017 | publisher = अमेरिकन जनगणना ब्यूरो | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> बक्स काउंटीची रचना [[१० नोव्हेंबर]], [[इ.स. १६८२|१६८२]] रोजी झाली. या काउंटीला [[इंग्लंड]]मधील [[बकिंगहॅमशायर]] (ज्याला संक्षिप्त रूपात 'बक्स' म्हटले जाते) या प्रांताचे नाव दिलेले आहे.<ref>{{cite web | title = पेनसिल्व्हेनिया काउंटी इतिहास | url = https://www.phmc.pa.gov/History/PA-History/Pages/County-Government-Histories.aspx | publisher = पेनसिल्व्हेनिया हिस्टॉरिकल अँड म्युझियम कमिशन}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बक्स काउंटी}} [[वर्ग:बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|*]] [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १६८२ मधील निर्मिती]] ciazl9zg7dmpo42uxs8acjrpyndkz39 0 329414 2712271 2379788 2026-09-25T18:00:52Z अभय नातू 206 माहिती 2712271 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील लीहाय काउंटी|लीहाय काउंटी (निःसंदिग्धीकरण)|}} [[चित्र:Map of Pennsylvania highlighting Lehigh County.svg|थंब|२५०px|पेनसिल्व्हेनिया नकाशात लीहाय काउंटीचे स्थान]] '''लीहाय काउंटी''' (Lehigh County; लिहाय काउंटी) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र [[ॲलनटाउन, पेनसिल्व्हेनिया|ॲलनटाउन]] येथे आहे.<ref>{{cite web | title = लीहाय काउंटी प्रशासकीय माहिती | url = https://www.lehighcounty.org/ | publisher = लीहाय काउंटी अधिकृत संकेतस्थळ | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ३,७४,५५७ इतकी होती.<ref>{{cite web | title = लीहाय काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया प्रोफाइल | url = https://data.census.gov/cedsci/profile?g=0500000US42077 | publisher = अमेरिकन जनगणना ब्यूरो | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> लीहाय काउंटीची रचना [[६ मार्च]] [[इ.स. १८१२|१८१२]] रोजी [[नॉर्थहॅम्प्टन काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|नॉर्थॅम्प्टन काउंटीचे]] विभाजन करून झाली. या काउंटीला या भागातून वाहणाऱ्या [[लीहाय नदी]]चे नाव दिलेले आहे, ज्याची उत्पत्ती [[लेनापे भाषा|लेनापे]] (डेलावेर) मूळ अमेरिकन भाषेतील ''लीकाउवेकी'' (''जिथे फाटे फुटतात'') या शब्दापासून झाली आहे.<ref>{{cite web | title = पेनसिल्व्हेनिया काउंटी इतिहास व निर्मिती | url = https://www.phmc.pa.gov/History/PA-History/Pages/County-Government-Histories.aspx | publisher = पेनसिल्व्हेनिया हिस्टॉरिकल अँड म्युझियम कमिशन | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|*]] [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १८१२ मधील निर्मिती]] 3h82h1fl9qvnywkq88ds7zzggm6tdi4 2712272 2712271 2026-09-25T18:02:14Z अभय नातू 206 चित्र 2712272 wikitext text/x-wiki [[चित्र:2011 - Old Lehigh County Courthouse.jpg|200px|इवलेसे|उजवे|लीहाय काउंटी न्यायालय]] {{हा लेख|अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील लीहाय काउंटी|लीहाय काउंटी (निःसंदिग्धीकरण)|}} [[चित्र:Map of Pennsylvania highlighting Lehigh County.svg|इवलेसे|उजवे|200px|पेनसिल्व्हेनिया नकाशात लीहाय काउंटीचे स्थान]] '''लीहाय काउंटी''' (Lehigh County; लिहाय काउंटी) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र [[ॲलनटाउन, पेनसिल्व्हेनिया|ॲलनटाउन]] येथे आहे.<ref>{{cite web | title = लीहाय काउंटी प्रशासकीय माहिती | url = https://www.lehighcounty.org/ | publisher = लीहाय काउंटी अधिकृत संकेतस्थळ | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ३,७४,५५७ इतकी होती.<ref>{{cite web | title = लीहाय काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया प्रोफाइल | url = https://data.census.gov/cedsci/profile?g=0500000US42077 | publisher = अमेरिकन जनगणना ब्यूरो | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> लीहाय काउंटीची रचना [[६ मार्च]] [[इ.स. १८१२|१८१२]] रोजी [[नॉर्थहॅम्प्टन काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|नॉर्थॅम्प्टन काउंटीचे]] विभाजन करून झाली. या काउंटीला या भागातून वाहणाऱ्या [[लीहाय नदी]]चे नाव दिलेले आहे, ज्याची उत्पत्ती [[लेनापे भाषा|लेनापे]] (डेलावेर) मूळ अमेरिकन भाषेतील ''लीकाउवेकी'' (''जिथे फाटे फुटतात'') या शब्दापासून झाली आहे.<ref>{{cite web | title = पेनसिल्व्हेनिया काउंटी इतिहास व निर्मिती | url = https://www.phmc.pa.gov/History/PA-History/Pages/County-Government-Histories.aspx | publisher = पेनसिल्व्हेनिया हिस्टॉरिकल अँड म्युझियम कमिशन | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|*]] [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १८१२ मधील निर्मिती]] ko9usuckrzt9fdt9uaofz2qjp795rlf 2712274 2712272 2026-09-25T18:02:47Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[लीहाय काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया]] वरुन [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2712272 wikitext text/x-wiki [[चित्र:2011 - Old Lehigh County Courthouse.jpg|200px|इवलेसे|उजवे|लीहाय काउंटी न्यायालय]] {{हा लेख|अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील लीहाय काउंटी|लीहाय काउंटी (निःसंदिग्धीकरण)|}} [[चित्र:Map of Pennsylvania highlighting Lehigh County.svg|इवलेसे|उजवे|200px|पेनसिल्व्हेनिया नकाशात लीहाय काउंटीचे स्थान]] '''लीहाय काउंटी''' (Lehigh County; लिहाय काउंटी) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र [[ॲलनटाउन, पेनसिल्व्हेनिया|ॲलनटाउन]] येथे आहे.<ref>{{cite web | title = लीहाय काउंटी प्रशासकीय माहिती | url = https://www.lehighcounty.org/ | publisher = लीहाय काउंटी अधिकृत संकेतस्थळ | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ३,७४,५५७ इतकी होती.<ref>{{cite web | title = लीहाय काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया प्रोफाइल | url = https://data.census.gov/cedsci/profile?g=0500000US42077 | publisher = अमेरिकन जनगणना ब्यूरो | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> लीहाय काउंटीची रचना [[६ मार्च]] [[इ.स. १८१२|१८१२]] रोजी [[नॉर्थहॅम्प्टन काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|नॉर्थॅम्प्टन काउंटीचे]] विभाजन करून झाली. या काउंटीला या भागातून वाहणाऱ्या [[लीहाय नदी]]चे नाव दिलेले आहे, ज्याची उत्पत्ती [[लेनापे भाषा|लेनापे]] (डेलावेर) मूळ अमेरिकन भाषेतील ''लीकाउवेकी'' (''जिथे फाटे फुटतात'') या शब्दापासून झाली आहे.<ref>{{cite web | title = पेनसिल्व्हेनिया काउंटी इतिहास व निर्मिती | url = https://www.phmc.pa.gov/History/PA-History/Pages/County-Government-Histories.aspx | publisher = पेनसिल्व्हेनिया हिस्टॉरिकल अँड म्युझियम कमिशन | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[अमेरिकेच्या काउंट्यांची यादी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|*]] [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १८१२ मधील निर्मिती]] ko9usuckrzt9fdt9uaofz2qjp795rlf 0 334955 2712266 2709448 2026-09-25T17:50:59Z ~2026-41910-22 185743 2712266 wikitext text/x-wiki '''पट्टाया''' हे [[थायलंड|थायलंडमधील]] एक शहर आहे. हे [[थायलंडचे आखात|थायलंडच्या आखाताच्या]] पूर्व किनाऱ्यावर [[बँकॉक|बँकॉकच्या]] आग्नेयेला सुमारे {{Convert|100|km}} अंतरावर आहे. हे शहर [[चोनबुरी प्रांत|चोनबुरी]] प्रांतातील [[बँग लामुंग जिल्हा|बँग लामुंग जिल्ह्यात]] असले तरीही ते या जिल्ह्याचा भाग नाही. हे शहर पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहे. [[चित्र:Pattaya,_Thailand_Skyline.jpg|डावे|इवलेसे| पटाया क्षितिज]] == पर्यटन == [[चित्र:Jomtien Tower.jpg|इवलेसे|डावे|पट्टाया पार्क टॉवर]] [[चित्र:Pattaya buddha.jpg|इवलेसे|200px|वट खाओ फ्रा बात [[थाई मंदिर कला आणि वास्तुशास्त्र|मंदिर]]]] {{multiple image | align = right | width = 220 | direction = vertical | image1 = | caption1 = पट्टाया येथील [[मॅक्स मुए थाई]] स्टेडियमचा बाह्य भाग | image2 = | caption2 = मॅक्स मुए थाईची लढत (फाईट) }} पूर्वी एक कोळीवाडा (मासेमारीचे शहर) असलेले पट्टाया शहर प्रथम [[व्हिएतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धादरम्यान]] जवळील [[उ-तापाओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|उ-तापाओ]] येथील माजी अमेरिकन हवाई दलाच्या तळावर किंवा थायलंडमधील इतर अमेरिकन तळांवर तैनात असलेल्या अमेरिकन सैनिकांसाठी एक [[विश्रांती आणि मनोरंजन (लष्कर)|विश्रांती आणि मनोरंजनाचे (R&R)]] ठिकाण म्हणून प्रसिद्धीस आले. २०१८ मध्ये, ९६ लाख पर्यटकांसह पट्टाया हे जगातील [[थायलंडमधील पर्यटन|१८ व्या क्रमांकाचे सर्वात जास्त भेट दिले गेलेले शहर]] ठरले; तसेच बँकॉक (२.४१ कोटी) आणि फुकेत (१.०५ कोटी) नंतर थायलंडमधील तिसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात जास्त भेट दिले गेलेले शहर ठरले.<ref>{{Cite web |author=Francesca Street |title=The most visited cities in the world 2019 |url=https://www.cnn.com/travel/article/most-visited-cities-euromonitor-2019/index.html |access-date=2022-11-27 |publisher=CNN|date=3 December 2019|archive-date=27 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127201541/https://www.cnn.com/travel/article/most-visited-cities-euromonitor-2019/index.html |url-status=live }}</ref> == पर्यावरण == [[चित्र:Pattaya sunset-KayEss-1.jpeg|उजवे|इवलेसे|पट्टाया समुद्रकिनाऱ्यावरील सूर्यास्त]] पट्टायामध्ये दररोज सुमारे ४५० टन कचरा तयार होतो. कचरा हटवण्यासाठी आणि त्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी शहर प्रशासन वर्षाला ३० कोटींहून अधिक [[थाई बाहत|बाहत]] खर्च करते. सरासरी प्रत्येक टन कचऱ्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी १,६०० बाहत खर्च केले जातात.<ref>{{cite news|last1=Pupattanapong|first1=Chaiyot|title=Pattaya official thinks garbage figures are rubbish|url=https://www.bangkokpost.com/news/general/1452654/pattaya-official-thinks-garbage-figures-are-rubbish|access-date=26 April 2018|work=Bangkok Post|date=26 April 2018}}</ref> पर्यटकांच्या बोटींमधून समुद्रात मोठ्या प्रमाणावर कचरा टाकला जात असल्याचा आरोप केला जातो.<ref>{{cite news|title=Pattaya beach businesses blame tourist boat operators for rising level of garbage being washed ashore|url=https://www.nationthailand.com/detail/around_thailand/30335244|access-date=26 April 2018|work=The Nation|date=2018-01-03|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806052048/https://www.nationmultimedia.com/detail/around_thailand/30335244|url-status=live}}</ref> [[चित्र:Flooded street of Pattaya.jpg|इवलेसे|ऑक्टोबर २०१२ मध्ये पट्टायातील रस्त्यावर आलेला पूर]] जुलै २०१७ मध्ये पर्जन्य जलवाहिनीतून (स्टॉर्म ड्रेन) बाहेर पडलेल्या प्रक्रिया न केलेल्या सांडपाण्यामुळे पट्टाया समुद्रकिनारा एक आठवडा दूषित झाला होता. शहर प्रशासनाने या घटनेचे कारण तुटलेले पंप आणि पट्टायाच्या सांडपाणी शुद्धीकरण प्रकल्पाची दुरावस्था असल्याचे सांगितले. पर्यावरण मंत्रालयाने प्रदूषणविरोधी कायद्यांची अंमलबजावणी तीव्र करण्याची आणि सांडपाणी शुद्धीकरणाची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी पट्टायावर दबाव आणण्याची घोषणा केली. मंत्रालयाच्या मते, पट्टायामध्ये सांडपाणी आणि कचरा प्रदूषणाचे १,०४७ स्रोत ओळखले गेले आहेत, ज्यांची संख्या शहराचा विस्तार जसजसा होत आहे तसतशी वाढत आहे.<ref>{{cite news|last1=Homklin|first1=Jetsada|title=Pattaya sewage problem in government crosshairs|url=http://www.pattayamail.com/news/pattaya-sewage-problem-government-crosshairs-186138|access-date=26 April 2018|work=Pattaya Mail|date=2017-09-16|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426213040/http://www.pattayamail.com/news/pattaya-sewage-problem-government-crosshairs-186138|url-status=live}}</ref> प्रादेशिक पर्यावरण कार्यालयाने दिलेल्या माहितीनुसार मध्य पट्टाया समुद्रकिनाऱ्यांवरील समुद्राच्या पाण्याची गुणवत्ता सांडपाणी न सांडतानाही खालावलेली असते आणि ती "मानवी तसेच सागरी जीवांच्या आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते". त्यांनी मध्य पट्टाया समुद्रकिनाऱ्यांजवळील समुद्राच्या पाण्याची गुणवत्ता "खराब" आणि अधिक ढासळणारी मानली आहे. तर उत्तर पट्टायातील ना क्लुआ, दक्षिण पट्टाया, को लान आणि जोम्तिएन समुद्रकिनाऱ्यांजवळील पाण्याची गुणवत्ता त्यांनी "बऱ्यापैकी चांगली" मानली आहे. समुद्रात सोडण्यापूर्वी सांडपाण्यावर अधिक चांगल्या प्रकारे प्रक्रिया करण्यासाठी दोन जल व्यवस्थापन प्रकल्पांची क्षमता वाढवण्याचा विचार शहराने केला होता. सोई वाट नोंगयाई येथील सांडपाणी शुद्धीकरण प्रकल्पाच्या विस्तारानंतर दररोज सध्याच्या ८०,००० घनमीटरऐवजी सुमारे १,३०,००० घनमीटर सांडपाण्यावर प्रक्रिया करता आली असती.<ref>{{cite news|last1=Pupattanapong|first1=Chaiyot|title=Pattaya sea water quality gets 'poor' grade|url=https://www.bangkokpost.com/news/general/1015553/pattaya-sea-water-quality-gets-poor-grade|access-date=26 April 2018|work=Bangkok Post|date=2016-06-21}}</ref> मात्र, हा विस्तार कधीही अमलात आला नाही.<ref name=BP-20181123/> नोव्हेंबर २०१८ मध्ये, पट्टाया नगरपालिकेने आपल्या ६ सांडपाणी शुद्धीकरण प्रकल्पांच्या दुरुस्तीसाठी १८.८ कोटी [[थाई बाहत|बाहत]] मंजूर केले. इ.स. २००० मध्ये उभारण्यात आलेले हे प्रकल्प दररोज ६५,००० घनमीटर सांडपाण्याची क्षमता सांभाळू शकतात. प्रकल्पातील एक तृतीयांशपेक्षा जास्त उपकरणे ४० ते ५० टक्के खराब झाल्याचे आढळले. ही यंत्रणा पट्टायाच्या ३६ चौरस किमी क्षेत्रातील म्हणजेच ६८ टक्के शहरी भागातील कचऱ्यावर प्रक्रिया करते. प्रक्रिया क्षमता १,३५,००० घनमीटरपर्यंत वाढवण्याच्या आधीच्या योजना कधीही अमलात आणल्या गेल्या नाहीत आणि विद्यमान प्रकल्पांची दुरावस्था होऊ दिली गेली. पट्टाया दररोज २,००,००० घनमीटरपेक्षा जास्त पाण्याचा वापर करतो, परंतु दररोज केवळ ७०,००० घनमीटर पाणी बाहेर सोडल्याचा दावा करतो; या तफावतीचे स्पष्टीकरण देण्यात आलेले नाही. प्रक्रिया केल्यानंतर ते पाणी पुन्हा समुद्रात सोडण्यापूर्वी त्याची गुणवत्ता मोजण्यासाठी कोणतीही चाचणी उपलब्ध नाही, ज्यामुळे दूषित पाणी समुद्रात सोडले जाण्याची शक्यता आहे.<ref name=BP-20181123>{{cite news |last1=Pupattanapong |first1=Chaiyot |title=Wastewater stations to get B188m |url=https://www.bangkokpost.com/news/general/1580522/wastewater-stations-to-get-b188m |access-date=2018-11-26 |work=Bangkok Post |date=2018-11-23}}</ref> == गुन्हेगारी == अलीकडच्या वर्षात परदेशातील संघटित गुन्हेगारीतील व्यक्ती येथे येउन लपतात. टोळीयुद्धांत येथे अनेकदा खून व हाणामाऱ्या होतात. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.nationmultimedia.com/2005/11/07/opinion/data/opinion_19080383.html|title=Thailand's Costa del Crime|date=7 November 2005|work=The Nation|format=Editorial|access-date=16 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724091743/http://www.nationmultimedia.com/2005/11/07/opinion/data/opinion_19080383.html|archive-date=24 July 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Campbell|first=Duncan|url=https://www.theguardian.com/uk/2005/apr/11/ukcrime.thailand|title=Great Escape|date=11 April 2005|work=The Guardian|location=London|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917151737/https://www.theguardian.com/uk/2005/apr/11/ukcrime.thailand|archive-date=17 September 2016|url-status=live}}</ref> == जुळी शहरे == *{{flagicon|KAZ}} [[श्यामकेंत]], [[कझाकस्तान]] (जून २०१७) *{{flagicon|RUS}} [[सेंट पीटर्सबर्ग]], [[रशिया]] (जून २०१७) *{{flagicon|PRC}} [[चिंगडाओ]], [[चीन]] (२०१३)<ref>{{cite web|url=http://www.pattayamail.com/news/pattaya-qingdao-ink-sister-city-agreement-21546|title=Pattaya, Qingdao ink sister-city agreement|work=pattayamail.com|date=31 January 2013|access-date=29 March 2017|archive-date=30 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330083559/http://www.pattayamail.com/news/pattaya-qingdao-ink-sister-city-agreement-21546|url-status=live}}</ref> *{{flagicon|PRC}} [[हुबेइ]], [[चीन]] (२०१४)<ref>{{cite web|url=http://www.pattayamail.com/news/pattaya-hubei-sign-sister-city-agreement-42546|title=Pattaya, Hubei sign sister-city agreement|work=pattayamail.com|date=5 November 2014|access-date=29 March 2017|archive-date=30 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330174305/http://www.pattayamail.com/news/pattaya-hubei-sign-sister-city-agreement-42546|url-status=live}}</ref> *{{flagicon|PRC}} [[झांगज्याजी]], [[चीन]] (२०१६)<ref>{{cite web|url=http://www.top-news.top/news-12578362.html|title=Zhangjiajie City and Thailand Chonburi City Pattaya City became sister cities|date=10 December 2016|access-date=16 June 2017|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010140154/http://www.top-news.top/news-12578362.html|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} [[वर्ग:थायलंडमधील शहरे]] jk862o0csmb3mw7y1q82qkvuwfoh0nb 0 337540 2712200 2648530 2026-09-25T13:26:21Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712200 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[भूतान|भूतानचे]] हिमालयीन राज्य आणि [[भारत|भारतीय प्रजासत्ताक]] यांच्यातील द्विपक्षीय संबंध परंपरागतपणे जवळचे आहेत.<ref>[http://www.dailypioneer.com/columnists/edit/handle-with-care-bhutan-is-a-friend.html Handle with care, Bhutan is a friend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170215025640/http://www.dailypioneer.com/columnists/edit/handle-with-care-bhutan-is-a-friend.html}}</ref><ref>[http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/narendra-modi-leaves-for-bhutan-on-his-first-foreign-visit-as-pm/articleshow/36585307.cms Narendra Modi leaves for Bhutan on his first foreign visit as PM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170215023748/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/narendra-modi-leaves-for-bhutan-on-his-first-foreign-visit-as-pm/articleshow/36585307.cms}}</ref><ref name="Willigen"> {{Citation|title=Peacebuilding and International Administration: The Cases of Bosnia and Herzegovina and Kosovo}}: "Crawford (2006) distinguishes three different types of protectorates: protected states, international protectorates, and colonial protectorates. First, protected states are entities which still have substantial authority in their internal affairs, retain some control over their foreign policy, and establish their relation to the protecting state on a treaty or another legal instrument. Protected states still have qualifications of statehood." </ref> भूतानचे परराष्ट्र धोरण, संरक्षण आणि वाणिज्य यावर भारताचा प्रभाव कायम आहे. भूतान हा भारताच्या परकीय मदतीचा सर्वात मोठा लाभार्थी आहे. ९ ऑगस्ट १९४९ रोजी, भूतान आणि भारताने मैत्रीच्या करारावर स्वाक्षरी केली, दोन्ही राष्ट्रांमध्ये शांतता आणि एकमेकांच्या अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप न करण्याचे आवाहन केले. <ref name="BI" /> तथापि, भूतानने भारताला त्यांच्या परराष्ट्र धोरणाचे "मार्गदर्शक" करू देण्याचे मान्य केले आणि दोन्ही देश परराष्ट्र आणि संरक्षण प्रकरणांवर एकमेकांशी जवळून सल्लामसलत करतील. या कराराने मुक्त व्यापार आणि [[प्रत्यर्पण|प्रत्यार्पण]] प्रोटोकॉल देखील स्थापित केले.<ref name="BI" /> कम्युनिस्ट चीनने [[तिबेट|तिबेटचा]] ताबा घेतल्याने दोन्ही देश आणखी जवळ आले.<ref name="BI">{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.loc.gov/item/93012226/|title=Nepal and Bhutan: Country Studies|date=1993|publisher=[[Federal Research Division]], [[Library of Congress]]|isbn=0-8444-0777-1|editor-last=Savada|editor-first=Andrea Matles|edition=3rd|location=Washington, D.C.|pages=330–331|oclc=27429416|postscript=. {{PD-notice}}}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSavada1993">Savada, Andrea Matles, ed. (1993). [https://www.loc.gov/item/93012226/ ''Nepal and Bhutan: Country Studies''] (3rd&nbsp;ed.). Washington, D.C.: [[फेडरल संशोधन विभाग|Federal Research Division]], [[काँग्रेसचे ग्रंथालय|Library of Congress]]. pp.&nbsp;330–331. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[विशेष:पुस्तकस्त्रोत/0-8444-0777-1|<bdi>0-8444-0777-1</bdi>]]. [[OCLC (आयडेंटिफायर)|OCLC]]&nbsp;[https://www.worldcat.org/oclc/27429416 27429416]. [[File:PD-icon.svg|दुवा=|अल्ट=Public Domain|class=noviewer|12x12अंश]] This article incorporates text from this source, which is in the [[सार्वजनिक अधिक्षेत्र|public domain]]''.''</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[साचा:स्रोत पुस्तक|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: postscript ([[श्रेणी:CS1 देखभाल: पोस्टस्क्रिप्ट|link]])</span> [[Category:CS1 maint: postscript]]</ref> <ref name="AT">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/IA17Df02.html |title=Asia Times Online |access-date=2023-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615113915/http://www.firstpost.com/world/ne-terror-china-whats-on-pm-modis-bhutan-trip-agenda-1571127.html |archive-date=2014-06-15 |url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140615113915/http://www.firstpost.com/world/ne-terror-china-whats-on-pm-modis-bhutan-trip-agenda-1571127.html}}</ref> १९५८ मध्ये, तत्कालीन भारतीय पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांनी भूतानला भेट दिली आणि भूतानच्या स्वातंत्र्यासाठी भारताच्या पाठिंब्याचा पुनरुच्चार केला आणि नंतर [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेत]] घोषित केले की भूतानवरील कोणत्याही आक्रमणास भारताविरूद्ध आक्रमकता म्हणून पाहिले जाईल. <ref name="BI" /> भारताने भूतानसोबत १९४९ च्या करारावर पुन्हा बोलणी केली आणि २००७ मध्ये मैत्रीच्या नवीन करारावर स्वाक्षरी केली. नवीन कराराने भूतानने परराष्ट्र धोरणाबाबत भारताचे मार्गदर्शन घेणे आवश्यक नसल्याचे नमुद केले आणि भूतानला शस्त्रास्त्र आयातीसाठी भारताची परवानगी घेण्याची आवश्यकता नाही. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mea.gov.in/Images/pdf/india-bhutan-treaty-07.pdf|title=INDIA-BHUTAN FRIENDSHIP TREATY|date=2007-03-02|website=mea.gov.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509040714/http://mea.gov.in/Images/pdf/india-bhutan-treaty-07.pdf|archive-date=2016-05-09|access-date=2017-08-13}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://idsa.in/resources/documents/Ind-BhutanFriendshiptreaty.2007|title=India-Bhutan Friendship Treaty {{!}} Institute for Defence Studies and Analyses|website=idsa.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815064738/http://idsa.in/resources/documents/Ind-BhutanFriendshiptreaty.2007|archive-date=2017-08-15|access-date=2017-08-15}}</ref> <ref name="AT"/> २००८ मध्ये, भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान डॉ. [[मनमोहन सिंग]] यांनी भूतानला भेट दिली आणि [[लोकशाही|लोकशाहीच्या]] दिशेने भूतानच्या वाटचालीला जोरदार पाठिंबा दर्शविला.<ref name="NS">[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601091&sid=ae7X6KWq6mCk&refer=india Singh Visits Bhutan to Show India Backs Its Democratic Changes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140615113915/http://www.firstpost.com/world/ne-terror-china-whats-on-pm-modis-bhutan-trip-agenda-1571127.html}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[भारताचे परराष्ट्रीय संबंध]] * [[दक्षिण आशियाई प्रादेशिक सहकार संघटना]] (SAARC) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारताचे परराष्ट्रीय संबंध}} [[वर्ग:भारताचे द्विपक्षीय संबंध]] [[वर्ग:भूतानचे द्विपक्षीय संबंध]] [[वर्ग:भारत-भूतान संबंध]] f5fon77dw4dl9umkrxlca99o2a719hu 0 339700 2712194 2696929 2026-09-25T12:47:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712194 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''भारत-जपान संबंध''' पारंपारिकपणे मजबूत आहेत. भारत आणि जपानमधील लोक सांस्कृतिक देवाणघेवाणीत गुंतले आहेत. हा प्रामुख्याने [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्माचा]] परिणाम म्हणून, जो प्राचीन काळात भारतातून जपानमध्ये पसरला होता. भारत आणि जपानमधील लोक बौद्ध धर्माच्या सामायिक वारश्यासह समान सांस्कृतिक परंपरांद्वारे मार्गदर्शन करतात आणि लोकशाही, सहिष्णुता, बहुलवाद आणि मुक्त समाजांच्या आदर्शांसाठी दृढ वचनबद्धता सामायिक करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mea.gov.in/Images/pdf/indiajapanrelationsnov2012.pdf|title=India-Japan Relations|date=November 2012|publisher=[[Ministry of External Affairs (India)]]}}</ref> भारत हा जपानी मदतीचा सर्वात मोठा प्राप्तकर्ता आहे आणि दोन्ही देशांचे अधिकृत विकास सहाय्य (ODA) चे विशेष संबंध आहेत.<ref name="Indianprimeminister">{{Citation|title=PM'S ADDRESS TO JOINT SESSION OF THE DIET|accessdate=14 November 2009}}</ref> २०१७ पर्यंत, भारत आणि जपानमधील द्विपक्षीय व्यापार US$ १७.६३ अब्ज इतका होता. यामाहा, [[सोनी]], [[टोयोटा]] आणि [[होंडा]] या जपानी कंपन्यांकडे भारतात उत्पादन सुविधा आहेत. भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या वाढीसह, जपानी कंपन्यांसाठी भारत ही एक मोठी बाजारपेठ आहे. जपानी कंपन्या भारतात गुंतवणूक करणाऱ्या काही प्रथम होत्या, त्यापैकी सर्वात प्रमुख म्हणजे सुझुकी, जी भारतीय ऑटोमोबाईल कंपनी [[मारुती सुझुकी]]<nowiki/>ची उपकंपनी आहे. डिसेंबर २००६ मध्ये, भारताचे पंतप्रधान [[मनमोहन सिंग]] यांच्या जपान दौऱ्यात "जपान-भारत धोरणात्मक आणि जागतिक भागीदारी" या संयुक्त निवेदनावर स्वाक्षरी करण्यात आला. जपानने भारतातील अनेक पायाभूत सुविधा प्रकल्पांना आर्थिक मदत केली आहे, विशेषतः [[दिल्ली मेट्रो]].<ref name="Indianprimeminister"/> २०१३ च्या [[बीबीसी]] वर्ल्ड सर्व्हिस पोलनुसार, ४२% जपानी लोकांना वाटते की भारताचा आंतरराष्ट्रीय प्रभाव प्रामुख्याने सकारात्मक आहे, तर ४% लोक नकारात्मक मानतात. २०१४ मध्ये, जपानी पंतप्रधान [[शिंजो आबे]] यांच्या भारत भेटीदरम्यान, दोन्ही देशांनी त्यांची भागीदारी "विशेष धोरणात्मक आणि जागतिक भागीदारी" वर अद्यतनित करण्याचे मान्य केले.<ref>{{Citation|title=Tokyo Declaration for India - Japan Special Strategic and Global Partnership}}</ref><ref>{{Citation|title=Japan-India Relations (Basic Data)}} </ref><ref>{{Citation|title=2013 World Service Poll|accessdate=31 May 2013|archivedate=10 October 2015}}</ref> == ऐतिहासिक व सांस्कृतिक संबंध == [[चित्र:NaraTodaijiDaibutsu0212.jpg|उजवे|इवलेसे|200x200अंश|ग्रेट बुद्ध (वैरोकाना) तोदाई-जी मंदिर, जपान]] [[चित्र:Hogonji12s3200.jpg|उजवे|इवलेसे|200x200अंश|जपानमधील सात दैवांपैकी एक असलेल्या बेन्झाइटेनची उत्क्रांती [[हिंदू धर्म|हिंदू]] देवता [[सरस्वती|सरस्वतीपासून]] झाली.]] जपानमध्ये हिंदू धर्म हा कमी प्रमाणात असला तरी, जपानी संस्कृतीच्या निर्मितीमध्ये त्याची अप्रत्यक्ष व महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. याचे एक संकेत म्हणजे जपानी "सेव्हन गॉड्स ऑफ फॉर्च्यून", ज्यापैकी चार हिंदू देवता म्हणून उगम पावले आहे: बेन्झाईटेन्सामा ([[सरस्वती]]), बिशामोन ([[कुबेर]]), डायकोकुटेन ([[शिव]]), आणि किचिजोतेन ([[लक्ष्मी]]).<ref name="Besozzi">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.lib.ehime-u.ac.jp/SUZUKA/316/index.html|title=Butsuzōzui (Illustrated Compendium of Buddhist Images)|year=1796|location=Ehime University Library|page=(059.jpg)|language=ja|format=digital photos|access-date=2023-11-22|archive-date=2018-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010061804/http://www.lib.ehime-u.ac.jp/SUZUKA/316/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>Chaudhuri, Saroj Kumar. Hindu Gods and Goddesses in Japan. (New Delhi, 2003) {{ISBN|81-7936-009-1}}.</ref><ref>[http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=adc05bf7-cfee-4a6a-80cb-4468ddd49c41 "Japan wants to encourage studies of Hindu gods"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301180754/https://www.hindustantimes.com/ |date=2020-03-01 }} Satyen Mohapatra {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301180754/https://www.hindustantimes.com/}}</ref> ''निहोन शोकी'' ग्रंथानुसार, ५५२ मध्ये [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्खूंनी जपानमध्ये बौद्ध धर्माचा अधिकृत प्रचार सुरू केला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The religious traditions of Japan, 500–1600|last=Bowring, Richard John|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0-521-85119-0|location=Cambridge, UK|pages=16–17}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The religious traditions of Japan, 500–1600|last=Bowring, Richard John|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0-521-85119-0|location=Cambridge, UK|pages=15–17}}</ref><ref name="Sources of Japanese tradition">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/sourcesofjapanes00colu/page/100|title=Sources of Japanese tradition|last=Dykstra, Yoshiko Kurata|last2=De Bary, William Theodore|publisher=Columbia University Press|year=2001|isbn=978-0-231-12138-5|location=New York|pages=[https://archive.org/details/sourcesofjapanes00colu/page/100 100]|url-access=registration}}</ref><ref name="Asia Society">Asia Society [http://asiasociety.org/countries/religions-philosophies/buddhism-japan Buddhism in Japan]. Retrieved July 2012</ref> === भारतीय स्वातंत्र्य चळवळ === आझाद हिंद या राष्ट्रवादी चळवळीचे नेतृत्व करणारे [[सुभाषचंद्र बोस|सुभाष चंद्र बोस]] यांनी लष्करी मार्गाने [[ब्रिटिश राज|भारतातील ब्रिटिश राजवट]] संपवण्याचे उद्दिष्ट ठेवले होते. त्यांनी [[आझाद हिंद फौज]] तयार करण्यासाठी जपानी प्रायोजकत्व वापरले. ह्याची रचना प्रामुख्याने [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|भारतीय सैन्यातील]] माजी युद्धकैद्यांची होती ज्यांना [[सिंगापूरची लढाई|सिंगापूरच्या पतनानंतर]] जपानी लोकांनी ताब्यात घेतले होते.<ref>Joyce C. Lebra, ''Jungle Alliance, Japan and the Indian National Army'' (1971) p 20</ref> == आधुनिक संबंध == जपानच्या सार्वभौमत्वावर आणि राष्ट्रीय स्वातंत्र्यावर लादलेल्या मर्यादांबद्दलच्या चिंतेमुळे भारताने १९५१ मध्ये सॅन फ्रान्सिस्को शांतता परिषदेला उपस्थित राहण्यास नकार दिला.<ref name="Embassy of India, Washington DC">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indianembassy.org/newsite/press_release/2008/Feb/7.asp|title=Ambassador Ronen Sen's remarks at a luncheon meeting of the Japan Society in New York|website=indianembassy.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907214250/http://indianembassy.org/newsite/press_release/2008/Feb/7.asp|archive-date=7 September 2008|access-date=8 November 2008}}</ref><ref name="Mainstream20090602">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mainstreamweekly.net/article1399.html|title=Nehru and Non-alignment|date=2 June 2009|website=P.V. Narasimha Rao|access-date=31 October 2009}}</ref> जपानचे सार्वभौमत्व पुनर्संचयित केल्यानंतर, जपान आणि भारताने शांतता करारावर स्वाक्षरी केली. २८ एप्रिल १९५२ रोजी दोन्ही देशांमध्ये अधिकृत राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले, ज्यामध्ये भारताने जपानविरुद्धचे सर्व नुकसानभरपाईचे दावे माफ केले.<ref name="Embassy of India, Washington DC" /> हा करार दुसऱ्या महायुद्धानंतर जपानने केलेल्या पहिल्या करारांपैकी एक होता.<ref name="Ministry of Foreign Affairs of Japan">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/india/index.html|title=Japan-India Relations|publisher=Japanese Ministry of Foreign Affairs|access-date=8 November 2008}}</ref> भारत आणि जपानमधील राजनैतिक, व्यापारी, आर्थिक आणि तांत्रिक संबंध चांगले प्रस्थापित झाले होते. भारतातील लोह खनिजाने जपानला दुसऱ्या महायुद्धातील विनाशातून सावरण्यास मदत केली आणि १९५७ मध्ये जपानचे पंतप्रधान नोबुसुके किशी यांच्या भारत भेटीनंतर, जपान सरकारने १९५८ मध्ये भारताला [[येन]] कर्ज देण्यास सुरुवात केली.<ref name="Ministry of Foreign Affairs of Japan" /> जपानच्या युद्धोत्तर आर्थिक पुनर्बांधणीचे आणि त्यानंतरच्या वेगवान विकासाचे भारतात खूप कौतुक झाले.<ref name="Embassy of India, Washington DC"/> १९८६ पासून, जपान भारताचा सर्वात मोठा मदत दाता बनला आहे आणि अजूनही तसाच आहे.<ref name="Ministry of Foreign Affairs of Japan"/> १९९८ मध्ये [[पोखरण २]] या भारतीय [[अण्वस्त्र]] चाचणीच्या परिणामी दोन्ही देशांमधील संबंध घसरले. या चाचणीनंतर जपानने भारतावर निर्बंध लादले, ज्यात सर्व राजकीय देवाणघेवाण निलंबित करणे आणि आर्थिक मदत कमी करणे समाविष्ट आहे. तीन वर्षांनंतर हे निर्बंध उठवण्यात आले. या कालावधीनंतर संबंध झपाट्याने सुधारले, कारण दोन राष्ट्रांमधील द्विपक्षीय संबंध पुन्हा एकदा सुधारले होते.<ref name="Institute of Peace and Conflict Studies">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ipcs.org/IPCS-IssueBrief-No43.pdf|title=India-Japan Relations|last=Mansingh|first=Lalit|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625172745/http://ipcs.org/IPCS-IssueBrief-No43.pdf|archive-date=25 June 2007|access-date=11 November 2008}}</ref> जपानचे पंतप्रधान [[शिन्जो आबे|शिञो आबे]] हे भारताच्या २०१४ च्या [[भारतीय प्रजासत्ताक दिन|प्रजासत्ताक दिनाच्या परेडमध्ये]] प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Japanese-Prime-Minister-Shinzo-Abe-to-be-Republic-Day-chief-guest/articleshow/28479037.cms|title=Japanese Prime Minister Shinzo Abe to be Republic Day chief guest|date=6 January 2014|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=6 January 2014|agency=Press Trust of India}}</ref> === लष्करी === [[चित्र:Malabar_07-2_exercise.jpg|उजवे|इवलेसे|200x200अंश|जपान सागरी सेल्फ-डिफेन्स फोर्स आणि [[भारतीय नौदल|भारतीय नौदलाच्या]] युद्धनौकांनी भारताच्या पश्चिम किनाऱ्याजवळील मलबार २००७ च्या नौदल सरावात भाग घेतला.]] भारत आणि जपानमध्ये घनिष्ठ लष्करी संबंध आहेत. आशिया-पॅसिफिक आणि हिंद महासागरातील सागरी मार्गांची सुरक्षा राखण्यात आणि आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी, दहशतवाद, चाचेगिरी आणि मोठ्या प्रमाणावर विनाशकारी शस्त्रांच्या प्रसाराशी लढण्यासाठी सहकार्यामध्ये त्यांचे हितसंबंध आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Roy Choudhury|first=Srabani|date=2 October 2017|title=Shinzō Abe's India Visit: A Prologue|url=http://www.indrastra.com/2017/09/India-Visit-of-Shinzo-Abe-Prologue-003-09-2017-0013.html|journal=IndraStra Global|volume=003|issue=September (09)|pages=0013|issn=2381-3652}}</ref> दोन्ही राष्ट्रांनी अनेकदा संयुक्त लष्करी सराव केले आहेत आणि तंत्रज्ञानावर सहकार्य केले आहे.<ref name="Embassy of India, Washington DC"/> भारत आणि जपान यांनी २२ ऑक्टोबर २००८ रोजी एक सुरक्षा करार केला.<ref name="India And Japan Sign Security Pact">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india-server.com/news/india-and-japan-sign-security-pact-4369.html|title=India And Japan Sign Security Pact|date=23 October 2008|publisher=IndiaServer|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091127140311/http://www.india-server.com/news/india-and-japan-sign-security-pact-4369.html|archive-date=27 November 2009|access-date=19 October 2009}}</ref><ref name="Joint Declaration on Security Co-operation between Japan and India">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/india/pmv0810/joint_d.html|title=Joint Declaration on Security Co-operation between Japan and India|date=22 October 2008|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan|access-date=19 October 2009}}</ref> === २०१६ अणु करार === नोव्हेंबर २०१६ मध्ये, भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी जपानच्या तीन दिवसीय दौऱ्यावर आले होते आणि त्यांनी त्यांचे समकक्ष शिंजो आबे यांच्याशी [[अणुऊर्जा|अणुऊर्जेबाबत]] करार केला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.politicsnow.in/india-and-the-nukes/|title=India and the Nukes|last=Dipankan Bandopadhyay|publisher=Politics Now|access-date=15 November 2016}}{{मृत दुवा|date=May 2019}}</ref> 2011 च्या फुकुशिमा आण्विक आपत्तीमुळे या कराराला सहा वर्षे लागली. जपानने [[अण्वस्त्र प्रसारबंदी करार|अप्रसार करारावर]] स्वाक्षरी न करणाऱ्या देशासोबत असा करार करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. या करारामुळे जपान भारताला [[अणुभट्टी|अणुभट्ट्या]], इंधन आणि तंत्रज्ञानाचा पुरवठा करू शकतो. २०३२ पर्यंत अणुऊर्जा क्षमता दहापट वाढवून दक्षिण भारतात सहा अणुभट्ट्या बांधण्यात भारताला मदत करणे हा या कराराचा उद्देश आहे.<ref name="India, Japan Sign Landmark Nuclear Energy Deal After 6 Years Of Talks: 10 Points">{{स्रोत बातमी|url=http://www.ndtv.com/india-news/nuclear-deal-big-focus-in-pm-narendra-modis-japan-visit-10-points-1624104|title=India, Japan Sign Landmark Nuclear Energy Deal After 6 Years Of Talks: 10 Points|publisher=NDTV|access-date=12 November 2016}}</ref><ref name="India, Japan sign landmark civil nuclear deal - Times of India">{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/India-Japan-sign-landmark-civil-nuclear-deal/articleshow/55371858.cms|title=India, Japan sign landmark civil nuclear deal – Times of India|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=12 November 2016}}</ref><ref name="Japan has option to scrap N-deal">{{स्रोत बातमी|last=Bhattacherjee, Kallol|first=Kallol|url=http://www.thehindu.com/news/international/india-japan-sign-civil-nuclear-deal/article9334140.ece|title=Japan has option to scrap N-deal|date=11 November 2016|work=द हिंदू|language=en-IN|access-date=12 November 2016}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारताचे द्विपक्षीय संबंध]] [[वर्ग:जपानचे द्विपक्षीय संबंध]] {{भारताचे परराष्ट्रीय संबंध}} dali6ia2nbibxydvul1hagj95sawx1y 0 345588 2712323 2698582 2026-09-25T22:25:52Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712323 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''हेलन हेस मॅकआर्थर''' (पुर्वाश्रमीच्या '''ब्राऊन'''; १० ऑक्टोबर १९०० - १७ मार्च १९९३) एक अमेरिकन अभिनेत्री होती जिची कारकीर्द ८२ वर्षांची होती. तिला अखेरीस "'''फर्स्ट लेडी ऑफ अमेरिकन थिएटर'''" हे टोपणनाव मिळाले होते आणि एमी, ग्रॅमी, ऑस्कर आणि टोनी अवॉर्ड जिंकणारी दुसरी व्यक्ती आणि पहिली महिला होती. [[अभिनयाचा तिहेरी मुकुट (अमेरिका)|अभिनयाचा तिहेरी मुकुट]] जिंकणारी ती पहिली व्यक्ती होती. हेस यांना १९८६ मध्ये राष्ट्राध्यक्ष [[रॉनल्ड रेगन]] यांच्याकडून [[प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम|प्रेसिडेन्शिअल मेडल ऑफ फ्रीडम]], अमेरिकेचा सर्वोच्च नागरी सन्मान देखील प्राप्त झाला.<ref>Reagan, Ronald.[http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=37238&st=medal&st1=freedom "Ronald Reagan: Remarks at the Presentation Ceremony for the Presidential Medal of Freedom – May 12, 1986"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201165723/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=37238 |date=2012-02-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201165723/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=37238 |date=2012-02-01 }} presidency.ucsb.edu, May 12, 1986, accessed August 27, 2011</ref> १९८८ मध्ये तिला नॅशनल मेडल ऑफ आर्ट्सने सन्मानित करण्यात आले. १९८४ पासून [[वॉशिंग्टन डीसी]] मधील व्यावसायिक नाटकांमधील उत्कृष्टतेला मान्यता देणारे वार्षिक हेलन हेस पुरस्कार हे तिच्या नावावर आहे. १९५५ मध्ये, न्यू यॉर्क शहरातील थिएटर डिस्ट्रिक्टमधील ४६ व्या स्ट्रीटवरील पूर्वीच्या फुल्टन थिएटरचे हेलन हेस थिएटर असे नामकरण करण्यात आले. १९८२ मध्ये जेव्हा ते ठिकाण पाडण्यात आले तेव्हा तिच्या सन्मानार्थ जवळच्या लिटल थिएटरचे नामकरण करण्यात आले. हेलन हेस यांना २० व्या शतकातील नाटकातल्या महान आघाडीच्या महिलांपैकी एक मानली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://theatrewashington.org/content/helen-hayes-remembrance|title=Helen Hayes: A Remembrance – Washington Theatre Guide – TheatreWashington – Helen Hayes Awards|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802071047/http://theatrewashington.org/content/helen-hayes-remembrance|archive-date=August 2, 2019|access-date=January 22, 2016}}</ref> == कारकीर्द == हेसने वॉशिंग्टनच्या बेलास्को थिएटरमध्ये पाच वर्षांच्या असतान गायकाच्या रूपात रंगमंचावर कारकीर्द सुरू केली.<ref>Evely, Douglas E., Dickson, Paul, and Ackerman, S.J.[https://books.google.com/books?id=y2DspYRi7G4C&q=%22Helen+Hayes%22&pg=PA2 "The White House Neighborhood"] ''On This Spot: Pinpointing the Past in Washington D.C.'' (2008), Capital Books, {{ISBN|1-933102-70-5}}, p.&nbsp;166</ref> वयाच्या १० व्या वर्षी तिने ''जीन अँड द कॅलिको डॉल'' (१९१०) हा लघुपट बनवला होता. ''द सिन ऑफ मॅडेलॉन क्लॉडेट'' (१९३१) हा तिचा ध्वनी चित्रपटातील पदार्पण होता, ज्यासाठी तिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा अकादमी पुरस्कार मिळाला होता. त्यानंतर तिने ''ॲरोस्मिथ'' (१९३१) ''ए फेअरवेल टू आर्म्स'' (१९३२); ''व्हाईट सिस्टर'' (१९३३), ''व्हेनेसा: हर लव्ह स्टोरी'' (१९३५) मध्ये मुख्य भूमिका केल्या. हेस अखेरीस १९३५ मध्ये ब्रॉडवेला परतली, जिथे तीन वर्षे तिने गिल्बर्ट मिलरच्या ''व्हिक्टोरिया रेजिनाच्या'' निर्मितीमध्ये [[राणी व्हिक्टोरिया|राणी व्हिक्टोरियाची]] मुख्य भूमिका केली. हेस अनेक कारणे आणि संस्थांना वेळ आणि पैसा देण्यासाठी उदार दाता होती. [[न्यू यॉर्क सिटी|न्यू यॉर्कच्या]] वेस्ट हॅव्हरस्ट्रॉ येथे स्थित हेलन हेस हॉस्पिटल या पुनर्वसन हॉस्पिटलमध्ये तिच्या परोपकारी कार्याचा सर्वात जास्त अभिमान हेसला वाटत असे. १९४० च्या दशकात हेस हॉस्पिटलमध्ये सामील झाली आणि १९४४ मध्ये बोर्ड ऑफ व्हिजिटर्समध्ये त्यांचे नाव देण्यात आले. १९७४ मध्ये, हॉस्पिटलचे नाव तिच्या सन्मानार्थ ठेवण्यात आले. १९९३ मधील तिचा मृत्यू होईपर्यंत तिने ४९ वर्षे तिने हेलन हेस हॉस्पिटलला सेवा दिली. त्या काळात, तिने हॉस्पिटलसाठी अथकपणे वकिली केली आणि १९६० च्या दशकात अल्बानी येथे स्थलांतरित होऊ नये यासाठी त्यांनी यशस्वीपणे लढा दिला. १९७० च्या दशकात, हॉस्पिटलला अत्याधुनिक सुविधेत रूपांतरित करण्यासाठी निधीसाठी लॉबिंग करण्यात तिने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.<ref name="rockland.lohudblogs.com">{{Cite web|url=http://rockland.lohudblogs.com/2009/11/06/pretty-penny-to-host-helen-hayes-hospital-fundraiser/|title=Pretty Penny to host Helen Hayes Hospital fundraiser – Lohud Rockland Blog|access-date=March 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322020040/http://rockland.lohudblogs.com/2009/11/06/pretty-penny-to-host-helen-hayes-hospital-fundraiser/|archive-date=March 22, 2017|url-status=dead}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == हेस ही [[कॅथोलिक]] होती<ref>Hayes, Helen. ''My Life in Three Acts''. Harcourt Brace Jovanovich: San Diego, CA, 1990, p. unknown</ref> <ref>Hevesi, Dennis. "Helen Hayes Is Remembered in Church She Loved", ''The New York Times'', March 21, 1993, p.&nbsp;45</ref> आणि [[रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका)|रिपब्लिकन]] होती जिने अनेक रिपब्लिकन राष्ट्रीय अधिवेशनांना हजेरी लावली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/Archives/1988/08/18/Taking-the-time-for-a-foregone-conclusion/1401587880000/|title=Taking the time for a foregone conclusion – UPI Archives|last1=Saker|first1=Anne|date=August 18, 1988|website=United Press International|language=en|access-date=April 28, 2023}}</ref> हेसचे १७ मार्च १९९३ रोजी न्याक, न्यू यॉर्क येथे हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले. हेसची मैत्रीण लिलियन गिश, "अमेरिकन सिनेमाची फर्स्ट लेडी", तिच्या इस्टेटची नियुक्त लाभार्थी होती, परंतु गिशचा मृत्यू केवळ १८ दिवसांपूर्वी झाला होता. हेसचे न्याक येथील ओक हिल स्मशानभूमीत अंत्यसंस्कार करण्यात आले.<ref name="pace">Pace, Eric.[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CEFDF123DF93BA25750C0A965958260 "Helen Hayes, Flower of the Stage, Dies at 92"]. ''The New York Times'' (requires registration), March 18, 1993</ref> तिच्या पश्चात तिचा मुलगा, जेम्स गॉर्डन मॅकआर्थर आणि चार नातवंडे होती.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.playbill.com/article/actor-james-macarthur-son-of-american-theatre-royalty-dies-at-age-72-com-173161|title=Actor James MacArthur, Son of American Theatre Royalty, Dies at Age 72|last=Jones|first=Kenneth|date=October 28, 2010|website=Playbill|language=en|access-date=September 29, 2020}}</ref> २०११ मध्ये तिला यूएस टपाल तिकीट देऊन सन्मानित करण्यात आले.<ref>[http://www.beyondtheperf.com/stamp-releases/helen-hayes "Helen Hayes Postage Stamp"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611152808/https://beyondtheperf.com/stamp-releases/helen-hayes}} beyondtheperf.com, April 25, 2011, accessed August 27, 2011</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:टोनी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:ग्रॅमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेत्या अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म]] [[वर्ग:एमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]] buf3s8i55b9b7sd59qfk0u39wn1y89m 0 350056 2712217 2680686 2026-09-25T15:13:01Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712217 wikitext text/x-wiki '''मुक्त व्यापार करार''' [[आंतरराष्ट्रीय कायदा|आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार]] सहकारी [[राज्य|राज्यांमध्ये]] [[मुक्त व्यापार क्षेत्र|मुक्त-व्यापार क्षेत्र]] तयार करण्यासाठी केलेला करार आहे. दोन प्रकारचे व्यापार करार आहेत: [[द्विपक्षीयवाद|द्विपक्षीय]] आणि [[बहुपक्षवाद|बहुपक्षीय]]. द्विपक्षीय व्यापार करार तेव्हा होतात जेव्हा दोन देश त्यांच्यातील [[व्यापार निर्बंध]] सैल करण्यास सहमत असतात, सामान्यत: व्यवसायाच्या संधींचा विस्तार करण्यासाठी. बहुपक्षीय व्यापार करार हे तीन किंवा अधिक देशांमधील करार आहेत आणि वाटाघाटी करणे आणि सहमत होणे सर्वात कठीण आहे.<ref>[https://www.edumaritime.net/icc-academy/free-trade-agreement-certificate-ftac-online Free Trade Agreement, ICC Academy]</ref> मुक्त व्यापार करार, व्यापार कराराचा एक प्रकार आहे, जो [[व्यापारातील अडथळे]] कमी करणे किंवा दूर करणे या उद्देशाने देश आयात आणि निर्यातीवर लादणारे [[दरपत्रक|शुल्क]] आणि शुल्क निर्धारित करतात, त्यामुळे [[आंतरराष्ट्रीय व्यापार|आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला]] प्रोत्साहन मिळते.<ref name="The Balance">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thebalance.com/free-trade-agreement-types-and-examples-3305897|title=3 Types of Free Trade Agreements and How They Work|website=The Balance|access-date=2019-03-24|archive-date=2017-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131030921/https://www.thebalance.com/free-trade-agreement-types-and-examples-3305897|url-status=dead}}</ref> असे करार सहसा "प्राधान्य शुल्क उपचार प्रदान करणाऱ्या धड्यावर केंद्रीत असतात", परंतु त्यामध्ये "गुंतवणूक, [[बौद्धिक संपदा]], [[सरकारी खरेदी]], [[तांत्रिक मानके]] आणि स्वच्छताविषयक आणि [[फायटोसॅनिटरी प्रमाणपत्र|फायटोसॅनिटरी]] समस्या यासारख्या क्षेत्रात [[व्यापार सुलभता|व्यापार सुलभीकरण]] आणि नियम बनविण्यावरील कलमांचा समावेश होतो".<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://trade.ec.europa.eu/tradehelp/free-trade-agreements|title=Rules of origin under free-trade agreements|website=EC Trade Helpdesk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507101515/https://trade.ec.europa.eu/tradehelp/free-trade-agreements|archive-date=2018-05-07|access-date=2019-06-06}}</ref> [[कस्टम युनियन|सीमाशुल्क संघटना]] आणि मुक्त-व्यापार क्षेत्रांमध्ये महत्त्वाचे भेद अस्तित्वात आहेत. दोन्ही प्रकारच्या [[ट्रेडिंग ब्लॉक|ट्रेडिंग ब्लॉकमध्ये]] अंतर्गत व्यवस्था असतात ज्या पक्षांनी आपापसात व्यापार उदार करण्यासाठी आणि सुलभ करण्यासाठी निष्कर्ष काढला. सीमाशुल्क संघटना आणि मुक्त-व्यापार क्षेत्रांमधील महत्त्वपूर्ण फरक म्हणजे तृतीय पक्षांकडे त्यांचा दृष्टिकोन. सीमाशुल्क युनियनला सर्व पक्षांनी गैर-पक्षांसोबतच्या व्यापाराच्या संदर्भात समान बाह्य शुल्क स्थापित करणे आणि राखणे आवश्यक आहे, तर मुक्त-व्यापार क्षेत्रातील पक्ष अशा आवश्यकतांच्या अधीन नाहीत. त्याऐवजी, त्यांना आवश्यक वाटेल त्याप्रमाणे ते गैर-पक्षांकडून आयातीवर लागू होणारी कोणतीही टॅरिफ व्यवस्था स्थापित आणि राखू शकतात.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Krueger|first=Anne|date=1995|title=Free Trade Agreements versus Customs Unions|url=https://www.nber.org/papers/w5084.pdf|journal=NBER Working Paper No. 5084|via=NBER.}}</ref> सुसंवादित बाह्य शुल्काशिवाय मुक्त-व्यापार क्षेत्रात, [[व्यापार विक्षेपण|व्यापारातील विक्षेपणाचा]] धोका दूर करण्यासाठी, पक्ष [[मूळचे नियम|मूळच्या प्राधान्य नियमांची]] प्रणाली स्वीकारतील.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://findrulesoforigin.org/glossary/glossary_roo|title=Rules of Origin Facilitator|website=ITC|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623041241/http://findrulesoforigin.org/Glossary/Glossary_Roo|archive-date=2019-06-23|access-date=2019-06-06}}</ref> [[प्रशुल्क आणि व्यापार यासंबधी सर्वसाधारण करार|टॅरिफ आणि ट्रेडवरील सामान्य करार]] (गॅट-१९९४) ने मूळत: मुक्त-व्यापार करारांची व्याख्या केवळ [[व्यापारमाल|वस्तूंमधील]] व्यापार समाविष्ट करण्यासाठी केली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wto.org/english/tratop_e/region_e/regatt_e.htm|title=The basic rules for goods|website=WTO}}</ref> [[सेवा (अर्थशास्त्र)|सेवांमधील]] व्यापाराचे उदारीकरण वाढविण्यासाठी समान उद्देशाने केलेल्या कराराला "आर्थिक एकीकरण करार" असे नाव देण्यात आले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/26-gats_01_e.htm#articleV|title=General Agreement on Trade in Services|website=WTO}}</ref> तथापि, व्यवहारात, हा शब्द आता राजकारणशास्त्र, मुत्सद्देगिरी आणि अर्थशास्त्रामध्ये केवळ वस्तूच नव्हे तर सेवा आणि अगदी [[भांडवली गुंतवणूक|गुंतवणुकीचा]] समावेश असलेल्या करारांचा संदर्भ देण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जातो. मुक्त व्यापार करार सारख्या आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूक करारांमध्ये पर्यावरणीय तरतुदी देखील सामान्य झाल्या आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Condon|first=Madison|date=2015-01-01|title=The Integration of Environmental Law into International Investment Treaties and Trade Agreements: Negotiation Process and the Legalization of Commitments|url=https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/989|journal=Virginia Environmental Law Journal|volume=33|issue=1|pages=102}}</ref> ==इतिहास== [[ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी|OED ने]] १८७७ च्या सुरुवातीला [[ऑस्ट्रेलियाची राज्ये व प्रदेश|ऑस्ट्रेलियन वसाहतींच्या]] संदर्भात "मुक्त व्यापार करार" या वाक्यांशाचा वापर केल्याची नोंद आहे. <ref>{{OED|free trade}}</ref> डब्ल्यूटीओच्या [[जागतिक व्यापार संघटना|जागतिक व्यापार संघटनेनंतर]] - ज्याला काहींनी व्यापार चर्चेला प्रोत्साहन न देण्याचे अपयश मानले आहे, परंतु इतरांनी व्यापार युद्ध रोखण्यात यश मिळवले आहे - राज्यांनी मुक्त व्यापार करार पूर्ण करण्यासाठी पर्यायांचा अधिकाधिक शोध सुरू केला.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Nissen|first=A.|date=2022|title=Not That Assertive: The EU's Take on Enforcement of Labour Obligations in Its Free Trade Agreement with South Korea|journal=European Journal of International Law|volume=XX|issue=XX|pages=607–630|doi=10.1093/ejil/chac037|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> ==मुक्त व्यापार करारांचे कायदेशीर पैलू== मुक्त व्यापार क्षेत्राची निर्मिती ही [[जागतिक व्यापार संघटना]] (WTO) मधील [[सर्वात अनुकूल राष्ट्र|मोस्ट फेव्हर्ड नेशन]] तत्त्वाला अपवाद मानली जाते कारण मुक्त-व्यापार क्षेत्रासाठी पक्षांनी एकमेकांना दिलेली प्राधान्ये त्यांच्या प्रवेश वचनबद्धतेच्या पलीकडे जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.meti.go.jp/english/report/data/2015WTO/02_01.pdf|title=Most-Favored-Nation Treatment Principle|website=METI}}</ref> जरी गॅट चे कलम XXIV जागतिक व्यापार संघटना सदस्यांना मुक्त-व्यापार क्षेत्रे स्थापन करण्यास किंवा त्यांच्या स्थापनेसाठी आवश्यक अंतरिम करार स्वीकारण्याची परवानगी देत असले तरी, मुक्त-व्यापार क्षेत्रांच्या संदर्भात अनेक अटी आहेत, किंवा अंतरिम करार ज्यामुळे मुक्त-व्यापार क्षेत्रे तयार होतात. सर्वप्रथम, अशा मुक्त-व्यापार क्षेत्रासाठी स्वाक्षरी करणाऱ्या पक्षांपैकी प्रत्येकाने सांभाळलेली कर्तव्ये आणि इतर नियम, जे असे मुक्त-व्यापार क्षेत्र तयार झाले तेव्हा लागू होते, अशा मुक्त-व्यापार क्षेत्रामध्ये गैर-पक्षांसोबतच्या व्यापारासाठी लागू होणार नाही. मुक्त-व्यापार क्षेत्राच्या निर्मितीपूर्वी समान स्वाक्षरी करणाऱ्या पक्षांमध्ये विद्यमान संबंधित कर्तव्ये आणि इतर नियमांपेक्षा जास्त किंवा अधिक प्रतिबंधात्मक. दुस-या शब्दात, मुक्त-व्यापार क्षेत्राची स्थापना त्याच्या सदस्यांना प्राधान्याने वागणूक देण्यासाठी [[जागतिक व्यापार संघटना]] कायद्यानुसार कायदेशीर आहे, परंतु मुक्त-व्यापार क्षेत्रातील पक्षांना क्षेत्र स्थापन होण्यापूर्वीच्या तुलनेत गैर-पक्षांशी कमी अनुकूल वागण्याची परवानगी नाही. कलम XXIV द्वारे निर्धारित केलेली दुसरी आवश्यकता म्हणजे मुक्त-व्यापार क्षेत्रातील सर्व व्यापारासाठी शुल्क आणि व्यापारातील इतर अडथळे दूर करणे आवश्यक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/gatt47.pdf|title=General Agreement on Tariffs and Trade|website=WTO}}</ref> मुक्त-व्यापार क्षेत्र तयार करणारे मुक्त व्यापार करार बहुपक्षीय व्यापार प्रणालीच्या क्षेत्राबाहेर असतात. तथापि, जागतिक व्यापार संघटना सदस्यांनी नवीन मुक्त व्यापार करार पूर्ण केल्यावर सचिवालयाला सूचित करणे आवश्यक आहे आणि तत्त्वतः मुक्त व्यापार करारांचे मजकूर प्रादेशिक व्यापार करारावरील समितीच्या अंतर्गत पुनरावलोकनाच्या अधीन आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wto.org/english/tratop_e/region_e/regcom_e.htm|title=The Committee on Regional Trade Agreements|website=WTO}}</ref> जरी मुक्त-व्यापार क्षेत्रामध्ये उद्भवणारे विवाद जागतिक व्यापार संघटना च्या विवाद निपटारा संस्थेमध्ये खटल्याच्या अधीन नसले तरी, " जागतिक व्यापार संघटना पॅनेल त्यांचे पालन करतील आणि दिलेल्या प्रकरणात अधिकार क्षेत्राचा वापर करण्यास नकार देतील याची कोणतीही हमी नाही".<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Todeschini-Marthe|first=Céline|date=2018|title=Dispute Settlement Mechanisms Under Free Trade Agreements and the WTO: Stakes, Issues and Practical Considerations: A Question of Choice?|url=http://www.kluwerlawonline.com/GTCJ2018044|journal=Global Trade and Customs Journal|volume=13|issue=9|pages=387–403|doi=10.54648/GTCJ2018044|via=Kluwer Law Online|accessdate=2024-06-04|archive-date=2023-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20231112140806/https://kluwerlawonline.com/GTCJ2018044|url-status=dead}}</ref> मुक्त व्यापार करार हा एक परस्पर करार आहे, ज्याला गॅट च्या XXIV कलमाने परवानगी दिली आहे. तर, विकसनशील आणि [[सर्वात कमी विकसित देश|अल्पविकसित देशांच्या]] बाजूने स्वायत्त व्यापार व्यवस्थांना १९७९ मध्ये (जीएटीटी) दर आणि व्यापारावरील सामान्य करारावर स्वाक्षरी करणाऱ्यांनी स्वीकारलेल्या ''विकसनशील देशांच्या भिन्न आणि अधिक अनुकूल उपचार, परस्परसंबंध आणि पूर्ण सहभागाच्या निर्णयाद्वारे'' परवानगी दिली आहे. "क्लॉज सक्षम करणे"). सामान्यीकृत प्रणाली ऑफ प्रेफरन्सेस साठी तो जागतिक व्यापार संघटना चा कायदेशीर आधार आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/enabling1979_e.htm|title=Enabling Clause 1979|website=WTO}}</ref> मुक्त व्यापार करार आणि प्राधान्य व्यापार व्यवस्था (जागतिक व्यापार संघटना ने नाव दिल्याप्रमाणे) दोन्ही ''सर्वाधिक पसंतीचे राष्ट्र'' तत्त्वाचा अपमान मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ptadb.wto.org/|title=Database on Preferential Trade Arrangements|website=WTO}}</ref> == मुक्त व्यापार करारांचे आर्थिक पैलू == ===व्यापार वळवणे आणि व्यापार निर्मिती=== सर्वसाधारणपणे, ''[[व्यापार वळवणे|व्यापार वळवण्याचा]]'' अर्थ असा होतो की एफटीए क्षेत्राबाहेरील अधिक कार्यक्षम पुरवठादारांकडून व्यापाराला त्या क्षेत्रातील कमी कार्यक्षम पुरवठादारांकडे वळवेल. तर, ''व्यापार निर्मितीचा'' अर्थ असा आहे की मुक्त व्यापार करार क्षेत्र व्यापार तयार करतो जो अन्यथा अस्तित्वात नसतो. सर्व बाबतीत व्यापार निर्मितीमुळे देशाचे राष्ट्रीय कल्याण होईल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://internationalecon.com/Trade/Tch110/T110-2A.php|title=International Trade Theory and Policy|last=Suvanovic|first=Steven|website=Internationalecon}}</ref> एफटीएच्या स्थापनेवर व्यापार निर्मिती आणि व्यापार वळवणे हे दोन्ही महत्त्वपूर्ण परिणाम आहेत. व्यापार निर्मितीमुळे खप जास्त किमतीच्या उत्पादकाकडून कमी किमतीच्या उत्पादकाकडे जाईल आणि त्यामुळे व्यापाराचा विस्तार होईल. याउलट, व्यापार वळवण्यामुळे क्षेत्राबाहेरील कमी किमतीच्या उत्पादकाकडून मुक्त व्यापार करार अंतर्गत उच्च किमतीच्या उत्पादकाकडे व्यापार हलविला जाईल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.sanandres.esc.edu.ar/secondary/economics%20packs/international_economics/page_35.htm|title=Trade creation and trade diversion|access-date=2024-06-04|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020154939/http://www.sanandres.esc.edu.ar/secondary/economics%20packs/international_economics/page_35.htm|url-status=dead}}</ref> अशा बदलामुळे मुक्त व्यापार करार अंतर्गत ग्राहकांना फायदा होणार नाही कारण ते स्वस्त आयात केलेल्या वस्तू खरेदी करण्याच्या संधीपासून वंचित आहेत. तथापि, अर्थशास्त्रज्ञांना असे आढळून आले आहे की व्यापार वळवल्याने नेहमीच एकूण राष्ट्रीय कल्याणाला हानी पोहोचत नाही: वळवलेल्या व्यापाराचे प्रमाण कमी असल्यास ते एकूण राष्ट्रीय कल्याण देखील सुधारू शकते.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Cheong|first=Juyoung|date=2010|title=Free Trade Area and Welfare:Is A Bigger Trade Diversion More Detrimental|url=http://www.etsg.org/ETSG2010/papers/Cheong.pdf|journal=ETSG 2010 Lausanne Twelfh Annual Conference|via=ETSG}}</ref> ===सार्वजनिक वस्तू म्हणून मुक्त व्यापार करार=== एफटीए किती प्रमाणात [[सार्वजनिक चांगले (अर्थशास्त्र)|सार्वजनिक वस्तू]] मानले जाऊ शकतात याचे मूल्यमापन करण्याचा प्रयत्न अर्थशास्त्रज्ञांनी केला आहे. ते प्रथम मुक्त व्यापार करार चा एक महत्त्वाचा घटक संबोधित करतात, जी अंतःस्थापित न्यायाधीकरणाची प्रणाली आहे जी आंतरराष्ट्रीय व्यापार विवादांमध्ये मध्यस्थ म्हणून काम करते. हे व्यापार करारांमध्ये पुष्टी केल्यानुसार विद्यमान कायदे आणि आंतरराष्ट्रीय आर्थिक धोरणांसाठी स्पष्टीकरणाची शक्ती म्हणून काम करतात.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Mavroidis|first=Petros|date=2012|title=Free Lunches? WTO as Public Good, and the WTO's View of Public Goods|journal=European Journal of International Law|volume=23|issue=3|pages=731–742|doi=10.1093/ejil/chs055|doi-access=free}}</ref> दुसरा मार्ग ज्यामध्ये मुक्त व्यापार करार सार्वजनिक वस्तू मानल्या जातात ते त्यांच्या "सखोल" होण्याच्या विकसित होण्याच्या प्रवृत्तीशी जोडलेले आहेत. मुक्त व्यापार करारची खोली त्यात समाविष्ट असलेल्या संरचनात्मक धोरणांच्या जोडलेल्या प्रकारांचा संदर्भ देते. जुने व्यापारी सौदे "उथळ" मानले जातात कारण ते कमी क्षेत्रे (जसे की टॅरिफ आणि कोटा) कव्हर करतात, अलीकडे निष्कर्ष काढलेले करार सेवांपासून ते ई-कॉमर्स आणि [[डेटा स्थानिकीकरण|डेटा लोकॅलायझेशनपर्यंत]] इतर अनेक क्षेत्रांना संबोधित करतात. पक्ष नसलेल्या लोकांच्या तुलनेत एफटीएमधील पक्षांमधील व्यवहार तुलनेने स्वस्त असल्याने, एफटीए पारंपारिकपणे [[बहिष्कृतता|वगळण्यायोग्य]] असल्याचे आढळले आहे. आता सखोल व्यापार सौद्यांमुळे नियामक सामंजस्य वाढेल आणि गैर-पक्षांसोबत व्यापार प्रवाह वाढेल, त्यामुळे मुक्त व्यापार करार फायद्यांची वगळण्याची क्षमता कमी होईल, नवीन पिढीचे मुक्त व्यापार करार सार्वजनिक वस्तूंची आवश्यक वैशिष्ट्ये प्राप्त करत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://voxeu.org/article/trade-effects-deep-agreements|title=Deep trade agreements as public goods|last=Mattoo, Aaditya|last2=Mulabdic, Alen|date=12 October 2017|website=Vox CEPR Policy Portal|last3=Ruta, Michele}}</ref> === पात्रता === [[कस्टम युनियन|कस्टम युनियनच्या]] विपरीत, मुक्त व्यापार करार मधील पक्ष सामान्य बाह्य टॅरिफ राखत नाहीत, याचा अर्थ ते सदस्य नसलेल्यांच्या संदर्भात भिन्न सीमा शुल्क तसेच इतर धोरणे लागू करतात. हे वैशिष्ट्य सर्वात कमी बाह्य दरांसह बाजारात प्रवेश करून मुक्त व्यापार करार अंतर्गत गैर-पक्षीय प्राधान्ये फ्री-राइडिंग करण्याची शक्यता निर्माण करते. अशा जोखमीमुळे एफटीए अंतर्गत प्राधान्यांसाठी पात्र मूळ वस्तू निश्चित करण्यासाठी नियम लागू करणे आवश्यक आहे, ही गरज सीमाशुल्क युनियनच्या स्थापनेनंतर उद्भवत नाही.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/rules-origin|title=Rules of Origin|date=6 February 2018|website=Institute for Government}}</ref> मुळात, किमान प्रमाणात प्रक्रियेची आवश्यकता असते ज्यामुळे मालामध्ये 'भरीव परिवर्तन' होते जेणेकरून ते मूळ मानले जाऊ शकतात. 'प्राधान्य व्यापार करार' मध्ये कोणता माल उत्पन्न होत आहे हे परिभाषित केल्याने, उत्पन्न आणि उत्पत्त नसल्या मालमध्ये फरक [[मूळचे नियम|करण्याचे प्राधान्य नियम]] : मुक्त व्यापार करार द्वारे नियोजित करण्यात आलेल्या प्रेफरन्शियल टॅरिफसाठी फक्त पूर्वीचेच पात्र असतील, नंतरचे 'सर्वाधिक पसंतीचे राष्ट्र' आयात शुल्क भरणे आवश्यक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2017/608797/EPRS_BRI%282017%29608797_EN.pdf|title=Customs unions and FTAs Debate with respect to EU neighbours|website=EU Parliament Policy Briefing}}</ref> हे लक्षात घेतले जाते की उत्पत्ति निकषांसाठी पात्रतेमध्ये, एफटीएच्या आत आणि बाहेरील इनपुटमध्ये एक भिन्नता उपचार आहे. सामान्यत: एका एफटीए पक्षामध्ये उद्भवणारे इनपुट दुसऱ्या पक्षातील उत्पादन प्रक्रियेत अंतर्भूत केले असल्यास ते दुसऱ्या पक्षामध्ये उद्भवलेले मानले जातील. काहीवेळा, एका पक्षामध्ये उद्भवणारा उत्पादन खर्च देखील दुसऱ्या पक्षामध्ये उद्भवणारा खर्च मानला जातो. [[मूळचे नियम|मूळच्या प्राधान्य नियमांमध्ये]], अशी भिन्नता उपचार सामान्यत: संचय किंवा संचय तरतुदीमध्ये प्रदान केली जाते. असे कलम वर नमूद केलेल्या मुक्त व्यापार करारच्या व्यापार निर्मिती आणि व्यापार वळवण्याच्या परिणामांचे स्पष्टीकरण देते, कारण मुक्त व्यापार करारमधील पक्षाला दुसऱ्या पक्षामध्ये उद्भवणारे इनपुट वापरण्यास प्रोत्साहन असते जेणेकरून त्यांची उत्पादने मूळ स्थितीसाठी पात्र ठरू शकतील.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/topics/origin/instruments-and-tools/reference-material/170130-b_comparative-study-on-pref_roo_master-file_final-20_06_2017.pdf?la=en|title=Comparative Study on Preferential Rules of Origin|website=WCO}}</ref> == मुक्त व्यापार करारा वर डेटाबेस == ''आंतरराष्ट्रीय व्यापार केंद्राच्या'' मार्केट ऍक्सेस मॅपद्वारे प्रदान केलेला [[व्यापार करार|व्यापार करारावरील]] डेटाबेस. सध्या शेकडो एफटीए अंमलात असल्याने आणि वाटाघाटी केल्या जात असल्याने (आयटीसीच्या नियमांनुसार सुमारे ८००,नॉन-परस्पर व्यापार व्यवस्था देखील मोजणे), व्यवसाय आणि धोरण-निर्मात्यांनी त्यांच्या स्थितीचा मागोवा ठेवणे महत्त्वाचे आहे. राष्ट्रीय, प्रादेशिक किंवा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मुक्त व्यापार करारांच्या अनेक डिपॉझिटरीज उपलब्ध आहेत. काही महत्त्वाच्या गोष्टींमध्ये लॅटिन अमेरिकन इंटिग्रेशन असोसिएशन द्वारे तयार केलेल्या लॅटिन अमेरिकन मुक्त व्यापार करारावरील डेटाबेस,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.aladi.org/sitioAladi/index.html|title=Aladi Acuerdos|website=Latin American Integration Association|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192754/http://www2.aladi.org/sitioAladi/index.html|archive-date=2020-12-03|access-date=2019-06-06}}</ref> आशियाई देशांची माहिती करार प्रदान करणारा आशियाई प्रादेशिक एकीकरण केंद्र द्वारे राखलेला डेटाबेस,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://aric.adb.org/fta-country|title=Free Trade Agreements|website=Asian Regional Integration Centre}}</ref> आणि युरोपियन युनियनच्या मुक्त व्यापार वाटाघाटी आणि करारांवर पोर्टल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/negotiations-and-agreements/|title=Negotiations and agreements|website=European Commission|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611130834/http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/negotiations-and-agreements/|archive-date=2019-06-11|access-date=2019-06-06}}</ref> आंतरराष्ट्रीय स्तरावर, धोरण-निर्माते आणि व्यवसायांसाठी आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी विकसित केलेले दोन महत्त्वाचे मुक्त-प्रवेश डेटाबेस आहेत: == जागतिक व्यापार संघटने ची प्रादेशिक व्यापार करार माहिती प्रणाली == जागतिक व्यापार संघटना सदस्यांना त्यांचे मुक्त व्यापार करार सचिवालयाला सूचित करणे बंधनकारक असल्याने, हा डेटाबेस मुक्त व्यापार करारांवरील माहितीच्या सर्वात अधिकृत स्त्रोतावर आधारित आहे (ज्याला जागतिक व्यापार संघटना भाषेत प्रादेशिक व्यापार करार म्हणून संबोधले जाते). डेटाबेस वापरकर्त्यांना देशाद्वारे किंवा विषयानुसार (वस्तू, सेवा किंवा वस्तू आणि सेवा) जागतिक व्यापार संघटना ला सूचित केलेल्या व्यापार करारांची माहिती मिळविण्याची परवानगी देतो. हा डेटाबेस वापरकर्त्यांना अंमलात असलेल्या सर्व करारांची अद्ययावत सूची प्रदान करतो, तथापि, जागतिक व्यापार संघटना ला सूचित न केलेले गहाळ असू शकतात. हे या करारांवरील आकडेवारीसह अहवाल, तक्ते आणि आलेख आणि विशेषतः प्राधान्य दर विश्लेषण देखील प्रदर्शित करते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://rtais.wto.org/ui/PublicMaintainRTAHome.aspx|title=Regional Trade Agreements Information System|website=WTO}}</ref> == आंतरराष्ट्रीय व्यापार केंद्रचा बाजार प्रवेश नकाशा == मार्केट ऍक्सेस मॅप [[आंतरराष्ट्रीय व्यापार केंद्र]] (ITC) द्वारे व्यवसाय, सरकार आणि संशोधकांना मार्केट ऍक्सेस समस्यांमध्ये सुविधा देण्याच्या उद्देशाने विकसित करण्यात आला आहे. डेटाबेस, ऑनलाइन टूल मार्केट ऍक्सेस मॅपद्वारे दृश्यमान आहे, सर्व सक्रिय व्यापार करारांमधील टॅरिफ आणि नॉन-टेरिफ अडथळ्यांवरील माहिती समाविष्ट करते, ते अधिकृतपणे जागतिक व्यापार संघटना ला सूचित केलेल्यांपुरते मर्यादित नाही. हे गैर-प्राधान्यिक व्यापार करारांवर डेटा देखील दस्तऐवज करते (उदाहरणार्थ, प्राधान्य योजनांची सामान्यीकृत प्रणाली). २०१९ पर्यंत, मार्केट ऍक्सेस मॅपने मजकूर करार आणि त्यांच्या मूळ नियमांचे डाउनलोड करण्यायोग्य दुवे प्रदान केले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.macmap.org/|title=Market Access Map|website=ITC}}</ref> या वर्षी येणाऱ्या मार्केट ऍक्सेस मॅपची नवीन आवृत्ती संबंधित कराराच्या पृष्ठांना थेट वेब लिंक प्रदान करेल आणि स्वतःला इतर '''आंतरराष्ट्रीय व्यापार केंद्र''' च्या टूल्सशी, विशेषतः मूळ फॅसिलिटेटरच्या नियमांशी जोडेल. हे एक अष्टपैलू साधन बनण्याची अपेक्षा आहे जे उद्यमांना मुक्त व्यापार करार समजून घेण्यात आणि या करारांतर्गत मूळ आवश्यकतांसाठी पात्रता प्राप्त करण्यास मदत करते'''. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://findrulesoforigin.org/|title=Rules of Origin Facilitator|website=ITC}}</ref>''' == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://rtais.wto.org/UI/PublicSearchByMemberResult.aspx?MemberCode=918&lang=1&redirect=1 WTO ची RTA माहिती प्रणाली] * [https://www.macmap.org/Default.aspx ITC चा मार्केट ऍक्सेस मॅप] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605163211/https://www.macmap.org/Default.aspx}} * [http://findrulesoforigin.org/ आयटीसीचे मूळ फॅसिलिटेटरचे नियम] * [https://wits.worldbank.org/gptad.html जागतिक बँकेचा ग्लोबल प्रेफरेंशियल ट्रेड डेटाबेस] * [https://web.archive.org/web/20201203192754/http://www2.aladi.org/sitioAladi/index.html लॅटिन अमेरिकन इंटिग्रेशन असोसिएशन] * [http://www.bilaterals.org/ द्विपक्षीय] * [https://aric.adb.org/fta-country आशियाई प्रादेशिक एकीकरण केंद्र] * [http://www.sice.oas.org/ अमेरिकन स्टेट्स फॉरेन ट्रेड इन्फॉर्मेशन सिस्टम] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय व्यापार]] [[वर्ग:मुक्त व्यापार करार]] gg44yqbokg5mt869elmf2v1oyn81zhz 0 361290 2712222 2645659 2026-09-25T15:32:46Z अभय नातू 206 /* चित्रपटांची यादी */ 2712222 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सादिया खातीब''' ही एक [[भारतीय व्यक्ती|भारतीय]] अभिनेत्री आहे जी [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] काम करते. तिने [[विधू विनोद चोप्रा]] यांच्या ''शिकारा'' (२०२०) या चित्रपटातून अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले. ह्या चित्रपटातील भूमीकेसाठी तिला [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पणासाठी फिल्मफेर पुरस्काराचे]] नामांकन मिळाले होते. खातीब यांनी तेव्हापासून ''रक्षाबंधन'' (२०२२) चित्रपटामध्ये काम केले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Purkayastha|first=Pallabi Dey|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shikara-actress-sadia-khateeb-visits-her-home-in-kashmir-bowls-us-over-with-these-beautiful-pictures/articleshow/80423277.cms|title='Shikara' actress Sadia Khateeb visits her home in Kashmir, bowls us over with these beautiful pictures!|work=The Times of India|access-date=23 January 2021}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == खातीब यांचा जन्म [[जम्मू आणि काश्मीर (राज्य)|जम्मू आणि काश्मीर]] राज्यामधील [[डोडा जिल्हा|दोडा जिल्ह्यातील]] भदरवाह शहरात १९९७ मध्ये झाला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Kulkarni|first=Onkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shikara-actress-sadia-khateeb-this-is-the-first-eid-i-am-celebrating-away-from-my-parents/articleshow/92779473.cms|title=Shikara actress Sadia Khateeb: This is the first festival I am celebrating away from my parents|work=The Times of India|access-date=10 July 2022}}</ref> == कारकीर्द == खातीबने २०२० मध्ये चित्रपट निर्माते [[विधू विनोद चोप्रा]] यांच्या ''शिकारा'' या नाट्यमय चित्रपटातून [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] पदार्पण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vidhu-vinod-chopra-i-want-people-to-see-shikara-without-any-prejudices/article30744433.ece|title=Vidhu Vinod Chopra: 'I want people to see Shikara without any prejudices'|last=Rosario|first=Kennith|date=5 February 2020|website=द हिंदू}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Purkayastha|first=Pallabi Dey|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/oneyearofshikara-actress-sadia-khateeb-being-around-vidhu-vinod-chopra-is-like-being-in-an-institution-and-i-was-in-it-for-three-years/articleshow/80736863.cms|title=#OneYearofShikara: Sadia Khateeb: Vidhu Vinod Chopra not only taught me the nuances of cinema but also the fundamentals of life|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/entertainment/vidhu-vinod-chopras-upcoming-film-shikara-described-as-a-love-letter-from-kashmir-to-release-on-8-november-7249161.html|title=Vidhu Vinod Chopra's upcoming film Shikara, described as a 'love letter from Kashmir', to release on 8 November|date=29 August 2019|website=Firstpost|access-date=29 August 2019}}</ref> हा चित्रपट [[जम्मू-काश्मीरमधील उग्रवाद|जम्मू आणि काश्मीरमधील बंडखोरीच्या]] शिखरावर आणि त्यानंतर [[काश्मिरी पंडित|काश्मिरी पंडितांच्या]] जीवन व त्यांच्या नरसंहाराच्या वेळीची एक प्रेमकथा सांगतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/kashmiri-pandit-woman-lashes-out-at-vidhu-vinod-chopra-at-shikara-screening-i-disown-your-film-1644396-2020-02-08|title=Kashmiri Pandit woman lashes out at Vidhu Vinod Chopra at Shikara screening: I disown your film|date=8 February 2020|website=India Today}}</ref> [[काश्मिरी पंडितांचे पलायन|१९९० च्या काश्मीरमधील बंडखोरीदरम्यान]] तिच्या पतीसह तिची जमीन सोडून पळून जाण्यास भाग पाडलेल्या [[काश्मिरी पंडित|काश्मिरी ब्राह्मण]] महिलेची भूमिका तिने साकारली आहे जीचे नाव शांती धर आहे. अभिनेता आदिल खानने मुख्य भूमिका साकारली होती. दोघेही काश्मिरी वंशाचे आहेत आणि चोप्रा यांना प्रामाणिकपणा टिकवून ठेवण्यासाठी असेच हवे होते. ''[[द टाइम्स ऑफ इंडिया|टाईम्स ऑफ इंडियाच्या]]'' पल्लबी डे यांनी लिहिले, "सादिया, तिच्या संसर्गजन्य हास्यासह, ज्या भागात ती तरुणपणाची भूमिका साकारत आहे तिथे ती स्वाभाविक दिसते".<ref>{{Citation|accessdate=12 August 2022}}</ref> ''टाईम्स ऑफ इंडिया'' आणि [[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|''इंडिया टुडे'']] या दोघांनी नवोदित सादिया खातीब आणि आदिल खान यांची प्रशंसा केली.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/shikara-movie-review-vidhu-vinod-chopra-s-love-letter-from-kashmir-1644076-2020-02-07|title=Shikara movie review: Vidhu Vinod Chopra's love letter from Kashmir|last=Kanyal|first=Jyoti|date=7 February 2020|website=India Today|language=en|access-date=2020-02-07}}</ref> खातीबला [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्काराचे]] नामांकन मिळाले. खातीब पुढे ''रक्षाबंधन'' चित्रपटात[[अक्षय कुमार|अक्षय कुमारच्या]] बहिणीची भूमिका साकारत दिसली. ती त्याच्या विवाहित बहिणीची भूमिका साकारते; पण तिच्या सासरच्यांनी हुंड्याची मागणी केल्याने तिला त्रास होतो आणि परिणामी ती विष पिऊन आत्महत्या करते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raksha-bandhan-sadia-khateeb-roped-in-for-akshay-kumars-next/articleshow/83743419.cms|title='Raksha Bandhan': Sadia Khateeb roped in for Akshay Kumar's next|work=The Times of India|access-date=22 June 2021}}</ref> चित्रपटाला मिश्र प्रतिक्रिया मिळाल्या. ''बॉलीवूड हंगामाच्या'' एका समीक्षकाने चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले आणि लिहिले, "अक्षय कुमार अभिनीत ''रक्षा बंधन'' ही एक हृदयस्पर्शी कौटुंबिक गाथा आहे, ज्यामध्ये अत्यंत भावनिक दुसरा भाग चित्रपटाला उंचावतो". तिच्या भूमिकेसाठी तिला कौतुकाचा वर्षाव झाला, समीक्षकांनी म्हटले की "सादिया खतीब जास्तीत जास्त प्रभाव पाडते आणि खूपच आकर्षक दिसते".<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/raksha-bandhan-3/critic-review/raksha-bandhan-3-movie-review/raksha-bandhan-is-a-touching-family-saga-with-a-highly-emotional-second-half-that-uplifts-the-film/|title=Raksha Bandhan Movie Review: RAKSHA BANDHAN is a touching family saga, with a highly emotional second half that uplifts the film.|date=11 August 2022|website=[[बॉलिवूड हंगामा]]|access-date=11 August 2022}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/raksha-bandhan/movie-review/93486447.cms|title=Raksha Bandhan Movie Review : A touching sibling bond story that turns into a social commentary|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=11 August 2022}}</ref> खातीब पुढे [[जॉन अब्राहम|जॉन अब्राहमसोबत]] ''द डिप्लोमॅटमध्ये'' दिसणार आहे.<ref name="SKNF">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/exclusive-raksha-bandhan-actress-sadia-khateeb-bags-john-abraham-starrer-diplomat/|title=EXCLUSIVE: Raksha Bandhan actress Sadia Khateeb bags John Abraham-starrer The Diplomat|date=26 September 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=13 November 2022}}</ref> == चित्रपटांची यादी == {| class="wikitable sortable" !वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! नोंदी ! संदर्भ. |- | २०२० | ''शिकारा'' | शांती सप्रू धर | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/shikara-trailer-out-vidhu-vinod-chopra-brings-searing-pain-of-kashmiri-pandit-exodus-on-film-1634654-2020-01-07|title=Vidhu Vinod Chopra brings searing pain of Kashmiri Pandit genocide on film|date=7 January 2020|website=India Today|language=en-US|access-date=10 January 2020}}</ref> |- | २०२२ | ''रक्षाबंधन'' | गायत्री अग्रवाल - मिश्रा | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/akshay-kumar-bhumi-pednekar-starrer-raksha-bandhan-release-august-11-2022/|title=Akshay Kumar and Bhumi Pednekar starrer Raksha Bandhan to release on August 11, 2022|date=26 September 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=26 September 2021}}</ref> |- | २०२५ | ''द डिप्लोमॅट'' | उज्मा अहमद | | <ref name="SKNF"/> |- | rowspan="2" | 2026 | ''[[दादी की शादी]]'' | कनिका आहुजा | | <ref>{{Cite news |date=2025-05-29 |title=The Diplomat actress Sadia Khateeb on shooting with Riddhima Kapoor and Kapil Sharma for her next |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sadia-khateeb-teams-up-with-kapil-sharma-and-riddhima-kapoor-for-exciting-new-film-project/articleshow/121488309.cms |access-date=2025-05-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | सिला | सिला | चित्रिकरण सुरू आहे | <ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date=2025-06-30 |title=Silaa: Harshvardhan Rane pairs up with The Diplomat actress Sadia Khateeb for romantic-action drama |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/silaa-harshvardhan-rane-pairs-up-with-the-diplomat-actress-sadia-khateeb-for-romantic-action-drama-2025-06-30-996839 |access-date=2025-06-30 |website=India TV News |language=en}}</ref> |- |} == पुरस्कार == {| class="wikitable" !वर्ष ! पुरस्कार ! श्रेणी ! चित्रपट ! निकाल ! संदर्भ. |- | २०२० | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण]] | ''शिकारा'' |{{Nom}} | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-66th-vimal-elaichi-filmfare-awards-2021_-47279.html|title=Nominations For The 66th Vimal Elaichi Filmfare Awards 2021|date=28 March 2021|work=Filmfare|language=en|access-date=28 March 2021}}</ref> |} == संदर्भ == [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)]] iej739g3ykhkcd3f8mmvhqt8l1a7ta8 2712223 2712222 2026-09-25T15:32:47Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]) 2712223 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सादिया खातीब''' ही एक [[भारतीय व्यक्ती|भारतीय]] अभिनेत्री आहे जी [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] काम करते. तिने [[विधू विनोद चोप्रा]] यांच्या ''शिकारा'' (२०२०) या चित्रपटातून अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले. ह्या चित्रपटातील भूमीकेसाठी तिला [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पणासाठी फिल्मफेर पुरस्काराचे]] नामांकन मिळाले होते. खातीब यांनी तेव्हापासून ''रक्षाबंधन'' (२०२२) चित्रपटामध्ये काम केले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Purkayastha|first=Pallabi Dey|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shikara-actress-sadia-khateeb-visits-her-home-in-kashmir-bowls-us-over-with-these-beautiful-pictures/articleshow/80423277.cms|title='Shikara' actress Sadia Khateeb visits her home in Kashmir, bowls us over with these beautiful pictures!|work=The Times of India|access-date=23 January 2021}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == खातीब यांचा जन्म [[जम्मू आणि काश्मीर (राज्य)|जम्मू आणि काश्मीर]] राज्यामधील [[डोडा जिल्हा|दोडा जिल्ह्यातील]] भदरवाह शहरात १९९७ मध्ये झाला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Kulkarni|first=Onkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shikara-actress-sadia-khateeb-this-is-the-first-eid-i-am-celebrating-away-from-my-parents/articleshow/92779473.cms|title=Shikara actress Sadia Khateeb: This is the first festival I am celebrating away from my parents|work=The Times of India|access-date=10 July 2022}}</ref> == कारकीर्द == खातीबने २०२० मध्ये चित्रपट निर्माते [[विधू विनोद चोप्रा]] यांच्या ''शिकारा'' या नाट्यमय चित्रपटातून [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांमध्ये]] पदार्पण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vidhu-vinod-chopra-i-want-people-to-see-shikara-without-any-prejudices/article30744433.ece|title=Vidhu Vinod Chopra: 'I want people to see Shikara without any prejudices'|last=Rosario|first=Kennith|date=5 February 2020|website=द हिंदू}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Purkayastha|first=Pallabi Dey|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/oneyearofshikara-actress-sadia-khateeb-being-around-vidhu-vinod-chopra-is-like-being-in-an-institution-and-i-was-in-it-for-three-years/articleshow/80736863.cms|title=#OneYearofShikara: Sadia Khateeb: Vidhu Vinod Chopra not only taught me the nuances of cinema but also the fundamentals of life|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/entertainment/vidhu-vinod-chopras-upcoming-film-shikara-described-as-a-love-letter-from-kashmir-to-release-on-8-november-7249161.html|title=Vidhu Vinod Chopra's upcoming film Shikara, described as a 'love letter from Kashmir', to release on 8 November|date=29 August 2019|website=Firstpost|access-date=29 August 2019}}</ref> हा चित्रपट [[जम्मू-काश्मीरमधील उग्रवाद|जम्मू आणि काश्मीरमधील बंडखोरीच्या]] शिखरावर आणि त्यानंतर [[काश्मिरी पंडित|काश्मिरी पंडितांच्या]] जीवन व त्यांच्या नरसंहाराच्या वेळीची एक प्रेमकथा सांगतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/kashmiri-pandit-woman-lashes-out-at-vidhu-vinod-chopra-at-shikara-screening-i-disown-your-film-1644396-2020-02-08|title=Kashmiri Pandit woman lashes out at Vidhu Vinod Chopra at Shikara screening: I disown your film|date=8 February 2020|website=India Today}}</ref> [[काश्मिरी पंडितांचे पलायन|१९९० च्या काश्मीरमधील बंडखोरीदरम्यान]] तिच्या पतीसह तिची जमीन सोडून पळून जाण्यास भाग पाडलेल्या [[काश्मिरी पंडित|काश्मिरी ब्राह्मण]] महिलेची भूमिका तिने साकारली आहे जीचे नाव शांती धर आहे. अभिनेता आदिल खानने मुख्य भूमिका साकारली होती. दोघेही काश्मिरी वंशाचे आहेत आणि चोप्रा यांना प्रामाणिकपणा टिकवून ठेवण्यासाठी असेच हवे होते. ''[[द टाइम्स ऑफ इंडिया|टाईम्स ऑफ इंडियाच्या]]'' पल्लबी डे यांनी लिहिले, "सादिया, तिच्या संसर्गजन्य हास्यासह, ज्या भागात ती तरुणपणाची भूमिका साकारत आहे तिथे ती स्वाभाविक दिसते".<ref>{{Citation|accessdate=12 August 2022}}</ref> ''टाईम्स ऑफ इंडिया'' आणि [[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|''इंडिया टुडे'']] या दोघांनी नवोदित सादिया खातीब आणि आदिल खान यांची प्रशंसा केली.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/shikara-movie-review-vidhu-vinod-chopra-s-love-letter-from-kashmir-1644076-2020-02-07|title=Shikara movie review: Vidhu Vinod Chopra's love letter from Kashmir|last=Kanyal|first=Jyoti|date=7 February 2020|website=India Today|language=en|access-date=2020-02-07}}</ref> खातीबला [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्काराचे]] नामांकन मिळाले. खातीब पुढे ''रक्षाबंधन'' चित्रपटात[[अक्षय कुमार|अक्षय कुमारच्या]] बहिणीची भूमिका साकारत दिसली. ती त्याच्या विवाहित बहिणीची भूमिका साकारते; पण तिच्या सासरच्यांनी हुंड्याची मागणी केल्याने तिला त्रास होतो आणि परिणामी ती विष पिऊन आत्महत्या करते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raksha-bandhan-sadia-khateeb-roped-in-for-akshay-kumars-next/articleshow/83743419.cms|title='Raksha Bandhan': Sadia Khateeb roped in for Akshay Kumar's next|work=The Times of India|access-date=22 June 2021}}</ref> चित्रपटाला मिश्र प्रतिक्रिया मिळाल्या. ''बॉलीवूड हंगामाच्या'' एका समीक्षकाने चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले आणि लिहिले, "अक्षय कुमार अभिनीत ''रक्षा बंधन'' ही एक हृदयस्पर्शी कौटुंबिक गाथा आहे, ज्यामध्ये अत्यंत भावनिक दुसरा भाग चित्रपटाला उंचावतो". तिच्या भूमिकेसाठी तिला कौतुकाचा वर्षाव झाला, समीक्षकांनी म्हटले की "सादिया खतीब जास्तीत जास्त प्रभाव पाडते आणि खूपच आकर्षक दिसते".<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/raksha-bandhan-3/critic-review/raksha-bandhan-3-movie-review/raksha-bandhan-is-a-touching-family-saga-with-a-highly-emotional-second-half-that-uplifts-the-film/|title=Raksha Bandhan Movie Review: RAKSHA BANDHAN is a touching family saga, with a highly emotional second half that uplifts the film.|date=11 August 2022|website=[[बॉलिवूड हंगामा]]|access-date=11 August 2022}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/raksha-bandhan/movie-review/93486447.cms|title=Raksha Bandhan Movie Review : A touching sibling bond story that turns into a social commentary|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=11 August 2022}}</ref> खातीब पुढे [[जॉन अब्राहम|जॉन अब्राहमसोबत]] ''द डिप्लोमॅटमध्ये'' दिसणार आहे.<ref name="SKNF">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/exclusive-raksha-bandhan-actress-sadia-khateeb-bags-john-abraham-starrer-diplomat/|title=EXCLUSIVE: Raksha Bandhan actress Sadia Khateeb bags John Abraham-starrer The Diplomat|date=26 September 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=13 November 2022}}</ref> == चित्रपटांची यादी == {| class="wikitable sortable" !वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! नोंदी ! संदर्भ. |- | २०२० | ''शिकारा'' | शांती सप्रू धर | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/shikara-trailer-out-vidhu-vinod-chopra-brings-searing-pain-of-kashmiri-pandit-exodus-on-film-1634654-2020-01-07|title=Vidhu Vinod Chopra brings searing pain of Kashmiri Pandit genocide on film|date=7 January 2020|website=India Today|language=en-US|access-date=10 January 2020}}</ref> |- | २०२२ | ''रक्षाबंधन'' | गायत्री अग्रवाल - मिश्रा | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/akshay-kumar-bhumi-pednekar-starrer-raksha-bandhan-release-august-11-2022/|title=Akshay Kumar and Bhumi Pednekar starrer Raksha Bandhan to release on August 11, 2022|date=26 September 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=26 September 2021}}</ref> |- | २०२५ | ''द डिप्लोमॅट'' | उज्मा अहमद | | <ref name="SKNF"/> |- | rowspan="2" | 2026 | ''[[दादी की शादी]]'' | कनिका आहुजा | | <ref>{{Cite news |date=2025-05-29 |title=The Diplomat actress Sadia Khateeb on shooting with Riddhima Kapoor and Kapil Sharma for her next |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sadia-khateeb-teams-up-with-kapil-sharma-and-riddhima-kapoor-for-exciting-new-film-project/articleshow/121488309.cms |access-date=2025-05-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | सिला | सिला | चित्रीकरण सुरू आहे | <ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date=2025-06-30 |title=Silaa: Harshvardhan Rane pairs up with The Diplomat actress Sadia Khateeb for romantic-action drama |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/silaa-harshvardhan-rane-pairs-up-with-the-diplomat-actress-sadia-khateeb-for-romantic-action-drama-2025-06-30-996839 |access-date=2025-06-30 |website=India TV News |language=en}}</ref> |- |} == पुरस्कार == {| class="wikitable" !वर्ष ! पुरस्कार ! श्रेणी ! चित्रपट ! निकाल ! संदर्भ. |- | २०२० | [[फिल्मफेर पुरस्कार]] | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण]] | ''शिकारा'' |{{Nom}} | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-66th-vimal-elaichi-filmfare-awards-2021_-47279.html|title=Nominations For The 66th Vimal Elaichi Filmfare Awards 2021|date=28 March 2021|work=Filmfare|language=en|access-date=28 March 2021}}</ref> |} == संदर्भ == [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)]] g8ayxgisk8x16vslqt1iegzo4v0i5k9 0 366968 2712201 2638666 2026-09-25T13:29:53Z ~2026-51765-85 187802 2712201 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''काइट्स''''' हा २०१० चा [[अनुराग बसू]] दिग्दर्शित रोमँटिक अ‍ॅक्शन थरारपट आहे. या चित्रपटाची कथा [[राकेश रोशन]] यांनी लिहिली आणि निर्मित केली आहे. या चित्रपटात [[हृतिक रोशन]], बारबरा मोरी, [[कंगना राणावत]] आणि [[कबीर बेदी]] यांनी भूमिका केल्या आहेत.<ref name="official site">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.kites-thefilm.com/|title=Official Kites Website|publisher=Kites-thefilm.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926060347/http://www.kites-thefilm.com/|archive-date=26 September 2018|access-date=6 October 2011}}</ref> ब्रेट रॅटनर प्रस्तूत '''''काइट्स: द रीमिक्स''''' हा इंग्रजी भाषेत उत्तर अमेरिकेत प्रदर्शित झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/positive-about-brett-s-cut/story-ucM0mtPEVihT4PXgCAp1MK.html|title='Positive about Brett's cut'|date=27 May 2010|website=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]}}</ref> उत्तर अमेरिकेत २०८ थिएटरमध्ये प्रदर्शित झालेला हा चित्रपट त्यावेळचा सर्वात मोठा बॉलिवूड प्रसर्शन करणारा ठरला.<ref name="subers">Subers, Ray. [https://boxofficemojo.com/news/?id=2789&p=.htm "Arthouse Audit: 'Kites' Flies, 'Babies' Maintains Grip"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160531135712/http://www.boxofficemojo.com/news/?id=2789&p=.htm}}, BoxOfficeMojo.com, 25 May 2010</ref> आठवड्याच्या शेवटी टॉप टेनमध्ये पोहोचणारा हा पहिला बॉलिवूड चित्रपट होता, जरी ''[[माय नेम इज खान|माय नेम इज खानने]]'' पहिल्या आठवड्याच्या शेवटी उत्तर अमेरिकन कमाई जास्त केली होती.<ref name="subers" /> चांगली सुरुवात असूनही,<ref name="BOV">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/kites|title=Kites|publisher=Boxofficeindia.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223125058/http://www.boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/kites|archive-date=23 February 2014|access-date=6 October 2011}}</ref> चित्रपटाला त्याच्या पुर्ण कमाईत फक्त {{INRConvert|47|c}} कमावणे शक्य झाले. स्थानिक पातळीवर, चित्रपटावर करण्यात आलेल्या प्रमुख टीकांपैकी एक म्हणजे बहुभाषिक कथेवर आधारित होती ज्यामध्ये बहुतेक संवाद स्पॅनिश आणि इंग्रजीमध्ये होते, तर भारतात त्याची जाहिरात हिंदी भाषेतील चित्रपट म्हणून करण्यात आली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/bollywood-film-kites-rises-abroad-falls-at-home/articleshow/5972657.cms|title=Bollywood film 'Kites' rises abroad, falls at home|work=[[The Economic Times]]}}</ref> == पुरस्कार आणि नामांकने == ; [[झी सिने पुरस्कार|२०११ झी सिने पुरस्कार]] '''जिंकले''' <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/01/14/7016/index.html|title=Winners of Zee Cine Awards 2011|work=Bollywood Hungama|access-date=14 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111022195528/http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/01/14/7016/index.html|archive-date=22 October 2011|url-status=dead}}</ref> * सर्वोत्कृष्ट छायांकन - अयनंका बोस '''नामांकन''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.zorsebol.com/videos/bollywood-parties-events/zee-cine-awards-2010-2011-nominations-winners-list-vote-your-favorite-zee-tv/|title=Nominations for Zee Cine Awards 2011|publisher=zorsebol.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222214457/http://www.zorsebol.com/videos/bollywood-parties-events/zee-cine-awards-2010-2011-nominations-winners-list-vote-your-favorite-zee-tv/|archive-date=22 February 2011|access-date=7 April 2011}}</ref> * [[झी सिने पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण]] - बार्बरा मोरी * सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायक - [[के.के. (गायक)|के.के.]] - "जिंदगी दो पल की" == गीत == ''काइट्स'' मधील गीत [[राजेश रोशन]] यांनी संगीतबद्ध केला होता, तर नासिर फराज आणि आसिफ अली बेग यांनी गीते लिहिली होती. "दिल क्यों ये मेरा" आणि "जिंदगी दो पल की" (दोन्ही [[के.के. (गायक)|के.के.]] यांनी गायली) ही गाणी खूप गाजली तर इतर गाणीही यशस्वी झाली. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील इंग्लिश चित्रपट]] [[वर्ग:अनुराग बसू दिग्दर्शित चित्रपट]] hyddumgbizzb1yintwp5rdooduoxfd6 2712211 2712201 2026-09-25T14:38:46Z Morkoz 184777 [[Special:Contributions/~2026-51765-85|~2026-51765-85]] ([[User talk:~2026-51765-85|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2638666 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''काइट्स''''' हा २०१० चा [[अनुराग बसू]] दिग्दर्शित भारतीय रोमँटिक अ‍ॅक्शन थरारपट आहे. या चित्रपटाची कथा [[राकेश रोशन]] यांनी लिहिली आणि निर्मित केली आहे. या चित्रपटात [[हृतिक रोशन]], बारबरा मोरी, [[कंगना राणावत]] आणि [[कबीर बेदी]] यांनी भूमिका केल्या आहेत.<ref name="official site">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.kites-thefilm.com/|title=Official Kites Website|publisher=Kites-thefilm.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926060347/http://www.kites-thefilm.com/|archive-date=26 September 2018|access-date=6 October 2011}}</ref> ब्रेट रॅटनर प्रस्तूत '''''काइट्स: द रीमिक्स''''' हा इंग्रजी भाषेत उत्तर अमेरिकेत प्रदर्शित झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/positive-about-brett-s-cut/story-ucM0mtPEVihT4PXgCAp1MK.html|title='Positive about Brett's cut'|date=27 May 2010|website=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]}}</ref> उत्तर अमेरिकेत २०८ थिएटरमध्ये प्रदर्शित झालेला हा चित्रपट त्यावेळचा सर्वात मोठा बॉलिवूड प्रसर्शन करणारा ठरला.<ref name="subers">Subers, Ray. [https://boxofficemojo.com/news/?id=2789&p=.htm "Arthouse Audit: 'Kites' Flies, 'Babies' Maintains Grip"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160531135712/http://www.boxofficemojo.com/news/?id=2789&p=.htm}}, BoxOfficeMojo.com, 25 May 2010</ref> आठवड्याच्या शेवटी टॉप टेनमध्ये पोहोचणारा हा पहिला बॉलिवूड चित्रपट होता, जरी ''[[माय नेम इज खान|माय नेम इज खानने]]'' पहिल्या आठवड्याच्या शेवटी उत्तर अमेरिकन कमाई जास्त केली होती.<ref name="subers" /> चांगली सुरुवात असूनही,<ref name="BOV">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/kites|title=Kites|publisher=Boxofficeindia.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223125058/http://www.boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/kites|archive-date=23 February 2014|access-date=6 October 2011}}</ref> चित्रपटाला त्याच्या पुर्ण कमाईत फक्त {{INRConvert|47|c}} कमावणे शक्य झाले. स्थानिक पातळीवर, चित्रपटावर करण्यात आलेल्या प्रमुख टीकांपैकी एक म्हणजे बहुभाषिक कथेवर आधारित होती ज्यामध्ये बहुतेक संवाद स्पॅनिश आणि इंग्रजीमध्ये होते, तर भारतात त्याची जाहिरात हिंदी भाषेतील चित्रपट म्हणून करण्यात आली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/bollywood-film-kites-rises-abroad-falls-at-home/articleshow/5972657.cms|title=Bollywood film 'Kites' rises abroad, falls at home|work=[[The Economic Times]]}}</ref> == पुरस्कार आणि नामांकने == ; [[झी सिने पुरस्कार|२०११ झी सिने पुरस्कार]] '''जिंकले''' <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/01/14/7016/index.html|title=Winners of Zee Cine Awards 2011|work=Bollywood Hungama|access-date=14 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111022195528/http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/01/14/7016/index.html|archive-date=22 October 2011|url-status=dead}}</ref> * सर्वोत्कृष्ट छायांकन - अयनंका बोस '''नामांकन''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.zorsebol.com/videos/bollywood-parties-events/zee-cine-awards-2010-2011-nominations-winners-list-vote-your-favorite-zee-tv/|title=Nominations for Zee Cine Awards 2011|publisher=zorsebol.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222214457/http://www.zorsebol.com/videos/bollywood-parties-events/zee-cine-awards-2010-2011-nominations-winners-list-vote-your-favorite-zee-tv/|archive-date=22 February 2011|access-date=7 April 2011}}</ref> * [[झी सिने पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण]] - बार्बरा मोरी * सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायक - [[के.के. (गायक)|के.के.]] - "जिंदगी दो पल की" == गीत == ''काइट्स'' मधील गीत [[राजेश रोशन]] यांनी संगीतबद्ध केला होता, तर नासिर फराज आणि आसिफ अली बेग यांनी गीते लिहिली होती. "दिल क्यों ये मेरा" आणि "जिंदगी दो पल की" (दोन्ही [[के.के. (गायक)|के.के.]] यांनी गायली) ही गाणी खूप गाजली तर इतर गाणीही यशस्वी झाली. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील इंग्लिश चित्रपट]] [[वर्ग:अनुराग बसू दिग्दर्शित चित्रपट]] [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील हिंदी चित्रपट]] 3n94evardssviub8x84h94ft4ygr6hy 0 377812 2712247 2675575 2026-09-25T17:33:45Z संतोष गोरे 135680 2712247 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''विद्यागौरी नीलकंठ''' (१८७६-१९५८) या एक भारतीय समाजसुधारक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि लेखिका होत्या. त्या [[गुजरात|गुजरातमधील]] पहिल्या दोन महिला पदवीधरांपैकी एक होत्या.<ref name="Stree Shakti">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.streeshakti.com/bookV.aspx?author=3|title=Stree Shakti|access-date=2016-11-10}}</ref><ref name="Win Entrance Biography">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.winentrance.com/general_knowledge/vidya-gauri-nilkanth.html|title=Win Entrance Biography|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110174644/http://www.winentrance.com/general_knowledge/vidya-gauri-nilkanth.html|archive-date=10 November 2016|access-date=2016-11-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110174644/http://www.winentrance.com/general_knowledge/vidya-gauri-nilkanth.html |date=2016-11-10 }}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == [[चित्र:Ramanbhai_Nilkanth_Vidyagauri_Nilkanth.jpg|डावे|इवलेसे|विद्यागौरी त्यांचे पती रमणभाई नीलकंठ यांच्या सोबत.]] विद्यागौरी नीलकंठ यांचा जन्म १ जून १८७६ रोजी [[अहमदाबाद]] येथे झाला. त्या न्यायिक अधिकारी गोपीलाल ध्रुव आणि बालाबेन यांच्या कन्या होत्या.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Vidyagauri-Nilkanth.html|title=વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ|last=Bhatt|first=Pushpa|website=gujaratisahityaparishad.com|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=gu|trans-title=Vidyagauri Nilkanth|access-date=2019-01-21}}</ref><ref name="Stree Shakti"/> त्या समाजसुधारक आणि कवी भोलानाथ दिवेटिया यांची नात होती.<ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=DeaVBAAAQBAJ&pg=PA17|title=International Journal of Afro-Asian Studies|last=Sujata|first=Menon|publisher=Universal-Publishers|year=2013|isbn=978-1-61233-709-8|editor-last=Sarkar|editor-first=Siddhartha|volume=4|pages=17–18|issue=1}}</ref> तिने तिचे प्राथमिक शिक्षण (इयत्ता सातवीपर्यंत) रायबहादूर मगनभाई गर्ल्स हायस्कूलमधून घेतले आणि माध्यमिक शिक्षण महालक्ष्मी शिक्षक प्रशिक्षण महाविद्यालयातून अँग्लो-व्हर्नाक्युलर वर्गातून पूर्ण केले. १८८९ मध्ये तिने रमणभाई नीलकंठशी लग्न केले आणि त्यांनी एकत्रितपणे अनेक लेख, पुस्तके लिहिली. त्यांनी ''ज्ञानसुधा'' या मासिकाचे संयुक्तपणे संपादन केले.<ref name="Win Entrance Biography"/><ref name=":0" /><ref name=":2" /> विनोदिनी नीलकंठ आणि सरोजिनी मेहता त्यांच्या मुली होत्या.<ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|title=વીસમી સદીનું ગુજરાતી નારીલેખન|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=2005|isbn=8126020350|editor-last=Chaudhari|editor-first=Raghuveer|editor-link=Raghuveer Chaudhari|edition=1st|location=New Delhi|pages=349, 351|language=gu|trans-title=20 Century Women's Writing's in Gujarati|chapter=લેખિકા-પરિચય|trans-chapter=Introduction of Women Writers|oclc=70200087|editor-last2=Dalal|editor-first2=Anila|editor-link2=Anila Dalal}}</ref> तिच्या पतीच्या पाठिंब्याने, तिने १८९१ मध्ये [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठात]] गुजरातीमध्ये पहिली पदवी मिळवून मॅट्रिक पूर्ण केले आणि उच्च शिक्षण घेतले.<ref name=":2"/> तिने १८९४ मध्ये प्रवेश घेतला आणि १९०१ मध्ये गुजरात कॉलेजमधून नैतिक तत्वज्ञान आणि तर्कशास्त्र या विषयात [[कला शाखेतील पदवी|कला शाखेची पदवी]] घेतली. गर्भधारणेमुळे तिचे शिक्षण खंडित झाले.<ref name=":2" /> तिला फेलोशिप देण्यात आली आणि अशा प्रकारे तिची धाकटी बहीण [[शारदा मेहता]] सोबत फेलोशिप मिळाली व त्या गुजरातमधील पहिल्या दोन महिला पदवीधर बनल्या.<ref name="Win Entrance Biography"/><ref name=":0"/><ref name=":1"/> == सामाजिक कार्य == नीलकंठ लहानपणापासूनच सामाजिक कार्यात सहभागी होत्या. त्यांनी महिलांच्या उन्नतीसाठी आपले जीवन समर्पित केले.<ref name="Win Entrance Biography"/> त्यांनी राष्ट्रीय भारतीय संघटनेच्या मदतीने गरीब मुस्लिम महिलांसाठी शिवणकामाचे वर्ग सुरू केले. [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धादरम्यान]] त्यांनी प्रौढ शिक्षण वर्ग आणि युद्ध मदत निधीसाठी विविध उपक्रम आयोजित केले. त्यांच्या सेवेसाठी त्यांना [[ऑर्डर ऑफ द ब्रिटिश एम्पायर|एमबीई]] करण्यात आले. त्यांनी [[अखिल भारतीय महिला परिषद|अखिल भारतीय महिला परिषदेची]] अहमदाबाद शाखा सुरू केली. त्यांनी एआयडब्ल्यूसीच्या लखनऊ सत्राचे अध्यक्षपदही भूषवले. त्या मगनभाई करमचंद गर्ल्स हायस्कूल, दिवाळीबाई गर्ल्स स्कूल, रणछोडल छोटालाल गर्ल्स हायस्कूल आणि वनिता विश्राम अशा अनेक शैक्षणिक संस्थांशी संबंधित होत्या ज्या विधवा किंवा लग्नामुळे शाळा सोडलेल्या महिलांना माध्यमिक शिक्षण देत होत्या.<ref name="Stree Shakti"/> तिने लालशंकर उमिया शंकर महिला पाठशाळा स्थापन केली, जी नंतर [[श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी महिला विद्यापीठ|एसएनडीटी (कर्वे) विद्यापीठाशी]] संलग्न झाली. त्या या महाविद्यालयात इंग्रजी, मानसशास्त्र आणि तत्वज्ञान शिकवत असत.<ref name="Stree Shakti"/> अहमदाबाद नगरपालिकेत सरकारने नियुक्त केलेल्या समितीच्या सदस्या म्हणून त्या काही काळासाठी कार्यरत होत्या.<ref name=":0"/> त्या प्रार्था समाजाशी संबंधित होत्या आणि महिपतराम रूपराम अनाथ आश्रमाच्या मानद सचिव आणि तत्कालीन अध्यक्ष होत्या.<ref name=":0" /><ref name="Stree Shakti"/> == साहित्यिक कारकीर्द == तिने ''गुणसुंदरी'', ''स्त्रीबोध'' आणि ''शारदा'' यासारख्या महिला मासिकांमध्ये योगदान दिले. त्या गुजराती साहित्य परिषदेच्या १५ व्या अधिवेशनाच्या अध्यक्षा होत्या. त्यांनी गुजरात विद्या सभा आणि गुजरात साहित्य सभेच्या अध्यक्षा म्हणूनही काम केले होते.<ref name=":0"/><ref name="Stree Shakti"/><ref name=":1"/> तिने हलक्याफुलक्या विनोदी आणि चरित्रात्मक रेखाचित्रांसह अनेक निबंध लिहिले होते. ''फोरम'' (१९५५) मध्ये तिच्यावर प्रभाव पाडणाऱ्या त्यांच्या नातेवाईक आणि सहकाऱ्यांच्या चरित्रात्मक रेखाचित्रांचा समावेश आहे. तिचे इतर निबंध संग्रह आहेत: ''गृहदिपिका'' (१९३१), ''नारीकुंज'' (१९५६), ''ज्ञानसुधा'' (१९५७). तिचे विविध निबंध ''हास्यमंदिरमध्ये'' समाविष्ट आहेत. तिने ''प्रो.'' ''धोंडो केशव कर्वे'' (१९१६) हे चरित्र देखिल लिहिले होते.<ref name=":0"/> तिची बहीण शारदा मेहता यांच्यासोबत, तिने रोमेश चंद्र दत्त यांचे पुस्तक, ''[[The Lake of Palms|द लेक ऑफ पाम्स]]'' (१९०२) हे सुधासुहासिनी (१९०७) म्हणून भाषांतरित केले. [[बडोदा संस्थान|द महाराणी ऑफ बडोदा]] (चिमणाबाई द्वितीय) यांचे पुस्तक ''पोझिशन ऑफ विमेन इन इंडियन लाइफ'' (१९११) हे पुस्तक ''हिंदुस्तानमा स्त्रीओनु सामाजिक स्थान'' (१९१५) म्हणून गुजरातीत भाषांतरित केले.<ref name=":0"/><ref name="Stree Shakti"/> १९२६ मध्ये तिला [[कैसर-ए-हिंद]] पदक देण्यात आले.<ref name=":0"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:नीलकंठ, विद्यागौरी}} [[वर्ग:भारतीय महिला चरित्रकार]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक]] [[वर्ग:भारतीय महिला गैर-काल्पनिक लेखक]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय चरित्रकार]] [[वर्ग:मुंबई विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:भारतीय समाज सुधारक]] [[वर्ग:इ.स. १९५८ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] hyx86tdrssrnywuzt65wejztihrze4z 0 380357 2712207 2704892 2026-09-25T13:56:59Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2712207 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} '''मरे न्यूटन रोथबार्ड''' ({{IPAc-en|US|ˈ|r|ɔː|θ|b|ɑːr|d}}; [[२ मार्च]], [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[७ जानेवारी]], [[इ.स. १९९५|१९९५]]) एक [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादाचे]] अमेरिकन [[अर्थतज्ज्ञ]],<ref name="nytimes">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|title=Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68|last=Stout|first=David|date=January 11, 1995|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|archive-date=September 5, 2019|access-date=July 3, 2025}}</ref><ref>{{cite book|title=Biographical Dictionary of American Economists|last=Lewis|first=David Charles|publisher=Thoemmes|year=2006|isbn=978-1-84371112-4|editor=Ross Emmett|chapter=Rothbard, Murray Newton (1926–1995)}}</ref><ref>{{cite book|title=Biographical Dictionary of American Economists|last=Lewis|first=David Charles|publisher=Thoemmes|year=2006|isbn=978-1-84371112-4|editor=Ross Emmett|chapter=Rothbard, Murray Newton (1926–1995)}}</ref><ref name=":12">[[Ronald Hamowy]], ed., 2008, ''[https://books.google.com/books?isbn=1412965802 The Encyclopedia of Libertarianism]'', [[Cato Institute]], Sage, {{ISBN|1-41296580-2}}, p. 62: "a leading economist of the Austrian school"; pp. 11, 365, 458: "Austrian economist".</ref> [[आर्थिक इतिहासकार]],<ref>{{cite journal|last1=Bessner|first1=Daniel|date=December 8, 2014|title=Murray Rothbard, Political Strategy, and the Making of Modern libertarianism|journal=Intellectual History Review|volume=24|issue=4|pages=441–56|doi=10.1080/17496977.2014.970371|s2cid=143391240}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Matthews|first1=Peter Hans|last2=Ortmann|first2=Andreas|date=July 2002|title=An Austrian (Mis)Reads Adam Smith: A Critique of Rothbard as Intellectual Historian|url=https://archive.org/details/review-of-political-economy_2002-07_14_3/page/379|journal=Review of Political Economy|volume=14|issue=3|pages=379–92|citeseerx=10.1.1.535.510|doi=10.1080/09538250220147895|s2cid=39872371}}</ref> [[राजकीय सिद्धांतकार]],<ref name="Enemy">{{cite book|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|url=https://archive.org/details/enemyofstatelife0000raim|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}</ref> आणि कार्यकर्ता होते. रोथबार्ड २०व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या अमेरिकेच्या स्वातंत्र्यवादी चळवळामध्ये एक अत्यंत महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व होते, खास करून त्यातील [[दक्षिणपंथी राजकारण|दक्षिणपंथी]] भाग, आणि [[अराजक भांडवलशाही|अराजक भांडवलशाहीचे]] संस्थापक व सिद्धांतवादी होते.<ref name="Hamowy">{{cite book|title=The Encyclopedia of Libertarianism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofli0000unse_d0r9|last=Doherty|first=Brian|publisher=Sage Publications|year=2008|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|location=Thousand Oaks, CA|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofli0000unse_d0r9/page/10 10], 441–43|chapter=Rothbard, Murray (1926–1995)|author-link=Brian Doherty (journalist)}}</ref><ref name="Hamowy2">{{cite book|title=The Encyclopedia of Libertarianism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofli0000unse_d0r9|last=Doherty|first=Brian|publisher=Sage Publications|year=2008|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|location=Thousand Oaks, CA|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofli0000unse_d0r9/page/10 10], 441–43|chapter=Rothbard, Murray (1926–1995)|author-link=Brian Doherty (journalist)}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Politics of Postanarchism|url=https://archive.org/details/politicsofpostan0000newm|last=Newman|first=Saul|date=2010|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-0-7486-3495-8|page=[https://archive.org/details/politicsofpostan0000newm/page/43 43]|doi=10.3366/edinburgh/9780748634958.001.0001}}</ref> त्यांनी राजकीय सिद्धांत, इतिहास, अर्थशास्त्र आणि इतर विषयांवर वीसहून अधिक पुस्तके लिहिली.<ref name="Hamowy3">{{cite book|title=The Encyclopedia of Libertarianism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofli0000unse_d0r9|last=Doherty|first=Brian|publisher=Sage Publications|year=2008|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|location=Thousand Oaks, CA|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofli0000unse_d0r9/page/10 10], 441–43|chapter=Rothbard, Murray (1926–1995)|author-link=Brian Doherty (journalist)}}</ref> रोथबार्ड यांनी असा युक्तिवाद केला की "कॉर्पोरेट राज्याच्या मक्तेदारी प्रणाली" <ref>Rothbard, Murray. [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard40.html "The Great Society: A Libertarian Critique" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618045339/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard40.html}}, Lew Rockwell.</ref> द्वारे पुरविल्या जाणाऱ्या सर्व सेवा खाजगी कंपन्यांद्वारे अधिक कार्यक्षमतेने पुरविल्या जाऊ शकतात आणि लिहिले की [[राज्य]] "पद्धतशीर आणि व्यापक लूट" आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Logic of Action Two: Applications and Criticism from the Austrian School|last=Rothbard|first=Murray|publisher=Edward Elgar|year=1997|isbn=978-1858985701|location=Cheltenham, UK|page=67|chapter=The Myth of Neutral Taxation}} First published in ''The Cato Journal'', Fall 1981.</ref> <ref name="Hans-Hermann Hoppe">{{स्रोत पुस्तक|title=The Ethics of Liberty|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=1998|chapter=Introduction|author-link=Hans-Hermann Hoppe|access-date=September 13, 2014|chapter-url=https://mises.org/rothbard/ethics/hoppeintro.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914001855/https://mises.org/rothbard/ethics/hoppeintro.asp|archive-date=September 14, 2014}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Ethics of Liberty|last=Rothbard|first=Murray|publisher=[[New York University Press]]|year=2002|isbn=978-0814775066|location=New York|pages=167–68|chapter=The Nature of the State|access-date=September 13, 2014|orig-year=1982|chapter-url=https://mises.org/rothbard/ethics/twentytwo.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914001703/https://mises.org/rothbard/ethics/twentytwo.asp|archive-date=September 14, 2014}}</ref> त्यांनी आंशिक राखीव बँकिंगला फसवणुकीचा एक प्रकार म्हटले आणि मध्यवर्ती बँकिंगला विरोध केला. <ref name="Mystery">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/document/614/Mystery-of-Banking-The|title=The Mystery of Banking|last=Rothbard|first=Murray|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2008|isbn=978-1933550282|edition=2nd|location=Auburn, AL|pages=111–13|access-date=September 13, 2014|orig-year=1983|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914003927/https://mises.org/document/614/Mystery-of-Banking-The|archive-date=September 14, 2014}}</ref> त्यांनी इतर राष्ट्रांच्या कारभारात सर्व लष्करी, राजकीय आणि आर्थिक हस्तक्षेपाला स्पष्टपणे विरोध केला. <ref name="Casey">{{स्रोत पुस्तक|title=Murray Rothbard|last=Casey|first=Gerard|publisher=Continuum|year=2010|isbn=978-1441142092|editor-last=Meadowcroft|editor-first=John|series=Major Conservative and Libertarian Thinkers|volume=15|location=London|pages=4–5, 129|author-link=Gerard Casey (philosopher)}}</ref> <ref>Klausner, Manuel S. (Feb. 1973). [https://web.archive.org/web/20210913075343/https://reason.com/1973/02/01/the-new-isolationism/ "The New Isolationism."] An Interview with Murray Rothbard and [[Leonard Liggio]]. ''[[Reason (magazine)|Reason]]''. [https://reason.com/issue/february-1973/ Full issue.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913075646/https://reason.com/issue/february-1973/}} </ref> रोथबार्ड यांनी मुख्य प्रवाहातील आर्थिक पद्धती नाकारल्या आणि त्यांच्याऐवजी लुडविग वॉन मिसेस यांच्या कृतीशास्त्राचा स्वीकार केला. त्यांच्या लेखन आणि स्वातंत्र्यवादी कार्यकर्तेसोबतच, त्यांनी १९६६ पासून ब्रुकलिन तंत्रनिकेतन संस्थेमध्ये अर्धवेळ अर्थशास्त्र शिकवले आणि १९८६ नंतर नेवाडा विद्यापीठ, लास वेगास येथे एका प्रतिष्ठित पदावर शिकवले. <ref name="Enemy"/> <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=American Conservatism: An Encyclopedia|publisher=ISI Books|year=2006|isbn=978-1-932236-43-9|editor-last=Frohnen|editor-first=Bruce|location=Wilmington, [[Delaware|DE]]|page=750|chapter=Rothbard, Murray (1926–95)|quote=Only after several decades of teaching at the Polytechnic Institute of New York did Rothbard obtain an endowed chair, and like that of Mises at NYU, his own at the University of Nevada at Las Vegas was established by an admiring benefactor.|editor-last2=Beer|editor-first2=Jeremy|editor-last3=Nelson|editor-first3=Jeffrey O.}}</ref> तेल उद्योगातील अब्जाधीश चार्ल्स कोच यांच्या सहकार्याने रोथबार्ड यांनी १९७० च्या दशकात केटो इन्स्टिट्यूट आणि सेंटर फॉर लिबर्टेरियन स्टडीज यांच्या स्थापनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. <ref name="Hamowy"/> त्यांनी केटो आणि कोच यांच्याशी संबंध तोडले आणि १९८२ मध्ये ल्यू रॉकवेल आणि बर्टन ब्लूमर्ट यांच्यासोबत [[अलाबामा|अलाबामामध्ये]] मिसेस संस्थेची स्थापना केली. {{Sfn|Hawley|2016|page=128-129, 164}} <ref name=":18">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal Revolutionaries: How Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-24917-0|location=New Haven|pages=257}}</ref> जरी ते दक्षिणपंथी स्वातंत्र्यवादी होते, तरी रोथबार्ड [[मिल्टन फ्रीडमन]], [[आयन रँड]] आणि [[ॲडम स्मिथ]] यांचे टीकाकार होते. रोथबार्ड यांनी समतावाद आणि नागरी अधिकार चळवळीला विरोध केला आणि कल्याणकारी राज्याच्या वाढीसाठी महिलांचे मतदान आणि सक्रियतेला जबाबदार धरले. <ref name=":11">{{जर्नल स्रोत|last=Jensen|first=Jacob|date=April 2022|title=Repurposing Mises: Murray Rothbard and the Birth of Anarchocapitalism|url=https://muse.jhu.edu/article/855169|journal=Journal of the History of Ideas|language=en|volume=83|issue=2|pages=315–32|doi=10.1353/jhi.2022.0015|issn=1086-3222|pmid=35603616|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712160927/https://muse.jhu.edu/article/855169|archive-date=July 12, 2022|access-date=April 17, 2023}}</ref> <ref name=":8" /> <ref name=":5">O'Malley, Michael (2012). ''Face Value: The Entwined Histories of Money and Race in America.'' Chicago, Illinois: University of Chicago Press. पृ. २०५–०७</ref> त्यांनी [[ऐतिहासिक सुधारणावाद|ऐतिहासिक सुधारणावादाला]] प्रोत्साहन दिले आणि होलोकॉस्ट नाकारणाऱ्या हॅरी एल्मर बार्न्सांशी मैत्री केली. <ref name=":16">{{ज्ञानकोश स्रोत}} </ref> <ref name=":7">{{जर्नल स्रोत|last=Jackson|first=John P. Jr|year=2021|title=The Pre-History of American Holocaust Denial|url=https://muse.jhu.edu/article/804147|journal=American Jewish History|volume=105|issue=1|pages=25–48|doi=10.1353/ajh.2021.0002|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904004649/https://muse.jhu.edu/article/804147|archive-date=September 4, 2021|access-date=October 23, 2022}}</ref> <ref name=":17">[[Kevin D. Williamson|Williamson, Kevin D]]. (January 23, 2012). [http://www.nationalreview.com/nrd/articles/293707/courting-cranks/page/0/3?cb=1 "Courting the Cranks."]''[[National Review]]'', January 2013 ed., p. 4 {{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020023729/http://www.nationalreview.com/nrd/articles/293707/courting-cranks/page/0/3?cb=1}} </ref> त्यांच्या कारकिर्दीच्या उत्तरार्धात, रोथबार्ड यांनी पारंपरिक पुराणमतवादासोबत (ज्याला ते पारंपरिक स्वातंत्र्यवाद म्हणत होते) स्वातंत्र्यवादी युतीचे समर्थन केले, दक्षिणपंथी लोकवादाला पसंती दिली आणि डेव्हिड ड्यूक व [[जोसेफ मॅककार्थी|जोसेफ मॅकार्थी]] यांना राजकीय रणनीतीसाठी आदर्श म्हणून वर्णन केले. <ref name="Paul Newsletters">{{जर्नल स्रोत|last=Sanchez|first=Julian|last2=Weigel|first2=David|date=January 16, 2008|title=Who Wrote Ron Paul's Newsletters?|url=http://reason.com/archives/2008/01/16/who-wrote-ron-pauls-newsletter/singlepage|journal=[[Reason (magazine)|Reason]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002130521/http://reason.com/archives/2008/01/16/who-wrote-ron-pauls-newsletter/singlepage|archive-date=October 2, 2013|access-date=August 14, 2013}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Individualists: Radicals, Reactionaries, and the Struggle for the Soul of Libertarianism|last=Zwolinski|first=Matt|last2=Tomasi|first2=John|publisher=Princeton University Press|year=2023|isbn=978-0-691-15554-8|location=United Kingdom|page=244}}</ref> <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Right-wing critics of American conservatism|url=https://archive.org/details/rightwingcritics0000hawl|last=Hawley|first=George|date=2016|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-2193-4|location=Lawrence|pages=[https://archive.org/details/rightwingcritics0000hawl/page/159 159]–167}}</ref> <ref name=":15">{{स्रोत पुस्तक|title=Routledge handbook of anarchy and anarchist thought|last=Massimino|first=Cory|date=2021|publisher=Routledge, Taylor & Francis group|isbn=978-1-138-73758-7|editor-last=Chartier|editor-first=Gary|series=Routledge handbooks|location=London|chapter=Two cheers for Rothbardianism|editor-last2=Van Schoelandt|editor-first2=Chad}}</ref> २०१० च्या दशकात, अति-दक्षिणावर प्रभाव म्हणून ते पुन्हा चर्चेत आले. <ref name=":11" /> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Slobodian|first=Quinn|author-link=Quinn Slobodian|date=November 2019|title=Anti-'68ers and the Racist-Libertarian Alliance: How a Schism among Austrian School Neoliberals Helped Spawn the Alt Right|journal=Cultural Politics|volume=15|issue=3|pages=372–86|doi=10.1215/17432197-7725521}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Cooper|first=Melinda|date=November 2021|title=The Alt-Right: Neoliberalism, Libertarianism and the Fascist Temptation|journal=[[Theory, Culture & Society]]|volume=38|issue=6|pages=29–50|doi=10.1177/0263276421999446}}</ref> == जीवन आणि कार्य == === शिक्षण === रोथबार्ड यांचे पालक डेव्हिड आणि रे रोथबार्ड हे अनुक्रमे पोलंड आणि रूसमधून अमेरिकेत आलेले [[ज्यू लोक|यहूदी]] स्थलांतरित होते. डेव्हिड एक रसायनशास्त्रज्ञ होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/etexts/hhhonmnr.asp|title=Murray N. Rothbard: Economics, Science, and Liberty|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|year=1999|publisher=The Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102050422/https://mises.org/etexts/hhhonmnr.asp|archive-date=November 2, 2014|access-date=September 13, 2014}} Reprinted from ''15 Great Austrian Economists'', edited by Randall G. Holcombe.</ref> न्यू यॉर्क शहरातील बर्च वॅथेन लेनोक्स या खाजगी शाळेत शिकले. <ref name="Raimondo2000-34">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=YBsyVMg5HToC&pg=PA34|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books, Publishers|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|page=34|access-date=June 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016074108/https://books.google.com/books?id=YBsyVMg5HToC&pg=PA34|archive-date=October 16, 2019}}</ref> रोथबार्ड यांनी नंतर सांगितले की, [[द ब्राँक्स|ब्राँक्समध्ये]] त्यांनी शिक्षण घेतलेल्या "त्यांच्या मते अधोगतीला गेलेल्या आणि समतावादी सार्वजनिक शिक्षणव्यवस्थेपेक्षा" त्यांना बर्च वॅथेन खूप जास्त आवडत होते. <ref name="OldRight">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lewrockwell.com/1970/01/murray-n-rothbard/life-in-the-old-right/|title=Life in the Old Right|last=Rothbard|first=Murray|publisher=Lew Rockwell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906090636/https://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard45.html|archive-date=September 6, 2017|access-date=March 16, 2015}}</ref> रोथबार्ड यांनी लिहिले की ते "[[दक्षिणपंथी राजकारण|दक्षिणपंथी]] " (" जुन्या दक्षिणपंथाचे " अनुयायी) म्हणून वाढले, त्यांचे मित्र आणि शेजारी " [[साम्यवाद|साम्यवादी]] किंवा त्यांचे समर्थक" होते. ते तरुणपणी न्यू यॉर्क युवा रिपब्लिकन क्लबचे सदस्य होते. <ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nyyrc.com/history/|title=History|website=NYYRC|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012210513/https://nyyrc.com/history/|archive-date=October 12, 2019|access-date=October 15, 2019}}</ref> रोथबार्ड यांनी आपल्या वडिलांचे वर्णन एक [[व्‍यक्तिवाद|व्यक्तिवादी]] म्हणून केले आहे, ज्यांनी किमान सरकार, [[मुक्त बाजार]], [[खाजगी मालमत्ता]] आणि "स्वतःच्या कर्तृत्वाच्या बळावर प्रगती करण्याचा दृढनिश्चय... सर्व [[समाजवाद]] मला अमानुषपणे जबरदस्तीचा आणि घृणास्पद वाटला." <ref name="OldRight"/> १९५२ मध्ये, त्यांचे वडील न्यू जर्सीमधील टाइड वॉटर तेल शुद्धीकरण कारखान्यामध्ये, ज्याचे ते व्यवस्थापन करत होते, कामगार संपादरम्यान अडकले, ज्यामुळे संघटित कामगारांबद्दलची त्यांची नापसंती सिद्ध झाली. <ref name=":13">{{स्रोत पुस्तक|title=Radicals for capitalism : a freewheeling history of the modern American libertarian movement|url=https://archive.org/details/radicalsforcapit0000dohe|last=Doherty|first=Brian|date=2007|publisher=PublicAffairs|isbn=978-1-58648-350-0|location=New York|oclc=76141517}}</ref> रोथबार्ड यांनी [[कोलंबिया विद्यापीठ|कोलंबिया विद्यापीठात]] शिक्षण घेतले, जिथे त्यांनी १९४५ मध्ये गणितात कला स्नातक (BA) पदवी आणि १९५६ मध्ये अर्थशास्त्रात विद्यावाचस्पती मिळवली. त्यांचा पहिला राजकीय सक्रिय सहभाग १९४८ मध्ये, वंशभेदवादी दक्षिण कॅरोलिनाचे स्ट्रोम थर्मंड यांच्या अध्यक्षीय प्रचार मोहिमेच्या वतीने झाला. ''दी अमेरिकन कंझर्व्हेटिव्हनुसार'', १९४८ च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत, रोथबार्ड यांनी, "कोलंबियातील एक यहूदी विद्यार्थी म्हणून, 'स्ट्रोम थर्मंडांसाठी विद्यार्थी' नावाची शाखा स्थापन करून आपल्या सहकाऱ्यांना धक्का दिला होता, कारण त्यांचा राज्यांच्या अधिकारांवर इतका ठाम विश्वास होता". <ref>{{Cite magazine|last=McCarthy|first=Daniel|date=March 12, 2007|title=Enemies of the State|url=http://www.amconmag.com/article/2007/mar/12/00027/|magazine=[[The American Conservative]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605015227/http://www.amconmag.com/article/2007/mar/12/00027/|archive-date=June 5, 2011|access-date=August 13, 2013}}</ref> त्यांची विद्यावाचस्पती मिळण्यास झालेला विलंब हा अंशतः त्यांचे मार्गदर्शक जोसेफ डॉर्फमन यांच्याशी झालेल्या मतभेदांमुळे आणि अंशतः आर्थर बर्न्स यांनी त्यांचा प्रबंध नाकारल्यामुळे होता. बर्न्स हे रोथबार्ड कुटुंबाचे जुने मित्र आणि [[मॅनहॅटन|मॅनहॅटनमधील]] त्यांच्या फ्लॅट वास्तूच्या शेजारी होते. बर्न्स यांनी [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर|राष्ट्राध्यक्ष आयझेनहॉवर]] यांच्या आर्थिक सल्लागार परिषदेचे प्रमुख म्हणून काम पाहण्यास कोलंबिया विद्यापीठाच्या प्राध्यापक पदावरून रजा घेतल्यानंतरच रोथबार्ड यांचा प्रबंध स्वीकारण्यात आला आणि त्यांना डॉक्टरेट मिळाली. <ref name="Enemy"/>:४३-४४<ref name="French">French, Doug (December 27, 2010) [https://mises.org/daily/4919/Burns-Diary-Exposes-the-Myth-of-Fed-Independence Burns Diary Exposes the Myth of Fed Independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914010342/https://mises.org/daily/4919/Burns-Diary-Exposes-the-Myth-of-Fed-Independence}}, [[Ludwig von Mises Institute]] </ref> रोथबार्ड यांनी नंतर सांगितले की त्यांचे सर्व सहकारी विद्यार्थी कट्टर [[वामपंथी राजकारण|वामपंथी]] होते आणि त्यावेळी कोलंबियामध्ये असलेल्या केवळ दोन रिपब्लिकनपैकी ते एक होते. <ref name="Enemy" /> : ४  === लग्न, व्होल्कर निधी आणि शिक्षणक्षेत्र === १९४० च्या दशकात, रोथबार्ड यांनी आर्थिक शिक्षतेसाठी संस्था या विचारपीठात लिओनार्ड रीड यांच्यासाठी लेखांची छाननी केली, फ्रँक चोडोरोव्ह यांच्याशी ओळख झाली आणि अल्बर्ट जे नॉक, गॅरेट गॅरेट, इसाबेल पॅटरसन, हे. लू. मेंकेन आणि ऑस्ट्रियन संप्रदायाचे अर्थतज्ज्ञ लुडविग फॉन मिसेस यांच्या स्वातंत्र्यवादी विचारांच्या कार्यांचे विस्तृत वाचन केले. <ref name="Enemy"/> : ४६ <ref name=":13"/> १९४९ मध्ये मिसेस यांचे ''मानवी कृती (ह्युमन ॲक्शन)'' हे पुस्तक वाचून रोथबार्ड अतिशय प्रभावित झाले .<ref name=":18"/> १९५० च्या दशकात, जेव्हा मिसेस न्यू यॉर्क विद्यापीठाच्या स्टर्न व्यापारी शाळेच्या वॉल स्ट्रीट विभागात शिकवत होते, तेव्हा रोथबार्ड त्यांच्या अनौपचारिक परिसंवादाला उपस्थित राहिले. <ref name=":14" /> रोथबार्ड यांना स्वातंत्र्यवादी चळवळीला प्रोत्साहन द्यायचे होते; १९५० च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत, त्यांनी न्यू यॉर्क शहरात 'बास्तिया मंडळ' नावाचा एक स्वातंत्र्यवादी आणि अराजकतावादी सामाजिक गट स्थापन करण्यास मदत केली. <ref name=":12" /> <ref name=":13" /> १९५० च्या दशकात ते माँट पेलरीन समाजातही सामील झाले. <ref name=":14">{{स्रोत पुस्तक|title=Crack-up capitalism: market radicals and the dream of a world without democracy|last=Slobodian|first=Quinn|date=2023|publisher=Metropolitan Books, Henry Holt and Co.|isbn=978-1-250-75390-8|edition=1st|location=New York}}</ref> रोथबार्ड यांनी विल्यम व्होल्कर निधीचे लक्ष वेधून घेतले, जो गट १९५० च्या दशकात आणि १९६० च्या दशकाच्या सुरुवातीला दक्षिणपंथी प्रोत्साहनला देण्यास आर्थिक पाठबळ त्यांनी दिले. <ref>David Gordon, 2010, ed., [https://mises.org/document/5777/Strictly-Confidential-The-Private-Volker-Fund-Memos-of-Murray-N-RothbardStrictly Confidential: The Private Volker Fund Memos of Murray N. Rothbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914002006/https://mises.org/document/5777/Strictly-Confidential-The-Private-Volker-Fund-Memos-of-Murray-N-Rothbard |date=2014-09-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914002006/https://mises.org/document/5777/Strictly-Confidential-The-Private-Volker-Fund-Memos-of-Murray-N-Rothbard}} Quote from Rothbard: "The Volker Fund concept was to find and grant research funds to hosts of libertarian and right-wing scholars and to draw these scholars together via seminars, conferences, etc."</ref> व्होल्कर निधीने रोथबार्ड यांना ''मानवी कृती'' हे पुस्तक अशा स्वरूपात समजावून सांगण्यास पैसे दिले, जेणेकरून महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना मिसेसच्या विचारांची ओळख करून देता येईल; त्यांनी पैसा आणि पत यावर लिहिलेल्या एका नमुना प्रकरणाला मिसेसची मान्यता मिळाली. दहा वर्षे, व्होल्कर निधीने त्यांना "वरिष्ठ विश्लेषक" म्हणून मानधन दिले. <ref name="Enemy"/>  रोथबार्ड यांनी आपले काम पुढे चालू ठेवताना, प्रकल्पाचा विस्तार केला. याचा परिणाम १९६२ मध्ये प्रकाशित झालेले ''माणूस, अर्थव्यवस्था, व राज्य(मॅन, इकॉनोमी, अँड स्टेट)'' या त्यांच्या पुस्तकात. त्यांच्या प्रकाशनानंतर, मिसेसने रोथबार्ड यांच्या कार्याची भरभरून प्रशंसा केली. <ref name="Essential">{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|title=The Essential Rothbard|last=Gordon|first=David|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2007|isbn=978-1-933550-10-7|location=Auburn, Alabama|oclc=123960448|author-link=David Gordon (philosopher)|access-date=July 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522113238/https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|archive-date=May 22, 2021}}</ref> राज्याच्या अस्तित्वाचे प्राथमिक समर्थन सुरक्षेला मानणाऱ्या मिसेसच्या विपरीत, रोथबार्ड यांनी १९५० च्या दशकात लष्कर, पोलीस आणि न्यायपालिकेसाठीही खाजगी बाजारपेठेचा युक्तिवाद करण्याची सुरुवात केली. <ref name=":11"/> रोथबार्ड यांच्या १९६३ च्या ''अमेरिकेची महामन्दी(अमेरिकास ग्रेट डिप्रेशन)'' या पुस्तकात महामंदीसाठी सरकारी धोरणांमधील अपयशाला जबाबदार धरले आणि [[भांडवलशाही]] अस्थिर असते या व्यापक मताला आव्हान दिले. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Encyclopedia of Philosophy and the Social Sciences|last=Kaldis|first=Byron|publisher=[[Sage Publications]]|year=2013|isbn=978-1506332611|location=United States|page=44}}</ref> [[चित्र:Murray_Rothbard.jpg|डावे|इवलेसे|१९५० च्या दशकात रोथबार्ड]] १९५३ मध्ये, रोथबार्ड यांनी न्यू यॉर्क शहरात जोआन बीट्रिस शुमाकर (१९२८-१९९९) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/joann-beatrice-schumacher-rothbard-1928-1999|title=JoAnn Beatrice Schumacher Rothbard (1928–1999)|date=October 30, 1999|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804030902/https://mises.org/library/joann-beatrice-schumacher-rothbard-1928-1999|archive-date=August 4, 2020|access-date=July 20, 2020}}</ref> यांच्याशी लग्न केले, ज्यांना ते जोई म्हणत होते. <ref name="Essential"/>  जोआन एक इतिहासकार, रोथबार्ड यांचे वैयक्तिक संपादक, जवळचे सल्लागार तसेच त्यांच्या रोथबार्ड बैठकांची यजमान होती. त्यांचे वैवाहिक जीवन प्रेमळ होते आणि रोथबार्ड जोआनला अनेकदा आपल्या जीवनाचा आणि कर्तृत्वाचा "अपरिहार्य आधारस्तंभ" म्हणत होते. तिच्या मते, व्होल्कर निधीच्या आश्रयामुळे रोथबार्ड यांना त्यांच्या लग्नाच्या पहिल्या १५ वर्षांत एक स्वतंत्र सिद्धांतकार आणि तज्ज्ञ म्हणून घरून काम करणे शक्य झाले. <ref>Scott Sublett, "Libertarians' Storied Guru", ''Washington Times'', July 30, 1987 </ref> १९६२ मध्ये व्होल्कर निधी कोसळला, ज्यामुळे रोथबार्ड यांना न्यू यॉर्कमधील विविध शैक्षणिक संस्थांमध्ये नोकरी शोधावी लागली. १९६६ मध्ये वयाच्या ४० व्या वर्षी त्यांना ब्रुकलिन तंत्रनिकेतन संस्थेमध्ये अभियांत्रिकी विद्यार्थ्यांना अर्थशास्त्र शिकवण्याची अर्धवेळ नोकरी मिळाली. त्या संस्थेत अर्थशास्त्र विभाग किंवा अर्थशास्त्रातील पदवी अभ्यासक्रम नव्हते आणि रोथबार्ड यांनी तेथील सामाजिक विज्ञान विभागाला "[[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]]" म्हणून हिणवले. त्यांचे चरित्रकार, जस्टिन रायमोंडो {{Sfn|Hawley|2016}} लिहितात की, रोथबार्ड यांना ब्रुकलिन तंत्रिकेतनात शिकवणे आवडले कारण आठवड्यातून फक्त दोन दिवस काम केल्यामुळे त्यांना स्वातंत्र्यवादी राजकारणातील घडामोडींमध्ये योगदान देण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले. <ref name="Enemy"/> रोथबार्ड यांनी १९८६ पर्यंत या भूमिकेत काम केले. <ref name="nytimes"/> <ref name="Klein">Peter G. Klein, ed., F.A. Hayek, ''The Fortunes of Liberalism: Essays on Austrian Economics and the Ideal of Freedom'', [[University of Chicago Press]], 2012, [https://books.google.com/books?id=hrS-xhUGKHIC&pg=PA54 p. 54] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503213142/https://books.google.com/books?id=hrS-xhUGKHIC&pg=PA54}}, {{ISBN|0-22632116-9}} </ref> तेव्हा ६० वर्षी असलेले रोथबार्ड यांनी ब्रुकलिन तंत्रिकेतन संस्था सोडून नेवाडा विद्यापीठ, लास वेगास (UNLV) येथील ली व्यापार शाळेमध्ये प्रवेश घेतला, जिथे त्यांनी एस. जे. हॉल प्रतिष्ठित अर्थव्यवस्थेचे प्राध्यापक हे पद भूषवले, जे एका स्वातंत्र्यवादी उद्योगपतीनेही दान केलेले पद होते. <ref>Rockwell, Llewellyn H. (May 31, 2007). [https://mises.org/daily/2584/ "Three National Treasures."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914010718/https://mises.org/daily/2584/}} Mises.org</ref> <ref name=":10"/> रोथबार्ड यांचे मित्र, विद्यार्थी आणि सहकारी मिसेसी अर्थशास्त्रज्ञ हान्स-हेर्मन हॉप यांच्या मते, रोथबार्डने शिक्षणक्षेत्रात "सीमान्त जीवन" जगले, पण ते त्यांच्या लेखनातून मोठ्या संख्येने "विद्यार्थी आणि शिष्य" आकर्षित करू शकले, ज्यामुळे ते "समकालीन स्वातंत्र्यवादी चळवळीचे निर्माते आणि प्रमुख प्रवर्तकांपैकी एक" बनले. <ref name=":9">Hoppe, Hans-Hermann (1999). [https://mises.org/etexts/HHHonMNR.pdf "Murray N. Rothbard: Economics, Science, and Liberty."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224060422/http://mises.org/etexts/hhhonmnr.pdf}} Mises.org</ref> स्वातंत्र्यवादी अर्थशास्त्रज्ञ जेफ्री हर्बेनर, जे रोथबार्डला आपला मित्र आणि "बौद्धिक मार्गदर्शक" म्हणत, त्यांनी एका श्रद्धांजलीपर लेखात म्हटले आहे की रोथबार्डला मुख्य प्रवाहातील शिक्षणक्षेत्रातून "केवळ बहिष्कार" मिळाला. <ref>Herbener, J. (1995). L. Rockwell (ed.), [http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf ''Murray Rothbard, In Memoriam''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220074229/http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf}}. Auburn, AL.: [[Ludwig von Mises Institute]]. पृ. ८७</ref> रोथबार्ड यांनी १९८६ पासून त्यांच्या मृत्यूपर्यंत UNLV मधील आपले पद सांभाळले. <ref name="nytimes"/> === जुना दक्षिणपंथ === आपल्या आयुष्यात, रोथबार्ड यांनी जुन्या दक्षिणपंथी आणि स्वातंत्र्यवादी तत्त्वांचा प्रचार करण्यास अनेक वेगवेगळ्या राजकीय चळवळींमध्ये सहभाग घेतले. जॉर्ज हॉली लिहितात की, "दुर्दैवाने रोथबार्ड यांच्यासाठी, ज्यावेळी ते एक बुद्धिजीवी म्हणून परिपक्व होत होते, त्याच वेळी जुना दक्षिणपंथ एक बौद्धिक आणि राजकीय शक्ती म्हणून संपुष्टात येत होती", आणि धाकटे विल्यम फ्रॅं. बकले यांच्यासारख्या कट्टर साम्यवादविरोधी पुराणमतवादी चळवळीने जुन्या दक्षिणपंथी अलगतावादाची जागा घेतली. <ref name=":8"/> रोथबार्ड हे सिनेटर [[जोसेफ मॅककार्थी|जोसेफ मॅकार्थी]] यांचे प्रशंसक होते — मॅकार्थींच्या [[शीत युद्ध|शीतयुद्धाच्या]] विचारांसाठी नव्हे, तर त्यांच्या लोकलुब्धतेसाठी, ज्याचे श्रेय रोथबार्ड यांनी "कॉर्पोरेट उदारमतवाद" असे संबोधलेल्या प्रस्थापित एकमताला विस्कळीत करण्याचे दिले. <ref name=":8"/> रोथबार्ड यांनी बकले यांच्या ''नॅशनल रिव्ह्यूमध्ये'' अनेक लेख लिहिले, पण त्यांनी पुराणमतवादी चळवळीवर सैन्यवादामुळे टीका केल्यामुळे बकले आणि मासिकाशी त्यांचे संबंध बिघडले. <ref name=":8" /> विशेषतः, अशा सैन्यवादामुळे राज्याच्या सत्तेचे समर्थन आणि विस्तार कसा होऊ शकतो याला रोथबार्ड यांचा विरोध होता. <ref name=":11"/> रोथबार्ड यांनी १९५९ मध्ये होलोकॉस्ट नाकारणाऱ्या हॅरी एल्मर बार्न्सांशी मैत्री केली <ref name=":7"/> रॉबर्ट लेफेवरच्या ''रॅम्पार्ट जर्नल ऑफ इंडिव्हिज्युअलिस्ट थॉटच्या'' १९६६ च्या एका अंकात, जो [[ऐतिहासिक सुधारणावाद|ऐतिहासिक सुधारणावादाला]] समर्पित होता, रोथबार्ड यांनी असा युक्तिवाद केला की पहिले महायुद्ध, दुसरे महायुद्ध आणि शीतयुद्ध सुरू करण्यास पाश्चात्य लोकशाही देश जबाबदार होते. <ref name=":7" /> रोथबार्ड यांनी १९६८ मध्ये बार्न्सांच्या मृत्यूपूर्वी आणि नंतर त्यांच्या जर्नलमध्ये बार्न्सांचे लेखन प्रकाशित केले, ज्यात केटो संस्थेच्या जर्नलमध्ये मरणोत्तर प्रकाशित केलेल्या लेखनही आहेत. <ref name=":7" /> === आयन रँड यांच्याशी संघर्ष === [[चित्र:Ayn_Rand_(1943_Talbot_portrait).jpg|इवलेसे|[[आयन रँड]], वस्तुवादाच्या संस्थापिका.]] १९५४ मध्ये, रोथबार्ड, मिसेसच्या परिसंवादामधील इतर अनेक उपस्थितांसोबत, वस्तुवादाच्या संस्थापिका कादंबरीकार [[आयन रँड]] यांच्या मंडळात सामील झाले. लवकरच ते तिच्यापासून वेगळे झाले, आणि इतर गोष्टींबरोबरच त्यांनी लिहिले की, तिच्या कल्पना तिने दावा केल्याप्रमाणे इतके मूळ नव्हत्या, तर [[ॲरिस्टॉटल]], [[थॉमस अ‍ॅक्विनास|थॉमस ॲक्विनास]] आणि हर्बर्ट स्पेन्सर यांच्या कल्पनांसारख्या होत्या. <ref name="Enemy"/> १९५८ मध्ये, रँडची कादंबरी ''ॲटलसनी खांदे उडवले(ॲटलास श्रग्ड)'' प्रकाशित झाल्यानंतर, रोथबार्डने तिला एक "चाहत्याचे पत्र" लिहिले, ज्यात त्यांनी त्या पुस्तकाला "एक अथांग खजिना" आणि "केवळ आतापर्यंत लिहिलेली सर्वश्रेष्ठ कादंबरीच नव्हे, तर काल्पनिक किंवा वैचारिक, आतापर्यंत लिहिलेल्या सर्वश्रेष्ठ पुस्तकांपैकी एक" म्हटले. त्यांनी असेही लिहिले: "तुम्ही [रॅंड] मला नैसर्गिक अधिकार आणि नैसर्गिक कायद्याच्या तत्त्वज्ञानाच्या संपूर्ण क्षेत्राची ओळख करून दिली," ज्यामुळे त्यांना "नैसर्गिक अधिकारांची गौरवशाली परंपरा" शिकण्याची प्रेरणा मिळाली. <ref name="Enemy" /> : १२१, १३२–३४ <ref name="Burns">{{स्रोत पुस्तक|title=Goddess of the Market: Ayn Rand and the American Right|title-link=Goddess of the Market|last=Burns|first=Jennifer|publisher=Oxford Univ. Press|year=2009|isbn=978-0-19-532487-7|author-link=Jennifer Burns (historian)}}</ref> : १४५, १८२ <ref>[https://mises.org/journals/jls/21_4/21_4_3.pdf "Mises and Rothbard Letters to Ayn Rand"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140711225127/http://mises.org/journals/jls/21_4/21_4_3.pdf}}, ''[[Journal of Libertarian Studies]]'', Volume 21, No. 4 (Winter 2007): 11–16.</ref> रोथबार्ड काही महिन्यांसाठी रँडच्या मंडळात पुन्हा सामील झाला पण लवकरच विविध मतभेदांमुळे, ज्यात [[अराजकता|अराजकतावादाच्या]] त्यांच्या व्याख्येचा बचाव करणेही होते, ते रँडशी पुन्हा संबंधी तुटले. === स्वातंत्र्यवाद आणि केटो संस्था === [[चित्र:Rothbard_'70s.jpg|डावे|इवलेसे|१९७० च्या दशकात रोथबार्ड]] १९६९ ते १९८४ पर्यंत, रोथबार्डने ''द लिबर्टेरियन फोरमचे'' संपादन केले, सुरुवातीला हेस यांच्यासोबतच (जरी हेस यांचा सहभाग १९७१ मध्ये संपला). <ref>{{स्रोत बातमी|last=Riggenbach|first=Jeff|url=https://mises.org/daily/4330|title=Karl Hess and the Death of Politics|date=May 13, 2010|work=Mises Institute|publisher=Ludwig von Mises Institute|access-date=August 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021020555/http://mises.org/daily/4330|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> कमी वाचकसंख्या असूनही, या नियतकालिकाने ''नॅशनल रिव्ह्यूशी'' संबंधित पुराणमतवाद्यांना देशभर चर्चेत गुंतवले. रोथबार्ड यांनी [[रॉनल्ड रेगन|रोनाल्ड रेगन]] यांची १९८० ची अध्यक्षीय निवडणूक ही स्वातंत्र्यवादी तत्त्वांचा विजय होता हे मत नाकारले आणि ''लिबर्टेरियन फोरममधील'' लेखांच्या मालिकेतून रेगन यांच्या आर्थिक कार्यक्रमावर आक्रमण चढवला. १९८२ मध्ये, रोथबार्डने रेगन यांच्या खर्चात कपात करण्याच्या दाव्यांना "फसवणूक" आणि "ढोंग" म्हटले आणि रेगन समर्थकांवर त्यांच्या धोरणांमुळे महागाई आणि बेरोजगारी यशस्वीरित्या कमी झाल्याचा खोटा आभास निर्माण करण्यास आर्थिक आकडेवारीमध्ये फेरफार केल्याचा आरोप केला. <ref>Ronald Lora, William Henry Longton, editors, ''The Conservative Press in Twentieth-Century America'', Chapter "The Libertarian Forum", Greenwood Publishing Group, 1999, [https://books.google.com/books?id=Ioakmq8yxA4C&dq=Murray+Rothbard+nonintervention+foreign+policy&pg=PA372 p. 372] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160510233147/https://books.google.com/books?id=Ioakmq8yxA4C&pg=PA372&dq=Murray+Rothbard+nonintervention+foreign+policy&hl=en&sa=X&ei=0HT4UbrPAsKCyAHn44HIAg&ved=0CGQQ6AEwCQ}}, {{ISBN|0313213909}},</ref> १९८७ मध्ये त्यांनी "रेगनॉमिक्सच्या मिथकांवर" देखील टीका केली <ref name="mises3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/myths-reaganomics|title=The Myths of Reaganomics &#124; Mises Institute|date=June 9, 2004|website=mises.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020062853/https://mises.org/library/myths-reaganomics|archive-date=October 20, 2017|access-date=August 28, 2017}}</ref> रोथबार्ड यांनी वामपंथी स्वातंत्र्यवाद्यांच्या "उन्मादी शून्यवाद" वर टीका केली, पण त्याचबरोबरही राज्यव्यवस्था उलथवून टाकण्यास केवळ शिक्षणावर अवलंबून राहण्यात समाधान मानणाऱ्या दक्षिणपंथी स्वातंत्र्यवाद्यांवरही टीका केली; त्यांचा विश्वास होता की स्वातंत्र्यवाद्यांनी स्वातंत्र्य मिळवण्यास त्यांच्यासाठी उपलब्ध असलेल्या कोणत्याही नैतिक युक्तीचा अवलंब केला पाहिजे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Conservative Press in Twentieth-Century America|url=https://archive.org/details/bwb_W7-CUQ-102|last=Perry|first=Marvin|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1999|isbn=978-0-313-21390-8|editor-last=Lora|editor-first=Ronald|location=Westport, Connecticut|page=[https://archive.org/details/bwb_W7-CUQ-102/page/369 369]|chapter=Libertarian Forum 1969–1986|oclc=40481045|editor-last2=Henry|editor-first2=William Longton}}</ref> रँडॉल्फ बॉर्न यांची "युद्ध हे राज्याचे आरोग्य आहे" ही कल्पना आत्मसात करून, रोथबार्ड यांनी आपल्या आयुष्यात सर्व युद्धांना विरोध केला आणि युद्धविरोधी चळवळीतही भाग घेतला. <ref name="Gordon">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/about/3249|title=Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)|last=Gordon|first=David|authorlink=David Gordon (philosopher)|date=February 26, 2007|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202054227/http://mises.org/about/3249|archive-date=February 2, 2012|access-date=August 13, 2013}}</ref> १९७० आणि १९८० च्या दशकात, रोथबार्ड स्वातंत्र्यवादी पक्षामध्ये सक्रिय होते. ते पक्षाच्या अंतर्गत राजकारणात वारंवार सामील होते. रोथबार्ड यांनी १९७६ मध्ये स्वातंत्र्यवादी अभ्यासाच्या केंद्रामध्ये आणि १९७७ मध्ये ''जर्नल ऑफ लिबर्टेरियन स्टडीजची'' स्थापना केली. ते १९७७ मध्ये केटो संस्थेच्या संस्थापकांपैकी एक होते (ज्यांना चार्ल्स कोच यांनी दिलेला निधी स्वातंत्र्यवादासाठी एक मोठा आर्थिक ओघ होता) {{Sfn|Hawley|2016}} आणि "जॉन ट्रेंचर्ड आणि थॉमस गॉर्डन यांच्या ब्रिटिश वृत्तपत्रीय निबंधांच्या ''केटोचे पत्र'' या शक्तिशाली मालिकेच्या नावावरून या स्वातंत्र्यवादी विचार मंचेला नाव देण्याची कल्पना त्यांनी मांडली, ज्याचा अमेरिकेच्या संस्थापक पित्यांवर क्रांती घडवून आणण्यात निर्णायक प्रभाव होता". <ref name="Burris">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/lrc-blog/kochs-v-soros-a-partial-backstory/|title=Kochs v. Soros: A Partial Backstory|last=Burris|first=Charles|date=February 4, 2011|publisher=[[LewRockwell.com]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314082157/http://archive.lewrockwell.com/lrc-blog/kochs-v-soros-a-partial-backstory/|archive-date=March 14, 2022|access-date=August 14, 2013}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.cato.org/pubs/papers/25th_annual_report.pdf|title=25 years at the Cato Institute: The 2001 Annual Report|pages=11–12|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070508204943/http://www.cato.org/pubs/papers/25th_annual_report.pdf|archive-date=May 8, 2007|access-date=August 18, 2013}}</ref> === मिसेस संस्था === १९८२ मध्ये, केटो संस्थेशी संबंध बिघडल्यानंतर, रोथबार्डने (ल्यू रॉकवेल आणि बर्टन ब्लूमर्ट यांच्यासोबत) ऑबर्न, अलाबामा येथे लुडविग फॉन मिसेस संस्थेची सह-स्थापना केली <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/wire/story-mises-institute|title=The Story of the Mises Institute|date=September 19, 2018|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823180918/https://mises.org/wire/story-mises-institute|archive-date=August 23, 2020|access-date=February 8, 2022}}</ref> आणि १९९५ पर्यंत ते शैक्षणिक घडामोडींचे उपाध्यक्ष होते. <ref name="nytimes"/> रोथबार्ड यांनी १९८७ मध्ये संस्थेचे ''ऑस्ट्रियन अर्थव्यवस्थेची समीक्षा(रिव्ह्यू ऑफ ऑस्ट्रियन इकॉनॉमिक्स)'' हे एक विषम अर्थशास्त्रीय <ref>Lee, Frederic S., and Cronin, Bruce C. (2010). [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1536-7150.2010.00751.x/pdf "Research Quality Rankings of Heterodox Economic Journals in a Contested Discipline."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180311153929/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1536-7150.2010.00751.x/pdf}} ''American Journal of Economics and Sociology''. 69(5): 1428</ref> नियतकालिक देखील सुरू केले, ज्याचे नाव नंतर ''ऑस्ट्रियन अर्थव्यवस्थेची त्रैमासिक जर्नल(क्वार्टर्ली जर्नल ऑफ ऑस्ट्रियन इकॉनॉमिक्स)'' असे बदलले. <ref name="Gordon"/> वेबसाइटनुसार, रोथबार्ड यांनी "मिसेस संस्था आणि '<nowiki/>''द रोथबार्ड-रॉकवेल रिपोर्ट''' या प्रकाशनाच्या संगोपनासाठी ल्यू रॉकवेल (नंतर त्यांचे जुने मित्र ब्लूमर्ट सामील झाले) यांच्यासोबत जवळून काम केले; जे रोथबार्डच्या १९९५ मधील मृत्यूनंतर ''LewRockwell.com'' या वेबसाइटमध्ये विकसित झाले". <ref name="Burris"/> === पारंपरिक स्वातंत्र्यवाद === [[चित्र:Lewrockwell.jpg|इवलेसे|222x222अंश|ल्यू रॉकवेल]] १९८९ मध्ये, रोथबार्ड यांनी स्वातंत्र्यवादी पक्ष सोडली आणि [[शीत युद्ध|शीतयुद्धोत्तर]] हस्तक्षेप-विरोधी दक्षिणपंथींशी संबंध जोडण्यास सुरुवात केली. त्यांनी स्वतःला पारंपरिक स्वातंत्र्यवादी(paleolibertarian) म्हटले, जी मुख्य प्रवाहातील स्वातंत्र्यवादाच्या सांस्कृतिक उदारमतवादाविरुद्ध एक पुराणमतवादी प्रतिक्रिया होती. <ref name="Paul Newsletters"/> <ref>Rothbard, Murray (November 1994). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch16.html "Big Government Libertarianism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131223653/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch16.html}}, LewRockwell.com</ref> पारंपरिक स्वातंत्र्यवादाने सांस्कृतिक पुराणमतवाद आणि स्वातंत्र्यवादी अर्थशास्त्र यांच्या संश्लेषणाद्वारे असंतुष्ट कामगार-वर्गातील श्वेतवर्णी लोकांना आकर्षित करण्याचा प्रयत्न केला. रीझननुसार, रोथबार्ड यांनी दक्षिणपंथी लोकवादाचे समर्थन केले, कारण मुख्य प्रवाहातील विचारवंत स्वातंत्रवादी दृष्टिकोन स्वीकारत नसल्यामुळे ते निराश झाले होते. त्यांनी सुचवले की, माजी कू क्लक्स क्लॅन ग्रँड विझार्ड डेव्हिड ड्यूक व विस्कॉन्सिनचे सिनेटर [[जोसेफ मॅककार्थी|जोसेफ मॅकार्थी]], <ref name=":4">{{स्रोत बातमी|last=Rothbard|first=Murray|url=https://mises.org/library/strategy-right|title=A Strategy for the Right|date=2010|work=Mises Institute|publisher=[[mises.org]]|access-date=September 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030205243/https://mises.org/library/strategy-right|archive-date=October 30, 2020|url-status=live}}</ref> हे "आउटरीच टू द रेडनेक्स" (ग्रामीण भागातील लोकांपर्यंत पोहोचणे) या प्रयत्नासाठी आदर्श होते, ज्याचा उपयोग एक व्यापक स्वातंत्र्यवादी/पारंपरिक पुराणमतवादी युती करू शकली असती. एकत्र काम करून, ही युती "कॉर्पोरेट उदारमतवादी" मोठे उद्योग आणि माध्यम क्षेत्रातील उच्चभ्रूंच्या "अपवित्र युतीचा" पर्दाफाश करेल, ज्यांनी मोठ्या सरकारच्या माध्यमातून एका परजीवी निम्नवर्गाला विशेषाधिकार दिले आहेत आणि त्याला वाढण्यास कारणीभूत ठरले आहेत. रोथबार्ड यांनी या "निम्नवर्गा" वर "अमेरिकेतील बहुसंख्य मध्यम आणि कामगार वर्गाला लुटण्याचा आणि त्यांचे शोषण करण्याचा" आरोप केला. <ref name="Paul Newsletters" /> ड्यूकच्या राजकीय कार्यक्रमाबद्दल, रोथबार्ड यांनी प्रतिपादन केले की त्यात "असे काहीही नाही" जे "पारंपरिक पुराणमतवादी किंवा पारंपरिक स्वातंत्र्यवादी स्वीकारू शकत नाहीत; कमी कर, नोकरशाही मोडून काढणे, कल्याणकारी व्यवस्थेत कपात करणे, सकारात्मक कृती आणि वांशिक आरक्षणांवर आक्रमण करणे, श्वेतवर्णींसह सर्व अमेरकेच्या लोकांसाठी समान हक्कांची मागणी करणे". <ref name="lewrockwell">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch5.html|title=Right-wing Populism|last=Rothbard|first=Murray|date=January 1992|publisher=[[LewRockwell.com]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524131828/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch5.html|archive-date=May 24, 2016|access-date=August 14, 2013}} Originally published in the January 1992 Rothbard-Rockwell Report.</ref> त्यांनी चार्ल्स मरे यांच्या वादग्रस्त पुस्तक ''<nowiki/>'द बेल कर्व्ह''' मधील "वंशवादी विज्ञानाची" प्रशंसा देखील केली. {{Sfn|Hawley|2016}} === वैयक्तिक जीवन === [[चित्र:Murray&Joey.jpg|डावे|इवलेसे|रोथबार्ड त्यांच्या बायको जोईसोबत]] जोई रोथबार्ड यांनी एका श्रद्धांजलीपर लेखात म्हटले आहे की, त्यांच्या नौऱ्याचा स्वभाव आनंदी आणि उत्साही होता आणि रात्री उशिरापर्यंत जागे राहणारे रोथबार्ड, "१२ वाजेच्या आधी न उठता ४० वर्षे आपला उदरनिर्वाह करू शकले. हे त्यांच्यासाठी महत्त्वाचे होते." त्यांनी सांगितले की रोथबार्ड प्रत्येक दिवशी सुरुवात त्यांचे सहकारी ल्यू रॉकवेल यांच्याशी फोनवर बोलून करत होते: "ते एकमेकांची विचारपूस करत असताना त्यांच्या हसण्याच्या लखलखाटाने घर किंवा फ्लॅट हादरून जात असे. मरेला वाटायचे की दिवसाची सुरुवात करण्याचा हा सर्वोत्तम मार्ग आहे". <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf|title=Murray Rothbard, In Memoriam|last=Rothbard|first=JoAnn|publisher=von Mises Institute|location=Auburn, AL|pages=vii–ix|access-date=December 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220074229/http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf|archive-date=December 20, 2014}}</ref> रोथबार्ड अधार्मिक आणि देवाच्या बाबतीत अज्ञेयवादी होते, <ref>Sciabarra, Chris (2000). ''Total Freedom: Toward a Dialectical Libertarianism'', Penn State Press, 2000. p. 358, {{ISBN|0-27102049-0}}</ref> <ref>Vance, Laurence M (March 15, 2011). "Is Libertarianism Compatible with Religion?" Lew Rockwell. </ref> त्यांनी स्वतःचे वर्णन "अज्ञेयवादी आणि सुधारणावादी यहूदी यांचे मिश्रण" असे केले. <ref name="Raimondo2000-67">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=YBsyVMg5HToC&pg=PA67|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|page=67|access-date=June 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016074204/https://books.google.com/books?id=YBsyVMg5HToC&pg=PA67|archive-date=October 16, 2019}}</ref> स्वतःला अज्ञेयवादी आणि [[नास्तिकता|नास्तिक]] म्हणून ओळखत असूनही, ते "धर्माबद्दलच्या वामपंथी स्वातंत्र्यवादी शत्रुत्वावर" टीका करत होते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: the Life of Murray N. Rothbard|url=https://archive.org/details/enemyofstatelife0000raim|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-57392809-0|page=[https://archive.org/details/enemyofstatelife0000raim/page/326 326]|quote=In the same letter, he reiterates his atheism: "On the religion question, we paleolibertarians are not theocrats," he writes. "Obviously, I could not be myself, both as a libertarian and as an atheist." However, he continued, "the left-libertarian hostility to religion, based as it is on ignorance and the bitterness of "aging adolescent rebels against bourgeois America", is "monstrous."}}</ref> रोथबार्ड यांच्या उत्तरार्धात, त्यांच्या अनेक मित्रांना वाटत होते की ते [[कॅथलिक चर्च|कॅथलिक धर्म]] स्वीकारतील, पण त्यांनी तसे कधीच केले नाही. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Murray Rothbard|last=Casey|first=Gerard|publisher=Continuum|year=2010|isbn=978-1-4411-4209-2|editor-last=Meadowcroft|editor-first=John|series=Major Conservative and Libertarian Thinkers|volume=15|location=London|page=15|author-link=Gerard Casey (philosopher)}}</ref> === मृत्यू === ७ जानेवारी १९९५ रोजी, मॅनहॅटनमधील सेंट ल्यूक्स-रुझवेल्ट हॉस्पिटल सेंटरमध्ये, वयाच्या ६८ व्या वर्षी [[हृदयाघात|हृदयविकाराच्या झटक्याने]] रोथबार्ड यांचे निधन झाले. <ref name="nytimes"/> ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|न्यू यॉर्क टाइम्सच्या]]'' मृत्युलेखामध्ये रोथबार्ड यांना "एक अर्थशास्त्रज्ञ आणि सामाजिक तत्त्वज्ञ, ज्यांनी सरकारी हस्तक्षेपाविरुद्ध वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा जोरदार बचाव केला" असे म्हटले आहे. <ref name="nytimes" /> मिसेस संस्थेचे अध्यक्ष ल्यू रॉकवेल यांनी ''न्यू यॉर्क टाइम्सला'' सांगितले की रोथबार्ड हे "दक्षिणपंथी अराजकवादाचे संस्थापक" होते. <ref name="nytimes" /> धाकटे विल्यम फ्रॅं. बकले यांनी ''नॅशनल रिव्ह्यूमध्ये'' एक टीकात्मक मृत्युलेख लिहिला, ज्यात त्यांनी रोथबार्ड यांच्या "सदोष निर्णयक्षमतेवर" आणि [[शीत युद्ध|शीतयुद्धावरील]] मतांवर टीका केली. <ref name="Casey"/> : मिसेस संस्थेमधील हॉप, रॉकवेल आणि रोथबार्ड यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी वेगळे मत मांडले आणि असा युक्तिवाद केला की ते इतिहासातील सर्वात महत्त्वाच्या तत्त्वज्ञांपैकी एक होते. <ref name="Murray N. Rothbard, In Memoriam">''[http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf Murray N. Rothbard, In Memoriam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220074229/http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf}}'', Preface by JoAnn Rothbard, edited by Llewellyn H. Rockwell, Jr, published by Ludwig von Mises Institute, 1995.</ref> == मते == === ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र === रोथबार्ड हे त्यांचे गुरू लुडविग फॉन मिसेस यांच्या ऑस्ट्रियन संप्रदायाचे समर्थक आणि अभ्यासक होते. मिसेसप्रमाणेच, रोथबार्ड यांनी अर्थशास्त्रात वैज्ञानिक पद्धतीचा वापर नाकारला आणि अर्थमिती, अनुभवजन्य व सांख्यिकीय विश्लेषण आणि मुख्य प्रवाहातील सामाजिक विज्ञानाची इतर साधने या क्षेत्राबाहेरची आहेत असे मानले (आर्थिक इतिहास ती साधने वापरू शकतो, पण प्रत्यक्ष अर्थशास्त्र नाही). <ref name="mises.org">Rothbard, Murray (1976). [https://mises.org/rothbard/praxeology.pdf ''Praxeology: The Methodology of Austrian Economics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140731160019/http://mises.org/rothbard/praxeology.pdf}}. Mises.org</ref> त्याऐवजी त्यांनी मिसेस यांची पूर्णपणे ''पूर्व-अनुभवी'' पद्धती असलेल्या कृतीशास्त्र स्वीकार केला. कृतीशास्त्र आर्थिक नियमांना भूमितीय किंवा गणितीय स्वयंसिद्धांसारखे मानते: जे निश्चित, अपरिवर्तनीय, वस्तुनिष्ठ आणि तार्किक विचाराने ओळखता येण्यासारखे असतात. <ref name="mises.org" /> <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs a reference to an independent source. (March 2023)">स्वतंत्र स्रोताची आवश्यकता आहे</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> मिसेसी अर्थशास्त्रज्ञ हान्स-हेर्मन हॉप यांच्या मते, वैज्ञानिक पद्धत आणि [[अनुभववाद|अनुभववादाचा]] त्याग करणे हे मिसेसी दृष्टिकोनाला "इतर सर्व सध्याच्या आर्थिक संप्रदायांपासून" वेगळे करते, ज्या मिसेसी दृष्टिकोनाला "अंधश्रद्धाळू आणि अशास्त्रीय" म्हणून नाकारतात. चॅपमन विद्यापीठ आणि अर्थिक अभ्यासाठी संस्थेचे मार्क स्काउसेन, जे मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्राचे टीकाकार आहेत, <ref name="mises">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/media/2938/Where-Modern-Economics-Went-Wrong|title=Where Modern Economics Went Wrong|website=mises.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916033639/http://mises.org/media/2938/Where-Modern-Economics-Went-Wrong|archive-date=September 16, 2014|access-date=August 28, 2017}}</ref> रोथबार्ड यांची प्रतिभावान, त्यांची लेखनशैली प्रभावी, त्यांचे आर्थिक युक्तिवाद बारिक आणि तार्किकदृष्ट्या कठोर आणि त्यांची मिसेसियन कार्यपद्धती योग्य असल्याचे कौतुक करतात. <ref name=":3">Mark Skousen. ''[https://books.google.com/books?id=6sisXMv_AecC&pg=PA390 The Making of Modern Economics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527151449/https://books.google.com/books?id=6sisXMv_AecC&lpg=PP1&pg=PA390}}'' (M.E. Sharpe, 2009, p. 390). Skousen writes that Rothbard "refused to write for the academic journals."</ref> पण स्काउसेन हे मान्यही करतात की रोथबार्ड हे मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्राच्या "शाखेच्या बाहेर" होते आणि त्यांच्या वैचारिक मंडळाबाहेर त्यांच्या कार्याकडे दुर्लक्ष झाले. रोथबार्ड यांनी ऑस्ट्रियन व्यवसाय चक्र सिद्धांतावर विस्तृतपणे लिहिले आणि या दृष्टिकोनाचा भाग म्हणून, त्यांनी मध्यवर्ती बँकिंग, वैध चलन आणि आंशिक-राखीव बँकिंगला तीव्र विरोध केला, तसेच [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानक]] आणि बँकांसाठी १००% राखीव निधीच्या आवश्यकतेचे समर्थन केले. <ref name="Mystery"/> : ८९-९४, ९६-९७ <ref name="Gordon"/> <ref name="golddollar">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/daily/1829|title=The Case for a 100 Percent Gold Dollar|last=Rothbard|first=Murray|year=1991|publisher=Ludwig von Mises Institute|orig-year=1962|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801065845/http://mises.org/daily/1829|archive-date=August 1, 2013|access-date=August 13, 2013}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/north/north769.html|title=What Is Money? Part 5: Fractional Reserve Banking|last=North|first=Gary|authorlink=Gary North (economist)|date=October 10, 2009|publisher=LewRockwell.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313211006/http://archive.lewrockwell.com/north/north769.html|archive-date=March 13, 2014|access-date=August 13, 2013}}</ref> === नैतिकता === [[चित्र:Ludwig_von_Mises.jpg|इवलेसे|लुडविग फॉन मिसेस]] जरी रोथबार्ड यांनी त्यांच्या सामाजिक सिद्धांतासाठी आणि अर्थशास्त्रासाठी लुडविग फॉन मिसेसची निगमनात्मक पद्धत स्वीकारली असली तरी, <ref>Grimm, Curtis M.; Hunn, Lee; Smith, Ken G. ''Strategy as Action: Competitive Dynamics and Competitive Advantage''. New York: Oxford University Press. 2006. p. 43 {{ISBN?}}</ref> नीतीशास्त्राच्या प्रश्नावर ते मिसेसपेक्षा वेगळे होते. विशेषतः, त्यांनी मिसेसचा हा विश्वास नाकारला की नैतिक मूल्ये व्यक्तिनिष्ठ राहतात आणि तत्त्व-आधारित, [[नैसर्गिक कायदा|नैसर्गिक कायद्याच्या]] तर्काच्या बाजूने उपयुक्ततावादाला विरोध केला. आपल्या मुक्त-बाजारपेठी विचारांच्या समर्थनार्थ, मिसेसने उपयुक्ततावादी आर्थिक युक्तिवादांचा वापर करून असा दावा केला की हस्तक्षेपवादी धोरणांमुळे समाजाची स्थिती बिघडते. रोथबार्ड यांनी प्रतिवाद केला की हस्तक्षेपवादी धोरणांमुळे, काही सरकारी कर्मचारी आणि सामाजिक कार्यक्रमांच्या लाभार्थ्यांसह, काही लोकांना प्रत्यक्षात फायदा होतो. म्हणून, मिसेसच्या विपरीत, रोथबार्ड यांनी मुक्त बाजारपेठेसाठी वस्तुनिष्ठ, नैसर्गिक-कायद्याच्या आधाराचा युक्तिवाद केला. <ref name="Essential"/> त्यांनी या तत्त्वाला " स्व-मालकी " म्हटले, ही कल्पना [[जॉन लॉक|जॉन लॉकच्या]] लेखनावर ढोबळपणे आधारित केली आणि तसेच अभिजात उदारमतवाद आणि जुन्या दक्षिणपंथी साम्राज्यविरोधातून संकल्पना घेतल्या. <ref name="Enemy"/> : १३४  रोथबार्ड यांनी मूळ विनियोगासाठी मालमत्तेचा श्रम सिद्धांत स्वीकारला <ref>Dominiak, Łukasz. (2017). "Libertarianism and Original Appropriation". Historia i Polityka22: 43‒56. </ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Dominiak|first=Łukasz|year=2023|title=Mixing Labor, Taking Possession, and Libertarianism: Response to Walter Block|url=https://repozytorium.umk.pl/server/api/core/bitstreams/ca04b8ba-40df-4c1f-8b46-1acc0f84213b/content|journal=Studia z Historii Filozofii|volume=14|issue=3|pages=169–195|doi=10.12775/szhf.2023.026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121112652/https://repozytorium.umk.pl/server/api/core/bitstreams/ca04b8ba-40df-4c1f-8b46-1acc0f84213b/content|archive-date=21 November 2025}}</ref> परंतु लॉकची अट नाकारली, असा युक्तिवाद करत की जर एखादी व्यक्ती मालकी नसलेल्या जमिनीमध्ये आपले श्रम मिसळते, तर ती व्यक्ती कायमची योग्य मालक बनते आणि त्या वेळेनंतर, ती खाजगी मालमत्ता बनते जी केवळ व्यापार किंवा देणगीद्वारे हस्तांतरित होऊ शकते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Kyriazi|first=Harold|year=2004|title=31 Reckoning with Rothbard|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-economics-and-sociology_2004-04_63_2/page/451|journal=American Journal of Economics and Sociology|volume=63|issue=2|pages=451–84|doi=10.1111/j.1536-7150.2004.00298.x}}</ref> रोथबार्ड समतावादाचे प्रखर टीकाकार होते. रोथबार्डच्या १९७४ च्या ''नैसर्गाविरुद्ध बंड हे समतावाद आणि इतर लेख(इगॅलिटेरियनिझम ॲज अ रिव्होल्ट अगेन्स्ट नेचर अँड अदर एसेज)'' या पुस्तकातील शीर्षक निबंधात म्हटले आहे: "समानता ही नैसर्गिक व्यवस्थेत नाही, आणि प्रत्येकाला प्रत्येक बाबतीत (कायद्यासमोर वगळता) समान बनवण्याच्या मोहिमेचे निश्चितपणे विनाशकारी परिणाम होतील." <ref>George C. Leef, [http://www.fee.org/the_freeman/detail/egalitarianism-as-a-revolt-against-nature-and-other-essays-by-murray-rothbard-edited-by-david-gordon#axzz2i8c6D5oO "Book Review of ''Egalitarianism as a Revolt Against Nature and Other Essays'' by Murray Rothbard", edited by David Gordon (2000 ed.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019180503/http://www.fee.org/the_freeman/detail/egalitarianism-as-a-revolt-against-nature-and-other-essays-by-murray-rothbard-edited-by-david-gordon#axzz2i8c6D5oO}}, ''[[The Freeman (publication)|The Freeman]]'', July 2001.</ref> त्यात रोथबार्डने लिहिले: "समतावादी वामपंथाच्या केंद्रस्थानी हा विचित्र विश्वास आहे की वास्तवाला कोणतीही रचना नाही; की संपूर्ण जग एक कोरी पाटी आहे जी केवळ मानवी इच्छेच्या वापराने कोणत्याही क्षणी कोणत्याही इच्छित दिशेने बदलली जाऊ शकते." <ref>Rothbard, Murray (2003). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard31.html "Egalitarianism as a Revolt Against Nature and Other Essays"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618045321/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard31.html}}, essay published in full at [[Lewrockwell.com]]. See also Rothbard's essay [https://mises.org/daily/3007 "The Struggle Over Egalitarianism Continues"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914021835/https://mises.org/daily/3007}}, the 1991 introduction to republication of ''Freedom, Inequality, Primitivism, and the Division of Labor'', [[Ludwig Von Mises Institute]], 2008. </ref> [[नोआम चॉम्स्की|नोम चॉम्स्कींनी]] रोथबार्ड यांच्या आदर्श समाजावर टीका करताना म्हटले की, "हे एक असे द्वेषपूर्ण जग आहे की, कोणत्याही माणसाला त्यात राहण्याची इच्छा होणार नाही... सगळ्यात पहिले, ते एका क्षणासाठीही काम करू शकणार नाही—आणि जरी ते करू शकले असते, तरी तुम्हाला फक्त तिथून बाहेर पडावेसे वाटेल, किंवा आत्महत्या करावीशी वाटेल किंवा असेच काहीतरी." <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=TykKulVqY9UC|title=Understanding Power: The Indispensable Chomsky|last=Schoeffel|first=John|last2=Chomsky|first2=Noam|date=2011|publisher=ReadHowYouWant.com|isbn=978-1-4587-8817-7|language=en|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062507/https://books.google.com/books?id=TykKulVqY9UC|archive-date=August 6, 2020}}</ref> तत्त्वज्ञ जेम्स वे. चाइल्ड यांनी तर रोथबार्ड आणि तशा इतर स्वातंत्र्यवादी फसवणुकीचा निकष टिकवू शकतात की नाही यावरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Child|first=James W|date=July 1994|title=Can libertarianism sustain a fraud standard?|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/293652?journalCode=et|journal=Ethics|volume=104|issue=4|pages=722–738|doi=10.1086/293652|url-access=subscription}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Ferguson|first=Benjamin|date=July 2018|title=Can Libertarians Get Away with Fraud?|journal=Economics and Philosophy|volume=34|issue=2|pages=165–184|doi=10.1017/S0266267117000311|doi-access=free}}</ref> === अराजक-भांडवलशाही === अराजक-भांडवलवाद्यांच्या मते, विविध सिद्धांतकारांनी अराजक-भांडवलशाहीसारखे कायदेशीर तत्त्वज्ञान मांडले आहे; तथापि, १९७१ मध्ये "अराजक-भांडवलशाही" आणि "अराजक-भांडवलवाद" या संज्ञा रोथबार्ड यांनी तयार केल्याचे श्रेय दिले जाते (जरी "अराजक-भांडवलशाही" हा शब्द कार्ल हेस यांच्या 1969 च्या ''राजनीतिचा मृत्यु (द डेथ ऑफ पॉलिटिक्स)'' या निबंधात सर्वात आधी आढळला होता)''.'' <ref name="HessDoP">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://fare.tunes.org/books/Hess/dop.html|title=The Death of Politics|last=Hess|first=Karl|date=2003|website=Faré's Home Page|publisher=Playboy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802164945/http://fare.tunes.org/books/Hess/dop.html|archive-date=August 2, 2019|access-date=9 October 2023|quote=Laissez-faire capitalism, or '''anarchocapitalism''' [sic], is simply the economic form of the libertarian ethic. Laissez-faire capitalism encompasses the notion that men should exchange goods and services, without regulation, solely on the basis of value for value. It recognizes charity and communal enterprises as voluntary versions of this same ethic. Such a system would be straight barter, except for the widely felt need for a division of labor in which men, voluntarily, accept value tokens such as cash and credit. Economically, this system is anarchy, and proudly so.}}</ref> <ref name="Johnson2015">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://c4ss.org/content/39997|title=Karl Hess on Anarcho-Capitalism|last=Johnson|first=Charles|date=28 August 2015|website=Center for a Stateless Society|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004131548/https://c4ss.org/content/39997|archive-date=October 4, 2023|access-date=9 October 2023|quote=In fact, the earliest documented, printed use of the word "anarcho-capitalism" that I can find [...] actually comes neither from Wollstein nor from Rothbard, but from Karl Hess's manifesto "The Death of Politics," which was published in ''Playboy'' in March, 1969.]}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag may rely on a self-published source. (November 2023)">स्वयं-प्रकाशित स्रोत?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> <ref name="Leeson">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_pQ4DwAAQBAJ&pg=PA180|title=Hayek: A Collaborative Biography, Part IX: The Divine Right of the 'Free' Market|last=Leeson|first=Robert|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-319-60708-5|page=180|quote=To the original 'anarchocapitalist' (Rothbard coined the term) [...].|access-date=November 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425065230/https://books.google.com/books?id=_pQ4DwAAQBAJ&pg=PA180|archive-date=April 25, 2023}}</ref> <ref name="Flood2010">Flood, Anthony (2010). [http://anthonyflood.com/rothbardknowyourrights.htm Untitled preface to Rothbard's "Know Your Rights"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811135031/http://anthonyflood.com/rothbardknowyourrights.htm}}, originally published in ''WIN: Peace and Freedom through Nonviolent Action'', Volume 7, No. 4, 1 March 1971, 6–10. Flood's quote: "Rothbard's neologism, 'anarchocapitalism,' probably makes its first appearance in print here."</ref> त्याने ऑस्ट्रियन संप्रदाय, अभिजात उदारमतवाद आणि १९व्या शतकातील अमेरिकेच्या व्यक्तिवादी अराजकतावादी यांच्या घटकांचे संश्लेषण करून अराजकतावादाचे एक दक्षिणपंथी स्वरूप तयार केले. <ref>''Blackwell Encyclopaedia of Political Thought'', 1987, {{ISBN|978-0-631-17944-3}}, p. 290; quote: "A student and disciple of the Austrian economist Ludwig von Mises, Rothbard combined the laissez-faire economics of his teacher with the absolutist views of human rights and rejection of the state he had absorbed from studying the individualist American anarchists of the 19th century such as Lysander Spooner and Benjamin Tucker."</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Hayek: A Collaborative Biography, Part IX: The Divine Right of the 'Free' Market|last=Robert Leeson|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-319-60708-5|page=180|quote=To the original 'anarchocapitalist' (Rothbard coined the term) [...].}}</ref> <ref name=":11"/> त्यांचे शिष्य हान्स-हेर्मन हॉप यांच्या मते, "रोथबार्ड यांच्याशिवाय उल्लेख करण्यासारखी कोणतीही अराजक-भांडवलशाही चळवळ अस्तित्वात नसती". <ref name="H-H Hoppe">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/hoppe/hoppe5.html|title=Anarcho-Capitalism: An Annotated Bibliography|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|authorlink=Hans-Hermann Hoppe|date=December 31, 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111070712/http://archive.lewrockwell.com/hoppe/hoppe5.html|archive-date=January 11, 2014|access-date=June 2, 2013}}</ref> ल्यू रॉकवेल यांनी एका श्रद्धांजलीपर लेखात रोथबार्ड यांना, त्यांनी वर्णन केलेल्या "स्वातंत्र्यवादी अराजकतावाद" च्या सर्व विविध प्रवाहांचा "विवेक" म्हटले आहे आणि सांगितले की त्यांचे समर्थक अनेकदा त्यांच्या उदाहरणाने वैयक्तिकरित्या प्रेरित झाले होते. <ref>Rockwell, Llewellyn (1995). [http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf "Murray N. Rothbard: In Memoriam."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220074229/http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf}} p. 117</ref> १९४० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात पदव्युत्तर शिक्षण घेत असताना, रोथबार्ड यांनी विचार केला की स्वातंत्र्यवादी आणि ''अनिर्बंध'' तत्त्वांचे कठोर पालन करण्यास राज्याचे पूर्णपणे उच्चाटन करणे आवश्यक आहे तरी का. त्यांनी अर्थव्यव्सस्थेच्या अभ्यासासाठी संस्थेचे संस्थापक बाल्डी हार्पर यांना भेट दिली, <ref name="The Encyclopedia of Libertarianism by Hamowy">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&q=libertarian+encyclopedia|title=The Encyclopedia of Libertarianism|date=2008|publisher=Sage|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=[[Ronald Hamowy]]|location=Thousand Oaks, CA|page=623|access-date=November 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415022033/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&q=libertarian+encyclopedia|archive-date=April 15, 2021}}{{स्रोत बातमी|last=Rothbard|first=Murray N.|title=Floyd Arthur 'Baldy' Harper, RIP|date=August 17, 2007|work=Mises Daily}}</ref> ज्यांना कोणत्याही सरकारच्या गरजेबद्दल शंका होती. रोथबार्ड म्हणाले की या काळात, ते लायसँडर स्पूनर आणि बेंजामिन टक्कर यांसारख्या १९ व्या शतकातील अमेरिकेच्या व्यक्तिवादी अराजकतावाद्यांनी आणि बेल्जियन अर्थशास्त्रज्ञ गुस्ताव्ह द मोलिनारी यांनी प्रभावित झाले होते, ज्यांनी अशी प्रणाली कशी कार्य करू शकते याबद्दल लिहिले होते. <ref name="Essential"/> अशाप्रकारे, त्यांनी "मिसेसच्या अनिर्बंध अर्थशास्त्राला व्यक्तिवादी अराजकतावाद्यांच्या मानवाधिकारांच्या निरंकुश विचारांशी आणि राज्याच्या नकाराशी जोडले." <ref name="Miller">{{स्रोत पुस्तक|title=Blackwell Encyclopaedia of Political Thought|url=https://archive.org/details/blackwellencyclo0000unse_w3j5|publisher=[[Blackwell Publishing]]|year=1991|isbn=978-0-631-17944-3|editor-last=Miller|editor-first=David|editor-link=David Miller (political theorist)|page=[https://archive.org/details/blackwellencyclo0000unse_w3j5/page/290 290]}}</ref> एडवर्ड स्ट्रिंगहॅमच्या मते: "१९४० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, मरे रोथबार्ड यांनी ठरवले की खाजगी-मालमत्ता अराजकतावाद हा मुक्त-बाजारपेठ विचारांचा तार्किक निष्कर्ष आहे [...]." <ref name="Stringham2007">{{स्रोत पुस्तक|title=Anarchy and the Law: The Political Economy of Choice|last=Stringham|first=Edward Peter|publisher=Transaction Publishers|year=2007|location=New Brunswick, NJ|page=3|chapter=Chapter 1: Introduction|chapter-url=https://deliverypdf.ssrn.com/delivery.php?ID=241124005024104084119023003122010066007003009040033092067067101077117023028084030102114017055054029044016124100023087125120022008000007082048031117095082018065072020041095026023125102088018095067108021106075117108123010108108003084003077099006003082&EXT=pdf&INDEX=TRUE}}{{मृत दुवा}} </ref> === वंश, लिंग आणि नागरी अधिकार === जॉर्ज मेसन विद्यापीठातील इतिहासाचे सहयोगी प्राध्यापक मायकल ओ'मॅली, रोथबार्ड यांचा नागरी हक्क चळवळ आणि [[महिलांचा मताधिकार|महिला मताधिकार]] चळवळीबद्दलचा सूर "तिरस्कारपूर्ण आणि शत्रुत्वपूर्ण" असल्याचे वर्णन करतात. रोथबार्ड यांनी महिला हक्क कार्यकर्त्यांवर टीका केली, आणि कल्याणकारी राज्याच्या वाढीचे श्रेय राजकीयदृष्ट्या सक्रिय अविवाहित स्त्रियांना दिले, "ज्यांच्या दुसऱ्यांच्या कामात ढवळाढवळ करण्याच्या प्रवृत्ती घर आणि कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्यांनी बांधलेल्या नव्हत्या". <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/library/book/progressive-era|title=The Progressive Era|last=Rothbard|first=Murray|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2017|isbn=978-1610166744|location=Auburn, AL|pages=332|access-date=August 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023131723/https://cdn.mises.org/The%20Progressive%20Era_0.pdf|archive-date=October 23, 2020}}</ref> रोथबार्ड यांनी असा युक्तिवाद केला की पुरोगमी युगातील आणि त्यानंतरच्या विविध प्रकारच्या पुरोगामित्वाला, ज्यांना ते अमेरिकेवर एक हानिकारक प्रभाव मानत होते, त्यांचे नेतृत्व यांकी प्रोटेस्टंट (सहा [[न्यू इंग्लंड]] राज्ये आणि अपस्टेट न्यू यॉर्कमधील इंग्रजी वंशाचे [[प्रोटेस्टंट पंथ|प्रोटेस्टंट]] लोक), यहूदी स्त्रिया आणि "समलिंगी अविवाहित स्त्रिया" यांच्या युतीने केले होते. <ref>Murray N. Rothbard (August 11, 2006). [https://mises.org/daily/2225 "Origins of the Welfare State in America"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011063900/http://mises.org/daily/2225}}. ''mises.org''.</ref> रोथबार्ड यांनी, [[स्त्रीवाद|स्त्रीवादाच्याच]] विषयावर लिहिताना म्हटले की, "अनेक अमेरिकेचे पुरुष मातृसत्ताक समाजात राहतात, जिथे पहिले 'मॉमइझम' (आईवरील अति आधार, 'आईवाद'), नंतर महिला शिक्षिका आणि त्यानंतर त्यांच्या बायकोंचे वर्चस्व असते", आणि स्त्रिया फायद्यात होत्या कारण त्यांना त्यांच्या नौऱ्यांचा पाठिंबा होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rothbard.it/articles/women-liberation.pdf|title=The Great Women's Liberation Issue: Setting It Straight|last=Rothbard|first=Murray Newton|date=May 1970|publisher=Individualist}}</ref> रोथबार्ड यांचा स्त्रीवादाबद्दलचा नकारात्मक दृष्टिकोन १९९१ च्या 'महान थॉमस आणि हिल कार्यक्रम: भयानक विभागाला थांबवणे'''(द ग्रेट थॉमस अँड हिल शो: स्टॉपिंग द मॉन्स्ट्रस रेजिमेंट)'' या लेखातही आढळतो, जिथे त्यांनी लिहिले, "माझ्या नास्तिक स्वातंत्र्यवादी मित्रांना दुखावण्याचा धोका पत्करूनही, मला वाटते की हे दररोज अजून स्पष्ट होत आहे की पुराणमतवादी बरोबर आहेत: की प्रत्येक समाजात कोणता ना कोणता धर्म प्रभावी ठरणार आहे. आणि जर, उदा., ख्रिस्ती धर्माचा तिरस्कार करून त्याला बाहेर फेकले गेले, तर धर्माचे कोणतेतरी भयानक स्वरूप त्याची जागा घेणार आहे: मग तो साम्यवाद असो, न्यू एज गूढवाद असो, स्त्रीवाद असो किंवा वामपंथी शुद्धतावाद असो. मानवी स्वभावाच्या या मूलभूत सत्याला टाळण्यात काही अर्थ नाही." <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch69.html|title=THE GREAT THOMAS & HILL SHOW: STOPPING THE MONSTROUS REGIMENT|last=Rothbard|first=Murray Newton|date=December 1991|website=archive.lewrockwell.com}}</ref> रोथबार्ड यांनी "संपूर्ण 'नागरी हक्क' रचना" काढून टाकण्याची मागणी केली, जी त्यांच्या मते "प्रत्येक अमेरिकेच्या नागरिकाच्या मालमत्तेच्या हक्कांना पायदळी तुडवते." त्यांनी १९६४ चा नागरी हक्क कायदा, ज्यात रोजगारातील भेदभावासंबंधीच्या शीर्षक ७ चा होता, रद्द करण्याच्या बाजूने सातत्याने मत मांडले, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch69.html|title=The Great Thomas & Hill Show: Stopping the Monstrous Regiment|website=archive.lewrockwell.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418134336/https://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch69.html|archive-date=April 18, 2017|access-date=July 31, 2016}}</ref> आणि शाळांचे राज्य-अनिवार्य एकीकरण स्वातंत्र्यवादी तत्त्वांचे उल्लंघन करते या कारणास्तव ''ब्राउन विरुद्ध शिक्षण मंडळ'' हा निर्णय रद्द करण्याची मागणी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lewrockwell.com/2015/11/lew-rockwell/open-borders-assault-private-property/|title=Open Borders Are an Assault on Private Property – LewRockwell LewRockwell.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604161028/https://www.lewrockwell.com/2015/11/lew-rockwell/open-borders-assault-private-property/|archive-date=June 4, 2016|access-date=July 31, 2016}}</ref> "दक्षिणपंथी लोकवाद" नावाच्या एका निबंधात, रोथबार्ड यांनी "मध्यम आणि कामगार वर्गापर्यंत पोहोचण्यासाठी" काही उपाययोजना प्रस्तावित केल्या, ज्यात पोलिसांना "रस्त्यावरील गुन्हेगारांवर" कठोर कारवाई करण्याचे आवाहन करणे होते. त्यांनी लिहिले की "पोलिसांना मोकळे सोडले पाहिजे" आणि "त्यांना तात्काळ शिक्षा देण्याची परवानगी दिली पाहिजे, अर्थातच चूक झाल्यास ते जबाबदार असतील". त्यांनी पोलिसांना "रस्त्यांवरील भिकारी आणि भटके लोक हटवावेत" याचेही समर्थन केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch5.html|title=Right-Wing Populism|website=archive.lewrockwell.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524131828/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch5.html|archive-date=May 24, 2016|access-date=July 31, 2016}}</ref> <ref name=":15"/> रोथबार्ड यांची नागरी हक्क चळवळीतील अनेक नेत्यांबद्दल तीव्र मते होती. त्यांच्या मते कृष्णवर्णीय फुटीरतावादी [[माल्कम एक्स]] हे एक "महान कृष्णवर्णीय नेते" होते आणि एकीकरणवादी [[मार्टिन ल्यूथर किंग|मार्टिन ल्यूथर किंग ज्युनियर]] यांना श्वेतवर्णीय लोकांना पसंत होते कारण ते "विकसित होत असलेल्या निग्रो क्रांतीवरील प्रमुख प्रतिबंधक शक्ती होते". <ref name="Enemy"/> जेकब जेन्सेन लिहितात की, १९६० च्या दशकातील रोथबार्ड यांची भाष्ये, ज्यात विभक्त समुदायांमध्ये "ब्लॅक पॉवर" आणि "व्हाइट पॉवर" या दोन्हींना मान्यता दिली होती, ती वांशिक विलगीकरणाला पाठिंबा देण्यासारखीच होती. {{Sfn|Jensen|2022}} १९९३ मध्ये, रोथबार्ड यांनी "विभक्त कृष्णवर्णीय राष्ट्रा"ची संकल्पना नाकारली आणि विचारले, "कोणाला असे वाटते का की... नवीन आफ्रिका अमेरिकेकडून कोणत्याही मोठ्या "परकीय मदती"शिवाय स्वतःच्या बळावर पुढे जाण्यास समाधानी असेल?" <ref>Rothbard, Murray N. (February 1993). [http://archive.lewrockwell.com/1970/01/murray-n-rothbard/their-malcolm-and-mine/ "Their Malcolm ... and Mine."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330013408/http://archive.lewrockwell.com/1970/01/murray-n-rothbard/their-malcolm-and-mine/}} LewRockwell.com</ref> रोथबार्ड यांनी असेही सुचवले की मार्टिन ल्यूथर किंग ज्युनियर यांना असलेला विरोध, ज्यांना त्यांनी "सक्तीचे एकीकरणवादी" म्हणून हिणवले होते, तो त्यांच्या " पारंपरिक स्वातंत्र्यवादी " राजकीय चळवळीच्या सदस्यांसाठी एक कसोटी असायला हवा. <ref>Rothbard, Murray (November 1994). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch16.html "Big-Government Libertarians."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131223653/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch16.html}} ''LewRockwell.com''</ref> === युद्धाबद्दलची मते === रँडॉल्फ बॉर्नप्रमाणे, रोथबार्ड यांचा असा विश्वास होता की "युद्ध हे राज्याचे आरोग्य आहे". डेव्हिड गॉर्डन यांच्या मते, रोथबार्ड यांच्या आक्रमक परराष्ट्र धोरणाला विरोध करण्याचे हेच कारण होते. <ref name="Gordon"/> रोथबार्ड यांचा असा विश्वास होता की नवीन युद्धे थांबवणे आवश्यक आहे आणि सरकारने नागरिकांना पूर्वीच्या युद्धांमध्ये कसे ओढले हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. "युद्ध, शांती, व राज्य" आणि "राज्याचे शरीरशास्त्र" या दोन निबंधांनी या विचारांचा विस्तार केला. रोथबार्ड यांनी विल्फ्रेदो पारेतो, गाएतानो मोस्का आणि रॉबर्ट मिशेल्स यांच्या विचारांचा उपयोग करून राज्य कर्मचारी, उद्दिष्ट्ये आणि विचारधारेचे साचा तयार केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://antiwar.com/stromberg/?articleid=4296|title=Murray Rothbard on States, War, and Peace: Part I|last=Stromberg|first=Joseph R.|date=January 10, 2005|publisher=[[Antiwar.com]]|orig-year=first published June 12, 2000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823091728/http://antiwar.com/stromberg/?articleid=4296|archive-date=August 23, 2011|access-date=May 1, 2009}} Also see [http://www.antiwar.com/stromberg/?articleid=4420 Part II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417215914/http://antiwar.com/stromberg/?articleid=4420}}, originally published June 20, 2000.</ref> <ref>See both essays: Rothbard, Murray. [http://www.lewrockwell.com/rothbard/rothbard26.html "War, Peace, and the State"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515223625/http://www.lewrockwell.com/rothbard/rothbard26.html}}, first published 1963; [http://www.lewrockwell.com/rothbard/rothbard62.html "Anatomy of the State"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120908063653/http://www.lewrockwell.com/rothbard/rothbard62.html}}, first published 1974.</ref> <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs a reference to an independent source. (March 2023)">स्वतंत्र स्रोताची आवश्यकता आहे</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFATULTSORT:रॉथबार्ट, मरे}} [[वर्ग:अमेरिकन अर्थतज्ज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] kn0a7kr4apkz1yfb0pnluc1hjtm3wk3 0 383444 2712267 2709443 2026-09-25T17:51:22Z ~2026-41910-22 185743 2712267 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} २६ ऑगस्ट २०२६ च्या सकाळी [[नेपाळ]]च्या उत्तरेस रिसुवा आणि नुवाकोट जिल्ह्यांमधे<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.nytimes.com/interactive/2026/08/26/world/asia/nepal-china-flash-flood.html|title=Maps and Images Show the Devastation in Nepal's Flooding|date=27 August 2026|work=The New York Times|access-date=27 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826223119/https://www.nytimes.com/interactive/2026/08/26/world/asia/nepal-china-flash-flood.html|archive-date=26 August 2026|url-status=live}}</ref> त्रिशुली नदीमध्ये अचानक पूर आणि भूस्खलनाच्या अनेक घटना घडल्या. [[त्रिशुली नदी|त्रिशुली नदीच्या]]{{Efn|The Trishuli River's upper section in Nepal is also known as the Bhotekoshi River; a larger river {{convert|65|km}} to the east, also named [[Bhotekoshi River|Bhotekoshi]], was unaffected.}} ७२ किमी लांबीच्या जलमार्गालगत अनेक घरे जमीनदोस्त झाली आणि पूल वाहून गेले. त्यामुळे [[चीन-नेपाळ सीमा|चीन-नेपाळ सीमेवरील]] [[ग्यिरोंग बंदर]] संकुल नष्ट झाले,<ref>{{स्रोत बातमी|last=Sharma|first=Gopal|url=https://www.reuters.com/business/environment/rescuers-search-survivors-after-devastating-nepal-flood-2026-08-27/|title=Hundreds killed and more than 1,000 missing after Himalayan flood|last2=Bajracharya|first2=Sahana|last3=Chitrakar|first3=Navesh|date=August 27, 2026|work=[[Reuters]]}}</ref> हे दोन्ही देशांमधील व्यापार आणि पर्यटनाचे प्रमुख प्रवेशद्वार होते. पुराच्या पाण्यात काही बळींचे मृतदेह २४० किमी वाहून गेले आणि अखेरीस नेपाळमधील [[गल्छी]] येथे पोहोचले. २९ ऑगस्टच्या बातम्यांनूसार नेपाळमध्ये किमान १,४२० मृत्यू आणि ५०००+ बेपत्ता झाल्याचे स्पष्ट झाले आहे, तर [[चीन|चीनच्या]] [[तिबेट स्वायत्त प्रदेश|तिबेट स्वायत्त प्रदेशात]] आणखी ४३ जणांचा मृत्यू झाला असून ५४६ जण बेपत्ता आहेत.<ref name="NBC675">{{Cite news|last=Clayton|first=Freddie|url=https://www.nbcnews.com/world/asia/nepal-floods-death-toll-climbs-missing-rescue-efforts-rcna594990|title=Nepal flood death toll rises to 734 as nearly 2,500 remain missing|date=2026-08-29|website=NBC News|language=en|access-date=2026-08-30}}</ref><ref name="BBCLive">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.com/news/live/cr0qxd1y219kt|title=Nepal-Tibet floods: China suspends rescue efforts at border due to risk of second flood – follow live|last=Whitehead|first=Jamie|last2=Pandey|first2=Manish|date=2026-08-28|website=BBC News|language=en-GB|access-date=2026-08-28|last3=Nepali|first3=with reporting from BBC|last4=Kathmandu|first4=Azadeh Moshiri in|last5=Beijing|first5=Laura Bicker in}}</ref> रसुवा, नुवाकोट, धादिंग, [[गोरखा जिल्हा|गोरखा]] आणि चितवन जिल्ह्यांतील नद्यांच्या काठावरील समुदायांसाठी प्रशासनाने पुराचा इशारा जारी केला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://msf.org.uk/article/nepal-floods-what-msf-doing-and-how-can-i-help|title=Nepal floods: What is MSF doing and how can I help?|website=Médecins Sans Frontieres|access-date=27 August 2026}}</ref> हिमालयातील लांगटांग लिरुंगजवळील [[हिमनदी]] कोसळल्यामुळे झालेली भूगर्भीय घटना ही यामागील मूळ कारण मानली जाते; या घटनेमुळे ५.२ तीव्रतेचा भूकंप झाला, ज्याची नोंद अमेरिका आणि जर्मनीमधील भूकंपमापकांवर घेण्यात आली.<ref>{{Cite web|url=https://www.gfz.de/en/press/news/details/extreme-sturzflut-in-china-und-nepal|title=Extreme flooding in China and Nepal|date=2026-08-27|website=GFZ|language=en|access-date=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ingvterremoti.com/2026/08/27/26-agosto-2026-la-frana-in-nepal-e-lanalisi-dei-sismogrammi/|title=26 agosto 2026: la frana in Nepal e l'analisi dei sismogrammi|date=2026-08-27|website=INGVterremoti|language=it-IT|trans-title=26 August 2026: the landslide in Nepal and the analysis of seismograms|access-date=2026-08-29}}</ref> == कारणे आणि प्रपात == [[चित्र:Lirung.jpg|इवलेसे|300px|नेपाळमधील [[लांगटांग राष्ट्रीय उद्यान|लांगटांग राष्ट्रीय उद्यानातील]] [[लांगटांग लिरुंग]] या पर्वताच्या उत्तर टोकावरील हिमखंड कोसळणे हेच या पुराचे मुख्य कारण असल्याचे मानले जाते.]] २६ ऑगस्टच्या सकाळी [[रसुवा जिल्हा|रसुवा जिल्हा]] मुख्यालयात पावसाची नोंद झाली नव्हती. [[नेपाळ]]चे परराष्ट्र मंत्री शिशिर खनाल यांनी सुरुवातीला सांगितले की, [[भूकंप|भूकंपामुळे]] [[हिमस्खलन]] झाले आणि पुराची परिस्थिती निर्माण झाली.<ref>{{Cite web |title=Flash flood hits Rasuwa, damages hydropower projects and markets |url=https://kathmandupost.com/national/2026/08/26/major-flood-damages-syabrubesi-hydropower-projects-in-rasuwa |access-date=26 August 2026 |website=The Kathmandu Post |date=26 August 2026}}</ref> तथापि, [[युनायटेड स्टेट्स जिओलॉजिकल सर्व्हे|अमेरिकन जिओलॉजिकल सर्व्हे]] (USGS) च्या नंतरच्या विश्लेषणानुसार, भूकंपाचे संकेत हे हिमखंड कोसळण्यापूर्वी आले नव्हते, तर हिमखंड कोसळल्यामुळेच ते निर्माण झाले होते. याचा अर्थ असा की हा कोणताही टेक्टॉनिक भूकंप नव्हता.<ref name="168 dead">{{Cite news |date=26 August 2026 |title=Catastrophic floods kill over 360 in Nepal and Tibet, with more than 1,400 missing |url=https://apnews.com/article/climate-change-nepal-tibet-glacier-collapse-floods-61b592d428e4631add31ce052d0daf1f |access-date=26 August 2026 |work=Associated Press}}</ref> इतर सुरुवातीच्या विश्लेषणांमध्ये हिमतलावाचा बांध फुटून पूर (GLOF) आल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला होता.<ref name="kathmandupost">{{Cite web |title=Ice avalanche, debris lake may have triggered Bhotekoshi flood |url=https://kathmandupost.com/national/2026/08/26/ice-avalanche-debris-lake-may-have-triggered-bhotekoshi-flood |access-date=26 August 2026 |website=The Kathmandu Post |date=26 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=What triggered the catastrophic flood on the Nepal-Tibet border? |url=https://www.reuters.com/business/environment/what-triggered-catastrophic-flood-nepal-tibet-border-2026-08-26/ |access-date=26 August 2026 |date=26 August 2026 |work=Reuters}}</ref> यूटीसी वेळेनुसार पहाटे ०२:५२ वाजता (नेपाळ प्रमाणवेळेनुसार ०८:३७; बीजीटी १०:५२) ५.२ रिश्टर स्केल तीव्रतेची हालचाल नोंदवली गेली, ज्याचे केंद्र [[लांगटांग राष्ट्रीय उद्यान|लांगटांग राष्ट्रीय उद्यानातील]] [[लांगटांग लिरुंग]] पर्वताच्या अगदी उत्तरेस होते.<ref>{{cite anss|M 5.2 Landslide – 55 km NW of Kodāri̇̄, Nepal|2026|us7000tbwb |access-date=26 August 2026 }}</ref> दीर्घकालीन भूकंपाच्या लहरींच्या यूएसजीएस (USGS) विश्लेषणाने हे सिद्ध केले की या लहरी भूकंपाच्या नसून हिमखंड कोसळल्यामुळे (Glacier Collapse) निर्माण झाल्या होत्या.<ref>{{Cite web |last=Henson |first=Bob |date=2026-08-28 |title=The worrying climate link to Nepal's avalanche and flood catastrophe |url=https://yaleclimateconnections.org/2026/08/the-worrying-climate-link-to-nepals-avalanche-and-flood-catastrophe/ |access-date=2026-08-30 |website=Yale Climate Connections}}</ref> पोट्सडॅम, [[जर्मनी]] येथील जीएफझेड हेलम्हॉल्ट्झ सेंटर फॉर जिओसायन्सेस (GFZ) ने ५.७ तीव्रतेच्या भूस्खलनाची नोंद केली, ज्याची वेळ यूएसजीएसच्या नोंदीशी तंतोतंत जुळत होती.<ref name="gfz1">{{cite web |title=Nepal-China Border Region (Landslide) |url=https://geofon.gfz.de/eqinfo/event.php?id=gfz2026qrfy |publisher=GFZ Helmholtz Centre for Geosciences |access-date=28 August 2026}}</ref> पहिल्या घटनेच्या तीन तासांनंतर यूएसजीएसने कमी-वारंवारतेच्या भूकंपाच्या लहरींचे विश्लेषण करून दुसऱ्या भूस्खलनाची ओळख पटवली. हे दुसरे भूस्खलन ४.२ तीव्रतेची घटना म्हणून नोंदवले गेले.<ref>{{cite anss|M 4.2 Landslide – 55 km NW of Kodāri̇̄, Nepal|2026|us7000tc90 }}</ref> [[चित्र:2026 Nepal floods map.svg|इवलेसे|सुमारे ५,२०० मीटर उंचीवर हिमखंड कोसळण्याचे संशयित ठिकाण (पिवळे चिन्ह); पिवळा बाण पुढील चिखल व दगडांच्या प्रवाहाची सुरुवात दर्शवतो]] या घटनेच्या सात मिनिटांनंतर, एका सीसीटीव्ही (CCTV) कॅमेऱ्यात पुराचे पाणी ग्यिरॉंग पोर्ट सीमा ओलांडून विनाश घडवताना कैद झाले.<ref>{{cite web|title=西藏吉隆县遭受泥石流灾害 造成人员伤亡、失联 亲历游客：听到轰鸣声 泥浆夹杂树木和铁皮 流速很快|url=https://news.ifeng.com/c/8vuT8aMLuMs|access-date=2026-08-29|website=Ifeng|date=26 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.cctv.cn/2026/08/29/ARTIMtLTn5VunoUue932YjVW260829.shtml|title=How do newly released 3D images explain the Gyirong mudslide?|website=China Central Television|date=2026-08-29|access-date=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2026/08/27/how-the-bhotekoshi-flood-unfolded-over-10-hours|title=How the Bhotekoshi flood unfolded over 10 hours|website=The Kathmandu Post|date=27 August 2026|access-date=29 August 2026|last=DC|first=Ram Kumar}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 August 2026 |title=Hunderte Einheimische und Touristen nach Sturzflut in Nepal vermisst |url=https://www.spiegel.de/ausland/nepal-hunderte-touristen-nach-sturzflut-vermisst-a-31da589a-af62-4b2b-982f-e7cb635e6456 |access-date=27 August 2026 |work=Der Spiegel}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 August 2026 |title=Devastating flash flood on Nepal-Tibet border kills nine, hundreds of tourists missing |url=https://www.theweathernetwork.com/en/news/weather/severe/devastating-flash-flood-on-nepal-tibet-border |access-date=27 August 2026 |website=The Weather Network}}</ref> पुराचे प्रमाण आणि वेग इतका प्रचंड होता की, भू-आकृतिशास्त्रज्ञांच्या प्रमुख सिद्धांतानुसार हिमखंडाचा एक भाग हजारो मीटर खाली कोसळला असावा<ref name=":4" /> आणि प्रचंड वेग व घर्षणाने निर्माण झालेल्या उष्णतेमुळे तो वितळला असावा. या वितळलेल्या पाण्याने आणि खडकांनी खोऱ्यातील नदीचा प्रवाह विस्थापित केला.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/world/asia/foreign-tourists-among-hundreds-missing-after-flash-floods-in-nepal-and-tibet-39e73ce7 |title=Hundreds Missing, 157 Dead, as Likely Ice-Rock Cascade Triggers Floods in Nepal and Tibet |first1=Tripti |last1=Lahiri |first2=Krishna |last2=Pokharel |date=26 August 2026 |work=The Wall Street Journal|access-date=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/27/nepal-tibet-flash-floods-aid |title=Race to get aid into Nepal and Tibet amid warnings flood lake could burst |first1=Hannah |last1=Ellis-Petersen |first2=Gaurav |last2=Pokharel |first3=Sam |last3=Jones |first4=Amy |last4=Hawkins |work=The Guardian |date=27 August 2026 |access-date=2026-08-29}}</ref> भूकंपाच्या लहरींची नोंद झाल्यानंतर लगेचच पाण्याचा प्रवाह प्रचंड वाढल्याचे दिसून आले. उपग्रहावरून मिळालेल्या फोटोंच्या विश्लेषणानंतर संशोधकांनी निष्कर्ष काढला की, राजधानी [[काठमांडू]]च्या उत्तरेस सुमारे ६४ किमी अंतरावर असलेल्या सुमारे ६१० मीटर रुंदीच्या हिमखंडाचा भाग सुमारे १,२२० मीटर खाली कोसळला असावा.<ref name="15km">{{Cite web |title=What we know about deadly Nepal-Tibet floods |url=https://www.bbc.com/news/articles/cd948kn02e5o |date=28 August 2026 |access-date=31 August 2026 |website=BBC }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.tuoitre.vn/print/glacier-collapse-may-have-triggered-deadly-nepal-flash-flood-experts-say-103260827140358893.htm |title=Glacier collapse may have triggered deadly Nepal flash flood, experts say |website=Tuoi Tre |date=27 August 2026 |access-date=27 August 2026 }}</ref><ref>{{Cite journal |date=26 August 2026 |title=A glacier collapse is most likely cause of the Nepal disaster |url=https://www.newscientist.com/article/2586497-a-glacier-collapse-is-most-likely-cause-of-the-nepal-disaster/ |journal=New Scientist |first=Michael |last=Le Page |access-date=27 August 2026}}</ref> [[कॅल्गरी विद्यापीठ|कॅल्गरी विद्यापीठातील]] भूगर्भशास्त्रज्ञ डॅनियल शुगर यांच्या मते, समुद्रसपाटीपासून सुमारे ५.२ किमी उंचीवर असलेला बर्फ आणि खडकांचा भाग तुटून सुमारे १.२ किमी खाली खोऱ्यात कोसळला.<ref>{{Cite news |last=Sands |first=Leo |date=26 August 2026 |title=Deadly Nepal Flood May Have Been Caused by Ice Snapping Off Glacier, Scientists Say |url=https://www.nytimes.com/2026/08/26/world/asia/nepal-flood-glacier-ice-avalanche.html |access-date=29 August 2026 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web | last1=Lu | first1=Donna | title=What caused the catastrophic flood in Nepal and Tibet – and how does a glacier collapse? | work=The Guardian | date=27 August 2026 | url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/27/what-caused-the-catastrophic-flash-flood-in-nepal-and-tibet-and-how-does-a-glacier-collapse }}</ref> उपग्रह छायाचित्रे आणि भूगर्भशास्त्राने [[लांगटांग लिरुंग]] जवळ हिमखंड कोसळल्याची पुष्टी केली आहे.<ref name=":16">{{Cite web |last=Center for Land Surface Hazards (CLaSH) |date=2026-09-02 |title=August 2026 Nepal Trishuli Flood |url=https://storymaps.arcgis.com/stories/f2b2425eac544929a7d18f4c90b41d66 |access-date=2026-09-06 |website=ArcGIS StoryMaps}}</ref> [[हवामान बदल]] आणि तापमानवाढीमुळे हिमखंड असे उपटून पडल्याने हे घडल्याचे मानले जाते.<ref>{{Cite web |first=Tessa |last=Wong |title=Collapsed glacier likely caused devastating Nepal-Tibet floods, scientists say |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly464k252yo |website=BBC News |date=27 August 2026 |access-date=27 August 2026}}</ref> हिमखंड कोसळल्यामुळे येणारे पूर हे इतर पुरांच्या तुलनेत कमी वेळा येतात, परंतु अधिक विनाशकारी असतात.<ref>{{cite news |title=Cause of Gyirong, Tibet mudslides found: high-altitude glacier collapse in Nepal |url=https://www.news.cn/politics/20260827/59f3c8513045473a918c7c423e0f063b/c.html |access-date=28 August 2026 |date=27 August 2026 |work=Xinhua}}</ref> कोसळलेला हा हिमखंड ५,२०० ते ५,४०० मीटर उंचीवरून आला असावा आणि त्याचे प्रमाण सुमारे १९.७ ते ४९.२ कोटी घनमीटर असावे असा अंदाज आहे.<ref name=":16" /> हा ढिगारा प्रवाहाच्या दिशेने सुमारे १०० किमी अंतरापर्यंत वाहत गेला.<ref name="15km" /> === आणखी पुराचा धोका === हिमखंड कोसळल्यानंतर दोन कृत्रिम रोधक तलाव (Barrier lakes) निर्माण झाले.<ref>{{cite news |title=Nepal monitoring two lakes, flood risk to remain until they're fully drained, official says |url=https://www.straitstimes.com/asia/nepal-monitoring-two-lakes-flood-risk-to-remain-until-theyre-fully-drained-official-says |access-date=30 August 2026 |agency=Reuters |publisher=The Straits Times |date=28 August 2026}}</ref> २७ ऑगस्ट रोजी [[चीन|चिनी]] अधिकाऱ्यांनी असा इशारा दिला की, २० लाख घनमीटर पाणी असलेला असाच एक तलाव छोछेन खोला आणि पुरेपू त्सांगपो नद्यांच्या संगमाजवळ तयार झाला असून तो फुटण्याचा धोका अत्यंत जास्त आहे.<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=New barrier lake in Nepal raises fresh flood threat, China warns |url=https://kathmandupost.com/national/2026/08/27/new-barrier-lake-in-nepal-raises-fresh-flood-threat-china-warns |access-date=27 August 2026 |website=The Kathmandu Post}}</ref> २८ ऑगस्ट रोजी या तलावातून पाणी वाहू लागल्याने चिनी प्रशासनाने बचाव कार्य काही काळ थांबवून पुराचा इशारा दिला होता.<ref>{{Cite web |last=Muzaffar |first=Maroosha |date=2026-08-28 |title=China warns that barrier lake bursting its banks could cause second flash flood |url=https://www.the-independent.com/asia/china/china-nepal-tibet-barrier-lake-flash-floods-death-toll-b3040756.html |access-date=2026-08-30 |website=The Independent}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lee |first=Liz |date=28 August 2026 |title=China resumes rescue work after assessing upstream lake conditions |url=https://www.reuters.com/business/environment/china-rushes-minimise-risk-mountain-barrier-lake-near-border-with-nepal-2026-08-28/ |access-date=2026-08-29 |work=Reuters}}</ref> हा रोधक तलाव हळूहळू रिकामा झाला आणि ३० ऑगस्टपर्यंत जवळजवळ पूर्णपणे रिकामा झाला होता.<ref name=":2">{{Cite web |last1=Milko |first1=Victoria |last2=Shrestha |first2=Niranjan |date=2026-08-30 |title=Nepal warns of possible fresh flooding as communities grapple with devastation |url=https://apnews.com/article/nepal-china-flood-galchhi-warning-afec20e612514ca3598c65b29f485303 |access-date=2026-08-30 |website=AP News}}</ref> दुसरा तलाव हिमखंड कोसळलेल्या ठिकाणाजवळ जास्त उंचीवर तयार झाला होता.<ref>{{cite news |last1=Shamim |first1=Sarah |title=Why Nepal faces another flood threat from a new lake on China border |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/28/is-nepal-facing-another-devastating-flood-from-a-new-lake |access-date=30 August 2026 |publisher=Al Jazeera |date=28 August 2026}}</ref> ३० ऑगस्ट रोजी चिनी अधिकाऱ्यांनी नदी पात्रातील पाण्याचा प्रवाह वाढल्याचा अहवाल दिल्यानंतर पुन्हा पुराचा इशारा देण्यात आला.<ref name=":2" /> == नोंदी == {{notelist}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:नैसर्गिक आपत्ती]] [[वर्ग:नेपाळ]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील दुर्घटना]] i4ptduyxzqj3dtbo3xf0db7u21y85r5 0 384141 2712265 2710313 2026-09-25T17:50:11Z ~2026-41910-22 185743 2712265 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Map of Georgia highlighting County.svg|thumb|300px|जॉर्जियामधील काउंटी दर्शवणारा नकाशा]] [[अमेरिका|अमेरिकेच्या]] [[जॉर्जिया (राज्य)|जॉर्जिया]] राज्यात एकूण १५९ [[काउंटी]] आहेत. २ जानेवारी १७८८ रोजी जॉर्जिया राज्याची निर्मिती झाली तेव्हा राज्यात ८ मूळ काउंटी (बर्क, कॅम्डन, चॅटॅम, एफिंगहॅम, ग्लायन, ग्लासकॉक/लिबर्टी, रिचमंड आणि विल्क्स) अस्तित्वात होत्या. == यादी == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center;" |- style="background: #e0e0e0;" ! काउंटी !! प्रशासकीय केन्द्र !! निर्मिती दिनांक/वर्ष !! निर्मिती !! नावाचा उगम !! लोकसंख्या<br />(२०२०) !! क्षेत्रफळ (चौ. किमी) |- | [[ॲप्लिंग काउंटी, जॉर्जिया|ॲप्लिंग]] || [[बॅक्सली, जॉर्जिया|बॅक्सली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक नेटिव्ह जमिनींमधून || [[डॅनिएल ॲप्लिंग]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || १८,४४४ || १,३२१ |- | [[ॲटकिन्सन काउंटी, जॉर्जिया|ॲटकिन्सन]] || [[पियर्सन, जॉर्जिया|पियर्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ ऑगस्ट १९१९]] || क्लिंच आणि कॉफी काउंटीच्या भागांतून || [[विल्यम येट्स अटकिन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ८,२९३ || ८८० |- | [[बेकन काउंटी, जॉर्जिया|बेकन]] || [[अल्मा, जॉर्जिया|अल्मा]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२७ जुलै १९१४]] || ॲप्लिंग, पियर्स आणि वेअर काउंटींमधून || [[ऑगस्टस ऑक्टाव्हियस बेकन]] (अमेरिकन सिनेटर) || ११,१४० || ७३८ |- | [[बेकर काउंटी, जॉर्जिया|बेकर]] || [[न्यूटन, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१२ डिसेंबर १८२५]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन बेकर (कर्नल)]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || २,८४५ || ८८८ |- | [[बॉल्डविन काउंटी, जॉर्जिया|बॉल्डविन]] || [[मिलिजव्हिल, जॉर्जिया|मिलिजव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक जमीन अधिग्रहणातून || [[ॲब्राहाम बॉल्डविन]] (अमेरिकन घटनासमितीचे स्वाक्षरीकर्ते) || ४३,७९९ || ६७१ |- | [[बँक्स काउंटी, जॉर्जिया|बँक्स]] || [[होमर, जॉर्जिया|होमर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१ फेब्रुवारी १८५८]] || हॅबरशॅम आणि फ्रँकलिन काउंटींमधून || [[रिचर्ड बँक्स]] (स्थानिक प्रसिद्ध वैद्य) || १८,०९५ || ६०६ |- | [[बॅरो काउंटी, जॉर्जिया|बॅरो]] || [[वाइंडर, जॉर्जिया|वाइंडर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ जुलै १९१४]] || जॅक्सन, वॉल्टन आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[डेव्हिड क्रेनशॉ बॅरो]] (जॉर्जिया विद्यापीठाचे कुलपती) || ८३,५०५ || ४१४ |- | [[बार्टो काउंटी, जॉर्जिया|बार्टो]] || [[कार्टर्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्टर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[फ्रान्सिस एस. बार्टो]] (कॉन्फेडरेट कर्नल) || १,०८,९०१ || १,१९९ |- | [[बेन हिल काउंटी, जॉर्जिया|बेन हिल]] || [[फित्झगेराल्ड, जॉर्जिया|फित्झगेराल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३१ जुलै १९०६]] || अर्विन आणि विल्कॉक्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन हार्वे हिल]] (अमेरिकन सिनेटर) || १७,१९० || ६४२ |- | [[बेरियन काउंटी, जॉर्जिया|बेरियन]] || [[नाशव्हिल, जॉर्जिया|नाशव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || लोउंडेस आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जॉन एम. बेरियन]] (अमेरिकेचे ॲटर्नी जनरल) || १८,१६० || १,१७१ |- | [[बिब काउंटी, जॉर्जिया|बिब]] || [[मेकन, जॉर्जिया|मेकन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || क्रॉफर्ड, जोन्स, मन्रो आणि ट्विग्स काउंटींमधून || [[विल्यम वायट बिब]] (ॲलाबामाचे पहिले गव्हर्नर) || १,५७,३०८ || ६४७ |- | [[ब्लेकली काउंटी, जॉर्जिया|ब्लेकली]] || [[कोचरन, जॉर्जिया|कोचरन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१२]] || पुलास्की काउंटीच्या भागातून || [[लोगन एडविन ब्लेकली]] (जॉर्जियाचे मुख्य न्यायाधीश) || १२,९०० || ६४० |- | [[ब्रांटली काउंटी, जॉर्जिया|ब्रांटली]] || [[नाहुंता, जॉर्जिया|नाहुंता]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || चार्ल्सटन, पियर्स आणि वेन काउंटींमधून || [[बेंजामिन डॅनिएल ब्रांटली]] (स्थानिक आमदार व व्यावसायिक) || १८,०२१ || १,१५० |- | [[ब्रूक्स काउंटी, जॉर्जिया|ब्रूक्स]] || [[क्विटमन, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || लोउंडेस आणि थॉमस काउंटींमधून || [[प्रेस्टन ब्रूक्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १६,३०१ || १,२८० |- | [[ब्रायन काउंटी, जॉर्जिया|ब्रायन]] || [[पेंब्रुक, जॉर्जिया|पेंब्रुक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || चॅटॅम काउंटीच्या भागातून || [[जोनाथन ब्रायन]] (जॉर्जियाचे क्रांतिकारक व राजकारणी) || ४४,७३८ || १,१४५ |- | [[बुलॉक काउंटी, जॉर्जिया|बुलॉक]] || [[स्टेट्सबोरो, जॉर्जिया|स्टेट्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ फेब्रुवारी १७९६]] || ब्रायन आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[आर्चिबाल्ड बुलॉक]] (जॉर्जियाचे प्रांतिक गव्हर्नर) || ८१,०९९ || १,७६९ |- style="background: #e6f2ff;" | [[बर्क काउंटी, जॉर्जिया|बर्क]] || [[वेन्सबोरो, जॉर्जिया|वेन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[एडमंड बर्क]] (ब्रिटिश मुत्सद्दी व राजकीय लेखक) || २४,५९६ || २,१६३ |- | [[बट्स काउंटी, जॉर्जिया|बट्स]] || [[जॅक्सन, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || हेन्री आणि मन्रो काउंटींमधून || [[सॅम्युअल बट्स]] (१८१२ च्या युद्धातील अधिकारी) || २५,४३४ || ४८४ |- | [[कॅलहून काउंटी, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[मूर्गन, जॉर्जिया|मूर्गन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १८५४]] || अर्ली आणि बेकर काउंटींमधून || [[जॉन सी. कॅलहून]] (अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष) || ५,५७३ || ७२५ |- style="background: #e6f2ff;" | [[कॅम्डन काउंटी, जॉर्जिया|कॅम्डन]] || [[वूडबाइन, जॉर्जिया|वूडबाइन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्ल्स प्रॅट, १ ला अर्ल ऑफ कॅम्डन]] (इंग्लंडचे लॉर्ड चान्सलर) || ५४,७४० || १,६८३ |- | [[कँडलर काउंटी, जॉर्जिया|कँडलर]] || [[मेटर, जॉर्जिया|मेटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ जुलै १९१४]] || बुलॉक, इमॅन्युएल आणि टॅटनॉल काउंटींमधून || [[ॲलन डी. कँडलर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,९२७ || ६३९ |- | [[कॅरॉल काउंटी, जॉर्जिया|कॅरॉल]] || [[कॅरॉल्टन, जॉर्जिया|कॅरॉल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[चार्ल्स कॅरॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || १,१९,१४८ || १,२९५ |- | [[कॅटूसा काउंटी, जॉर्जिया|कॅटूसा]] || [[रिंगगोल्ड, जॉर्जिया|रिंगगोल्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || वॉकर आणि व्हिटफील्ड काउंटींमधून || [[कॅटूसा (प्रमुख)|कॅटूसा]] (चेरोकी प्रमुखावरून नामकरण) || ६७,८९६ || ४२० |- style="background: #e6f2ff;" | [[चॅटॅम काउंटी, जॉर्जिया|चॅटॅम]] || [[साव्हाना, जॉर्जिया|साव्हाना]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[विल्यम पिट, १ ला अर्ल ऑफ चॅटॅम]] (ब्रिटिश पंतप्रधान) || २,९५,००८ || १,१२९ |- | [[चॅटूगा काउंटी, जॉर्जिया|चॅटूगा]] || [[सॅमरव्हिल, जॉर्जिया|सॅमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२८ डिसेंबर १८३८]] || फ्लॉइड आणि वॉकर काउंटींमधून || [[चॅटूगा नदी]] (स्थानिक नदी) || २४,९६० || ८१३ |- | [[चेरोकी काउंटी, जॉर्जिया|चेरोकी]] || [[कँटन, जॉर्जिया|कँटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || चेरोकी नेटिव्ह प्रदेशातून || [[चेरोकी]] (नेटिव्ह अमेरिकन जमात) || २,६६,६७५ || १,०९८ |- | [[क्लार्क काउंटी, जॉर्जिया|क्लार्क]] || [[अथेन्स, जॉर्जिया|अथेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || जॅक्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन क्लार्क (जॉर्जियाचे गव्हर्नर)|जॉन क्लार्क]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १२८,६४० || ३१३ |- | [[क्ले काउंटी, जॉर्जिया|क्ले]] || [[फॉर्ट गेन्स, जॉर्जिया|फॉर्ट गेन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५४]] || रँडोल्फ आणि अर्ली काउंटींमधून || [[हेन्री क्ले]] (अमेरिकन मुत्सद्दी व सिनेटर) || २,८४८ || ५०५ |- | [[क्लेटन काउंटी, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[जोन्सबोरो, जॉर्जिया|जोन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० नोव्हेंबर १८५८]] || फेएट आणि हेन्री काउंटींमधून || [[ऑगस्टिन स्मिथ क्लेटन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २,९७,५९५ || ३६९ |- | [[क्लिंच काउंटी, जॉर्जिया|क्लिंच]] || [[होमरव्हिल, जॉर्जिया|होमरव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ फेब्रुवारी १८५०]] || लोउंडेस आणि वेअर काउंटींमधून || [[डंकन लॅमोंट क्लिंच]] (सेमिनोल युद्धातील जनरल) || ६,७४९ || २,०९० |- | [[कॉब काउंटी, जॉर्जिया|कॉब]] || [[मॅरिएटा, जॉर्जिया|मॅरिएटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस विलिस कॉब]] (अमेरिकन सिनेटर) || ७,६६,१४१ || ८८१ |- | [[कॉफी काउंटी, जॉर्जिया|कॉफी]] || [[डग्लस, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ फेब्रुवारी १८५४]] || क्लिंच, अर्विन, टेलफेर आणि वेअर काउंटींमधून || [[जॉन ई. कॉफी]] (अमेरिकन सेनापती व राजकारणी) || ४३,०९३ || १,५५१ |- | [[कोलक्विट काउंटी, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[मूल्ट्री, जॉर्जिया|मूल्ट्री]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८५६]] || थॉमस आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[वॉल्टर टी. कोलक्विट]] (अमेरिकन सिनेटर) || ४५,८९८ || १,४४३ |- | [[कोलंबिया काउंटी, जॉर्जिया|कोलंबिया]] || [[ॲपलँग, जॉर्जिया|ॲपलँग]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || रिचमंड काउंटीच्या भागातून || [[क्रिस्टोफर कोलंबस]] (शोधक) || १,५६,०१० || ७५१ |- | [[कूक काउंटी, जॉर्जिया|कूक]] || [[ॲडेल, जॉर्जिया|ॲडेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० जुलै १९१८]] || बेरियन काउंटीच्या भागातून || [[फिलिप कूक]] (नागरी युद्धातील जनरल व परराष्ट्र सचिव) || १७,२२९ || ६०० |- | [[काउएटा काउंटी, जॉर्जिया|काउएटा]] || [[न्यूनान, जॉर्जिया|न्यूनान]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[काउएटा जमात|काउएटा]] (स्थानिक क्रीक भारतीय जमात) || १,४६,१५८ || १,१५५ |- | [[क्रॉफर्ड काउंटी, जॉर्जिया|क्रॉफर्ड]] || [[नॉक्सव्हिल, जॉर्जिया|नॉक्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || ह्युस्टन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम एच. क्रॉफर्ड]] (अमेरिकेचे अर्थमंत्री) || १२,१३० || ८४४ |- | [[क्रिस्प काउंटी, जॉर्जिया|क्रिस्प]] || [[कॉर्डेल, जॉर्जिया|कॉर्डेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डूली काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स एफ. क्रिस्प]] (अमेरिकन प्रतिनिधीगृहाचे अध्यक्ष) || २०,१४३ || ७०९ |- | [[डेड काउंटी, जॉर्जिया|डेड]] || [[ट्रेंटन, जॉर्जिया|ट्रेंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ डिसेंबर १८३७]] || वॉकर काउंटीच्या भागातून || [[फ्रांसिस एल. डेड]] (सेमिनोल युद्धातील मेजर) || १६,२५१ || ४५१ |- | [[डॉसन काउंटी, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[डॉसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८५६]] || गिलमर आणि लम्पकिन काउंटींमधून || [[विल्यम क्रॉस्बी डॉसन]] (अमेरिकन सिनेटर) || २६,७९८ || ५४६ |- | [[डिकेटर काउंटी, जॉर्जिया|डिकेटर]] || [[बेनब्रिज, जॉर्जिया|बेनब्रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ डिसेंबर १८२३]] || अर्ली काउंटीच्या भागातून || [[स्टीफन डिकेटर]] (अमेरिकन नौदल कमांडर) || २९,३६७ || १,५५७ |- | [[डिकॅलब काउंटी, जॉर्जिया|डिकॅलब]] || [[डिकॅटर, जॉर्जिया|डिकॅटर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || हेन्री, फेएट आणि ग्विनेट काउंटींमधून || [[जोहान डी काॅल्ब]] (अमेरिकन क्रांतीतील जर्मन जनरल) || ७,६४,३८२ || ७०२ |- | [[डॉज काउंटी, जॉर्जिया|डॉज]] || [[ईस्टमन, जॉर्जिया|ईस्टमन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ ऑक्टोबर १८७०]] || मॉन्टगोमेरी, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[विल्यम ई. डॉज]] (उद्योजक व अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || १९,९२५ || १,२९८ |- | [[डूली काउंटी, जॉर्जिया|डूली]] || [[व्हिएना, जॉर्जिया|व्हिएना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन डूली]] (अमेरिकन क्रांतीतील कर्नल) || ११,२०८ || १,०२० |- | [[डॉघरटी काउंटी, जॉर्जिया|डॉघरटी]] || [[आल्बनी, जॉर्जिया|आल्बनी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८५३]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[चार्ल्स डॉघरटी]] (न्यायाधीश व राजकारणी) || ८५,७९० || ८५५ |- | [[डग्लस काउंटी, जॉर्जिया|डग्लस]] || [[डग्लसव्हिल, जॉर्जिया|डग्लसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑक्टोबर १८७०]] || कॅरॉल आणि कॅमपबेल काउंटींमधून || [[स्टीफन ए. डग्लस]] (अमेरिकन सिनेटर) || १४४,२३७ || ५१८ |- | [[अर्ली काउंटी, जॉर्जिया|अर्ली]] || [[ब्लॅकली, जॉर्जिया|ब्लॅकली]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पीटर अर्ली]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १०,८५४ || १,३२३ |- | [[एकॉल्स काउंटी, जॉर्जिया|एकॉल्स]] || [[स्टेटनव्हिल, जॉर्जिया|स्टेटनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८५८]] || क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[रॉबर्ट एम. एकॉल्स]] (लष्करी अधिकारी व राजकारणी) || ३,६९७ || १,०९० |- style="background: #e6f2ff;" | [[एफिंगहॅम काउंटी, जॉर्जिया|एफिंगहॅम]] || [[स्प्रिंगफील्ड, जॉर्जिया|स्प्रिंगफील्ड]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[थॉमस हॉवर्ड, ३ रा अर्ल ऑफ एफिंगहॅम]] (ब्रिटिश नोबल व अमेरिकन समर्थक) || ६४,७६९ || १,२४३ |- | [[एल्बर्ट काउंटी, जॉर्जिया|एल्बर्ट]] || [[एल्बर्टन, जॉर्जिया|एल्बर्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १७९०]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[सॅम्युअल एल्बर्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल व गव्हर्नर) || १९,६३७ || ९५६ |- | [[इमॅन्युएल काउंटी, जॉर्जिया|इमॅन्युएल]] || [[स्वैन्सबोरो, जॉर्जिया|स्वैन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८१२]] || बुलॉक आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[डेव्हिड इमॅन्युएल (गव्हर्नर)|डेव्हिड इमॅन्युएल]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || २२,७६८ || १,७७७ |- | [[इव्हान्स काउंटी, जॉर्जिया|इव्हान्स]] || [[क्लॅक्सटन, जॉर्जिया|क्लॅक्सटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९१४]] || बुलॉक, टॅटनॉल आणि वेन काउंटींमधून || [[क्लेमेंट ए. इव्हान्स]] (नागरी युद्धातील जनरल) || १०,७७४ || ४७९ |- | [[फॅनिन काउंटी, जॉर्जिया|फॅनिन]] || [[ब्लू रिज, जॉर्जिया|ब्लू रिज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ जानेवारी १८५४]] || गिलमर आणि युनियन काउंटींमधून || [[जेम्स फॅनिन]] (टेक्सास क्रांतीतील कर्नल) || २५,३१९ || १,०१३ |- | [[फेएट काउंटी, जॉर्जिया|फेएट]] || [[फेटव्हिल, जॉर्जिया|फेटव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मार्क्विस डी लाफाएट]] (अमेरिकन क्रांतीतील फ्रेंच जनरल) || १,१९,१९४ || ५१५ |- | [[फ्लॉइड काउंटी, जॉर्जिया|फ्लॉइड]] || [[रोम, जॉर्जिया|रोम]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फ्लॉइड (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जॉन फ्लॉइड]] (१८१२ च्या युद्धातील कर्नल) || ९८,५८४ || १,३२९ |- | [[फॉरसाइथ काउंटी, जॉर्जिया|फॉरसाइथ]] || [[कमिंग, जॉर्जिया|कमिंग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन फॉरसाइथ (परराष्ट्र मंत्री)|जॉन फॉरसाइथ]] (अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री) || २५१,२०२ || ६२१ |- | [[फ्रँक्लिन काउंटी, जॉर्जिया|फ्रँक्लिन]] || [[कार्न्सव्हिल, जॉर्जिया|कार्न्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[बेंजामिन फ्रँक्लिन]] (अमेरिकेचे राष्ट्रपिता) || २५,८२८ || ६९० |- | [[फुल्टन काउंटी, जॉर्जिया|फुल्टन]] || [[अटलांटा, जॉर्जिया|अटलांटा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब काउंटीच्या भागातून || [[रॉबर्ट फुल्टन]] (वाफेच्या बोटीचे जनक) || १०,६६,७१० || १,३६४ |- | [[गिलमर काउंटी, जॉर्जिया|गिलमर]] || [[इलिजे, जॉर्जिया|इलिजे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज आर. गिलमर]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ३१,३५३ || १,११८ |- | [[ग्लासकॉक काउंटी, जॉर्जिया|ग्लासकॉक]] || [[गिब्सन, जॉर्जिया|गिब्सन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ फेब्रुवारी १८५७]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस ग्लासकॉक]] (अमेरिकन जनरल व काँग्रेस सदस्य) || २,८८४ || ३७३ |- style="background: #e6f2ff;" | [[ग्लायन काउंटी, जॉर्जिया|ग्लायन]] || [[ब्रुन्सविक, जॉर्जिया|ब्रुन्सविक]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन ग्लायन]] (ब्रिटिश खासदार) || ८४,४९९ || १,०९० |- | [[गोर्डन काउंटी, जॉर्जिया|गोर्डन]] || [[कॅलहून, जॉर्जिया|कॅलहून]] || [[:वर्ग:इ.स. १८४० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ फेब्रुवारी १८४०]] || बार्टो आणि फ्लॉइड काउंटींमधून || [[विल्यम वॉशिंग्टन गोर्डन]] (रेल्वे अध्यक्ष) || ५७,५४४ || ९२२ |- | [[ग्रॅडी काउंटी, जॉर्जिया|ग्रॅडी]] || [[कैरो, जॉर्जिया|कैरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || डिकेटर आणि थॉमस काउंटींमधून || [[हेन्री डब्ल्यू. ग्रॅडी]] (पत्रकार व वक्ता) || २५,२३६ || १,१९० |- | [[ग्रीन काउंटी, जॉर्जिया|ग्रीन]] || [[ग्रीन्सबोरो, जॉर्जिया|ग्रीन्सबोरो]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ फेब्रुवारी १७८६]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[नथॅनिएल ग्रीन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || १८,९१५ || १,००२ |- | [[ग्विनेट काउंटी, जॉर्जिया|ग्विनेट]] || [[लॉरेन्सव्हिल, जॉर्जिया|लॉरेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी आणि क्रीक प्रदेशांतून || [[बटन ग्विनेट]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ९,५७,०६२ || १,१२१ |- | [[हॅबरशॅम काउंटी, जॉर्जिया|हॅबरशॅम]] || [[क्लार्कस्व्हिल, जॉर्जिया|क्लार्कस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[जोसेफ हॅबरशॅम]] (अमेरिकेचे पोस्टमास्तर जनरल) || ४६,०३१ || ७२३ |- | [[हॉल काउंटी, जॉर्जिया|हॉल]] || [[गेन्सव्हिल, जॉर्जिया|गेन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[लायमन हॉल]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते व गव्हर्नर) || २,०३,१३६ || १,०३५ |- | [[हॅन्कॉक काउंटी, जॉर्जिया|हॅन्कॉक]] || [[स्पार्टा, जॉर्जिया|स्पार्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ डिसेंबर १७९३]] || ग्रीन आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[जॉन हॅन्कॉक]] (स्वातंत्र्य घोषणेचे स्वाक्षरीकर्ते) || ८,७३५ || १,२२० |- | [[हॅरालसन काउंटी, जॉर्जिया|हॅरालसन]] || [[बुकॅनन, जॉर्जिया|बुकॅनन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ जानेवारी १८५६]] || कॅरॉल आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[ह्यू ए. हॅरालसन]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || ३०,८९० || ७३३ |- | [[हॅरिस काउंटी, जॉर्जिया|हॅरिस]] || [[हॅमिल्टन, जॉर्जिया|हॅमिल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी आणि ट्रूप काउंटींमधून || [[चार्ल्स हॅरिस (वकील)|चार्ल्स हॅरिस]] (साव्हानाचे वकील व महापौर) || ३४,६६८ || १,२०७ |- | [[हार्ट काउंटी, जॉर्जिया|हार्ट]] || [[हार्टवेल, जॉर्जिया|हार्टवेल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|७ डिसेंबर १८५३]] || एलबर्ट आणि फ्रँक्लिन काउंटींमधून || [[नॅन्सी हार्ट]] (अमेरिकन क्रांतीतील स्त्री हुतात्मा) || २५,८२८ || ६०१ |- | [[हर्ड काउंटी, जॉर्जिया|हर्ड]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[हेन्री हार्ड]] (स्वातंत्र्य युद्धातील अधिकारी) || २४,०३१ || ८४७ |- | [[हेन्री काउंटी, जॉर्जिया|हेन्री]] || [[मॅकडोना, जॉर्जिया|मॅकडोना]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[पॅट्रिक हेन्री]] (अमेरिकन देशभक्त व राजकारणी) || २४०,७१२ || ८४० |- | [[ह्युस्टन काउंटी, जॉर्जिया|ह्युस्टन]] || [[पेरी, जॉर्जिया|पेरी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉन ह्युस्टन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || १६३,११५ || ९७७ |- | [[अर्विन काउंटी, जॉर्जिया|अर्विन]] || [[ओचिला, जॉर्जिया|ओचिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जारेड अर्विन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,६६६ || ९२५ |- | [[जॅक्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॅक्सन]] || [[जेफरसन, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ फेब्रुवारी १७९६]] || फ्रँक्लिन काउंटीच्या भागातून || [[ॲन्ड्र्यू जॅक्सन]] (अमेरिकेचे ७ वे राष्ट्राध्यक्ष) || ७५,९०७ || ८८६ |- | [[जॅस्पर काउंटी, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[मांटिसेलो, जॉर्जिया|मांटिसेलो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम जॅस्पर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील सर्जंट) || १४,५८८ || ९६१ |- | [[जेफ डेव्हिस काउंटी, जॉर्जिया|जेफ डेव्हिस]] || [[हेझलहर्स्ट, जॉर्जिया|हेझलहर्स्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || ॲप्लिंग आणि कॉफी काउंटींमधून || [[जेफरसन डेव्हिस]] (कॉन्फेडरेट राष्ट्राध्यक्ष) || १४,७७९ || ८६३ |- | [[जेफरसन काउंटी, जॉर्जिया|जेफरसन]] || [[लुईव्हिल, जॉर्जिया|लुईव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || बर्क आणि वॉर्रेन काउंटींमधून || [[थॉमस जेफरसन]] (अमेरिकेचे ३ रे राष्ट्राध्यक्ष) || १५,७४७ || १,३७० |- | [[जेन्किन्स काउंटी, जॉर्जिया|जेन्किन्स]] || [[मिलन, जॉर्जिया|मिलन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बुलॉक, बर्क, इमॅन्युएल आणि स्क्रिव्हेन काउंटींमधून || [[चार्ल्स जे. जेन्किन्स]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर) || ९,१५२ || ९०६ |- | [[जॉन्सन काउंटी, जॉर्जिया|जॉन्सन]] || [[राईटस्व्हिल, जॉर्जिया|राईटस्व्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ डिसेंबर १८५८]] || इमॅन्युएल, लॉरेन्स आणि वॉशिंग्टन काउंटींमधून || [[हर्षेल व्ही. जॉन्सन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ९,१८९ || ७९० |- | [[जोन्स काउंटी, जॉर्जिया|जोन्स]] || [[ग्रे, जॉर्जिया|ग्रे]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स जोन्स (जॉर्जियाचे राजकारणी)|जेम्स जोन्स]] (अमेरिकन काँग्रेस सदस्य) || २८,३४७ || १,०२३ |- | [[लॅमार काउंटी, जॉर्जिया|लॅमार]] || [[बार्सव्हिल, जॉर्जिया|बार्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९२०]] || मन्रो आणि पाईक काउंटींमधून || [[लुसियस क्विंटस सिन्सिनॅटस लॅमार २ रा]] (अमेरिकन सर्वोच्च न्यायालय न्यायाधीश) || १८,५०० || ४८० |- | [[लॅनियर काउंटी, जॉर्जिया|लॅनियर]] || [[लेकलँड, जॉर्जिया|लेकलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ ऑगस्ट १९२०]] || बेरियन, क्लिंच आणि लोउंडेस काउंटींमधून || [[सिडनी लॅनियर]] (जॉर्जियाचे प्रसिद्ध कवी) || ९,८७७ || ४९२ |- | [[लॉरेन्स काउंटी, जॉर्जिया|लॉरेन्स]] || [[डब्लिन, जॉर्जिया|डब्लिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन लॉरेन्स]] (अमेरिकन क्रांतीतील अधिकारी) || ४९,५७० || २,०९५ |- | [[ली काउंटी, जॉर्जिया|ली]] || [[लीसर्ग, जॉर्जिया|लीसर्ग]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[रिचर्ड हेन्री ली]] (स्वातंत्र्य युद्धातील देशभक्त व मुत्सद्दी) || ३३,१६३ || ९२२ |- style="background: #e6f2ff;" | [[लिबर्टी काउंटी, जॉर्जिया|लिबर्टी]] || [[हिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[स्वातंत्र्य]] संकल्पनेवरून || ६५,२५६ || १,३४४ |- | [[लिंकन काउंटी, जॉर्जिया|लिंकन]] || [[लिंकनटन, जॉर्जिया|लिंकनटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० फेब्रुवारी १७९६]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[बेंजामिन लिंकन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,६९० || ५४६ |- | [[लॉन्ग काउंटी, जॉर्जिया|लॉन्ग]] || [[लुडोविसी, जॉर्जिया|लुडोविसी]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९२०]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[क्रॉफर्ड लॉन्ग]] (ॲनेस्थेशियाचा शोध लावणारे डॉक्टर) || १६,१६८ || १,०३९ |- | [[लोउंडेस काउंटी, जॉर्जिया|लोउंडेस]] || [[व्हाल्डोस्टा, जॉर्जिया|व्हाल्डोस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || अर्विन काउंटीच्या भागातून || [[विल्यम लोउंडेस (काँग्रेस सदस्य)|विल्यम लोउंडेस]] (दक्षिण कॅरोलिनाचे काँग्रेस सदस्य) || ११८,२५१ || १,२९० |- | [[लम्पकिन काउंटी, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[डाहलोनेगा, जॉर्जिया|डाहलोनेगा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी, हॅबरशॅम आणि हॅल काउंटींमधून || [[विल्सन लम्पकिन]] (जॉर्जियाचे गव्हर्नर व सिनेटर) || ३३,४८८ || ७३६ |- | [[मॅकॉन काउंटी, जॉर्जिया|मॅकॉन]] || [[ओगलेथॉर्प, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८३७]] || ह्युस्टन आणि मॅरिअन काउंटींमधून || [[नथॅनिएल मॅकॉन]] (उत्तर कॅरोलिनाचे अमेरिकन सिनेटर) || १२,०८२ || १,०४४ |- | [[मॅडिसन काउंटी, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[डॅनिएल्सव्हिल, जॉर्जिया|डॅनिएल्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८११ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८११]] || क्लार्क, एलबर्ट, फ्रँक्लिन, जॅक्सन आणि ओग्लेथॉर्प काउंटींमधून || [[जेम्स मॅडिसन]] (अमेरिकेचे ४ थे राष्ट्राध्यक्ष) || ३०,१२० || ७३६ |- | [[मॅरिअन काउंटी, जॉर्जिया|मॅरिअन]] || [[बुएना व्हिस्टा, जॉर्जिया|बुएना व्हिस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || ली आणि मस्कोगी काउंटींमधून || [[फ्रांसिस मॅरिअन]] (अमेरिकन क्रांतीतील जनरल) || ७,४९८ || ९५१ |- | [[मॅकिंटॉश काउंटी, जॉर्जिया|मॅकिंटॉश]] || [[डारिएन, जॉर्जिया|डारिएन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || लिबर्टी काउंटीच्या भागातून || [[मॅकिंटॉश कुटुंब]] (जॉर्जियातील क्रांतिकारक कुटुंब) || १०,९७७ || १,१२४ |- | [[मेरीवेदर काउंटी, जॉर्जिया|मेरीवेदर]] || [[ग्रीनव्हिल, जॉर्जिया|ग्रीनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || क्रीक प्रदेशातून || [[डेव्हिड मेरीवेदर (जॉर्जियाचे राजकारणी)|डेव्हिड मेरीवेदर]] (स्वातंत्र्य युद्धातील कर्नल) || २०,६१३ || १,३० १,३०५ |- | [[मिलर काउंटी, जॉर्जिया|मिलर]] || [[कोलक्विट, जॉर्जिया|कोलक्विट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ फेब्रुवारी १८५६]] || बेकर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[अँड्र्यू जॅक्सन मिलर]] || ६,००० || ७३३ |- | [[मिचेल काउंटी, जॉर्जिया|मिचेल]] || [[कॅमिला, जॉर्जिया|कॅमिला]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८५७]] || बेकर काउंटीच्या भागातून || [[हेन्री मिचेल]] || २१,७५९ || १,३२३ |- | [[मन्रो काउंटी, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[फॉर्साइथ, जॉर्जिया|फॉर्साइथ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ मे १८२१]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स मन्रो]] || २७,९५७ || १,० १,०३३ |- | [[मॉन्टगोमेरी काउंटी, जॉर्जिया|मॉन्टगोमेरी]] || [[माउंट व्हर्नन, जॉर्जिया|माउंट व्हर्नन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || वॉशिंग्टन काउंटीच्या भागातून || [[रिचर्ड मॉन्टगोमेरी]] || ९,१८९ || ६३४ |- | [[मॉर्गन काउंटी, जॉर्जिया|मॉर्गन]] || [[मॅडिसन, जॉर्जिया|मॅडिसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल मॉर्गन]] || २०,०९७ || ९० ९०१ |- | [[मरे काउंटी, जॉर्जिया|मरे]] || [[चॅट्सवर्थ, जॉर्जिया|चॅट्सवर्थ]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस डब्ल्यू. मरे]] || ३९,९७३ || ८९ ८९३ |- | [[मस्कोगी काउंटी, जॉर्जिया|मस्कोगी]] || [[कोलंबस, जॉर्जिया|कोलंबस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[मस्कोगी]] (क्रिक जमातीचे मूळ नाव) || २,०६,८८३ || ५ ५७२ |- | [[न्यूटन काउंटी, जॉर्जिया|न्यूटन]] || [[कोविंग्टन, जॉर्जिया|कोविंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२१]] || जॅस्पर, वॉल्टन आणि हेन्री काउंटींमधून || [[जॉन न्यूटन (सर्जंट)|जॉन न्यूटन]] || १,१२,४८३ || ७ ७ loop -> ७ ७२ ७२५ |- | [[ओकोनी काउंटी, जॉर्जिया|ओकोनी]] || [[वॉटकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|वॉटकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १८७५]] || क्लार्क काउंटीच्या भागातून || [[ओकोनी नदी]] || ४१,७९९ || ४८ ४८२ |- | [[ओगलेथॉर्प काउंटी, जॉर्जिया|ओगलेथॉर्प]] || [[लेक्सिंग्टन, जॉर्जिया|लेक्सिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || विल्क्स काउंटीच्या भागातून || [[जेम्स ओगलेथॉर्प]] || १४,५१८ || १,१४२ |- | [[पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|पॉल्डिंग]] || [[डॅलस, जॉर्जिया|डॅलस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[जॉन पॉल्डिंग]] || १,६८,६६१ || ८ ८ ८१३ |- | [[पीच काउंटी, जॉर्जिया|पीच]] || [[फोर्ट व्हॅली, जॉर्जिया|फोर्ट व्हॅली]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ जुलै १९२४]] || ह्युस्टन आणि क्रॉफर्ड काउंटींमधून || [[स्ट्रॉबेरी|सफरचंद व पीच]] (पीच पिकाचे प्राबल्य) || २७,९६५ || ३- ३९ ३९१ |- | [[पिकन्स काउंटी, जॉर्जिया|पिकन्स]] || [[जॅस्पर, जॉर्जिया|जॅस्पर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८५३]] || चेरोकी आणि गिलमर काउंटींमधून || [[ॲन्ड्र्यू पिकन्स]] || ३३,२१६ || ६०१ |- | [[पियर्स काउंटी, जॉर्जिया|पियर्स]] || [[ब्लॅकशीर, जॉर्जिया|ब्लॅकशीर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८५७]] || ॲप्लिंग आणि वेअर काउंटींमधून || [[फ्रँकलिन पियर्स]] || १९,७१६ || ८८९ |- | [[पाईक काउंटी, जॉर्जिया|पाईक]] || [[झिभुलॉन, जॉर्जिया|झिभुलॉन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ डिसेंबर १८२२]] || मन्रो काउंटीच्या भागातून || [[झिभुलॉन पाईक]] || १८,९६७ || ५६५ |- | [[पोल्क काउंटी, जॉर्जिया|पोल्क]] || [[सीडरटाउन, जॉर्जिया|सीडरटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फ्लॉइड आणि पॉल्डिंग काउंटींमधून || [[जेम्स के. पोल्क]] || ४२,८५३ || ८ ८०५ |- | [[पुलास्की काउंटी, जॉर्जिया|पुलास्की]] || [[हॉकिन्सव्हिल, जॉर्जिया|हॉकिन्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१३ डिसेंबर १८०८]] || लॉरेन्स काउंटीच्या भागातून || [[कासिमिर पुलास्की]] || ९,८५५ || ६४० |- | [[पुटनॅम काउंटी, जॉर्जिया|पुटनॅम]] || [[ईटंटन, जॉर्जिया|ईटंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || बॉल्डविन काउंटीच्या भागातून || [[इस्त्राईल पुटनॅम]] || २२,०४७ || ९ ९ ९० ९०१ |- | [[क्विटमन काउंटी, जॉर्जिया|क्विटमन]] || [[गीर्जटाउन, जॉर्जिया|गीर्जटाउन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८५८]] || रँडोल्फ आणि स्टुअर्ट काउंटींमधून || [[जॉन ए. क्विटमन]] || २,२३५ || ४ ४१ ४१ ४१४ |- | [[रेबन काउंटी, जॉर्जिया|रेबन]] || [[क्लेटन, जॉर्जिया|क्लेटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ डिसेंबर १८१९]] || चेरोकी प्रदेशातून || [[विल्यम राभून]] || २०,५४९ || ९६ ९६९ |- | [[रँडोल्फ काउंटी, जॉर्जिया|रँडोल्फ]] || [[कुथबर्ट, जॉर्जिया|कुथबर्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८२८]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[जॉन रँडोल्फ ऑफ रोआनोक|जॉन रँडोल्फ]] || ६,४२५ || १,१ १,११० |- style="background: #e6f2ff;" | [[रिचमंड काउंटी, जॉर्जिया|रिचमंड]] || [[ऑगस्टा, जॉर्जिया|ऑगस्टा]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[चार्लस लेनॉक्स, ३ रा ड्युक ऑफ रिचमंड|चार्ल्स लेनॉक्स]] || २,०६,६०७ || ८- ८३ ८३९ |- | [[रॉकडेल काउंटी, जॉर्जिया|रॉकडेल]] || [[कोनियर्स, जॉर्जिया|कोनियर्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १८७० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑक्टोबर १८७०]] || हेन्री आणि न्यूटन काउंटींमधून || [[रॉकडेल चर्च]] (स्थानिक चर्च) || ९३,५७० || ३४ ३४२ |- | [[श्ले काउंटी, जॉर्जिया|श्ले]] || [[इलेव्हिल, जॉर्जिया|इलेव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || मॅरिअन, सुम्नर आणि टेलर काउंटींमधून || [[विल्यम श्ले]] || ४,५४७ || ४३५ |- | [[स्क्रेव्हन काउंटी, जॉर्जिया|स्क्रेव्हन]] || [[सिल्व्हेनिया, जॉर्जिया|सिल्व्हेनिया]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १७९३]] || बर्क आणि एफिंगहॅम काउंटींमधून || [[जेम्स स्क्रिव्हेन]] || १४,०६७ || १,६७८ |- | [[सेमिनोल काउंटी, जॉर्जिया|सेमिनोल]] || [[डॉनलसनव्हिल, जॉर्जिया|डॉनलसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १९२० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|८ जुलै १९२०]] || डिकेटर आणि अर्ली काउंटींमधून || [[सेमिनोल]] जमात || ९,१४७ || ६ ६२ ६२४ |- | [[स्पॉल्डिंग काउंटी, जॉर्जिया|स्पॉल्डिंग]] || [[ग्रिफिन, जॉर्जिया|ग्रिफिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५१]] || फेएट, हेन्री आणि पाईक काउंटींमधून || [[थॉमस स्पॉल्डिंग]] || ६७,३०६ || ५ ५ ५१ ५१३ |- | [[स्टीफन्स काउंटी, जॉर्जिया|स्टीफन्स]] || [[टोकोआ, जॉर्जिया|टोकोआ]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || फ्रँक्लिन आणि हॅबरशॅम काउंटींमधून || [[अलेक्झांडर स्टीफन्स]] || २६,७८४ || ४ ४६ ४६४ |- | [[स्ट्युअर्ट काउंटी, जॉर्जिया|स्ट्युअर्ट]] || [[लम्पकिन, जॉर्जिया|लम्पकिन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३० मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८३०]] || रँडोल्फ काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल स्टीवर्ट]] || ५,३१४ || १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१ १,१६० |- | [[समटर काउंटी, जॉर्जिया|समटर]] || [[अमेरिकस, जॉर्जिया|अमेरिकस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२६ डिसेंबर १८३१]] || ली काउंटीच्या भागातून || [[थॉमस समटर]] || २९,६१६ || १,२ १,२५६ |- | [[टॅलबॉट काउंटी, जॉर्जिया|टॅलबॉट]] || [[टॅलबॉटन, जॉर्जिया|टॅलबॉटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८२७]] || मस्कोगी काउंटीच्या भागातून || [[मॅथ्यू टॅलबॉट]] || ५,७३३ || १,० १,० १,०२ १,०२ १,०२१ |- | [[टॅलियाफेरो काउंटी, जॉर्जिया|टॅलियाफेरो]] || [[क्रॉफर्डव्हिल, जॉर्जिया|क्रॉफर्डव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२४ डिसेंबर १८२५]] || ग्रीन, हॅन्कॉक, ओगलेथॉर्प, वॉरेन आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[बेंजामिन टॅलियाफेरो]] || १,५५९ || ५ ५ ५ ५ ५० ५०६ |- | [[टॅटनॉल काउंटी, जॉर्जिया|टॅटनॉल]] || [[रेड्सव्हिल, जॉर्जिया|रेड्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ डिसेंबर १८०१]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोशिया टॅटनॉल]] || २४,६८८ || १,२ १,२५ १,२५४ |- | [[टेलर काउंटी, जॉर्जिया|टेलर]] || [[बटलर, जॉर्जिया|बटलर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ जानेवारी १८५२]] || मॅकॉन, मॅरिअन आणि टॅलबॉट काउंटींमधून || [[झॅकरी टेलर]] || ७,८१६ || ९ ९ ९ ९ ९७ ९७९ |- | [[टेलफेर काउंटी, जॉर्जिया|टेलफेर]] || [[मॅकराय, जॉर्जिया|मॅकराय]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१० डिसेंबर १८०७]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[एडवर्ड टेलफेर]] || १२,४०३ || १, १,१ १,१५ १,१५० |- | [[टेरेल काउंटी, जॉर्जिया|टेरेल]] || [[डॉसन, जॉर्जिया|डॉसन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ फेब्रुवारी १८५६]] || ली आणि रँडोल्फ काउंटींमधून || [[विल्यम टेरेल]] || ९,१ gro -> ९,१८७ || ८ ८ ८६ ८६८ |- | [[थॉमस काउंटी, जॉर्जिया|थॉमस]] || [[थॉमसव्हिल, जॉर्जिया|थॉमसव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२३ डिसेंबर १८२५]] || डिकेटर आणि अर्विन काउंटींमधून || [[जेटा थॉमस]] || ४५,७९८ || १,४ १,४३ १,४३० |- | [[टिफ्ट काउंटी, जॉर्जिया|टिप्त]] || [[टिफ्ट, जॉर्जिया|टिफ्ट]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१७ ऑगस्ट १९०५]] || बेरियन, अर्विन आणि वर्थ काउंटींमधून || [[नेल्सन टिप्त]] || ४०,५९८ || ६९७ |- | [[टूम्ब्स काउंटी, जॉर्जिया|टूम्ब्स]] || [[लायन्स, जॉर्जिया|लायन्स]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || इमॅन्युएल, टॅटनॉल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[रॉबर्ट टूम्ब्स]] || २७,०३० || ९५१ |- | [[टाउन्स काउंटी, जॉर्जिया|टाउन्स]] || [[हायवासी, जॉर्जिया|हायवासी]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|६ मार्च १८५६]] || राभून आणि युनियन काउंटींमधून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन टाउन्स]] || १२,४९३ || ४३० |- | [[ट्रूटलेन काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूटलेन]] || [[सोपरटन, जॉर्जिया|सोपरटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२१ ऑगस्ट १९१७]] || इमॅन्युएल आणि मॉन्टगोमेरी काउंटींमधून || [[जॉन एम. ट्रूटलेन]] || ६,८३३ || ५ ५२ ५२३ |- | [[ट्रूप काउंटी, जॉर्जिया|ट्रूप]] || [[लाग्रांज, जॉर्जिया|लाग्रांज]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२६ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|९ जून १८२६]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज ट्रूप]] || ६९,४२६ || १, १,१ १,१५ १,१५५ |- | [[टर्नर काउंटी, जॉर्जिया|टर्नर]] || [[ॲशबर्न, जॉर्जिया|ॲशबर्न]] || [[:वर्ग:इ.स. १९०५ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ ऑगस्ट १९०५]] || डोर्ली, अर्विन, टिप्त आणि वर्थ काउंटींमधून || [[हेन्री ग्रे टर्नर]] || ९,००६ || ७५१ |- | [[ट्विग्स काउंटी, जॉर्जिया|ट्विग्स]] || [[जेफरसनव्हिल, जॉर्जिया|जेफरसनव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०९ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ डिसेंबर १८०९]] || विल्किन्सन काउंटीच्या भागातून || [[जॉन ट्विग्स]] || ८,०२२ || ९ ९ ९३ ९३२ |- | [[युनियन काउंटी, जॉर्जिया|युनियन]] || [[ब्लेअर्सव्हिल, जॉर्जिया|ब्लेअर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३ डिसेंबर १८३२]] || चेरोकी काउंटीच्या भागातून || [[युनियन (अमेरिकन संघ)|युनियन]] || २४,६३२ || ८ ८ ८५ ८५२ |- | [[अप्सन काउंटी, जॉर्जिया|अप्सन]] || [[थॉमास्टन, जॉर्जिया|थॉमास्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || क्रॉफर्ड आणि पाईक काउंटींमधून || [[स्टीफन अप्सन]] || २५,६०० || ८ ८४ ८४४ |- | [[वॉकर काउंटी, जॉर्जिया|वॉकर]] || [[लाफायेट, जॉर्जिया|लाफायेट]] || [[:वर्ग:इ.स. १८३३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१८ डिसेंबर १८३३]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[फ्रीमॅन वॉकर]] || ६७,६५६ || १, १,१ १,१५ १,१५८ |- | [[वॉल्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉल्टन]] || [[मन्रो, जॉर्जिया|मन्रो]] || [[:वर्ग:इ.स. १८१८ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८१८]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉल्टन]] || ९६,६७३ || ८ ८५ ८५२ |- | [[वेअर काउंटी, जॉर्जिया|वेअर]] || [[वायक्रॉस, जॉर्जिया|वायक्रॉस]] || [[:वर्ग:इ.स. १८२४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१५ डिसेंबर १८२४]] || ॲप्लिंग काउंटीच्या भागातून || [[निकोलस वेअर]] || ३५,७३४ || २,३ २,३३ २,३३९ |- | [[वॉरेन काउंटी, जॉर्जिया|वॉरेन]] || [[वॉरंटन, जॉर्जिया|वॉरंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७९३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१९ डिसेंबर १७९३]] || कोलंबिया, हॅन्कॉक आणि विल्क्स काउंटींमधून || [[जोसेफ वॉरेन]] || ५,२१५ || ७ ७३ ७३ ७३० |- | [[वॉशिंग्टन काउंटी, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[सँडर्सव्हिल, जॉर्जिया|सँडर्सव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १७८४ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२५ फेब्रुवारी १७८४]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जॉर्ज वॉशिंग्टन]] || १९,९८८ || १,७ १,७६ १,७६६ |- | [[वेन काउंटी, जॉर्जिया|वेन]] || [[जेसप, जॉर्जिया|जेसप]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[ॲंथनी वेन]] || ३०,१४४ || १,६ १,६ १,६६ १,६६० |- | [[वेब्स्टर काउंटी, जॉर्जिया|वेब्स्टर]] || [[प्रेस्टन, जॉर्जिया|प्रेस्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१६ डिसेंबर १८५३]] || स्टीवर्ट काउंटीच्या भागातून || [[डॅनिएल वेब्स्टर]] || २,३४८ || ५ ५४ ५४१ |- | [[व्हीलर काउंटी, जॉर्जिया|व्हीलर]] || [[आलमो, जॉर्जिया|आलमो]] || [[:वर्ग:इ.स. १९१२ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|१४ ऑगस्ट १९१२]] || मॉन्टगोमेरी काउंटीच्या भागातून || [[जोसेफ व्हीलर]] || ७,४७१ || ७ ७७ ७७७ |- | [[व्हाइट काउंटी, जॉर्जिया|व्हाइट]] || [[क्लिव्हलँड, जॉर्जिया|क्लिव्हलँड]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || हॅबरशॅम काउंटीच्या भागातून || [[डेव्हिड टी. व्हाइट]] || २८,०० २८,००७ || ६ ६२ ६२७ |- | [[व्हिटफील्ड काउंटी, जॉर्जिया|व्हिटफील्ड]] || [[डाल्टन, जॉर्जिया|डाल्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५१ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|३० डिसेंबर १८५१]] || मरे काउंटीच्या भागातून || [[जॉर्ज व्हाइटफील्ड]] || १,०२,८३ १,०२,८३७ || ७ ७५ ७५१ |- | [[विल्कॉक्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्कॉक्स]] || [[ॲबिव्हिल, जॉर्जिया|ॲबिव्हिल]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२२ डिसेंबर १८५७]] || डूली, पुलास्की आणि टेलफेर काउंटींमधून || [[मार्क विल्कॉक्स]] || ८,७६६ || ९ ९ ९८ ९८४ |- style="background: #e6f2ff;" | [[विल्क्स काउंटी, जॉर्जिया|विल्क्स]] || [[वॉशिंग्टन, जॉर्जिया|वॉशिंग्टन]] || [[:वर्ग:इ.स. १७७७ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|५ फेब्रुवारी १७७७]] || ८ मूळ काउंटींपैकी एक || [[जॉन विल्क्स]] || ९,५६५ || १,२ १,२ १,२२ १,२२ १,२२५ |- | [[विल्किन्सन काउंटी, जॉर्जिया|विल्किन्सन]] || [[इर्विंटन, जॉर्जिया|इर्विंटन]] || [[:वर्ग:इ.स. १८०३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|११ मे १८०३]] || क्रीक प्रदेशातून || [[जेम्स विल्किन्सन]] || ८,८७७ || १, १,१ १,१६ १,१६३ |- | [[वर्थ काउंटी, जॉर्जिया|वर्थ]] || [[सिल्व्हेस्टर, जॉर्जिया|सिल्व्हेस्टर]] || [[:वर्ग:इ.स. १८५३ मध्ये निर्मित अमेरिकेच्या काउंट्या|२० डिसेंबर १८५३]] || डिकॅलब आणि अर्विन काउंटींमधून || [[विल्यम जे. वर्थ]] || २०,७८४ || १,४ १,४ १,४८ १,४८९ |} == हेसुद्धा पहा == * [[मिनेसोटामधील काउंटी]] * [[फ्लोरिडामधील काउंटी]] * [[अलाबामामधील काउंटी]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जॉर्जियामधील काउंटी|*]] fbr9cldwiybzctadukrwidxasarwrrq 0 384491 2712203 2026-09-25T13:54:02Z अमर तिवारी 184549 अमर तिवारी ने लेख [[हबीब बुरग्विबा]] वरुन [[हबीब बूर्गीबा]] ला हलविला 2712203 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[हबीब बूर्गीबा]] s7z18b6xoj156i946xen3w7qf4ls0lw 1 384492 2712205 2026-09-25T13:54:02Z अमर तिवारी 184549 अमर तिवारी ने लेख [[चर्चा:हबीब बुरग्विबा]] वरुन [[चर्चा:हबीब बूर्गीबा]] ला हलविला 2712205 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:हबीब बूर्गीबा]] ds2xa5jdx1z429prkbzooebg7jg7cc7 3 384493 2712224 2026-09-25T15:45:31Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2712224 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=प्रशांत भाऊरावजी सुरसकार}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:१५, २५ सप्टेंबर २०२६ (IST) enb3jes49903hz99bbx31whhq46jfbs 0 384494 2712233 2026-09-25T16:19:02Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2712233 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एरोलिनिआस आर्जेन्तिनास]] dn0eiyeyg5j9zl1icstxpzh31yv32rc 2 384495 2712236 2026-09-25T16:28:55Z प्रशांत भाऊरावजी सुरसकार 187809 /* */ 2712236 wikitext text/x-wiki प्रशांत सुरसकार (शेतकरी नेते) '''प्रशांत सुरसकार''' हे महाराष्ट्रातील, विशेषतः विदर्भातील एक प्रमुख तरुण शेतकरी नेते आणि सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. ते '''<nowiki/>'क्रांतिकारी शेतकरी संघटना'''' या संघटनेचे '''विदर्भ उपाध्यक्ष''' म्हणून कार्यरत होते आता ते यवतमाळ चे जिल्हाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहे. विदर्भातील यवतमाळ, आणि दारव्हा परिसरातील कापूस, सोयाबीन उत्पादक शेतकरी आणि गरीब विद्यार्थ्यांच्या हक्कांसाठी ते सातत्याने मैदानी संघर्ष, आक्रमक आंदोलने आणि उपोषणे करण्यासाठी ओळखले जातात. शेतकरी नेते '''रविकांत तुपकर''' यांचे खंदे समर्थक आणि विश्वासू सहकारी म्हणून ते राज्य पातळीवरील आंदोलनांत सक्रिय असतात. ----प्रमुख आंदोलने आणि कार्य १. शेतकरी प्रश्न आणि पीक विमा लढा * '''पीक विम्यासाठी तीव्र संघर्ष:''' नैसर्गिक आपत्ती आणि पावसाच्या खंडामुळे विदर्भातील शेतकऱ्यांच्या झालेल्या नुकसानीची भरपाई विमा कंपन्यांनी नाकारल्यास, सुरसकार यांनी नेहमीच आक्रमक पवित्रा घेतला आहे. त्यांनी विमा कंपन्यांच्या नफेखोरीविरुद्ध दारव्हा येथील 'तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय' येथे तीव्र ठिय्या आंदोलने केली आहेत. * '''दुष्काळी मदत व करमुक्ती:''' विदर्भातील दुष्काळ सदृश परिस्थिती लक्षात घेऊन शासनाने तात्काळ हेक्टरी मदत जाहीर करावी, शेतकऱ्यांचा शेतसारा करमुक्त करावा आणि सक्तीची वीजबिल वसुली थांबवावी, यासाठी त्यांनी सातत्याने प्रशासनाला निवेदने देऊन आंदोलने केली आहेत. २. शैक्षणिक हक्कांसाठी बेमुदत अन्नत्याग आंदोलन * '''RTE २५% मोफत साहित्य लढा:''' आरटीई (RTE - शिक्षण हक्क कायदा) अंतर्गत २५% राखीव कोट्यातून खाजगी शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या गरीब व वंचित कुटुंबातील मुलांना मोफत पाठ्यपुस्तके, गणवेश आणि लेखन साहित्य (वही-पेन) मिळवून देण्यासाठी त्यांनी दारव्हा येथे '''बेमुदत अन्नत्याग आंदोलन (उपोषण)''' केले होते. खाजगी शाळांकडून होणाऱ्या पालकांच्या आर्थिक लुटीला चाप लावण्यासाठी त्यांनी हा लढा यशस्वी केला. ३. राज्यस्तरीय आंदोलने आणि अटक * '''मुंबईतील मंत्र्यांच्या गाड्यांचा लिलाव आंदोलन:''' सोयाबीन-कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांच्या मागण्यांसाठी मुंबईत झालेल्या ऐतिहासिक आंदोलनात त्यांनी भाग घेतला होता. पोलिसांची कडक नाकेबंदी झुगारून मंत्र्यांच्या गाड्यांचा लिलाव करण्याचा इशारा देणाऱ्या या आंदोलनादरम्यान, मुंबई पोलिसांनी त्यांना ताब्यात घेऊन '''<nowiki/>'यलोगेट पोलीस स्टेशन' (Yellow Gate Police Station)''' येथे डिटेन (अटक) केले होते. * '''अमरावती येथील अर्धनग्न आंदोलन:''' सरकार शेतकरी प्रश्नांकडे दुर्लक्ष करत असल्याच्या निषेधार्थ अमरावती येथे झालेल्या अत्यंत आक्रमक अशा '''<nowiki/>'अर्धनग्न आंदोलनात'''' प्रशांत सुरसकार यांनी सहभाग घेतला आणि रस्त्यावर उतरून सरकारचा निषेध केला. ----वैशिष्ट्ये आणि ओळख प्रशांत सुरसकार हे विदर्भातील शेतकऱ्यांचे प्रश्न मांडताना प्रशासकीय पातळीवर आक्रमकपणे घणाघाती सवाल उपस्थित करण्यासाठी प्रसिद्ध आहेत. यवतमाळच्या शेतकऱ्यांकडे होणाऱ्या दुर्लक्षाविरुद्ध आवाज उठवत, त्यांनी स्थानिक प्रश्नांना राज्य पातळीवर पोहोचवण्याचे काम केले आहे. hl4j2u9jzfxxn0ewrzbnktom9lig7sn 3 384496 2712243 2026-09-25T17:05:23Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2712243 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Anil swargiy}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:३५, २५ सप्टेंबर २०२६ (IST) r2gjvzy5hxrs0uoeythb9v6ix9k4ygk 3 384497 2712244 2026-09-25T17:12:25Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2712244 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Mastan Attar}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:४२, २५ सप्टेंबर २०२६ (IST) 5ubiak861nm0h3rzy5h64mwo7esdp8e 0 384498 2712251 2026-09-25T17:42:13Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[बक्स काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया]] वरुन [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2712251 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)]] o56jxcjeywdfvlh90d4mzryygfy7is8 14 384499 2712254 2026-09-25T17:42:55Z अभय नातू 206 नवीन 2712254 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १६८२मधील निर्मिती]] 557xp12qvdr6mvhxyvxhl51bmm8bf7k 14 384500 2712259 2026-09-25T17:45:40Z अभय नातू 206 नवीन 2712259 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:इ.स. १६८२|निर्मिती]] netvvaaet8b20lgnlvmzmqr3kbdaf68 0 384501 2712262 2026-09-25T17:46:09Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2712262 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[डोईल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)]] 1moloqb86wm7phvdm5qa2kxc5rjb4u3 14 384502 2712273 2026-09-25T18:02:34Z अभय नातू 206 नवीन 2712273 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील काउंटी]] [[वर्ग:इ.स. १८१२ मधील निर्मिती]] sql1xwknj8bi5yqindl2uw2qpgyj6k5 0 384503 2712275 2026-09-25T18:02:47Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[लीहाय काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया]] वरुन [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2712275 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)]] 98sylzi30qvfw9gf55a75qrdib0sosq 0 384504 2712279 2026-09-25T18:22:21Z अभय नातू 206 नवीन 2712279 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पॉट्सटाउन''' हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[मॉंटगोमेरी काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|मॉंटगोमेरी काउंटीमधील]] एक [[बोरो (पेनसिल्व्हेनिया)|बोरोवजा शहर]] आहे. पॉट्सटाउन हे [[स्कूलकिल नदी|स्कूलकिल नदीवर]] वसलेले आहे. हे [[ॲलनटाउन, पेनसिल्व्हेनिया|ॲलनटाउनच्या]] दक्षिणेस २९.१ मैल (४६.८ किमी) आणि [[फिलाडेल्फिया]]च्या वायव्येस ४०.४ मैल (६५ किमी) अंतरावर आहे. हे शहर [[फिलाडेल्फिया महानगर क्षेत्र|फिलाडेल्फिया महानगर क्षेत्राचा]] भाग आहे. पॉट्सटाउन हे एका समृद्ध शेती आणि दुग्धव्यवसाय प्रदेशाचे केंद्र आहे. [[२०२० युनायटेड स्टेट्स जनगणना|२०२०च्या जनगणनेनुसार]], पॉट्सटाउनची लोकसंख्या २३,४३३ इतकी होती.<ref name="Census2020PLLede">{{cite web|title=2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)|url=https://api.census.gov/data/2020/dec/pl?get=NAME%2CP1_001N&for=place%3A62416&in=state%3A42|website=United States Census Bureau|year=2021|access-date=February 20, 2026|df=mdy}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:PottsgroveManor Pottstown PA.jpg|थंब|डावीकडे|शहराच्या पश्चिमेला असलेले [[पॉट्सग्रोव्ह मॅनॉर]], हे [[जॉन पॉट्स (पेनसिल्व्हेनियन)|जॉन पॉट्स]] यांचे निवासस्थान होते.]] [[चित्र:Pottstown Roller Mill.JPG|थंब|डावीकडे|[[पॉट्सटाउन रोलर मिल]], १७२५]] पॉट्सटाउनची रचना १७५२-५३ मध्ये झाली. या शहराला संस्थापक [[जॉन पॉट्स (पेनसिल्व्हेनिया)|जॉन पॉट्सचे]] नाव ''पॉट्सग्रोव्ह'' ठेवण्यात आले होते. १८१५ मध्ये बोरोचा दर्जा मिळाल्यावर हे बदलून पॉट्टसटाउन केले गेले. १८८८ मध्ये या बोरोच्या सीमांचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार करण्यात आला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील शहरे]] [[वर्ग:माँटगोमरी काउंटी (पेनसिल्व्हेिया)]] [[वर्ग:इ.स. १७५२ मधील निर्मिती]] etfsxx3sr320y1hxrh1sflc02mrfaha 2712280 2712279 2026-09-25T18:22:22Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2712280 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पॉट्सटाउन''' हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[मॉंटगोमेरी काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|मॉंटगोमेरी काउंटीमधील]] एक [[बोरो (पेनसिल्व्हेनिया)|बोरोवजा शहर]] आहे. पॉट्सटाउन हे [[स्कूलकिल नदी|स्कूलकिल नदीवर]] वसलेले आहे. हे [[ॲलनटाउन, पेनसिल्व्हेनिया|ॲलनटाउनच्या]] दक्षिणेस २९.१ मैल (४६.८ किमी) आणि [[फिलाडेल्फिया]]च्या वायव्येस ४०.४ मैल (६५ किमी) अंतरावर आहे. हे शहर [[फिलाडेल्फिया महानगर क्षेत्र|फिलाडेल्फिया महानगर क्षेत्राचा]] भाग आहे. पॉट्सटाउन हे एका समृद्ध शेती आणि दुग्धव्यवसाय प्रदेशाचे केंद्र आहे. [[२०२० युनायटेड स्टेट्स जनगणना|२०२० च्या जनगणनेनुसार]], पॉट्सटाउनची लोकसंख्या २३,४३३ इतकी होती.<ref name="Census2020PLLede">{{cite web|title=2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)|url=https://api.census.gov/data/2020/dec/pl?get=NAME%2CP1_001N&for=place%3A62416&in=state%3A42|website=United States Census Bureau|year=2021|access-date=February 20, 2026|df=mdy}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:PottsgroveManor Pottstown PA.jpg|थंब|डावीकडे|शहराच्या पश्चिमेला असलेले [[पॉट्सग्रोव्ह मॅनॉर]], हे [[जॉन पॉट्स (पेनसिल्व्हेनियन)|जॉन पॉट्स]] यांचे निवासस्थान होते.]] [[चित्र:Pottstown Roller Mill.JPG|थंब|डावीकडे|[[पॉट्सटाउन रोलर मिल]], १७२५]] पॉट्सटाउनची रचना १७५२-५३ मध्ये झाली. या शहराला संस्थापक [[जॉन पॉट्स (पेनसिल्व्हेनिया)|जॉन पॉट्सचे]] नाव ''पॉट्सग्रोव्ह'' ठेवण्यात आले होते. १८१५ मध्ये बोरोचा दर्जा मिळाल्यावर हे बदलून पॉट्टसटाउन केले गेले. १८८८ मध्ये या बोरोच्या सीमांचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार करण्यात आला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील शहरे]] [[वर्ग:माँटगोमरी काउंटी (पेनसिल्व्हेिया)]] [[वर्ग:इ.स. १७५२ मधील निर्मिती]] aakccryjztg034s5h87e47gubxxy6zg 2712281 2712280 2026-09-25T18:22:56Z अभय नातू 206 चित्र 2712281 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पॉट्सटाउन''' हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[मॉंटगोमेरी काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|मॉंटगोमेरी काउंटीमधील]] एक [[बोरो (पेनसिल्व्हेनिया)|बोरोवजा शहर]] आहे. पॉट्सटाउन हे [[स्कूलकिल नदी|स्कूलकिल नदीवर]] वसलेले आहे. हे [[ॲलनटाउन, पेनसिल्व्हेनिया|ॲलनटाउनच्या]] दक्षिणेस २९.१ मैल (४६.८ किमी) आणि [[फिलाडेल्फिया]]च्या वायव्येस ४०.४ मैल (६५ किमी) अंतरावर आहे. हे शहर [[फिलाडेल्फिया महानगर क्षेत्र|फिलाडेल्फिया महानगर क्षेत्राचा]] भाग आहे. पॉट्सटाउन हे एका समृद्ध शेती आणि दुग्धव्यवसाय प्रदेशाचे केंद्र आहे. [[२०२० युनायटेड स्टेट्स जनगणना|२०२० च्या जनगणनेनुसार]], पॉट्सटाउनची लोकसंख्या २३,४३३ इतकी होती.<ref name="Census2020PLLede">{{cite web|title=2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)|url=https://api.census.gov/data/2020/dec/pl?get=NAME%2CP1_001N&for=place%3A62416&in=state%3A42|website=United States Census Bureau|year=2021|access-date=February 20, 2026|df=mdy}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:PottsgroveManor Pottstown PA.jpg|इवलेसे|डावे|200px|शहराच्या पश्चिमेला असलेले [[पॉट्सग्रोव्ह मॅनॉर]], हे [[जॉन पॉट्स (पेनसिल्व्हेनियन)|जॉन पॉट्स]] यांचे निवासस्थान होते.]] [[चित्र:Pottstown Roller Mill.JPG|इवलेसे|उजवे|200px|[[पॉट्सटाउन रोलर मिल]], १७२५]] पॉट्सटाउनची रचना १७५२-५३ मध्ये झाली. या शहराला संस्थापक [[जॉन पॉट्स (पेनसिल्व्हेनिया)|जॉन पॉट्सचे]] नाव ''पॉट्सग्रोव्ह'' ठेवण्यात आले होते. १८१५ मध्ये बोरोचा दर्जा मिळाल्यावर हे बदलून पॉट्टसटाउन केले गेले. १८८८ मध्ये या बोरोच्या सीमांचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार करण्यात आला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील शहरे]] [[वर्ग:माँटगोमरी काउंटी (पेनसिल्व्हेिया)]] [[वर्ग:इ.स. १७५२ मधील निर्मिती]] ekbjnibn5enpdp2cpr2ttc8ucf8d68g 2712295 2712281 2026-09-25T18:49:28Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712295 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पॉट्सटाउन''' हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[मॉंटगोमेरी काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया|मॉंटगोमेरी काउंटीमधील]] एक [[बोरो (पेनसिल्व्हेनिया)|बोरोवजा शहर]] आहे. पॉट्सटाउन हे [[स्कूलकिल नदी|स्कूलकिल नदीवर]] वसलेले आहे. हे [[ॲलनटाउन, पेनसिल्व्हेनिया|ॲलनटाउनच्या]] दक्षिणेस २९.१ मैल (४६.८ किमी) आणि [[फिलाडेल्फिया]]च्या वायव्येस ४०.४ मैल (६५ किमी) अंतरावर आहे. हे शहर [[फिलाडेल्फिया महानगर क्षेत्र|फिलाडेल्फिया महानगर क्षेत्राचा]] भाग आहे. पॉट्सटाउन हे एका समृद्ध शेती आणि दुग्धव्यवसाय प्रदेशाचे केंद्र आहे. [[२०२० युनायटेड स्टेट्स जनगणना|२०२० च्या जनगणनेनुसार]], पॉट्सटाउनची लोकसंख्या २३,४३३ इतकी होती.<ref name="Census2020PLLede">{{cite web|title=2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)|url=https://api.census.gov/data/2020/dec/pl?get=NAME%2CP1_001N&for=place%3A62416&in=state%3A42|website=United States Census Bureau|year=2021|access-date=February 20, 2026|df=mdy}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:PottsgroveManor Pottstown PA.jpg|इवलेसे|डावे|200px|शहराच्या पश्चिमेला असलेले [[पॉट्सग्रोव्ह मॅनॉर]], हे [[जॉन पॉट्स (पेनसिल्व्हेनियन)|जॉन पॉट्स]] यांचे निवासस्थान होते.]] [[चित्र:Pottstown Roller Mill.JPG|इवलेसे|उजवे|200px|[[पॉट्सटाउन रोलर मिल]], १७२५]] पॉट्सटाउनची रचना १७५२-५३ मध्ये झाली. या शहराला संस्थापक [[जॉन पॉट्स (पेनसिल्व्हेनिया)|जॉन पॉट्सचे]] नाव ''पॉट्सग्रोव्ह'' ठेवण्यात आले होते. १८१५ मध्ये बोरोचा दर्जा मिळाल्यावर हे बदलून पॉट्टसटाउन केले गेले. १८८८ मध्ये या बोरोच्या सीमांचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार करण्यात आला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील शहरे]] [[वर्ग:माँटगोमरी काउंटी (पेनसिल्व्हेिया)]] [[वर्ग:इ.स. १७५२ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|*]] 8kysbwnsxa26ztm1m33feihccnx8ies 0 384505 2712282 2026-09-25T18:23:48Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2712282 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[माँटगोमरी काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया]] 9359vrqh9nryhkk7eonxgpwif94yqof 0 384506 2712283 2026-09-25T18:24:14Z अभय नातू 206 जुने नाव 2712283 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)]] o20ueytxhm3fn7j2nqj1d9jdc8f6khm 0 384507 2712285 2026-09-25T18:31:44Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2712285 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रॉडनी ट्रॉट]] 3239yzy7kq74kj4ceb3pgb3j7om02n5 0 384508 2712290 2026-09-25T18:47:04Z अभय नातू 206 नवीन 2712290 wikitext text/x-wiki '''द हिल स्कूल''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[पॉटस्टाउन, पेनसिल्व्हेनिया|पॉटस्टाउन]] येथील चार वर्षांचा अभ्यासक्रम असलेली [[खाजगी शाळा|खाजगी]], [[कॉलेज-पूर्व शिक्षण|कॉलेज-पूर्व]] [[निवासी शाळा]] आहे. ही शाळा [[फिलाडेल्फिया]]च्या वायव्येस सुमारे ३५ मैल (५६ किमी) अंतरावर २०० एकर (८१ हेक्टर) परिसरात पसरलेली आहे.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehill.org/Interactive_Campus_Map |title=The Hill School Campus |website=www.thehill.org |access-date=2017-06-22}}</ref> द हिल स्कूल हे 'टेन स्कुल्स ॲडमिशन ऑर्गनायझेशन'चा (Ten Schools Admission Organization) भाग आहे. ही शाळा ''मिडल स्टेट्स असोसिएशन ऑफ कॉलेजेस अँड स्कूल्स''च्या प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळा आयोगाद्वारे मान्यताप्राप्त आहे.<ref name="MSA-CESS">[http://www.msa-cess.org/default.aspx?RelID=606553 Hill School (The)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814131412/https://www.msa-cess.org/default.aspx?RelID=606553 |date=August 14, 2020 }}, [[Middle States Association of Colleges and Schools]] Commission on Elementary and Secondary Schools. Accessed January 7, 2018.</ref> इंग्लिश लेखक [[जेम्स मिशनर]] येथे आपल्या कारकीर्दीच्या सुरुवातीस शिक्षक होते. == निवडक माजी विद्यार्थी == * [[जेम्स बेकर]] – [[अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव|अमेरिकेचे माजी परराष्ट्र मंत्री]] आणि [[व्हाइट हाउस चीफ ऑफ स्टाफ]]. * [[जॉन बॅकस]] – [[फोर्ट्रान]] संगणक भाषेचे जनक आणि [[ट्युरिंग पुरस्कार]] विजेते संगणकशास्त्रज्ञ. * [[लॉरेन्स रॉकफेलर]] – अमेरिकन उद्योजक, दानशूर आणि प्रसिद्ध रॉकफेलर घराण्याचे सदस्य. * [[डोनाल्ड ट्रम्प जुनियर]] – अमेरिकन उद्योगपती आणि अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष [[डॉनल्ड ट्रम्प]]चा मोठा मुलगा. * [[एरिक ट्रम्प]] – अमेरिकन उद्योगपती आणि [[ट्रम्प ऑर्गनायझेशन]]चा विश्वस्त. डॉनल्ड ट्रम्पचा मुलगा. == संदर्भ आणि नोंद == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:हिल स्कूल, द}} [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील शाळा]] [[वर्ग:अमेरिकेतील निवासी शाळा]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)]] orzv4nevf25r1xyt2num1yufabosh87 2712291 2712290 2026-09-25T18:47:55Z अभय नातू 206 शुद्धलेखन 2712291 wikitext text/x-wiki '''द हिल स्कूल''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[पॉटस्टाउन, पेनसिल्व्हेनिया|पॉटस्टाउन]] येथील चार वर्षांचा अभ्यासक्रम असलेली [[खाजगी शाळा|खाजगी]], [[कॉलेज-पूर्व शिक्षण|कॉलेज-पूर्व]] [[निवासी शाळा]] आहे. ही शाळा [[फिलाडेल्फिया]]च्या वायव्येस सुमारे ३५ मैल (५६ किमी) अंतरावर २०० एकर (८१ हेक्टर) परिसरात पसरलेली आहे.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehill.org/Interactive_Campus_Map |title=The Hill School Campus |website=www.thehill.org |access-date=2017-06-22}}</ref> द हिल स्कूल हे 'टेन स्कूल्स ॲडमिशन ऑर्गनायझेशन'चा भाग आहे. ही शाळा ''मिडल स्टेट्स असोसिएशन ऑफ कॉलेजेस अँड स्कूल्स''च्या प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळा आयोगाद्वारे मान्यताप्राप्त आहे.<ref name="MSA-CESS">[http://www.msa-cess.org/default.aspx?RelID=606553 Hill School (The)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814131412/https://www.msa-cess.org/default.aspx?RelID=606553 |date=August 14, 2020 }}, [[Middle States Association of Colleges and Schools]] Commission on Elementary and Secondary Schools. Accessed January 7, 2018.</ref> इंग्लिश लेखक [[जेम्स मिशनर]] येथे आपल्या कारकीर्दीच्या सुरुवातीस शिक्षक होते. == निवडक माजी विद्यार्थी == * [[जेम्स बेकर]] – [[अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव|अमेरिकेचे माजी परराष्ट्र मंत्री]] आणि [[व्हाइट हाउस चीफ ऑफ स्टाफ]]. * [[जॉन बॅकस]] – [[फोर्ट्रान]] संगणक भाषेचे जनक आणि [[ट्युरिंग पुरस्कार]] विजेते संगणकशास्त्रज्ञ. * [[लॉरेन्स रॉकफेलर]] – अमेरिकन उद्योजक, दानशूर आणि प्रसिद्ध रॉकफेलर घराण्याचे सदस्य. * [[डोनाल्ड ट्रम्प जुनियर]] – अमेरिकन उद्योगपती आणि अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष [[डॉनल्ड ट्रम्प]]चा मोठा मुलगा. * [[एरिक ट्रम्प]] – अमेरिकन उद्योगपती आणि [[ट्रम्प ऑर्गनायझेशन]]चा विश्वस्त. डॉनल्ड ट्रम्पचा मुलगा. == संदर्भ आणि नोंद == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:हिल स्कूल, द}} [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील शाळा]] [[वर्ग:अमेरिकेतील निवासी शाळा]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)]] ph26dy045xp1b0i8gl3gr8gtavpfcxw 0 384509 2712293 2026-09-25T18:48:52Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2712293 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)]] o20ueytxhm3fn7j2nqj1d9jdc8f6khm 0 384510 2712294 2026-09-25T18:49:12Z अभय नातू 206 शीर्षकलेखन संकेत 2712294 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)]] o20ueytxhm3fn7j2nqj1d9jdc8f6khm 14 384511 2712296 2026-09-25T18:49:51Z अभय नातू 206 नवीन 2712296 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील शहरे]] [[वर्ग:माँटगोमरी काउंटी (पेनसिल्व्हेिया)]] [[वर्ग:इ.स. १७५२ मधील निर्मिती]] k0nn10ny6j24f221peehb75i8vx4az0 0 384512 2712336 2026-09-25T23:05:21Z अभय नातू 206 नामभेद 2712336 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मल्याळम चलचित्रपट]] 3f37vs2tzi3q856l4zmpa1espc13421 0 384513 2712340 2026-09-25T23:31:26Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2712340 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ]] dnmzc2vwo8rnhbr0j7wh9uf7u8ryejh 0 384514 2712344 2026-09-25T23:36:34Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2712344 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रिचर्ड केटलबोरो]] svjudo2pnf5jq8z1ynmfe4frjjaiokj 0 384515 2712346 2026-09-26T03:01:09Z संतोष गोरे 135680 [[:en:Rehman (actor) |Rehman (actor)]] पासून भाषांतरित 2712346 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' (२३ जून, १९२१ - ५ नोव्हेंबर, १९८४) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''प्यासा'' (१९५७), ''छोटी बहेन'' (१९५९), ''चौदहवी का चांद'' (१९६०), ''साहिब बिबी और गुलाम'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''वक्त'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu/> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> rnics8q3g1qtplogni7hxko8xxmjzvw 2712347 2712346 2026-09-26T03:04:40Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2712347 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu/> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> fbfuw3v91fryznzdfow1wwikogshrbh 2712348 2712347 2026-09-26T03:10:31Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2712348 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu/> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश भारताचा पंजाब प्रांत|पंजाब प्रांत]], [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश भारत]] (सध्या [[पंजाब, पाकिस्तान]]मध्ये) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या [[दुर्रानी]] महासंघाच्या [[बरकझाई]] जमातीच्या राजघराण्यातील [[मोहम्मदझाई]] कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तानचे अमिरात|अफगाणिस्तान]]मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|भारतातील]] [[ब्रिटिश भारताचा पंजाब प्रांत|पंजाबमध्ये]] [[पंजाबचे पठाण#इतिहास आणि मूळ|स्थलांतरित झाले होते]]. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध [[पघमान]]चे राजा [[अमानुल्ला खान]] आणि [[दुर्रानी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक [[सार्वभौम राज्य|राज्याचा]] संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील [[रॉबर्टसन कॉलेज]]मधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते [[फैसल रेहमान]] आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक [[फसीह उर रेहमान]] हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> kwjxffcu1m57n0e96i3fzkz82wag6m1 2712349 2712348 2026-09-26T03:15:13Z संतोष गोरे 135680 /* प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण */ 2712349 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu/> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी पंजाब प्रांत, [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश भारत]] (सध्या [[पंजाब, पाकिस्तान]]मध्ये) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य|दुर्रानी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> 1m92z1qpkynppys1abnmhx86t1vxjcb 2712350 2712349 2026-09-26T03:17:38Z संतोष गोरे 135680 /* प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण */ 2712350 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu/> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> lltbxkzvn51z4c4ydyjz1c6r7q94rte 2712352 2712350 2026-09-26T03:20:57Z संतोष गोरे 135680 2712352 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu/> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. 6zs0uxp727n6cmv0u7v0zcigivmi8yh 2712353 2712352 2026-09-26T03:24:23Z संतोष गोरे 135680 /* मृत्यू */ 2712353 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu/> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="95%" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} t2vgmcvglz0uqhrja9zlhhrv3537gmo 2712354 2712353 2026-09-26T03:26:05Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2712354 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="95%" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} 81l39a4905tprpc0rvb9xp1f9nx6f1m 2712355 2712354 2026-09-26T03:27:32Z संतोष गोरे 135680 /* प्रमुख चित्रपट */ 2712355 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} 116l62i2cwpvwx91540jb41aghz7ziu 2712356 2712355 2026-09-26T03:29:13Z संतोष गोरे 135680 /* प्रमुख चित्रपट */ 2712356 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=0716839}} e7mc9z6hdump6xc1k3xxte3le6jhgkp 2712357 2712356 2026-09-26T03:29:42Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712357 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=0716839}} [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] 7taos7aetw1ompy9zzr5emtl6jr02if 2712358 2712357 2026-09-26T03:30:04Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712358 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=0716839}} [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू]] rrj8rj1pucyxxsj80fc0bqltfuwi245 2712359 2712358 2026-09-26T03:30:46Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712359 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=0716839}} [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] k7bszmbklnhlw9vbsgkssthy3g6vdq4 2712360 2712359 2026-09-26T03:31:51Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712360 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=0716839}} [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:कर्करोगामुळे मृत्यू]] kej2cyn9scqa7ygset1b4asgz9xy1cw 2712361 2712360 2026-09-26T03:32:27Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712361 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=0716839}} [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:कर्करोगामुळे मृत्यू]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] bei4ia8bmq7979a5kqh6i6glxf9cm8l 2712362 2712361 2026-09-26T03:32:39Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2712362 wikitext text/x-wiki '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=0716839}} [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:कर्करोगामुळे मृत्यू]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 45igelbd0jw2foxxhn92wsalfk4oy41 2712363 2712362 2026-09-26T03:34:38Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2712363 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सैयद रेहमान खान''' ([[जून २३|२३ जून]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[नोव्हेंबर ५|५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८४|१९८४]]) हे एक भारतीय अभिनेते होते, ज्यांची कारकीर्द १९४० च्या उत्तरार्धापासून १९७० च्या उत्तरार्धापर्यंत पसरलेली होती. ते 'गुरू दत्त टीम' चा एक अविभाज्य भाग होते, आणि प्रामुख्याने ''प्यार की जीत (१९४८)'', ''बडी बहेन (१९४९)'', ''परदेस (१९५०)'', ''[[प्यासा (चित्रपट)|प्यासा]]'' (१९५७), ''[[छोटी बहन|छोटी बहेन]]'' (१९५९), ''[[चौदहवी का चांद]]'' (१९६०), ''[[साहिब बीबी और गुलाम|साहिब बिबी और गुलाम]]'' (१९६२), ''दिल ने फिर याद किया (१९६६) आणि'' ''[[वक्‍त (चित्रपट)|वक्त]]'' (१९६५) यांसारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी सर्वाधिक ओळखले जात असत.<ref name=cinemaazi>{{cite web|url=https://www.cinemaazi.com/people/rehman|url-status=dead|archive-date=16 January 2021|access-date=12 October 2023|website=Cinemaazi.com website|title=Rehman filmography|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116142400/https://www.cinemaazi.com/people/rehman}}</ref><ref name="upperstall">{{cite web|url=http://www.upperstall.com/people/rehman|url-status=dead|title=Rehman filmography|website=Upperstall.com website|archive-date=20 July 2012|access-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720030232/http://www.upperstall.com/people/rehman}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news |title=Sahib Bibi Aur Ghulam (1962 film) (Rehman had a lead role)|url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092912/http://www.hindu.com/mp/2008/08/30/stories/2008083051411100.htm |url-status=dead |archive-date=20 September 2008 |newspaper=The Hindu newspaper |date=30 August 2008|access-date=12 October 2023}}</ref> २०२२ मध्ये, त्यांचा ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडिया]]''च्या "७५ सर्वोत्कृष्ट बॉलिवूड अभिनेते" या यादीत समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sudhirendar |date=12 August 2022 |title=75 Actors Who Conquered Hearts Of The Millions Since 1947 |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-actors-who-conquered-hearts-of-the-millions-since-1947-news-215861 |website=[[Outlook India]]}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == सैयद रेहमान खान हे [[हिंदी]] आणि [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]मधील एक अभिनेते होते.<ref name=cinemaazi/> त्यांचा जन्म २३ जून १९२१ रोजी [[ब्रिटिश राज]]मधील 'पंजाब प्रांत', (सध्याचे [[पंजाब, पाकिस्तान|पाकिस्तानातील पंजाब]]) येथील [[लाहोर]] येथे पश्तूनंच्या दुर्रानी महासंघाच्या बरकझाई जमातीच्या राजघराण्यातील मोहम्मदझाई कुळात झाला. त्यांचे [[अफगाणिस्तान|अफगाण]] पूर्वज ब्रिटिश राजवटीत १९०५ मध्ये [[अफगाणिस्तान]]<nowiki/>मधील [[काबुल]] येथून [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाबमध्ये]] स्थलांतरित झाले होते. त्यांच्या कुटुंबाचा संबंध पघमानचे राजा अमानुल्ला खान आणि [[दुराणी साम्राज्य]] तसेच [[अफगाणिस्तान]] या आधुनिक राज्याचा संस्थापक [[हेरात]]च्या [[अहमद शाह अब्दाली]] यांच्याशी वंशपरंपरागत असल्याचे सांगितले जाते.<ref name="ancestry">{{cite web |date=January 23, 2005 |last=Narayanan |first=Renuka |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/the-dancing-afghan/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |title=The Dancing Afghan |publisher=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2011 |author=Fasih Ur Rehman |url=http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |access-date=July 27, 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531162009/http://www.offwestend.com/index.php/plays/view/6875 |archive-date=May 31, 2014 |title=About: Kathak Mughlia |website=OffWestEnd.com |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last=Vesci |first=Larissa |url=https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |access-date=July 27, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005515/https://www.anildanza.com/fasih-ur-rehman-el-bailarin-afgano/ |archive-date=September 29, 2013 |title=Fasih Ur Rehman, el 'bailarín afgano' |website=anildanza.com |date=2 August 2013 |language=es }}</ref> त्यांनी [[जबलपूर]] येथील रॉबर्टसन कॉलेजमधून आपले शिक्षण पूर्ण केले आणि ते 'बेहारनिवास पॅलेस'मध्ये राहत असत. पाकिस्तानातील प्रसिद्ध चित्रपट छायाचित्रकार (सिनेमॅटोग्राफर) असलेले त्यांचे लहान बंधू मसूद-उर-रेहमान यांची मुले—पाकिस्तानचे ख्यातनाम चित्रपट व दूरदर्शन अभिनेते फैसल रेहमान आणि भारतीय शास्त्रीय नर्तक फसीह उर रेहमान हे त्यांचे पुतणे आहेत.<ref name="ancestry" /> == मृत्यू == १९७७ मध्ये, अतिमद्यपानामुळे त्यांना एकापाठोपाठ एक असे तीन हृदयविकाराचे झटके आले. याशिवाय ते सतत धूम्रपान करत असत ज्यामुळे त्यांना घशाचा कर्करोग (थ्रोट कॅन्सर) झाल्याचे निदान झाले होते. ज्या माणसाचा भारदस्त आणि खणखणीत आवाज हीच त्यांची खरी ओळख होती, त्यांनी तो आवाज गमावला आणि आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांत त्यांना बोलणेही अशक्य झाले होते. १९८४ मध्ये रेहमान यांचे निधन झाले. == प्रमुख चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! पात्र !! टीप |- | १९८२ || दिल आखिर दिल है || अरविंद देसाई || |- | १९८२ || वकील बाबू || || |- | १९८२ || राजपूत || ठाकूर प्रताप सिंह || |- | १९८१ || आहिस्ता आहिस्ता || || |- | १९७९ || सलाम मेमसाब || मेहरा || |- | १९७७ || चाचा भतीजा || || |- | १९७७ || अमानत || अमर || |- | १९७७ || आशिक हूँ बहारों का || || |- | १९७५ || आंधी || के. बोस || |- | १९७४ || आप की कसम || || |- | १९७४ || प्रेम शस्त्र || राजन अरोरा || |- | १९७४ || दोस्त || || |- | १९७३ || हीरा पन्ना || || |- | १९७२ || दुश्मन || न्यायाधीश || |- | १९७० || देवी || || |- | १९७० || दर्पण || || |- | १९७० || मां और ममता || || |- | १९७० || मस्ताना || || |- | १९६९ || इंतकाम || || |- | १९६८ || मेरे हमदम मेरे दोस्त || || |- | १९६८ || आबरू || || |- | १९६८ || शिकार || || |- | १९६६ || दो दिलों की दास्तान || || |- | १९६६ || सगाई || || |- | १९६६ || दादी माँ || || |- | १९६५ || वक्त || चिनॉय || |- | १९६४ || गझल || अख्तर नवाब || |- | १९६४ || कैसे कहूं || || |- | १९६३ || ये रास्ते हैं प्यार के || || |- | १९६३ || मेरे महबूब || || |- | १९६३ || ताजमहल || || |- | १९६२ || साहिब बीबी और गुलाम || || |- | १९६१ || धर्मपुत्र || जावेद || |- | १९६० || चौदहवी का चांद || || |- | १९६० || छलिया || || |- | १९६० || घूंघट || || |- | १९५८ || फिर सुबह होगी || रेहमान || |- | १९५७ || प्यासा || || |- | १९५७ || उस्ताद || || |- | १९५० || परदेस || राजन || |- | १९४९ || पारस || कुमार || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=0716839}} [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:कर्करोगामुळे मृत्यू]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 0uuad95qjgc8ug8rnz1x96avqehzhx4 0 384516 2712351 2026-09-26T03:18:29Z संतोष गोरे 135680 [[दुराणी साम्राज्य]] कडे पुनर्निर्देशित 2712351 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दुराणी साम्राज्य]] phfbufguwcuajbjxfc50kihuhh3iygb 0 384517 2712364 2026-09-26T03:35:24Z संतोष गोरे 135680 [[रहमान (अभिनेता)]] कडे पुनर्निर्देशित 2712364 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रहमान_(अभिनेता)]] pkh5ju4ls8ur7c1l24pesh1zqjk4du5 0 384518 2712365 2026-09-26T03:36:19Z संतोष गोरे 135680 [[रहमान (अभिनेता)]] कडे पुनर्निर्देशित 2712365 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रहमान (अभिनेता)]] t34y81rpy2pg0nslvybqclabg1mm3eq 3 384519 2712371 2026-09-26T06:13:46Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2712371 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Shraddha dnyaneshwar jadhav}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:४३, २६ सप्टेंबर २०२६ (IST) hxu1pnifgnoe4d559kiepnfl07encmg 3 384520 2712372 2026-09-26T06:17:31Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2712372 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Sayali sanjay kanade}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:४७, २६ सप्टेंबर २०२६ (IST) p3uldcihvj2hlime41vqto47zjn09w5 3 384521 2712380 2026-09-26T11:35:59Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2712380 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Soundarya jayram jagadhane}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:०५, २६ सप्टेंबर २०२६ (IST) 4u97sxudxpqz1k4braqw9ijj4bc0vre 3 384522 2712381 2026-09-26T11:37:13Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2712381 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Bhagyashri Swami}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:०७, २६ सप्टेंबर २०२६ (IST) 77p7rgzvw3537iacqyhtbppe9sw38ug 3 384523 2712383 2026-09-26T11:50:19Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2712383 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Hinganganvkar Laxmi Panchakshari}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:२०, २६ सप्टेंबर २०२६ (IST) a0ahs47g4sisx58m80q6dlaavu20b84