विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 1600 2718687 2716664 2026-10-10T23:04:18Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718687 wikitext text/x-wiki {{फेब्रुवारी दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|फेब्रुवारी|२८|५९|५९}} == ठळक घटना == === नववे शतक === * [[इ.स. ८७०|८७०]] - [[काॉन्स्टँटिनोपलची चौथी परिषद|काॉन्स्टँटिनोपलची चौथी परिषद]] समाप्त झाली, ज्यामुळे पूर्व आणि पश्चिम ख्रिश्चन चर्चमधील मतभेद अधिक वाढले. === चौदावे शतक === * [[इ.स. १३२०|१३२०]] - [[स्कॉटलंड]]च्या सरदारांनी आणि राजा रॉबर्ट द ब्रुसने स्वातंत्र्याची सनद असलेल्या 'ॲब्रोथचे घोषणापत्र' (Declaration of Arbroath) संकलित करण्यास सुरुवात केली. === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५२५|१५२५]] - स्पॅनिश [[काँकिस्तादोर]] [[एर्नान कोर्तेस]] याने [[ॲझटेक साम्राज्य|ॲझटेक साम्राज्याचा]] शेवटचा सम्राट [[क्वाह्टेमॉक]] याला फाशी दिली. * [[इ.स. १५७४|१५७४]] - [[मेक्सिको]]मध्ये [[स्पॅनिश इन्क्विझिशन]] मध्ये पहिल्यांदाच धार्मिक विरोधासाठी दोघांना जिवंत जाळण्यात आले. === सत्रावे शतक === * [[इ.स. १६३८|१६३८]] - [[स्कॉटलंड]]मधील [[एडिनबरा]] येथे धर्मस्वातंत्र्यासाठी आणि राजाच्या हस्तक्षेपाविरोधात हजारो लोकांनी [[नॅशनल कोव्हेनंट]]वर स्वाक्षऱ्या केल्या. * [[इ.स. १६७०|१६७०]] - [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांनी]] मुघलांच्या ताब्यातील [[पुरंदर किल्ला]] जिंकून घेण्याच्या मोहिमेची आखणी पूर्ण केली. === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७००|१७००]] - [[स्वीडन]]ने आपली स्वतंत्र [[स्वीडिश दिनदर्शिका]] स्वीकारली. * [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[छत्रपती राजाराम महाराज|छत्रपती राजाराम महाराजांचे]] पुत्र [[छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] यांचे [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर गादीवर]] वर्चस्व प्रस्थापित झाले. * [[इ.स. १७२८|१७२८]] - [[बाजीराव पेशवे|श्रीमंत बाजीराव पेशवे]] यांनी पालखेडच्या लढाईत हैदराबादच्या निजामाचा पराभव केल्यानंतर तहाच्या वाटाघाटी सुरू झाल्या. * [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[जॉन वेस्ली]]ने [[मेथोडिस्ट चर्च]]ची स्थापना केली.<ref>{{cite web | title = John Wesley Charters Methodism | url = https://www.history.com/this-day-in-history/john-wesley-charters-methodism | publisher = हिस्ट्री चॅनेल | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८४९|१८४९]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] पूर्व आणि पश्चिम किनाऱ्यांमध्ये नियमित जहाजसेवा सुरू. [[न्यू यॉर्क]]हून निघालेले [[एस. एस. कॅलिफोर्निया]] हे जहाज ४ महिने व २१ दिवसांनी [[सान फ्रांसिस्को]]ला पोचले.<ref>{{cite web | title = SS California Arrives in San Francisco | url = https://www.sfmuseum.org/hist1/california.html | publisher = सान फ्रांसिस्को म्युझियम | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १८५४|१८५४]] - [[रिपन, विस्कॉन्सिन]] येथे [[अमेरिकन रिपब्लिकन पार्टी]]ची स्थापना झाली.<ref>{{cite web | title = Republican Party Founded | url = https://www.history.com/this-day-in-history/republican-party-founded | publisher = हिस्ट्री चॅनेल | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[कॉलोराडो]]ला [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांचा]] अधिकृत प्रदेश म्हणून मान्यता मिळाली.<ref>{{cite web | title = Colorado Territory Created | url = https://www.colorado.gov/ | publisher = कॉलोराडो राज्य शासन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८९७|१८९७]] - [[फ्रान्स|फ्रांसच्या]] सैन्याने [[मादागास्कर]]ची राणी [[रानाव्हलोना तिसरी, मादागास्कर|रानाव्हलोना तिसरी]] हिला पदच्युत करून बेट फ्रेंच वसाहत घोषित केले.<ref>{{cite web | title = Queen Ranavalona III deposed | url = https://www.britannica.com/biography/Ranavalona-III | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९०९|१९०९]] - ''रणावीण स्वातंत्र्य कोणा मिळाले'' ही [[कवी गोविंद]] यांची कविता व अन्य ब्रिटिशविरोधी साहित्य प्रकाशित केल्याबद्दल बाबाराव सावरकर यांना अटक करण्यात आली.<ref>{{cite web | title = Babarao Savarkar Arrest | url = https://www.savarkar.org/ | publisher = स्वातंत्र्यवीर सावरकर राष्ट्रीय स्मारक | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[इजिप्त]]ला [[युनायटेड किंग्डम]] कडून औपचारिक स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite web | title = Egyptian Independence 1922 | url = https://www.bbc.com/news/world-africa-13313370 | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२८|१९२८]] - सर [[चंद्रशेखर वेंकट रामन|सी. व्ही. रामन]] यांनी [[रामन परिणाम|रामन प्रभावाचा]] (Raman Effect) शोध लावला. हा दिवस भारतात [[राष्ट्रीय विज्ञान दिवस]] म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite web | title = Discovery of Raman Effect | url = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1930/raman/biographical/ | publisher = नोबेल फाउंडेशन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३१|१९३१]] - सी. व्ही. रामन यांनी लावलेल्या शोधाला औपचारिकरित्या 'रामन इफेक्ट' असे नाव देण्यात आले.<ref>{{cite web | title = Raman Effect Naming | url = https://www.iisc.ac.in/ | publisher = इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३५|१९३५]] - [[वॉलेस केरोथर्स]]ने 'ड्युपोंट' कंपनीत [[नायलॉन]]चा शोध लावला.<ref>{{cite web | title = Wallace Carothers Invents Nylon | url = https://www.sciencehistory.org/historical-profile/wallace-hume-carothers | publisher = सायन्स हिस्टरी इन्स्टिट्यूट | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[बास्केटबॉल]] खेळ प्रथमच दूरचित्रवाणीवर थेट प्रक्षेपित करण्यात आला.<ref>{{cite web | title = First Televised Basketball Game | url = https://www.nba.com/ | publisher = एनबीए | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[तैवान]]मध्ये आंदोलकांवर पोलिसांचा गोळीबार झाला; यात हजारो नागरिक ठार झाले (२२८ निदर्शने).<ref>{{cite web | title = 228 Incident in Taiwan | url = https://www.britannica.com/event/228-Incident | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४८|१९४८]] - [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|ब्रिटिशांची]] शेवटची सैन्यतुकडी ('सोमरसेट लाइट इन्फंट्री') मुंबईहून जहाजाने भारत सोडून मायदेशी परतली.<ref>{{cite news | title = Last British Troops Leave India | url = https://www.thehindu.com/ | publisher = द हिंदू | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[लंडन]]मधील मूअरगेट स्थानकात भुयारी रेल्वे भीषण अपघातात ४३ जण ठार झाले.<ref>{{cite web | title = Moorgate Tube Crash | url = https://www.london-fire.gov.uk/museum/history-and-stories/moorgate-tube-crash/ | publisher = लंडन फायर ब्रिगेड | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[स्वीडन]]चे [[स्वीडनचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]] [[ओलोफ पाल्मे]] यांची स्टॉकहोममध्ये गोळ्या झाडून हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite news | title = Olof Palme Assassination | url = https://www.bbc.com/news/world-europe-53000969 | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[वेको, टेक्सास]] येथील [[ब्रांच डेव्हिडयन]] पंथाच्या वसाहतीवर अमेरिकन पोलिसांनी धाड घातली; भीषण गोळीबारात ४ एजंट व ६ अनुयायी ठार झाले.<ref>{{cite web | title = Waco Siege Begins | url = https://www.fbi.gov/history/famous-cases/waco-siege | publisher = एफबीआय | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - उत्तर [[इराण]]मध्ये ६.१ तीव्रतेच्या भूकंपामुळे १,१०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web | title = 1997 Ardabil Earthquake | url = https://www.usgs.gov/ | publisher = युनायटेड स्टेट्स जिओलॉजिकल सर्व्हे | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००१|२००१]] - अमेरिकेच्या [[वॉशिंग्टन राज्य|वॉशिंग्टन राज्यात]] निसक्वाली येथे ६.८ तीव्रतेचा विनाशकारी भूकंप झाला.<ref>{{cite web | title = Nisqually Earthquake 2001 | url = https://www.usgs.gov/news/nisqually-earthquake | publisher = युनायटेड स्टेट्स जिओलॉजिकल सर्व्हे | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[गुजरात]]मध्ये [[जातीय दंगली|जातीय दंगल]] भडकली; [[नरोडा पाटिया हत्याकांड|नरोडा पाटिया हत्याकांडात]] ९७ तर [[गुलबर्गा सोसायटी हत्याकांड|गुलबर्गा सोसायटीत]] एहसान जाफरी यांच्यासह ६९ जणांची हत्या झाली.<ref>{{cite news | title = Gulbarg Society and Naroda Patiya Cases | url = https://www.thehindu.com/ | publisher = द हिंदू | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २०१३|२०१३]] - [[पोप बेनेडिक्ट सोळावा|पोप बेनेडिक्ट सोळाव्याने]] आपल्या पदाचा राजीनामा दिला. गेल्या ६०० वर्षांत राजीनामा देणारे ते पहिले पोप ठरले.<ref>{{cite news | title = Pope Benedict XVI Resigns | url = https://www.vaticannews.va/en.html | publisher = व्हॅटिकन न्यूज | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १५३३|१५३३]] - [[मीशेल द मोंतेन]], फ्रेंच निबंधकार आणि विचारवंत.<ref>{{cite web | title = Michel de Montaigne | url = https://www.britannica.com/biography/Michel-de-Montaigne | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[उमर मख्तार]], [[लिबिया]]चे स्वातंत्र्यसैनिक व आक्रमक इटालियन सत्तेविरुद्धच्या लढ्याचे नेते.<ref>{{cite web | title = Omar al-Mukhtar Biography | url = https://www.britannica.com/biography/Omar-al-Mukhtar | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८७३|१८७३]] - सर [[जॉन सायमन]], ब्रिटिश राजकारणी आणि [[सायमन कमिशन]] या आयोगाचे अध्यक्ष.<ref>{{cite web | title = Sir John Simon Biography | url = https://www.britannica.com/biography/John-Allsebrook-Simon-1st-Viscount-Simon | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८९७|१८९७]] - डॉ. [[शंकर दामोदर पेंडसे]], मराठी साहित्यिक आणि तत्त्वज्ञानाचे अभ्यासक.<ref>{{cite web | title = Dr. S. D. Pendse Profile | url = https://sahitya-akademi.gov.in/ | publisher = साहित्य अकादमी | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९०१|१९०१]] - [[लीनस कार्ल पॉलिंग]], दोनदा नोबेल पारितोषिक (रसायनशास्त्र व शांतता) विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web | title = Linus Pauling Nobel Prizes | url = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1954/pauling/biographical/ | publisher = नोबेल फाउंडेशन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - पंडित [[नरेंद्र शर्मा]], प्रसिद्ध हिंदी कवी, गीतकार आणि 'महाभारत' मालिकेचे सल्लागार.<ref>{{cite web | title = Pandit Narendra Sharma Profile | url = https://www.hindustantimes.com/ | publisher = हिंदुस्थान टाइम्स | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[स्वेतलाना अलिलुयेवा]], [[जोसेफ स्टालिन]] यांची मुलगी आणि लेखिका.<ref>{{cite news | title = Svetlana Alliluyeva Obituary | url = https://www.nytimes.com/2011/11/29/world/europe/stalins-daughter-dies-at-85.html | publisher = द न्यू यॉर्क टाइम्स | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[कृष्णकांत]], भारताचे १०वे उपराष्ट्रपती आणि आंध्र प्रदेशचे माजी राज्यपाल.<ref>{{cite web | title = Krishan Kant Profile | url = https://vicepresidentofindia.nic.in/ | publisher = भारताचे उपराष्ट्रपती कार्यालय | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२९|१९२९]] - [[रंगास्वामी श्रीनिवासन]], भारतीय-अमेरिकन शास्त्रज्ञ आणि 'लासिक' (LASIK) आय सर्जरी तंत्रज्ञानाचे सह-संशोधक.<ref>{{cite web | title = Rangaswamy Srinivasan Profile | url = https://www.invent.org/inductees/rangaswamy-srinivasan | publisher = नॅशनल इन्व्हेंटर्स हॉल ऑफ फेम | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३५|१९३५]] - [[क्लाइव्ह हाल्से]], दक्षिण आफ्रिकेचा वेगवान गोलंदाज.<ref>{{cite web | title = Clive Halse Profile | url = https://www.espncricinfo.com/player/clive-halse-45281 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[रवींद्र जैन]], प्रसिद्ध भारतीय अंध संगीतकार, गीतकार आणि गायक.<ref>{{cite news | title = Ravindra Jain Passes Away | url = https://www.thehindu.com/entertainment/music/renowned-music-director-ravindra-jain-passes-away/article7743015.ece | publisher = द हिंदू | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[ग्रॅहाम व्हिवियन]], न्यू झीलंडचा कसोटी क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web | title = Graham Vivian Profile | url = https://www.espncricinfo.com/player/graham-vivian-38662 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[दिग्विजय सिंह]], मध्य प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री आणि काँग्रेसचे वरिष्ठ नेते.<ref>{{cite web | title = Digvijaya Singh Profile | url = https://sansad.in/rs/ | publisher = राज्यसभा | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[विजय बहुगुणा]], उत्तराखंडचे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web | title = Vijay Bahuguna Profile | url = https://uk.gov.in/ | publisher = उत्तराखंड शासन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[करसन घावरी]], भारतीय अष्टपैलू क्रिकेट खेळाडू आणि गोलंदाज.<ref>{{cite web | title = Karsan Ghavri Profile | url = https://www.espncricinfo.com/player/karsan-ghavri-28781 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[पॉल क्रुगमॅन]], नोबेल पारितोषिक विजेते अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ आणि लेखक.<ref>{{cite web | title = Paul Krugman Nobel Prize | url = https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2008/krugman/facts/ | publisher = नोबेल फाउंडेशन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६९|१९६९]] - [[यु. श्रीनिवास|यू. श्रीनिवास]], प्रसिद्ध भारतीय मॅन्डोलिन वादक आणि पद्मश्री विजेते.<ref>{{cite news | title = Mandolin U Shrinivas passes away | url = https://www.thehindu.com/news/national/mandolin-u-shrinivas-passes-away/article6426338.ece | publisher = द हिंदू | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७१|१९७१]] - [[परमजीत सिंह]], भारतीय धावपटू (ज्यांनी ४०० मीटर शर्यतीत मिल्खा सिंह यांचा राष्ट्रीय विक्रम मोडला).<ref>{{cite web | title = Paramjit Singh Athletics | url = https://www.athleticsfederationofindia.in/ | publisher = ॲथलेटिक्स फेडरेशन ऑफ इंडिया | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[अझहर महमूद]], पाकिस्तानी-ब्रिटिश अष्टपैलू क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web | title = Azhar Mahmood Profile | url = https://www.espncricinfo.com/player/azhar-mahmood-39002 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[राणा नवेद-उल-हसन]], पाकिस्तानी क्रिकेट गोलंदाज.<ref>{{cite web | title = Rana Naved-ul-Hasan Profile | url = https://www.espncricinfo.com/player/rana-naved-ul-hasan-42312 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[यासिर हमीद]], पाकिस्तानी क्रिकेट फलंदाज.<ref>{{cite web | title = Yasir Hameed Profile | url = https://www.espncricinfo.com/player/yasir-hameed-43916 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[एडन ॲशले]], अमेरिकन अभिनेत्री.<ref>{{cite web | title = Aiden Ashley Profile | url = https://www.imdb.com/name/nm3689437/ | publisher = आयएमडीबी | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १५२५|१५२५]] - [[क्वाह्टेमॉक]], ॲझटेक साम्राज्याचा शेवटचा सम्राट.<ref>{{cite web | title = Cuauhtemoc Aztec Emperor | url = https://www.britannica.com/biography/Cuauhtemoc | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १५७२|१५७२]] - [[उदयसिंह दुसरा|महाराणा उदयसिंह]], मेवाडचे शासक आणि उदयपुर शहराचे संस्थापक व [[महाराणा प्रताप]] यांचे वडील.<ref>{{cite web | title = Maharana Udai Singh II | url = https://www.mewarindia.com/ | publisher = महाराणा मेवाड चॅरिटेबल फाउंडेशन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६ | archive-url = https://web.archive.org/web/20260310220855/https://www.mewarindia.com/ | archive-date = 2026-03-10 | url-status = dead}}</ref> * [[इ.स. १६४८|१६४८]] - [[क्रिस्चियन चौथा, डेन्मार्क|क्रिस्चियन चौथा]], डेन्मार्क आणि नॉर्वेचा राजा.<ref>{{cite web | title = Christian IV King of Denmark | url = https://www.britannica.com/biography/Christian-IV | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८६९|१८६९]] - [[आल्फोन्स द लामार्टीन]], फ्रेंच कवी, लेखक आणि राजकारणी.<ref>{{cite web | title = Alphonse de Lamartine | url = https://www.britannica.com/biography/Alphonse-de-Lamartine | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[फ्रेडरिक एबर्ट]], जर्मनीचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web | title = Friedrich Ebert Biography | url = https://www.britannica.com/biography/Friedrich-Ebert | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[गोविंद त्र्यंबक दरेकर|गोविंद त्र्यंबक दरेकर (कवी गोविंद)]], मराठी कवी आणि शाहीर.<ref>{{cite web | title = Kavi Govind Profile | url = https://sahitya-akademi.gov.in/ | publisher = साहित्य अकादमी | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[कमला नेहरू]], स्वातंत्र्यसैनिक आणि पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या पत्नी.<ref>{{cite news | title = Kamala Nehru Biography | url = https://www.hindustantimes.com/ | publisher = हिंदुस्थान टाइम्स | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४१|१९४१]] - [[आल्फोन्सो तेरावा, स्पेन|आल्फोन्सो तेरावा]], स्पेनचा राजा.<ref>{{cite web | title = Alfonso XIII King of Spain | url = https://www.britannica.com/biography/Alfonso-XIII | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - डॉ. [[राजेंद्र प्रसाद]], भारताचे पहिले राष्ट्रपती आणि स्वातंत्र्यसैनिक.<ref>{{cite web | title = Dr Rajendra Prasad Profile | url = https://rashtrapatibhavan.gov.in/ | publisher = राष्ट्रपती भवन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[उदयशंकर भट्ट]], हिंदी साहित्यिक, नाटककार व कवी.<ref>{{cite web | title = Uday Shankar Bhatt Profile | url = https://sahitya-akademi.gov.in/ | publisher = साहित्य अकादमी | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७९|१९७९]] - [[पाउल आल्वेर्डेस]], जर्मन कवी व कादंबरीकार.<ref>{{cite web | title = Paul Alverdes Biography | url = https://www.britannica.com/ | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[ओलोफ पाल्मे]], स्वीडनचे पंतप्रधान.<ref>{{cite news | title = Olof Palme Assassination | url = https://www.nytimes.com/1986/03/01/world/swedish-prime-minister-palme-is-assassinated.html | publisher = द न्यू यॉर्क टाइम्स | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[राजा गोसावी]], प्रसिद्ध मराठी चित्रपट व नाट्य अभिनेते.<ref>{{cite news | title = Raja Gosavi Remembered | url = https://www.maharashtratimes.com/ | publisher = महाराष्ट्र टाइम्स | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६ | archive-url = https://web.archive.org/web/20260816153224/https://maharashtratimes.com/ | archive-date = 2026-08-16 | url-status = dead}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[भगवंतराव श्रीपतराव पंतप्रतिनिधी]], औंध संस्थानाचे शेवटचे राजे व मुत्सद्दी.<ref>{{cite news | title = Pantpratinidhi of Aundh Passes Away | url = https://www.sakal.com/ | publisher = दैनिक सकाळ | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००३|२००३]] - [[फिदेल सांचेझ हर्नान्देझ]], एल साल्वादोरचे माजी राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web | title = Fidel Sanchez Hernandez Profile | url = https://www.britannica.com/biography/Fidel-Sanchez-Hernandez | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[ओवेन चेंबरलेन]], नोबेल पारितोषिक विजेते अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web | title = Owen Chamberlain Nobel Prize | url = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1959/chamberlain/biographical/ | publisher = नोबेल फाउंडेशन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २०१६|२०१६]] - [[जॉर्ज केनेडी]], ऑस्कर पारितोषिक विजेते अमेरिकन अभिनेते.<ref>{{cite news | title = George Kennedy Dies at 91 | url = https://www.nytimes.com/2016/03/01/movies/george-kennedy-actor-dies.html | publisher = द न्यू यॉर्क टाइम्स | date = २९ फेब्रुवारी २०१६ | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[शांति स्मृति दिन]] - [[तैवान]].<ref>{{cite web | title = Peace Memorial Day Taiwan | url = https://www.taiwan.gov.tw/ | publisher = तैवान शासन | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[राष्ट्रीय विज्ञान दिवस]] - [[भारत]].<ref>{{cite web | title = National Science Day India | url = https://dst.gov.in/ | publisher = विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग, भारत सरकार | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * नशाबंदी/व्यसनमुक्ती दिवस - भारत.<ref>{{cite web | title = National De-Addiction Day | url = https://socialjustice.gov.in/ | publisher = सामाजिक न्याय विभाग, भारत सरकार | access-date = २९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||february/28}} ---- [[फेब्रुवारी २६]] - [[फेब्रुवारी २७]] - '''फेब्रुवारी २८''' - [[फेब्रुवारी २९]] - [[मार्च १]] - [[फेब्रुवारी]] महिना == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} {{DEFAULTSORT:फेब्रुवारी २८}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] gozb2hayljt7rk1giy6xxd8o1u0dy5x 0 4747 2718777 2716419 2026-10-11T05:59:15Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718777 wikitext text/x-wiki '''देवनागरी लिपी''' ही बऱ्याच [[भारत|भारतीय]] [[भाषा|भाषांची]] प्रमुख [[लेखन पद्धती]] आहे. [[मराठी]], [[भोजपुरी]], [[कोकणी]], [[संस्कृत]], [[पाली भाषा|पाली]], [[सिंधी]], [[काश्मिरी]], [[नेपाळी]], [[बोडो भाषा|बोडो]], अंगिका, [[मैथिली]], [[रोमानी]], [[हिंदी]], [[बंजारा भाषा]] इत्यादी भाषा देवनागरीत लिहिल्या जातात. * देवनागरी लिपी एकंदरीत देशातल्या व देशाबाहेरच्या एकूण १९४ भाषांसाठी वापरली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.evivek.com/Encyc/2018/11/17/devnagari-lipi-09.html|title=भाषावाहिनी देवनागरी|संकेतस्थळ=www.evivek.com|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-10-12}}</ref> देवनागरी लिपीचा उल्लेख गणेशविद्या या नावानेदेखील केला जातो. <ref name=":1">गणेशविद्या, ले. प्रा. अनिल गोरे, किशोर दिवाळी अंक २०१२</ref> [[चित्र:Devnagari used in Melbourne Australia.jpg|thumb| देवनागरी लिपीचा जाहिरातीत वापर - [[मेलबर्न]] [[ऑस्ट्रेलिया]] येथे]] [[चित्र:MarathiShilalekhYear1109Found AtParalMaharashtraIndia.jpg|इवलेसे|'''परळ, [[मुंबई]] येथे जुन्या लिपीत आढळलेला शिलालेख. हा इ.स. ११०९ मध्ये कोरला गेला आहे.''']] == देवनागरीची ओळख == [[मराठी]], [[संस्कृत]], [[हिंदी]], [[कोंकणी]], [[गुजराती]], [[काश्मिरी]], [[सिंधी]], [[नेपाळी]] आणि [[रोमानी]] यासारख्या व इतर काही भारतीय मुळं असलेल्या भाषांची प्रथम लिपी ही देवनागरी आहे. देवनागरी लिपी ही अबुगिडा लेखनपद्धतीमध्ये मोडते. जगातल्या बहुसंख्य लिपींप्रमणे देवनागरीदेखील डावीकडून उजवीकडे लिहिली जाते. देवनागरी लिपीचा विकसनकाल हा बराच मोठा असून ह्या लिपीचा ख्रिस्तपूर्व ५०० मध्ये असलेल्या ब्राह्मी लिपीपासून आताची देवनागरी लिपीचा विकास झालेला आहे. साधारणत: इसवी सनाच्या बाराव्या शतकात स्थिरावलेल्या लेखनपद्धतीस देवनागरी असे नांव उपयोजिण्यास आरंभ झाला असावा. प्रत्येक शब्दावर एक रेषा ओढली जाते. तिला शिरोरेषा म्हणतात. तिच्यामुळे लेखन नीटनेटके व सुंदर दिसते. ही एक ध्वन्यात्मक लिपी आहे व त्यामुळे इतर लिप्यांपेक्षा ([[रोमन]], [[अरबी]], [[चिनी]] इत्यादी) अधिक वैज्ञानिक आहे. मराठी देवनागरी लिपीला बालबोध लिपी म्हणतात. (बाळबोध नसलेली दुसरी मराठी लिपी म्हणजे मोडी लिपी.) [[चित्र:MarathiHandwritingByKaviDasopantYear1530.jpg|इवलेसे|मराठी लेखक व कवी [[दासोपंत]] यांचे सुमारे १५व्या शतकातील लिहिलेले मराठी.]] :जगातील विविध भाषांतील बहुतांश शब्द किंवा ध्वनी देवनागरी लिपीमध्ये जवळजवळ जसेच्या तसे लिहिता येऊ शकतात आणि रोमन किंवा इतर लिप्यांपेक्षा देवनागरीत सहज लिहिलेल्या शब्दांचा तुलनात्मकदृष्ट्या हुबेहूब उच्चार करता येतो. या लिपीत एकूण ५२ अक्षरे आहेत, ज्यात १६ [[स्वर]] आणि ३६ [[व्यंजन|व्यंजने]] आहेत. अक्षरांचा क्रमसुद्धा वैज्ञानिक आहे. स्वर-व्यंजन, कोमल-कठोर, अल्पप्राण-महाप्राण, अनुनासिक-अन्तस्थ-उष्म इत्यादी वर्गीकरणही वैज्ञानिक आहे. [[भारत]] तसेच [[आशिया]] मधील अनेक लिप्यांचे ([[उर्दू]] सोडून) संकेत देवनागरीपेक्षा वेगळे आहेत. पण उच्चारण व वर्ण-क्रम इत्यादी देवनागरीसारखेच आहेत. त्यामुळे लिप्यंतरण करणे सोपे जाते. देवनागरी लेखनाच्या दृष्टीने सरळ, सुंदर आणि वाचनाच्या दृष्टीने सुपाठ्य आहे. [[File:PublicTransportinMumbaiTicketUsingDevnagari.jpg|thumb|[[मुंबई|मुंबईतील]] [[बृहन्मुंबई विद्युतपुरवठा आणि परिवहन उपक्रम|बेस्ट]] बसच्या तिकीटावरील देवनागरीचा वापर]] [[चित्र:Marathi HandwritingRamdasSwamiYear1600.jpg|इवलेसे|[[रामदास स्वामी]] यांचे इ.स १६०० शतकातले देवनागरी हस्ताक्षर.]] <center></center> == देवनागरी - नावाचा अर्थ == देवलोक आणि नागरलोक यासंबंधी विविध प्रकारच्या लेखनासाठी उपयोजिली जाणारी लिपी, ती देवनागरी लिपी होय. ही लिपी देवाने नागरिकांच्या सोयीसाठी निर्माण केली; त्यामुळे तिचे नाव देवनागरी लिपी पडले,अशी एक मान्यता आहे. <ref name=":1" /> [[व्यास|व्यासां]]<nowiki/>नी [[गणपती]]<nowiki/>ला [[महाभारत]] लिहिण्यासाठी लेखनिक म्हणून निवडले. त्या दरम्यान गणपतीने देवनागरी लिपीची निर्मिती केली म्हणून या लिपीला गणेशविद्या असेही म्हटले जाते. <ref name=":1" /> == भाषा आणि लिपी == आपले विचार शब्दांच्या किंवा कोणत्याही माध्यमातुन व्यक्त करण्याचे कार्य भाषा करते. तत्त्वतः कुठलीही भाषा कोणत्याही लिपीत लिहिता येते. प्रत्यक्षात हे बरेचसे जमले तरी पूर्णपणे शक्य होत नाही. भाषेची लिपी त्या त्या भाषेतून उच्चारलेल्या शब्दांच्या लिखाणासाठी असते. एखाद्या भाषेत जर विशिष्ट उच्चार नसतील तर तिच्या लिपीतही ते दाखवणाऱ्या अक्षरखुणा नसतात. इंग्रजीत ख, च, छ, ठ, फ, घ, ढ, भ, ष, ळ हे उच्चार नाहीत. तमिळमध्ये ख, ग, घ, छ, ज, झ, ठ, ड, ढ, थ, द, ध, फ, ब, भ, श, स, ह ही अक्षरे लिहिता येत नाहीत, पण यांच्यापैकी काही उच्चार आहेत. त्यामुळे लिप्यंतरावर मर्यादा पडतात. *उदाहरणार्थ: मराठीतला "पाटील" हा शब्द रोमन लिपीत Patil असा लिहिला जातो. त्याचा उच्चार पतिल/पतिळ/पॅतिल/पॅतिळ/पातिल/पातिळ/पाटिळ असा काहीही वेगवेगळ्या ध्वनीने होऊ शकतो. देवनागरी लिपीत जगातल्या बहुसंख्य भाषांचे बहुतेक उच्चार जवळजवळ अचूक लिहिण्याची क्षमता असल्याने, तुलनात्मक दृष्ट्या या दृष्टिकोणातून देवनागरी ही एक उत्कृष्ट लिपी समजली जाते. :मराठीमध्ये वापरला जाणारा संगणक हा शब्द देवनागरी लिपीत 'संगणक' असा तर रोमन लिपीत 'sanganaka' असा लिहितात. तसेच त्याला इंग्रजी भाषेतला शब्द computer हा देवनागरीतून कम्प्यूटर किंवा कॉम्प्यूटर असा लिहिला आणि यशस्वीरीत्या वाचलाही जाऊ शकतो. == देवनागरी लिपी: वैशिष्ट्ये आणि इतिहास == * नेहमी देवनागरी डावीकडून उजवीकडे वाचता येते तसेच लिहीता येते. * बहुतेक ध्वनींकरिता एक स्वतंत्र वर्ण/ अक्षरचिन्ह /जोडाक्षर वापरले जाते. * ध्वनी * देवनागरी लिपीमध्ये [[जोडाक्षरे]] लिहिता येतात. - ३६ व्यंजने आणि १६ स्वर यांच्यापैकी काही अक्षरे वेगवेगळ्या प्रकारे लिहून एकूण ६५ चिन्हे तयार होतात. (उदाहरणार्थ र हा चार प्रकारे लिहिला जातो. श ची दोन रूपे, इ, ई, उ, ऊ, ऐ, ऐ यांची एकेक जादा रूपे आहेत.) या ६५ स्वतंत्र चिन्हांचा अर्धा व पूर्ण उपयोग जोडाक्षरे तयार करताना होतो. * ६५ पैकी एकेक चिन्ह अर्धे करून त्याला ६५ पूर्ण चिन्हे जोडली की ४२२५ स्वतंत्र जोडाक्षरे बनतात. यातील ३५१० चिन्हांच्या बाराखड्या तयार केल्या तर ४२१२० स्वतंत्र चिन्हे बनतात. * दोन अक्षरे अर्धी आणि त्याला एक पूर्ण अक्षर जोडले की आणखी गुंतागुंतीची जोडाक्षरे बनवता येतात. उदा. उत्क्रांती या शब्दात ३ अक्षरांनी मिळून एक जोडाक्षर झाले आहे. * तीन अक्षरांच्या संयोगाने ४९ * ४९ * ६५ =१५६०६५ अशी जोडाक्षरे तयार होतात. * या सर्व अक्षरांच्या बाराखड्या केल्या तर १८ लाखाहून अधिक स्वतंत्र चिन्हे मिळतात. <ref name=":1" /> {{ब्राह्मी}} == मराठी-देवनागरीतले स्वर == <center> अ आ इ ई उ ऊ ऋ ॠ ऌ ॡ ए ऐ ओ औ अं अः ॲ ॲा </center> == देवनागरीतील स्वरांश-चिन्हे == <center> ा ि ी ु ू ृ ॄ ॢ ॣ े ै ो ौ ं ः ॅ ॉ ॅं ् र्‍ </center> == व्यंजने: देवनागरी == <center> * '''क ख ग घ ङ''' * '''च छ ज झ ञ''' * '''ट ठ ड ढ ण''' * '''त थ द ध न''' * '''प फ ब भ म''' * '''य र ल व श''' * '''ष स ह त्र ज्ञ क्ष ळ''' </center> == अंक: देवनागरी == <center> ० १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ </center> :मूळ लेख : [[युनिकोड]] {{Unicode chart Devanagari}} == संगणक-मराठी संबंधाविषयी == * संगणकाचा वापर इंग्लिश भाषेतून किंवा अधिक अचूक सांगावयाचे झाल्यास रोमन लिपीतून सुरू झाला आणि नंतर जगभर पसरला. आजमितीला तरी जगाची ज्ञानभाषा आणि संपर्कभाषा म्हणून इंग्रजी भाषेला महत्त्वाचे स्थान आहे. त्यामुळे अनेक महत्त्वाच्या तंत्रज्ञानांचा शोध आणि प्रगती इंग्लिश भाषेतून झाली. यात संगणकाचा देखील समावेश होतो. संगणकाशी निगडित प्रगती झपाट्याने होण्यामागचे एक महत्त्वाचे पण अप्रत्यक्ष कारण रोमन लिपी हे देखील आहे. ही बाब संगणक अभियंत्याना सहज समजेल. यासंबधीची अधिक माहिती [[संगणक टंक]] हा लेख देईल. या बाबीचा अप्रत्यक्ष फायदा जर्मनी, स्पेन, रशिया वगैरे देशांना (किंवा त्यांच्या भाषांना वा लिप्यांना) झाला. * [[रोमन लिपी]] ही वर्णलिपी आहे. त्यामध्ये शब्द लिहिताना एकासमोर एक वर्ण लिहितात. वेलांटी, काना, मात्रा, उकार, अनुस्वार, जोडशब्द वगैरे गुंतागुंतीच्या रचना तेथे अपवादानेच आढळतात. मुळाक्षरांना [[लिपीचिन्ह|लिपीचिन्हे]] जोडून असलेल्या लिपिवर्गामध्ये देवनागरी, [[उर्दू]], [[अरबी]], [[मोडी]], [[ब्राह्मी]], इत्यादी तर नसलेल्या लिपिवर्गामध्ये [[इंग्लिश भाषा]], [[लॅटिन]], [[जपानी]],[[चिनी]], [[रशियन]], [[जर्मन]], इ. लिपी येतात. <!-- पहिल्या वर्गाला [[:en:Basilic|बॅसिलिक(Basilic)]] तर दुसऱ्या वर्गाला [[:en:Syllabic|सिलॅबिक(Syllabic)]] असे म्हणतात. --> यातील प्रत्येक गोष्टीची व्यापक माहिती [[भाषाशास्त्र]] व [[लिपीशास्त्र]] या लेखांमध्ये मिळू शकेल. 'Complex Text Layout' किंवा 'क्लिष्ट पाठ्य मांडणी' या तांत्रिक संज्ञेप्रमाणे चिनी लिपिकुटुंबातील (ज्यामध्ये [[चिनी लिपी|चिनी]], [[जपानी लिपी|जपानी]], [[कोरिअन लिपी|कोरिअन]] येतात), देवनागरी लिपिकुटुंबातील ([[देवनागरी लिपी|देवनागरी]], [[गुरुमुखी लिपी|गुरुमुखी]], [[गुजराती लिपी|गुजराती]], [[बंगाली लिपी|बंगाली]]) आणि द्रविड कुटुंबातील (जसे [[तेलुगू लिपी|तेलुगू]], [[कन्नड लिपी|कन्नड]], [[तमिळ लिपी|तमिळ]], [[मल्याळम लिपी|मल्याळम]]) लिपी येतात. इंग्रजी लिपीसाठी अमेरिकेच्या राष्ट्रीय मानक संस्थेने पुढाकार घेऊन American Standards Code for Information Interchange ([[:en:ASCII|ASCII]]) या संकेतांकांची योजना केली ज्यामध्ये इंग्रजी लिपीतील पहिली व दुसरी बाराखडी, अंक आणि काही नेहमीच्या वापरातील चिन्हे (उदा. @, #, $,&, वगैरे) येतात. * [[युनिकोड]]चा वापर करून संगणकावर मराठी वापरता येते. * [[संगणक आणि मराठी]] या लेखात संगणकावरील मराठीचा इतिहास तसेच भविष्य याची माहिती मिळू शकेल. * [[महाजाल आणि मराठी]] या लेखात महाजालावरील मराठीचा इतिहास तसेच भविष्य याची माहिती मिळू शकेल. ==हार्दिक देवनागरी युनिकोड कसे वापरावे?== Windows 10 या ऑपरेटिंग सिस्टिममध्ये सर्व भारतीय भाषांसाठी पहिल्यापासून कळफलक उपलब्ध असतो. त्याचा वापर कसा करायचा याबद्दलची माहिती पुढीलप्रमाणे.<br /> १. सर्वप्रथम संगणकावर Control Panel मध्ये जाऊन Region यावर टिकटिकवतात.<br /> २. Regionची एक चौकट उघडेल. त्या चौकटीतील Fromat या मथळ्याखालील Language Preferences या दुव्यावर टिकटिकवतात.<br /> ३. Language Preferencesच्या चौकटीमध्ये Preferred Languageच्या अंर्तगत असणाऱ्या Add a preferred languageच्या अधिक{{key press| + }} या चिन्हावर टिचकी मारतात.<br /> ४. नवीन उघडलेल्या चौकटीतील शोधा या चौकटीत हवी असणारी देवनागरी भाषा (उदा. संस्कृत,मराठी, कोकणी, हिंदी) शोधतात व त्यावर टिकटिकवून Next या बटनावर टिकटिकवतात.<br /> ५. त्यानंतर शोधलेली भाषा Install या बटनावर टिकटिकवून आपल्या संगणकावर उतरावून घेता येते.<br /> ६. संगणकावर {{key press|Alt|Shift}} कळ दाबून हवी असलेली भाषा निवडता येते, किंवा संगणकाच्या स्क्रीनवर उजव्या बाजूस खाली किंवा वर असणाऱ्या भाषेच्या चिन्हावर टिकटिकवून हवी असलेली भाषा निवडता येते.<br /> == देवनागरी: अनुदेशन(सॉफ्टवेर) == * [[बॉस ऑपरेटिंग सिस्टिम]] आणि [[आग ऑपरेटिंग सिस्टिम]] या भारतीय [[संचालन प्रणाली]] मराठी भाषेतून आहेत. * '[[#थंडरबर्ड|थंडरबर्ड]]' हे ईमेल सॉफ्टवेर मराठीतून ईमेल पाठवण्यासाठी तसेच आलेले मराठी ईमेल वाचण्यासाठी उपयुक्त आहे. हे सॉफ्टवेर [http://www.mozilla.org/ मोझीला.ऑर्ग] ह्या संकेतस्थळावरून डाउनलोड करता येईल. * [[#वॉशिंग्टन विद्यापीठ|वॉशिंग्टन विद्यापीठाकडून]] मिळालेल्या देवनागरीसाठी कळफलकाच्या (कीबोर्ड) जुळणीचे (मॅपिंग) सॉफ्टवेर उपलब्ध आहे. या जुळणीचा वापर करून युनिकोडमध्ये शब्दरचना करू शकणाऱ्या वर्डपॅडवर लिहिलेला मजकूर विकिपीडियामध्ये कॉपी - पेस्ट करता येतो. * अक्षरमाला सॉफ्टवेर [[#अक्षरमाला|अक्षरमाला]] वापरून विकिपीडियाची पाने बदलता येतात, नाहीतर [[#आय् ट्रान्स्|आय् ट्रान्स्]] या सॉफ्टवेरचाही वापर करता येऊ शकतो. * याशिवाय [[#युडिट एडिटर|युडिट एडिटर]]ही वापरता येऊ शकतो. * [[बरहा]] येथे उपलब्ध असलेल्या देवनागरी सॉफ्टवेरचाही वापर करता येतो. (बरहा फुकट नाही!) * देवनागरी लिपीत लिहिण्यासाठी [[#तख़्ती|तख़्ती]] या सॉफ्टवेरचाही वापर करता येतो. ==पुस्तके== * देवनागरी लिपी: चिन्हाची शास्त्रीय ओळख आणि आरेखन भाषा, लेखक- मुकुंद गोखले. * भारतीय लिप्यांचे मौलिक एकरूप (मोडक आवृत्ती), महाराष्ट्र­ राज्य साहित्य संस्कृती मंडळ, लेखक:- गणपतीशास्त्री हेब्बार. == हे सुद्धा पहा == * [[आग ऑपरेटिंग सिस्टिम]] * [[संगणक टंक]] आणि [[टंक]] * [[:en:Wikipedia:Enabling_complex_text_support_for_Indic_scripts#Unicode_Fonts|भारतीय भाषांतील संगणक टंक कसे वापरावेत]] * [[देवनागरी लिपी]], [[मराठी]] * [[युनिकोड]], [[कॅरॅक्टर एनकोडिंग]], [[:en:Computer_font|संगणक टंक विकिपीडिया इंग्रजी आवृत्ती]] * [[संचालन प्रणाली]], [[मायक्रोसॉफ्ट विंडोज]], [[ग्‍नू लिनक्स]] * [[महाजाल|इंटरनेट]], [[ईमेल]], [[मुक्त सॉफ्टवेर]], [[मुक्त तंत्रांश]] * [[युनिकोड|युनिकोडविषयीचा लेख]] ([[:en:Unicode|इंग्रजी आवृत्ती]]) * देवनागरीवरील लेख ([[:en:Devanagari|इंग्रजी आवृत्ती]]) * [[देवनागरी]] [[सुलेखन]] कित्ता (लेखक [[अच्युत पालव]], प्रकाशक ऊर्जा) == बाह्य दुवे == * [http://www.nitinsawant.net/index.php/marathi-software/ नीतिन सावंत यांनी बनवलेले मराठी की-बोर्ड(कळपट) सॉफ्टवेर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101027051831/http://www.nitinsawant.net/index.php/marathi-software/ |date=2010-10-27 }} * [http://www.aksharamala.com/download/free/ अक्षरमाला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050513231007/http://www.aksharamala.com/download/free/ |date=2005-05-13 }}(विनामूल्य उतरवून/डाउनलोड करा) * [http://www.aczone.com/itrans/ आय् ट्रान्स्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040202125527/http://www.aczone.com/itrans/ |date=2004-02-02 }} * [http://www.chhahari.com/unicode/ छहारी/नेपाळी/देवनागरी टंकलेखक]{{मृत दुवा|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.yudit.org/ युडिट] * [http://www.baraha.com/ बरहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913074130/http://www.baraha.com/ |date=2018-09-13 }} * [http://www.scim-im.org/ स्किम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319034930/http://www.scim-im.org/ |date=2011-03-19 }} * [http://www.mozilla.org/products/thunderbird/ थंडरबर्ड] * [http://depts.washington.edu/ebmp/software.html वॉशिंग्टन विद्यापीठ : कळपाटाच्या जुळणीचे सॉफ्टवेर] * {{Webarchiv | url=http://www.geocities.com/hanu_man_ji/ | wayback=20020813195109 | text=तख़्ती}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADKeDbFExhI देवनागरी लिपि अर्थात गणेशविद्या] == संदर्भ == [[वर्ग:लिप्या]] [[वर्ग:भाषा]] [[वर्ग:देवनागरी]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} olqhwto3j04wnvogik6876j1b16eorg 0 6730 2718583 2712541 2026-10-10T14:20:49Z ~2026-52130-02 187845 /* */ 2718583 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=हिंगोली}} {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = हिंगोली जिल्हा |स्थानिक_नाव = |चित्र_नकाशा = Hingoli_in_Maharashtra_(India).svg |अक्षांश-रेखांश = |राज्याचे_नाव = महाराष्ट्र |विभागाचे_नाव = [[औरंगाबाद विभाग]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[हिंगोली]] |तालुक्यांची_नावे = •[[औंढा नागनाथ]] •[[सेनगांव]] •[[कळमनुरी]] •[[वसमत|वसमतनगर]] •[[हिंगोली]] |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = ४,५२७ |लोकसंख्या_एकूण = ११,७८,९७३ |जनगणना_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = २६० |शहरी_लोकसंख्या = १,७८,७३३ |साक्षरता_दर = ७६.०४% |लिंग_गुणोत्तर = ९४२ |प्रमुख_शहरे = हिंगोली, [[वसमत]], कळमनुरी |जिल्हाधिकार्यांचे_नाव =श्री.राहुल गुप्ता (भा. प्र. से) |लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे = [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]] |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = हिंगोली,वसमत, कळमनुरी |खासदारांची_नावे = नागेश शिंदे - पाटील |पर्जन्यमान_मिमी = ९० |संकेतस्थळ = http://hingoli.nic.in/mr }} '''हिंगोली जिल्हा''' हा मराठवाडा विभागाच्या उत्तरेस आहे. हिंगोलीच्या उत्तरेस [[वाशिम जिल्हा]] व [[यवतमाळ जिल्हा]], पश्चिमेस [[परभणी जिल्हा]] व आग्नेयेस [[नांदेड जिल्हा]] आहे, आताचा हिंगोली जिल्हा हा १ मे १९९९ पूर्वीपर्यंत [[परभणी]] जिल्ह्याचा एक भाग होता. त्या दिवशी औंढा नागनाथ, [[वसमत]], हिंगोली, [[कळमनुरी]] व सेनगांव हे तालुके असलेला हा स्वतंत्र जिल्हा घोषित झाला. हिंगोली जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ४५२६ चौरस कि.मी.^२ आहे. एकूण लोकसंख्या ९,८७,१६० तर साक्षरता ६६.८६% इतकी आहे. जिल्ह्यातील गोंधळ, शाहिरी, भारूड, पोतराज व कलगीतुरा या लोककला प्रसिद्ध आहेत. ज्वारी व कापूस ही जिल्ह्याची मुख्य पिके आहेत. वसमत तालुक्यातील वाई गोरखनाथ येथील गोरक्षनाथ महाराजांचे देवस्थान आहे. येथे [[पौष पौर्णिमा|पौष पौर्णिमेला]] यात्रा सुरू होते. खुप ठिकणांवरून येथे भाविक येतात. कुरुंदा गावाजवळील टोकाई माता मंदिर,आंबा येथील अंबादेवी मंदिर, करंजाळा गावातील सीमा भागात बाराशिव येथील हनुमान मंदिर व जुनी बाराव आहे यात पंचमुखी महादेव अर्ध मुर्ती आहे मिती माघ शुक्ल पौर्णिमेला यात्रा भरते येते बारा गावांच्या शिव एकत्रित येतात व औंढा नागनाथ व वसमत सीमेवरील मंदिर आहे, बोराळा येथील हनुमान मंदिर व चोंडी बहिरोबा येथील बहीरोबा देवस्थान, वसमत तालुक्यातील रेऊळगाव इथे Baby दभव्य दिव्य बौद्ध विहार आहे एक प्रकारचे पर्यटन दर्जाचे , तसेच करंजाळा बाराशिव येथील देखील बौद्ध विहार अतिशय सुंदर विहार या विहारातील भगवान बुद्ध यांची मूर्ती ही अष्टधातू चीआहे . कंजाळा गावाच्या पश्चिम दिशेला विठ्ठल मंदिर, उत्तर दिशेला देवीचे मंदिर, गावामध्ये कर्णेश्वर मंदिर आहे. [[File:शिवतीर्थ.jpg|thumb|शिवतीर्थ वसमत]] '''वारंगा (मसाई)''' हे गाव हिंगोली पासून १९ किलोमीटर अंतरावर आहे. आणि तालुका कळमनुरी पासून १० किलोमीटर अंतरावर आहे. हे गाव मसाई माता मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. या गावांमध्ये पौष महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी एक मोठी यात्रा भरते. हे गाव तिन्ही बाजूंनी डोंगरांनी घेरलेले आहे. वारंगा मसाई गावातील मंदिरे:<br> मसाई देवी मंदिर, हनुमान मंदिर, संत सावता माळी मंदिर, डागेश्वर महादेव मंदिर, गणेश मंदिर, महादेव मंदिर, दत्त मंदिर, खंडोबा मंदिर. '''बोल्डा''' हे गाव कळमनुरी तालुक्यातील प्रसिद्ध गाव आहे. इथे रेल्वे स्टेशन असून येथील सूफी संत मिस्कीनशाहवली यांचा दरगा प्रसिद्ध आहे.इथे शुक्रवारी आठवडी बाजार भरतो.प्रसिद्ध साहित्यिक शेख शफी बोल्डेकर यांचे बोल्डा हे गाव आहे. हिंगोली जिल्ह्यातील प्रसिद्ध साहित्यिक. नाव : शेख शफी शेख जानी टोपण नाव : शफी बोल्डेकर पत्ता : मुक्काम पोस्ट बोल्डा , तालुका कळमनुरी, जिल्हा हिंगोली शिक्षण : एम.ए‌ व्यवसाय : प्राथमिक शिक्षक जन्म तारीख : १३-०६-१९७५ जन्म ठिकाण : बोल्डा, ता.कळमनुरी, जि.हिंगोली. ४३१७०१ अनुभव / पदे : संस्थापक: ग्रामीण मुस्लिम मराठी साहित्य संस्था, महाराष्ट्र. - शब्दांगार साहित्य परिषद, सहसचिव. - अंकुर साहित्य संघ, जिल्हाध्यक्ष. - विशेष : युगस्त्री फातिमा शेख मुस्लिम मराठी साहित्य संमेलनाची परंपरा सुरू केली. *पान २ - प्रकाशित साहित्य व पुरस्कार* प्रकाशित साहित्य : १. मिलाफ (काव्यसंग्रह) २. आम्ही मराठी मुसलमान (काव्यसंग्रह) ३. डिझेलगाडी (बालकाव्यसंग्रह) ४. विविध दिवाळी अंक, नियतकालिके, दैनिकातून लेख, कविता प्रकाशित. ५. "रमजान ईदच्या "कविता संपादन.२०२० पुरस्कार : - १९९८ जिल्हा समाज कल्याण पुरस्कार, परभणी - २००० काव्यज्योत पुरस्कार, - २००१ शब्दांगार उत्कृष्ट साहित्य पुरस्कार - २००२ शिवार पुरस्कार - २००७ वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) पुरस्कार - २००८ चक्रधर वाङ्मय पुरस्कार - २०१० उत्तम नागरिक पुरस्कार, महाराष्ट्र दलित साहित्य अकादमी, भुसावळ २०१० - स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ नांदेड यांच्या बीए प्रथम वर्ष अभ्यासक्रमात सूफी या कवितेचा समावेश. - शिवछत्रपती पुरस्कार ,हिंगोली. - सप्तश्री प्रकाशनाचा स्व. काशीबाई घुले राज्यस्तरीय पुरस्कार २०२४ - गुरु गौरव पुरस्कार २०२४ - दैनिक एकमत चा साहित्य पुरस्कार २०२५ - शिक्षणतज्ञ हाजी सय्यद शौकत अली पुरस्कार २०२६ *पान ३ - विशेष सहभाग* - " जय जय रोकडेश्वरा " या कॅसेटचे विमोचन, संत साहित्याचे गाढे अभ्यासक प्रा. डॉ. यु. म. पठाण यांच्या हस्ते. - महाराष्ट्र राज्य प्रौढ शिक्षण संस्था, राज्य साधन केंद्र औरंगाबाद तर्फे साहित्य निर्मितीसाठी लेखक शिबीर कार्यशाळेत सहभाग. - स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ नांदेड आयोजित २१ व्या शतकातील दलित चळवळी आणि दलित साहित्य या राज्यस्तरीय परिसंवादात सहभाग २००७ - आकाशवाणी परभणी केंद्रावर युववाणी काव्यसंध्या या कार्यक्रमात काव्यवाचन २००९ - प्रा. फ. म. शहाजिंदे संपादित ग्रंथात लेखक म्हणून नोंद २०१० - प्रा. भगवान काळे संपादित मराठवाडा सारस्वत भाग-२ मध्ये नोंद २०१० - हिंगोली जिल्ह्यातील साहित्यिक भूमिपुत्र म्हणून दै. लोकमत मधील लेखात समावेश २००९ - डॉ. अक्रम पठाण लिखित मुस्लीम मराठी साहित्य समीक्षा या ग्रंथात 'आम्ही मराठी मुसलमान' ची समीक्षा २०१३ ==हिंगोली जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे== * भवानी मंदिर वारंगा * संत तुकामाई जन्मस्थान सुकळीविर * संत तुकामाई समाधीस्थळ येहळेगाव * औंढा (नागनाथ) * संत नामदेव महाराज नर्सी * स्वयंभू जटाशंकर डोंगरकडा * बाराशिव मारुती * सिद्धेश्वर धरण * मसाई देवी मंदिर, वारंगा(मसाई) * येलदरी धरण *Hatkeshwar devsthan, Hatta ==हिंगोली जिल्ह्यातील तीर्थक्षेत्रे== हिंगोली जिल्ह्यात पुढील प्रमाणे प्रमुख तीर्थक्षेत्रे आणि मंदिरे आहेत. <!---- कृपया गावागावात विविध धर्माचे मंदिरे आणि प्रार्थना स्थळे असतात, त्यांची नावे सरसकट येथे टाकू नये ----> * [[औंढा नागनाथ]]- बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी हे आठवे (आद्य) ज्योतिर्लिंग आहे. * मल्लिनाथ दिगंबर जैन मंदिर (शिरड शहापूर), * तुळजादेवी संस्थान (घोटा - ता. हिंगोली), * [[संत नामदेव|संत नामदेवांचे]] जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)|नरसी नामदेव]]. * ग्रामदैवत श्री स्वयंभू जटाशंकर मंदिर डोंगरकडा * शेवाळा येथील पूर्णानंद महाराजांचे मंदिर. * समगा येथील संगमेश्वर महादेव मंदिर * श्री.कानिफनाथ गड खैरी घुमट * चिंतामणी गणपती (हिंगोली) * सिद्धनाथ (महादेव) मंदिर <ref> गांगलवाडी येथे सिध्देश्वर धरणाजवळ सिद्धनाथाचे (महादेवाची पींड) मंदिर आहे. येथुन औढा नागनाथ ज्योतिर्लिंग पर्यंत बोगदा होता असे ज्ञात आहे. दरवर्षी येथे सलग सात दिवस भव्य यात्रेसह होम आयोजन होते.</ref> *[[वारंगा मसाई]]- मसाई देवीचे मंदिर *संत तुकामाई जन्मस्थळ सुकळीविर(तु) *हेमाडपंथी भैरवनाथ महाराज मंदिर ब्रम्हपुरी *संत तुकामाई समाधीस्थळ येहळेगाव(तु) * श्री संत देवकामाता संस्थान हिवरा तर्फे जवळा (ता.कळमनुरी) * हिंगोली तालुक्यातील खंडाळा येथे श्री प्रतापगिरी महाराज देवस्थान असून तिथे दरवर्षी डिसेंबर महिन्यात दत्त जयंतीला फार मोठा अखंड हरिनाम सप्ताहाचे आयोजन केले जाते ह्या अखंड हरिनाम सप्ताहास पासष्ट वर्षाची परंपरा लाभलेली आहे. ==जिल्ह्यातील महत्त्वाचे उत्सव == * सार्वजनिक दसरा महोत्सव - सुमारे दोनशे वर्षांपासून * सार्वजनिक [[गणेशोत्सव]] *शिवजयंती *महात्मा फुले जयंती औंढा नागनाथ *[[पोळा|बैलपोळा]] * श्री नवदुर्गा महोत्सव * भीम जयंती *[[नागपंचमी]] * कलगावची यात्रा * हत्ता नाईक ता. सेनगांव येथील कावड आगमन * श्री. कानिफनाथ महाराज यात्रा कानिफनाथ महाराज गड खैरी घुमट * हिंगोलीचा प्रसिद्ध नवसाच्या मोदकाचा चिंतामणी गणपतीचा मोदक उत्सव * मसाई देवी यात्रा. वारंगा मसाई * राम नवमी ==जिल्ह्यातील तालुके== * [[औंढा नागनाथ]] * [[कळमनुरी]] * [[वसमत]] * [[सेनगांव]] * [[हिंगोली]] ==हिंगोली जिल्ह्यातली गावे== * येळी * हिवरखेडा * खेर्डा * तिखाडी * खानापूर बंगला * गाडीबोरी * उमरखोजा * सुकळीवीर(तु) * दांडेगाव * साखरा * आडगाव * बटवाडी * खांबाळा * वटकळी * गिलोरी *गोरेगाव *ताकतोडा * गोंदनखेडा * केंद्रा बुद्रुक * वरखेडा * दाताडा बुद्रुक * वाघजाळी * गारखेडा * माझोड * सवड * पहेणी * वैजापूर * वरूड काझी * वरूड चक्रपान * देऊळगाव रामा * आंधरवाडी * माळहिवरा * सिरसम * काळकोंडी * गारमाळ * भांडेगाव * साटंबा * जामठी खुर्द * जामठी बुद्रुक * सावा * नवलगव्हाण * भानखेडा * हनवतखेडा * कडती * पांगरी * ब्रम्हपुरी * पुसेगाव * डिग्रस * इंचा * कडोळी * नांदूरा * ऊमरा * ईडोळी * बोराळा * पळशी * खानापूर चित्ता * सवना * ब्राम्हणवाडा (pra. washim) * पारडा * पिंपळखुटा * बळसोंड * केसापुर * लोहगाव * खरबी * आखाडा बाळापूर * बासंबा * हत्ता नाईक * आजेगाव * आंबा * आसेगाव * उंडेगाव : <ref>औंढा-जिंतूर रोडवर हिवरखेडा गावाच्या दक्षिणेस ३ कि.मी. अंतरावर उंडेगाव हे गाव आहे.या ठिकाणी दत्तात्रेयाचे प्रसिद्ध मंदिर आहे.</ref> * एरंडेश्वर * पान कन्हेरगाव * कळमनुरी * कुरुंदा * गिरगाव * गुंज * गुंडा * धामणी * वसई * चोंढी * जवळा (पांचाळ) * जवळा बाजार * जवळा (बुद्रुक) * सेंदुरसना * टेंभुर्णी * डोंगरकडा * हिवरा (तर्फे जवळा) * तपोवन * [[नरसी (नामदेव)]] : <ref>[[संत नामदेव]] यांचे जन्म गाव. केशीराजाचे मंदिर आजही तेथे आहे.</ref> * पळसगाव * पांगरा सती * पांगरा शिंदे * बसमत * बाराशीव<ref>येथे हनुमानाचे मंदिर आहे. बारा गावांच्या सीमा तेथे आल्याने त्यास बाराशीव हे नाव पडले आहे. दरवर्षी येथे मोठी यात्रा भरते.</ref> * बाभुळगाव * येळेगाव तुकाराम. * समगा <ref>येथे श्री संगमेश्वर महादेव मंदिर प्रसिद्ध आहे</ref> *रामेश्वर : <ref>औंढा-जिंतूर रोडवर औंढा नागनाथ पासून २० कि.मी. अंतरावर हे गाव आहे. रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली</ref> [[चित्र:रामेश्वर.jpg|इवलेसे|रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली]] * [[हट्टा]] * रामेश्वर तांडा * जयपुर * माळसेलू * बेलवाडी * खरबी * वाकोडी * तळणी * शिंदेफळ * पारोळा * सेनगाव * वाढोणा * थोरजवळा * कणका * शिरड (शहापूर) * शेवाळ * कहाकर खुर्द * कहाकर बुद्रुक * कोंडवाडा * कवठा बुद्रुक * कोळसा * सापटगांव * सिनगी(नागा) * सिनगी(खांबा) * सुकळी * हिंगोली * वारंगा मसाई * [[कोर्टा]] * वाई गोरखनाथ * धामणगाव * पांगरा बोखारे * खैरखेडा * शेगाव खोडके (हे गाव सेनगाव तालुक्यात असून मराठवाड्याच्या सीमेवर आहे. येथुन विदर्भाची सीमा चालू होते) ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://hingoli.nic.in हिंगोली डाॅट एनआयसी डाॅट इन] {{हिंगोली जिल्ह्यातील तालुके}} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} [[वर्ग:हिंगोली जिल्हा]] [[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]] 04vhvnlsgwide9yi6oysfqzbcoucdbt 2718584 2718583 2026-10-10T14:20:51Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — गुरूचा उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गुरूचा उकार|अधिक माहिती]]) 2718584 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=हिंगोली}} {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = हिंगोली जिल्हा |स्थानिक_नाव = |चित्र_नकाशा = Hingoli_in_Maharashtra_(India).svg |अक्षांश-रेखांश = |राज्याचे_नाव = महाराष्ट्र |विभागाचे_नाव = [[औरंगाबाद विभाग]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[हिंगोली]] |तालुक्यांची_नावे = •[[औंढा नागनाथ]] •[[सेनगांव]] •[[कळमनुरी]] •[[वसमत|वसमतनगर]] •[[हिंगोली]] |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = ४,५२७ |लोकसंख्या_एकूण = ११,७८,९७३ |जनगणना_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = २६० |शहरी_लोकसंख्या = १,७८,७३३ |साक्षरता_दर = ७६.०४% |लिंग_गुणोत्तर = ९४२ |प्रमुख_शहरे = हिंगोली, [[वसमत]], कळमनुरी |जिल्हाधिकार्यांचे_नाव =श्री.राहुल गुप्ता (भा. प्र. से) |लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे = [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]] |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = हिंगोली,वसमत, कळमनुरी |खासदारांची_नावे = नागेश शिंदे - पाटील |पर्जन्यमान_मिमी = ९० |संकेतस्थळ = http://hingoli.nic.in/mr }} '''हिंगोली जिल्हा''' हा मराठवाडा विभागाच्या उत्तरेस आहे. हिंगोलीच्या उत्तरेस [[वाशिम जिल्हा]] व [[यवतमाळ जिल्हा]], पश्चिमेस [[परभणी जिल्हा]] व आग्नेयेस [[नांदेड जिल्हा]] आहे, आताचा हिंगोली जिल्हा हा १ मे १९९९ पूर्वीपर्यंत [[परभणी]] जिल्ह्याचा एक भाग होता. त्या दिवशी औंढा नागनाथ, [[वसमत]], हिंगोली, [[कळमनुरी]] व सेनगांव हे तालुके असलेला हा स्वतंत्र जिल्हा घोषित झाला. हिंगोली जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ४५२६ चौरस कि.मी.^२ आहे. एकूण लोकसंख्या ९,८७,१६० तर साक्षरता ६६.८६% इतकी आहे. जिल्ह्यातील गोंधळ, शाहिरी, भारूड, पोतराज व कलगीतुरा या लोककला प्रसिद्ध आहेत. ज्वारी व कापूस ही जिल्ह्याची मुख्य पिके आहेत. वसमत तालुक्यातील वाई गोरखनाथ येथील गोरक्षनाथ महाराजांचे देवस्थान आहे. येथे [[पौष पौर्णिमा|पौष पौर्णिमेला]] यात्रा सुरू होते. खुप ठिकणांवरून येथे भाविक येतात. कुरुंदा गावाजवळील टोकाई माता मंदिर,आंबा येथील अंबादेवी मंदिर, करंजाळा गावातील सीमा भागात बाराशिव येथील हनुमान मंदिर व जुनी बाराव आहे यात पंचमुखी महादेव अर्ध मुर्ती आहे मिती माघ शुक्ल पौर्णिमेला यात्रा भरते येते बारा गावांच्या शिव एकत्रित येतात व औंढा नागनाथ व वसमत सीमेवरील मंदिर आहे, बोराळा येथील हनुमान मंदिर व चोंडी बहिरोबा येथील बहीरोबा देवस्थान, वसमत तालुक्यातील रेऊळगाव इथे Baby दभव्य दिव्य बौद्ध विहार आहे एक प्रकारचे पर्यटन दर्जाचे , तसेच करंजाळा बाराशिव येथील देखील बौद्ध विहार अतिशय सुंदर विहार या विहारातील भगवान बुद्ध यांची मूर्ती ही अष्टधातू चीआहे . कंजाळा गावाच्या पश्चिम दिशेला विठ्ठल मंदिर, उत्तर दिशेला देवीचे मंदिर, गावामध्ये कर्णेश्वर मंदिर आहे. [[File:शिवतीर्थ.jpg|thumb|शिवतीर्थ वसमत]] '''वारंगा (मसाई)''' हे गाव हिंगोली पासून १९ किलोमीटर अंतरावर आहे. आणि तालुका कळमनुरी पासून १० किलोमीटर अंतरावर आहे. हे गाव मसाई माता मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. या गावांमध्ये पौष महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी एक मोठी यात्रा भरते. हे गाव तिन्ही बाजूंनी डोंगरांनी घेरलेले आहे. वारंगा मसाई गावातील मंदिरे:<br> मसाई देवी मंदिर, हनुमान मंदिर, संत सावता माळी मंदिर, डागेश्वर महादेव मंदिर, गणेश मंदिर, महादेव मंदिर, दत्त मंदिर, खंडोबा मंदिर. '''बोल्डा''' हे गाव कळमनुरी तालुक्यातील प्रसिद्ध गाव आहे. इथे रेल्वे स्टेशन असून येथील सूफी संत मिस्कीनशाहवली यांचा दरगा प्रसिद्ध आहे.इथे शुक्रवारी आठवडी बाजार भरतो.प्रसिद्ध साहित्यिक शेख शफी बोल्डेकर यांचे बोल्डा हे गाव आहे. हिंगोली जिल्ह्यातील प्रसिद्ध साहित्यिक. नाव : शेख शफी शेख जानी टोपण नाव : शफी बोल्डेकर पत्ता : मुक्काम पोस्ट बोल्डा , तालुका कळमनुरी, जिल्हा हिंगोली शिक्षण : एम.ए‌ व्यवसाय : प्राथमिक शिक्षक जन्म तारीख : १३-०६-१९७५ जन्म ठिकाण : बोल्डा, ता.कळमनुरी, जि.हिंगोली. ४३१७०१ अनुभव / पदे : संस्थापक: ग्रामीण मुस्लिम मराठी साहित्य संस्था, महाराष्ट्र. - शब्दांगार साहित्य परिषद, सहसचिव. - अंकुर साहित्य संघ, जिल्हाध्यक्ष. - विशेष : युगस्त्री फातिमा शेख मुस्लिम मराठी साहित्य संमेलनाची परंपरा सुरू केली. *पान २ - प्रकाशित साहित्य व पुरस्कार* प्रकाशित साहित्य : १. मिलाफ (काव्यसंग्रह) २. आम्ही मराठी मुसलमान (काव्यसंग्रह) ३. डिझेलगाडी (बालकाव्यसंग्रह) ४. विविध दिवाळी अंक, नियतकालिके, दैनिकातून लेख, कविता प्रकाशित. ५. "रमजान ईदच्या "कविता संपादन.२०२० पुरस्कार : - १९९८ जिल्हा समाज कल्याण पुरस्कार, परभणी - २००० काव्यज्योत पुरस्कार, - २००१ शब्दांगार उत्कृष्ट साहित्य पुरस्कार - २००२ शिवार पुरस्कार - २००७ वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) पुरस्कार - २००८ चक्रधर वाङ्मय पुरस्कार - २०१० उत्तम नागरिक पुरस्कार, महाराष्ट्र दलित साहित्य अकादमी, भुसावळ २०१० - स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ नांदेड यांच्या बीए प्रथम वर्ष अभ्यासक्रमात सूफी या कवितेचा समावेश. - शिवछत्रपती पुरस्कार ,हिंगोली. - सप्तश्री प्रकाशनाचा स्व. काशीबाई घुले राज्यस्तरीय पुरस्कार २०२४ - गुरू गौरव पुरस्कार २०२४ - दैनिक एकमत चा साहित्य पुरस्कार २०२५ - शिक्षणतज्ञ हाजी सय्यद शौकत अली पुरस्कार २०२६ *पान ३ - विशेष सहभाग* - " जय जय रोकडेश्वरा " या कॅसेटचे विमोचन, संत साहित्याचे गाढे अभ्यासक प्रा. डॉ. यु. म. पठाण यांच्या हस्ते. - महाराष्ट्र राज्य प्रौढ शिक्षण संस्था, राज्य साधन केंद्र औरंगाबाद तर्फे साहित्य निर्मितीसाठी लेखक शिबीर कार्यशाळेत सहभाग. - स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ नांदेड आयोजित २१ व्या शतकातील दलित चळवळी आणि दलित साहित्य या राज्यस्तरीय परिसंवादात सहभाग २००७ - आकाशवाणी परभणी केंद्रावर युववाणी काव्यसंध्या या कार्यक्रमात काव्यवाचन २००९ - प्रा. फ. म. शहाजिंदे संपादित ग्रंथात लेखक म्हणून नोंद २०१० - प्रा. भगवान काळे संपादित मराठवाडा सारस्वत भाग-२ मध्ये नोंद २०१० - हिंगोली जिल्ह्यातील साहित्यिक भूमिपुत्र म्हणून दै. लोकमत मधील लेखात समावेश २००९ - डॉ. अक्रम पठाण लिखित मुस्लीम मराठी साहित्य समीक्षा या ग्रंथात 'आम्ही मराठी मुसलमान' ची समीक्षा २०१३ ==हिंगोली जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे== * भवानी मंदिर वारंगा * संत तुकामाई जन्मस्थान सुकळीविर * संत तुकामाई समाधीस्थळ येहळेगाव * औंढा (नागनाथ) * संत नामदेव महाराज नर्सी * स्वयंभू जटाशंकर डोंगरकडा * बाराशिव मारुती * सिद्धेश्वर धरण * मसाई देवी मंदिर, वारंगा(मसाई) * येलदरी धरण *Hatkeshwar devsthan, Hatta ==हिंगोली जिल्ह्यातील तीर्थक्षेत्रे== हिंगोली जिल्ह्यात पुढील प्रमाणे प्रमुख तीर्थक्षेत्रे आणि मंदिरे आहेत. <!---- कृपया गावागावात विविध धर्माचे मंदिरे आणि प्रार्थना स्थळे असतात, त्यांची नावे सरसकट येथे टाकू नये ----> * [[औंढा नागनाथ]]- बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी हे आठवे (आद्य) ज्योतिर्लिंग आहे. * मल्लिनाथ दिगंबर जैन मंदिर (शिरड शहापूर), * तुळजादेवी संस्थान (घोटा - ता. हिंगोली), * [[संत नामदेव|संत नामदेवांचे]] जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)|नरसी नामदेव]]. * ग्रामदैवत श्री स्वयंभू जटाशंकर मंदिर डोंगरकडा * शेवाळा येथील पूर्णानंद महाराजांचे मंदिर. * समगा येथील संगमेश्वर महादेव मंदिर * श्री.कानिफनाथ गड खैरी घुमट * चिंतामणी गणपती (हिंगोली) * सिद्धनाथ (महादेव) मंदिर <ref> गांगलवाडी येथे सिध्देश्वर धरणाजवळ सिद्धनाथाचे (महादेवाची पींड) मंदिर आहे. येथुन औढा नागनाथ ज्योतिर्लिंग पर्यंत बोगदा होता असे ज्ञात आहे. दरवर्षी येथे सलग सात दिवस भव्य यात्रेसह होम आयोजन होते.</ref> *[[वारंगा मसाई]]- मसाई देवीचे मंदिर *संत तुकामाई जन्मस्थळ सुकळीविर(तु) *हेमाडपंथी भैरवनाथ महाराज मंदिर ब्रम्हपुरी *संत तुकामाई समाधीस्थळ येहळेगाव(तु) * श्री संत देवकामाता संस्थान हिवरा तर्फे जवळा (ता.कळमनुरी) * हिंगोली तालुक्यातील खंडाळा येथे श्री प्रतापगिरी महाराज देवस्थान असून तिथे दरवर्षी डिसेंबर महिन्यात दत्त जयंतीला फार मोठा अखंड हरिनाम सप्ताहाचे आयोजन केले जाते ह्या अखंड हरिनाम सप्ताहास पासष्ट वर्षाची परंपरा लाभलेली आहे. ==जिल्ह्यातील महत्त्वाचे उत्सव == * सार्वजनिक दसरा महोत्सव - सुमारे दोनशे वर्षांपासून * सार्वजनिक [[गणेशोत्सव]] *शिवजयंती *महात्मा फुले जयंती औंढा नागनाथ *[[पोळा|बैलपोळा]] * श्री नवदुर्गा महोत्सव * भीम जयंती *[[नागपंचमी]] * कलगावची यात्रा * हत्ता नाईक ता. सेनगांव येथील कावड आगमन * श्री. कानिफनाथ महाराज यात्रा कानिफनाथ महाराज गड खैरी घुमट * हिंगोलीचा प्रसिद्ध नवसाच्या मोदकाचा चिंतामणी गणपतीचा मोदक उत्सव * मसाई देवी यात्रा. वारंगा मसाई * राम नवमी ==जिल्ह्यातील तालुके== * [[औंढा नागनाथ]] * [[कळमनुरी]] * [[वसमत]] * [[सेनगांव]] * [[हिंगोली]] ==हिंगोली जिल्ह्यातली गावे== * येळी * हिवरखेडा * खेर्डा * तिखाडी * खानापूर बंगला * गाडीबोरी * उमरखोजा * सुकळीवीर(तु) * दांडेगाव * साखरा * आडगाव * बटवाडी * खांबाळा * वटकळी * गिलोरी *गोरेगाव *ताकतोडा * गोंदनखेडा * केंद्रा बुद्रुक * वरखेडा * दाताडा बुद्रुक * वाघजाळी * गारखेडा * माझोड * सवड * पहेणी * वैजापूर * वरूड काझी * वरूड चक्रपान * देऊळगाव रामा * आंधरवाडी * माळहिवरा * सिरसम * काळकोंडी * गारमाळ * भांडेगाव * साटंबा * जामठी खुर्द * जामठी बुद्रुक * सावा * नवलगव्हाण * भानखेडा * हनवतखेडा * कडती * पांगरी * ब्रम्हपुरी * पुसेगाव * डिग्रस * इंचा * कडोळी * नांदूरा * ऊमरा * ईडोळी * बोराळा * पळशी * खानापूर चित्ता * सवना * ब्राम्हणवाडा (pra. washim) * पारडा * पिंपळखुटा * बळसोंड * केसापुर * लोहगाव * खरबी * आखाडा बाळापूर * बासंबा * हत्ता नाईक * आजेगाव * आंबा * आसेगाव * उंडेगाव : <ref>औंढा-जिंतूर रोडवर हिवरखेडा गावाच्या दक्षिणेस ३ कि.मी. अंतरावर उंडेगाव हे गाव आहे.या ठिकाणी दत्तात्रेयाचे प्रसिद्ध मंदिर आहे.</ref> * एरंडेश्वर * पान कन्हेरगाव * कळमनुरी * कुरुंदा * गिरगाव * गुंज * गुंडा * धामणी * वसई * चोंढी * जवळा (पांचाळ) * जवळा बाजार * जवळा (बुद्रुक) * सेंदुरसना * टेंभुर्णी * डोंगरकडा * हिवरा (तर्फे जवळा) * तपोवन * [[नरसी (नामदेव)]] : <ref>[[संत नामदेव]] यांचे जन्म गाव. केशीराजाचे मंदिर आजही तेथे आहे.</ref> * पळसगाव * पांगरा सती * पांगरा शिंदे * बसमत * बाराशीव<ref>येथे हनुमानाचे मंदिर आहे. बारा गावांच्या सीमा तेथे आल्याने त्यास बाराशीव हे नाव पडले आहे. दरवर्षी येथे मोठी यात्रा भरते.</ref> * बाभुळगाव * येळेगाव तुकाराम. * समगा <ref>येथे श्री संगमेश्वर महादेव मंदिर प्रसिद्ध आहे</ref> *रामेश्वर : <ref>औंढा-जिंतूर रोडवर औंढा नागनाथ पासून २० कि.मी. अंतरावर हे गाव आहे. रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली</ref> [[चित्र:रामेश्वर.jpg|इवलेसे|रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली]] * [[हट्टा]] * रामेश्वर तांडा * जयपुर * माळसेलू * बेलवाडी * खरबी * वाकोडी * तळणी * शिंदेफळ * पारोळा * सेनगाव * वाढोणा * थोरजवळा * कणका * शिरड (शहापूर) * शेवाळ * कहाकर खुर्द * कहाकर बुद्रुक * कोंडवाडा * कवठा बुद्रुक * कोळसा * सापटगांव * सिनगी(नागा) * सिनगी(खांबा) * सुकळी * हिंगोली * वारंगा मसाई * [[कोर्टा]] * वाई गोरखनाथ * धामणगाव * पांगरा बोखारे * खैरखेडा * शेगाव खोडके (हे गाव सेनगाव तालुक्यात असून मराठवाड्याच्या सीमेवर आहे. येथुन विदर्भाची सीमा चालू होते) ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://hingoli.nic.in हिंगोली डाॅट एनआयसी डाॅट इन] {{हिंगोली जिल्ह्यातील तालुके}} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} [[वर्ग:हिंगोली जिल्हा]] [[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]] sgwvdxkb1wjbczck56eey0gysfcmdhc 2718585 2718584 2026-10-10T14:39:33Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2718585 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=हिंगोली}} {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = हिंगोली जिल्हा |स्थानिक_नाव = |चित्र_नकाशा = Hingoli_in_Maharashtra_(India).svg |अक्षांश-रेखांश = |राज्याचे_नाव = महाराष्ट्र |विभागाचे_नाव = [[औरंगाबाद विभाग]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[हिंगोली]] |तालुक्यांची_नावे = •[[औंढा नागनाथ]] •[[सेनगांव]] •[[कळमनुरी]] •[[वसमत|वसमतनगर]] •[[हिंगोली]] |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = ४,५२७ |लोकसंख्या_एकूण = ११,७८,९७३ |जनगणना_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = २६० |शहरी_लोकसंख्या = १,७८,७३३ |साक्षरता_दर = ७६.०४% |लिंग_गुणोत्तर = ९४२ |प्रमुख_शहरे = हिंगोली, [[वसमत]], कळमनुरी |जिल्हाधिकार्यांचे_नाव =श्री.राहुल गुप्ता (भा. प्र. से) |लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे = [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]] |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = हिंगोली,वसमत, कळमनुरी |खासदारांची_नावे = नागेश शिंदे - पाटील |पर्जन्यमान_मिमी = ९० |संकेतस्थळ = http://hingoli.nic.in/mr }} '''हिंगोली जिल्हा''' हा मराठवाडा विभागाच्या उत्तरेस आहे. हिंगोलीच्या उत्तरेस [[वाशिम जिल्हा]] व [[यवतमाळ जिल्हा]], पश्चिमेस [[परभणी जिल्हा]] व आग्नेयेस [[नांदेड जिल्हा]] आहे, आताचा हिंगोली जिल्हा हा १ मे १९९९ पूर्वीपर्यंत [[परभणी]] जिल्ह्याचा एक भाग होता. त्या दिवशी औंढा नागनाथ, [[वसमत]], हिंगोली, [[कळमनुरी]] व सेनगांव हे तालुके असलेला हा स्वतंत्र जिल्हा घोषित झाला. हिंगोली जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ४५२६ चौरस कि.मी.^२ आहे. एकूण लोकसंख्या ९,८७,१६० तर साक्षरता ६६.८६% इतकी आहे. जिल्ह्यातील गोंधळ, शाहिरी, भारूड, पोतराज व कलगीतुरा या लोककला प्रसिद्ध आहेत. ज्वारी व कापूस ही जिल्ह्याची मुख्य पिके आहेत. वसमत तालुक्यातील वाई गोरखनाथ येथील गोरक्षनाथ महाराजांचे देवस्थान आहे. येथे [[पौष पौर्णिमा|पौष पौर्णिमेला]] यात्रा सुरू होते. खुप ठिकणांवरून येथे भाविक येतात. कुरुंदा गावाजवळील टोकाई माता मंदिर,आंबा येथील अंबादेवी मंदिर, करंजाळा गावातील सीमा भागात बाराशिव येथील हनुमान मंदिर व जुनी बाराव आहे यात पंचमुखी महादेव अर्ध मुर्ती आहे मिती माघ शुक्ल पौर्णिमेला यात्रा भरते येते बारा गावांच्या शिव एकत्रित येतात व औंढा नागनाथ व वसमत सीमेवरील मंदिर आहे, बोराळा येथील हनुमान मंदिर व चोंडी बहिरोबा येथील बहीरोबा देवस्थान, वसमत तालुक्यातील रेऊळगाव इथे Baby दभव्य दिव्य बौद्ध विहार आहे एक प्रकारचे पर्यटन दर्जाचे , तसेच करंजाळा बाराशिव येथील देखील बौद्ध विहार अतिशय सुंदर विहार या विहारातील भगवान बुद्ध यांची मूर्ती ही अष्टधातू चीआहे . कंजाळा गावाच्या पश्चिम दिशेला विठ्ठल मंदिर, उत्तर दिशेला देवीचे मंदिर, गावामध्ये कर्णेश्वर मंदिर आहे. [[File:शिवतीर्थ.jpg|thumb|शिवतीर्थ वसमत]] '''वारंगा (मसाई)''' हे गाव हिंगोली पासून १९ किलोमीटर अंतरावर आहे. आणि तालुका कळमनुरी पासून १० किलोमीटर अंतरावर आहे. हे गाव मसाई माता मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. या गावांमध्ये पौष महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी एक मोठी यात्रा भरते. हे गाव तिन्ही बाजूंनी डोंगरांनी घेरलेले आहे. वारंगा मसाई गावातील मंदिरे:<br> मसाई देवी मंदिर, हनुमान मंदिर, संत सावता माळी मंदिर, डागेश्वर महादेव मंदिर, गणेश मंदिर, महादेव मंदिर, दत्त मंदिर, खंडोबा मंदिर. '''बोल्डा''' हे गाव कळमनुरी तालुक्यातील प्रसिद्ध गाव आहे. इथे रेल्वे स्टेशन असून येथील सूफी संत मिस्कीनशाहवली यांचा दरगा प्रसिद्ध आहे.इथे शुक्रवारी आठवडी बाजार भरतो.प्रसिद्ध साहित्यिक शेख शफी बोल्डेकर यांचे बोल्डा हे गाव आहे. ==हिंगोली जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे== * भवानी मंदिर वारंगा * संत तुकामाई जन्मस्थान सुकळीविर * संत तुकामाई समाधीस्थळ येहळेगाव * औंढा (नागनाथ) * संत नामदेव महाराज नर्सी * स्वयंभू जटाशंकर डोंगरकडा * बाराशिव मारुती * सिद्धेश्वर धरण * मसाई देवी मंदिर, वारंगा(मसाई) * येलदरी धरण *Hatkeshwar devsthan, Hatta ==हिंगोली जिल्ह्यातील तीर्थक्षेत्रे== हिंगोली जिल्ह्यात पुढील प्रमाणे प्रमुख तीर्थक्षेत्रे आणि मंदिरे आहेत. <!---- कृपया गावागावात विविध धर्माचे मंदिरे आणि प्रार्थना स्थळे असतात, त्यांची नावे सरसकट येथे टाकू नये ----> * [[औंढा नागनाथ]]- बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी हे आठवे (आद्य) ज्योतिर्लिंग आहे. * मल्लिनाथ दिगंबर जैन मंदिर (शिरड शहापूर), * तुळजादेवी संस्थान (घोटा - ता. हिंगोली), * [[संत नामदेव|संत नामदेवांचे]] जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)|नरसी नामदेव]]. * ग्रामदैवत श्री स्वयंभू जटाशंकर मंदिर डोंगरकडा * शेवाळा येथील पूर्णानंद महाराजांचे मंदिर. * समगा येथील संगमेश्वर महादेव मंदिर * श्री.कानिफनाथ गड खैरी घुमट * चिंतामणी गणपती (हिंगोली) * सिद्धनाथ (महादेव) मंदिर <ref> गांगलवाडी येथे सिध्देश्वर धरणाजवळ सिद्धनाथाचे (महादेवाची पींड) मंदिर आहे. येथुन औढा नागनाथ ज्योतिर्लिंग पर्यंत बोगदा होता असे ज्ञात आहे. दरवर्षी येथे सलग सात दिवस भव्य यात्रेसह होम आयोजन होते.</ref> *[[वारंगा मसाई]]- मसाई देवीचे मंदिर *संत तुकामाई जन्मस्थळ सुकळीविर(तु) *हेमाडपंथी भैरवनाथ महाराज मंदिर ब्रम्हपुरी *संत तुकामाई समाधीस्थळ येहळेगाव(तु) * श्री संत देवकामाता संस्थान हिवरा तर्फे जवळा (ता.कळमनुरी) * हिंगोली तालुक्यातील खंडाळा येथे श्री प्रतापगिरी महाराज देवस्थान असून तिथे दरवर्षी डिसेंबर महिन्यात दत्त जयंतीला फार मोठा अखंड हरिनाम सप्ताहाचे आयोजन केले जाते ह्या अखंड हरिनाम सप्ताहास पासष्ट वर्षाची परंपरा लाभलेली आहे. ==जिल्ह्यातील महत्त्वाचे उत्सव == * सार्वजनिक दसरा महोत्सव - सुमारे दोनशे वर्षांपासून * सार्वजनिक [[गणेशोत्सव]] *शिवजयंती *महात्मा फुले जयंती औंढा नागनाथ *[[पोळा|बैलपोळा]] * श्री नवदुर्गा महोत्सव * भीम जयंती *[[नागपंचमी]] * कलगावची यात्रा * हत्ता नाईक ता. सेनगांव येथील कावड आगमन * श्री. कानिफनाथ महाराज यात्रा कानिफनाथ महाराज गड खैरी घुमट * हिंगोलीचा प्रसिद्ध नवसाच्या मोदकाचा चिंतामणी गणपतीचा मोदक उत्सव * मसाई देवी यात्रा. वारंगा मसाई * राम नवमी ==जिल्ह्यातील तालुके== * [[औंढा नागनाथ]] * [[कळमनुरी]] * [[वसमत]] * [[सेनगांव]] * [[हिंगोली]] ==हिंगोली जिल्ह्यातली गावे== * येळी * हिवरखेडा * खेर्डा * तिखाडी * खानापूर बंगला * गाडीबोरी * उमरखोजा * सुकळीवीर(तु) * दांडेगाव * साखरा * आडगाव * बटवाडी * खांबाळा * वटकळी * गिलोरी *गोरेगाव *ताकतोडा * गोंदनखेडा * केंद्रा बुद्रुक * वरखेडा * दाताडा बुद्रुक * वाघजाळी * गारखेडा * माझोड * सवड * पहेणी * वैजापूर * वरूड काझी * वरूड चक्रपान * देऊळगाव रामा * आंधरवाडी * माळहिवरा * सिरसम * काळकोंडी * गारमाळ * भांडेगाव * साटंबा * जामठी खुर्द * जामठी बुद्रुक * सावा * नवलगव्हाण * भानखेडा * हनवतखेडा * कडती * पांगरी * ब्रम्हपुरी * पुसेगाव * डिग्रस * इंचा * कडोळी * नांदूरा * ऊमरा * ईडोळी * बोराळा * पळशी * खानापूर चित्ता * सवना * ब्राम्हणवाडा (pra. washim) * पारडा * पिंपळखुटा * बळसोंड * केसापुर * लोहगाव * खरबी * आखाडा बाळापूर * बासंबा * हत्ता नाईक * आजेगाव * आंबा * आसेगाव * उंडेगाव : <ref>औंढा-जिंतूर रोडवर हिवरखेडा गावाच्या दक्षिणेस ३ कि.मी. अंतरावर उंडेगाव हे गाव आहे.या ठिकाणी दत्तात्रेयाचे प्रसिद्ध मंदिर आहे.</ref> * एरंडेश्वर * पान कन्हेरगाव * कळमनुरी * कुरुंदा * गिरगाव * गुंज * गुंडा * धामणी * वसई * चोंढी * जवळा (पांचाळ) * जवळा बाजार * जवळा (बुद्रुक) * सेंदुरसना * टेंभुर्णी * डोंगरकडा * हिवरा (तर्फे जवळा) * तपोवन * [[नरसी (नामदेव)]] : <ref>[[संत नामदेव]] यांचे जन्म गाव. केशीराजाचे मंदिर आजही तेथे आहे.</ref> * पळसगाव * पांगरा सती * पांगरा शिंदे * बसमत * बाराशीव<ref>येथे हनुमानाचे मंदिर आहे. बारा गावांच्या सीमा तेथे आल्याने त्यास बाराशीव हे नाव पडले आहे. दरवर्षी येथे मोठी यात्रा भरते.</ref> * बाभुळगाव * येळेगाव तुकाराम. * समगा <ref>येथे श्री संगमेश्वर महादेव मंदिर प्रसिद्ध आहे</ref> *रामेश्वर : <ref>औंढा-जिंतूर रोडवर औंढा नागनाथ पासून २० कि.मी. अंतरावर हे गाव आहे. रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली</ref> [[चित्र:रामेश्वर.jpg|इवलेसे|रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली]] * [[हट्टा]] * रामेश्वर तांडा * जयपुर * माळसेलू * बेलवाडी * खरबी * वाकोडी * तळणी * शिंदेफळ * पारोळा * सेनगाव * वाढोणा * थोरजवळा * कणका * शिरड (शहापूर) * शेवाळ * कहाकर खुर्द * कहाकर बुद्रुक * कोंडवाडा * कवठा बुद्रुक * कोळसा * सापटगांव * सिनगी(नागा) * सिनगी(खांबा) * सुकळी * हिंगोली * वारंगा मसाई * [[कोर्टा]] * वाई गोरखनाथ * धामणगाव * पांगरा बोखारे * खैरखेडा * शेगाव खोडके (हे गाव सेनगाव तालुक्यात असून मराठवाड्याच्या सीमेवर आहे. येथुन विदर्भाची सीमा चालू होते) ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://hingoli.nic.in हिंगोली डाॅट एनआयसी डाॅट इन] {{हिंगोली जिल्ह्यातील तालुके}} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} [[वर्ग:हिंगोली जिल्हा]] [[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]] 17sc6g17y4d68wj2qdfllen4nhe13lj 0 9288 2718718 2693233 2026-10-11T02:58:48Z अभय नातू 206 /* कोंढाण्याची लढाई */ 2718718 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव =[[नरवीर]].तानाजी मालुसरे | चित्र =Tanaji Malusare.jpg | चित्र रुंदी =220px | चित्र शीर्षक = तानाजी मालुसरे यांचा अर्ध-पुतळा | टोपणनाव =तान्हाजी | जन्मदिनांक = इ.स. १६२६ | जन्मस्थान = गोडवली, [[सातारा ]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्युदिनांक = ४ फेब्रुवारी १६७० | मृत्युस्थान = [[सिंहगड]], [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | चळवळ = | संघटना = | पत्रकारिता लेखन = | पुरस्कार = | समाधी = उमराठ, महाराष्ट्र. | प्रभाव = | प्रभावित = | वडील नाव = काळोजी मालुसरे | आई नाव = पार्वती मालुसरे | पती नाव = | पत्नी नाव = सावित्री मालुसरे | मुलं = रायबा मालुसरे | स्वाक्षरी चित्र = | तळटिपा = }} '''तानाजी काळोजी मालुसरे''' (१६२६, गोडवली, [[सातारा]] - ४ फेब्रुवारी १६७० सिंहगड किल्ला) हे [[शिवाजी महाराज]]ांच्या सैन्यातील एक सुभेदार व शिवाजी महाराजांचे बालपणीचे सवंगडी होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.amarujala.com/entertainment/bollywood/tanaji-malusare-and-chhatrapati-shivaji-maharaj-story-and-battle-of-sinhagad-fort-detailed-story|title=जानिए कौन थे तानाजी मालुसरे, जिन्होंने सिंहगढ़ किले पर की फतह|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2021-02-04}}</ref> तानाजीने महाराष्ट्रात शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्य स्थापनेपासूनच अनेक महत्त्वाच्या घडामोडीत सहभाग घेतला होता..<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=tAa9DwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=tanaji+malusare&hl=en|title=Veer Tanhaji Malusare|last=Sharma|first=Himanshu|date=2019-11-05|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=978-93-5296-955-5|language=en}}</ref> नरवीर तानाजी मालुसरे यांचे एक स्मारक रायगड मधील महाड तालुक्यामध्ये असणाऱ्या '''आंबेशिवथर''' गावामध्ये सर्व ग्रामस्थांच्या तसेच भारतीय लष्करामध्ये कार्यरत असणाऱ्या सैनिकांनी व गावातील शहरात असणाऱ्या नोकरदार वर्गाने पुढाकार घेऊन आपल्या वैयक्तिक निधीतून उभे करण्यात आले आहे. हे स्थान महाड पासून ३० किलोमीटर अंतरावर निसर्ग स्थानिद्यात आहे.{{संदर्भ}} ==बालपण== सातारा जिल्ह्यातील गोडवली गावात त्यांचे बालपण गेले. लहान पणापासूनच डोंगरदऱ्यांची माहिती असलेला हा तरुण. वडिलांच्या मृत्यूनंतर ते [[उंबरठ]] म्हणजेच त्यांचा शेलारमामा यांच्या गावी गेले.{{संदर्भ}} ==कामगिरी== अफजलखानाच्या स्वारीच्या वेळी महाराजांनी काही निवडक सरदारांना प्रत्येकी हजार मावळ्यांचे सैन्य दिले होते. तानाजींनी ह्या सैन्याच्या बरोबरीने खानाच्या फौजेवर तुटून पडून उत्तम कामगिरी बजावली होती.{{संदर्भ}} ==== नरवीर तानाजी मालुसरेंची एक अपरिचित लढाई ==== तानाजींचा मृतदेह किल्ल्यावरून ज्या मार्गाने कोकणात नेला त्या मार्गाला [[मढे घाट]] म्हणतात. स्वराज्यातील रायगडाच्या बाजूला, कोकण पट्ट्यात असणाऱ्या स्थानिक दंगलखोर जमातींचा बंदोबस्त करण्याची जबाबदारी महाराजांनी तानाजींवर सोपविली होती. त्यासाठीच या भागातील [[उमरठ]] या गावात येऊन ते राहिले होते. आपलेपणाने वागून ह्या भागातील लोकांना स्वराज्याच्या कार्यात त्यांनी सहभागी करून घेतले.{{संदर्भ}} == [[सिंहगडाची लढाई|कोंढाण्याची लढाई]] == [[इ.स. १६७०|फेब्रुवारी १६७०]] मध्ये [[सिंहगड|कोंढाणा (सिंहगड)]] किल्ल्यावर रात्रीच्या अंधारात इतिहासप्रसिद्ध [[सिंहगडाची लढाई]] झाली. मराठा साम्राज्याचे सुभेदार [[तानाजी मालुसरे]] आणि कोंढाण्याचे राजपूत किल्लेदार [[उदयभान राठोड|उदयभानसिंग राठोड]] यांच्यात हे घनघोर युद्ध रंगले. किल्ल्यावर चढाई करताना तानाजींनी घोरपडीच्या मदतीने गडाचा अत्यंत अवघड असा द्रोणगिरी कडा सर केला आणि रात्रीच्या वेळी मावळ्यांसह गडावर प्रवेश केला.<ref name="IndianExpress">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-who-was-tanaji-malusare-the-unsung-warrior-ajay-devgn-is-playing-in-a-bollywood-film-6212883/|title=Explained: Who was Tanaji Malusare, the ‘Unsung Warrior’ Ajay Devgn is playing|date=2020-01-13|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2026-10-10}}</ref> गडावर चढताना मुघल पहारेकऱ्यांना याची चाहूल लागल्याने मराठे आणि पहारेकऱ्यांमध्ये चकमक उडाली. या संघर्षात किल्लेदार उदयभान आणि तानाजी मालुसरे आमनेसामने येऊन द्वंद्वयुद्धात गुंतले. युद्धादरम्यान उदयभानने तानाजींची ढाल फोडली; मात्र खचून न जाता तानाजींनी हाताला शेला लपेटून ढालीसारखा वापर केला आणि लढा सुरूच ठेवला. उदयभानने तानाजींचे चिलखत तोडले आणि अत्यंत तीव्र लढाईनंतर हे दोन्ही वीर या युद्धात मारले गेले. यानंतर तानाजींचे बंधू [[सूर्याजी मालुसरे|सूर्याजी]] आणि इतर मराठा सैन्याने दुसऱ्या मार्गाने गडावर प्रवेश करत मुघल सैन्याचा पराभव केला आणि कोंढाणा किल्ला स्वराज्यात आणला.<ref name="IndianExpress"/> ==तानाजीची स्मारके== * तानाजी मालुसरेच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ कोंढाणा गडाचे नाव बदलून [[सिंहगड]] ठेवण्यात आले. * पुणे शहरातील वाकडेवाडी या भागाचे नाव बदलून ते नरवीर तानाजी वाडी असे करण्यात आले. * पुण्याजवळील सिहंगडावर नरवीर तानाजी मालुसरेचे स्मारक असून, त्याचा अर्धपुतळा त्या ठिकाणी आहे. * रायगड जिल्ह्यातील उमरठ या गावीही त्यांचा पुतळा व स्मारक उभारण्यात आले आहे. * कवलापूर (ता. मिरज जि. सांगली) या गावात नरवीर तानाजी मालुसरे यांचा पूर्णाकृती पुतळा आहे. ==पुस्तक संदर्भ== * दुर्ग सिंहगड - आनंद पाळंदे{{संदर्भ}} * गड आला पण सिंह गेला - [[ह.ना. आपटे]]{{संदर्भ}} * नरवीर तानाजी मालुसरे (बालसाहित्य) - पंडित कृष्णकांत नाईक{{संदर्भ}} * तानाजी (अमर चित्र कथा -६८२){{संदर्भ}} * मराठ्यांची धारातीर्थे - प्रवीण भोसले, नरसिंह पब्लिकेशन्स{{संदर्भ}} * राजाशिवछत्रपती - [[ब.मो. पुरंदरे]], पुरंदरे प्रकाशन{{संदर्भ}} * सिंहगड - पुरंदरे प्रकाशन{{संदर्भ}} * सिंहगड - प्र. के. घाणेकर{{संदर्भ}} * सुभेदार नरवीर तानाजी मालुसरे - दत्ताजी नलावडे{{संदर्भ}} * सिंहगड - आप्पा परब{{संदर्भ}} ==पुरस्कार== तानाजीच्या नावे छत्रपती शिवाजी महाराज ज्ञानपीठ इंटरनेशनल संस्थेचा वीर तानाजी मालुसरे राष्ट्रीय पुरस्कार दिला जातो.{{संदर्भ}} ==चित्रपट== * [[तान्हाजी (चित्रपट)|तान्हाजी : द अनसंग वाॅरिअर]] (हिंदी चित्रपट, सन २०२०, तानाजीच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]]).<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-playing-tanhaji-was-a-dream-and-an-honour-says-ajay-devgn-news-252497|title='Playing Tanhaji Was A Dream And An Honour,' Says Ajay Devgn |date=2023-01-10|website=Outlook India|language=en|access-date=2023-07-12}}</ref> * [[सुभेदार (चित्रपट)|'सुभेदार']] हा मराठी चित्रपट सुद्धा सुप्रसिद्ध झाला! * यापूर्वी १९५२ साली राम गबाले यांनी दिग्दर्शित केलेला 'नरवीर तानाजी' हा मराठी चित्रपट निघाला होता. चित्रपटात दुर्गा खोटे आणि मास्टर विठ्ठल यांच्या भूमिका होत्या.{{संदर्भ}} ==संदर्भ== <references /> ==बाह्य दुवे== {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:भारताचा इतिहास]] [[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:सैनिकी पेशातील मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १६७० मधील मृत्यू]] [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदू योद्धे]] 6xu4jvawoj233py68f1rvi4eu4m453i 0 13289 2718671 2718532 2026-10-10T22:19:48Z अभय नातू 206 /* ठळक घटना आणि घडामोडी */ 2718671 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|९|२८१|२८२}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७०१|१७०१]] - [[कनेटिकट]]मध्ये [[कॉलेजिएट स्कूल (कनेटिकट)|कॉलेजिएट स्कूल]]ची स्थापना झाली, जे पुढे [[येल विद्यापीठ]] म्हणून प्रसिद्ध झाले.<ref>{{cite web |title=Yale History |url=https://www.yale.edu/about-yale/yale-history |publisher=Yale University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७९९|१७९९]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]] [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] मोहीम आटोपून [[फ्रांस|फ्राान्समध्ये]] परतला.<ref>{{cite web |title=Napoleon Bonaparte |url=https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८२०|१८२०]] - [[इक्वेडोर|इक्वेडोरमधील]] [[ग्वायाकिल]] शहराने [[स्पेन]]पासून स्वातंत्र्याची घोषणा केली.<ref>{{cite web |title=Guayaquil Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Guayaquil |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४| १८४४]] - [[सिडनी]]मध्ये [[न्यू साउथ वेल्सची कायदेपरिषद|न्यू साउथ वेल्सच्या कायदेपरिषदेने]] पहिली बैठक घेतली.<ref>{{cite web |title=History of Parliament NSW |url=https://www.parliament.nsw.gov.au/ |publisher=Parliament of New South Wales |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७४|१८७४]] - [[बर्नचा करार|बर्न करारांतर्गत]] 'जनरल पोस्टल युनियन' (नंतरचे [[युनिव्हर्सल पोस्टल युनियन]]) ची स्थापना झाली. हा दिवस दरवर्षी [[जागतिक टपाल दिन]] म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite web |title=World Post Day |url=https://www.un.org/en/observances/world-post-day |publisher=United Nations |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] येथील [[वॉशिंग्टन स्मारक]] अधिकृतपणे सर्वसामान्यांसाठी खुले करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Washington Monument |url=https://www.nps.gov/wamo/index.htm |publisher=National Park Service |access-date=2026-10-10}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[युगोस्लाव्हिया]]चा राजा [[अलेक्झांडर पहिला, युगोस्लाव्हिया|अलेक्झांडर पहिला]] आणि [[फ्रांस|फ्रांसचे]] परराष्ट्र मंत्री [[लुई बार्थु]] यांची [[मार्सेल]] येथे हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Assassination of Alexander I of Yugoslavia |url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-I-king-of-Yugoslavia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[युगांडा]]ला [[युनायटेड किंगडम|ब्रिटिश]] राजवटीपासून स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite web |title=Uganda Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Uganda |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[बोलीव्हिया|बोलीव्हियामध्ये]] पकडल्यानंतर एका दिवसानंतर [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक [[चे ग्वेव्हारा]] यांची हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Che Guevara Execution |url=https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[फ्रांस]]ने [[मृत्युदंड]] शिक्षा अधिकृतपणे रद्द केली.<ref>{{cite web |title=Abolition of the death penalty in France |url=https://www.gouvernement.fr/ |publisher=Gouvernement Français |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[ट्रेंटन, न्यू जर्सी]] या शहरातून [[ॲंथ्रॅक्स]]चे जंतू असलेली पाकिटे टपालाने पाठवली गेली.<ref>{{cite web |title=Amerithrax or Anthrax Investigation |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/amerithrax-or-anthrax-investigation |publisher=FBI |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[अफगाणिस्तान|अफगाणिस्तानमध्ये]] [[तालिबान]] राजवटीच्या पतनानंतर पहिली थेट [[२००४ अफगाण राष्ट्रपती निवडणूक|राष्ट्रपती निवडणूक]] पार पडली.<ref>{{cite web |title=Afghan Presidential Election 2004 |url=https://www.britannica.com/place/Afghanistan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[उत्तर कोरिया|उत्तर कोरियाने]] आपली पहिली भूगर्भातील [[२००६ उत्तर कोरिया अण्वस्त्र चाचणी|अणुचाचणी]] यशस्वीपणे पार पाडली.<ref>{{cite web |title=North Korea Nuclear Test 2006 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-17823706 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१२|२०१२]] - मुलींच्या शिक्षणासाठी आवाज उठवणाऱ्या [[मलाला युसूफझाई|मलाला युसूफझाईवर]] [[पाकिस्तान|पाकिस्तानच्या]] [[स्वात खोरे|स्वात खोऱ्यात]] [[तालिबान|तालिबानने]] प्राणघातक हल्ला केला.<ref>{{cite web |title=Malala Yousafzai Shooting |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19882799 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १२६१|१२६१]] - [[दिनिस, पोर्तुगाल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Denis, King of Portugal |url=https://www.britannica.com/biography/Denis-king-of-Portugal |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १३२८|१३२८]] - [[पीटर पहिला, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Peter I, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Peter-I-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १७५७|१७५७]] - [[चार्ल्स दहावा, फ्रांस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Charles X, King of France |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-X-king-of-France |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८५२|१८५२]] - [[एमिल फिशर]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Emil Fischer - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1902/fischer/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८६५|१८६५]] - [[जॉन रीडमन]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: John Reedman |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7375.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८७३|१८७३]] - [[चार्ल्स वॉल्ग्रीन]], अमेरिकन उद्योगपती व [[वॉल्ग्रीन्स]]चे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Charles R. Walgreen |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-R-Walgreen |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८७९|१८७९]] - [[मॅक्स फोन लाउए]], [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Max von Laue - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1914/laue/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८९७|१८९७]] - [[एम. भक्तवत्सलम]], [[तमिळनाडू]]चे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=M. Bhaktavatsalam |url=https://www.tn.gov.in/ |publisher=Government of Tamil Nadu |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[सिंगापूर]]चे [[याकूब इब्राहिम|सय्यद जाफर अल्बार]], मलेशियन राजकारणी.<ref>{{cite web |title=Syed Jaafar Albar |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[जॉन लेनॉन]], [[द बीटल्स]]चा इंग्रजी गायक व संगीतकार.<ref>{{cite web |title=John Lennon Biography |url=https://www.britannica.com/biography/John-Lennon |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[अमजद खान]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेता व दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Amjad Khan Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm0451163/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[तान्सु सिलर]], [[तुर्कस्तान]]च्या पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Tansu Ciller |url=https://www.britannica.com/biography/Tansu-Ciller |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[मिक मलोन]], ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Mick Malone |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/6462.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[जॉफ कूक]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Geoff Cook |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/10831.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[टोनी शालूब]], अमेरिकन अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Tony Shalhoub Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0001724/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[डेव्हिड कॅमेरॉन]], [[युनायटेड किंग्डम]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=David Cameron |url=https://www.britannica.com/biography/David-Cameron |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[महेन्द्र नागामूटू]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Mahendra Nagamootoo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/52673.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९७९|१९७९]] - [[ब्रँडन रोट]], अमेरिकन अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Brandon Routh |url=https://www.imdb.com/name/nm1338689/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[लाउरा ट्रॉट]], मेक्सिकन सायकलपटू.<ref>{{cite web |title=Laura Trott Profile |url=https://www.olympic.org/ |publisher=International Olympic Committee |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[लॉरेन डेव्हिस]], अमेरिकन टेनिस खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Lauren Davis Profile |url=https://www.wtatennis.com/players/317377/lauren-davis |publisher=WTA Tennis |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[बेला हदीद]], अमेरिकन मॉडेल.<ref>{{cite web |title=Bella Hadid Profile |url=https://models.com/models/bella-hadid |publisher=Models.com |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[मलाला युसूफझाई]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|शांततेसाठी नोबेल पारितोषिक]]विजेती पाकिस्तानी मानवाधिकार कार्यकर्ती.<ref>{{cite web |title=Malala Yousafzai - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/yousafzai/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १०४७|१०४७]] - [[पोप क्लेमेंट दुसरा]].<ref>{{cite web |title=Clement II |url=https://www.britannica.com/biography/Clement-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १२५३|१२५३]] - [[रॉबर्ट ग्रोसेटेस्ट]], इंग्रज मुत्सद्दी, तत्त्वज्ञ आणि लिंकनचे बिशप.<ref>{{cite web |title=Robert Grosseteste |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Grosseteste |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३९०|१३९०]] - [[जॉन पहिला, कॅस्टिल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=John I, King of Castile |url=https://www.britannica.com/biography/John-I-king-of-Castile |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५९७|१५९७]] - [[अशिकागा योशियाकी]], जपानी शोगन.<ref>{{cite web |title=Ashikaga Yoshiaki |url=https://www.britannica.com/biography/Ashikaga-Yoshiaki |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[अलेक्झांडर पहिला, युगोस्लाव्हिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Alexander I, King of Yugoslavia |url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-I-king-of-Yugoslavia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[लुई बार्थु]], [[फ्रांस]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Louis Barthou |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-Barthou |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[पीटर पीटरझून ज़ीमन]], [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते डच शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Pieter Zeeman - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1902/zeeman/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५८|१९५८]] - [[पोप पायस बारावा]].<ref>{{cite web |title=Pius XII |url=https://www.britannica.com/biography/Pius-XII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[चे ग्वेव्हारा]], [[आर्जेन्टिना]]चे [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Che Guevara |url=https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[सायमास ओ कॅली]], [[आयर्लंड]]चे दुसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Sean T. O'Kelly |url=https://www.britannica.com/biography/Sean-T-OKelly |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७४|१९७४]] - [[ऑस्कर शिंडलर]], [[जर्मनी|जर्मन]] उद्योगपती आणि [[होलोकास्ट]] दरम्यान १,२०० हून अधिक ज्यूंचे प्राण वाचवणारे दाते.<ref>{{cite web |title=Oskar Schindler |url=https://www.britannica.com/biography/Oskar-Schindler |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[गुरू गोपीनाथ]], भारतीय [[कथकली]] नर्तक.<ref>{{cite web |title=Guru Gopinath |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[फेलिक्स वँकेल]], वँकेल रोटरी इंजिनचे जर्मन शोधक आणि मेकॅनिकल इंजिनिअर.<ref>{{cite web |title=Felix Wankel |url=https://www.britannica.com/biography/Felix-Wankel |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९५|१९९५]] - [[अ‍ॅलेक डग्लस-होम]], [[युनायटेड किंगडम]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Alec Douglas-Home |url=https://www.britannica.com/biography/Alec-Douglas-Home |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[कांसी राम|कांशीराम]], भारतीय राजकारणी आणि [[बहुजन समाज पक्ष|बहुजन समाज पक्षाचे]] संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Kanshi Ram |url=https://www.britannica.com/biography/Kanshi-Ram |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[मोरिस अ‍ॅले]], [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते फ्रेंच अर्थशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Maurice Allais - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1988/allais/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०२४|२०२४]] - [[रतन टाटा]], [[पद्मविभूषण पुरस्कार]]विजेते भारतीय उद्योगपती आणि [[टाटा समूह|टाटा समूहाचे]] माजी अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Ratan Tata |url=https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक टपाल दिन]] * [[हंगुल दिन]] - [[दक्षिण कोरिया]]. * स्वातंत्र्य दिन - [[युगांडा]]. * शिरकाण स्मृती दिन - [[रोमेनिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/9}} ---- [[ऑक्टोबर ७]] - [[ऑक्टोबर ८]] - '''ऑक्टोबर ९''' - [[ऑक्टोबर १०]] - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर महिना]] {{ग्रेगरियन महिने}} 9gq0hp5oic86cc479hkva3dn2yxe4re 2718672 2718671 2026-10-10T22:20:10Z अभय नातू 206 /* बाह्य दुवे */ 2718672 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|९|२८१|२८२}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७०१|१७०१]] - [[कनेटिकट]]मध्ये [[कॉलेजिएट स्कूल (कनेटिकट)|कॉलेजिएट स्कूल]]ची स्थापना झाली, जे पुढे [[येल विद्यापीठ]] म्हणून प्रसिद्ध झाले.<ref>{{cite web |title=Yale History |url=https://www.yale.edu/about-yale/yale-history |publisher=Yale University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७९९|१७९९]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]] [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] मोहीम आटोपून [[फ्रांस|फ्राान्समध्ये]] परतला.<ref>{{cite web |title=Napoleon Bonaparte |url=https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८२०|१८२०]] - [[इक्वेडोर|इक्वेडोरमधील]] [[ग्वायाकिल]] शहराने [[स्पेन]]पासून स्वातंत्र्याची घोषणा केली.<ref>{{cite web |title=Guayaquil Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Guayaquil |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४| १८४४]] - [[सिडनी]]मध्ये [[न्यू साउथ वेल्सची कायदेपरिषद|न्यू साउथ वेल्सच्या कायदेपरिषदेने]] पहिली बैठक घेतली.<ref>{{cite web |title=History of Parliament NSW |url=https://www.parliament.nsw.gov.au/ |publisher=Parliament of New South Wales |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७४|१८७४]] - [[बर्नचा करार|बर्न करारांतर्गत]] 'जनरल पोस्टल युनियन' (नंतरचे [[युनिव्हर्सल पोस्टल युनियन]]) ची स्थापना झाली. हा दिवस दरवर्षी [[जागतिक टपाल दिन]] म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite web |title=World Post Day |url=https://www.un.org/en/observances/world-post-day |publisher=United Nations |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] येथील [[वॉशिंग्टन स्मारक]] अधिकृतपणे सर्वसामान्यांसाठी खुले करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Washington Monument |url=https://www.nps.gov/wamo/index.htm |publisher=National Park Service |access-date=2026-10-10}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[युगोस्लाव्हिया]]चा राजा [[अलेक्झांडर पहिला, युगोस्लाव्हिया|अलेक्झांडर पहिला]] आणि [[फ्रांस|फ्रांसचे]] परराष्ट्र मंत्री [[लुई बार्थु]] यांची [[मार्सेल]] येथे हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Assassination of Alexander I of Yugoslavia |url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-I-king-of-Yugoslavia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[युगांडा]]ला [[युनायटेड किंगडम|ब्रिटिश]] राजवटीपासून स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite web |title=Uganda Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Uganda |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[बोलीव्हिया|बोलीव्हियामध्ये]] पकडल्यानंतर एका दिवसानंतर [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक [[चे ग्वेव्हारा]] यांची हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Che Guevara Execution |url=https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[फ्रांस]]ने [[मृत्युदंड]] शिक्षा अधिकृतपणे रद्द केली.<ref>{{cite web |title=Abolition of the death penalty in France |url=https://www.gouvernement.fr/ |publisher=Gouvernement Français |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[ट्रेंटन, न्यू जर्सी]] या शहरातून [[ॲंथ्रॅक्स]]चे जंतू असलेली पाकिटे टपालाने पाठवली गेली.<ref>{{cite web |title=Amerithrax or Anthrax Investigation |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/amerithrax-or-anthrax-investigation |publisher=FBI |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[अफगाणिस्तान|अफगाणिस्तानमध्ये]] [[तालिबान]] राजवटीच्या पतनानंतर पहिली थेट [[२००४ अफगाण राष्ट्रपती निवडणूक|राष्ट्रपती निवडणूक]] पार पडली.<ref>{{cite web |title=Afghan Presidential Election 2004 |url=https://www.britannica.com/place/Afghanistan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[उत्तर कोरिया|उत्तर कोरियाने]] आपली पहिली भूगर्भातील [[२००६ उत्तर कोरिया अण्वस्त्र चाचणी|अणुचाचणी]] यशस्वीपणे पार पाडली.<ref>{{cite web |title=North Korea Nuclear Test 2006 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-17823706 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१२|२०१२]] - मुलींच्या शिक्षणासाठी आवाज उठवणाऱ्या [[मलाला युसूफझाई|मलाला युसूफझाईवर]] [[पाकिस्तान|पाकिस्तानच्या]] [[स्वात खोरे|स्वात खोऱ्यात]] [[तालिबान|तालिबानने]] प्राणघातक हल्ला केला.<ref>{{cite web |title=Malala Yousafzai Shooting |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19882799 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १२६१|१२६१]] - [[दिनिस, पोर्तुगाल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Denis, King of Portugal |url=https://www.britannica.com/biography/Denis-king-of-Portugal |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १३२८|१३२८]] - [[पीटर पहिला, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Peter I, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Peter-I-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १७५७|१७५७]] - [[चार्ल्स दहावा, फ्रांस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Charles X, King of France |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-X-king-of-France |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८५२|१८५२]] - [[एमिल फिशर]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Emil Fischer - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1902/fischer/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८६५|१८६५]] - [[जॉन रीडमन]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: John Reedman |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7375.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८७३|१८७३]] - [[चार्ल्स वॉल्ग्रीन]], अमेरिकन उद्योगपती व [[वॉल्ग्रीन्स]]चे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Charles R. Walgreen |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-R-Walgreen |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८७९|१८७९]] - [[मॅक्स फोन लाउए]], [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Max von Laue - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1914/laue/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८९७|१८९७]] - [[एम. भक्तवत्सलम]], [[तमिळनाडू]]चे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=M. Bhaktavatsalam |url=https://www.tn.gov.in/ |publisher=Government of Tamil Nadu |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[सिंगापूर]]चे [[याकूब इब्राहिम|सय्यद जाफर अल्बार]], मलेशियन राजकारणी.<ref>{{cite web |title=Syed Jaafar Albar |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[जॉन लेनॉन]], [[द बीटल्स]]चा इंग्रजी गायक व संगीतकार.<ref>{{cite web |title=John Lennon Biography |url=https://www.britannica.com/biography/John-Lennon |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[अमजद खान]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेता व दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Amjad Khan Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm0451163/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[तान्सु सिलर]], [[तुर्कस्तान]]च्या पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Tansu Ciller |url=https://www.britannica.com/biography/Tansu-Ciller |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[मिक मलोन]], ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Mick Malone |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/6462.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[जॉफ कूक]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Geoff Cook |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/10831.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[टोनी शालूब]], अमेरिकन अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Tony Shalhoub Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0001724/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[डेव्हिड कॅमेरॉन]], [[युनायटेड किंग्डम]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=David Cameron |url=https://www.britannica.com/biography/David-Cameron |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[महेन्द्र नागामूटू]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Mahendra Nagamootoo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/52673.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९७९|१९७९]] - [[ब्रँडन रोट]], अमेरिकन अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Brandon Routh |url=https://www.imdb.com/name/nm1338689/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[लाउरा ट्रॉट]], मेक्सिकन सायकलपटू.<ref>{{cite web |title=Laura Trott Profile |url=https://www.olympic.org/ |publisher=International Olympic Committee |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[लॉरेन डेव्हिस]], अमेरिकन टेनिस खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Lauren Davis Profile |url=https://www.wtatennis.com/players/317377/lauren-davis |publisher=WTA Tennis |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[बेला हदीद]], अमेरिकन मॉडेल.<ref>{{cite web |title=Bella Hadid Profile |url=https://models.com/models/bella-hadid |publisher=Models.com |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[मलाला युसूफझाई]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|शांततेसाठी नोबेल पारितोषिक]]विजेती पाकिस्तानी मानवाधिकार कार्यकर्ती.<ref>{{cite web |title=Malala Yousafzai - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/yousafzai/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १०४७|१०४७]] - [[पोप क्लेमेंट दुसरा]].<ref>{{cite web |title=Clement II |url=https://www.britannica.com/biography/Clement-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १२५३|१२५३]] - [[रॉबर्ट ग्रोसेटेस्ट]], इंग्रज मुत्सद्दी, तत्त्वज्ञ आणि लिंकनचे बिशप.<ref>{{cite web |title=Robert Grosseteste |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Grosseteste |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३९०|१३९०]] - [[जॉन पहिला, कॅस्टिल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=John I, King of Castile |url=https://www.britannica.com/biography/John-I-king-of-Castile |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५९७|१५९७]] - [[अशिकागा योशियाकी]], जपानी शोगन.<ref>{{cite web |title=Ashikaga Yoshiaki |url=https://www.britannica.com/biography/Ashikaga-Yoshiaki |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[अलेक्झांडर पहिला, युगोस्लाव्हिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Alexander I, King of Yugoslavia |url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-I-king-of-Yugoslavia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[लुई बार्थु]], [[फ्रांस]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Louis Barthou |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-Barthou |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[पीटर पीटरझून ज़ीमन]], [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते डच शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Pieter Zeeman - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1902/zeeman/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५८|१९५८]] - [[पोप पायस बारावा]].<ref>{{cite web |title=Pius XII |url=https://www.britannica.com/biography/Pius-XII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[चे ग्वेव्हारा]], [[आर्जेन्टिना]]चे [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Che Guevara |url=https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[सायमास ओ कॅली]], [[आयर्लंड]]चे दुसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Sean T. O'Kelly |url=https://www.britannica.com/biography/Sean-T-OKelly |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७४|१९७४]] - [[ऑस्कर शिंडलर]], [[जर्मनी|जर्मन]] उद्योगपती आणि [[होलोकास्ट]] दरम्यान १,२०० हून अधिक ज्यूंचे प्राण वाचवणारे दाते.<ref>{{cite web |title=Oskar Schindler |url=https://www.britannica.com/biography/Oskar-Schindler |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[गुरू गोपीनाथ]], भारतीय [[कथकली]] नर्तक.<ref>{{cite web |title=Guru Gopinath |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[फेलिक्स वँकेल]], वँकेल रोटरी इंजिनचे जर्मन शोधक आणि मेकॅनिकल इंजिनिअर.<ref>{{cite web |title=Felix Wankel |url=https://www.britannica.com/biography/Felix-Wankel |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९५|१९९५]] - [[अ‍ॅलेक डग्लस-होम]], [[युनायटेड किंगडम]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Alec Douglas-Home |url=https://www.britannica.com/biography/Alec-Douglas-Home |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[कांसी राम|कांशीराम]], भारतीय राजकारणी आणि [[बहुजन समाज पक्ष|बहुजन समाज पक्षाचे]] संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Kanshi Ram |url=https://www.britannica.com/biography/Kanshi-Ram |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[मोरिस अ‍ॅले]], [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते फ्रेंच अर्थशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Maurice Allais - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1988/allais/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०२४|२०२४]] - [[रतन टाटा]], [[पद्मविभूषण पुरस्कार]]विजेते भारतीय उद्योगपती आणि [[टाटा समूह|टाटा समूहाचे]] माजी अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Ratan Tata |url=https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक टपाल दिन]] * [[हंगुल दिन]] - [[दक्षिण कोरिया]]. * स्वातंत्र्य दिन - [[युगांडा]]. * शिरकाण स्मृती दिन - [[रोमेनिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/9}} ---- [[ऑक्टोबर ७]] - [[ऑक्टोबर ८]] - '''ऑक्टोबर ९''' - [[ऑक्टोबर १०]] - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} om25ggxps4loqqh5z0g257qqvwtf7rz 2718673 2718672 2026-10-10T22:22:46Z अभय नातू 206 /* अठरावे शतक */ 2718673 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|९|२८१|२८२}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == == ठळक घटना आणि घडामोडी == === नववे शतक === * [[इ.स. ७६८|७६८]] - [[कार्लोमन पहिला]] आणि [[शार्लमेन]] हे दोघेही [[फ्रँकिया|फ्रँकचा राजा]] म्हणून संयुक्तपणे सत्तेवर आले.<ref>{{cite web |title=Charlemagne and Carloman |url=https://www.britannica.com/biography/Charlemagne |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === दहावे शतक === * [[इ.स. १००९|१००९]] - [[फातिमिया सल्तनत|फातिमियांचे]] खलिफा [[अल-हाकिम बि-अम्र अल्लाह]] यांनी [[जेरुसलेम]] येथील [[होली सेपल्चर चर्च]] पूर्णपणे नष्ट करण्याचा आदेश दिला.<ref>{{cite web |title=Destruction of the Church of the Holy Sepulchre |url=https://www.britannica.com/topic/Church-of-the-Holy-Sepulchre |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === तेरावे शतक === * [[इ.स. १२३८|१२३८]] - [[जाउमे पहिला, अरागन|जाउमे पहिल्याने]] [[व्हॅलेन्सिया]] शहर [[मूर]] लोकांच्या ताब्यातून जिंकून घेतले व [[व्हॅलेन्सियाचे राज्य]] स्थापन केले.<ref>{{cite web |title=Conquest of Valencia |url=https://www.britannica.com/biography/James-I-king-of-Aragon-and-Majorca |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १४४६|१४४६]] - [[कोरिया]]मध्ये [[सेजोंग महान|राजा सेजोंगने]] तयार केलेल्या [[हंगुल]] या कोरियन वर्णमाला लिपीचे अधिकृतपणे प्रकाशन करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Hangul Day |url=https://www.britannica.com/topic/Hangul |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५१४|१५१४]] - [[लुई १२ वा, फ्रांस|फ्रांसचा राजा लुई १२ वा]] आणि [[मेरी ट्युडोर, फ्रांसची राणी|मेरी ट्युडोर]] यांचा [[अॅबव्हिल]] येथे विवाह झाला.<ref>{{cite web |title=Mary Tudor |url=https://www.britannica.com/biography/Mary-Tudor-queen-of-France |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५५८|१५५८]] - [[व्हेनेझुएला]]मध्ये [[मेरिदा (व्हेनेझुएला)|मेरिदा]] शहराची स्थापना झाली.<ref>{{cite web |title=Founding of Merida |url=https://www.britannica.com/place/Merida-Venezuela |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === सतरावे शतक === * [[इ.स. १६०४|१६०४]] - [[सुपरनोव्हा १६०४]] (केप्लरचा सुपरनोव्हा) हा आकाशगंगेतील शेवटचा उघड्या डोळ्यांनी दिसलेला [[सुपरनोव्हा]] पहिल्यांदा नोंदवला गेला.<ref>{{cite web |title=Kepler's Supernova |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/multimedia/kepler.html |publisher=NASA |access-date=2026-10-10}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७०१|१७०१]] - [[कनेटिकट]]मध्ये [[कॉलेजिएट स्कूल (कनेटिकट)|कॉलेजिएट स्कूल]]ची स्थापना झाली, जे पुढे [[येल विद्यापीठ]] म्हणून प्रसिद्ध झाले.<ref>{{cite web |title=Yale History |url=https://www.yale.edu/about-yale/yale-history |publisher=Yale University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७९९|१७९९]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]] [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] मोहीम आटोपून [[फ्रांस|फ्राान्समध्ये]] परतला.<ref>{{cite web |title=Napoleon Bonaparte |url=https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७६०|१७६०]] - [[सात वर्षांचे युद्ध|सात वर्षांच्या युद्धादरम्यान]] [[रशियन साम्राज्य|रशियन सैन्यदल]] आणि [[ऑस्ट्रिया|ऑस्ट्रियन सैन्याने]] [[बर्लिन]] शहरावर ताबा मिळवला.<ref>{{cite web |title=Capture of Berlin 1760 |url=https://www.britannica.com/event/Seven-Years-War |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> University |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८२०|१८२०]] - [[इक्वेडोर|इक्वेडोरमधील]] [[ग्वायाकिल]] शहराने [[स्पेन]]पासून स्वातंत्र्याची घोषणा केली.<ref>{{cite web |title=Guayaquil Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Guayaquil |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४| १८४४]] - [[सिडनी]]मध्ये [[न्यू साउथ वेल्सची कायदेपरिषद|न्यू साउथ वेल्सच्या कायदेपरिषदेने]] पहिली बैठक घेतली.<ref>{{cite web |title=History of Parliament NSW |url=https://www.parliament.nsw.gov.au/ |publisher=Parliament of New South Wales |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७४|१८७४]] - [[बर्नचा करार|बर्न करारांतर्गत]] 'जनरल पोस्टल युनियन' (नंतरचे [[युनिव्हर्सल पोस्टल युनियन]]) ची स्थापना झाली. हा दिवस दरवर्षी [[जागतिक टपाल दिन]] म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite web |title=World Post Day |url=https://www.un.org/en/observances/world-post-day |publisher=United Nations |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] येथील [[वॉशिंग्टन स्मारक]] अधिकृतपणे सर्वसामान्यांसाठी खुले करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Washington Monument |url=https://www.nps.gov/wamo/index.htm |publisher=National Park Service |access-date=2026-10-10}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[युगोस्लाव्हिया]]चा राजा [[अलेक्झांडर पहिला, युगोस्लाव्हिया|अलेक्झांडर पहिला]] आणि [[फ्रांस|फ्रांसचे]] परराष्ट्र मंत्री [[लुई बार्थु]] यांची [[मार्सेल]] येथे हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Assassination of Alexander I of Yugoslavia |url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-I-king-of-Yugoslavia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[युगांडा]]ला [[युनायटेड किंगडम|ब्रिटिश]] राजवटीपासून स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite web |title=Uganda Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Uganda |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[बोलीव्हिया|बोलीव्हियामध्ये]] पकडल्यानंतर एका दिवसानंतर [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक [[चे ग्वेव्हारा]] यांची हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Che Guevara Execution |url=https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[फ्रांस]]ने [[मृत्युदंड]] शिक्षा अधिकृतपणे रद्द केली.<ref>{{cite web |title=Abolition of the death penalty in France |url=https://www.gouvernement.fr/ |publisher=Gouvernement Français |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[ट्रेंटन, न्यू जर्सी]] या शहरातून [[ॲंथ्रॅक्स]]चे जंतू असलेली पाकिटे टपालाने पाठवली गेली.<ref>{{cite web |title=Amerithrax or Anthrax Investigation |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/amerithrax-or-anthrax-investigation |publisher=FBI |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[अफगाणिस्तान|अफगाणिस्तानमध्ये]] [[तालिबान]] राजवटीच्या पतनानंतर पहिली थेट [[२००४ अफगाण राष्ट्रपती निवडणूक|राष्ट्रपती निवडणूक]] पार पडली.<ref>{{cite web |title=Afghan Presidential Election 2004 |url=https://www.britannica.com/place/Afghanistan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[उत्तर कोरिया|उत्तर कोरियाने]] आपली पहिली भूगर्भातील [[२००६ उत्तर कोरिया अण्वस्त्र चाचणी|अणुचाचणी]] यशस्वीपणे पार पाडली.<ref>{{cite web |title=North Korea Nuclear Test 2006 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-17823706 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१२|२०१२]] - मुलींच्या शिक्षणासाठी आवाज उठवणाऱ्या [[मलाला युसूफझाई|मलाला युसूफझाईवर]] [[पाकिस्तान|पाकिस्तानच्या]] [[स्वात खोरे|स्वात खोऱ्यात]] [[तालिबान|तालिबानने]] प्राणघातक हल्ला केला.<ref>{{cite web |title=Malala Yousafzai Shooting |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19882799 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १२६१|१२६१]] - [[दिनिस, पोर्तुगाल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Denis, King of Portugal |url=https://www.britannica.com/biography/Denis-king-of-Portugal |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १३२८|१३२८]] - [[पीटर पहिला, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Peter I, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Peter-I-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १७५७|१७५७]] - [[चार्ल्स दहावा, फ्रांस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Charles X, King of France |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-X-king-of-France |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८५२|१८५२]] - [[एमिल फिशर]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Emil Fischer - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1902/fischer/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८६५|१८६५]] - [[जॉन रीडमन]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: John Reedman |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7375.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८७३|१८७३]] - [[चार्ल्स वॉल्ग्रीन]], अमेरिकन उद्योगपती व [[वॉल्ग्रीन्स]]चे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Charles R. Walgreen |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-R-Walgreen |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८७९|१८७९]] - [[मॅक्स फोन लाउए]], [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Max von Laue - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1914/laue/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८९७|१८९७]] - [[एम. भक्तवत्सलम]], [[तमिळनाडू]]चे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=M. Bhaktavatsalam |url=https://www.tn.gov.in/ |publisher=Government of Tamil Nadu |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[सिंगापूर]]चे [[याकूब इब्राहिम|सय्यद जाफर अल्बार]], मलेशियन राजकारणी.<ref>{{cite web |title=Syed Jaafar Albar |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[जॉन लेनॉन]], [[द बीटल्स]]चा इंग्रजी गायक व संगीतकार.<ref>{{cite web |title=John Lennon Biography |url=https://www.britannica.com/biography/John-Lennon |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[अमजद खान]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेता व दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Amjad Khan Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm0451163/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[तान्सु सिलर]], [[तुर्कस्तान]]च्या पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Tansu Ciller |url=https://www.britannica.com/biography/Tansu-Ciller |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[मिक मलोन]], ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Mick Malone |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/6462.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[जॉफ कूक]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Geoff Cook |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/10831.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[टोनी शालूब]], अमेरिकन अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Tony Shalhoub Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0001724/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[डेव्हिड कॅमेरॉन]], [[युनायटेड किंग्डम]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=David Cameron |url=https://www.britannica.com/biography/David-Cameron |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[महेन्द्र नागामूटू]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Mahendra Nagamootoo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/52673.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९७९|१९७९]] - [[ब्रँडन रोट]], अमेरिकन अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Brandon Routh |url=https://www.imdb.com/name/nm1338689/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[लाउरा ट्रॉट]], मेक्सिकन सायकलपटू.<ref>{{cite web |title=Laura Trott Profile |url=https://www.olympic.org/ |publisher=International Olympic Committee |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[लॉरेन डेव्हिस]], अमेरिकन टेनिस खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Lauren Davis Profile |url=https://www.wtatennis.com/players/317377/lauren-davis |publisher=WTA Tennis |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[बेला हदीद]], अमेरिकन मॉडेल.<ref>{{cite web |title=Bella Hadid Profile |url=https://models.com/models/bella-hadid |publisher=Models.com |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[मलाला युसूफझाई]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|शांततेसाठी नोबेल पारितोषिक]]विजेती पाकिस्तानी मानवाधिकार कार्यकर्ती.<ref>{{cite web |title=Malala Yousafzai - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/yousafzai/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १०४७|१०४७]] - [[पोप क्लेमेंट दुसरा]].<ref>{{cite web |title=Clement II |url=https://www.britannica.com/biography/Clement-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १२५३|१२५३]] - [[रॉबर्ट ग्रोसेटेस्ट]], इंग्रज मुत्सद्दी, तत्त्वज्ञ आणि लिंकनचे बिशप.<ref>{{cite web |title=Robert Grosseteste |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Grosseteste |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३९०|१३९०]] - [[जॉन पहिला, कॅस्टिल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=John I, King of Castile |url=https://www.britannica.com/biography/John-I-king-of-Castile |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५९७|१५९७]] - [[अशिकागा योशियाकी]], जपानी शोगन.<ref>{{cite web |title=Ashikaga Yoshiaki |url=https://www.britannica.com/biography/Ashikaga-Yoshiaki |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[अलेक्झांडर पहिला, युगोस्लाव्हिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Alexander I, King of Yugoslavia |url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-I-king-of-Yugoslavia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[लुई बार्थु]], [[फ्रांस]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Louis Barthou |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-Barthou |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[पीटर पीटरझून ज़ीमन]], [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते डच शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Pieter Zeeman - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1902/zeeman/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५८|१९५८]] - [[पोप पायस बारावा]].<ref>{{cite web |title=Pius XII |url=https://www.britannica.com/biography/Pius-XII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[चे ग्वेव्हारा]], [[आर्जेन्टिना]]चे [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Che Guevara |url=https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[सायमास ओ कॅली]], [[आयर्लंड]]चे दुसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Sean T. O'Kelly |url=https://www.britannica.com/biography/Sean-T-OKelly |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७४|१९७४]] - [[ऑस्कर शिंडलर]], [[जर्मनी|जर्मन]] उद्योगपती आणि [[होलोकास्ट]] दरम्यान १,२०० हून अधिक ज्यूंचे प्राण वाचवणारे दाते.<ref>{{cite web |title=Oskar Schindler |url=https://www.britannica.com/biography/Oskar-Schindler |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[गुरू गोपीनाथ]], भारतीय [[कथकली]] नर्तक.<ref>{{cite web |title=Guru Gopinath |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[फेलिक्स वँकेल]], वँकेल रोटरी इंजिनचे जर्मन शोधक आणि मेकॅनिकल इंजिनिअर.<ref>{{cite web |title=Felix Wankel |url=https://www.britannica.com/biography/Felix-Wankel |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९५|१९९५]] - [[अ‍ॅलेक डग्लस-होम]], [[युनायटेड किंगडम]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Alec Douglas-Home |url=https://www.britannica.com/biography/Alec-Douglas-Home |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[कांसी राम|कांशीराम]], भारतीय राजकारणी आणि [[बहुजन समाज पक्ष|बहुजन समाज पक्षाचे]] संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Kanshi Ram |url=https://www.britannica.com/biography/Kanshi-Ram |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[मोरिस अ‍ॅले]], [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते फ्रेंच अर्थशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Maurice Allais - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1988/allais/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०२४|२०२४]] - [[रतन टाटा]], [[पद्मविभूषण पुरस्कार]]विजेते भारतीय उद्योगपती आणि [[टाटा समूह|टाटा समूहाचे]] माजी अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Ratan Tata |url=https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक टपाल दिन]] * [[हंगुल दिन]] - [[दक्षिण कोरिया]]. * स्वातंत्र्य दिन - [[युगांडा]]. * शिरकाण स्मृती दिन - [[रोमेनिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/9}} ---- [[ऑक्टोबर ७]] - [[ऑक्टोबर ८]] - '''ऑक्टोबर ९''' - [[ऑक्टोबर १०]] - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} g4ltcqzqwcc7qzxn8rn7isszlicv4k7 2718675 2718673 2026-10-10T22:23:46Z अभय नातू 206 /* ठळक घटना आणि घडामोडी */ 2718675 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|९|२८१|२८२}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === नववे शतक === * [[इ.स. ७६८|७६८]] - [[कार्लोमन पहिला]] आणि [[शार्लमेन]] हे दोघेही [[फ्रँकिया|फ्रँकचा राजा]] म्हणून संयुक्तपणे सत्तेवर आले.<ref>{{cite web |title=Charlemagne and Carloman |url=https://www.britannica.com/biography/Charlemagne |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === दहावे शतक === * [[इ.स. १००९|१००९]] - [[फातिमिया सल्तनत|फातिमियांचे]] खलिफा [[अल-हाकिम बि-अम्र अल्लाह]] यांनी [[जेरुसलेम]] येथील [[होली सेपुल्खर चर्च]] पूर्णपणे नष्ट करण्याचा आदेश दिला.<ref>{{cite web |title=Destruction of the Church of the Holy Sepulchre |url=https://www.britannica.com/topic/Church-of-the-Holy-Sepulchre |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === तेरावे शतक === * [[इ.स. १२३८|१२३८]] - [[जाउमे पहिला, अरागन|जाउमे पहिल्याने]] [[व्हॅलेन्सिया]] शहर [[मूर]] लोकांच्या ताब्यातून जिंकून घेतले व [[व्हॅलेन्सियाचे राज्य]] स्थापन केले.<ref>{{cite web |title=Conquest of Valencia |url=https://www.britannica.com/biography/James-I-king-of-Aragon-and-Majorca |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १४४६|१४४६]] - [[कोरिया]]मध्ये [[सेजोंग महान|राजा सेजोंगने]] तयार केलेल्या [[हंगुल]] या कोरियन वर्णमाला लिपीचे अधिकृतपणे प्रकाशन करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Hangul Day |url=https://www.britannica.com/topic/Hangul |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५१४|१५१४]] - [[लुई १२ वा, फ्रांस|फ्रांसचा राजा लुई १२ वा]] आणि [[मेरी ट्युडोर, फ्रांसची राणी|मेरी ट्युडोर]] यांचा [[अॅबव्हिल]] येथे विवाह झाला.<ref>{{cite web |title=Mary Tudor |url=https://www.britannica.com/biography/Mary-Tudor-queen-of-France |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५५८|१५५८]] - [[व्हेनेझुएला]]मध्ये [[मेरिदा (व्हेनेझुएला)|मेरिदा]] शहराची स्थापना झाली.<ref>{{cite web |title=Founding of Merida |url=https://www.britannica.com/place/Merida-Venezuela |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === सतरावे शतक === * [[इ.स. १६०४|१६०४]] - [[सुपरनोव्हा १६०४]] (केप्लरचा सुपरनोव्हा) हा आकाशगंगेतील शेवटचा उघड्या डोळ्यांनी दिसलेला [[सुपरनोव्हा]] पहिल्यांदा नोंदवला गेला.<ref>{{cite web |title=Kepler's Supernova |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/multimedia/kepler.html |publisher=NASA |access-date=2026-10-10}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७०१|१७०१]] - [[कनेटिकट]]मध्ये [[कॉलेजिएट स्कूल (कनेटिकट)|कॉलेजिएट स्कूल]]ची स्थापना झाली, जे पुढे [[येल विद्यापीठ]] म्हणून प्रसिद्ध झाले.<ref>{{cite web |title=Yale History |url=https://www.yale.edu/about-yale/yale-history |publisher=Yale University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७९९|१७९९]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]] [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] मोहीम आटोपून [[फ्रांस|फ्राान्समध्ये]] परतला.<ref>{{cite web |title=Napoleon Bonaparte |url=https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७६०|१७६०]] - [[सात वर्षांचे युद्ध|सात वर्षांच्या युद्धादरम्यान]] [[रशियन साम्राज्य|रशियन सैन्यदल]] आणि [[ऑस्ट्रिया|ऑस्ट्रियन सैन्याने]] [[बर्लिन]] शहरावर ताबा मिळवला.<ref>{{cite web |title=Capture of Berlin 1760 |url=https://www.britannica.com/event/Seven-Years-War |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> University |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८२०|१८२०]] - [[इक्वेडोर|इक्वेडोरमधील]] [[ग्वायाकिल]] शहराने [[स्पेन]]पासून स्वातंत्र्याची घोषणा केली.<ref>{{cite web |title=Guayaquil Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Guayaquil |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४| १८४४]] - [[सिडनी]]मध्ये [[न्यू साउथ वेल्सची कायदेपरिषद|न्यू साउथ वेल्सच्या कायदेपरिषदेने]] पहिली बैठक घेतली.<ref>{{cite web |title=History of Parliament NSW |url=https://www.parliament.nsw.gov.au/ |publisher=Parliament of New South Wales |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७४|१८७४]] - [[बर्नचा करार|बर्न करारांतर्गत]] 'जनरल पोस्टल युनियन' (नंतरचे [[युनिव्हर्सल पोस्टल युनियन]]) ची स्थापना झाली. हा दिवस दरवर्षी [[जागतिक टपाल दिन]] म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{cite web |title=World Post Day |url=https://www.un.org/en/observances/world-post-day |publisher=United Nations |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] येथील [[वॉशिंग्टन स्मारक]] अधिकृतपणे सर्वसामान्यांसाठी खुले करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Washington Monument |url=https://www.nps.gov/wamo/index.htm |publisher=National Park Service |access-date=2026-10-10}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[युगोस्लाव्हिया]]चा राजा [[अलेक्झांडर पहिला, युगोस्लाव्हिया|अलेक्झांडर पहिला]] आणि [[फ्रांस|फ्रांसचे]] परराष्ट्र मंत्री [[लुई बार्थु]] यांची [[मार्सेल]] येथे हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Assassination of Alexander I of Yugoslavia |url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-I-king-of-Yugoslavia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[युगांडा]]ला [[युनायटेड किंगडम|ब्रिटिश]] राजवटीपासून स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite web |title=Uganda Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Uganda |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[बोलीव्हिया|बोलीव्हियामध्ये]] पकडल्यानंतर एका दिवसानंतर [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक [[चे ग्वेव्हारा]] यांची हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Che Guevara Execution |url=https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[फ्रांस]]ने [[मृत्युदंड]] शिक्षा अधिकृतपणे रद्द केली.<ref>{{cite web |title=Abolition of the death penalty in France |url=https://www.gouvernement.fr/ |publisher=Gouvernement Français |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[ट्रेंटन, न्यू जर्सी]] या शहरातून [[ॲंथ्रॅक्स]]चे जंतू असलेली पाकिटे टपालाने पाठवली गेली.<ref>{{cite web |title=Amerithrax or Anthrax Investigation |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/amerithrax-or-anthrax-investigation |publisher=FBI |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[अफगाणिस्तान|अफगाणिस्तानमध्ये]] [[तालिबान]] राजवटीच्या पतनानंतर पहिली थेट [[२००४ अफगाण राष्ट्रपती निवडणूक|राष्ट्रपती निवडणूक]] पार पडली.<ref>{{cite web |title=Afghan Presidential Election 2004 |url=https://www.britannica.com/place/Afghanistan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[उत्तर कोरिया|उत्तर कोरियाने]] आपली पहिली भूगर्भातील [[२००६ उत्तर कोरिया अण्वस्त्र चाचणी|अणुचाचणी]] यशस्वीपणे पार पाडली.<ref>{{cite web |title=North Korea Nuclear Test 2006 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-17823706 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१२|२०१२]] - मुलींच्या शिक्षणासाठी आवाज उठवणाऱ्या [[मलाला युसूफझाई|मलाला युसूफझाईवर]] [[पाकिस्तान|पाकिस्तानच्या]] [[स्वात खोरे|स्वात खोऱ्यात]] [[तालिबान|तालिबानने]] प्राणघातक हल्ला केला.<ref>{{cite web |title=Malala Yousafzai Shooting |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19882799 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १२६१|१२६१]] - [[दिनिस, पोर्तुगाल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Denis, King of Portugal |url=https://www.britannica.com/biography/Denis-king-of-Portugal |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १३२८|१३२८]] - [[पीटर पहिला, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Peter I, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Peter-I-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १७५७|१७५७]] - [[चार्ल्स दहावा, फ्रांस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Charles X, King of France |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-X-king-of-France |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८५२|१८५२]] - [[एमिल फिशर]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Emil Fischer - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1902/fischer/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८६५|१८६५]] - [[जॉन रीडमन]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: John Reedman |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7375.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८७३|१८७३]] - [[चार्ल्स वॉल्ग्रीन]], अमेरिकन उद्योगपती व [[वॉल्ग्रीन्स]]चे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Charles R. Walgreen |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-R-Walgreen |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८७९|१८७९]] - [[मॅक्स फोन लाउए]], [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Max von Laue - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1914/laue/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १८९७|१८९७]] - [[एम. भक्तवत्सलम]], [[तमिळनाडू]]चे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=M. Bhaktavatsalam |url=https://www.tn.gov.in/ |publisher=Government of Tamil Nadu |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[सिंगापूर]]चे [[याकूब इब्राहिम|सय्यद जाफर अल्बार]], मलेशियन राजकारणी.<ref>{{cite web |title=Syed Jaafar Albar |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[जॉन लेनॉन]], [[द बीटल्स]]चा इंग्रजी गायक व संगीतकार.<ref>{{cite web |title=John Lennon Biography |url=https://www.britannica.com/biography/John-Lennon |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[अमजद खान]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेता व दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Amjad Khan Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm0451163/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[तान्सु सिलर]], [[तुर्कस्तान]]च्या पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Tansu Ciller |url=https://www.britannica.com/biography/Tansu-Ciller |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[मिक मलोन]], ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Mick Malone |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/6462.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[जॉफ कूक]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Geoff Cook |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/10831.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[टोनी शालूब]], अमेरिकन अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Tony Shalhoub Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0001724/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[डेव्हिड कॅमेरॉन]], [[युनायटेड किंग्डम]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=David Cameron |url=https://www.britannica.com/biography/David-Cameron |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[महेन्द्र नागामूटू]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Mahendra Nagamootoo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/52673.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९७९|१९७९]] - [[ब्रँडन रोट]], अमेरिकन अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Brandon Routh |url=https://www.imdb.com/name/nm1338689/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[लाउरा ट्रॉट]], मेक्सिकन सायकलपटू.<ref>{{cite web |title=Laura Trott Profile |url=https://www.olympic.org/ |publisher=International Olympic Committee |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[लॉरेन डेव्हिस]], अमेरिकन टेनिस खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Lauren Davis Profile |url=https://www.wtatennis.com/players/317377/lauren-davis |publisher=WTA Tennis |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[बेला हदीद]], अमेरिकन मॉडेल.<ref>{{cite web |title=Bella Hadid Profile |url=https://models.com/models/bella-hadid |publisher=Models.com |access-date=2026-10-09}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[मलाला युसूफझाई]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|शांततेसाठी नोबेल पारितोषिक]]विजेती पाकिस्तानी मानवाधिकार कार्यकर्ती.<ref>{{cite web |title=Malala Yousafzai - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/yousafzai/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-09}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १०४७|१०४७]] - [[पोप क्लेमेंट दुसरा]].<ref>{{cite web |title=Clement II |url=https://www.britannica.com/biography/Clement-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १२५३|१२५३]] - [[रॉबर्ट ग्रोसेटेस्ट]], इंग्रज मुत्सद्दी, तत्त्वज्ञ आणि लिंकनचे बिशप.<ref>{{cite web |title=Robert Grosseteste |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Grosseteste |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३९०|१३९०]] - [[जॉन पहिला, कॅस्टिल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=John I, King of Castile |url=https://www.britannica.com/biography/John-I-king-of-Castile |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५९७|१५९७]] - [[अशिकागा योशियाकी]], जपानी शोगन.<ref>{{cite web |title=Ashikaga Yoshiaki |url=https://www.britannica.com/biography/Ashikaga-Yoshiaki |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[अलेक्झांडर पहिला, युगोस्लाव्हिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Alexander I, King of Yugoslavia |url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-I-king-of-Yugoslavia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[लुई बार्थु]], [[फ्रांस]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Louis Barthou |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-Barthou |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[पीटर पीटरझून ज़ीमन]], [[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते डच शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Pieter Zeeman - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1902/zeeman/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५८|१९५८]] - [[पोप पायस बारावा]].<ref>{{cite web |title=Pius XII |url=https://www.britannica.com/biography/Pius-XII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[चे ग्वेव्हारा]], [[आर्जेन्टिना]]चे [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Che Guevara |url=https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६७|१९६७]] - [[सायमास ओ कॅली]], [[आयर्लंड]]चे दुसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Sean T. O'Kelly |url=https://www.britannica.com/biography/Sean-T-OKelly |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७४|१९७४]] - [[ऑस्कर शिंडलर]], [[जर्मनी|जर्मन]] उद्योगपती आणि [[होलोकास्ट]] दरम्यान १,२०० हून अधिक ज्यूंचे प्राण वाचवणारे दाते.<ref>{{cite web |title=Oskar Schindler |url=https://www.britannica.com/biography/Oskar-Schindler |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[गुरू गोपीनाथ]], भारतीय [[कथकली]] नर्तक.<ref>{{cite web |title=Guru Gopinath |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[फेलिक्स वँकेल]], वँकेल रोटरी इंजिनचे जर्मन शोधक आणि मेकॅनिकल इंजिनिअर.<ref>{{cite web |title=Felix Wankel |url=https://www.britannica.com/biography/Felix-Wankel |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९५|१९९५]] - [[अ‍ॅलेक डग्लस-होम]], [[युनायटेड किंगडम]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Alec Douglas-Home |url=https://www.britannica.com/biography/Alec-Douglas-Home |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[कांसी राम|कांशीराम]], भारतीय राजकारणी आणि [[बहुजन समाज पक्ष|बहुजन समाज पक्षाचे]] संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Kanshi Ram |url=https://www.britannica.com/biography/Kanshi-Ram |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[मोरिस अ‍ॅले]], [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते फ्रेंच अर्थशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Maurice Allais - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1988/allais/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०२४|२०२४]] - [[रतन टाटा]], [[पद्मविभूषण पुरस्कार]]विजेते भारतीय उद्योगपती आणि [[टाटा समूह|टाटा समूहाचे]] माजी अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Ratan Tata |url=https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक टपाल दिन]] * [[हंगुल दिन]] - [[दक्षिण कोरिया]]. * स्वातंत्र्य दिन - [[युगांडा]]. * शिरकाण स्मृती दिन - [[रोमेनिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/9}} ---- [[ऑक्टोबर ७]] - [[ऑक्टोबर ८]] - '''ऑक्टोबर ९''' - [[ऑक्टोबर १०]] - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} eluqh6fir06h1sd9wuzuycc7pjawe0p 0 13296 2718676 2185678 2026-10-10T22:47:44Z अभय नातू 206 /* मृत्यू */ 2718676 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१०|२८३|२८४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[चीन]]मध्ये [[किंग वंश|किंग वंशाचा]] शेवट. * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[पनामा कालवा|पनामा कालव्याचे]] बांधकाम पूर्ण. * [[इ.स. १९२०|१९२०]] - [[क्यार्न्टन|कारिंथिया]]च्या जनतेने कारिंथियाला [[ऑस्ट्रिया]]चा प्रांत करण्याचे ठरवले. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[युनायटेड एरलाइन्स]]चे [[बोईंग २४७]] प्रकारचे विमान घातपातामुळे कोसळले. घातपाताने विमान कोसळण्याची (सिद्ध झालेली) ही प्रथम घटना होती. * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[पोर्ट ह्युरोन]], [[मिशिगन]] व [[सार्निया]], [[ऑन्टारियो|ओंटारियो]]ला जोडणारा [[ब्लू वॉटर ब्रिज]] खुला झाला. * १९३८ - [[दुसरे महायुद्ध]]-[[म्युनिकचा करार]] - [[सुडेटेनलॅंड]] [[जर्मनी]]च्या ताब्यात. * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - ८०० [[जिप्सी]] बालकांना [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्विझ तुरुंगात]] मारण्यात आले. * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - श्वेतवर्णीय नसल्यामुळे [[घाना]]च्या अर्थमंत्री [[कोम्ला अग्बेली ग्ब्डमाह]]ला डेलावेरमधील डोव्हर शहरातल्या रेस्टॉरंटमध्ये मालकाने प्रवेश नाकारला. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[ड्वाईट डी. आयझेनहोवर]]ने याबद्दल ग्ब्डमाहची जाहीर माफी मागितली. * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[फ्रान्स|फ्रांस]]ने आपला [[बिझर्ते आरमारी तळ]] [[ट्युनिसीया]]च्या हवाली केला. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[फिजी]]ला [[युनायटेड किंग्डम]]पासून स्वातंत्र्य. * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - करचुकवेगिरी केल्याचे सिद्ध झाल्यामुळे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष|उपराष्ट्राध्यक्ष]] [[स्पिरो ऍग्न्यू]]ने राजीनामा दिला. * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[एल साल्व्हाडोर|एल साल्वाडोर]]ची राजधानी [[सान साल्वाडोर]]मध्ये [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ७.५ तीव्रतेचा भूकंप. अंदाजे १,५०० ठार. * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[ऑस्ट्राल एरलाइन्स]]चे [[डी.सी. ९-३२]] प्रकारचे विमान उरुग्वेतील नुएव्हो बर्लिन शहराजवळ कोसळले. ७४ ठार. === एकविसावे शतक === == जन्म == * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[इसाबेला दुसरी, स्पेन]]ची राणी. * [[इ.स. १८३७|१८३७]] - [[रॉबर्ट गुल्ड शॉ]], अमेरिकन सेनाधिकारी. * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[फ्रिट्यॉफ नानसेन]], नॉर्वेचा शोधक, संशोधक, मुत्सद्दी. * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[नेव्हिल नॉक्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]]. * १८८४ - [[चार्ल्स पीयर्स]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[भक्ती रक्षक श्रीधर देव गोस्वामी महाराज]], भारतीय गुरू. * १८९५ - [[जॉनी टेलर]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[आर.के. नारायण]], भारतीय [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|इंग्लिश लेखक]]. * [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[जेरी गोमेझ]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हॅरी केव्ह]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[क्लेरमॉॅंट डेपेइझा]], [[:वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू|वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[सदाशिव पाटील]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[आर्टी डिक]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[लान्स केर्न्स]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[वुसिमुझी सिबंदा]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]]. == मृत्यू == * [[इ.स. १९|१९]] - [[जर्मॅनिकस]], रोमन सेनापती.<ref>{{cite web |title=Germanicus |url=https://www.britannica.com/biography/Germanicus-Julius-Caesar |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[हुसेन इब्न अली]], मुहम्मद पैगंबरांचे नातू आणि शिया इस्लाममधील तिसरे इमाम.<ref>{{cite web |title=Husayn ibn Ali |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ८३३|८३३]] - [[अल-मामुन, खलिफा|अल-मामुन]], अब्बासी खलिफा.<ref>{{cite web |title=al-Mamun |url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३५९|१३५९]] - [[ह्यु चौथा, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Hugh IV, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Hugh-IV-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १६५९|१६५९]] - [[अबेल तास्मान]], डच शोधक व खलाशी.<ref>{{cite web |title=Abel Tasman |url=https://www.britannica.com/biography/Abel-Tasman |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम हॅरिसन सेवार्ड]], अमेरिकन राजकारणी आणि परराष्ट्र सचिव.<ref>{{cite web |title=William H. Seward |url=https://www.britannica.com/biography/William-H-Seward |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[कात्सुरा तारो]], [[जपान]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Katsura Taro |url=https://www.britannica.com/biography/Katsura-Taro |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[चार्ल्स पहिला, रोमेनिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Carol I, King of Romania |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ईडिथ पियाफ]], फ्रेंच गायिका आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Edith Piaf |url=https://www.britannica.com/biography/Edith-Piaf |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[युल्स ब्रिनर]], रशियन वंशाचे अमेरिकन चित्रपट आणि रंगभूमी अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Yul Brynner |url=https://www.imdb.com/name/nm0000989/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[सिरिमावो भंडारनायके]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] आणि जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Sirimavo Bandaranaike |url=https://www.britannica.com/biography/Sirimavo-Bandaranaike |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[क्रिस्टोफर रीव्ह]], अमेरिकन अभिनेता आणि दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Christopher Reeve |url=https://www.imdb.com/name/nm0001659/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[मिल्टन ओबोटे]], [[युगांडा]]चे माजी राष्ट्रपती.<ref>{{cite web |title=Milton Obote |url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Obote |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सरस्वतीबाई राणे]], [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] भारतीय शास्त्रीय गायिका.<ref>{{cite web |title=Saraswatibai Rane Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[रोहिणी भाटे]], प्रसिद्ध मराठी [[कथक]] नर्तिका आणि गुरू.<ref>{{cite web |title=Rohini Bhate Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[जोन सदरलँड]], ऑस्ट्रेलियन ऑपेरा गायिका.<ref>{{cite web |title=Joan Sutherland |url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Sutherland |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगजीतसिंह]], प्रसिद्ध भारतीय [[गझल|गझलगायक]] आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Jagjit Singh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjit-Singh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[रिचर्ड एफ. हेक]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Richard F. Heck - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2010/heck/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[कादंबिनी गांगुली|कादंबिनी गांगुली]] पुरस्कारविजेत्या भारतीय लेखिका व समाजसुधारक.<ref>{{cite web |title=Kadambini Ganguly Legacy |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक मानसिक आरोग्य दिन]] * [[दोन-दहा दिन]] - [[तैवान]]. * राष्ट्र दिन - [[फिजी]]. * स्वास्थ्य दिन - [[जपान]]. * कोरियन कामगार पक्ष स्थापना दिन - [[उत्तर कोरिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/10}} ---- [[ऑक्टोबर ८]] - [[ऑक्टोबर ९]] - '''ऑक्टोबर १०''' - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर महिना]] {{ग्रेगरियन महिने}} 8fxa7e9qu78wm5wxn524fhvjqhyw5g0 2718677 2718676 2026-10-10T22:48:11Z अभय नातू 206 /* बाह्य दुवे */ 2718677 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१०|२८३|२८४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[चीन]]मध्ये [[किंग वंश|किंग वंशाचा]] शेवट. * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[पनामा कालवा|पनामा कालव्याचे]] बांधकाम पूर्ण. * [[इ.स. १९२०|१९२०]] - [[क्यार्न्टन|कारिंथिया]]च्या जनतेने कारिंथियाला [[ऑस्ट्रिया]]चा प्रांत करण्याचे ठरवले. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[युनायटेड एरलाइन्स]]चे [[बोईंग २४७]] प्रकारचे विमान घातपातामुळे कोसळले. घातपाताने विमान कोसळण्याची (सिद्ध झालेली) ही प्रथम घटना होती. * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[पोर्ट ह्युरोन]], [[मिशिगन]] व [[सार्निया]], [[ऑन्टारियो|ओंटारियो]]ला जोडणारा [[ब्लू वॉटर ब्रिज]] खुला झाला. * १९३८ - [[दुसरे महायुद्ध]]-[[म्युनिकचा करार]] - [[सुडेटेनलॅंड]] [[जर्मनी]]च्या ताब्यात. * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - ८०० [[जिप्सी]] बालकांना [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्विझ तुरुंगात]] मारण्यात आले. * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - श्वेतवर्णीय नसल्यामुळे [[घाना]]च्या अर्थमंत्री [[कोम्ला अग्बेली ग्ब्डमाह]]ला डेलावेरमधील डोव्हर शहरातल्या रेस्टॉरंटमध्ये मालकाने प्रवेश नाकारला. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[ड्वाईट डी. आयझेनहोवर]]ने याबद्दल ग्ब्डमाहची जाहीर माफी मागितली. * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[फ्रान्स|फ्रांस]]ने आपला [[बिझर्ते आरमारी तळ]] [[ट्युनिसीया]]च्या हवाली केला. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[फिजी]]ला [[युनायटेड किंग्डम]]पासून स्वातंत्र्य. * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - करचुकवेगिरी केल्याचे सिद्ध झाल्यामुळे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष|उपराष्ट्राध्यक्ष]] [[स्पिरो ऍग्न्यू]]ने राजीनामा दिला. * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[एल साल्व्हाडोर|एल साल्वाडोर]]ची राजधानी [[सान साल्वाडोर]]मध्ये [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ७.५ तीव्रतेचा भूकंप. अंदाजे १,५०० ठार. * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[ऑस्ट्राल एरलाइन्स]]चे [[डी.सी. ९-३२]] प्रकारचे विमान उरुग्वेतील नुएव्हो बर्लिन शहराजवळ कोसळले. ७४ ठार. === एकविसावे शतक === == जन्म == * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[इसाबेला दुसरी, स्पेन]]ची राणी. * [[इ.स. १८३७|१८३७]] - [[रॉबर्ट गुल्ड शॉ]], अमेरिकन सेनाधिकारी. * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[फ्रिट्यॉफ नानसेन]], नॉर्वेचा शोधक, संशोधक, मुत्सद्दी. * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[नेव्हिल नॉक्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]]. * १८८४ - [[चार्ल्स पीयर्स]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[भक्ती रक्षक श्रीधर देव गोस्वामी महाराज]], भारतीय गुरू. * १८९५ - [[जॉनी टेलर]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[आर.के. नारायण]], भारतीय [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|इंग्लिश लेखक]]. * [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[जेरी गोमेझ]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हॅरी केव्ह]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[क्लेरमॉॅंट डेपेइझा]], [[:वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू|वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[सदाशिव पाटील]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[आर्टी डिक]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[लान्स केर्न्स]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[वुसिमुझी सिबंदा]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]]. == मृत्यू == * [[इ.स. १९|१९]] - [[जर्मॅनिकस]], रोमन सेनापती.<ref>{{cite web |title=Germanicus |url=https://www.britannica.com/biography/Germanicus-Julius-Caesar |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[हुसेन इब्न अली]], मुहम्मद पैगंबरांचे नातू आणि शिया इस्लाममधील तिसरे इमाम.<ref>{{cite web |title=Husayn ibn Ali |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ८३३|८३३]] - [[अल-मामुन, खलिफा|अल-मामुन]], अब्बासी खलिफा.<ref>{{cite web |title=al-Mamun |url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३५९|१३५९]] - [[ह्यु चौथा, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Hugh IV, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Hugh-IV-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १६५९|१६५९]] - [[अबेल तास्मान]], डच शोधक व खलाशी.<ref>{{cite web |title=Abel Tasman |url=https://www.britannica.com/biography/Abel-Tasman |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम हॅरिसन सेवार्ड]], अमेरिकन राजकारणी आणि परराष्ट्र सचिव.<ref>{{cite web |title=William H. Seward |url=https://www.britannica.com/biography/William-H-Seward |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[कात्सुरा तारो]], [[जपान]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Katsura Taro |url=https://www.britannica.com/biography/Katsura-Taro |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[चार्ल्स पहिला, रोमेनिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Carol I, King of Romania |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ईडिथ पियाफ]], फ्रेंच गायिका आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Edith Piaf |url=https://www.britannica.com/biography/Edith-Piaf |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[युल्स ब्रिनर]], रशियन वंशाचे अमेरिकन चित्रपट आणि रंगभूमी अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Yul Brynner |url=https://www.imdb.com/name/nm0000989/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[सिरिमावो भंडारनायके]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] आणि जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Sirimavo Bandaranaike |url=https://www.britannica.com/biography/Sirimavo-Bandaranaike |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[क्रिस्टोफर रीव्ह]], अमेरिकन अभिनेता आणि दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Christopher Reeve |url=https://www.imdb.com/name/nm0001659/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[मिल्टन ओबोटे]], [[युगांडा]]चे माजी राष्ट्रपती.<ref>{{cite web |title=Milton Obote |url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Obote |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सरस्वतीबाई राणे]], [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] भारतीय शास्त्रीय गायिका.<ref>{{cite web |title=Saraswatibai Rane Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[रोहिणी भाटे]], प्रसिद्ध मराठी [[कथक]] नर्तिका आणि गुरू.<ref>{{cite web |title=Rohini Bhate Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[जोन सदरलँड]], ऑस्ट्रेलियन ऑपेरा गायिका.<ref>{{cite web |title=Joan Sutherland |url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Sutherland |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगजीतसिंह]], प्रसिद्ध भारतीय [[गझल|गझलगायक]] आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Jagjit Singh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjit-Singh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[रिचर्ड एफ. हेक]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Richard F. Heck - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2010/heck/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[कादंबिनी गांगुली|कादंबिनी गांगुली]] पुरस्कारविजेत्या भारतीय लेखिका व समाजसुधारक.<ref>{{cite web |title=Kadambini Ganguly Legacy |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक मानसिक आरोग्य दिन]] * [[दोन-दहा दिन]] - [[तैवान]]. * राष्ट्र दिन - [[फिजी]]. * स्वास्थ्य दिन - [[जपान]]. * कोरियन कामगार पक्ष स्थापना दिन - [[उत्तर कोरिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/10}} ---- [[ऑक्टोबर ८]] - [[ऑक्टोबर ९]] - '''ऑक्टोबर १०''' - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} e1evkzuuw895uzwakaozh37fanm0wbp 2718678 2718677 2026-10-10T22:49:04Z अभय नातू 206 /* मृत्यू */ 2718678 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१०|२८३|२८४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[चीन]]मध्ये [[किंग वंश|किंग वंशाचा]] शेवट. * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[पनामा कालवा|पनामा कालव्याचे]] बांधकाम पूर्ण. * [[इ.स. १९२०|१९२०]] - [[क्यार्न्टन|कारिंथिया]]च्या जनतेने कारिंथियाला [[ऑस्ट्रिया]]चा प्रांत करण्याचे ठरवले. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[युनायटेड एरलाइन्स]]चे [[बोईंग २४७]] प्रकारचे विमान घातपातामुळे कोसळले. घातपाताने विमान कोसळण्याची (सिद्ध झालेली) ही प्रथम घटना होती. * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[पोर्ट ह्युरोन]], [[मिशिगन]] व [[सार्निया]], [[ऑन्टारियो|ओंटारियो]]ला जोडणारा [[ब्लू वॉटर ब्रिज]] खुला झाला. * १९३८ - [[दुसरे महायुद्ध]]-[[म्युनिकचा करार]] - [[सुडेटेनलॅंड]] [[जर्मनी]]च्या ताब्यात. * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - ८०० [[जिप्सी]] बालकांना [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्विझ तुरुंगात]] मारण्यात आले. * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - श्वेतवर्णीय नसल्यामुळे [[घाना]]च्या अर्थमंत्री [[कोम्ला अग्बेली ग्ब्डमाह]]ला डेलावेरमधील डोव्हर शहरातल्या रेस्टॉरंटमध्ये मालकाने प्रवेश नाकारला. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[ड्वाईट डी. आयझेनहोवर]]ने याबद्दल ग्ब्डमाहची जाहीर माफी मागितली. * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[फ्रान्स|फ्रांस]]ने आपला [[बिझर्ते आरमारी तळ]] [[ट्युनिसीया]]च्या हवाली केला. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[फिजी]]ला [[युनायटेड किंग्डम]]पासून स्वातंत्र्य. * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - करचुकवेगिरी केल्याचे सिद्ध झाल्यामुळे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष|उपराष्ट्राध्यक्ष]] [[स्पिरो ऍग्न्यू]]ने राजीनामा दिला. * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[एल साल्व्हाडोर|एल साल्वाडोर]]ची राजधानी [[सान साल्वाडोर]]मध्ये [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ७.५ तीव्रतेचा भूकंप. अंदाजे १,५०० ठार. * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[ऑस्ट्राल एरलाइन्स]]चे [[डी.सी. ९-३२]] प्रकारचे विमान उरुग्वेतील नुएव्हो बर्लिन शहराजवळ कोसळले. ७४ ठार. === एकविसावे शतक === == जन्म == * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[इसाबेला दुसरी, स्पेन]]ची राणी. * [[इ.स. १८३७|१८३७]] - [[रॉबर्ट गुल्ड शॉ]], अमेरिकन सेनाधिकारी. * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[फ्रिट्यॉफ नानसेन]], नॉर्वेचा शोधक, संशोधक, मुत्सद्दी. * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[नेव्हिल नॉक्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]]. * १८८४ - [[चार्ल्स पीयर्स]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[भक्ती रक्षक श्रीधर देव गोस्वामी महाराज]], भारतीय गुरू. * १८९५ - [[जॉनी टेलर]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[आर.के. नारायण]], भारतीय [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|इंग्लिश लेखक]]. * [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[जेरी गोमेझ]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हॅरी केव्ह]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[क्लेरमॉॅंट डेपेइझा]], [[:वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू|वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[सदाशिव पाटील]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[आर्टी डिक]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[लान्स केर्न्स]], [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[वुसिमुझी सिबंदा]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]]. == मृत्यू == * [[इ.स. १९|१९]] - [[जर्मॅनिकस]], रोमन सेनापती.<ref>{{cite web |title=Germanicus |url=https://www.britannica.com/biography/Germanicus-Julius-Caesar |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[हुसेन इब्न अली]], मुहम्मद पैगंबरांचे नातू आणि शिया इस्लाममधील तिसरे इमाम.<ref>{{cite web |title=Husayn ibn Ali |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ८३३|८३३]] - [[अल-मामुन, खलिफा|अल-मामुन]], अब्बासी खलिफा.<ref>{{cite web |title=al-Mamun |url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३५९|१३५९]] - [[ह्यु चौथा, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Hugh IV, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Hugh-IV-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १६५९|१६५९]] - [[एबेल तास्मान]], डच शोधक व खलाशी.<ref>{{cite web |title=Abel Tasman |url=https://www.britannica.com/biography/Abel-Tasman |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम हॅरिसन सेवार्ड]], अमेरिकन राजकारणी आणि परराष्ट्र सचिव.<ref>{{cite web |title=William H. Seward |url=https://www.britannica.com/biography/William-H-Seward |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[कात्सुरा तारो]], [[जपान]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Katsura Taro |url=https://www.britannica.com/biography/Katsura-Taro |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[चार्ल्स पहिला, रोमेनिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Carol I, King of Romania |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ईडिथ पियाफ]], फ्रेंच गायिका आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Edith Piaf |url=https://www.britannica.com/biography/Edith-Piaf |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[युल ब्रायनर]], रशियन-अमेरिकन चित्रपट आणि रंगभूमी अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Yul Brynner |url=https://www.imdb.com/name/nm0000989/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[सिरिमावो भंडारनायके]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] आणि जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Sirimavo Bandaranaike |url=https://www.britannica.com/biography/Sirimavo-Bandaranaike |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[क्रिस्टोफर रीव्ह]], अमेरिकन अभिनेता आणि दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Christopher Reeve |url=https://www.imdb.com/name/nm0001659/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[मिल्टन ओबोटे]], [[युगांडा]]चे माजी राष्ट्रपती.<ref>{{cite web |title=Milton Obote |url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Obote |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सरस्वतीबाई राणे]], [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] भारतीय शास्त्रीय गायिका.<ref>{{cite web |title=Saraswatibai Rane Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[रोहिणी भाटे]], प्रसिद्ध मराठी [[कथक]] नर्तिका आणि गुरू.<ref>{{cite web |title=Rohini Bhate Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[जोन सदरलँड]], ऑस्ट्रेलियन ऑपेरा गायिका.<ref>{{cite web |title=Joan Sutherland |url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Sutherland |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगजीतसिंह]], प्रसिद्ध भारतीय [[गझल|गझलगायक]] आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Jagjit Singh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjit-Singh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[रिचर्ड एफ. हेक]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Richard F. Heck - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2010/heck/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[कादंबिनी गांगुली|कादंबिनी गांगुली]] पुरस्कारविजेत्या भारतीय लेखिका व समाजसुधारक.<ref>{{cite web |title=Kadambini Ganguly Legacy |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक मानसिक आरोग्य दिन]] * [[दोन-दहा दिन]] - [[तैवान]]. * राष्ट्र दिन - [[फिजी]]. * स्वास्थ्य दिन - [[जपान]]. * कोरियन कामगार पक्ष स्थापना दिन - [[उत्तर कोरिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/10}} ---- [[ऑक्टोबर ८]] - [[ऑक्टोबर ९]] - '''ऑक्टोबर १०''' - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} 7aod0061giuvxqekz9ez7xq17llgmue 2718679 2718678 2026-10-10T22:50:35Z अभय नातू 206 /* जन्म */ 2718679 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१०|२८३|२८४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[चीन]]मध्ये [[किंग वंश|किंग वंशाचा]] शेवट. * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[पनामा कालवा|पनामा कालव्याचे]] बांधकाम पूर्ण. * [[इ.स. १९२०|१९२०]] - [[क्यार्न्टन|कारिंथिया]]च्या जनतेने कारिंथियाला [[ऑस्ट्रिया]]चा प्रांत करण्याचे ठरवले. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[युनायटेड एरलाइन्स]]चे [[बोईंग २४७]] प्रकारचे विमान घातपातामुळे कोसळले. घातपाताने विमान कोसळण्याची (सिद्ध झालेली) ही प्रथम घटना होती. * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[पोर्ट ह्युरोन]], [[मिशिगन]] व [[सार्निया]], [[ऑन्टारियो|ओंटारियो]]ला जोडणारा [[ब्लू वॉटर ब्रिज]] खुला झाला. * १९३८ - [[दुसरे महायुद्ध]]-[[म्युनिकचा करार]] - [[सुडेटेनलॅंड]] [[जर्मनी]]च्या ताब्यात. * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - ८०० [[जिप्सी]] बालकांना [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्विझ तुरुंगात]] मारण्यात आले. * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - श्वेतवर्णीय नसल्यामुळे [[घाना]]च्या अर्थमंत्री [[कोम्ला अग्बेली ग्ब्डमाह]]ला डेलावेरमधील डोव्हर शहरातल्या रेस्टॉरंटमध्ये मालकाने प्रवेश नाकारला. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[ड्वाईट डी. आयझेनहोवर]]ने याबद्दल ग्ब्डमाहची जाहीर माफी मागितली. * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[फ्रान्स|फ्रांस]]ने आपला [[बिझर्ते आरमारी तळ]] [[ट्युनिसीया]]च्या हवाली केला. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[फिजी]]ला [[युनायटेड किंग्डम]]पासून स्वातंत्र्य. * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - करचुकवेगिरी केल्याचे सिद्ध झाल्यामुळे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष|उपराष्ट्राध्यक्ष]] [[स्पिरो ऍग्न्यू]]ने राजीनामा दिला. * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[एल साल्व्हाडोर|एल साल्वाडोर]]ची राजधानी [[सान साल्वाडोर]]मध्ये [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ७.५ तीव्रतेचा भूकंप. अंदाजे १,५०० ठार. * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[ऑस्ट्राल एरलाइन्स]]चे [[डी.सी. ९-३२]] प्रकारचे विमान उरुग्वेतील नुएव्हो बर्लिन शहराजवळ कोसळले. ७४ ठार. === एकविसावे शतक === == जन्म == * [[इ.स. १४६५|१४६५]] - [[सेलिम पहिला]], उस्मानी ([[ऑटोमन साम्राज्य|ऑटोमन]]) सुलतान.<ref>{{cite web |title=Selim I |url=https://www.britannica.com/biography/Selim-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७३१|१७३१]] - [[हेन्री कॅव्हेंडिश]], ब्रिटिश शास्त्रज्ञ आणि भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Henry Cavendish |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Cavendish |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[ज्युसेप्पे व्हेर्दी]], इटालियन ऑपेरा संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Giuseppe Verdi |url=https://www.britannica.com/biography/Giuseppe-Verdi |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[इसाबेला दुसरी, स्पेन|इसाबेला दुसरी]], स्पेनची राणी.<ref>{{cite web |title=Isabella II, Queen of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Isabella-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३७|१८३७]] - [[रॉबर्ट गुल्ड शॉ]], अमेरिकन सेनाधिकारी.<ref>{{cite web |title=Robert Gould Shaw |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Gould-Shaw |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[बदरुद्दीन तय्यबजी]], भारतीय वकील, सामाजिक कार्यकर्ते आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] तिसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Badruddin Tyabji |url=https://www.inc.in/past-party-presidents/badruddin-tyabji |publisher=Indian National Congress |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[फ्रिट्यॉफ नानसेन]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|नोबेल शांतता पुरस्कार]]विजेता नॉर्वेजियन ध्रुवीय संशोधक व मुत्सद्दी.<ref>{{cite web |title=Fridtjof Nansen - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1922/nansen/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[नेव्हिल नॉक्स]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Neville Knox |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/16016.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[चार्ल्स पीयर्स]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Charles Pearse |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/46781.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[भक्ती रक्षक श्रीधर देव गोस्वामी महाराज]], भारतीय गुरू व आध्यात्मिक गुरू.<ref>{{cite web |title=Srila Bhakti Rakshak Sridhar Dev-Goswami Maharaj |url=https://www.scsmath.com/ |publisher=Sri Chaitanya Saraswat Math |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[जॉनी टेलर]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Johnny Taylor |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7926.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[आर.के. नारायण]], प्रसिद्ध भारतीय इंग्रजी कादंबरीकार व लेखक.<ref>{{cite web |title=R.K. Narayan |url=https://www.britannica.com/biography/R-K-Narayan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[वाई.बी. चव्हाण|वसंतराव नाईक]], महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=Vasantrao Naik |url=https://www.maharashtra.gov.in/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[क्लोद सायमन]], [[साहित्य क्षेत्रातील नोबेल पारितोषिक|साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]]विजेते फ्रेंच लेखक.<ref>{{cite web |title=Claude Simon - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1985/simon/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[जेरी गोमेझ]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Gerry Gomez |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51760.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हॅरी केव्ह]], [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Harry Cave |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36551.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[क्लेरमॉन्ट डेपेइझा]], वेस्ट इंडिजचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Clairmonte Depeiaza |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51557.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[हॅरोल्ड पइंटर]], साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते ब्रिटिश नाटककार आणि लेखक.<ref>{{cite web |title=Harold Pinter - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2005/pinter/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[सदाशिव पाटील]], [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारतीय टेस्ट क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Sadashiv Patil |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32185.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[आर्टी डिक]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Artie Dick |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36809.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[गरहार्ट एटल]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Gerhard Ertl - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[लान्स केर्न्स]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Lance Cairns |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36544.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[रेखा (अभिनेत्री)|रेखा]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Rekha Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0004514/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[डॅनिएल पर्ल]], अमेरिकन पत्रकार.<ref>{{cite web |title=Daniel Pearl Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Daniel-Pearl |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[एस. एसएस मॉरिस]], अमेरिकन फुटबॉल खेळाडू.<ref>{{cite web |title=S.S. Morris Profile |url=https://www.nfl.com/ |publisher=NFL |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[वुसिमुझी सिबंदा]], [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Vusi Sibanda |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55787.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[अ‍ॅलेक्सिस गिल्बोआ]], अमेरिकन मॉडेल आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Alexis Gilboa |url=https://www.imdb.com/name/nm1885542/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९|१९]] - [[जर्मॅनिकस]], रोमन सेनापती.<ref>{{cite web |title=Germanicus |url=https://www.britannica.com/biography/Germanicus-Julius-Caesar |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[हुसेन इब्न अली]], मुहम्मद पैगंबरांचे नातू आणि शिया इस्लाममधील तिसरे इमाम.<ref>{{cite web |title=Husayn ibn Ali |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ८३३|८३३]] - [[अल-मामुन, खलिफा|अल-मामुन]], अब्बासी खलिफा.<ref>{{cite web |title=al-Mamun |url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३५९|१३५९]] - [[ह्यु चौथा, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Hugh IV, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Hugh-IV-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १६५९|१६५९]] - [[एबेल तास्मान]], डच शोधक व खलाशी.<ref>{{cite web |title=Abel Tasman |url=https://www.britannica.com/biography/Abel-Tasman |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम हॅरिसन सेवार्ड]], अमेरिकन राजकारणी आणि परराष्ट्र सचिव.<ref>{{cite web |title=William H. Seward |url=https://www.britannica.com/biography/William-H-Seward |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[कात्सुरा तारो]], [[जपान]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Katsura Taro |url=https://www.britannica.com/biography/Katsura-Taro |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[चार्ल्स पहिला, रोमेनिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Carol I, King of Romania |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ईडिथ पियाफ]], फ्रेंच गायिका आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Edith Piaf |url=https://www.britannica.com/biography/Edith-Piaf |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[युल ब्रायनर]], रशियन-अमेरिकन चित्रपट आणि रंगभूमी अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Yul Brynner |url=https://www.imdb.com/name/nm0000989/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[सिरिमावो भंडारनायके]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] आणि जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Sirimavo Bandaranaike |url=https://www.britannica.com/biography/Sirimavo-Bandaranaike |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[क्रिस्टोफर रीव्ह]], अमेरिकन अभिनेता आणि दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Christopher Reeve |url=https://www.imdb.com/name/nm0001659/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[मिल्टन ओबोटे]], [[युगांडा]]चे माजी राष्ट्रपती.<ref>{{cite web |title=Milton Obote |url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Obote |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सरस्वतीबाई राणे]], [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] भारतीय शास्त्रीय गायिका.<ref>{{cite web |title=Saraswatibai Rane Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[रोहिणी भाटे]], प्रसिद्ध मराठी [[कथक]] नर्तिका आणि गुरू.<ref>{{cite web |title=Rohini Bhate Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[जोन सदरलँड]], ऑस्ट्रेलियन ऑपेरा गायिका.<ref>{{cite web |title=Joan Sutherland |url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Sutherland |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगजीतसिंह]], प्रसिद्ध भारतीय [[गझल|गझलगायक]] आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Jagjit Singh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjit-Singh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[रिचर्ड एफ. हेक]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Richard F. Heck - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2010/heck/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[कादंबिनी गांगुली|कादंबिनी गांगुली]] पुरस्कारविजेत्या भारतीय लेखिका व समाजसुधारक.<ref>{{cite web |title=Kadambini Ganguly Legacy |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक मानसिक आरोग्य दिन]] * [[दोन-दहा दिन]] - [[तैवान]]. * राष्ट्र दिन - [[फिजी]]. * स्वास्थ्य दिन - [[जपान]]. * कोरियन कामगार पक्ष स्थापना दिन - [[उत्तर कोरिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/10}} ---- [[ऑक्टोबर ८]] - [[ऑक्टोबर ९]] - '''ऑक्टोबर १०''' - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} flhuslg0jk5wzukzjwyrmveoxsmtg0b 2718680 2718679 2026-10-10T22:50:37Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2718680 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१०|२८३|२८४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[चीन]]मध्ये [[किंग वंश|किंग वंशाचा]] शेवट. * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[पनामा कालवा|पनामा कालव्याचे]] बांधकाम पूर्ण. * [[इ.स. १९२०|१९२०]] - [[क्यार्न्टन|कारिंथिया]]च्या जनतेने कारिंथियाला [[ऑस्ट्रिया]]चा प्रांत करण्याचे ठरवले. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[युनायटेड एरलाइन्स]]चे [[बोईंग २४७]] प्रकारचे विमान घातपातामुळे कोसळले. घातपाताने विमान कोसळण्याची (सिद्ध झालेली) ही प्रथम घटना होती. * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[पोर्ट ह्युरोन]], [[मिशिगन]] व [[सार्निया]], [[ऑन्टारियो|ओंटारियो]]ला जोडणारा [[ब्लू वॉटर ब्रिज]] खुला झाला. * १९३८ - [[दुसरे महायुद्ध]]-[[म्युनिकचा करार]] - [[सुडेटेनलॅंड]] [[जर्मनी]]च्या ताब्यात. * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - ८०० [[जिप्सी]] बालकांना [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्विझ तुरुंगात]] मारण्यात आले. * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - श्वेतवर्णीय नसल्यामुळे [[घाना]]च्या अर्थमंत्री [[कोम्ला अग्बेली ग्ब्डमाह]]ला डेलावेरमधील डोव्हर शहरातल्या रेस्टॉरंटमध्ये मालकाने प्रवेश नाकारला. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[ड्वाईट डी. आयझेनहोवर]]ने याबद्दल ग्ब्डमाहची जाहीर माफी मागितली. * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[फ्रान्स|फ्रांस]]ने आपला [[बिझर्ते आरमारी तळ]] [[ट्युनिसीया]]च्या हवाली केला. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[फिजी]]ला [[युनायटेड किंग्डम]]पासून स्वातंत्र्य. * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - करचुकवेगिरी केल्याचे सिद्ध झाल्यामुळे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष|उपराष्ट्राध्यक्ष]] [[स्पिरो ऍग्न्यू]]ने राजीनामा दिला. * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[एल साल्व्हाडोर|एल साल्वाडोर]]ची राजधानी [[सान साल्वाडोर]]मध्ये [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ७.५ तीव्रतेचा भूकंप. अंदाजे १,५०० ठार. * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[ऑस्ट्राल एरलाइन्स]]चे [[डी.सी. ९-३२]] प्रकारचे विमान उरुग्वेतील नुएव्हो बर्लिन शहराजवळ कोसळले. ७४ ठार. === एकविसावे शतक === == जन्म == * [[इ.स. १४६५|१४६५]] - [[सेलिम पहिला]], उस्मानी ([[ऑटोमन साम्राज्य|ऑटोमन]]) सुलतान.<ref>{{cite web |title=Selim I |url=https://www.britannica.com/biography/Selim-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७३१|१७३१]] - [[हेन्री कॅव्हेंडिश]], ब्रिटिश शास्त्रज्ञ आणि भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Henry Cavendish |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Cavendish |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[ज्युसेप्पे व्हेर्दी]], इटालियन ऑपेरा संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Giuseppe Verdi |url=https://www.britannica.com/biography/Giuseppe-Verdi |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[इसाबेला दुसरी, स्पेन|इसाबेला दुसरी]], स्पेनची राणी.<ref>{{cite web |title=Isabella II, Queen of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Isabella-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३७|१८३७]] - [[रॉबर्ट गुल्ड शॉ]], अमेरिकन सेनाधिकारी.<ref>{{cite web |title=Robert Gould Shaw |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Gould-Shaw |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[बदरुद्दीन तय्यबजी]], भारतीय वकील, सामाजिक कार्यकर्ते आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] तिसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Badruddin Tyabji |url=https://www.inc.in/past-party-presidents/badruddin-tyabji |publisher=Indian National Congress |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[फ्रिट्यॉफ नानसेन]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|नोबेल शांतता पुरस्कार]]विजेता नॉर्वेजियन ध्रुवीय संशोधक व मुत्सद्दी.<ref>{{cite web |title=Fridtjof Nansen - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1922/nansen/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[नेव्हिल नॉक्स]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Neville Knox |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/16016.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[चार्ल्स पीयर्स]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Charles Pearse |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/46781.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[भक्ती रक्षक श्रीधर देव गोस्वामी महाराज]], भारतीय गुरू व आध्यात्मिक गुरू.<ref>{{cite web |title=Srila Bhakti Rakshak Sridhar Dev-Goswami Maharaj |url=https://www.scsmath.com/ |publisher=Sri Chaitanya Saraswat Math |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[जॉनी टेलर]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Johnny Taylor |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7926.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[आर.के. नारायण]], प्रसिद्ध भारतीय इंग्रजी कादंबरीकार व लेखक.<ref>{{cite web |title=R.K. Narayan |url=https://www.britannica.com/biography/R-K-Narayan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[वाई.बी. चव्हाण|वसंतराव नाईक]], महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=Vasantrao Naik |url=https://www.maharashtra.gov.in/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[क्लोद सायमन]], [[साहित्य क्षेत्रातील नोबेल पारितोषिक|साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]]विजेते फ्रेंच लेखक.<ref>{{cite web |title=Claude Simon - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1985/simon/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[जेरी गोमेझ]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Gerry Gomez |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51760.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हॅरी केव्ह]], [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Harry Cave |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36551.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[क्लेरमॉन्ट डेपेइझा]], वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Clairmonte Depeiaza |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51557.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[हॅरोल्ड पइंटर]], साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते ब्रिटिश नाटककार आणि लेखक.<ref>{{cite web |title=Harold Pinter - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2005/pinter/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[सदाशिव पाटील]], [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारतीय टेस्ट क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Sadashiv Patil |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32185.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[आर्टी डिक]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Artie Dick |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36809.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[गरहार्ट एटल]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Gerhard Ertl - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[लान्स केर्न्स]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Lance Cairns |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36544.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[रेखा (अभिनेत्री)|रेखा]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Rekha Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0004514/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[डॅनिएल पर्ल]], अमेरिकन पत्रकार.<ref>{{cite web |title=Daniel Pearl Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Daniel-Pearl |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[एस. एसएस मॉरिस]], अमेरिकन फुटबॉल खेळाडू.<ref>{{cite web |title=S.S. Morris Profile |url=https://www.nfl.com/ |publisher=NFL |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[वुसिमुझी सिबंदा]], [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Vusi Sibanda |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55787.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[अ‍ॅलेक्सिस गिल्बोआ]], अमेरिकन मॉडेल आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Alexis Gilboa |url=https://www.imdb.com/name/nm1885542/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९|१९]] - [[जर्मॅनिकस]], रोमन सेनापती.<ref>{{cite web |title=Germanicus |url=https://www.britannica.com/biography/Germanicus-Julius-Caesar |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[हुसेन इब्न अली]], मुहम्मद पैगंबरांचे नातू आणि शिया इस्लाममधील तिसरे इमाम.<ref>{{cite web |title=Husayn ibn Ali |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ८३३|८३३]] - [[अल-मामुन, खलिफा|अल-मामुन]], अब्बासी खलिफा.<ref>{{cite web |title=al-Mamun |url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३५९|१३५९]] - [[ह्यु चौथा, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Hugh IV, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Hugh-IV-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १६५९|१६५९]] - [[एबेल तास्मान]], डच शोधक व खलाशी.<ref>{{cite web |title=Abel Tasman |url=https://www.britannica.com/biography/Abel-Tasman |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम हॅरिसन सेवार्ड]], अमेरिकन राजकारणी आणि परराष्ट्र सचिव.<ref>{{cite web |title=William H. Seward |url=https://www.britannica.com/biography/William-H-Seward |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[कात्सुरा तारो]], [[जपान]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Katsura Taro |url=https://www.britannica.com/biography/Katsura-Taro |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[चार्ल्स पहिला, रोमेनिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Carol I, King of Romania |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ईडिथ पियाफ]], फ्रेंच गायिका आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Edith Piaf |url=https://www.britannica.com/biography/Edith-Piaf |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[युल ब्रायनर]], रशियन-अमेरिकन चित्रपट आणि रंगभूमी अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Yul Brynner |url=https://www.imdb.com/name/nm0000989/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[सिरिमावो भंडारनायके]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] आणि जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Sirimavo Bandaranaike |url=https://www.britannica.com/biography/Sirimavo-Bandaranaike |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[क्रिस्टोफर रीव्ह]], अमेरिकन अभिनेता आणि दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Christopher Reeve |url=https://www.imdb.com/name/nm0001659/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[मिल्टन ओबोटे]], [[युगांडा]]चे माजी राष्ट्रपती.<ref>{{cite web |title=Milton Obote |url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Obote |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सरस्वतीबाई राणे]], [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] भारतीय शास्त्रीय गायिका.<ref>{{cite web |title=Saraswatibai Rane Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[रोहिणी भाटे]], प्रसिद्ध मराठी [[कथक]] नर्तिका आणि गुरू.<ref>{{cite web |title=Rohini Bhate Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[जोन सदरलँड]], ऑस्ट्रेलियन ऑपेरा गायिका.<ref>{{cite web |title=Joan Sutherland |url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Sutherland |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगजीतसिंह]], प्रसिद्ध भारतीय [[गझल|गझलगायक]] आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Jagjit Singh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjit-Singh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[रिचर्ड एफ. हेक]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Richard F. Heck - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2010/heck/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[कादंबिनी गांगुली|कादंबिनी गांगुली]] पुरस्कारविजेत्या भारतीय लेखिका व समाजसुधारक.<ref>{{cite web |title=Kadambini Ganguly Legacy |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक मानसिक आरोग्य दिन]] * [[दोन-दहा दिन]] - [[तैवान]]. * राष्ट्र दिन - [[फिजी]]. * स्वास्थ्य दिन - [[जपान]]. * कोरियन कामगार पक्ष स्थापना दिन - [[उत्तर कोरिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/10}} ---- [[ऑक्टोबर ८]] - [[ऑक्टोबर ९]] - '''ऑक्टोबर १०''' - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} jcuawopf2wl90f0hitqish9brtghr5a 2718682 2718680 2026-10-10T22:52:30Z अभय नातू 206 /* जन्म */ 2718682 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१०|२८३|२८४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[चीन]]मध्ये [[किंग वंश|किंग वंशाचा]] शेवट. * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[पनामा कालवा|पनामा कालव्याचे]] बांधकाम पूर्ण. * [[इ.स. १९२०|१९२०]] - [[क्यार्न्टन|कारिंथिया]]च्या जनतेने कारिंथियाला [[ऑस्ट्रिया]]चा प्रांत करण्याचे ठरवले. * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[युनायटेड एरलाइन्स]]चे [[बोईंग २४७]] प्रकारचे विमान घातपातामुळे कोसळले. घातपाताने विमान कोसळण्याची (सिद्ध झालेली) ही प्रथम घटना होती. * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[पोर्ट ह्युरोन]], [[मिशिगन]] व [[सार्निया]], [[ऑन्टारियो|ओंटारियो]]ला जोडणारा [[ब्लू वॉटर ब्रिज]] खुला झाला. * १९३८ - [[दुसरे महायुद्ध]]-[[म्युनिकचा करार]] - [[सुडेटेनलॅंड]] [[जर्मनी]]च्या ताब्यात. * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - ८०० [[जिप्सी]] बालकांना [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्विझ तुरुंगात]] मारण्यात आले. * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - श्वेतवर्णीय नसल्यामुळे [[घाना]]च्या अर्थमंत्री [[कोम्ला अग्बेली ग्ब्डमाह]]ला डेलावेरमधील डोव्हर शहरातल्या रेस्टॉरंटमध्ये मालकाने प्रवेश नाकारला. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[ड्वाईट डी. आयझेनहोवर]]ने याबद्दल ग्ब्डमाहची जाहीर माफी मागितली. * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[फ्रान्स|फ्रांस]]ने आपला [[बिझर्ते आरमारी तळ]] [[ट्युनिसीया]]च्या हवाली केला. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[फिजी]]ला [[युनायटेड किंग्डम]]पासून स्वातंत्र्य. * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - करचुकवेगिरी केल्याचे सिद्ध झाल्यामुळे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[:वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष|उपराष्ट्राध्यक्ष]] [[स्पिरो ऍग्न्यू]]ने राजीनामा दिला. * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[एल साल्व्हाडोर|एल साल्वाडोर]]ची राजधानी [[सान साल्वाडोर]]मध्ये [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ७.५ तीव्रतेचा भूकंप. अंदाजे १,५०० ठार. * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[ऑस्ट्राल एरलाइन्स]]चे [[डी.सी. ९-३२]] प्रकारचे विमान उरुग्वेतील नुएव्हो बर्लिन शहराजवळ कोसळले. ७४ ठार. === एकविसावे शतक === == जन्म == * [[इ.स. १४६५|१४६५]] - [[सेलिम पहिला]], उस्मानी ([[ऑटोमन साम्राज्य|ऑटोमन]]) सुलतान.<ref>{{cite web |title=Selim I |url=https://www.britannica.com/biography/Selim-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७३१|१७३१]] - [[हेन्री कॅव्हेंडिश]], ब्रिटिश शास्त्रज्ञ आणि भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Henry Cavendish |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Cavendish |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[ज्युसेप्पे व्हेर्दी]], इटालियन ऑपेरा संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Giuseppe Verdi |url=https://www.britannica.com/biography/Giuseppe-Verdi |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[इसाबेला दुसरी, स्पेन|इसाबेला दुसरी]], स्पेनची राणी.<ref>{{cite web |title=Isabella II, Queen of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Isabella-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३७|१८३७]] - [[रॉबर्ट गुल्ड शॉ]], अमेरिकन सेनाधिकारी.<ref>{{cite web |title=Robert Gould Shaw |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Gould-Shaw |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[बदरुद्दीन तय्यबजी]], भारतीय वकील, सामाजिक कार्यकर्ते आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] तिसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Badruddin Tyabji |url=https://www.inc.in/past-party-presidents/badruddin-tyabji |publisher=Indian National Congress |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[फ्रिट्यॉफ नानसेन]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|नोबेल शांतता पुरस्कार]]विजेता नॉर्वेजियन ध्रुवीय संशोधक व मुत्सद्दी.<ref>{{cite web |title=Fridtjof Nansen - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1922/nansen/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[नेव्हिल नॉक्स]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Neville Knox |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/16016.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[चार्ल्स पीयर्स]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Charles Pearse |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/46781.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[भक्ती रक्षक श्रीधर देव गोस्वामी महाराज]], भारतीय गुरू व आध्यात्मिक गुरू.<ref>{{cite web |title=Srila Bhakti Rakshak Sridhar Dev-Goswami Maharaj |url=https://www.scsmath.com/ |publisher=Sri Chaitanya Saraswat Math |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[जॉनी टेलर]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Johnny Taylor |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7926.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[आर.के. नारायण]], प्रसिद्ध भारतीय इंग्रजी कादंबरीकार व लेखक.<ref>{{cite web |title=R.K. Narayan |url=https://www.britannica.com/biography/R-K-Narayan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[वसंतराव नाईक]], महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=Vasantrao Naik |url=https://www.maharashtra.gov.in/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[क्लोद सायमन]], [[साहित्य क्षेत्रातील नोबेल पारितोषिक|साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]]विजेते फ्रेंच लेखक.<ref>{{cite web |title=Claude Simon - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1985/simon/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[जेरी गोमेझ]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Gerry Gomez |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51760.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हॅरी केव्ह]], [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Harry Cave |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36551.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[क्लेरमॉन्ट डेपेइझा]], वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Clairmonte Depeiaza |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51557.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[हॅरोल्ड पइंटर]], साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते ब्रिटिश नाटककार आणि लेखक.<ref>{{cite web |title=Harold Pinter - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2005/pinter/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[सदाशिव पाटील]], [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारतीय टेस्ट क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Sadashiv Patil |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32185.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[आर्टी डिक]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Artie Dick |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36809.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[गरहार्ट एटल]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Gerhard Ertl - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[लान्स केर्न्स]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Lance Cairns |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36544.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[रेखा (अभिनेत्री)|रेखा]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Rekha Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0004514/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[डॅनिएल पर्ल]], अमेरिकन पत्रकार.<ref>{{cite web |title=Daniel Pearl Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Daniel-Pearl |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[एस. एसएस मॉरिस]], अमेरिकन फुटबॉल खेळाडू.<ref>{{cite web |title=S.S. Morris Profile |url=https://www.nfl.com/ |publisher=NFL |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[वुसिमुझी सिबंदा]], [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Vusi Sibanda |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55787.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[अ‍ॅलेक्सिस गिल्बोआ]], अमेरिकन मॉडेल आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Alexis Gilboa |url=https://www.imdb.com/name/nm1885542/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९|१९]] - [[जर्मॅनिकस]], रोमन सेनापती.<ref>{{cite web |title=Germanicus |url=https://www.britannica.com/biography/Germanicus-Julius-Caesar |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[हुसेन इब्न अली]], मुहम्मद पैगंबरांचे नातू आणि शिया इस्लाममधील तिसरे इमाम.<ref>{{cite web |title=Husayn ibn Ali |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ८३३|८३३]] - [[अल-मामुन, खलिफा|अल-मामुन]], अब्बासी खलिफा.<ref>{{cite web |title=al-Mamun |url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३५९|१३५९]] - [[ह्यु चौथा, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Hugh IV, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Hugh-IV-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १६५९|१६५९]] - [[एबेल तास्मान]], डच शोधक व खलाशी.<ref>{{cite web |title=Abel Tasman |url=https://www.britannica.com/biography/Abel-Tasman |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम हॅरिसन सेवार्ड]], अमेरिकन राजकारणी आणि परराष्ट्र सचिव.<ref>{{cite web |title=William H. Seward |url=https://www.britannica.com/biography/William-H-Seward |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[कात्सुरा तारो]], [[जपान]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Katsura Taro |url=https://www.britannica.com/biography/Katsura-Taro |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[चार्ल्स पहिला, रोमेनिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Carol I, King of Romania |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ईडिथ पियाफ]], फ्रेंच गायिका आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Edith Piaf |url=https://www.britannica.com/biography/Edith-Piaf |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[युल ब्रायनर]], रशियन-अमेरिकन चित्रपट आणि रंगभूमी अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Yul Brynner |url=https://www.imdb.com/name/nm0000989/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[सिरिमावो भंडारनायके]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] आणि जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Sirimavo Bandaranaike |url=https://www.britannica.com/biography/Sirimavo-Bandaranaike |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[क्रिस्टोफर रीव्ह]], अमेरिकन अभिनेता आणि दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Christopher Reeve |url=https://www.imdb.com/name/nm0001659/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[मिल्टन ओबोटे]], [[युगांडा]]चे माजी राष्ट्रपती.<ref>{{cite web |title=Milton Obote |url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Obote |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सरस्वतीबाई राणे]], [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] भारतीय शास्त्रीय गायिका.<ref>{{cite web |title=Saraswatibai Rane Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[रोहिणी भाटे]], प्रसिद्ध मराठी [[कथक]] नर्तिका आणि गुरू.<ref>{{cite web |title=Rohini Bhate Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[जोन सदरलँड]], ऑस्ट्रेलियन ऑपेरा गायिका.<ref>{{cite web |title=Joan Sutherland |url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Sutherland |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगजीतसिंह]], प्रसिद्ध भारतीय [[गझल|गझलगायक]] आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Jagjit Singh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjit-Singh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[रिचर्ड एफ. हेक]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Richard F. Heck - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2010/heck/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[कादंबिनी गांगुली|कादंबिनी गांगुली]] पुरस्कारविजेत्या भारतीय लेखिका व समाजसुधारक.<ref>{{cite web |title=Kadambini Ganguly Legacy |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक मानसिक आरोग्य दिन]] * [[दोन-दहा दिन]] - [[तैवान]]. * राष्ट्र दिन - [[फिजी]]. * स्वास्थ्य दिन - [[जपान]]. * कोरियन कामगार पक्ष स्थापना दिन - [[उत्तर कोरिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/10}} ---- [[ऑक्टोबर ८]] - [[ऑक्टोबर ९]] - '''ऑक्टोबर १०''' - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} ksxfm4qenvdzladcchm8hwty56ay54f 2718684 2718682 2026-10-10T22:57:18Z अभय नातू 206 /* ठळक घटना आणि घडामोडी */ 2718684 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१०|२८३|२८४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === नववे शतक === * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[कर्बलाची लढाई]]: [[इमाम हुसेन इब्न अली|हुसेन इब्न अली]] आणि त्यांचे अनुयायी उमय्यद सैन्याविरुद्ध लढताना हुतात्मा झाले.<ref>{{cite web |title=Battle of Karbala |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Karbala |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === आठवे शतक === * [[इ.स. ७३२|७३२]] - [[तूरची लढाई]]: [[चार्ल्स मार्टेल]]च्या नेतृत्वाखालील फ्रँक सैन्याने [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद सल्तनतीचा]] पराभव करून मध्य युरोपातील मुस्लिमांची आगेकूच रोखली.<ref>{{cite web |title=Battle of Tours |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Tours |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७८०|१७८०]] - [[कार्रिबियन समुद्रातील महावादळ (१७८०)|१७८० चे महावादळ]] कॅरिबियन बेटांवर धडकले; यामध्ये २२,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=Great Hurricane of 1780 |url=https://www.britannica.com/event/Great-Hurricane-of-1780 |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८४५|१८४५]] - [[ॲनापोलिस, मॅरिलँड]] येथे [[अमेरिकन नौदल अकादमी]]ची स्थापना झाली.<ref>{{cite web |title=United States Naval Academy History |url=https://www.usna.edu/About/history.php |publisher=USNA |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८६८|१८६८]] - [[कार्लोस मॅन्युएल दे सेस्पेदेस]] यांनी [[क्युबा]]च्या स्वातंत्र्याची घोषणा केली, ज्यातून [[दहा वर्षांचे युद्ध]] सुरू झाले.<ref>{{cite web |title=Ten Years' War |url=https://www.britannica.com/event/Ten-Years-War |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[वुचांग उठाव]]: या क्रांतिकारी उठावामुळे [[चीन]]मधील [[किंग राजवंश|किंग वंशाचा]] शेवट झाला आणि [[चीनचे प्रजासत्ताक]] स्थापन झाले.<ref>{{cite web |title=Wuchang Uprising |url=https://www.britannica.com/event/Wuchang-Uprising |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचे]] अध्यक्ष [[वूड्रो विल्सन]] यांनी गॅम्बुआ डाइकचा स्फोट घडवून [[पनामा कालवा|पनामा कालव्याचे]] बांधकाम पूर्ण केले.<ref>{{cite web |title=Panama Canal Opening |url=https://www.britannica.com/topic/Panama-Canal |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२०|१९२०]] - [[कारिंथियन जनमत संग्रह]]: [[कारिंथिया]] प्रदेशातील जनतेने ऑस्ट्रियाचा भाग बनण्याच्या बाजूने मतदान केले.<ref>{{cite web |title=Carinthian Plebiscite |url=https://www.britannica.com/place/Carinthia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[युनायटेड एरलाइन्स]]चे [[बोईंग २४७]] प्रकारचे विमान बॉम्बस्फोटाच्या घातपातामुळे कोसळले; व्यावसायिक विमानवाहतुकीतील घातपाताची ही पहिलीच सिद्ध झालेली घटना होती.<ref>{{cite web |title=1933 Chesterton Boeing 247 bombing |url=https://www.fbi.gov/ |publisher=FBI History |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[पोर्ट ह्युरोन, मिशिगन]] आणि [[सार्निया, ऑन्टारियो]] यांना जोडणारा [[ब्लू वॉटर ब्रिज]] वाहतुकीसाठी खुला झाला.<ref>{{cite web |title=Blue Water Bridge History |url=https://www.michigan.gov/mdot |publisher=Michigan Dept of Transportation |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[म्युनिक करार|म्युनिक करारांतर्गत]] [[नाझी जर्मनी]]ने [[चेकोस्लोव्हाकिया]]च्या [[सुडेटेनलँड]] प्रदेशावर पूर्ण ताबा मिळवला.<ref>{{cite web |title=Munich Agreement |url=https://www.britannica.com/event/Munich-Agreement |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[होलोकास्ट]]: [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्विझ छळछावणीत]] सुमारे ८०० रोमानी (जिप्सी) बालकांची हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Romani Holocaust at Auschwitz |url=https://www.ushmm.org/ |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - [[घाना]]चे अर्थमंत्री [[कोम्ला अग्बेली ग्ब्डमाह]] यांना वर्णद्वेषामुळे डेलावेरमधील रेस्टॉरंटमध्ये प्रवेश नाकारल्याने अमेरिकेचे अध्यक्ष [[ड्वाईट डी. आयझेनहोवर]] यांनी त्यांची अधिकृत माफी मागितली.<ref>{{cite web |title=Eisenhower apologizes to Ghanaian minister |url=https://www.eisenhowerlibrary.gov/ |publisher=Dwight D. Eisenhower Presidential Library |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[फ्रांस]]ने ट्युनिशियातील आपला [[बिझर्ते आरमारी तळ]] पूर्णपणे सोडला.<ref>{{cite web |title=Bizerte Crisis |url=https://www.britannica.com/place/Bizerte |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[फिजी]]ला [[युनायटेड किंगडम]]पासून अधिकृत स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite web |title=Fiji Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Fiji-island-country-Pacific-Ocean |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - करचुकवेगिरीच्या आरोपांमुळे अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष [[स्पिरो ॲग्न्यू]] यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{cite web |title=Spiro Agnew Resignation |url=https://www.senate.gov/about/officers-spouses/vice-presidents/Spiro_Agnew.htm |publisher=US Senate |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[एल साल्वाडोर]]ची राजधानी [[सान साल्वाडोर]] येथे ७.५ तीव्रतेचा भूकंप होऊन सुमारे १,५०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=1986 San Salvador Earthquake |url=https://earthquake.usgs.gov/ |publisher=USGS |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[ऑस्ट्राल एरलाइन्स फ्लाईट २५५३]] उरुग्वेमध्ये कोसळल्याने विमानातील सर्व ७४ प्रवासी ठार झाले.<ref>{{cite web |title=Austral Flight 2553 Crash |url=https://aviation-safety.net/ |publisher=Aviation Safety Network |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[नेदरलँड्स अँटिल्स]] ही स्वायत्त राजकीय अस्तित्व असलेली रचना अधिकृतपणे बरखास्त करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Dissolution of Netherlands Antilles |url=https://www.britannica.com/place/Netherlands-Antilles |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[अंकारा]], [[तुर्कस्तान]] येथे झालेल्या एका शांतता रॅलीतील दुहेरी बॉम्बस्फोटात १०३ लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=2015 Ankara Peace Rally Bombings |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34495161 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १४६५|१४६५]] - [[सेलिम पहिला]], उस्मानी ([[ऑटोमन साम्राज्य|ऑटोमन]]) सुलतान.<ref>{{cite web |title=Selim I |url=https://www.britannica.com/biography/Selim-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७३१|१७३१]] - [[हेन्री कॅव्हेंडिश]], ब्रिटिश शास्त्रज्ञ आणि भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Henry Cavendish |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Cavendish |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[ज्युसेप्पे व्हेर्दी]], इटालियन ऑपेरा संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Giuseppe Verdi |url=https://www.britannica.com/biography/Giuseppe-Verdi |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[इसाबेला दुसरी, स्पेन|इसाबेला दुसरी]], स्पेनची राणी.<ref>{{cite web |title=Isabella II, Queen of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Isabella-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३७|१८३७]] - [[रॉबर्ट गुल्ड शॉ]], अमेरिकन सेनाधिकारी.<ref>{{cite web |title=Robert Gould Shaw |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Gould-Shaw |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[बदरुद्दीन तय्यबजी]], भारतीय वकील, सामाजिक कार्यकर्ते आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] तिसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Badruddin Tyabji |url=https://www.inc.in/past-party-presidents/badruddin-tyabji |publisher=Indian National Congress |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[फ्रिट्यॉफ नानसेन]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|नोबेल शांतता पुरस्कार]]विजेता नॉर्वेजियन ध्रुवीय संशोधक व मुत्सद्दी.<ref>{{cite web |title=Fridtjof Nansen - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1922/nansen/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[नेव्हिल नॉक्स]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Neville Knox |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/16016.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[चार्ल्स पीयर्स]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Charles Pearse |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/46781.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[भक्ती रक्षक श्रीधर देव गोस्वामी महाराज]], भारतीय गुरू व आध्यात्मिक गुरू.<ref>{{cite web |title=Srila Bhakti Rakshak Sridhar Dev-Goswami Maharaj |url=https://www.scsmath.com/ |publisher=Sri Chaitanya Saraswat Math |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[जॉनी टेलर]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Johnny Taylor |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7926.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[आर.के. नारायण]], प्रसिद्ध भारतीय इंग्रजी कादंबरीकार व लेखक.<ref>{{cite web |title=R.K. Narayan |url=https://www.britannica.com/biography/R-K-Narayan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[वसंतराव नाईक]], महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=Vasantrao Naik |url=https://www.maharashtra.gov.in/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[क्लोद सायमन]], [[साहित्य क्षेत्रातील नोबेल पारितोषिक|साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]]विजेते फ्रेंच लेखक.<ref>{{cite web |title=Claude Simon - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1985/simon/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[जेरी गोमेझ]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Gerry Gomez |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51760.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हॅरी केव्ह]], [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Harry Cave |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36551.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[क्लेरमॉन्ट डेपेइझा]], वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Clairmonte Depeiaza |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51557.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[हॅरोल्ड पइंटर]], साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते ब्रिटिश नाटककार आणि लेखक.<ref>{{cite web |title=Harold Pinter - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2005/pinter/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[सदाशिव पाटील]], [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारतीय टेस्ट क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Sadashiv Patil |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32185.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[आर्टी डिक]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Artie Dick |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36809.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[गरहार्ट एटल]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Gerhard Ertl - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[लान्स केर्न्स]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Lance Cairns |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36544.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[रेखा (अभिनेत्री)|रेखा]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Rekha Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0004514/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[डॅनिएल पर्ल]], अमेरिकन पत्रकार.<ref>{{cite web |title=Daniel Pearl Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Daniel-Pearl |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[एस. एसएस मॉरिस]], अमेरिकन फुटबॉल खेळाडू.<ref>{{cite web |title=S.S. Morris Profile |url=https://www.nfl.com/ |publisher=NFL |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[वुसिमुझी सिबंदा]], [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Vusi Sibanda |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55787.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[अ‍ॅलेक्सिस गिल्बोआ]], अमेरिकन मॉडेल आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Alexis Gilboa |url=https://www.imdb.com/name/nm1885542/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९|१९]] - [[जर्मॅनिकस]], रोमन सेनापती.<ref>{{cite web |title=Germanicus |url=https://www.britannica.com/biography/Germanicus-Julius-Caesar |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[हुसेन इब्न अली]], मुहम्मद पैगंबरांचे नातू आणि शिया इस्लाममधील तिसरे इमाम.<ref>{{cite web |title=Husayn ibn Ali |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ८३३|८३३]] - [[अल-मामुन, खलिफा|अल-मामुन]], अब्बासी खलिफा.<ref>{{cite web |title=al-Mamun |url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३५९|१३५९]] - [[ह्यु चौथा, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Hugh IV, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Hugh-IV-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १६५९|१६५९]] - [[एबेल तास्मान]], डच शोधक व खलाशी.<ref>{{cite web |title=Abel Tasman |url=https://www.britannica.com/biography/Abel-Tasman |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम हॅरिसन सेवार्ड]], अमेरिकन राजकारणी आणि परराष्ट्र सचिव.<ref>{{cite web |title=William H. Seward |url=https://www.britannica.com/biography/William-H-Seward |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[कात्सुरा तारो]], [[जपान]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Katsura Taro |url=https://www.britannica.com/biography/Katsura-Taro |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[चार्ल्स पहिला, रोमेनिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Carol I, King of Romania |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ईडिथ पियाफ]], फ्रेंच गायिका आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Edith Piaf |url=https://www.britannica.com/biography/Edith-Piaf |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[युल ब्रायनर]], रशियन-अमेरिकन चित्रपट आणि रंगभूमी अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Yul Brynner |url=https://www.imdb.com/name/nm0000989/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[सिरिमावो भंडारनायके]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] आणि जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Sirimavo Bandaranaike |url=https://www.britannica.com/biography/Sirimavo-Bandaranaike |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[क्रिस्टोफर रीव्ह]], अमेरिकन अभिनेता आणि दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Christopher Reeve |url=https://www.imdb.com/name/nm0001659/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[मिल्टन ओबोटे]], [[युगांडा]]चे माजी राष्ट्रपती.<ref>{{cite web |title=Milton Obote |url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Obote |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सरस्वतीबाई राणे]], [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] भारतीय शास्त्रीय गायिका.<ref>{{cite web |title=Saraswatibai Rane Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[रोहिणी भाटे]], प्रसिद्ध मराठी [[कथक]] नर्तिका आणि गुरू.<ref>{{cite web |title=Rohini Bhate Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[जोन सदरलँड]], ऑस्ट्रेलियन ऑपेरा गायिका.<ref>{{cite web |title=Joan Sutherland |url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Sutherland |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगजीतसिंह]], प्रसिद्ध भारतीय [[गझल|गझलगायक]] आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Jagjit Singh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjit-Singh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[रिचर्ड एफ. हेक]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Richard F. Heck - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2010/heck/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[कादंबिनी गांगुली|कादंबिनी गांगुली]] पुरस्कारविजेत्या भारतीय लेखिका व समाजसुधारक.<ref>{{cite web |title=Kadambini Ganguly Legacy |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक मानसिक आरोग्य दिन]] * [[दोन-दहा दिन]] - [[तैवान]]. * राष्ट्र दिन - [[फिजी]]. * स्वास्थ्य दिन - [[जपान]]. * कोरियन कामगार पक्ष स्थापना दिन - [[उत्तर कोरिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/10}} ---- [[ऑक्टोबर ८]] - [[ऑक्टोबर ९]] - '''ऑक्टोबर १०''' - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} mfvjj9rdpy433c3e4c57xlklneit3yi 2718685 2718684 2026-10-10T22:58:01Z अभय नातू 206 /* विसावे शतक */ 2718685 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१०|२८३|२८४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === नववे शतक === * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[कर्बलाची लढाई]]: [[इमाम हुसेन इब्न अली|हुसेन इब्न अली]] आणि त्यांचे अनुयायी उमय्यद सैन्याविरुद्ध लढताना हुतात्मा झाले.<ref>{{cite web |title=Battle of Karbala |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Karbala |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === आठवे शतक === * [[इ.स. ७३२|७३२]] - [[तूरची लढाई]]: [[चार्ल्स मार्टेल]]च्या नेतृत्वाखालील फ्रँक सैन्याने [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद सल्तनतीचा]] पराभव करून मध्य युरोपातील मुस्लिमांची आगेकूच रोखली.<ref>{{cite web |title=Battle of Tours |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Tours |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७८०|१७८०]] - [[कार्रिबियन समुद्रातील महावादळ (१७८०)|१७८० चे महावादळ]] कॅरिबियन बेटांवर धडकले; यामध्ये २२,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=Great Hurricane of 1780 |url=https://www.britannica.com/event/Great-Hurricane-of-1780 |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८४५|१८४५]] - [[ॲनापोलिस, मॅरिलँड]] येथे [[अमेरिकन नौदल अकादमी]]ची स्थापना झाली.<ref>{{cite web |title=United States Naval Academy History |url=https://www.usna.edu/About/history.php |publisher=USNA |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८६८|१८६८]] - [[कार्लोस मॅन्युएल दे सेस्पेदेस]] यांनी [[क्युबा]]च्या स्वातंत्र्याची घोषणा केली, ज्यातून [[दहा वर्षांचे युद्ध]] सुरू झाले.<ref>{{cite web |title=Ten Years' War |url=https://www.britannica.com/event/Ten-Years-War |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[वुचांग उठाव]]: या क्रांतिकारी उठावामुळे [[चीन]]मधील [[किंग राजवंश|किंग वंशाचा]] शेवट झाला आणि [[चीनचे प्रजासत्ताक]] स्थापन झाले.<ref>{{cite web |title=Wuchang Uprising |url=https://www.britannica.com/event/Wuchang-Uprising |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचे]] अध्यक्ष [[वूड्रो विल्सन]] यांनी गॅम्बुआ डाइकचा स्फोट घडवून [[पनामा कालवा|पनामा कालव्याचे]] बांधकाम पूर्ण केले.<ref>{{cite web |title=Panama Canal Opening |url=https://www.britannica.com/topic/Panama-Canal |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२०|१९२०]] - [[कारिंथियन जनमत संग्रह]]: [[कारिंथिया]] प्रदेशातील जनतेने ऑस्ट्रियाचा भाग बनण्याच्या बाजूने मतदान केले.<ref>{{cite web |title=Carinthian Plebiscite |url=https://www.britannica.com/place/Carinthia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[युनायटेड एरलाइन्स]]चे [[बोईंग २४७]] प्रकारचे विमान बॉम्बस्फोटाच्या घातपातामुळे कोसळले; व्यावसायिक विमानवाहतुकीतील घातपाताची ही पहिलीच सिद्ध झालेली घटना होती.<ref>{{cite web |title=1933 Chesterton Boeing 247 bombing |url=https://www.fbi.gov/ |publisher=FBI History |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[पोर्ट ह्युरोन, मिशिगन]] आणि [[सार्निया, ऑन्टारियो]] यांना जोडणारा [[ब्लू वॉटर ब्रिज]] वाहतुकीसाठी खुला झाला.<ref>{{cite web |title=Blue Water Bridge History |url=https://www.michigan.gov/mdot |publisher=Michigan Dept of Transportation |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[म्युनिक करार|म्युनिक करारांतर्गत]] [[नाझी जर्मनी]]ने [[चेकोस्लोव्हाकिया]]च्या [[सुडेटेनलँड]] प्रदेशावर पूर्ण ताबा मिळवला.<ref>{{cite web |title=Munich Agreement |url=https://www.britannica.com/event/Munich-Agreement |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]]: [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्विझ छळछावणीत]] सुमारे ८०० रोमानी (जिप्सी) बालकांची हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Romani Holocaust at Auschwitz |url=https://www.ushmm.org/ |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - [[घाना]]चे अर्थमंत्री [[कोम्ला अग्बेली ग्ब्डमाह]] यांना वर्णद्वेषामुळे डेलावेरमधील रेस्टॉरंटमध्ये प्रवेश नाकारल्याने अमेरिकेचे अध्यक्ष [[ड्वाईट डी. आयझेनहोवर]] यांनी त्यांची अधिकृत माफी मागितली.<ref>{{cite web |title=Eisenhower apologizes to Ghanaian minister |url=https://www.eisenhowerlibrary.gov/ |publisher=Dwight D. Eisenhower Presidential Library |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[फ्रांस]]ने ट्युनिशियातील आपला [[बिझर्ते आरमारी तळ]] पूर्णपणे सोडला.<ref>{{cite web |title=Bizerte Crisis |url=https://www.britannica.com/place/Bizerte |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[फिजी]]ला [[युनायटेड किंगडम]]पासून अधिकृत स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite web |title=Fiji Independence Day |url=https://www.britannica.com/place/Fiji-island-country-Pacific-Ocean |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - करचुकवेगिरीच्या आरोपांमुळे अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष [[स्पिरो ॲग्न्यू]] यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{cite web |title=Spiro Agnew Resignation |url=https://www.senate.gov/about/officers-spouses/vice-presidents/Spiro_Agnew.htm |publisher=US Senate |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[एल साल्वाडोर]]ची राजधानी [[सान साल्वाडोर]] येथे ७.५ तीव्रतेचा भूकंप होऊन सुमारे १,५०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=1986 San Salvador Earthquake |url=https://earthquake.usgs.gov/ |publisher=USGS |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[ऑस्ट्राल एरलाइन्स फ्लाईट २५५३]] उरुग्वेमध्ये कोसळल्याने विमानातील सर्व ७४ प्रवासी ठार झाले.<ref>{{cite web |title=Austral Flight 2553 Crash |url=https://aviation-safety.net/ |publisher=Aviation Safety Network |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[नेदरलँड्स अँटिल्स]] ही स्वायत्त राजकीय अस्तित्व असलेली रचना अधिकृतपणे बरखास्त करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Dissolution of Netherlands Antilles |url=https://www.britannica.com/place/Netherlands-Antilles |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[अंकारा]], [[तुर्कस्तान]] येथे झालेल्या एका शांतता रॅलीतील दुहेरी बॉम्बस्फोटात १०३ लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=2015 Ankara Peace Rally Bombings |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34495161 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १४६५|१४६५]] - [[सेलिम पहिला]], उस्मानी ([[ऑटोमन साम्राज्य|ऑटोमन]]) सुलतान.<ref>{{cite web |title=Selim I |url=https://www.britannica.com/biography/Selim-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७३१|१७३१]] - [[हेन्री कॅव्हेंडिश]], ब्रिटिश शास्त्रज्ञ आणि भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Henry Cavendish |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Cavendish |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[ज्युसेप्पे व्हेर्दी]], इटालियन ऑपेरा संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Giuseppe Verdi |url=https://www.britannica.com/biography/Giuseppe-Verdi |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३०|१८३०]] - [[इसाबेला दुसरी, स्पेन|इसाबेला दुसरी]], स्पेनची राणी.<ref>{{cite web |title=Isabella II, Queen of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Isabella-II |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८३७|१८३७]] - [[रॉबर्ट गुल्ड शॉ]], अमेरिकन सेनाधिकारी.<ref>{{cite web |title=Robert Gould Shaw |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Gould-Shaw |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[बदरुद्दीन तय्यबजी]], भारतीय वकील, सामाजिक कार्यकर्ते आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] तिसरे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Badruddin Tyabji |url=https://www.inc.in/past-party-presidents/badruddin-tyabji |publisher=Indian National Congress |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[फ्रिट्यॉफ नानसेन]], [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|नोबेल शांतता पुरस्कार]]विजेता नॉर्वेजियन ध्रुवीय संशोधक व मुत्सद्दी.<ref>{{cite web |title=Fridtjof Nansen - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1922/nansen/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[नेव्हिल नॉक्स]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Neville Knox |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/16016.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[चार्ल्स पीयर्स]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Charles Pearse |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/46781.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[भक्ती रक्षक श्रीधर देव गोस्वामी महाराज]], भारतीय गुरू व आध्यात्मिक गुरू.<ref>{{cite web |title=Srila Bhakti Rakshak Sridhar Dev-Goswami Maharaj |url=https://www.scsmath.com/ |publisher=Sri Chaitanya Saraswat Math |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[जॉनी टेलर]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Johnny Taylor |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/7926.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[आर.के. नारायण]], प्रसिद्ध भारतीय इंग्रजी कादंबरीकार व लेखक.<ref>{{cite web |title=R.K. Narayan |url=https://www.britannica.com/biography/R-K-Narayan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[वसंतराव नाईक]], महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web |title=Vasantrao Naik |url=https://www.maharashtra.gov.in/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[क्लोद सायमन]], [[साहित्य क्षेत्रातील नोबेल पारितोषिक|साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]]विजेते फ्रेंच लेखक.<ref>{{cite web |title=Claude Simon - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1985/simon/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[जेरी गोमेझ]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Gerry Gomez |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51760.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[हॅरी केव्ह]], [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Harry Cave |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36551.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[क्लेरमॉन्ट डेपेइझा]], वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Clairmonte Depeiaza |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51557.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[हॅरोल्ड पइंटर]], साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते ब्रिटिश नाटककार आणि लेखक.<ref>{{cite web |title=Harold Pinter - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2005/pinter/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[सदाशिव पाटील]], [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारतीय टेस्ट क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Sadashiv Patil |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32185.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[आर्टी डिक]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Artie Dick |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36809.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[गरहार्ट एटल]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Gerhard Ertl - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[लान्स केर्न्स]], न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Lance Cairns |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36544.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[रेखा (अभिनेत्री)|रेखा]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Rekha Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0004514/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[डॅनिएल पर्ल]], अमेरिकन पत्रकार.<ref>{{cite web |title=Daniel Pearl Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Daniel-Pearl |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[एस. एसएस मॉरिस]], अमेरिकन फुटबॉल खेळाडू.<ref>{{cite web |title=S.S. Morris Profile |url=https://www.nfl.com/ |publisher=NFL |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[वुसिमुझी सिबंदा]], [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Vusi Sibanda |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55787.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[अ‍ॅलेक्सिस गिल्बोआ]], अमेरिकन मॉडेल आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Alexis Gilboa |url=https://www.imdb.com/name/nm1885542/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९|१९]] - [[जर्मॅनिकस]], रोमन सेनापती.<ref>{{cite web |title=Germanicus |url=https://www.britannica.com/biography/Germanicus-Julius-Caesar |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ६८०|६८०]] - [[हुसेन इब्न अली]], मुहम्मद पैगंबरांचे नातू आणि शिया इस्लाममधील तिसरे इमाम.<ref>{{cite web |title=Husayn ibn Ali |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. ८३३|८३३]] - [[अल-मामुन, खलिफा|अल-मामुन]], अब्बासी खलिफा.<ref>{{cite web |title=al-Mamun |url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३५९|१३५९]] - [[ह्यु चौथा, सायप्रस]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Hugh IV, King of Cyprus |url=https://www.britannica.com/biography/Hugh-IV-king-of-Cyprus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १६५९|१६५९]] - [[एबेल तास्मान]], डच शोधक व खलाशी.<ref>{{cite web |title=Abel Tasman |url=https://www.britannica.com/biography/Abel-Tasman |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम हॅरिसन सेवार्ड]], अमेरिकन राजकारणी आणि परराष्ट्र सचिव.<ref>{{cite web |title=William H. Seward |url=https://www.britannica.com/biography/William-H-Seward |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[कात्सुरा तारो]], [[जपान]]चे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Katsura Taro |url=https://www.britannica.com/biography/Katsura-Taro |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[चार्ल्स पहिला, रोमेनिया]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Carol I, King of Romania |url=https://www.britannica.com/biography/Carol-I |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ईडिथ पियाफ]], फ्रेंच गायिका आणि अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Edith Piaf |url=https://www.britannica.com/biography/Edith-Piaf |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८५|१९८५]] - [[युल ब्रायनर]], रशियन-अमेरिकन चित्रपट आणि रंगभूमी अभिनेता.<ref>{{cite web |title=Yul Brynner |url=https://www.imdb.com/name/nm0000989/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[सिरिमावो भंडारनायके]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] आणि जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Sirimavo Bandaranaike |url=https://www.britannica.com/biography/Sirimavo-Bandaranaike |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[क्रिस्टोफर रीव्ह]], अमेरिकन अभिनेता आणि दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Christopher Reeve |url=https://www.imdb.com/name/nm0001659/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[मिल्टन ओबोटे]], [[युगांडा]]चे माजी राष्ट्रपती.<ref>{{cite web |title=Milton Obote |url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Obote |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सरस्वतीबाई राणे]], [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] भारतीय शास्त्रीय गायिका.<ref>{{cite web |title=Saraswatibai Rane Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[रोहिणी भाटे]], प्रसिद्ध मराठी [[कथक]] नर्तिका आणि गुरू.<ref>{{cite web |title=Rohini Bhate Profile |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/ |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[जोन सदरलँड]], ऑस्ट्रेलियन ऑपेरा गायिका.<ref>{{cite web |title=Joan Sutherland |url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Sutherland |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगजीतसिंह]], प्रसिद्ध भारतीय [[गझल|गझलगायक]] आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Jagjit Singh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjit-Singh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१५|२०१५]] - [[रिचर्ड एफ. हेक]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते अमेरिकन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Richard F. Heck - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2010/heck/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[कादंबिनी गांगुली|कादंबिनी गांगुली]] पुरस्कारविजेत्या भारतीय लेखिका व समाजसुधारक.<ref>{{cite web |title=Kadambini Ganguly Legacy |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[जागतिक मानसिक आरोग्य दिन]] * [[दोन-दहा दिन]] - [[तैवान]]. * राष्ट्र दिन - [[फिजी]]. * स्वास्थ्य दिन - [[जपान]]. * कोरियन कामगार पक्ष स्थापना दिन - [[उत्तर कोरिया]]. == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/10}} ---- [[ऑक्टोबर ८]] - [[ऑक्टोबर ९]] - '''ऑक्टोबर १०''' - [[ऑक्टोबर ११]] - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} dwjvc6m9qt8gzl8amyo1nfp8k5obn5m 0 13334 2718688 2186556 2026-10-10T23:04:58Z अभय नातू 206 /* मृत्यू */ 2718688 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|११|२८४|२८५}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === ===एकविसावे शतक=== * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[फिनलंड]]च्या [[व्हंटा]] शहरातील शॉपिंग मॉलमध्ये बॉम्बहल्ला. ७ ठार. == जन्म == * [[इ.स. १६७१|१६७१]] - [[फ्रेडरिक चौथा, डेन्मार्क]]चा राजा. * [[इ.स. १७३८|१७३८]] - [[आर्थर फिलिप]], [[न्यू साउथ वेल्स]]चा शासक. * [[इ.स. १८९९|१८९९]] - [[आर्थर ऑक्से]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९०२|१९०२]] - [[जयप्रकाश नारायण]], [[:वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते|भारतरत्न पुरस्कार विजेते]] सामाजिक कार्यकर्ते. * [[इ.स. १९१६|१९१६]] - [[नानाजी देशमुख]], [[:वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते|भारतरत्न पुरस्कार विजेते]] सामाजिक कार्यकर्ते. * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[जॉन ड्यूझ]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[अमिताभ बच्चन]], भारतीय अभिनेता. * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[कीथ बॉइस]], [[:वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू|वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[विजय पांडुरंग भटकर]] - [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कार विजेते]] भारतीय [[:वर्ग:संगणकशास्त्रज्ञ|संगणकशास्त्रज्ञ]] * [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[निकानोर दुआर्ते फ्रुतोस]], [[:वर्ग:पेराग्वेचे राष्ट्राध्यक्ष|पेराग्वेचा राष्ट्राध्यक्ष]]. * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[फिल न्यूपोर्ट]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]]. == मृत्यू == * [[इ.स. १३०३|१३०३]] - [[पोप बोनिफेस आठवा]].<ref>{{cite web |title=Boniface VIII |url=https://www.britannica.com/biography/Boniface-VIII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३४७|१३४७]] - [[लुई चौथा, पवित्र रोमन सम्राट|लुई चौथा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Louis IV, Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-IV-Holy-Roman-emperor |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५३१|१५३१]] - [[हल्डरिश झ्विंग्ली]], स्विस धर्मसुधारक आणि प्रोटेस्टंट क्रांतीचे नेते.<ref>{{cite web |title=Huldrych Zwingli |url=https://www.britannica.com/biography/Huldrych-Zwingli |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८०९|१८०९]] - [[मेरीवेदर लुईस]], अमेरिकन शोधक आणि 'लुईस आणि क्लार्क' मोहिमेचे प्रमुख.<ref>{{cite web |title=Meriwether Lewis |url=https://www.britannica.com/biography/Meriwether-Lewis |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८९|१८८९]] - [[जेम्स प्रेस्कॉट जूल]], इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=James Prescott Joule |url=https://www.britannica.com/biography/James-Prescott-Joule |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ज्याँ काक्तो]], फ्रेंच कवी, कादंबरीकार आणि चित्रपट दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Jean Cocteau |url=https://www.britannica.com/biography/Jean-Cocteau |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[डोरोथी लँगे]], अमेरिकन छायाचित्रकार.<ref>{{cite web |title=Dorothea Lange |url=https://www.britannica.com/biography/Dorothea-Lange |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[तुकडोजी महाराज|राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज]], महाराष्ट्रातील प्रख्यात संत, समाजसुधारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Rashtrasant Tukdoji Maharaj |url=https://www.rtmnu.ac.in/ |publisher=Rashtrasant Tukadoji Maharaj Nagpur University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[जॅनेट मॅकडोनाल्ड]], ब्रिटिश वंशाची ऑस्ट्रेलियन वनस्पतीशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Jeanette McDonald Profile |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[दिगंबर परशुराम दांडेकर]], भारतीय उद्योगपती आणि [[कॅम्लिन]] उद्योगसमूहाचे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Camlin History and Founders |url=https://www.kokuyocamlin.com/about-us.html |publisher=Kokuyo Camlin |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[दीना पाठक]], प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री आणि गुजराती रंगभूमीवरील ज्येष्ठ कलाकार.<ref>{{cite web |title=Dina Pathak |url=https://www.imdb.com/name/nm0665538/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[जोगिंदर सिंग]], भारतीय वंशाचे केन्याई मोटर रॅली चालक.<ref>{{cite web |title=Joginder Singh Safari Rally legend |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-24608383 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[ॲलेक्सी लिओनोव्ह]], अंतराळात पहिले पाऊल ठेवणारे (स्पेसवॉक करणारे) सोव्हिएत अंतराळवीर.<ref>{{cite web |title=Alexei Leonov First Spacewalker |url=https://www.nasa.gov/ |publisher=NASA |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * आंतरराष्ट्रीय मुलगी दिन == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/11}} ---- [[ऑक्टोबर ९]] - [[ऑक्टोबर १०]] - '''ऑक्टोबर ११''' - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - [[ऑक्टोबर महिना]] ---- {{ग्रेगरियन महिने}} 1o9f4y3hvi85aq2iy63gpzw4ilkh9uq 2718689 2718688 2026-10-10T23:05:28Z अभय नातू 206 /* बाह्य दुवे */ 2718689 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|११|२८४|२८५}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === ===एकविसावे शतक=== * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[फिनलंड]]च्या [[व्हंटा]] शहरातील शॉपिंग मॉलमध्ये बॉम्बहल्ला. ७ ठार. == जन्म == * [[इ.स. १६७१|१६७१]] - [[फ्रेडरिक चौथा, डेन्मार्क]]चा राजा. * [[इ.स. १७३८|१७३८]] - [[आर्थर फिलिप]], [[न्यू साउथ वेल्स]]चा शासक. * [[इ.स. १८९९|१८९९]] - [[आर्थर ऑक्से]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९०२|१९०२]] - [[जयप्रकाश नारायण]], [[:वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते|भारतरत्न पुरस्कार विजेते]] सामाजिक कार्यकर्ते. * [[इ.स. १९१६|१९१६]] - [[नानाजी देशमुख]], [[:वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते|भारतरत्न पुरस्कार विजेते]] सामाजिक कार्यकर्ते. * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[जॉन ड्यूझ]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[अमिताभ बच्चन]], भारतीय अभिनेता. * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[कीथ बॉइस]], [[:वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू|वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[विजय पांडुरंग भटकर]] - [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कार विजेते]] भारतीय [[:वर्ग:संगणकशास्त्रज्ञ|संगणकशास्त्रज्ञ]] * [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[निकानोर दुआर्ते फ्रुतोस]], [[:वर्ग:पेराग्वेचे राष्ट्राध्यक्ष|पेराग्वेचा राष्ट्राध्यक्ष]]. * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[फिल न्यूपोर्ट]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]]. == मृत्यू == * [[इ.स. १३०३|१३०३]] - [[पोप बोनिफेस आठवा]].<ref>{{cite web |title=Boniface VIII |url=https://www.britannica.com/biography/Boniface-VIII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३४७|१३४७]] - [[लुई चौथा, पवित्र रोमन सम्राट|लुई चौथा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Louis IV, Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-IV-Holy-Roman-emperor |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५३१|१५३१]] - [[हल्डरिश झ्विंग्ली]], स्विस धर्मसुधारक आणि प्रोटेस्टंट क्रांतीचे नेते.<ref>{{cite web |title=Huldrych Zwingli |url=https://www.britannica.com/biography/Huldrych-Zwingli |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८०९|१८०९]] - [[मेरीवेदर लुईस]], अमेरिकन शोधक आणि 'लुईस आणि क्लार्क' मोहिमेचे प्रमुख.<ref>{{cite web |title=Meriwether Lewis |url=https://www.britannica.com/biography/Meriwether-Lewis |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८९|१८८९]] - [[जेम्स प्रेस्कॉट जूल]], इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=James Prescott Joule |url=https://www.britannica.com/biography/James-Prescott-Joule |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ज्याँ काक्तो]], फ्रेंच कवी, कादंबरीकार आणि चित्रपट दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Jean Cocteau |url=https://www.britannica.com/biography/Jean-Cocteau |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[डोरोथी लँगे]], अमेरिकन छायाचित्रकार.<ref>{{cite web |title=Dorothea Lange |url=https://www.britannica.com/biography/Dorothea-Lange |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[तुकडोजी महाराज|राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज]], महाराष्ट्रातील प्रख्यात संत, समाजसुधारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Rashtrasant Tukdoji Maharaj |url=https://www.rtmnu.ac.in/ |publisher=Rashtrasant Tukadoji Maharaj Nagpur University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[जॅनेट मॅकडोनाल्ड]], ब्रिटिश वंशाची ऑस्ट्रेलियन वनस्पतीशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Jeanette McDonald Profile |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[दिगंबर परशुराम दांडेकर]], भारतीय उद्योगपती आणि [[कॅम्लिन]] उद्योगसमूहाचे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Camlin History and Founders |url=https://www.kokuyocamlin.com/about-us.html |publisher=Kokuyo Camlin |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[दीना पाठक]], प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री आणि गुजराती रंगभूमीवरील ज्येष्ठ कलाकार.<ref>{{cite web |title=Dina Pathak |url=https://www.imdb.com/name/nm0665538/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[जोगिंदर सिंग]], भारतीय वंशाचे केन्याई मोटर रॅली चालक.<ref>{{cite web |title=Joginder Singh Safari Rally legend |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-24608383 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[ॲलेक्सी लिओनोव्ह]], अंतराळात पहिले पाऊल ठेवणारे (स्पेसवॉक करणारे) सोव्हिएत अंतराळवीर.<ref>{{cite web |title=Alexei Leonov First Spacewalker |url=https://www.nasa.gov/ |publisher=NASA |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * आंतरराष्ट्रीय मुलगी दिन == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/11}} ---- [[ऑक्टोबर ९]] - [[ऑक्टोबर १०]] - '''ऑक्टोबर ११''' - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} t779kp5vigz0tbnxrg9rn9oosuwltrn 2718690 2718689 2026-10-10T23:07:00Z अभय नातू 206 /* जन्म */ 2718690 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|११|२८४|२८५}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === ===एकविसावे शतक=== * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[फिनलंड]]च्या [[व्हंटा]] शहरातील शॉपिंग मॉलमध्ये बॉम्बहल्ला. ७ ठार. == जन्म == * [[इ.स. १६७१|१६७१]] - [[फ्रेडरिक चौथा, डेन्मार्क|फ्रेडरिक चौथा]], डेन्मार्कचा राजा.<ref>{{cite web |title=Frederick IV, King of Denmark |url=https://www.britannica.com/biography/Frederick-IV-king-of-Denmark-and-Norway |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७३८|१७३८]] - [[आर्थर फिलिप]], न्यू साउथ वेल्सचे पहिले राज्यपाल आणि रॉयल नेव्हीचे अधिकारी.<ref>{{cite web |title=Arthur Phillip |url=https://www.britannica.com/biography/Arthur-Phillip |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[हेन्री जेम्स]], प्रसिद्ध अमेरिकन कादंबरीकार आणि लेखक.<ref>{{cite web |title=Henry James |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-James-American-writer |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[एलिझाबेथ रूझव्हेल्ट|एलिनॉर रूझव्हेल्ट]], अमेरिकन मानवाधिकार कार्यकर्त्या आणि अमेरिकेच्या प्रथम महिला.<ref>{{cite web |title=Eleanor Roosevelt |url=https://www.britannica.com/biography/Eleanor-Roosevelt |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८8४]] - [[फ्राइडरिच बर्जियस]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Friedrich Bergius - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1931/bergius/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९९|१८९९]] - [[आर्थर ऑक्से]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Arthur Ochse |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/46702.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०२|१९०२]] - [[जयप्रकाश नारायण]], [[भारतरत्न]] पुरस्कारविजेते भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी, राजकीय नेते आणि सामाजिक कार्यकर्ते.<ref>{{cite web |title=Jayaprakash Narayan |url=https://www.britannica.com/biography/Jayaprakash-Narayan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१६|१९१६]] - [[नानाजी देशमुख]], [[भारतरत्न]] पुरस्कारविजेते भारतीय समाजसुधारक आणि जनसंघ नेते.<ref>{{cite web |title=Nanaji Deshmukh |url=https://www.britannica.com/biography/Nanaji-Deshmukh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[इल्या चारिफ]], नोबेल पारितोषिकविजेते भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Eliechariff |url=https://www.nobelprize.org/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[जॉन ड्यूझ]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: John Dewes |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/11833.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[बॉबी चार्ल्स]], इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आणि विश्वचषक विजेता.<ref>{{cite web |title=Bobby Charlton |url=https://www.britannica.com/biography/Bobby-Charlton |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[अमिताभ बच्चन]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेता, सूत्रधार आणि पद्मविभूषण सन्मानित कलाकार.<ref>{{cite web |title=Amitabh Bachchan Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Amitabh-Bachchan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[कीथ बॉइस]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Keith Boyce |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51151.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[विजय पांडुरंग भटकर]], [[पद्मभूषण]] पुरस्कारविजेते भारतीय संगणकशास्त्रज्ञ आणि परम सुपरसंगणकाचे शिल्पकार.<ref>{{cite web |title=Vijay Bhatkar Profile |url=https://www.cdac.in/ |publisher=C-DAC |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[निकानोर दुआर्ते फ्रुतोस]], पॅराग्वेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Nicanor Duarte Frutos |url=https://www.britannica.com/biography/Nicanor-Duarte-Frutos |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[फिल न्यूपोर्ट]], इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Phil Newport |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/17926.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[रॉन ॲटकिन्सन]], ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Ron Atkinson |url=http://www.espncricinfo.com/ |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[सेबास्टियान व्हेटेल]], चार वेळा [[फॉर्म्युला वन]] जागतिक अजिंक्यपद विजेता जर्मन रेसिंग ड्रायव्हर.<ref>{{cite web |title=Sebastian Vettel |url=https://www.formula1.com/en/drivers/sebastian-vettel.html |publisher=Formula 1 |access-date=2026-10-10}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १३०३|१३०३]] - [[पोप बोनिफेस आठवा]].<ref>{{cite web |title=Boniface VIII |url=https://www.britannica.com/biography/Boniface-VIII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३४७|१३४७]] - [[लुई चौथा, पवित्र रोमन सम्राट|लुई चौथा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Louis IV, Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-IV-Holy-Roman-emperor |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५३१|१५३१]] - [[हल्डरिश झ्विंग्ली]], स्विस धर्मसुधारक आणि प्रोटेस्टंट क्रांतीचे नेते.<ref>{{cite web |title=Huldrych Zwingli |url=https://www.britannica.com/biography/Huldrych-Zwingli |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८०९|१८०९]] - [[मेरीवेदर लुईस]], अमेरिकन शोधक आणि 'लुईस आणि क्लार्क' मोहिमेचे प्रमुख.<ref>{{cite web |title=Meriwether Lewis |url=https://www.britannica.com/biography/Meriwether-Lewis |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८९|१८८९]] - [[जेम्स प्रेस्कॉट जूल]], इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=James Prescott Joule |url=https://www.britannica.com/biography/James-Prescott-Joule |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ज्याँ काक्तो]], फ्रेंच कवी, कादंबरीकार आणि चित्रपट दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Jean Cocteau |url=https://www.britannica.com/biography/Jean-Cocteau |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[डोरोथी लँगे]], अमेरिकन छायाचित्रकार.<ref>{{cite web |title=Dorothea Lange |url=https://www.britannica.com/biography/Dorothea-Lange |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[तुकडोजी महाराज|राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज]], महाराष्ट्रातील प्रख्यात संत, समाजसुधारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Rashtrasant Tukdoji Maharaj |url=https://www.rtmnu.ac.in/ |publisher=Rashtrasant Tukadoji Maharaj Nagpur University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[जॅनेट मॅकडोनाल्ड]], ब्रिटिश वंशाची ऑस्ट्रेलियन वनस्पतीशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Jeanette McDonald Profile |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[दिगंबर परशुराम दांडेकर]], भारतीय उद्योगपती आणि [[कॅम्लिन]] उद्योगसमूहाचे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Camlin History and Founders |url=https://www.kokuyocamlin.com/about-us.html |publisher=Kokuyo Camlin |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[दीना पाठक]], प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री आणि गुजराती रंगभूमीवरील ज्येष्ठ कलाकार.<ref>{{cite web |title=Dina Pathak |url=https://www.imdb.com/name/nm0665538/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[जोगिंदर सिंग]], भारतीय वंशाचे केन्याई मोटर रॅली चालक.<ref>{{cite web |title=Joginder Singh Safari Rally legend |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-24608383 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[ॲलेक्सी लिओनोव्ह]], अंतराळात पहिले पाऊल ठेवणारे (स्पेसवॉक करणारे) सोव्हिएत अंतराळवीर.<ref>{{cite web |title=Alexei Leonov First Spacewalker |url=https://www.nasa.gov/ |publisher=NASA |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * आंतरराष्ट्रीय मुलगी दिन == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/11}} ---- [[ऑक्टोबर ९]] - [[ऑक्टोबर १०]] - '''ऑक्टोबर ११''' - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} oq0x8pqx8du05qih9r0c3hu5irywfvg 2718691 2718690 2026-10-10T23:07:01Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2718691 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|११|२८४|२८५}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === अठरावे शतक === ===एकोणिसावे शतक=== === विसावे शतक === ===एकविसावे शतक=== * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[फिनलंड]]च्या [[व्हंटा]] शहरातील शॉपिंग मॉलमध्ये बॉम्बहल्ला. ७ ठार. == जन्म == * [[इ.स. १६७१|१६७१]] - [[फ्रेडरिक चौथा, डेन्मार्क|फ्रेडरिक चौथा]], डेन्मार्कचा राजा.<ref>{{cite web |title=Frederick IV, King of Denmark |url=https://www.britannica.com/biography/Frederick-IV-king-of-Denmark-and-Norway |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७३८|१७३८]] - [[आर्थर फिलिप]], न्यू साउथ वेल्सचे पहिले राज्यपाल आणि रॉयल नेव्हीचे अधिकारी.<ref>{{cite web |title=Arthur Phillip |url=https://www.britannica.com/biography/Arthur-Phillip |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[हेन्री जेम्स]], प्रसिद्ध अमेरिकन कादंबरीकार आणि लेखक.<ref>{{cite web |title=Henry James |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-James-American-writer |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[एलिझाबेथ रूझव्हेल्ट|एलिनॉर रूझव्हेल्ट]], अमेरिकन मानवाधिकार कार्यकर्त्या आणि अमेरिकेच्या प्रथम महिला.<ref>{{cite web |title=Eleanor Roosevelt |url=https://www.britannica.com/biography/Eleanor-Roosevelt |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८8४]] - [[फ्राइडरिच बर्जियस]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Friedrich Bergius - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1931/bergius/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९९|१८९९]] - [[आर्थर ऑक्से]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Arthur Ochse |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/46702.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०२|१९०२]] - [[जयप्रकाश नारायण]], [[भारतरत्न]] पुरस्कारविजेते भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी, राजकीय नेते आणि सामाजिक कार्यकर्ते.<ref>{{cite web |title=Jayaprakash Narayan |url=https://www.britannica.com/biography/Jayaprakash-Narayan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१६|१९१६]] - [[नानाजी देशमुख]], [[भारतरत्न]] पुरस्कारविजेते भारतीय समाजसुधारक आणि जनसंघ नेते.<ref>{{cite web |title=Nanaji Deshmukh |url=https://www.britannica.com/biography/Nanaji-Deshmukh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[इल्या चारिफ]], नोबेल पारितोषिकविजेते भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Eliechariff |url=https://www.nobelprize.org/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[जॉन ड्यूझ]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: John Dewes |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/11833.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[बॉबी चार्ल्स]], इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आणि विश्वचषक विजेता.<ref>{{cite web |title=Bobby Charlton |url=https://www.britannica.com/biography/Bobby-Charlton |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[अमिताभ बच्चन]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेता, सूत्रधार आणि पद्मविभूषण सन्मानित कलाकार.<ref>{{cite web |title=Amitabh Bachchan Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Amitabh-Bachchan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[कीथ बॉइस]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Keith Boyce |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51151.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[विजय पांडुरंग भटकर]], [[पद्मभूषण]] पुरस्कारविजेते भारतीय संगणकशास्त्रज्ञ आणि परम सुपरसंगणकाचे शिल्पकार.<ref>{{cite web |title=Vijay Bhatkar Profile |url=https://www.cdac.in/ |publisher=C-DAC |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[निकानोर दुआर्ते फ्रुतोस]], पॅराग्वेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Nicanor Duarte Frutos |url=https://www.britannica.com/biography/Nicanor-Duarte-Frutos |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[फिल न्यूपोर्ट]], इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Phil Newport |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/17926.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[रॉन ॲटकिन्सन]], ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Ron Atkinson |url=http://www.espncricinfo.com/ |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[सेबास्टियान व्हेटेल]], चार वेळा [[फॉर्म्युला वन]] जागतिक अजिंक्यपद विजेता जर्मन रेसिंग ड्रायव्हर.<ref>{{cite web |title=Sebastian Vettel |url=https://www.formula1.com/en/drivers/sebastian-vettel.html |publisher=Formula 1 |access-date=2026-10-10}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १३०३|१३०३]] - [[पोप बोनिफेस आठवा]].<ref>{{cite web |title=Boniface VIII |url=https://www.britannica.com/biography/Boniface-VIII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३४७|१३४७]] - [[लुई चौथा, पवित्र रोमन सम्राट|लुई चौथा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Louis IV, Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-IV-Holy-Roman-emperor |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५३१|१५३१]] - [[हल्डरिश झ्विंग्ली]], स्विस धर्मसुधारक आणि प्रोटेस्टंट क्रांतीचे नेते.<ref>{{cite web |title=Huldrych Zwingli |url=https://www.britannica.com/biography/Huldrych-Zwingli |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८०९|१८०९]] - [[मेरीवेदर लुईस]], अमेरिकन शोधक आणि 'लुईस आणि क्लार्क' मोहिमेचे प्रमुख.<ref>{{cite web |title=Meriwether Lewis |url=https://www.britannica.com/biography/Meriwether-Lewis |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८९|१८८९]] - [[जेम्स प्रेस्कॉट जूल]], इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=James Prescott Joule |url=https://www.britannica.com/biography/James-Prescott-Joule |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ज्याँ काक्तो]], फ्रेंच कवी, कादंबरीकार आणि चित्रपट दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Jean Cocteau |url=https://www.britannica.com/biography/Jean-Cocteau |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[डोरोथी लँगे]], अमेरिकन छायाचित्रकार.<ref>{{cite web |title=Dorothea Lange |url=https://www.britannica.com/biography/Dorothea-Lange |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[तुकडोजी महाराज|राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज]], महाराष्ट्रातील प्रख्यात संत, समाजसुधारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Rashtrasant Tukdoji Maharaj |url=https://www.rtmnu.ac.in/ |publisher=Rashtrasant Tukadoji Maharaj Nagpur University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[जॅनेट मॅकडोनाल्ड]], ब्रिटिश वंशाची ऑस्ट्रेलियन वनस्पतीशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Jeanette McDonald Profile |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[दिगंबर परशुराम दांडेकर]], भारतीय उद्योगपती आणि [[कॅम्लिन]] उद्योगसमूहाचे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Camlin History and Founders |url=https://www.kokuyocamlin.com/about-us.html |publisher=Kokuyo Camlin |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[दीना पाठक]], प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री आणि गुजराती रंगभूमीवरील ज्येष्ठ कलाकार.<ref>{{cite web |title=Dina Pathak |url=https://www.imdb.com/name/nm0665538/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[जोगिंदर सिंग]], भारतीय वंशाचे केन्याई मोटर रॅली चालक.<ref>{{cite web |title=Joginder Singh Safari Rally legend |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-24608383 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[ॲलेक्सी लिओनोव्ह]], अंतराळात पहिले पाऊल ठेवणारे (स्पेसवॉक करणारे) सोव्हिएत अंतराळवीर.<ref>{{cite web |title=Alexei Leonov First Spacewalker |url=https://www.nasa.gov/ |publisher=NASA |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * आंतरराष्ट्रीय मुलगी दिन == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/11}} ---- [[ऑक्टोबर ९]] - [[ऑक्टोबर १०]] - '''ऑक्टोबर ११''' - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} q6f2qrrtz5owg4m1zelaljm8zkdo3o2 2718694 2718691 2026-10-10T23:14:51Z अभय नातू 206 /* ठळक घटना आणि घडामोडी */ 2718694 wikitext text/x-wiki {{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|११|२८४|२८५}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === नववे शतक === * [[इ.स. ८४२|८४२]] - [[मायकेल तिसरा]] अवघ्या दोन वर्षांचा असताना आपल्या आईसोबत (थिओडोरा) [[बायझेंटाईन साम्राज्य|बायझेंटाईन साम्राज्याचा]] सह-सम्राट बनला.<ref>{{cite web |title=Michael III |url=https://www.britannica.com/biography/Michael-III-Byzantine-emperor |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === १२ वे शतक === * [[इ.स. ११३८|११३८]] - [[अलेप्पोचा भूकंप (११३८)|अलेप्पोचा भीषण भूकंप]]: [[सीरिया]]तील [[अलेप्पो]] शहरात झालेल्या विनाशकारी भूकंपात सुमारे २,३०,००० लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=Aleppo earthquake of 1138 |url=https://www.britannica.com/event/Aleppo-earthquake-of-1138 |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === १२ वे शतक === * [[इ.स. ११४२|११४२]] - [[चीन]]मधील [[गाओझॉन्ग (सॉंग राजवंश)|सम्राट गाओझॉन्गने]] [[जिन-सॉंग युद्धे|जिन वंश]] आणि [[सॉंग राजवंश|सॉंग वंशादरम्यान]] [[शाओक्सिंगचा तह|शाओक्सिंग करारावर]] स्वाक्षरी केली.<ref>{{cite web |title=Treaty of Shaoxing |url=https://www.britannica.com/place/China |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५३१|१५३१]] - [[कॅपेलची दुसरी लढाई]]: [[कॅथोलिक धर्म|कॅथोलिक]] स्विस कॅन्टोन्सने [[प्रोटेस्टंट धर्म|प्रोटेस्टंट]] झाुरिक सैन्याला हरवले; या युद्धात स्विस धर्मसुधारक [[हल्डरिश झ्विंग्ली]] मारले गेले.<ref>{{cite web |title=Battle of Kappel |url=https://www.britannica.com/event/Battles-of-Kappel |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७३७|१७३७]] - [[कोलकाता|कलकत्ता येथे आलेले चक्रीवादळ]]: चक्रीवादळ आणि समुद्राच्या लाटांमुळे बंगाल किनारपट्टीवर मोठे नुकसान झाले आणि हजारो लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=1737 Calcutta Cyclone |url=https://www.britannica.com/place/Kolkata |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७७९|१७७९]] - [[अमेरिकन क्रांती|अमेरिकन क्रांतीदरम्यान]] [[सव्हानाचे वेढ्यात]] पोलिश-अमेरिकन लष्करी कमांडर [[कॅसिमिर पुलास्की]] मारले गेले.<ref>{{cite web |title=Casimir Pulaski |url=https://www.britannica.com/biography/Casimir-Pulaski |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८६५|१८६५]] - [[जमैका]]मध्ये [[पॉल बोगल]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[मोरांत बे उठाव]] सुरू झाला, ज्याने ब्रिटिश वसाहतींविरुद्धच्या लढ्यात मोलाची भूमिका बजावली.<ref>{{cite web |title=Morant Bay Rebellion |url=https://www.britannica.com/event/Morant-Bay-Rebellion |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९९|१८९९]] - [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेत]] [[ब्रिटिश साम्राज्य]] आणि [[बोअर प्रजासत्ताक]] यांच्यात [[दुसरे बोअर युद्ध]] सुरू झाले.<ref>{{cite web |title=Second Boer War |url=https://www.britannica.com/event/South-African-War |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[दुसरे चिनी-जपानी युद्ध]]: [[मागुआनची लढाई]] पार पडली, ज्यामध्ये चीनी सैन्याने जपानी सैन्याचा प्रतिकार केला.<ref>{{cite web |title=Second Sino-Japanese War |url=https://www.britannica.com/event/Second-Sino-Japanese-War |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[अमेरिका]] आणि [[सोव्हिएत युनियन]] यांच्यातील [[क्युबन क्षेपणास्त्र आणीबाणी|क्युबन क्षेपणास्त्र आणीबाणीचे]] संकेत अधिक तीव्र झाले.<ref>{{cite web |title=Cuban Missile Crisis |url=https://www.britannica.com/event/Cuban-missile-crisis |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[नासा]]चे [[अपोलो ७]] हे पहिले मानवी अंतराळ मोहीम यशस्वीपणे प्रक्षेपित करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Apollo 7 Mission Overview |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/apollo/missions/apollo7.html |publisher=NASA |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९८४|१९८४]] - [[कैलास सत्यार्थी]] आणि [[मलाला युसूफझाई]] यांना संयुक्तपणे बालहक्क चळवळीतील योगदानासाठी ओळख मिळाली.<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2014 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/summary/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[फिनलंड|फिनलंडच्या]] [[व्हंटा]] शहरातील माय्युरमानी शॉपिंग मॉलमध्ये झालेल्या बॉम्बहल्ल्यात ७ जण ठार झाले.<ref>{{cite web |title=Myyrmanni bombing |url=https://www.bbc.com/news/world-europe |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१३|२०१३]] - रासायनिक शस्त्रास्त्रांच्या नाशासाठी कार्यरत असलेल्या [[रासायनिक शस्त्रे बंदी संघटना|ऑर्गनायझेशन फॉर द प्रोहिबिशन ऑफ केमिकल वेपन्स (OPCW)]] ला [[शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक|नोबेल शांतता पुरस्कार]] जाहीर झाला.<ref>{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2013 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2013/summary/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १६७१|१६७१]] - [[फ्रेडरिक चौथा, डेन्मार्क|फ्रेडरिक चौथा]], डेन्मार्कचा राजा.<ref>{{cite web |title=Frederick IV, King of Denmark |url=https://www.britannica.com/biography/Frederick-IV-king-of-Denmark-and-Norway |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १७३८|१७३८]] - [[आर्थर फिलिप]], न्यू साउथ वेल्सचे पहिले राज्यपाल आणि रॉयल नेव्हीचे अधिकारी.<ref>{{cite web |title=Arthur Phillip |url=https://www.britannica.com/biography/Arthur-Phillip |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८४४|१८४४]] - [[हेन्री जेम्स]], प्रसिद्ध अमेरिकन कादंबरीकार आणि लेखक.<ref>{{cite web |title=Henry James |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-James-American-writer |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[एलिझाबेथ रूझव्हेल्ट|एलिनॉर रूझव्हेल्ट]], अमेरिकन मानवाधिकार कार्यकर्त्या आणि अमेरिकेच्या प्रथम महिला.<ref>{{cite web |title=Eleanor Roosevelt |url=https://www.britannica.com/biography/Eleanor-Roosevelt |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८४|१८8४]] - [[फ्राइडरिच बर्जियस]], [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रातील]] [[नोबेल पारितोषिक]]विजेते जर्मन शास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Friedrich Bergius - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1931/bergius/facts/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८९९|१८९९]] - [[आर्थर ऑक्से]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Arthur Ochse |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/46702.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९०२|१९०२]] - [[जयप्रकाश नारायण]], [[भारतरत्न]] पुरस्कारविजेते भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी, राजकीय नेते आणि सामाजिक कार्यकर्ते.<ref>{{cite web |title=Jayaprakash Narayan |url=https://www.britannica.com/biography/Jayaprakash-Narayan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९१६|१९१६]] - [[नानाजी देशमुख]], [[भारतरत्न]] पुरस्कारविजेते भारतीय समाजसुधारक आणि जनसंघ नेते.<ref>{{cite web |title=Nanaji Deshmukh |url=https://www.britannica.com/biography/Nanaji-Deshmukh |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[इल्या चारिफ]], नोबेल पारितोषिकविजेते भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Eliechariff |url=https://www.nobelprize.org/ |publisher=Nobel Prize |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[जॉन ड्यूझ]], [[इंग्लंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: John Dewes |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/11833.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[बॉबी चार्ल्स]], इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आणि विश्वचषक विजेता.<ref>{{cite web |title=Bobby Charlton |url=https://www.britannica.com/biography/Bobby-Charlton |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[अमिताभ बच्चन]], प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेता, सूत्रधार आणि पद्मविभूषण सन्मानित कलाकार.<ref>{{cite web |title=Amitabh Bachchan Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Amitabh-Bachchan |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[कीथ बॉइस]], [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Player profile: Keith Boyce |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/51151.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[विजय पांडुरंग भटकर]], [[पद्मभूषण]] पुरस्कारविजेते भारतीय संगणकशास्त्रज्ञ आणि परम सुपरसंगणकाचे शिल्पकार.<ref>{{cite web |title=Vijay Bhatkar Profile |url=https://www.cdac.in/ |publisher=C-DAC |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[निकानोर दुआर्ते फ्रुतोस]], पॅराग्वेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Nicanor Duarte Frutos |url=https://www.britannica.com/biography/Nicanor-Duarte-Frutos |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[फिल न्यूपोर्ट]], इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Phil Newport |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/17926.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[रॉन ॲटकिन्सन]], ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Player profile: Ron Atkinson |url=http://www.espncricinfo.com/ |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[सेबास्टियान व्हेटेल]], चार वेळा [[फॉर्म्युला वन]] जागतिक अजिंक्यपद विजेता जर्मन रेसिंग ड्रायव्हर.<ref>{{cite web |title=Sebastian Vettel |url=https://www.formula1.com/en/drivers/sebastian-vettel.html |publisher=Formula 1 |access-date=2026-10-10}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १३०३|१३०३]] - [[पोप बोनिफेस आठवा]].<ref>{{cite web |title=Boniface VIII |url=https://www.britannica.com/biography/Boniface-VIII |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १३४७|१३४७]] - [[लुई चौथा, पवित्र रोमन सम्राट|लुई चौथा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Louis IV, Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-IV-Holy-Roman-emperor |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १५३१|१५३१]] - [[हल्डरिश झ्विंग्ली]], स्विस धर्मसुधारक आणि प्रोटेस्टंट क्रांतीचे नेते.<ref>{{cite web |title=Huldrych Zwingli |url=https://www.britannica.com/biography/Huldrych-Zwingli |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८०९|१८०९]] - [[मेरीवेदर लुईस]], अमेरिकन शोधक आणि 'लुईस आणि क्लार्क' मोहिमेचे प्रमुख.<ref>{{cite web |title=Meriwether Lewis |url=https://www.britannica.com/biography/Meriwether-Lewis |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १८८९|१८८९]] - [[जेम्स प्रेस्कॉट जूल]], इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=James Prescott Joule |url=https://www.britannica.com/biography/James-Prescott-Joule |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[ज्याँ काक्तो]], फ्रेंच कवी, कादंबरीकार आणि चित्रपट दिग्दर्शक.<ref>{{cite web |title=Jean Cocteau |url=https://www.britannica.com/biography/Jean-Cocteau |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[डोरोथी लँगे]], अमेरिकन छायाचित्रकार.<ref>{{cite web |title=Dorothea Lange |url=https://www.britannica.com/biography/Dorothea-Lange |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[तुकडोजी महाराज|राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज]], महाराष्ट्रातील प्रख्यात संत, समाजसुधारक आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Rashtrasant Tukdoji Maharaj |url=https://www.rtmnu.ac.in/ |publisher=Rashtrasant Tukadoji Maharaj Nagpur University |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[जॅनेट मॅकडोनाल्ड]], ब्रिटिश वंशाची ऑस्ट्रेलियन वनस्पतीशास्त्रज्ञ.<ref>{{cite web |title=Jeanette McDonald Profile |url=https://www.britannica.com/ |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[दिगंबर परशुराम दांडेकर]], भारतीय उद्योगपती आणि [[कॅम्लिन]] उद्योगसमूहाचे संस्थापक.<ref>{{cite web |title=Camlin History and Founders |url=https://www.kokuyocamlin.com/about-us.html |publisher=Kokuyo Camlin |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[दीना पाठक]], प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री आणि गुजराती रंगभूमीवरील ज्येष्ठ कलाकार.<ref>{{cite web |title=Dina Pathak |url=https://www.imdb.com/name/nm0665538/ |publisher=IMDb |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[जोगिंदर सिंग]], भारतीय वंशाचे केन्याई मोटर रॅली चालक.<ref>{{cite web |title=Joginder Singh Safari Rally legend |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-24608383 |publisher=BBC News |access-date=2026-10-10}}</ref> * [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[ॲलेक्सी लिओनोव्ह]], अंतराळात पहिले पाऊल ठेवणारे (स्पेसवॉक करणारे) सोव्हिएत अंतराळवीर.<ref>{{cite web |title=Alexei Leonov First Spacewalker |url=https://www.nasa.gov/ |publisher=NASA |access-date=2026-10-10}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * आंतरराष्ट्रीय मुलगी दिन == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||october/11}} ---- [[ऑक्टोबर ९]] - [[ऑक्टोबर १०]] - '''ऑक्टोबर ११''' - [[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - [[ऑक्टोबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} edh0h50gx9yrz1jpmxedmnp7qryfe7e 0 13516 2718643 1931951 2026-10-10T18:16:58Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2718643 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:Hafez al-Assad official portrait.jpg|इवलेसे]] [[वर्ग:सीरियाचे राष्ट्राध्यक्ष|अल-असाद, हफेझ]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:सीरियाचे पंतप्रधान]] exznrbhzzawkp8g4xykotcq689akrlr 0 13912 2718746 2469471 2026-10-11T04:10:32Z ~2026-41910-22 185743 /* */ 2718746 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट वृत्तपत्र|भाषा=मराठी|प्रकार=दैनिक|आकारमान=Broadsheet|मालक=योगेश जाधव|प्रकाशक=Pudhari Publications|संपादक=Kolhapur News Association|स्थापना=१९३७|मुख्यालय=कोल्हापूर|संकेतस्थळ=https://pudhari.news/ http://newspaper.pudhari.co.in/index.php|चित्र=}} '''पुढारी''' हे महाराष्ट्रातील भारतातील एक मराठी दैनिक आहे. डॉ. गणपतराव गोविंदराव जाधव यांनी १९३७ मध्ये स्थापन केलेले, पुढारीचे दररोज 1,38,541 प्रतींचे संचलन होते. मुंबई, पुणे, कोल्हापूर, सांगली, सातारा, सोलापूर यासह अनेक शहरांमधून हे वृत्तपत्र प्रकाशित केले जाते. पुढारी मध्ये स्थानिक आणि राष्ट्रीय बातम्या, [[राजकारण]], [[व्यवसाय व्यवस्थापन प्रणाली|व्यवसाय]], [[क्रीडा]], [[मनोरंजन]] आणि [[जीवनशैली रोग|जीवनशैली]] यासह विविध विषयांचा समावेश आहे. त्याच्या संपादकीय संघात अनुभवी [[पत्रकार]] आणि लेखकांचा समावेश आहे जे अहवाल आणि विश्लेषण देतात. ==विविध आवृत्त्या== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !आवृत्ती !पुरवणी |- | [[अहिल्यानगर]] | My अहिल्यानगर |- | [[बेळगांव]] | My बेळगांव |- | [[छत्रपती संभाजीनगर]] | My छत्रपती संभाजीनगर |- | [[गोवा]] | |- | [[जालना]] | My जालना |- | [[कोल्हापूर]] | My कोल्हापूर |- | [[लातूर]] | My लातूर-बीड-धाराशिव |- | [[मुंबई]] | My मुंबई |- | [[नांदेड]] | My नांदेड-परभणी-हिंगोली |- | [[नाशिक]] | My नाशिक |- | [[पालघर]] | My पालघर-वसई-विरार |- | [[पिंपरी-चिंचवड]] | My पिंपरी-चिंचवड |- | [[पुणे]] | My पुणे, My पुणे जिल्हा |- | [[रायगड]] | My रायगड-पनवेल |- | [[रत्नागिरी]] | |- | [[सांगली]] | My सांगली |- | [[सातारा]] | My सातारा |- | [[सिंधुदुर्ग]] | |- | [[सोलापूर]] | My सोलापूर |- | [[ठाणे]] | My ठाणे-कल्याण-डोंबिवली |} [[वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे]] [[वर्ग:इ.स. १९३७ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:मुंबईतील वृत्तपत्रे]] ap95wjqstreg3gkuj0kxwhczb5n1202 2718747 2718746 2026-10-11T04:10:33Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]]) 2718747 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट वृत्तपत्र|भाषा=मराठी|प्रकार=दैनिक|आकारमान=Broadsheet|मालक=योगेश जाधव|प्रकाशक=Pudhari Publications|संपादक=Kolhapur News Association|स्थापना=१९३७|मुख्यालय=कोल्हापूर|संकेतस्थळ=https://pudhari.news/ http://newspaper.pudhari.co.in/index.php|चित्र=}} '''पुढारी''' हे महाराष्ट्रातील भारतातील एक मराठी दैनिक आहे. डॉ. गणपतराव गोविंदराव जाधव यांनी १९३७ मध्ये स्थापन केलेले, पुढारीचे दररोज 1,38,541 प्रतींचे संचलन होते. मुंबई, पुणे, कोल्हापूर, सांगली, सातारा, सोलापूर यासह अनेक शहरांमधून हे वृत्तपत्र प्रकाशित केले जाते. पुढारी मध्ये स्थानिक आणि राष्ट्रीय बातम्या, [[राजकारण]], [[व्यवसाय व्यवस्थापन प्रणाली|व्यवसाय]], [[क्रीडा]], [[मनोरंजन]] आणि [[जीवनशैली रोग|जीवनशैली]] यासह विविध विषयांचा समावेश आहे. त्याच्या संपादकीय संघात अनुभवी [[पत्रकार]] आणि लेखकांचा समावेश आहे जे अहवाल आणि विश्लेषण देतात. ==विविध आवृत्त्या== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !आवृत्ती !पुरवणी |- | [[अहिल्यानगर]] | My अहिल्यानगर |- | [[बेळगांव]] | My बेळगांव |- | [[छत्रपती संभाजीनगर]] | My छत्रपती संभाजीनगर |- | [[गोवा]] | |- | [[जालना]] | My जालना |- | [[कोल्हापूर]] | My कोल्हापूर |- | [[लातूर]] | My लातूर-बीड-धाराशिव |- | [[मुंबई]] | My मुंबई |- | [[नांदेड]] | My नांदेड-परभणी-हिंगोली |- | [[नाशिक]] | My नाशिक |- | [[पालघर]] | My पालघर-वसई-विरार |- | [[पिंपरी-चिंचवड]] | My पिंपरी-चिंचवड |- | [[पुणे]] | My पुणे, My पुणे जिल्हा |- | [[रायगड]] | My रायगड-पनवेल |- | [[रत्‍नागिरी]] | |- | [[सांगली]] | My सांगली |- | [[सातारा]] | My सातारा |- | [[सिंधुदुर्ग]] | |- | [[सोलापूर]] | My सोलापूर |- | [[ठाणे]] | My ठाणे-कल्याण-डोंबिवली |} [[वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे]] [[वर्ग:इ.स. १९३७ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:मुंबईतील वृत्तपत्रे]] 3chg2j61g8ghduen4a14y7l1gqd0fpw 0 14071 2718602 2718137 2026-10-10T15:21:53Z ~2026-54046-21 188269 /* नव्या मालिका */ 2718602 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = झी मराठी |चित्र = Zee marathi logo 2025.jpg |चित्रसाईज = 200px |चित्रमाहिती = |चित्र२ = |चित्र२साईज = |चित्र२माहिती = |सुरुवात = १५ ऑगस्ट १९९९ |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = |मालक = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] |ब्रीदवाक्य = मी मराठी, झी मराठी |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८ |जुने नाव = अल्फा टीव्ही मराठी |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १२ ते २.३० आणि संध्या. ६ ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ = http://www.zeemarathi.com }} '''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. == लोगो == [[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]] [[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]] [[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]] == माहिती == सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून "आपली दुपार, झी मराठी दुपार" नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत. कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते. मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात. झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला. === ॲप्लिकेशन्स === झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत. # झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप) # तुमचं आमचं जमलं ॲप # होम मिनिस्टर ॲप # किसान अभिमान ॲप # टॅलेंट ॲप === नाटक === झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली. # [[हॅम्लेट]] # आरण्यक # नटसम्राट # अलबत्या गलबत्या # एका लग्नाची पुढची गोष्ट # तिला काही सांगायचंय! # इडियट्स # राजाला जावई हवा # कापूसकोंड्याची गोष्ट # झुंड # तीसरे बादशाह हम! # इब्लिस # नियम व अटी लागू == प्रसारित कार्यक्रम == === मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वार ! वेळ ! रूपांतरण |- | २३ सप्टेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| सोम-शनि | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका कृष्णकोळी |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता | कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] | rowspan="6"| दररोज | संध्या. ६.३० वाजता | हिंदी मालिका छोटी बहू |- | १५ जून २०२६ | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | तेलुगू मालिका राधाम्मा कुथरू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं |- | १३ एप्रिल २०२६ | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | तमिळ मालिका वीरा |- | १६ मार्च २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम |- | ३० जून २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | rowspan="3"| सोम-शुक्र | रात्री ९.३० वाजता | बंगाली मालिका जगद्धात्री |- | २ जून २०२५ | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |- | १७ फेब्रुवारी २०२५ | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे |} === नव्या मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | rowspan="2"| २६ ऑक्टोंबर २०२६ | इच्छाधारी नागीण | रात्री १०.०० वाजता | |- | येतेच आता मी नांदायला! |रात्री ८.०० वाजता |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! कथाबाह्य कार्यक्रम ! वार ! वेळ |- | ८ जून २०२० | [[वेध भविष्याचा]] | दररोज | सकाळी ७ वाजता |- | ९ ऑगस्ट २०२५ | [[आम्ही सारे खवय्ये]] | rowspan="2"| शनि-रवि | दुपारी १२ वाजता |- | २२ ऑगस्ट २०२६ | [[सा रे ग म प (कार्यक्रम)|सा रे ग म प]] | रात्री ९.३० वाजता |- | ३१ ऑगस्ट २०२६ | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | सोम-शनि | संध्या. ६ वाजता |} == जुन्या मालिका == # [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]] # [[३६ गुणी जोडी]] # [[४०५ आनंदवन]] # [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]] # [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] # [[अग्गंबाई सासूबाई]] # [[अग्गंबाई सूनबाई]] # [[अजूनही चांदरात आहे]] # [[अधुरी एक कहाणी]] # [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]] # [[अप्पी आमची कलेक्टर]] # [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]] # [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]] # [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]] # [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]] # [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]] # [[अवघाचि संसार]] # [[असंभव (मालिका)|असंभव]] # [[असे हे कन्यादान]] # [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]] # [[आभाळमाया]] # [[आभास हा]] # [[उंच माझा झोका]] # [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]] # [[एक गाव भुताचा]] # [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] # [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] # [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] # [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]] # [[का रे दुरावा]] # [[काय घडलं त्या रात्री?]] # [[कारभारी लयभारी]] # [[काहे दिया परदेस]] # [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] # [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] # [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]] # [[खुलता कळी खुलेना]] # [[गाव गाता गजाली]] # [[गुंतता हृदय हे]] # [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] # [[घरात बसले सारे]] # [[घेतला वसा टाकू नको]] # [[चंद्रविलास]] # [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]] # [[जगाची वारी लयभारी]] # [[जय मल्हार]] # [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]] # [[जागो मोहन प्यारे]] # [[जाडूबाई जोरात]] # [[जावई विकत घेणे आहे]] # [[जुळून येती रेशीमगाठी]] # [[टोटल हुबलाक]] # [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]] # [[ती परत आलीये]] # [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]] # [[तुझं माझं ब्रेकअप]] # [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] # [[तुझ्यात जीव रंगला]] # [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]] # [[तुला पाहते रे]] # [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] # [[तू चाल पुढं]] # [[तू तिथे मी]] # [[तू तेव्हा तशी]] # [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] # [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] # [[दिल दोस्ती दोबारा]] # [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]] # [[देवमाणूस]] # [[देवमाणूस २]] # [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]] # [[नवरी मिळे हिटलरला]] # [[नवा गडी नवं राज्य]] # [[नांदा सौख्य भरे]] # [[नाममात्र]] # [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] # [[पारू (मालिका)|पारू]] # [[पाहिले न मी तुला]] # [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]] # [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] # [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]] # [[बंधन (मालिका)|बंधन]] # [[बाजी (मालिका)|बाजी]] # [[भागो मोहन प्यारे]] # [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] # [[भाग्याची ही माहेरची साडी]] # [[मन उडु उडु झालं]] # [[मन झालं बाजिंद]] # [[मला सासू हवी]] # [[मस्त महाराष्ट्र]] # [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]] # [[माझा होशील ना]] # [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] # [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] # [[माझे पती सौभाग्यवती]] # [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] # [[मालवणी डेझ]] # [[मिसेस मुख्यमंत्री]] # [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] # [[या सुखांनो या]] # [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] # [[रात्रीस खेळ चाले]] # [[रात्रीस खेळ चाले २]] # [[रात्रीस खेळ चाले ३]] # [[राधा ही बावरी]] # [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] # [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]] # [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]] # [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] # [[लाखात एक आमचा दादा]] # [[लागिरं झालं जी]] # [[लाडाची मी लेक गं!]] # [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] # [[वहिनीसाहेब]] # [[वादळवाट]] # [[वारस (मालिका)|वारस]] # [[शिवा (मालिका)|शिवा]] # [[शुभ श्रावणी]] # [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] # [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]] # [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]] # [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] # [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]] # [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] # [[सारं काही तिच्यासाठी]] # [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]] # [[साहेब बीबी आणि मी]] # [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] # [[हम तो तेरे आशिक है]] # [[हृदयी प्रीत जागते]] # [[होणार सून मी ह्या घरची]] # अग्निपरीक्षा # आक्रित # अल्फा स्कॉलर्स # अल्फा बातम्या # आमच्यासारखे आम्हीच # आकाश पेलताना # आम्ही ट्रॅव्हलकर # आमने सामने # अर्थ # अभियान # असा मी तसा मी # बुक शेल्फ # बुवा आला # बोल बाप्पा # भटकंती # चक्रव्यूह एक संघर्ष # कॉमेडी डॉट कॉम # क्रिकेट क्लब # शेफ व्हर्सेस फ्रीज # डार्लिंग डार्लिंग # दे धमाल # डिटेक्टिव्ह जय राम # दिलखुलास # दुहेरी # दुनियादारी # एक हा असा धागा सुखाचा # एका श्वासाचे अंतर # गहिरे पाणी # घडलंय बिघडलंय # गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र # गीतरामायण # हा कार्यक्रम बघू नका! # हसा चकट फू # हाऊसफुल्ल # होम स्वीट होम # इंद्रधनुष्य # जगावेगळी # जल्लोष गणरायाचा # जिभेला काही हाड # जोडी नं.१ # कथाकथी # खरंच माझं चुकलं का? # किनारा # कोपरखळी # क्या बात है! # मानसी तुमच्या घरी # मेघ दाटले # मिसाळ # मिशा # मृण्मयी # मुंबई पोलीस # नमस्कार अल्फा # नायक # नुपूर # पतंजलि योग # पाऊस येता येता # पेशवाई # पिंपळपान # पोलीस फाईल्स # प्रपंच # राम राम महाराष्ट्र # रिमझिम # रेशीमगाठी # ऋणानुबंध # साईबाबा # सांजभूल # सूरताल # सौदामिनी # शॉपिंग शॉपिंग # श्रावणसरी # थरार # तुंबाडचे खोत # युनिट ९ # वाजवू का? # व्यक्ती आणि वल्ली # वस्त्रहरण # युवा # झी न्यूझ मराठी # झाले मोकळे आकाश # झुंज === अनुवादित मालिका === # [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] # [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]] == कथाबाह्य कार्यक्रम == # [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे) # [[फू बाई फू]] (९ पर्वे) # [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे) # [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे) # [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे) # [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे) # [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे) # [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे) # [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे) # [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे) # [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे) # [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे) # [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे) # [[ड्रामा जुनिअर्स]] # [[चल भावा सिटीत]] # [[जाऊ बाई गावात]] # [[अळी मिळी गुपचिळी]] # [[कानाला खडा]] # [[झिंग झिंग झिंगाट]] # [[डब्बा गुल]] # [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]] # [[तुमचं आमचं जमलं]] # [[बस बाई बस]] # [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]] # [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]] # [[महा मिनिस्टर]] # [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] # [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]] # [[हे तर काहीच नाय]] # [[अवघा रंग एक झाला]] == रिॲलिटी शो == झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत. === चला हवा येऊ द्या === {{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}} [[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो. === फू बाई फू === {{मुख्य|फू बाई फू}} फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे. === एका पेक्षा एक === {{मुख्य|एका पेक्षा एक}} एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते. === सा रे ग म प === {{मुख्य|सा रे ग म प (कार्यक्रम)}} सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:- * स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले. * स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला. * लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे * अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]] * आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड * लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]] * पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]] * रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]] या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच "सा रे ग म प"ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने "सा रे ग म प" द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे. == पुरस्कार सोहळे == {| class="wikitable" !वर्ष !पुरस्कार !संदर्भ |- |२००० – चालू |''झी चित्र गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२००४ – चालू |''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]'' |<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२०१३ – २०२३ |''उंच माझा झोका पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}</ref> |- |२०१५ – चालू |''झी नाट्य गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]] [[वर्ग:झी मराठी]] kr1y9dqv2om2rv76jqrcm1hdbp8r7yh 2718605 2718602 2026-10-10T15:29:10Z ~2026-41910-22 185743 [[Special:Contributions/~2026-54046-21|~2026-54046-21]] ([[User talk:~2026-54046-21|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2718602|2718602]] परतवली. 2718605 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = झी मराठी |चित्र = Zee marathi logo 2025.jpg |चित्रसाईज = 200px |चित्रमाहिती = |चित्र२ = |चित्र२साईज = |चित्र२माहिती = |सुरुवात = १५ ऑगस्ट १९९९ |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = |मालक = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] |ब्रीदवाक्य = मी मराठी, झी मराठी |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८ |जुने नाव = अल्फा टीव्ही मराठी |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते २.३० आणि संध्या. ५.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ = http://www.zeemarathi.com }} '''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. == लोगो == [[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]] [[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]] [[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]] == माहिती == सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून "आपली दुपार, झी मराठी दुपार" नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत. कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते. मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात. झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला. === ॲप्लिकेशन्स === झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत. # झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप) # तुमचं आमचं जमलं ॲप # होम मिनिस्टर ॲप # किसान अभिमान ॲप # टॅलेंट ॲप === नाटक === झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली. # [[हॅम्लेट]] # आरण्यक # नटसम्राट # अलबत्या गलबत्या # एका लग्नाची पुढची गोष्ट # तिला काही सांगायचंय! # इडियट्स # राजाला जावई हवा # कापूसकोंड्याची गोष्ट # झुंड # तीसरे बादशाह हम! # इब्लिस # नियम व अटी लागू == प्रसारित कार्यक्रम == === मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वार ! वेळ ! रूपांतरण |- | २३ सप्टेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| दररोज | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका कृष्णकोळी |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता | कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] | rowspan="6"| सोम-शनि | संध्या. ६.३० वाजता | हिंदी मालिका छोटी बहू |- | १५ जून २०२६ | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | तेलुगू मालिका राधाम्मा कुथरू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं |- | १३ एप्रिल २०२६ | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | तमिळ मालिका वीरा |- | १६ मार्च २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम |- | ३० जून २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | rowspan="3"| सोम-शुक्र | रात्री ९.३० वाजता | बंगाली मालिका जगद्धात्री |- | २ जून २०२५ | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |- | १७ फेब्रुवारी २०२५ | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे |} === नव्या मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | rowspan="2"| लवकरच... | इच्छाधारी नागीण | rowspan="2" {{TBA}} | हिंदी मालिका नागिन - वादों की अग्निपरीक्षा |- | येतेच आता मी नांदायला! | |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! कथाबाह्य कार्यक्रम ! वार ! वेळ |- | ८ जून २०२० | [[वेध भविष्याचा]] | दररोज | सकाळी ७ वाजता |- | ९ ऑगस्ट २०२५ | [[आम्ही सारे खवय्ये]] | rowspan="2"| शनि-रवि | दुपारी १२ वाजता |- | २२ ऑगस्ट २०२६ | [[सा रे ग म प (कार्यक्रम)|सा रे ग म प]] | रात्री ९.३० वाजता |- | ३१ ऑगस्ट २०२६ | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | सोम-शनि | संध्या. ५.३० वाजता |} == जुन्या मालिका == # [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]] # [[३६ गुणी जोडी]] # [[४०५ आनंदवन]] # [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]] # [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] # [[अग्गंबाई सासूबाई]] # [[अग्गंबाई सूनबाई]] # [[अजूनही चांदरात आहे]] # [[अधुरी एक कहाणी]] # [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]] # [[अप्पी आमची कलेक्टर]] # [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]] # [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]] # [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]] # [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]] # [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]] # [[अवघाचि संसार]] # [[असंभव (मालिका)|असंभव]] # [[असे हे कन्यादान]] # [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]] # [[आभाळमाया]] # [[आभास हा]] # [[उंच माझा झोका]] # [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]] # [[एक गाव भुताचा]] # [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] # [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] # [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] # [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]] # [[का रे दुरावा]] # [[काय घडलं त्या रात्री?]] # [[कारभारी लयभारी]] # [[काहे दिया परदेस]] # [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] # [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] # [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]] # [[खुलता कळी खुलेना]] # [[गाव गाता गजाली]] # [[गुंतता हृदय हे]] # [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] # [[घरात बसले सारे]] # [[घेतला वसा टाकू नको]] # [[चंद्रविलास]] # [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]] # [[जगाची वारी लयभारी]] # [[जय मल्हार]] # [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]] # [[जागो मोहन प्यारे]] # [[जाडूबाई जोरात]] # [[जावई विकत घेणे आहे]] # [[जुळून येती रेशीमगाठी]] # [[टोटल हुबलाक]] # [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]] # [[ती परत आलीये]] # [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]] # [[तुझं माझं ब्रेकअप]] # [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] # [[तुझ्यात जीव रंगला]] # [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]] # [[तुला पाहते रे]] # [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] # [[तू चाल पुढं]] # [[तू तिथे मी]] # [[तू तेव्हा तशी]] # [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] # [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] # [[दिल दोस्ती दोबारा]] # [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]] # [[देवमाणूस]] # [[देवमाणूस २]] # [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]] # [[नवरी मिळे हिटलरला]] # [[नवा गडी नवं राज्य]] # [[नांदा सौख्य भरे]] # [[नाममात्र]] # [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] # [[पारू (मालिका)|पारू]] # [[पाहिले न मी तुला]] # [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]] # [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] # [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]] # [[बंधन (मालिका)|बंधन]] # [[बाजी (मालिका)|बाजी]] # [[भागो मोहन प्यारे]] # [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] # [[भाग्याची ही माहेरची साडी]] # [[मन उडु उडु झालं]] # [[मन झालं बाजिंद]] # [[मला सासू हवी]] # [[मस्त महाराष्ट्र]] # [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]] # [[माझा होशील ना]] # [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] # [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] # [[माझे पती सौभाग्यवती]] # [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] # [[मालवणी डेझ]] # [[मिसेस मुख्यमंत्री]] # [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] # [[या सुखांनो या]] # [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] # [[रात्रीस खेळ चाले]] # [[रात्रीस खेळ चाले २]] # [[रात्रीस खेळ चाले ३]] # [[राधा ही बावरी]] # [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] # [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]] # [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]] # [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] # [[लाखात एक आमचा दादा]] # [[लागिरं झालं जी]] # [[लाडाची मी लेक गं!]] # [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] # [[वहिनीसाहेब]] # [[वादळवाट]] # [[वारस (मालिका)|वारस]] # [[शिवा (मालिका)|शिवा]] # [[शुभ श्रावणी]] # [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] # [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]] # [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]] # [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] # [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]] # [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] # [[सारं काही तिच्यासाठी]] # [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]] # [[साहेब बीबी आणि मी]] # [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] # [[हम तो तेरे आशिक है]] # [[हृदयी प्रीत जागते]] # [[होणार सून मी ह्या घरची]] # अग्निपरीक्षा # आक्रित # अल्फा स्कॉलर्स # अल्फा बातम्या # आमच्यासारखे आम्हीच # आकाश पेलताना # आम्ही ट्रॅव्हलकर # आमने सामने # अर्थ # अभियान # असा मी तसा मी # बुक शेल्फ # बुवा आला # बोल बाप्पा # भटकंती # चक्रव्यूह एक संघर्ष # कॉमेडी डॉट कॉम # क्रिकेट क्लब # शेफ व्हर्सेस फ्रीज # डार्लिंग डार्लिंग # दे धमाल # डिटेक्टिव्ह जय राम # दिलखुलास # दुहेरी # दुनियादारी # एक हा असा धागा सुखाचा # एका श्वासाचे अंतर # गहिरे पाणी # घडलंय बिघडलंय # गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र # गीतरामायण # हा कार्यक्रम बघू नका! # हसा चकट फू # हाऊसफुल्ल # होम स्वीट होम # इंद्रधनुष्य # जगावेगळी # जल्लोष गणरायाचा # जिभेला काही हाड # जोडी नं.१ # कथाकथी # खरंच माझं चुकलं का? # किनारा # कोपरखळी # क्या बात है! # मानसी तुमच्या घरी # मेघ दाटले # मिसाळ # मिशा # मृण्मयी # मुंबई पोलीस # नमस्कार अल्फा # नायक # नुपूर # पतंजलि योग # पाऊस येता येता # पेशवाई # पिंपळपान # पोलीस फाईल्स # प्रपंच # राम राम महाराष्ट्र # रिमझिम # रेशीमगाठी # ऋणानुबंध # साईबाबा # सांजभूल # सूरताल # सौदामिनी # शॉपिंग शॉपिंग # श्रावणसरी # थरार # तुंबाडचे खोत # युनिट ९ # वाजवू का? # व्यक्ती आणि वल्ली # वस्त्रहरण # युवा # झी न्यूझ मराठी # झाले मोकळे आकाश # झुंज === अनुवादित मालिका === # [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] # [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]] == कथाबाह्य कार्यक्रम == # [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे) # [[फू बाई फू]] (९ पर्वे) # [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे) # [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे) # [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे) # [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे) # [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे) # [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे) # [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे) # [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे) # [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे) # [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे) # [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे) # [[ड्रामा जुनिअर्स]] # [[चल भावा सिटीत]] # [[जाऊ बाई गावात]] # [[अळी मिळी गुपचिळी]] # [[कानाला खडा]] # [[झिंग झिंग झिंगाट]] # [[डब्बा गुल]] # [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]] # [[तुमचं आमचं जमलं]] # [[बस बाई बस]] # [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]] # [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]] # [[महा मिनिस्टर]] # [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] # [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]] # [[हे तर काहीच नाय]] # [[अवघा रंग एक झाला]] == रिॲलिटी शो == झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत. === चला हवा येऊ द्या === {{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}} [[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो. === फू बाई फू === {{मुख्य|फू बाई फू}} फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे. === एका पेक्षा एक === {{मुख्य|एका पेक्षा एक}} एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते. === सा रे ग म प === {{मुख्य|सा रे ग म प (कार्यक्रम)}} सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:- * स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले. * स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला. * लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे * अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]] * आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड * लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]] * पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]] * रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]] या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच "सा रे ग म प"ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने "सा रे ग म प" द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे. == पुरस्कार सोहळे == {| class="wikitable" !वर्ष !पुरस्कार !संदर्भ |- |२००० – चालू |''झी चित्र गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२००४ – चालू |''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]'' |<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२०१३ – २०२३ |''उंच माझा झोका पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}</ref> |- |२०१५ – चालू |''झी नाट्य गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]] [[वर्ग:झी मराठी]] l4axytw0xziz6k1zeqybc2o90nod7wq 0 14353 2718768 2718300 2026-10-11T05:57:58Z सांगकाम्या 6385 using [[Project:AWB|AWB]] 2718768 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = २८ जून |वर्ष = २०१२ }} {{माहितीचौकट सैन्य संघर्ष | संघर्ष = दुसरे महायुद्ध | या युद्धाचा भाग = | चित्र = {{multiple image|border=infobox|perrow=2/2/2|total_width=300 | image1=Bundesarchiv Bild 101I-646-5188-17, Flugzeuge Junkers Ju 87.jpg | alt1= | image2=Matilda tanks on the move outside the perimeter of Tobruk, Libya, 18 November 1941. E6600.jpg | alt2= | image3=Nagasakibomb.jpg | alt3=in the | image4=Bundesarchiv Bild 183-R76619, Russland, Kesselschlacht Stalingrad.jpg | alt4= | image5=Raising a flag over the Reichstag - Restoration.jpg | alt5= | image6=USS Pennsylvania moving into Lingayen Gulf.jpg | alt6= [[पूर्व आघाडी (दुसरे महायुद्ध)|पूर्व आघाडीवरील]] [[नाझी जर्मनी|जर्मनीची]] [[युंकर्स यु ८७]] बॉम्बफेकी विमाने; [[उत्तर आफ्रिका मोहीम (दुसरे महायुद्ध)|उत्तर आफ्रिका मोहीमेवर]] असलेल्या ब्रिटिश [[मटिल्डा २ रणगाडा|मटिल्डा २ रणगाडे]]; [[हिरोशिमा आणि नागासाकीवरील अणुबॉम्ब हल्ले]]; [[स्टालिनग्राडची लढाई|स्टालिनग्राडच्या लढाईतील]] [[सोव्हियेत संघ|सोव्हियेत संघाचे]] सैनिक; [[बर्लिन]]मध्ये [[राइकश्टाग]]वर आपला झेंडा फडकावणारा सोव्हियेत सैनिक; [[फिलिपिन्स]]मधील [[लिंगायेनचे आखातावर|लिंगायेनच्या आखातावर]] चालून जाणाऱ्या [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या युद्धनौका]] }} | चित्र रुंदी = 300px | दिनांक = इ.स. १ सप्टेंबर १९३९ – इ.स २ सप्टेंबर १९४५ एकूण युद्ध कालावधी: ६ वर्ष १ दिवस | स्थान = संपूर्ण जग | परिणती = मित्र राष्ट्रांचा विजय | सद्यस्थिती = | प्रादेशिक बदल = | पक्ष१ = [[मित्र राष्ट्र]]<br />{{देशध्वज|सोव्हिएत संघ}}(१९४१-४५)<br />{{देशध्वज|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने}}(१९४१-४५)<br />{{ध्वज|भारत}}<br /> [[Image:Flag of the Republic of China.svg|24px]] [[चीन]](१९३७-४५)<br /><hr> {{देशध्वज|फ्रान्स}}<br /> {{देशध्वज|पोलंड}}<br /> {{देशध्वज|कॅनडा}},<br /> {{देशध्वज| ऑस्ट्रेलिया}}<br /> {{देशध्वज|न्यू झीलँड}}<br /> {{देशध्वज|युगोस्लाव्हियाचे साम्यवादी संघीय प्रजासत्ताक}} (१९४१-४५)<br /> {{देशध्वज|नॉर्वे}}(१९४०-४५)<br /> {{देशध्वज|बेल्जियम}} (१९४०-४५)<br /> {{देशध्वज|चेकोस्लोव्हाकिया}}<br /> {{देशध्वज|फिलिपिन्स}} (१९४१-४५)<br /> {{देशध्वज|ब्राझिल}} (१९४२-४५)<br /> [[दोस्त राष्ट्रे|व इतर....]] | पक्ष२ = [[अक्ष राष्ट्रे]]<br /> {{देशध्वज|नाझी जर्मनी}}<br /> {{देशध्वज|जपान}}(१९३७-४५)<br />{{देशध्वज|इटली}}(१९४०-४३)<br /><hr> {{देशध्वज|हंगेरी}} (१९४१-४५),<br /> {{देशध्वज|रोमेनिया}} (१९४१-४४),<br /> {{देशध्वज|बल्गेरिया}} (१९४१-४४),<br /> {{देशध्वज|थायलंड}} (१९४१-४५),<br /> सहकारी राष्ट्रे<br /> {{देशध्वज|फिनलंड}} (१९४१-४४),<br /> {{देशध्वज|इराक}} (१९४१),<br /> {{देशध्वज|सोव्हिएत संघ}} (१९३९-४१),<br /> [[अक्ष राष्ट्रे|व इतर....]] | सेनापती १ = दोस्त नेते | सेनापती २ = अक्ष नेते | सैन्यबळ १ =७,३७,००,०००: दोस्त राष्ट्रे | सैन्यबळ २ =३,६३,००,०००: अक्ष राष्ट्रे १,८१,००,०००: जर्मनी १,८२,००,०००: इटली आणि जपान | बळी १ = सैनिक: १,६०,००,००० नागरिक: ४,५०,००,००० एकूण: ६,१०,००,००० | बळी २ = सैनिक: ८०,००,००० पेक्षा जास्त<br />नागरिक: ४०,००,००० पेक्षा जास्त<br />एकूण: १,२०,००,००० पेक्षा जास्त | टिपा = |}} '''दुसरे महायुद्ध''' हे [[इ.स. १९३९|१९३९]] ते [[इ.स. १९४५|१९४५]] दरम्यान झालेले जागतिक युद्ध होते. हे युद्ध मुख्यतः [[युरोप]] व [[आशिया]]मध्ये [[दोस्त राष्ट्रे]] व [[अक्ष राष्ट्रे]] यांच्या मध्ये झाले. जर्मनीने पोलंडवर केलेल्या हल्ल्याने हे युद्ध १ सप्टेंबर १९३९ रोजी अधिकृतपणे सुरू झाले.{{sfn|वाइनबर्ग|२००५|p=६}}<ref>वेल्स, ॲन शार्प (२०१४) ''हिस्टॉरिकल डिक्शनरी ऑफ वर्ल्ड वॉर टू : द वॉर अगेन्स्ट जर्मनी ॲंन्ड इटली''. रोव्हमन ॲंन्ड लिटलफील्ड पब्लिशिंग, पृ ७</ref> यानंतर फ्रान्स, युनायटेड किंग्डम आणि इतर राष्ट्रांनी जर्मनी विरुद्ध युद्ध पुकारले. जपानने व इटलीने जर्मनीच्या बाजूने युद्धात पदार्पण केले. १९४१ च्या डिसेंबरमध्ये जपानने अमेरिकेच्या पर्ल हार्बर बंदरावर आक्रमण केल्यामुळे अमेरिकेला युद्धात उतरणे भाग पाडले. अमेरिकेने युद्धात सक्रिय भाग घेतला व तेथून युद्ध जगभर पसरले. दोस्त राष्ट्रांमध्ये [[चीन]], [[रशिया]], [[इंग्लंड]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] व इतर राष्ट्रांचा समावेश होता, तर अक्ष राष्ट्रांमध्ये [[जर्मनी]], [[इटली]] व [[जपान]] हे देश होते. जवळ जवळ ७० देशांचे सैन्य यात सहभागी झाले होते. या युद्धात सहा कोटींच्यावर माणसे मेली. मानवी इतिहासातील ही सर्वांत मोठी जीवितहानी आहे. या युद्धामध्ये दोस्त राष्ट्रांचा विजय झाला.{{sfn|गिल्बर्ट|२००१|p=२९१}}<ref>{{स्रोत पुस्तक |title=वॉर, व्हायोलन्स ॲंड पॉप्युलेशन: मेकिंग द बॉडी काउंट|भाषा=इंग्लिश|author=जेम्स ए. टायनर|page=49 |date=3 March 2009 |publisher=द गिलफोर्ड प्रेस; पहिली आवृत्ती|isbn=1-6062-3038-7}}</ref>{{sfn|Sommerville|2008|loc=p. 5 (2011 ed.)}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bbc.co.uk/tyne/content/articles/2005/01/20/holocaust_memorial_other_victims_feature.shtml|title=BBC - Tyne - Roots - Non-Jewish Holocaust Victims : The 5,000,000 others|website=www.bbc.co.uk|accessdate=27 August 2017|भाषा=इंग्लिश}}</ref> == आढावा == === युरोप === [[सप्टेंबर १]], [[इ.स. १९३९|१९३९]] रोजी [[जर्मनी]]ने [[जर्मनीचे पोलंडवर आक्रमण (१९३९)|पोलंडवर आक्रमण]] केले. जर्मनीचा नेता [[ॲडॉल्फ हिटलर]] व त्याच्या [[नाझी पक्ष|नाझी पक्षाने]] [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाशी]] त्यापूर्वी मैत्री-करार केला होता. त्यानुसार सोव्हिएत संघाने [[सप्टेंबर १७]]च्या दिवशी पूर्वेकडून पोलंडवर चाल केली. याला प्रत्युत्तर म्हणून [[युनायटेड किंग्डम]] व [[फ्रान्स]]ने [[सप्टेंबर ३]]ला जर्मनीविरुद्ध युद्ध जाहीर केले. सुरुवातीला हे युद्ध मुख्यत्वे सागरी युद्ध होते. काही महिन्यातच जर्मनीने पोलंड काबीज केले. त्यानंतर [[इ.स. १९४०|१९४०मध्ये]] जर्मन सैन्याने [[नॉर्वे]], [[नेदरलँड्स]], [[बेल्जियम]] व [[फ्रान्स]] पादाक्रांत केले व [[इ.स. १९४१|१९४१मध्ये]] [[युगोस्लाव्हिया]] आणि [[ग्रीस]]चा पाडाव केला. [[इटली]]ने उत्तर आफ्रिकेतील ब्रिटिश वसाहतींवर हल्ला केला. काही महिन्यांनी त्यांना जर्मन सैन्याची कुमक मिळाली. [[इ.स. १९४१|१९४१ च्या]] मध्यापर्यंत जर्मनीने बहुतांश [[पश्चिम युरोप]] आपल्या टाचेखाली आणले होते परंतु युनायटेड किंग्डम जिंकणे त्यांना जमले नाही. याचे मुख्य कारण होते [[रॉयल एर फोर्स]] व [[रॉयल नेव्ही]]ने दिलेली कडवी झुंज. आता [[हिटलर]] सोव्हिएत संघावर उलटला व [[जून २२]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी त्याने अचानक सोव्हिएत संघावर चाल केली. [[ऑपरेशन बार्बारोसा]] या सांकेतिक नावाने योजलेल्या या मोहिमेत जर्मनीला सुरुवातीला भरभरून यश मिळाले. [[इ.स. १९४१|१९४१]] शेवटीशेवटी जर्मन सैन्याने [[मॉस्को]]पर्यंत धडक मारली परंतु येथे ही मोहीम अडकून पडली. सोव्हिएत सैन्याने कडवा प्रतिकार करीत जर्मनीचा रेटा मोडून काढला. पुढे सोव्हिएत सैन्याने [[स्टालिनग्राड]]ला वेढा घालून बसलेल्या [[जर्मनीचे सहावे सैन्य|जर्मनीच्या सहाव्या सैन्यालाच]] प्रतिवेढा घालुन पूर्ण सैन्याला युद्धबंदी बनवले. [[कुर्स्कचे युद्ध|कुर्स्कच्या युद्धात]] सोव्हिएत सैन्याने जर्मनीचा प्रतिकार मोडून काढला व [[लेनिनग्राडचा वेढा]]. उठवला. जर्मन सैन्याने अखेर माघार घेतली. [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] त्यांचा [[बर्लिन]]पर्यंत पाठलाग केला. बर्लिनमध्ये जर्मन सैन्याने व सामान्य नागरिकांनी घराघरातून सोव्हिएत सैन्याला झुंज दिली परंतु प्रचंड प्रमाणात मिळत असलेल्या कुमकेच्या जोरावर सोव्हिएत सैन्याने बर्लिन जिंकले. याच सुमारास ([[एप्रिल ३०]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] रोजी) हिटलरने आपल्या भूमिगत बंकरमध्ये आत्महत्त्या केली. इकडे पाश्चिमात्य दोस्त राष्ट्रांनी [[इ.स. १९४३|१९४३मध्ये]] [[इटली]]वर चाल केली. [[इ.स. १९४४|१९४४मध्ये]] त्यांनी [[नॉर्मंडी]]च्या किनाऱ्यावर हल्ला केला व फ्रान्सला जर्मन आधिपत्यातून मुक्त केले. जर्मनीने चढवलेल्या प्रतिहल्ल्याला [[ऱ्हाईन नदी]]च्या किनाऱ्यावर ''[[बॅटल ऑफ द बल्ज]]'' नावाने प्रसिद्ध लढाईत दोस्त राष्ट्रांनी जबरदस्त उत्तर दिले व येथून आगेकूच करित त्यांनी जर्मनी गाठले आणि [[एल्ब नदी]]च्या किनाऱ्यावर पूर्वेकडून चालून आलेल्या सोव्हिएत सैन्याशी संधान बांधले. यावेळी जर्मनीच्या उरल्यासुरल्या सैन्याने शरणागती पत्करली व हार मान्य केली. युरोपमध्ये चाललेल्या या धुमश्चक्री दरम्यान जर्मन राष्ट्राकडून चालविण्यात आलेल्या वंश हत्येत ६०,००,००० ज्यू व्यक्तींचा बळी गेला. याला [[ज्यूंचे शिरकाण]] अथवा ''[[होलोकॉस्ट]]'' म्हणण्यात येते. === आशिया व प्रशांत महासागर === युरोपमध्ये युद्धाला तोंड फुटण्यापूर्वी [[जपान]]ने [[जुलै ७]], [[इ.स. १९३७|१९३७]] रोजी [[चीन]]वर [[दुसरे चीन-जपान युद्ध|आक्रमण]] केले.,<ref>{{स्रोत पुस्तक|first1=जॉन|last1=फेरिस|first2=एव्हन|last2=मॉड्सले|title=द कॅम्ब्रिज हिस्टरी ऑफ द सेकंड वर्ल्ड वॉर, खंड १: फायटिंग द वॉर|location=[[Cambridge]]|language=English|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2015|ref=harv}}</ref>{{sfn|फॉर्स्टर|गेसलर|२००५|p=६४}} जपानचा रोख चीनमधून पूर्व आणि [[आग्नेय आशिया]]वर स्वारी करीत एकएक देश जिंकायचा होता. यात मिळालेल्या यशानंतर जपानने [[डिसेंबर ७]], [[इ.स. १९४१|१९४१]]च्या दिवशी अनेक राष्ट्रांवर एकाच वेळी हल्ला केला. याच दिवशी [[पर्ल हार्बर]] येथे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] नौदलावरही हल्ला चढवला गेला. याला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेने युद्धात उतरण्याचे निश्चित केले. पुढील सहा महिने जपानला घवघवीत यश मिळाले पण [[कॉरल समुद्राची लढाई|कॉरल समुद्राच्या लढाईत]] अमेरिकन नौसैन्याने त्यांचा प्रतिकार केला व [[मिडवेची लढाई|मिडवेच्या लढाईत]] जपानने हार पत्करली. यात जपानच्या चार [[विमानवाहू नौका]] बुडवून अमेरिकेने जपानी नौसैन्याचा कणाच मोडला. येथून दोस्त राष्ट्रांनी जपानवर प्रतिहल्ला चढवला व [[मिल्ने बेची लढाई|मिल्ने बे]] व [[ग्वादालकॅनाल मोहीम|ग्वादालकॅनालच्या लढाईत]] त्यांनी विजय मिळवला. नैर्ऋत्य प्रशांत महासागरातमध्ये विजयी ठरलेल्या दोस्त राष्ट्रांनी मग प्रशांत महासागराच्या मध्य भागावर रोख धरून मोहीम काढली. यात जपानी सैन्याने त्यांचा कडवा प्रतिकार केला. या मोहीमेदरम्यान [[फिलिपाईन समुद्राची लढाई]], [[लेयटे गल्फची लढाई]], [[इवो जिमाची लढाई|इवो जिमा]] व [[ओकिनावाची लढाई]], इ. अनेक भयानक सागरी युद्धे लढली गेली. या दरम्यान अमेरिकन [[पाणबुडी|पाणबुड्यांनी]] जपानकडे जाणारी रसद तोडण्यात यश मिळवले. याने जपानची आर्थिकदृष्ट्या कुचंबणा होऊ लागली. [[इ.स. १९४५|१९४५मध्ये]] दोस्त राष्ट्रांच्या वायुदलाने जपानवर अनेक वादळी हल्ले चढवले. मुख्यत्वे नागरी वस्त्या व कारखान्यांवर झालेल्या या हल्ल्यांनी जपानची युद्धप्रवण राहण्याची शक्ती कमी झाली. अखेर [[ऑगस्ट ६]], इ.स. १९४५ रोजी अमेरिकेने जपानच्या [[हिरोशिमा]] शहरावर परमाणु बॉम्ब टाकला. [[ऑगस्ट ९]]ला अमेरिकेने [[नागासाकी]] शहरावर असाच हल्ला केला व जोपर्यंत जपान शरण येत नाही तोपर्यंत एक एक करित जपानी शहरे बेचिराख करण्याची धमकी दिली. जपानने [[ऑगस्ट १५]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] रोजी बिनशर्त शरणागती पत्करली व दुसऱ्या महायुद्धाचा अधिकृतरीत्या अंत झाला.<ref name="Beevor 2012 776">{{Harvnb|Beevor|2012|p=776}}.</ref> === पर्यवसान === या अतिभयानक युद्धात अंदाजे ६,२०,००,००० (सहा कोटी वीस लाख) व्यक्ती मरण पावल्या. हे म्हणजे जगाच्या त्यावेळेच्या लोकसंख्येच्या २.५ % होय.<ref name="census.gov">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php |title=U.S. Census BureauWorld Population Historical Estimates of World Population |accessdate=March 4, 2016}}</ref> अर्थात, हा केवळ अंदाज आहे व प्रत्येक राष्ट्राचे अंदाज वेगवेगळे आहेत. युरोपमधील आणि आशियामधील अनेक देश या युद्धात बेचिराख झाले. त्यातून सावरायला त्यांना पुढील अनेक दशके घालवावी लागली. दुसऱ्या महायुद्धाचे राजकीय,<ref>{{Harvnb|Barber|Harrison|2006|p=232}}.</ref> सामाजिक, आर्थिक<ref name="GSWW6_266">{{Harvnb|Rahn|2001|p=266}}.</ref><ref>{{Harvnb|Liberman|1996|p=42}}.</ref><ref name="Milward 1979 138">{{Harvnb|Milward|1992|p=138}}.</ref> तसेच तंत्रज्ञानाच्या दृष्टीने जगावर झालेले प्रभाव आजदेखील दिसून येतात. == कारणे == [[जर्मनीचे पोलंडवरील आक्रमण, १९३९|जर्मनीचे पोलंडवरील आक्रमण]] व जपानचे [[दुसरे चीन-जपान युद्ध|चीन]], [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|अमेरिका]] व ब्रिटिश आणि डच वसाहतींवरचे आक्रमण ही दुसऱ्या महायुद्धाची कारणे समजली जातात.{{sfn|Eastman|1986|pp=547–51}} {{sfn|Beevor|2012|p=342}}जगाच्या दोन्ही बाजूच्या या घटनांचे कारण होते जर्मनी व जपानमधील हुकूमशाही सत्ताधीश व त्यांची जगज्जेते होण्याची महत्त्वाकांक्षा. जरी या दोन्ही सत्तांनी आपले पाय पसरवण्यास आधीच सुरुवात केली असली तरी दुसऱ्या महायुद्धाची अधिकृत सुरुवात झाली ती या झोंडशाहीला झालेल्या सशस्त्र विरोधाने. जर्मनीत नाझी पक्ष जरी लोकशाही मार्गाने सत्तेवर आला असला तरी एकदा हातात सत्ता आल्यावर पक्षाधिकाऱ्यांनी जर्मनीतील लोकशाही व्यवस्थेची लक्तरे काढली.{{sfn|Brody|1999|p=4}} असे असून जर्मन जनतेने त्यांना पाठिंबा दिला कारण [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] पराभूत झाल्यावर त्यांना जर्मन स्वाभिमानाला जागे करणारे सरकार प्रथमतःच मिळालेले होते.{{sfn|Zalampas|1989|p=62}} पहिल्या महायुद्धात शरणागती पत्करताना [[व्हर्सायचा तह|व्हर्सायच्या तहातील]] २३१वे कलम जर्मन जनतेला असह्य झाले होते.{{sfn|Kantowicz|1999|p=149}} या शिवाय साम्यवाद-विरोध आणि आर्थिक सुबत्ता व प्रगतीच्या वचनांना भुलून जर्मनीने नाझी पक्षाला व पर्यायाने [[ॲडॉल्फ हिटलर|एडॉल्फ हिटलर]]ला अमर्याद सत्ता बहाल केली. हिटलरने जर्मनीला आपल्या हक्काच्या समजल्या जाणाऱ्या सगळ्या देशांना जर्मन सत्तेखाली आणण्याचे वचन दिले व त्यादृष्टीने पावलेही उचलली. नाझी पक्षाने (व स्वतः हिटलरनेही) हिटलरला जर्मनीचा तारणहार असल्याचे भासवले,{{sfn|Adamthwaite|1992|p=52}} व येथून एका भस्मासुराचा जन्म झाला. इकडे जपानमध्ये ''क्रिसॅंथेमम'' (जास्वंदी) वंशाच्या राजांचे राज्य असले तरी खरी सत्ता होती ती सैन्यातील अत्त्युच्च अधिकाऱ्यांच्या टोळक्याकडे. जपानला जगातील महासत्ता करण्याची त्यांची महत्त्वाकांक्षा होती. जपानने या नेतृत्वाखाली [[मांचुरिया]]वर [[इ.स. १९३१|१९३१मध्ये]] व चीनवर [[इ.स. १९३७|१९३७मध्ये]] आक्रमण केले होते. यामागचे कारण होते ते चीन व मांचुरियातील नैसर्गिक संपत्ती बळकावून त्याद्वारे आपला प्रभाव अधिक मजबूत करणे. [[युनायटेड किंग्डम]] व [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] या युद्धात जरी प्रत्यक्ष भाग घेतला नसला तरी त्यांनी चीनला आर्थिक व सैनिकी मदत केली. याशिवाय त्यांनी जपानविरुद्ध आर्थिक नाकेबंदी करीत जपानला मिळणारे [[खनिज तेल]] व इतर रसद कापली. यामुळे जपानला चीन व मांचुरियातील युद्ध जास्त काळ चालू ठेवणे अशक्य झाले व त्यांनी तेथून काढता पाय घेण्याची तयारी सुरू केली. आता जपानकडे उपाय होते म्हणजे चीनचा जिंकलेला प्रदेश परत करणे, खनिज तेल व इतर कच्च्या मालाची इतर पुरवठे शोधणे किंवा हे मिळवण्यासाठी अजून काही देश/प्रांत जिंकणे. आग्नेय आशियातील [[फिलिपिन्स|फिलिपाईन्स]] आणि डच, फ्रेंच व ब्रिटिश वसाहतींमधून या खनिजांचा मुबलक पुरवठा होता व हा भाग चीनमधून हल्ला करण्याच्या टप्प्यातही होता. जपानचा समज होता की आशियातील युरोपीय सत्ता युरोपमध्ये सुरू झालेल्या युद्धात गुंतल्या होत्या व आशियात लक्ष देण्याची त्यांना फुरसत नव्हती. सोव्हिएत संघ जर्मनीशी संधान बांधून असले तरी त्यांच्यात कुरबुर सुरूच होती आणि अमेरिका युद्ध करण्याआधी संधी/करार करण्याचा प्रयत्न करेल. ही परिस्थिती जपानने आग्नेय आशिया गिळंकृत करण्यास साजेशीच होती. हा अंदाज बांधून जपानने डच व ब्रिटिश वसाहतींवर आक्रमण केले व जगाच्या पूर्व भागातील युद्धाला तोंड फुटले. सुरुवातीला तटस्थ असलेल्या अमेरिकेने दोस्त राष्ट्रांना जर्मनीविरुद्ध आर्थिक मदत करणे चालूच ठेवले होते. त्याला खीळ घालण्यासाठी जपानने [[डिसेंबर ७]], [[इ.स. १९४१|१९४१रोजी]] अमेरिकेच्या [[पर्ल हार्बर]] येथील नौसेना तळावर जबरदस्त हल्ला केला व तेथील आरमार उद्ध्वस्त केले. अमेरिकेला आता युद्धात उतरणे भागच होते. अशा प्रकारे अमेरिकेचा या युद्धात प्रवेश झाला. == घटनाक्रम == === युद्धाची सुरुवात - इ.स. १९३९ === ==== युरोपियन रणांगण ==== '''जर्मनीची आगळीक''' [[इ.स. १९३९|१९३९ च्या]] सुमारास जर्मनीने जाहीर केले होते की [[व्हर्सायचा तह|व्हर्सायच्या तहात]] गमावलेला सगळा प्रदेश जर्मनीने जिंकलाच पाहिजे. शिवाय, ज्या ज्या प्रदेशात जर्मनवंशीय व्यक्तींचे बहुमत असेल, ते प्रदेशही जर्मनीचेच भाग झाले पाहिजेत. जर्मनीच्या अधिकृत परराष्ट्र धोरणात म्हणले होते की [[पोलंड]] व [[झेकोस्लोव्हेकिया]]तील काही प्रदेशात जर्मन बाहुल्य होते व तेथील जर्मनवंशीय व्यक्तींच्या हक्कांची पायमल्ली होत होती. त्यांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी असे प्रदेश जर्मनीत असले पाहिजेत. [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमच्या पंतप्रधान]] [[नेव्हिल चेम्बरलेन]] बरोबरच्या चर्चासत्रात हिटलरने अनेक पुरावे दाखवले ज्यानुसार जर्मनीच्या शेजारी राष्ट्रातील जर्मनवंशीय लोकांवर अत्याचार होत होते. या सबबीवर हिटलरने असे प्रदेश जर्मनीत समाविष्ट करण्याचा आग्रह धरला. हिटलरच्या या युक्तिवादाला जर्मन जनतेचा पूर्ण पाठिंबा होता. जर्मनीला पहिल्या महायुद्धात नामुष्की पत्करावी लागली होती. व्हर्सायच्या तहातील काही कलमे जर्मनीच्या आर्थिक व सैनिकी विकासाला जाचक होती. याच सुमारास जगभर आर्थिक मंदी सुरू होती, त्याचा प्रभाव जर्मनीवरही पडला होता. व्हर्सायच्या तहानुसार जर्मनीला सैन्य बाळगण्यावर कडक निर्बंध होते व प्रत्येक सैनिकी हालचालीबद्दल [[लीग ऑफ नेशन्स]] द्वारे परदेशी राजवटींना जबाब द्यावा लागत होता. ततः जर्मनीत गरीबी, [[बेकारी]] व असंतोषाचे लोण सर्वदूर पसरलेले होते. याचे भांडवल करून हिटलर व नाझी पक्षाने सत्ता मिळवली व हळूहळू लोकशाही व्यवस्थेत बदल करून अधिकाधिक हुकुमशाहीगत व्यवस्था जर्मनीत आली. नाझींनी जर्मनीला पटवून दिले की अनिर्बंध सत्तेशिवाय जर्मनीचा उद्धार कोणीही करू शकणार नाही. हळूहळू हिटलरने [[ऱ्हाइनलॅंड]] व [[रुह्र]] प्रदेशात सैन्य उभारणीलाही सुरुवात केली. याशिवाय अश्या अनेक कृती केल्या ज्या व्हर्सायच्या तहाविरुद्ध होत्या परंतु जर्मन राष्ट्रहितकारक होत्या. याचा परिणाम जर्मन जनता हिटलरच्या मागे एकमुखाने उभी राहण्याचा झाला. हिटलर व नाझी पक्षाने याचे पूरेपूर फायदा घेतला. जर्मनवंशीयांवर अन्याय होत असल्याचे भासवून त्यांनी याकाळात अनेक इतरवंशीय व्यक्तींचे ([[रोमा जिप्सी]], [[ज्यू]], इ.) सर्रास शिरकाण सुरू केले. '''युरोपीय देशांची अति-सहिष्णुता व युद्धापूर्वीचे मैत्री-करार''' जर्मनीत हे सुरू असताना ब्रिटिश व फ्रेंच सरकारने त्याविरुद्ध पावले उचलायच्या ऐवजी जर्मनीच्या तुष्टीकरणाचे धोरण अवलंबिले. त्यांना जर्मनीशी उघड संघर्ष टाळायचा होता कारण पहिले महायुद्ध संपून जेमतेम २० वर्षे होत होती. संपूर्ण युरोप त्यातून सावरत होता व अजून एक युद्ध झाल्यास [[युनायटेड किंग्डम]] व [[फ्रान्स]]च नव्हे तर युरोपमधील प्रत्येक देशाला त्याची मोठी किंमत मोजावी लागली असती. त्यामुळे दोन्ही देशांनी जर्मनीला ढील देणेच पसंत केले. याचे पर्यवसान [[इ.स. १९३८चा म्युनिक करार|१९३८ च्या म्युनिक करारात]] झाले. याआधी जर्मनीने [[चेकोस्लोव्हेकिया]]तील काही प्रदेश बळकावले होते व अजून पुढे सरकण्याच्या तयारीत असताना फ्रान्स व ब्रिटनने जर्मनीची ही आगळीक मान्य केली व चेकोस्लोव्हेकियाचे प्रदेश जर्मनीला देऊन टाकले. चेम्बरलेनने जाहीर केले की म्युनिक करार हा "आपल्या काळातील शांततेचेच प्रतीक" आहे. मऊ लागल्यावर कोपराने खणल्यासारखे जर्मनीने [[मार्च]] [[इ.स. १९३९|१९३९मध्ये]] उरलेले चेकोस्लोव्हेकियासुद्धा बळकावले. जर्मनीच्या मनसूब्यांबद्दल भ्रमात राहिलेल्या दोस्त राष्ट्रांकडे नुसते बघत बसण्यापेक्षा काही गत्यंतर नव्हते. या व अशा छोट्या-मोठ्या चालींनंतर वर्षभरात युद्धाला तोंड फुटले. म्युनिक करार निष्फळ ठरल्यावर ब्रिटन/फ्रान्ससना कळले की हिटलरच्या आश्वासनांवर विश्वास ठेवून चालणार नव्हते व जर्मन महत्त्वाकांक्षा नुसते आसपासचे प्रदेश गिळंकृत करून थांबणार नव्हती. [[मे १९]], [[इ.स. १९३९|१९३९ला]] पोलंडने व फ्रान्सने परस्पर-मैत्री करार केला व एकावर आक्रमण झाल्यास दुसऱ्याने मदतील धावून येण्याचे मान्य केले. ब्रिटन व पोलंडमध्ये असाच करार मार्चमध्ये झालेला होता. इकडे जर्मनी व सोव्हिएत संघाने [[ऑगस्ट २३]], [[इ.स. १९३९|१९३९ला]] [[मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करारावर]] सह्या केल्या. या करारात जर्मनी व सोव्हिएत संघाने युरोप जिंकून घेणे गृहित धरले होते व त्यानंतर युरोप आपापसात कसा वाटून घ्यायचा याची नोंद होती. तोपर्यंत दोन्ही राष्ट्रांनी एकमेकांच्या सैनिकी कार्रवाईत दखल न देण्याचे कबूल केले व सोव्हिएत संघाकडून जर्मनीला खनिज तेल व इतर रसद पुरवण्याची तरतूद घातली. या कलमामुळे जर्मनीची [[उत्तर समुद्र|उत्तर समुद्रातून]] येणाऱ्या मालवाहतूकीवरील भीस्त कमी झाली. [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] हा वाहतूकमार्ग रोखून धरून ब्रिटनने जर्मनीच्या नाकीतोंडी पाणी आणले होते. ही तरतूद झाल्यावर हिटलरची पोलंड व वेळप्रसंगी ब्रिटन व फ्रान्सशीही युद्ध करण्याची तयारी झाली. पुढचे पाउल होते ते काहीतरी कुरापत काढणे. जर्मनीने जाहीर केले की [[डान्झिगचे स्वतंत्र शहर|डान्झिगच्या स्वतंत्र शहरात]] जर्मन व्यक्तींवर अन्याय होत आहे व याचा उपाय करण्यासाठी जर्मनी डान्झिग व पोलंडमधील अन्य शहरे जिंकून घेईल. हे पाहून पोलंड ने [[ऑगस्ट २५]]रोजी युनायटेड किंग्डमशी नव्याने मैत्री करार केला, पण त्याचा जर्मन बेतांवर काही प्रभाव पडला नाही. '''जर्मनी व सोव्हिएत संघाचे पोलंडवर आक्रमण''' [[चित्र:पोलिश सैनिक.jpg|thumb|left|200px|जर्मन आक्रमकांशी लढणारे पोलिश सैनिक, [[सप्टेंबर]] [[इ.स. १९३९|१९३९]]]] [[सप्टेंबर १]], [[इ.स. १९३९|१९३९रोजी]] जर्मनीने खोटी [[ग्लायवित्झचा हल्ला|पोलिश हल्ल्याची]] सबब सांगून पोलंडवर आक्रमण केले. युद्धोत्तर अहवालात कळून आले की पोलंडने जर्मन ठाण्यावरील तथाकथित हल्ला झालाच नव्हता. [[सप्टेंबर ३]]ला [[भारत|भारतासह]] युनायटेड किंग्डम व फ्रान्सने जर्मनीविरुद्ध युद्ध पुकारले. काही दिवसातच [[कॅनडा]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व [[न्यू झीलंड]]नेही त्यांचा साथ देण्याचे जाहीर केले. फ्रान्सने जरी युद्ध जाहीर केले असले तरी त्यांची हालचाल संथ होती. [[सार प्रांतातील चढाई|सार प्रांतात नावापुरती चढाई]] केल्यावर काही दिवसात तीसुद्धा सोडून दिली. युनायटेड किंग्डमला नौसेनेच्या कवायती करण्याशिवाय काही करणे शक्य नव्हते. इकडे जर्मनीने पोलिश सैन्याची वाताहत करीत [[सप्टेंबर ८]] रोजी पोलंडची राजधानी [[वॉर्सो]]पर्यंत धडक मारली. [[सप्टेंबर १७]]ला सोव्हिएत संघाने मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करारात ठरवल्याप्रमाणे पोलंडवर पूर्वेकडून चाल केली. पोलिश सैन्याला आता दुसरी आघाडी उघडणे भाग पडले व त्यामुळे आधीच खिळखिळी झालेली बचावाची फळी कोलमडली. पराभव अटळ दिसताना पोलंडच्या राष्ट्राध्यक्ष व सरसेनापतीने दुसऱ्याच दिवशी [[रोमेनिया]]त पळ काढला. वॉर्सोतील सैन्याने महिनाभर तग धरली पण ऑक्टोबर १ रोजी जर्मन सैन्य शहरात घुसले. ४-५ दिवस घराघरातून युद्ध करून ऑक्टोबर ६ला पोलिश सैन्याने हत्यारे खाली ठेवली. काही तुकड्या पळून शेजारील राष्ट्रांमध्ये गेल्या व तेथून त्यांनी [[पोलिश भूमिगत सशस्त्र चळवळ|भूमिगत सशस्त्र चळवळ]] उभारली. या चळवळीने युद्धाच्या अखेरच्या दिवसांत दोस्त राष्ट्रांची मोठी मदत केली. जरी राजधानी व जवळजवळ संपूर्ण देशाचा पाडाव झाला तरी पोलंडने अधिकृतरीत्या जर्मनीकडे शरणागती पत्करली नाही. '''खोटे युद्ध''' पोलंडच्या पाडावानंतर [[इ.स. १९३९|१९३९ च्या]] हिवाळ्यात जर्मनीने आपली वाटचाल तात्पुरती थांबवली. परिस्थितीचा आढावा घेत त्यांनी आपली बचावफळी पक्की केली व पुढील हल्ल्यांची योजना आखणे चालू ठेवले. इकडे ब्रिटन व फ्रान्सने आपले बचावात्मक धोरण चालूच ठेवले. [[एप्रिल महिना|एप्रिल]] १९४०पर्यंत कोणीच काही मोठी हालचाल केली नाही. वृत्तपत्रांनी या कालावधीला ''खोटे युद्ध'' अथवा ''सिट्झक्रीग'' असे उपहासात्मक नाव दिले. '''अटलांटिकची लढाई''' [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपमध्ये]] लढाई सुरू होताच [[अटलांटिक महासागर#उत्तर अटलांटिक|उत्तर अटलांटिक समु्द्रात]] जर्मन [[यु-बोट|यु-बोटींनी]] दोस्त राष्ट्रांच्या व्यापारी जहाजांविरुद्ध कारवाया सुरू केल्या. छुप्या पद्धतीने हल्ला करणाऱ्या या पाणबुड्यांची संख्या जास्त नसली तरी ही कसर त्यांनी त्यांची कुशलता, हिंमत व नशीबाने भरून काढली. ब्रिटिश [[क्रुझर]] [[एच.एम.एस. करेजस (५०)|एच.एम.एस. करेजस]] अशाच एका यु-बोटीला बळी पडली तर अजून एका यु-बोटीने [[एच.एम.एस. रॉयल ओक (०८)|एच.एम.एस. रॉयल ओक]] या [[युद्धनौका|युद्धनौकेला]] बंदरातून बाहेर पडण्याची संधी न देताच जलसमाधी दिली. युद्धाच्या पहिल्या चार महिन्यात यु-बोटींनी ११० जहाजे बुडवली व व्यापारी जहाजवटीवर भीतीचे सावट पसरवले. [[दक्षिण अटलांटिक समुद्र|दक्षिण अटलांटिक समुद्रात]] जर्मन [[पॉकेट बॅटलशिप]] [[ॲडमिरल ग्राफ स्पी (क्रुझर)|ॲडमिरल ग्राफ स्पी]]ने नऊ ब्रिटिश व्यापारी नौका बुडवल्या. अखेर [[एच.एम.एस. अजॅक्स (२२)|एच.एम.एस. अजॅक्स]], [[एच.एम.एस. एक्झेटर (६८)|एच.एम.एस. एक्झेटर]] व [[एच.एम.एन.झेड.एस. अकिलीस]] ने तिला [[मॉॅंटेव्हिडियो]]जवळ गाठले. [[प्लेट नदीची लढाई|प्लेट नदीच्या लढाईत]] ग्राफ स्पीला पराभव अटळ दिसता तिच्या कप्तान [[हान्स लांग्सदोर्फ]] याने समुद्राकडे प्रयाण केले व पकडले जाण्यापेक्षा स्वतःच ग्राफ स्पीला जलसमाधी दिली. ==== पॅसिफिक रणांगण ==== '''[[दुसरे चीन-जपान युद्ध]]''' पूर्वेतील युद्ध युरोपच्या आधीच दोन वर्षे सुरू झाले होते. [[जपान]]ने [[इ.स. १९३१|१९३१मध्ये]] [[मांचुरिया]] जिंकून तेथे तळ ठोकलेला होता. [[जुलै ७]], [[इ.स. १९३७|१९३७]] रोजी जपानने मांचुरियाची हद्द ओलांडून [[बीजिंग|बिजींग]]वर (तेव्हाचे बिपींग) हल्ला चढवला. विद्युतवेगाने आगेकूच करीत जपानी सैन्य [[शांघाय]]पर्यंत पोचले परंतु तेथे त्यांची प्रगती थांबली. [[डिसेंबर]] [[इ.स. १९३७|१९३७मध्ये]] शांघाय पडले व लगेचच राजधानीचे शहर [[नानजिंग]] (तेव्हाचे नानकिंग) ही जपानने जिंकले. चीनी सरकारने नानजिंगहून पळ काढून [[चॉॅंगकिंग]] येथे कामचलाऊ राजधानी उभारली. नानजिंग जिंकल्यावर जपानी सैन्याने तेथील युद्धकैदी व नागरिकांवर अनन्वित अत्याचार केले (पहा - [[नानकिंगची कत्तल]])व एका महिन्यात सुमारे ३,००,००० व्यक्तींची कत्तल केली. '''दुसरे रशिया-जपान युद्ध''' [[जपान]] व [[मंगोलिया]]च्या सरहद्दीवर [[खाल्का नदी]] आहे. मांचुरियातील जपानी राजवटीनुसार ही मांचुरिया-मंगोलियाच्यामधील हद्द होती. मंगोलियाच्या मते हद्द नदीपलीकडे ३० किमी पूर्वेस होती. [[मे ८]], [[इ.स. १९३९|१९३९]] रोजी ७०० मोंगोल घोडेस्वार नदी पार करून पूर्वेस आले. ते पाहताच मांचुरियन सैन्याने त्यांच्यावर हल्ला केला. काही दिवसातच [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाने]] मंगोलिया व जपानने मांचुरियाच्या सैन्याच्या मदतीला आपले सैन्य पाठवले व तुंबळ युद्धास सुरुवात झाली. सप्टेंबरपर्यंत चालू असलेल्या या युद्धात १८,००० जपानी तर ९,००० सोव्हिएत-मंगोल सैनिक मृत्यू पावले. येथे सुरू असलेले युद्ध थांबले नसते व एकाच वेळी येथ तसेच [[जर्मनी]]शीसुद्धा लढायची पाळी आली तर सोव्हिएत संघाला दोन्ही आघाड्या संभाळणे कठीण गेले होते. सोव्हिएत संघाने [[मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करारावर]] सही करण्यामागे हेही एक कारण होते. === युद्ध पसरले - इ.स. १९४० === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''सोव्हिएत संघाचे बाल्टिक देशांवर आक्रमण''' [[जर्मनी]] व [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघात]] युद्धाच्या आधी झालेल्या [[मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करारानुसार]] [[फिनलंड]]ला सोव्हिएत संघाचे मांडलिक राष्ट्र ठरवण्यात आले होते. त्यानुसार सोव्हिएत संघाने [[नोव्हेंबर ३०]], [[इ.स. १९३९|१९३९]] रोजी फिनलंडवर हल्ला केला. येथून सुरू झालेल्या युद्धाला [[हिवाळी युद्ध]] म्हणतात. सोव्हिएत संघाने फिनिश सैन्याच्या चौपट सैनिक पाठवले तरीही त्यांची पुरेशी प्रगती झाली नाही. फिनिश बचावाची फळी भक्कम होती व त्यांनी पहिला हल्ला रोखून धरला. हळूहळू [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] आपले हल्ले तिखट केले व फळी फोडण्यात यश मिळवले. फिनलंडने तहाची बोलणी सुरू केली व [[लेनिनग्राड]]ला लागून असलेले व्यूहात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचे प्रदेश सोव्हिएत संघाला दिले. या अकारण सुरू केलेल्या युद्धाविरुद्ध जगातील इतर देशांनी विरोध दर्शविला व [[डिसेंबर १४]]ला सोव्हिएत संघाची [[लीग ऑफ नेशन्स]]मधून हकालपट्टी झाली. यामुळे सोव्हिएत संघाला जणू अधिक आगळीक करण्याची मुभाच मिळाली. [[जून]] [[इ.स. १९४०|१९४०मध्ये]] त्यांनी [[लात्व्हिया]], [[लिथुएनिया]] आणि [[एस्टोनिया]]चा पाडाव केला व तेथील सत्ताधारी व्यक्तींना [[सैबेरिया]]तील [[गुलाग]]मध्ये पाठवून दिले. याशिवाय सोव्हिएत संघाने [[रोमेनिया]]कडून [[बेसारेबिया]] व [[उत्तर बुकोव्हिना]] हे प्रांतही बळकावले. '''जर्मनीचे डेन्मार्कवर व नॉर्वेवर आक्रमण''' सोव्हिएत संघ व फिनलंडमधील हिवाळी युद्ध संपताना जर्मनीने [[एप्रिल ९]], [[इ.स. १९४०|१९४०ला]] एकाच वेळी [[डेन्मार्क]] व [[नॉर्वे]]वर [[वेसेऱ्युबुंग मोहीम|ऑपरेशन वेसेरुबंग]] या सांकेतिक नावाखाली मोहीम काढली. डेन्मार्कने लगेचच नांगी टाकली पण नॉर्वेने प्रतिकार केला. [[युनायटेड किंग्डम]]ने नॉर्वेवर चढाई करण्याचा बेत आखलेलाच होता. त्यांनी आपले सैनिक उत्तर नॉर्वेत उतरवले पण जूनपर्यंत जर्मन सैन्य वरचढ ठरले व दोस्त राष्ट्रांनी नॉर्वेतून काढता पाय घेतला. नॉर्वेच्या सैन्याने शरणागती पत्करली व जवळजवळ संपूर्ण नॉर्वे जर्मनीच्या ताब्यात आले. नॉर्वेचा राजा आपल्या कुटुंबियांसह लंडनला पळून गेला. नॉर्वेचा सागरी किनारा हातात आल्यावर जर्मनीने तेथे हवाई व नौसेनेचे तळ उभारले व [[आर्क्टिक महासागर|आर्क्टिक समुद्रातून]] होणाऱ्या पुढील मोहीमेची तयारी सुरू केली. '''जर्मनीचे फ्रान्सवर व 'खालच्या देशांवर' आक्रमण''' [[चित्र:Nazi-parading-in-elysian-fields-paris-desert-1940.png|thumb|left|[[पॅरिस]]च्या [[शॉंझ एलिझे]] रस्त्यावर जर्मन सैनिक, [[जून]] [[इ.स. १९४०|१९४०]]]] [[लक्झेम्बर्ग]], [[बेल्जियम]] व [[नेदरलँड्स]] हे समुद्रसपाटीपासून समतल व काही प्रदेशात समुद्राच्या पातळीच्याही खाली आहेत म्हणून त्यांना ''लो कन्ट्रीज'' अथवा खालचे देश असे म्हणतात. [[मे १०]], [[इ.स. १९४०|१९४०]] रोजी जर्मनीने या तीनही देश व शिवाय फ्रान्सवर हल्ला केला. या घटनेने ''खोटे युद्ध'' संपले व ''खरे युद्ध'' परत सुरू झाले. जर्मनीला रोखण्यासाठी [[ब्रिटिश एक्स्पिडिशनरी फोर्स (दुसरे महायुद्ध)|ब्रिटिश एक्स्पिडिशनरी फोर्स]] व फ्रेंच सैन्य उत्तर बेल्जियममध्ये घुसले. दक्षिणेत फ्रान्सने [[मॅजिनो लाईन]]वर आपली बचावफळी तयार केलेली होती. तेथे जर्मन सैन्याला अडवून ठेवून उत्तरेत गनिमी काव्याने जर्मनीशी लढायचे असा त्यांचा बेत होता पण जर्मनीने [[ब्लिट्झक्रीग]] अथवा ''विद्युतवेगी युद्धाचा'' अत्युत्तम नमूना दाखवत फ्रेंच व ब्रिटिश सैन्याचा धुव्वा उडवला. इकडे [[लुफ्तवाफे]]ने नेदरलँड्सच्या [[रॉटरडॅम]] शहरावर बॉम्बफेक करून शहराचा विनाश केला. हल्ल्याच्या पहिल्या टप्प्यात ''वेह्रमाख्ट''ची (जर्मन सेना) ''पॅन्झरग्रुप फोन क्लाईस्ट'' ही तुकडी सुसाट [[आर्देन्नेस]] पार करून गेली. दोस्त राष्ट्रांचा अंदाज होता की दाट जंगल असलेला हा प्रदेश यांत्रिकी व रणगाड्यांना पार करणे अशक्य होते. हा अंदाज चुकीचा ठरवत जर्मन सैन्याने [[सेदान, फ्रान्स|सेदान]] येथे येऊन धडकले. सेदानचे रक्षण करणारे सैन्यदल हे फ्रेंच सैन्याचे नेहमीचे सैनिक नव्हते. येथे हल्ला होण्याची शक्यता कमी असल्याकारणाने येथे कुमक जास्त नव्हती. वेह्रमाख्टने सहजगत्या बचावाची फळी फोडली आणि पश्चिमेकडे आगेकूच करीत थेट [[इंग्लिश खाडी|इंग्लिश चॅनेल]] पर्यंत जाऊन पोचले. जर्मन सैन्याच्या दुसरे सैन्याने बेल्जियम, लक्झेम्बर्ग व नेदरलँड्सचा सहजगत्या पाडाव केला. आता दोस्तराष्ट्रांचे सैन्य दुभागले गेले व उत्तर फ्रान्स व खालच्या देशातले सैनिक जर्मन सैन्याच्या कचाट्यात सापडले. त्यांच्या समोर आता आत्मसमर्पण करणे किंवा पळ काढणे हेच पर्याय होते. [[ऑपरेशन डायनॅमो]] या मोहिमेअंतर्गत ३,३८,००० दोस्त सैनिकांना [[डंकर्क]]हून उचलण्यात आले. युद्धनौका, होड्या, व मिळेल त्या तरंगणाऱ्या वाहनांतून या सैनिकांनी [[इंग्लंड]] गाठले. [[जून १०]]ला [[इटली]] जर्मनीच्या बाजूने युद्धात उतरले व फ्रान्सच्या दक्षिणेकडून त्यांनी हल्ला केला. जर्मन सैन्याने फ्रान्समध्ये अनिर्बंध कूच सुरू ठेवली व जवळजवळ सगळे फ्रान्स आपल्या टाचेखाली आणले. [[जून २२]], [[इ.स. १९४०|१९४०]] रोजी फ्रान्सने शस्त्रसंधीची याचना केली व शरणागती पत्करली. जर्मन सैन्याने [[पॅरिस]]मध्ये तळ ठोकला व आग्नेय फ्रान्समध्ये [[विची फ्रान्स]] हे नावापुरते स्वतंत्र परंतु खरेतर जर्मनधार्जिणे सरकार बसवले. अशाप्रकारे [[बॅटल ऑफ फ्रान्स]] ही एकतर्फी लढाई जर्मनीने जिंकून युरोपमध्ये आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले. '''बॅटल ऑफ ब्रिटन''' फ्रान्सवरची मोहीम विजयी होत असताना जर्मनीने युनायटेड किंग्डमवर [[ऑपरेशन सी लायन]] या नावाच्या मोहिमेची आखणी सुरू केली. ब्रिटिश सैन्याने डंकर्कहून पळ काढताना बरीचशी हत्यारे, जड तोफा व रसद तेथेच टाकून दिली होती व त्यामुळे ब्रिटिश सैन्याची स्थिती अगदी केविलवाणी झाली होती. असे असता जर एक घणाघाती घाव घातला तर युनायटेड किंग्डमने गुडघे टेकले असते. पण ब्रिटनवर हल्ला करायचा तर त्यासाठी समुद्र पार करावा लागणार होता किंवा आरमारी वेढा घालावा लागला असता. [[रॉयल नेव्ही]]शी टक्कर देणे जर्मन आरमाराला शक्य नव्हते पण काही करून ब्रिटीिद्वीपांवर सैन्य उतरवता आले व त्याला हवेतून आधार देता आला तर विजय निश्चित होता. त्यासाठी आधी रॉयल एर फोर्सचा समाचार घेणे आवश्यक होते. [[लुफ्तवाफे]] व [[रॉयल एर फोर्स]]च्या या लढाईला [[बॅटल ऑफ ब्रिटन]] म्हणतात. लुफ्तवाफेने सुरुवात केली ती रॉयल एर फोर्सच्या विमानतळ व [[रडार]]चा वेध घेऊन. मोडक्यातोडक्या धावपट्ट्यांवरूनसुद्धा उड्डाणे भरून आर.ए.एफ.च्या वैमानिकांनी त्यांचा प्रतिकार सुरू केला व धाव घेतली थेट [[बर्लिन]]कडे. राजधानी बर्लिनवरील झालेल्या बॉम्बफेकीमुळे [[ॲडॉल्फ हिटलर]]चा संताप झाला व त्याने [[लंडन]] शहरावर हल्ले सुरू करण्याचे आदेश दिले. [[द ब्लिट्झ]] नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या हल्ल्यांमध्ये लंडनचे अतोनात नुकसान झाले. आर.ए.एफ.ने आपल्या [[स्पिटफायर]] व [[हरिकेन, विमान|हरिकेन]] विमानांनी कसेबसे का होईना हे हल्ले परतवून लावले व लुफ्तवाफेला हवेत वर्चस्व मिळू दिले नाही. इकडे समुद्रात रॉयल नेव्हीने जर्मन आरमाराला रोखून धरले व इंग्लंडवर चढाई करण्याचा हिटलरचा मनसुबा धुळीत मिळाला. आता युनायटेड किंग्डमचा नाद सोडून हिटलरने आपली नजर पूर्वेकडे वळवली. '''इटलीचे ग्रीसवर आक्रमण''' युद्धापूर्वीच [[इटली]]ने [[आल्बेनिया]]वर चढाई केलेली होती. [[ऑक्टोबर २८]], [[इ.स. १९४०|१९४०]] रोजी तेथून त्यांनी [[ग्रीस]]वर हल्ला केला. ग्रीक सैन्याने तिखट उत्तर दिले व पुढील दोन महिन्यात इटलीलाच मागे रेटत अल्बेनियाचा एक चतुर्थांश भाग काबीज केला. [[रॉयल नेव्ही]]ने ग्रीसच्या मदतीला येऊन इटलीच्या आरमाराविरुद्ध कारवाया सुरू केल्या. या धामधुमीत इटलीचे ५,३०,००० सैनिक अडकून पडले व त्यांची प्रगती खुंटली. ==== आशियातील व प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''दुसरे चीन-जपान युद्ध''' [[इ.स. १९४०|१९४० च्या]] सुमारास येथील युद्ध थंडावले होते. इतस्ततः हल्ल्यात कोणत्याच बाजूला निर्णायक विजय मिळत नव्हता. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] जरी अधिकृतरीत्या तटस्थ असले तरी [[चीन]]ला त्यांची भरघोस आर्थिक मदत होती, शिवाय चिनी वायुदलाच्या मदतीला काही [[फ्लाईंग टायगर्स|अमेरिकन वैमानिकही]] पाठविण्यात आले होते. '''आग्नेय आशियातील युद्ध''' [[जुलै]] [[इ.स. १९४०|१९४०मध्ये]] [[फ्रेंच इंडो-चायना]]मध्ये आपल्याला लष्करी तळ उभारण्यासाठी जागा पाहिजे असल्याचे जपानने सूतोवाच केले. [[फ्रान्स]] व इतर पाश्चिमात्य देशांनी अर्थातच ही मागणी धुडकावून लावली. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] [[इ.स. १९११चा जपान-अमेरिका व्यापारी करार|१९११ च्या जपान-अमेरिका व्यापारी करारातून]] अंग काढून घेतल्याचे जाहीर केले व जपानला युद्धसामग्री निर्यात करण्यावर बंदी घातली. जपानने [[सप्टेंबर २२]] रोजी जपानी सैन्याने उत्तर फ्रेंच इंडो-चायना वर चाल केली. ==== उत्तर आफ्रिकेचे रणांगण ==== [[फ्रेंच आरमार|फ्रेंच आरमाराने]] नांगी टाकल्यावर भूमध्य समुद्रातील वर्चस्वासाठी [[रॉयल नेव्ही]] व [[रेजिया मरिना|इटलीच्या आरमारात]] चढाओढ सुरू झाली. रॉयल नेव्हीने आपल्या [[जिब्राल्टर]], [[माल्टा]] व [[इजिप्त]]च्या [[अलेक्झांड्रिया, इजिप्त]] बंदरातील तळांवरून कारवाया सुरू ठेवल्या. ऑगस्टमध्ये इटालियन सैन्याने [[ब्रिटिश सोमालीलॅंड]] जिंकले व पुढील महिन्यात [[लिबिया]]मधून इजिप्तमधील ब्रिटिश सैन्यावर हल्ला केला. इटलीचा बेत होता [[सुएझ कालवा]] जिंकायचा. असे झाल्यावर [[भारत]] व इंग्लंडमधील नौकानयन बंद पडले असता व इंग्लंडला मिळणारी रसद व पैसा कमी होऊन युद्धातील जोर कमी झाला असता. या हल्ल्याला ब्रिटिश, [[ऑस्ट्रेलिया|ऑस्ट्रेलियन]] व भारतीय फौजांनी [[ऑपरेशन कंपास]] या मोहीमेत प्रत्युत्तर दिले व कालवा ब्रिटिश हातातच ठेवला. जर्मनीने आपली [[आफ्रिका कॉर्प्स]] नावाने नंतर ख्यातनाम झालेली रणगाड्यांची सेना [[जनरल इर्विन रोमेल]]च्या नेतृत्वाखाली लिब्यात उतरवली. === युद्ध जगभर पसरले - इ.स. १९४१ === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''लेंड लीझ''' [[फ्रान्स]]मध्ये प्रयत्नांची शर्थ करताना [[युनायटेड किंग्डम]]चे लश्करी बळ रोडावले होते. [[भारत]] व इतर वसाहतींतून अमाप संपत्ती ओढूनसुद्धा राष्ट्र आता भिकेला लागण्याची चिह्ने होती. अशा परिस्थितीत [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष]] [[फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट]]ने [[अमेरिकन काँग्रेस]]ला पटवून दिले की [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] जर ब्रिटिश साम्राज्याला मदत नाही केली तर युद्ध अमेरिकेच्या दाराशी येण्यास वेळ लागणार नाही. कॉॅंग्रेसने युद्धात उतरण्यास नकार दिला परंतु युनायटेड किंग्डम व ३७ इतर दोस्त राष्ट्रांना ५,००,००,००,००० (पाच अब्ज) अमेरिकन डॉलरचे युद्धसाहित्य व इतर रसद पुरवण्याचे मान्य केले. यातील ३,४०,००,००,००० डॉलर हे युनायटेड किंग्डमसाठी राखीव होते. अमेरिकन कॉॅंग्रेसचा हा ठराव [[लेंड लीझ]] नावाने ओळखण्यात येतो. कॅनडाने देखिल ४,७०,००,००,००० (चार अब्ज सत्तर कोटी) अमेरिकन डॉलरचे साहित्य युनायटेड किंग्डमला पाठवले. '''जर्मनीचे ग्रीसवर, क्रीटवर व युगोस्लाव्हियावर आक्रमण''' [[मार्च २८]]ला [[रॉयल नेव्ही]]ने [[इटालियन आरमार|इटालियन आरमाराशी]] [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्रात]] [[केप माटापान]]जवळ झुंज घेतली. जवळजवळ एकतर्फी झालेल्या या लढाईत इटालियन आरमाराने तीन [[विनाशिका]] व पाच [[क्रुझर]] गमावल्या. रॉयल नेव्हीची दोन विमाने खर्ची पडली. पांगळ्या झालेल्या इटालियन आरमाराची ग्रीसमध्ये समुद्रमार्गे सैनिक पोचवण्याची कुवत कमी झाली. [[एप्रिल ६]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी [[जर्मनी]], [[इटली]], [[हंगेरी]] व [[बल्गेरिया]]च्या सैन्यांनी [[युगोस्लाव्हिया]]वर चढाई केली. नाममात्र प्रतिकार मोडून काढत हे आक्रमक १० दिवसांत राजधानीपर्यंत पोचले व शरण आलेल्या युगोस्लाव्हियात त्यांनी अक्ष-धार्जिणे सरकार बसवले. जरी युगोस्लाव्ह सैन्याने लढा दिला नसला तरी तेथील नागरिकांनी दोन भूमिगत सशस्त्र चळवळी उभारल्या. या दोन्हींनी अक्ष राष्ट्रांबरोबर एकमेकांवरही हल्ले सुरू ठेवले. याच दिवशी (एप्रिल ६) जर्मनीने बल्गेरियातून [[ग्रीस]]वर हल्ला केला. इटलीला प्रखर लढा देणाऱ्या ग्रीक सैन्याची कुवत जर्मनीच्या अफाट सैन्यापुढे कमी पडली व त्यांनी माघार घेतली. [[एप्रिल २७]]ला [[अथेन्स]]चा पाडाव होण्यापूर्वी [[युनायटेड किंग्डम]]ने ५०,००० ग्रीक सैनिकांना उचलले. जरी ग्रीस पडले असले तरी जर्मनीचे सैन्य बरेच दक्षिणेला आले होते. परत आपल्या आघाडीवर जाण्यात त्यांचे जवळजवळ ६ आठवडे खर्ची पडले. याची जर्मनीला पुढे मोठी किंमत मोजावी लागणार होती. [[मे २०]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी जर्मनीने आपल्या [[७वी फ्लायगर डिव्हिजन]] व [[५ माउंटन डिव्हिजन, जर्मनी|५ माउंटन डिव्हिजन]] या युद्धकुशल तुकड्या [[क्रीट]]मध्ये उतरवल्या. ग्रीसमधून पराभूत होऊन आलेल्या ११,००० ग्रीक सैनिकांनी व २८,००० स्थानिक अर्धसैनिक दलांनी त्यांचा प्रतिकार केला. बेटावरील तीन विमानतळांवर लक्ष केंद्रित केलेल्या जर्मन सैन्याचे पहिल्या दिवशी अतोनात नुकसान झाले पण [[मालेमे विमानतळ]] काबीज करण्यात त्यांना यश मिळाले. त्यानंतर त्यांनी विमानाद्वारे अधिक कुमक मागवली व लवकरच ग्रीक सैन्याचा बीमोड केला. जरी जर्मनीने ही लढाई जिंकली असली तरी ग्रीक सैन्याने हवाईहल्ल्यांविरुद्ध दाखवलेल्या शौर्यामुळे हिटलरने हवाई हल्ले करणे बंद केले. '''जर्मनीचे सोव्हिएत संघावर आक्रमण''' [[चित्र:Eastern Front 1941-06 to 1941-12.png|thumb|left|200px|[[ऑपरेशन बार्बारोसा]] - जर्मनीची सोव्हिएत संघावर चाल - जून ते डिसेंबर १९४१.]] जर्मनी व सोव्हिएत संघाने [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]] [[इ.स. १९३९|१९३९मध्ये]] [[मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करार]] केला व त्यानंतर एकमेकांना युद्धात सहकार्य केले. तेव्हापासून १९४१ च्या मध्यापर्यंत सोव्हिएत संघाने जर्मनीला युद्धसाहित्य, रसद, इ. साहाय्य केले. [[जून २२]], [[इ.स. १९४१|१९४१ला]] जर्मनी सोव्हिएत संघावर उलटला. या दिवशी [[ऑपरेशन बार्बारोसा]] ही आधुनिक इतिहासातील मनुष्यबळाच्या बाबतीत सगळ्यात मोठी मोहीम सुरू झाली. जर्मनीने तीन सैन्यसमूह, अंदाजे ४०,००,००० सैनिक सोव्हिएत संघात घुसवले. [[लाल सैन्य|लाल सैन्याला]] या व्यूहात्मक धक्क्यातून सावरायची संधी न देता ही टोळधाड रशियात विद्युतवेगाने शिरली. रशियन सैन्याच्या तुकड्यांना वेढा घालायचा व त्याचा घेरा आवळत आवळत शत्रूला नामशेष करायचे हा जर्मन सैन्याचा या लढायांमधील खाक्या होता. लाल सैन्याचे संपूर्ण पश्चिम सैन्य याप्रकारे नेस्तनाबूद झाले. अक्ष राष्ट्रांचे लक्ष विचलित करायला सोव्हिएत संघाने [[जून २५]]ला [[फिनलंड]]वर परत हल्ला केला व दुसरी आघाडी उघडली. असे असूनसुद्धा जर्मनीला समोरासमोर टक्कर देता येत नाही हे पाहून सोव्हिएत सैन्याने दग्धभू(स्कॉर्च्ड अर्थ) व्यूह अंगिकारला. जर्मन सैन्य जेथे चढाई करणे अपेक्षित होते त्या भागातील कारखाने व इतर व्यवसाय होते तसे मोडले व भराभर [[युरल पर्वत|युरल पर्वतांच्या]] पलीकडे नेउन जशीच्या तशी परत उभे केले. शेतातील उभी पिके जाळली, अन्नभांडार नष्ट केले व पूर्वेकडे माघार घेतली. [[नोव्हेंबर]] [[इ.स. १९४१|१९४१ च्या]] सुमारास जर्मन सेना [[लेनिनग्राड]], [[मॉस्को]] व [[रोस्तोव्ह]]च्या वेशीवर येऊन ठेपली. आता अतिकठीण असा रशियन हिवाळा सुरू झाला व पाच महिने अव्याहत चाललेली जर्मन आगेकूच ठप्प झाली. जर्मन सेनाधिकाऱ्यांचा अंदाज होता की रशियातील थंडी सुरू व्हायच्या आतच जर्मन [[ब्लिट्झक्रीग]]पुढे रशिया गुडघे टेकेल व हिवाळ्यात युद्ध करायची गरजच उरणार नाही. [[ग्रीस]]मध्ये घालवलेले ६ आठवडे आता त्यांच्या अंगाशी येणार होते. जर्मन सेनेला स्थानिक रसद मिळणे दुरापास्तच होते. त्यांना [[पोलंड]] व जर्मनीतून युद्धसाहित्य, यंत्रसामग्री व अन्न-धान्यदेखील मागवावे लागत होते. कडाक्याच्या थंडीत हे सगळे आघाडीवर पोचायला अनेक आठवडे लागत होते व जर्मन सैन्याची कुचंबणा व काही ठिकाणी तर उपासमारदेखील होऊ लागली. इकडे या थंडीची सवय असलेल्या लाल सैन्याने आपली लश्करभरती चालूच ठेवली होती. जर्मन सैन्य मॉस्कोपासून हाकेच्या अंतरावर आले असता सोव्हिएत सैन्याने प्रतिहल्ले सुरू केले. आपली राजधानीच इरेला पडलेली पाहून त्यांनी केलेल्या या कडव्या हल्ल्यांनी आधीच अगतिक झालेले जर्मन सैन्य मागे हटले. सोव्हिएत रेटा इतका जबरदस्त होता की अक्ष सैन्याने काही दिवसातच १५०-२५० कि.मी. पीछेहाट केली. दुसऱ्या महायुद्धातील अक्ष राष्ट्रांची ही पहिली माघार होय. '''अटलांटिकचे युद्ध''' [[मे ९]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी रॉयल नेव्हीची [[विनाशिका]] [[एच.एम.एस. बुलडॉग (एच९१)|एच.एम.एस. बुलडॉग]]ने एक जर्मन [[यू-बोट]] पकडली व त्यातून संपूर्णावस्थेत असलेले [[एनिग्मा यंत्र]] जप्त केले. जर्मनीचे कूटसंदेश समजण्यासाठी हे यंत्र अतिमहत्त्वाचे होते. [[मे २४]] रोजी जर्मन [[युद्धनौका बिस्मार्क]] युद्धात उतरली. [[डेन्मार्कच्या अखातातील लढाई]]त बिस्मार्कने रॉयल नेव्हीचा मानदंड असलेली [[बॅटलक्रुझर]] [[एच.एम.एस. हूड]]ला जलसमाधी दिली. चिडलेल्या रॉयल नेव्हीने बिस्मार्कचा शोध घेण्यासाठी युद्धनौकांचा तांडा सोडला. तीन दिवस सतत चाललेल्या या शोधाच्या अंती बिस्मार्क सापडली. हा लपाछपीचा खेळ २,७०० कि.मी. चालला. यात ब्रिटिश आरमाराच्या आठ युद्धनौका, दोन विमानवाहू नौका, अकरा क्रुझर, एकवीस विनाशिका व सहा पाणबुड्यांनी भाग घेतला होता. [[एच.एम.एस. आर्क रॉयल]] या विमानवाहू नौकेवरील विमानांनी बिस्मार्कवर [[टॉरपेडो]]ने हल्ला केला. हल्ल्याने नुकसान फारसे झाले नाही पण बिस्मार्कचे सुकाणू अडकून बसले. दिशाहीन झालेल्या बिस्मार्कला मग इतर युद्धनौकांनी गाठले व बुडवले. ==== आशिया व प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''अमेरिकेचे युद्धात पदार्पण''' [[ऑपरेशन बार्बारोसा|हिटलरच्या सोव्हिएत संघावरील आक्रमणाची]] [[जपान]]ला पूर्वकल्पना नव्हती. सोव्हिएत संघाला याची कुणकुण होती व एकाचवेळी दोन्हीकडून हल्ला होण्याचे टाळण्यासाठी सोव्हिएत संघाने जपानशी मैत्री करण्याचे ठरवले. [[एप्रिल १३]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी [[सोव्हिएत-जपान तटस्थता करार]] करण्यात आला. यात सोव्हिएत संघाला पूर्वेकडून हल्ला न होण्याचे आश्वासन होते तर जपानला खात्री मिळाली की पश्चिमेकडून त्यांच्यावर हल्ला होणार नाही. जपानला आता आशिया-प्रशांत महासागरामधील युद्धावर लक्ष केंद्रित करायला मोकळीक मिळाली. [[चित्र:USS California sinking-Pearl Harbor.jpg|thumb|200px|right|जपानी विमानहल्ल्यांमुळे बुडालेली [[यु.एस.एस. कॅलिफोर्निया (बीबी-४४)|यु.एस.एस. कॅलिफोर्निया]]]] [[इ.स. १९४१|१९४१ च्या]] [[ग्रीष्म|ग्रीष्मात]] [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]], [[युनायटेड किंग्डम]] व [[नेदरलँड्स]]ने जपानला खनिजतेल विकण्यावर निर्बंध घातले. याने जपानची युद्ध चालू ठेवण्याची कुवत धोक्यात आली. जपानने होत्या त्या रसदीनिशी [[चीन]]मधील आगेकूच चालूच ठेवली. जपानचा बेत होता अमेरिकेवर अचानक धाड टाकून त्यांच्या आरमाराला निकामी करायचे व त्याच वेळी [[डच ईस्ट ईंडीझ]]मध्ये घुसून तेथील तेलसाठे बळकावायचा. त्यानुसार [[डिसेंबर ७]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी जपानी आरमाराने अमेरिकेच्या [[हवाई]] प्रांतातील [[पर्ल हार्बर]] येथील आरमारी तळावर प्रचंड शक्तीनिशी हल्ला केला. या धाडीत अमेरिकेच्या आरमाराचे प्रचंड नुकसान झाले. सहा युद्धनौका बुडाल्या, दोन निकामी झाल्या व इतर अनेक नौकांचा विनाश झाला. या शिवाय नौका-दुरूस्ती केंद्र, रसद साठा व इतर अनेक व्यवसाय विनाश पावले. शेकडो सैनिक व नागरिक मृत्युमुखी पडले. अमेरिकेच्या सुदैवाने जपानी धाडीचे मुख्य लक्ष्य असलेल्या चार विमानवाहू नौका त्या वेळी कवायतींसाठी बाहेर पडलेल्या होत्या त्या वाचल्या व तळावरील इंधनसाठ्यालाही धक्का पोचला नाही. दुसऱ्या दिवशी अमेरिकेने जपानविरुद्ध युद्ध पुकारले. या हल्ल्यामुळे आत्तापर्यंत तटस्थ असलेले अमेरिकन जनमत पूर्णतः बदलले व या हल्ल्याचा वचपा काढण्याची मागणी होऊ लागली. अमेरिकेने जपानविरुद्ध युद्ध पुकारताच [[जर्मनी]]ने [[डिसेंबर ११]]ला अमेरिकेविरुद्ध युद्ध पुकारले. [[ॲडॉल्फ हिटलर]]चा अंदाज होता की याने जर्मनीला जपानची सहानुभूती मिळेल व जपानकडून जर्मनीच्या सोव्हिएत संघावरील आक्रमणाला पाठिंबा मिळेल. परंतु जपान आपल्या [[सोव्हिएत-जपान तटस्थता करार|सोव्हिएत संघाला दिलेल्या शब्दाला]] जागले व त्यांच्याविरुद्ध युद्धात भाग नाही घेतला. उलट, जर्मनीच्या या कृतीमुळे अमेरिकेतील [[युरोप]]मधल्या युद्धात भाग घेण्याविरुद्धचा उरलासुरला विरोधदेखील मावळला व युद्ध आता खरोखरचे जागतिक युद्ध झाले. '''जपानची आगेकूच''' त्याचवेळी [[डिसेंबर ८]] रोजी (म्हणजे अमेरिकेतील डिसेंबर ७लाच) जपानने [[हॉंग कॉंग]]वर हल्ला केला व त्यानंतर लगेचच [[मलाया]], [[फिलिपिन्स|फिलिपाईन्स]], [[बॉर्नियो]] व [[म्यानमार|बर्मा]]वरही हल्ला केला. येथे त्यांना [[भारत|भारतीय]], ब्रिटिश, [[ऑस्ट्रेलिया|ऑस्ट्रेलियन]], [[कॅनडा|केनेडीयन]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकन]] व [[न्यू झीलंड]]च्या सैन्याने कडवा प्रतिकार केला परंतु हे सगळे प्रदेश जपानने काही महिन्यातच काबीज केले. [[सिंगापूर]] बळकावताना जपानने हजारो ब्रिटिश व भारतीय सैनिकांना युद्धबंदी बनवले. चीनने अखेर जपानविरुद्ध अधिकृतरीत्या युद्ध पुकारले. जपानने [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातील]] रॉयल नेव्हीच्या तांड्यावर हल्ला चढवून [[एच.एम.एस. प्रिन्स ऑफ वेल्स]], [[एच.एम.एस. रिपल्स]] या युद्धनौका व त्यासोबत ८४० खलाश्यांना यमसदनी धाडले. याचा युनायटेड किंग्डमला मोठाच धक्का बसला. == पर्ल हार्बरवरील हल्ला == [[७ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४१]] रोजी [[जपान|जपानाने]] अमेरिकेच्या [[पर्ल हार्बर]], [[हवाई]] येथील नाविक तळावर [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|आकस्मिक हल्ला]] चढवला. अमेरिकेच्या पॅसिफिक नौदलाने जपानाच्या आग्नेय आशियातील साम्राज्यविस्तारासाठी ब्रिटन, नेदरलँड्स् आणि अमेरिकेच्या ताब्यातील प्रांतांविरुद्ध आखण्यात आलेल्या लष्करी कारवायांत अडथळा आणू नये, म्हणून [[शाही जपानी नौदल|शाही जपानी नौदलाने]] ७ डिसेंबर, इ.स. १९४१ च्या सकाळी (जपानी प्रमाणवेळेनुसार [[८ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४१]]) हा हल्ला केला. ३५३ जपानी लढाऊ विमाने, बॉंब आणि टॉर्पेडो विमाने यांचा वापर करून तळावर हल्ला केला. अमेरिकन नौदलाच्या आठही लढाऊ जहाजांचे प्रचंड नुकसान झाले. त्यांपैकी चार जहाजे बुडाली. या आठपैकी सहा जहाजे पुन्हा मिळवून्, दुरुस्त करून त्यांचा वापर पुढे युद्धात करण्यात आला. जपानी नौदलाने तीन क्रूझर, तीन विनाशिका, एक विमानविरोधी प्रशिक्षण नौका आणि एक सुरूंगनौका यांचेही नुकसान केले. अमेरिकेची १८८ विमाने नष्ट झाली, २,४०२ अमेरिकन लोक मृत्युमुखी पडले, १,२८२ अमेरिकन लोक जखमी झाले. वीजकेंद्र, गोदी, इंधन व टॉर्पेडो साठवण्याची गोदामे तसेच, पाणबुडीचे धक्के आणि मुख्यालय (जे हेरखात्याचे केंद्र होते) यांवर हल्ला केला गेला नाही. अमेरिकेच्या तुलनेत जपानाचे कमी नुकसान झाले: २९ विमाने आणि ५ लहान पाणबुड्या नष्ट झाल्या, ६५ सैनिक कामी आले वा जखमी झाले व केवळ् एक जपानी सैनिक पकडला गेला. ह्या अनपेक्षित हल्ल्याने अमेरिकन जनतेला प्रचंड धक्का बसला व त्याने अमेरिकेला दुसऱ्या महायुद्धात उतरण्यास भाग पाडले. [[८ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४१]]<nowiki/>रोजी अमेरिकेने अधिकृतरीत्या जपानाविरुद्ध युद्ध पुकारले व ती ब्रिटनाच्या बाजूने युद्धात उतरली. यापुढील अमेरिकन कारवायांमुळे [[जर्मनी]] व [[इटली]] यांनी [[११ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४१]] रोजी अमेरिकेविरुद्ध युद्ध पुकारले. त्याला अमेरिकेने तसेच प्रत्युत्तर दिले. या आकस्मिक जपानी हल्ल्यामागे बराच पूर्वेतिहास होता, परंतु, सामोपचाराने बोलणी चालू असताना, कुठलीली पूर्वसूचना न देता झालेल्या ह्या हल्ल्यामुळे तत्कालीन अमेरिकन साष्ट्रपती [[फ्रॅंकलिन डी. रूझवेल्ट]] यांनी ७ डिसेंबर, १९४१ या दिवसाबद्दल 'अ डेट विच विल लिव्ह इन इन्फेमी' (बदनाम, असंतोषजनक दिवस)  असे उद्गार काढले आहेत. ==== आफ्रिकेतील रणांगण ==== '''उत्तर आफ्रिका व मध्यपूर्व''' उत्तर आफ्रिकेत उतरलेल्या [[एर्व्हिन रोमेल|फील्ड मार्शल रोमेल]]च्या सैन्याने पूर्वेकडे आगेकूच चालू ठेवली व [[टोब्रुकचा वेढा|टोब्रुक या बंदराला वेढा]] घातला. [[टोब्रुक]] सोडवायचे दोस्त राष्ट्रांचे दोन प्रयत्न निष्फळ झाले शेवटी [[ऑपरेशन क्रुसेडर]] या मोहीमेंतर्गत मोठ्या सैन्यानिशी हल्ल्याला उत्तर दिल्यावर रोमेलने टोब्रुकचा वेढा उठवला वा इतरत्र प्रयाण केले. [[एप्रिल महिना|एप्रिल]]-[[मे]] [[इ.स. १९४१|१९४१मध्ये]] [[युनायटेड किंग्डम]]ने [[इराक]]वर हल्ला करून इराक परत जिंकून घेतले. [[जून]]मध्ये दोस्त सैन्याने [[सीरिया]] व [[लेबेनॉन]] जिंकले. तटस्थ राहिलेल्या [[इराण]]वर सोव्हिएत संघाने व ब्रिटनने हल्ला केला व तेथील तेलसाठा बळकावला. इराणमधील तेलवाहिन्यांतून सोव्हिएत संघाला खनिज तेलाचा मुबलक पुरवठा सुरू झाला. === तिढा - इ.स. १९४२ === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''मध्य व पश्चिम युरोप''' [[मे]] [[इ.स. १९४२|१९४२मध्ये]] चेकोस्लोव्हेकियातील भूमिगत सशस्त्र चळवळीच्या सद्स्यांनी '[[शेवटचा उपाय|शेवटच्या उपायाचा]]' योजक [[राइनहार्ड हेड्रिख]] याचा खून केला. याचा वचपा काढण्यासाठी हिटलरने [[चेकोस्लोव्हेकिया]]मधील [[लिडाईस]] हे गाव बेचिराख केले. [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]]मध्ये [[कॅनेडा|केनेडीयन]] सैनिकांनी [[ऑपरेशन ज्युबिली]] नावाखाली [[फ्रान्स]]च्या [[दियेपे]] गावाजवळ धाड घातली. ही मोहीम सपशेल फसली व अनेक सैनिक मृत्युमुखी पडले वा युद्धबंदी झाले पण यातून दोस्त सेनापतींनी धडे घेतले व [[ऑपरेशन टॉर्च]] व [[ऑपरेशन ओव्हरलॉर्ड]]च्यावेळी ते गिरवले. '''शिशिरामधील व वसंतातील सोव्हिएत हल्ले''' [[उत्तर युरोप]]मध्ये [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] [[जानेवारी ९]] ते [[फेब्रुवारी ६]]च्या दरम्यान [[टोरोपेट्स-खोल्म मोहीम]] उघडुन [[अँड्रियापोल]] व [[देम्यान्स्क]]जवळ जर्मन तुकड्यांना हरवले. याशिवाय [[खोल्म]], [[वेलिझ]] व [[वेलिकी लुकी]]च्या आसपास जर्मन सैन्याला थोपवण्यात त्यांना यश मिळाले. दक्षिणेत [[मे]] महिन्यात सोव्हिएत सैन्याने [[जर्मनीचे सहावे सैन्य|जर्मनीच्या सहाव्या सैन्याविरुद्ध]] आघाडी उघडली. [[खार्कोव्ह]]जवळ १७ दिवस चाललेल्या लढाईत २,००,०००पेक्षा जास्त लाल सैनिक मृत्यू पावले. '''ग्रीष्मातील अक्ष हल्ले''' [[जून २८]]ला [[अक्ष राष्ट्रे|अक्ष राष्ट्रांनी]] [[ऑपरेशन ब्लू]] ही मोहीम सुरू केली. जर्मन सैन्य आग्नेयेला [[डॉन नदी]] पासून [[व्होल्गा नदी]]पर्यंत [[कॉकेसस पर्वत|कॉकेसस पर्वतांच्या]] दिशेने कूच करू लागली. [[जर्मन सैन्यसमूह बी|सैन्यसमूह बी]] [[स्टालिनग्राड]] शहर जिंकायच्या अपेक्षेने निघाला. स्टालिनग्राड जिंकून जर्मन सैन्याची डावी आघाडी सुरक्षित होताच [[जर्मन सैन्यसमूह ए|सैन्यसमूह ए]] दक्षिणेतील तेलसाठे जिंकून घेणार होता. ग्रीष्म संपता झालेल्या कॉकेससच्या लढाईत जर्मनीने हे तेलसाठे जिंकून घेतले. '''स्टालिनग्राड''' <br />''मुख्य पान: [[स्टालिनग्राडचा वेढा]]'' [[चित्र:स्टालिनग्राड सैनिक.jpg|thumb|200px|right|स्टालिनग्राडच्या भग्नावशेषातून लढणारे सोव्हिएत सैनिक]] जर्मन सैन्यसमूह बी [[ऑगस्ट २३]], [[इ.स. १९४२|१९४२]] रोजी [[स्टालिनग्राड]]च्या उत्तरेला [[व्होल्गा नदी]]च्या किनारी येऊन पोचला. यासुमारास [[लुफ्तवाफे]]ने केलेल्या बॉम्बफेकीत गावाच्या मध्यावर असलेल्या लाकडी इमारती व कारखाने उद्ध्वस्त झाले. महिन्याभरात उरलेसुरले उद्योग-धंदेही नष्ट झाले व शहराच्या पिछाडीस असलेले पूल व रस्तेसुद्धा जर्मन तोफखान्याच्या पल्ल्यात आले. आता स्टालिनग्राडला रसद/कुमक मिळणेही मुश्किल झाले. जर्मन सैन्याने आता शहरात धाडी घालणे सुरू केले. सोव्हिएत सैनिकांनी व स्टालिनग्राडच्या नागरिकांनी त्यांचा चौकाचौकातून व घराघरातून सामना केला. अत्यंत भयानक अश्या हातोहात लढाया रोजच व्हायला लागल्या. हळूहळू रशियन हिवाळा जर्मन सैन्यालाही गारठू लागला पण लढाईची तीव्रता तितकीच राहिली. दमछाक व उपासमारीने दोन्हीकडील सैन्याला पछाडले. स्टालिनग्राडची स्थिती तर अगदीच केविलवाणी होती पण तरीही तेथील नागरिक जिद्दीने मुकाबला करीत राहिले. आता [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ही ईरेला पेटला. काही केल्या स्टालिनग्राड जिंकायचेच असे हुकुम त्याने सोडले. जर्मन सेनापतींनी व्यूहात्मक माघार घेउन हिवाळ्यानंतर परत हल्ला करायचे सुचवले पण हिटलरने ते धुडकावून लावले. आता स्टालिनग्राडच्या लढाईत हिटलर [[बर्लिन]]मधून स्वतः व्यूह रचू लागला. [[जनरल फोन पॉलस]]ने वैतागून [[नोव्हेंबर]]मध्ये शहरावर निर्वाणीचा हल्ला चढवला [[जर्मनीचे सहावे सैन्य]] स्टालिनग्राडमध्ये घुसले. त्यांनी शहराचा ९०% भाग काबीज केला. सोव्हिएत सैन्याने स्टालिनग्राडच्या बाहेर सैन्य गोळा करण्यास सुरुवात केलेली होती. जर्मन सैन्याचा मोठा भाग शहरात होता व तेथील हातोहात लढायां गुंतलेला होता. परिणामी त्यांच्या बाजू दुबळ्या पडल्या. ही संधी साधून सोव्हिएत सैन्याने [[ऑपरेशन युरेनस]] ही मोहीम सुरू केली व [[नोव्हेंबर १९]] रोजी जर्मन सैन्याच्या दोन्ही बाजूने एल्गार केला. हा हल्ला परिणामकारक ठरला व जर्मन सैन्याचा प्रतिकार खचला. दोन्हीकडून आलेले सोव्हिएत सैन्य स्टालिनग्राडच्या नैर्ऋत्येला [[कलाच]] शहराजवळ एकत्र झाले. परिणामी स्टालिनग्राडमध्ये घुसलेले सहावे जर्मन सैन्य आता चारही बाजूंनी वेढले गेले. [[चित्र:Battle of Stalingrad.png|thumb|200px|left|स्टालिनग्राडची लढाई]] अडकलेल्या जर्मन सैन्याने हिटलरकडे वेढा फोडून बाहेर पडण्याची (त्यायोगे स्टालिनग्राड परत सोव्हिएत सैन्याला देण्याची) परवानगी मागितली पण ती नाकारली गेली. हिटलरने सहाव्या सैन्याला स्टालिनग्राडमध्येच थांबायचा हुकुम सोडला व बाहेरून सैन्य पाठवून वेढा फोडण्याचे आश्वासन दिले. त्यादरम्यान लुफ्तवाफेद्वारा रसद पुरवण्याचीही ग्वाही दिली. पण लुफ्तवाफेकडून होणारी मदत ही गरजेच्या एक षष्ठांशही नव्हती व लवकरच जर्मन सैन्याची गत महिन्याभरापूर्वीच्या स्टालिनग्राडच्या नागरिकांसारखीच झाली. [[लाल सैन्य|लाल सैन्याला]] हिटलरच्या व्यूहाचा अंदाज होताच. त्यांनी [[मॉस्को]]जवळ [[ऑपरेशन मार्स]] सुरू केले व [[जर्मनीचा सैन्यसमूह मध्य|मध्य सैन्यसमूहाची]] लांडगेतोड करण्यास सुरुवात केली. परिणामी जर्मनीला तेथून स्टालिनग्राडच्या मदतीला कुमक पाठवणे अशक्य झाले. मॉस्कोकडून कुमक येत नसल्याचे पाहून [[जर्मनीचा सैन्यसमूह दक्षिण|दक्षिण सैन्यसमूहाच्या]] सेनापती [[फोन मॅनस्टीनने]] [[डिसेंबर]]मध्ये आपल्या सैन्यातून काही तुकड्या स्टालिनग्राडच्या मदतीला पाठवल्या पण स्टालिनग्राडपासून ५० कि.मी. अंतरावरील लढाईत त्यांचा पराभव झाला व त्यांनी माघार घेतली. स्टालिनग्राडमधील सहाव्या सैन्याची स्थिती दिवसेंदिवस बिकट होत चालली होती. हिटलरला अजूनही स्टालिनग्राडमध्ये पराभव मान्य नव्हता. जानेवारीत त्याने जनरल पॉलसला [[फील्ड मार्शल|फील्डमार्शल]]पदी पदोन्नती दिली. जर्मनीच्या इतिहासात एकाही फील्डमार्शलने शत्रूसमोर शरणागती पत्करली नव्हती तसेच एकही फील्डमार्शल शत्रूच्या हाती जिवंत लागलेला नव्हता. फोन पॉलसच्या पदोन्नतीतून हिटलर जणू काही फोन पॉलस व सहाव्या सैन्याला संदेशच देत होता की त्यांनी शरणागती पत्करणे हिटलरला मंजूर नव्हते. अपेक्षित होते ते मरेपर्यंत लढणे व हरल्यास मरणे. परंतु फोन पॉलसला हे पटले नाही. आपल्या सैन्याची दयनीय अवस्था पाहून त्याने [[फेब्रुवारी २]] रोजी सोव्हिएत सैन्यासमोर शरणागती पत्करली. असलेल्या सैनिकांपैकी २२ जनरलांसह फक्त ९१,००० सैनिकांना जिवंतपणी युद्धबंदी केले गेले. यांपैकीसुद्धा केवळ ५,००० युद्धाच्या अंतापर्यंत जिवंत राहिले. अतिशय दारुण अशा या लढाईत दोन्ही पक्षांचे अपरिमित नुकसान झाले. दोन्हीकडचे मिळून २०,००,००० व्यक्ती मरण पावल्या. पैकी अक्ष राष्ट्रांचे ८,५०,००० सैनिक व उरलेले सोव्हिएत सैनिक व नागरिक होते. तोपर्यंतच्या जगाच्या इतिहासातील मृतांच्या आकड्याच्या दृष्टीने ही सगळ्या मोठी लढाई ठरली. ==== प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''नैर्ऋत्य व मध्य प्रशांत महासागर''' [[जपान]]विरुद्ध युद्धाची तयारी करीत असताना [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष]] [[फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट]]ने अमेरिकेत राहणाऱ्या जपानी, इटालियन व जर्मन वंशाच्या अमेरिकन नागरिकांना बंदिवासात धाडण्याचा हुकुम सोडला. युद्ध संपेपर्यंत हे लोक हलाखीच्या अवस्थेत तुरुंगसदृश जागेत राहिले. त्यादरम्यान त्यांची संपत्ती सरकार व इतर नागरिकांनी बळकावली. [[एप्रिल महिना|एप्रिल]] [[इ.स. १९४२|१९४२मध्ये]] [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] जपानवर पहिला हल्ला केला. [[टोक्यो]]वरील बॉम्बफेकीने नुकसान जास्त झाले नसले तरी अमेरिकन जनतेच्या अंगावर मूठभर मांस चढले व जपानने आपले काही सैन्य व आरमार स्वतःच्या किनाऱ्याजवळ परत बोलावले. मेमध्ये जपानी आरमाराने [[न्यू गिनी]]तील [[पोर्ट मोरेस्बी]] शहरावर हल्ला केला. दोस्त राष्ट्रांच्या आरमाराने [[कॉरल समुद्राची लढाई|कॉरल समुद्राच्या लढाईत]] जपानला रोखले परंतु अमेरिकेची [[यु.एस.एस. लेक्झिंग्टन]] ही विमानवाहू नौका त्यात बळी पडली. कॉरल समुद्राची ही लढाई विमानवाहू नौकांची आमनेसामने झालेली पहिलीच लढाई होती. पुढच्या महिन्यात दोन्ही आरमारात पुन्हा टक्कर झाली ती [[मिडवेची लढाई|मिडवेच्या लढाईत]]. तोपर्यंत अमेरिकेच्या तंत्रज्ञांनी जपानी कूटसंदेशलेखनपद्धती उकलली होती व त्यामुळे त्यांना जपानी बेतांची पूरेपूर माहिती होती. अमेरिकेच्या बॉम्बफेकी विमानांनी जपानच्या चार विमानवाहू नौका बुडवल्या व जपानी आरमाराचा कणा मोडला. इतिहासकारांच्या मते ही लढाई युद्धातील निर्णायक क्षणांपैकी होती. येथून जपानच्या अनिर्बंध सत्ताप्रसाराला खीळ बसली. [[चित्र:ग्वादालकॅनाल अमेरिकन सैनिक.jpg|thumb|200px|right|ग्वादालकॅनालमध्ये अमेरिकन सैनिक]] [[मे]]मध्ये न्यू गिनीवर समुद्रीमार्गाने केलेले आक्रमण फसल्यावर जपानने जुलैमध्ये जमिनीवरून हल्ला केला. पोर्ट मोरेस्बीच्या पश्चिमेस जंगलात जमा होऊन [[कोकोडा पायवाट|कोकोडा पायवाटेवरून]] जपानी सैन्याने हल्ला केला. त्यावेळी पोर्ट मोरेस्बीचा बचाव करण्याची जबाबदारी [[ऑस्ट्रेलियन सैना|ऑस्ट्रेलियन सैन्यावर]] होती. ५,००० सैनिकांनी मिळेल त्या हत्यारांनिशी आपल्यापेक्षा बऱ्याच मोठ्या सैन्याचा यशस्वी प्रतिकार केला व जपानी सैन्याला मागे रेटले. यानंतर दोन्ही सैन्यांनी कुमक मागवली व [[सप्टेंबर]]मधील [[मिल्ने बेची लढाई|मिल्ने बेच्या लढाईनंतरही]] [[जानेवारी]] [[इ.स. १९४३|१९४३पर्यंत]] चकमकी होत राहिल्या पण दोस्त सैन्याने पोर्ट मोरेस्बी शत्रूच्या हाती पडू दिले नाही. जपानी सेनेचा जमिनीवरील युद्धात हा प्रथम पराभव होता. [[ऑगस्ट ७]]ला [[अमेरिकेचे मरीन सैन्यदल|अमेरिकेचे मरीन सैनिक]] [[ग्वादालकॅनालची लढाई|ग्वादालकॅनालच्या लढाईत]] उतरले. [[ग्वादालकॅनाल]] बेटावर वर्चस्व मिळवण्यासाठी झालेली ही लढाई सहा महिने चालली. यादरम्यान आसपासच्या समुद्रात अनेक आरमारी लढाया झाल्या त्यातील काही म्हणजे [[साव्हो बेटाची लढाई]], [[केप एस्पेरान्सची लढाई]], [[ग्वादालकॅनालची आरमारी लढाई]], [[तासाफरोंगाची लढाई]], इ. '''चीन-जपान युद्ध''' पर्ल हार्बरवरील हल्ल्यानंतर जपानने [[चीन]]वर नव्याने हल्ला केला. यावेळी त्यांचा रोख [[चांग्शा]] शहर जिंकण्यावर होता. जपानने १,२०,००० सैनिकांसह केलेल्या [[चांग्शाची लढाई, इ.स. १९४२|हल्ल्याला]] चीनने ३,००,००० सैनिकांनी प्रत्युत्तर दिले. दोन बाजूंनी चीनी सैन्याच्या कचाट्यात सापडलेल्या जपानने तेथून काढता पाय घेतला. ==== आफ्रिकेतील रणांगण ==== '''ईशान्य आफ्रिका''' [[चित्र:Bundesarchiv Bild 101I-783-0150-28, Nordafrika, Panzer III.jpg|thumb|200px|left|जर्मनीच्या पॅंझर कोरचे रणगाडे आफ्रिकेत]] [[इ.स. १९४२|१९४२]]च्या सुरुवातीला दोस्त राष्ट्रांना आफ्रिकेतील काही सैन्य पूर्वेच्या आघाडीवर पाठवावे लागले. याच वेळी [[जनरल रोमेल]]ने [[लिब्या]]तील [[बेंगाझी]] शहर काबीज केले. त्यानंतर त्याने [[गझालाची लढाई|गझालाच्या लढाईत]] दोस्त सैन्याला हरवले व [[टोब्रुक]] जिंकून घेत दोस्त सैन्याची वाताहत केली. टोब्रुकला हजारो युद्धबंदी व मोठी रसद मिळवून रोमेलने [[इजिप्त]]वर चढाई केली. इजिप्तमध्ये [[अल अलामेनची पहिली लढाई]] [[जुलै]] [[इ.स. १९४२|१९४२मध्ये]] झाली. रोमेलने दोस्त सैन्याला मागे रेटत [[अलेक्झांड्रिया, इजिप्त]] व [[सुएझ]]पर्यंत ढकलले पण आता जर्मन सैन्याकडील इंधन व अन्नसाठाही संपत आलेला होता व कोपऱ्यात सापडलेल्या दोस्त सैन्याचा प्रतिकारही तिखट झाला होता. अल अलामेनच्याच जवळ [[अल अलामेनची दुसरी लढाई|दुसरी लढाई]] झाली ती [[ऑक्टोबर २३]] व [[नोव्हेंबर ३]]च्या दरम्यान. [[लेफ्टनंट जनरल]] [[बर्नार्ड मॉॅंटगोमरी]]च्या नेतृत्वाखाली [[ब्रिटनचे आठवे सैन्य|ब्रिटिश आठव्या सैन्याने]] रोमेलला माघार घेण्यास भाग पाडले. रोमेलने आफ्रिका कोरसह [[ट्युनिसिया]]त माघार घेतली '''वायव्य आफ्रिका''' दोस्त राष्ट्रांनी [[नोव्हेंबर ८]], [[इ.स. १९४२|१९४२]] रोजी [[ऑपरेशन टॉर्च]] नावाची मोहीम सुरू केली. [[कॅसाब्लांका]], [[ओरान]] व [[अल्जीयर्स]]मधून सैनिक घुसवून उत्तर आफ्रिका जिंकण्याच्या बेताने उतरलेल्या या सैन्याला काही दिवसांनी [[बोने]] येथे उतरलेल्या सैनिकांची साथ मिळाली. हा सगळा जथा ट्युनिसियातील रोमेलच्या सैन्यावर चाल करून गेला. रस्त्यात [[विची फ्रान्स]]च्या सैन्याने नाममात्र प्रतिकार केला पण शत्रूची संख्या व कुवत पाहून लगेचच हत्यारे खाली ठेवली. यामुळे चिडलेल्या [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ने वीचि फ्रान्सवर हल्ला करून तेथील नाममात्र सरकारसुद्धा पदच्युत केले व लष्करी कायदा लावला. आता ट्यूनीशियातील जर्मन व इटालियन सैन्य [[अल्जीरिया]] व [[लीबिया]]कडून चाल करून येणाऱ्या दोस्त सैन्याच्या कचाट्यात सापडले. [[जनरल रोमेल|रोमेलने]] ही कोंडी फोडण्यासाठी [[कॅसरीन पासची लढाई|कॅसरीन पासच्या लढाईत]] अमेरिकन सैन्याला धूळ चारली व अक्ष सैन्याचा एक भाग सोडवला. पण उरलेल्या अक्ष सैन्याने लवकरच पराभव पत्करला. === बदलते वारे - इ.स. १९४३ === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''सोव्हिएत कारवाया''' [[स्टालिनग्राडचा वेढा|स्टालिनग्राडच्या विजयानंतर]] [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] जर्मन सैन्याचा पाठपुरावा करण्यास सुरुवात केली. मुख्यत्वे [[डॉन नदी]]च्या आसपासच्या या कारवायात सोव्हिएत सैन्याला सुरुवातीस यश मिळाले पण लवकरच जर्मनीने नव्या दमाने त्यांचा प्रतिकार केला व एकामागोमाग लढाया जिंकल्या. [[खार्कोव्ह]] शहर परत जर्मनीच्या हातात गेले. सोव्हिएत सैन्याने वर्षअखेर [[खार्कोव्हची चौथी लढाई|खार्कोव्ह परत मिळवले]]. सोवयेत सैन्याची चढती कमान पाहून [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ने आपल्या सैन्याला [[ड्नाइपर नदी]]पर्यंत माघार घेण्याची परवानगी दिली. [[सप्टेंबर]]पर्यंत ड्नाइपरच्या तीरावर बचावफळी तयार करण्यात आली पण लवकरच सोव्हिएत सैन्याने तेथून जवळच ड्नाइपर ओलांडली व एकामागोमाग शहरे काबीज करण्यास सुरुवात केली. [[झापोरोझ्ये]] व [[ड्नेप्रोपेट्रोव्ह्स्क]] नंतर लाल सैन्याने [[युक्रेन]]ची राजधानी [[क्यीव्ह]]कडे मोर्चा वळवला. [[नोव्हेंबर]]मध्ये क्यीव्हच्या दोन्ही बाजूंनी हल्ला करीत सोव्हिएत सैन्य शहरात दाखल झाले. [[डिसेंबर २४]]ला [[कोरोस्टेन]] जिंकून घेउन तेथून रेल्वेमार्गाच्या बाजूने चाल करीत सोव्हिएत व युक्रेनियन सैन्याने [[इ.स. १९३९|१९३९ च्या]] सोव्हिएत-[[पोलंड]] सीमेपर्यंत धडक मारली. '''जर्मन कारवाया''' [[इ.स. १९४३|१९४३चा]] [[वसंत]] जर्मन आणि सोव्हिएत सैन्यांनी पुनर्बांधणीत घालवला. तयारी पूर्ण न झाल्यामुळे जर्मनीने आघाडी उघडणे लांबवले. अखेर [[जुलै ४]]च्या सुमारास [[वेह्रमाख्ट]]ने दुसऱ्या महायुद्धातील आपले सगळ्यात मोठे दल जमा केले आणि [[कुर्स्क]] शहरावर चाल केली. याची कल्पना असलेल्या लाल सैन्याने येथे मातीचे कामचलाउ किल्ले उभारून त्याआडून प्रतिकार केला. जर्मनीने रशियन व्यूहरचनेतील पान उचलून कुर्स्कच्या उत्तर व दक्षिणेकडून एकदम चाल केली होती. त्यांचा बेत सोव्हिएत सैन्याच्या पिछाडीचा प्रदेश काबीज करून [[स्टालिनग्राड]]प्रमाणे रशियाच्या ६० डिव्हिजन पकडण्याचा होता. उत्तरेकडून आलेल्या जर्मन सैन्याला फारशी प्रगती करता नाही आली पण दक्षिणेतून त्यांनी बरीच मजल मारली. वेढले जाण्याची शक्यता ओळखून सोव्हिएत सैन्याने आपली राखीव दलेसुद्धा आता युद्धात उतरवली. यावेळी झालेली [[कुर्स्कची लढाई]] ही रणगाड्यांची युद्धातील सगळ्यात मोठी लढाई ठरली. [[प्रोखोरोव्ह्का]] शहराजवळ झालेल्या या लढाईत दोन्ही बाजूंनी होतीनव्हती ती सगळी शक्ती पणाला लावली. जर्मनीचे सैन्य गेली चार वर्षे अव्याहत लढत होते व त्यांच्याकडे राखीव असे सैन्य नव्हतेच. उलटपक्षी रशियाने आपले ताज्या दमाचे राखीव सैन्य रणात उतरवले होते. याची परिणती लवकरच दिसून आली. जर्मन हल्लेखोरांचा धुव्वा उडवत सोव्हिएत सैन्याने त्यांना युद्धाच्या सुरुवातीपेक्षा मागे रेटले. '''दोस्तांचे इटलीवर आक्रमण''' [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]] [[इ.स. १९४३|१९४३मध्ये]] [[रोमेल]]ने [[कॅथेरीन पासची लढाई|कॅथेरीन पासच्या लढाईत]] दोस्त सैन्याला गुंगारा दिला होता पण [[ट्युनिसिया]]तील उरलेले अक्ष सैन्य फारसा प्रतिकार करू शकले नाही व २,५०,००० सैनिकांनी तेथे आत्मसमर्पण केले. यात इटलीच्या सैन्यदलातील बहुसंख्य सैनिक होते. दरम्यान [[जुलै]]मध्ये दोस्त राष्ट्रांनी [[ऑपरेशन हस्की]] मोहीमेंतर्गत [[सिसिली]]वर चढाई केली व महिन्याभरात बेट जिंकून घेतले. शत्रु दाराशी येऊन ठेपलेला बघताच [[इटली]]तील [[बेनितो मुसोलिनी]]चे सरकार गडगडले. राजा [[व्हिक्टर इम्मॅन्युएल तिसरा, इटली|व्हिक्टर इम्मॅन्युएल तिसऱ्याने]] मुसोलिनीला पदच्युत केले व [[ग्रेट फाशिस्ट काउन्सिल]]च्या संमतीने त्याला अटकही करवली. [[पीयेत्रो बॅदोग्लियो]]च्या नेतृत्वाखालील नवीन सरकारने युद्ध चालू ठेवण्याचे जाहीर केले पण एकीकडे दोस्त राष्ट्रांशी गुप्त वाटाघाटी सुरू केल्या. यात ठरल्याप्रमाणे दोस्तांनी [[सप्टेंबर ३]] रोजी इटलीवर चढाई केली. चार-पाच दिवस नाममात्र प्रतिकार करून इटलीने शरणागती पत्करली. राजा व त्याचे कुटुंब बॅदोग्लियोच्या सरकारसह [[रोम]]हून दक्षिणेला पळून गेले. नेतृत्वहीन इटालियन सैन्याने तुरळक लढाया केल्या पण थोड्याच दिवसांत त्यांनीही शस्त्रे खाली ठेवली. हे पाहताच उत्तरेतून जर्मन सैन्य पुढे सरसावले व त्यांनी दोस्त सैन्याला रोमच्या दक्षिणेला [[गुस्ताव रेषा|गुस्ताव रेषेवर]] चार-पाच महिने रोखून धरले. जर्मनीने उत्तरेत [[सालोचे इटालियन समाजवादी प्रजासत्ताक]] या नावाखाली जर्मनधार्जिणे सरकार मुसोलिनीच्या हाती देऊन बसवले. याचवेळी जर्मनीने [[युगोस्लाव्हिया]]त आपले सैनिक [[पाचवी सुजेत्का मोहीम|पाठवून]] तेथील भूमिगत चळवळ चिरडण्याचा प्रयत्न केला. '''अटलांटिकची लढाई''' [[जर्मनी]]ने आपल्या [[यु-बोट|यु-बोटींनी]] दोस्त राष्ट्रांच्या आरमाराला गेली चार वर्षे सळो की पळो केलेले होते. आता दोस्तांनी त्यांचे आरमारी व्यूह बदलले व यु-बोटींचा प्रतिकार करण्यास सुरुवात केली. [[इ.स. १९४३|१९४३मध्ये]] यु-बोटींना नौकांचे दोन तांडे बुडवण्यात यश आले पण शत्रूने अनेक यु-बोटीही बुडवल्या. जर्मनीत नवीन यु-बोटी तयार होणे जवळजवळ थंडावलेच होते. आपली संख्या कमी होत असलेली पाहून यु-बोटींनी खुल्या समुद्रात हल्ले करण्याचे सोडले व किनाराऱ्याच्या जवळ राहून शिकार शोधणे पसंत केले. यु-बोटींचा धोका कमी होताच दोस्त आरमारांनी [[आर्क्टिक महासागर|आर्क्टिक समुद्रातून]] [[रशिया]]कडे रसद धाडण्यास पुनः सुरुवात केली. यामुळे सोव्हिएत संघाचे पारडे जड होणार असे दिसताच जर्मन आरमाराने आपला मोर्चा तिकडे वळवला. [[नॉर्थ केपची लढाई|नॉर्थ केपच्या लढाईत]] [[रॉयल नेव्ही]]च्या [[एच.एम.एस. ड्यूक ऑफ यॉर्क]], [[एच.एम.एस. बेलफास्ट]] व इतर काही विनाशिकांनी मिळून जर्मनीची शेवटची [[बॅटल क्रुझर]] [[शार्नहॉर्स्ट]]ला जलसमाधि दिली. ==== आशिया व प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''मध्य व नैर्ऋत्य प्रशांत महासागर''' दोस्त सैन्याने [[जानेवारी २]]ला [[न्यू गिनी]]तील [[बुना, न्यू गिनी|बुना]] शहर जिंकले व [[पोर्ट मोरेस्बी]]वरील जपानी टांगती तलवार दूर केली. [[जानेवारी २२]] पर्यंत पुढे चाल करीत त्यांनी जपानी सैन्याचे पूर्व आणि पश्चिम न्यू गिनीमध्ये ये-जा करण्याचे मार्गही बंद केले. त्यामुळे दोन्हीकडच्या जपानी सैन्यांना हरवणे सोपे झाले. अमेरिकन सैन्याने [[फेब्रुवारी ९]]ला [[ग्वादालकॅनाल]] मुक्त केले व [[सोलोमन द्वीपसमूह|सोलोमन द्वीपांवर]] चढाई केली व वर्षअखेर तेही जिंकून घेतले. '''चीन-जपान युद्ध''' [[चित्र:Changde battle.jpg|thumb|200px|left|चांग्डेची लढाई]] [[चीन]]च्या [[हुनान]] प्रांतातील [[चांग्डे]] शहरावर [[जपान]]ने [[नोव्हेंबर २]], [[इ.स. १९४३|१९४३]] रोजी १,००,००० सैनिकांसह [[चांग्डेची लढाई|हल्ला]] केला. पुढील काही दिवसांत हे शहर जपान व चीनच्या हाती पडले पण अंती चीनने जपानी आक्रमकांना हुसकावून लावले व बाहेरून मदत मिळेपर्यंत शहर लढवले. [[स्टालिनग्राडचा वेढा|स्टालिनग्राडप्रमाणे]] चाललेल्या या युद्धात दोन्हीकडचे मिळून १,००,०००हून अधिक व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या '''आग्नेय आशिया''' चीनमध्ये सम्राट [[च्यांग कै-शेक]]च्या नेतृत्वाखालील [[कॉमिन्टांग सैन्य]] आणि [[साम्यवादी]] [[माओ झेडॉॅंग]]च्या नेतृत्वाखालील चीनी सैन्य जपानी आक्रमणाचा सामना करीत असले तरी दोघांत एकवाक्यता नव्हती व एकमेकांत कुरबुरी सुरूच होत्या. इकडे ब्रिटनने दोन्ही सैन्यांना [[बर्मा रोड]] नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या घनदाट जंगल व कठीण पर्वत पार करीत [[आसाम]] पासून ब्रह्मदेश(आताचे [[म्यानमार]])मार्गे रसद पुरवठा सुरू ठेवला होता. जपानने म्यानमार हस्तगत केल्यावर हा मार्ग बंद पडला. यावर उपाय म्हणून [[रॉयल एरफोर्स]]ने ईशान्य भारतातील विमानतळांवरून ही मदत सुरू ठेवली होती. जपानी सैन्य ब्रह्मदेशातून हटत नाही ही पाहिल्यावर ब्रिटनने चीनी सैन्याला [[अरुणाचल प्रदेश]]मार्गे भारतात आणले व अमेरिकन जनरल [[जोसेफ स्टिलवेल]]ने त्यांना नवी तालीम व शस्त्रास्त्रे दिली. या चीनी सैन्याच्या पाठबळावर आता ब्रिटनने भारतातून चीनला जाण्यासाठी [[लेडो मार्ग]] बांधण्याचे काम सुरू केले. === शिकाऱ्याचीच शिकार? - इ.स. १९४४ === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''शिशिर-वसंतातील सोव्हिएत कारवाया''' [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] [[जानेवारी]]त [[लेनिनग्राडचा वेढा]] उठवल्यावर [[जर्मनी]]ने पद्धतशीरपणे माघार घेत तेथून दक्षिणेला बचावफळी उभारली. त्या भागातील तळ्यांचा आधार घेत जर्मनीला ही आघाडी उभारण्यात यश आले पण त्या सुमारास जनरल [[हान्स-व्हॅलेन्टिन ह्युब]]चे [[पहिले पॅन्झर सैन्य]] दोन बाजूंनी चालून आलेल्या सोव्हिएत सैन्याच्या कचाट्यात सापडले. सात आठवड्यांनी त्यांनी आपली सुटका करून घेतली पण बरेचसे जर्मन रणगाडे व तोफा शत्रूच्या हाती पडल्या. [[वसंत]] ऋतुत जर्मनीने [[युक्रेन]]मधूनही माघार घेतली पण त्यांच्या [[जर्मनीचा दक्षिण सैन्यसमूह|दक्षिण सैन्यसमूहातील]] [[जर्मनीचे सतरावे सैन्य|सतरावे सैन्य]] बचावासाठी तेथे थांबले. वसंतअखेर लाल सैन्याच्या [[लाल सैन्याची तिसरी युक्रेनियन आघाडी|तिसऱ्या युक्रेनियन आघाडीने]] त्यावर हल्ला करून जर्मन सैन्याचा धुव्वा उडवला. रशियन सैन्याने या लढाईत [[काळा समुद्र|काळ्या समुद्रापार]] माघार घेणाऱ्या जर्मन सैन्याचा रस्ताही तोडला व २,५०,००० जर्मन व रोमेनियन सैनिकांना यमसदनी धाडले. याच सुमारास सोव्हिएत सैन्याने [[रोमेनिया]]तील [[याश|इयासी]] शहरावर चढाई केली. महिनाभर शहर लढवल्यावर जर्मन-रोमेनियन सैन्याने [[टारगुल फ्रुमोसची लढाई|टारगुल फ्रुमोसच्या लढाईनंतर]] हार पत्करली व शहर सोव्हिएत सैन्याच्या हातात आले. यामुळे आता [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाला]] रोमेनियावर पुढील चाल करणे सोपे झाले. शत्रूची ही चाल पाहून [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ने अंदाज बांधला की [[हंगेरी]] पक्ष बदलून सोव्हिएत संघाला सामील होइल. हे टाळण्यासाठी जर्मनीने हंगेरीवर चढाई केली व आपले सैन्य देशभर पसरवले. उत्तरेत [[फेब्रुवारी महिना|फेब्रुवारी]]त [[फिनलंड]]ने [[स्टालिन]]शी तहाची बोलणी सुरू केली पण स्टालिनने पुढे केलेली तहाची कलमे त्यांना मंजूर नव्हती. [[जून ९]] रोजी सोव्हिएत संघाने [[कारेलियन द्वीपकल्प|कारेलियन द्वीपकल्पावरून]] चौथे आक्रमण केले व तीन महिन्यात फिनलंडला नमवून तह करणे भाग पाडले. '''इटली व मध्य युरोप''' [[इटली]]ने शरणागती पत्करल्यावर जर्मन सैन्याने [[इटालियन द्वीपकल्प|इटालियन द्वीपकल्पाचा]] बचाव करण्याचे ठरवले व [[रोम]]च्या दक्षिणेस [[एपेनाइन पर्वत|एपेनाइन पर्वतातून]] [[गुस्ताव रेषा|गुस्ताव रेषेवर]] बचावाची फळी उभारली. अनेक प्रयत्नांनंतरसुद्धा दोस्तांना ही फळी फोडता आली नाही. पर्यायाने त्यांनी त्यास वळसा घालण्याचा प्रयत्न केला. [[ऑपरेशन शिंगल]] नावाखाली केलेल्या या मोहिमेने [[आंझियो]] येथे [[जानेवारी २२]], [[इ.स. १९४४|१९४४]] रोजी समुद्रातून हल्ला केला खरा पण किनाऱ्यावर उतरलेल्या सैन्याला लगेचच जर्मन सैन्याने वेढले व हाही प्रयत्न फसला. गुस्ताव रेषा पार करण्यासाठी बेचैन झालेल्या दोस्त सैन्याने परत समोरासमोरचे हल्ले सुरू केले. [[इ.स. ५२४|५२४]]मध्ये उभारलेली [[मॉॅंते कॅसिनो]] येथील ख्रिश्चन साधूंची वस्ती [[अमेरिकन वायु सेना|अमेरिकन वायु सेनेने]] [[फेब्रुवारी १५]] रोजी उद्ध्वस्त केली. त्यांचा असा समज झाला होता की या वस्तीत राहून जर्मन सैन्य त्यांच्या तोफखान्याला गुप्त बातम्या पुरवत होते. बेचिराख झालेल्या या वस्तीत जर्म सैनिक [[फेब्रुवारी १७]]ला आले व त्यांनी आता तेथे ठाण मांडले. [[मे १८]] पर्यंत चार वेळा दोस्त सैन्याने येथे हल्ले केले. यात २०,००० जर्मन तर ५४,००० दोस्त सैनिक मृत्युमुखी पडले. अखेर गुस्ताव रेषेवरची बचावाची जर्मन फळी फुटली व दोस्त सैन्याने उत्तरेकडे आगेकूच सुरू केली. [[जून ४]]ला हे सैनिक रोममध्ये पोचले तर ऑगस्टमध्ये [[फ्लोरेंस]]ला. हेमंत ऋतूच्या सुमारास जर्मन सैन्याने [[टस्कनी]]तील एपेनाइन पर्वतातील [[गॉथिक रेषा|गॉथिक रेषेवर]] पुन्हा जमवाजमव करून त्यांना रोखले युरोपमधील युद्धाचा एकंदर रागरंग बघून जर्मनीने मध्य युरोपमधून माघार घेतली व हंगेरीत आपल्या सैन्याची पुनर्बांधणी करण्याचा प्रयत्न सुरू केला. [[रोमेनिया]]ने [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]] [[इ.स. १९४४|१९४४मध्ये]] दल बदलून जर्मनीवर युद्ध पुकारले. यामुळे [[युक्रेन]]मधून माघार घेणाऱ्या जर्मन सैन्याला धोका निर्माण झाला. [[बल्गेरिया]]ने [[सप्टेंबर]]मध्ये शरणागती पत्करली. '''बॉम्बहल्ले''' जून इ.स. १९४४मध्ये [[जर्मनी]]ने सर्वप्रथम [[क्रुझ क्षेपणास्त्रे|क्रुझ क्षेपणास्त्रांचा]] उपयोग युद्धात केला. [[व्ही-१ उडते बॉम्ब|व्ही-१ उडत्या बॉम्बने]] [[युनायटेड किंग्डम]]वर प्रत्यक्ष हल्ले होऊ लागले. काही महिन्यांनी जर्मनीने ही कला अधिक विकसित केली व [[व्ही-२]] हे द्रव-इंधन वापरणारे [[बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे]] वापरण्यास सुरुवात केली. या हल्ल्यांना उत्तर व [[लुफ्तवाफे]]च्या कारवाया रोखण्यासाठी म्हणून अमेरिका, यु.के. व कॅनडाच्या वायुदलांनी व्यूहात्मक बॉम्बफेकींनी सुरुवात केली. सुरुवातीला सरहद्दीवरच्या गावांवरील या धाडी हळूहळू जर्मनीच्या मुख्य शहरांपर्यंत पोचल्या. एर चीफ मार्शल हॅरिसने आखणी केलेल्या या हल्ल्यांनी जर्मन प्रजा संत्रस्त होऊ लागली. हे ओळखून [[विन्स्टन चर्चिल]]ने मग दहशतवादी धाडी मारण्याचे आदेश दिले. यात विमानांच्या अनेक स्क्वॉड्रन (५०० ते १,००० विमाने) एकाचवेळी अनेक दिशांनी एकाच शहरावर चाल करून जायच्या व संपूर्ण शहरच्या शहर बेचिराख करण्याची योजना होती. हे पार पाडणारी विमाने अग्निजन्य बॉम्ब वापरून आपली निशाणे संपूर्णतः उद्ध्वस्त करीत. अशा अनेक हल्ल्यांमध्ये विमानतळ, कारखाने, पाणबुड्यांची आश्रयस्थाने, रेल्वे-यार्ड, तेलसाठे तसेच व्ही-१ व व्ही-२ क्षेपणास्त्रांचे तळ नष्ट करण्याचा उद्देश होता. सहसा या हल्ल्यांमध्ये आसपासच्या नागरिक वस्त्याही बळी पडत. या टोळधाडींचा मुकाबला करण्यास आता लुफ्तवाफे कमी पडू लागली व उरलासुरला विरोधही मोडून काढणे दोस्त वायुसेनांना सोपे झाले. इ.स. १९४४ च्या अंतापर्यंत पश्चिम आघाडीवर लुफ्तवाफेकडे फक्त तुरळक प्रमाणात विमानांच्या तुकड्या उरल्या होत्या. परिणामतः इ.स. १९४५ च्या मध्यापर्यंत जर्मनीतील जवळजवळ सगळी मुख्य शहरे बेचिराख झालेली होती. '''वॉर्सोत उठाव''' [[लाल सैन्य]] [[वॉर्सो]]च्या जवळ आल्याची बातमी ऐकून तेथील जनतेला वाटले की आता वॉर्सोची मुक्ती जवळच आहे. त्यामुळे [[ऑगस्ट १]] रोजी त्यांनी जर्मन सैन्याविरुद्ध उठाव केला. [[ऑपरेशन टेम्पेस्ट]] मोहिमेतून त्यांना मदत मिळेत अशी त्यांना आशा होती. अंदाजे ४०,००० क्रांतिकाऱ्यांनी वॉर्सो काबीज केले. परंतु लाल सैन्याने आपली कूच अलीकडेच थांबवली व शहराबाहेरुनच तोफांचा मारा करून मदत करण्याचे चालू ठेवले. इकडे जर्मन सैन्याने कुमक पाठवून उठाव दाबण्याचे सुरू केले. शेवटी [[ऑक्टोबर २]] रोजी हा उठाव संपला. जर्मन सैन्याने संपूर्ण शहर बेचिराख केले. '''ग्रीष्म-हेमंतातील सोव्हिएत कारवाया''' [[चित्र:Red Army greeted in Bucharest.jpg|200px|left|thumb|[[बुखारेस्ट]] मध्ये लाल सैन्याचे स्वागत करीत असलेले नागरिक ([[ऑगस्ट ३१]], [[इ.स. १९४४]].]] आर्मी ग्रुप सेंटरचा नायनाट केल्यावर लाल सैन्याने जुलै १९४४ च्या मध्यास दक्षिणेला असलेल्या जर्मन सैन्यावर हल्ला चढवला व महिन्याभरात [[युक्रेन]]मधून जर्मनीची हकालपट्टी केली. यासाठी सोव्हिएत दुसऱ्या व तिसऱ्या युक्रेनी फळीने जर्मनीच्या ''हीरेस्ग्रुप स्युडयुक्रेन'' या बचावफळीचा विनाश केला व थेट रोमेनियापर्यंत धडक मारली. या प्रभावी हालचालीने [[रोमेनिया]]ने पक्ष बदलला व जर्मनीची साथ सोडून ते आता दोस्त राष्ट्रांना सामील झाले. ऑक्टोबर १९४४मध्ये जनरल मॅक्सिमिलियन फ्रेटर-पिकोच्या सहाव्या जर्मन सैन्याने [[डेब्रेसेन]] जवळ सोव्हिएत मार्शल रोडियोन याकोव्लेविच मॅलिनोव्स्कीच्या ग्रुप प्लियेवच्या तीन कोरना वेढा घालून त्यांचा [[डेब्रेसेनची लढाई|धुव्वा उडवला]]. पूर्व आघाडीवरचा जर्मन सैन्याचा हा अखेरचा विजय होता. डिसेंबर १९४४ पासून लाल सैन्याच्या पहिल्या, दुसऱ्या व तिसऱ्या बाल्टिक आघाडींनी जर्मन आर्मी ग्रुप सेंटरचा उरला सुरला भाग व आर्मी ग्रुप नॉर्थशी झटापटी करून बाल्टिक प्रदेश काबीज केला. यात जर्मनीच्या दोन्ही सैन्यसमूहांची ताटातूट झाली व [[लात्व्हिया]]त [[कूरलॅंड पॉकेट]]ची रचना झाली. [[डिसेंबर २९]], १९४४ ते [[फेब्रुवारी १३]] १९४५पर्यंत सोव्हिएत सैन्याने [[बुडापेस्ट]]ला वेढा घातला. बुडापेस्टचा बचाव करण्यासाठी हंगेरीच्या सैन्याबरोबरच [[वाफेन-एस.एस.]]ची कुमक होती. या वेढ्यात दोन्ही बाजूंची अपरिमित हानी झाली. '''दोस्तांचे पश्चिम युरोपवर आक्रमण''' {{main|नॉर्मंडीची लढाई|फलैस पॉकेट|ऑपरेशन ड्रगून|पॅरिसची मुक्ती}} [[चित्र:1944 NormandyLST.jpg|thumb|right|200px|[[ओमाहा बीच]]वर उतरणारे अमेरिकन सैनिक, [[नॉर्मंडीची लढाई|डी-डे]] ([[जून ६]], [[इ.स. १९४४]]).]] [[जून ६]], [[इ.स. १९४४]] रोजी पाश्च्यात्य दोस्त राष्ट्रांनी (अमेरिका, युनायटेड किंग्डम व कॅनडा) जर्मन आधिपत्याखालील [[फ्रान्स]]च्या [[नॉर्मंडी]] किनाऱ्यावर हल्ला केला. त्याला जर्मनीने खंबीर उत्तर दिले. [[ओमाहा बीच]] व [[केन, फ्रान्स|केन शहरांच्या]] आसपास तुंबळ युद्ध झाले पण दोस्तांना पाय रोवण्यात यश मिळाले. महिनाभर नॉर्मंडीच्या आसपास जम बसवल्यावर जुलैच्या अखेरीस अमेरिकन सैन्याने [[ऑपरेशन कोब्रा]] मोहीमेंतर्गत आपले वर्चस्व पसरविण्यास सुरुवात केली. [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ला या चालीची खबर मिळताच त्याने नॉर्मंडीच्या आसपासच्या जर्मन सेनेला प्रतिहल्ला चढवण्यास फर्मावले पण हा प्रतिहल्ला सपशेल फसला. याचे मुख्य कारण म्हणजे चाल करून येणारे जर्मन सैन्य आता दोस्त वायुसेनेचे सोपे शिकार झाले. यापूर्वी आपल्या लपवलेल्या ठाण्यांत दबा धरून बसलेल्या जर्मन सैन्याला टिपणे अशक्य असले होते, पण आता उघड्या रानातून चाल करून येणाऱ्या जर्मन सैन्याची दोस्त वायुसेनांनी वाताहत उडवली. बाजूने चाल करून येण्याऱ्या जर्मन सैन्याला थोपवण्यासाठी अमेरिकन सैन्याने आपल्या बाजूच्या फळ्या भक्कम ठेवल्या होत्या. पुढे सरकत अमेरिकन फौजेने जर्मनीच्या सातव्या सैन्याला व [[पाचवे पॅंझर सैन्य|पाचव्या पॅंझर सैन्याला]] [[फलैस]]जवळ वेढा घातला. यात ५०,००० जर्मन सैनिक हाती लागले पण सुमारे १,००,००० सुटले. तोपर्यंत जर्मन सैन्याने रोखून धरलेली ब्रिटिश व केनेडियन सैन्येही आता बचावफळी फोडून पुढे होण्याच्या बेतात होती. या रेट्याला फ्रान्समध्येच रोखून धरण्यासाठी जर्मनीला कुमकेची आवश्यकता होती पण ही कुमक त्यांनी आधीच प्रतिहल्ला करण्यात खर्ची घातली होती. आता दोस्त राष्ट्रे फ्रान्स ओलांडून पुढे येणार हे जवळजवळ निश्चित झाले. ऑगस्ट १९४४मध्ये [[इटली]]तील दोस्त सैन्याने दक्षिणेकडून [[फ्रेंच रिव्हियेरा]]वर [[ऑपरेशन ड्रगून|हल्ला]] चढवला आणि उत्तरेत असलेल्या फौजेशी संधान बांधले. फ्रेंच क्रांतिकाऱ्यांनी ऑगस्ट १९ला [[पॅरिस]]मध्ये उठाव केला. [[फिलिप लक्लर्क दि हॉक्लॉक]]च्या नेतृत्वाखाली फ्रेंच सैन्याच्या एक डिव्हिजनने पॅरिसमधल्या जर्मन सेनेची शरणागती स्वीकारली व [[ऑगस्ट २५]]ला पॅरिस मुक्त केले. [[चित्र:American troops march down the Champs Elysees.jpg|thumb|left|200px|पॅरिसच्या शॅंझे लिझी रस्त्यावरून मिरवणारे अमेरिकन सैनिक.]] '''शिशिरातील दोस्तांची मोहीम''' {{main|ऑपरेशन मार्केट गार्डन|आचेनची लढाई|हर्टगेनच्या जंगलातील लढाई}} [[चित्र:Waves of paratroops land in Holland.jpg|right|thumb|200px|[[ऑपरेशन मार्केट गार्डन]] मोहीमेंतर्गत [[नेदरलँड्स]]मध्ये उतरणारे ब्रिटिश [[छत्रीधारी सैनिक]]]] नॉर्मंडीतून पुढे सरकणाऱ्या दोस्त सैन्यांची रसद अजूनही नॉर्मंडीतूनच येत होती. दूर अंतर पार करून येणारी ही रसद वेळेवर व नेमकी पोचेल अशी खात्री फार कमी वेळा असायची. असे असतानाही जर्मन सैन्याच्या वर्मी घाव घालण्यासाठी दोस्तांनी छत्रीधारी सैनिक व चिलखती दल [[ऱ्हाइन नदी]]पल्याड [[नेदरलँड्स]]मध्ये [[ऑपरेशन मार्केट गार्डन|घुसवून पाहण्याचा प्रयत्न]] केला. पण सप्टेंबरअखेर त्यांना तेथून माघार घ्यावी लागली. [[शेल्टची लढाई|शेल्टच्या लढाईत]] केनेडियन सैन्याच्या निर्णायक विजयानंतर [[ॲंटवर्प]]चे बंदर खुले करण्यात त्यांना यश मिळाले व नोव्हेंबर १९४४पासून येथून रसदपुरवठा सुरू झाला. दरम्यान सप्टेंबरमध्ये अमेरिकन सैन्याने [[हर्टगेन]]च्या जंगलातून [[हर्टगेनच्या जंगलातील लढाई|चाल]] केली. जंगल व दऱ्याखोऱ्यांच्या आश्रयाने लढणाऱ्या जर्मन सैन्याने आपल्यापेक्षा अनेकपटीने मोठ्या असलेल्या या फौजेला पाच महिने झुंजवत ठेवले. इकडे ऑक्टोबरमध्ये अमेरिकेने [[आखन]] हे जर्मनीचे मोठे शहर प्रथमतःच [[आचेनची लढाई|काबीज केले]]. '''जर्मनीचे प्रत्युत्तर''' {{main|बॅटल ऑफ द बल्ज}} पूर्वेकडे आपल्या सेनेची धूळधाण उडत असलेली पाहून हिटलरने डिसेंबर १९४४मध्ये आपली पश्चिमेकडील शेवटची मोठी मोहीम उघडली. [[बॅटल ऑफ द बल्ज]] नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या लढाईतून त्याला १९४० च्या [[आर्देनेस मोहीम|आर्देनेस मोहीमेप्रमाणे]] यश अपेक्षित होते. चिलखती दल व रणगाड्यांनी दोस्त राष्ट्रांना पश्चिमेस समुद्रापर्यंत रेटत नेल्यास त्यांच्याशी संधी करून पूर्वेस आपली सगळी शक्ती पणाला लावता येईल अशी ही योजना होती. अशा कडव्या प्रतिहल्ल्याची अपेक्षा नसल्याने दोस्त राष्ट्र गाफील होते व त्यामुळे सुरुवातीस जर्मन सेनेला नेत्रदीपक यश मिळाले. [[जोखेन पायपर]]च्या नेतृत्वाखालील [[कॅंफग्रुप पायपर]] हा आघाडीच्या पॅंझर तुकड्याचा समूह दोस्तांच्या प्रदेशात इतका आत घुसला की त्यामुळे अमेरिकन सैन्याच्या फळीत त्यांनी जणू काही फुगवटा (बल्ज) तयार केला. यावरून नंतर या लढाईला नाव दिले गेले. या हल्ल्याच्या सुरुवातीच्या दिवसात हवामान अतिशय खराब होते व याचा फायदा जर्मनीने पूरेपूर उठवला. दोस्त विमाने उडू शकत नसल्याने त्यांना हवेतून रोखणारी शक्ती नव्हतीच. अमेरिकन सैन्याच्या [[सेंट विथ]] आणि [[बॅस्टोइनची लढाई|बॅस्टोइन]] येथील कडव्या प्रतिकाराने जर्मनीची चाल मंदावली. बॅस्टोइन येथे घेरल्या गेलेल्या [[१०१वी एरबॉर्न डिव्हिजन|१०१व्या एरबॉर्न डिव्हिजनने]] पराक्रमाची शर्थ करून हा तिठा अमेरिकेच्या हातात राखला. [[जॉर्ज पॅटन]]च्या नेतृत्वाखालील अमेरिकेच्या तिसऱ्या सैन्याने या धडकमोहिमेला खीळ घातली व हल्ला परतवला. जर्मन सैन्याचा पाठलाग करताना अमेरिकन सैन्याने अनेक जर्मन तुकड्या पकडल्या व उरलेल्यांना थेट जर्मनीपर्यंत माघार घेण्यास भाग पाडले. या मोहीमेत अमेरिकन सैन्याची ही मोठी हानी झाली. अमेरिकेच्या इतिहासातील ही सगळ्यात हानिकारक लढाई होती. ==== आशिया व प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== {{main|प्रशांत महासागरातील लढाई}} '''मध्य व नैर्ऋत्य प्रशांत महासागर''' {{main|फिलिपाईन्सच्या समुद्राची लढाई|लेयटे गल्फची लढाई|सैपानची लढाई}} फेब्रुवारी १९४४ च्या अखेरीस अमेरिकेने नैर्ऋत्य प्रशांत महासागरातील [[मार्शल द्वीपसमूह]] काबीज केला वा आपली आगेकूच चालू ठेवली. त्याच सुमारास ४२,००० अमेरिकन सैनिक [[क्वाजालाइन एटॉल]]वर उतरले व आठवड्याभरात ते बेट जिंकले. त्यानंतर त्यांनी [[एनिवेटोकची लढाईत|एनिवेटोकच्या लढाईत]] [[जपान]]ला हरवले. या चालींचा व्यूहात्मक उद्देश होता जपानच्या जवळातजवळ वायुसेनेचा तळ उभारण्याचा. यासाठी [[मेरियाना द्वीपसमूह|मेरियाना द्वीपसमूहातील]] [[सैपान]], [[तिनियान]] व [[गुआम]]ची बेटे जिंकणे आवश्यक होते. [[जून ११]]ला अमेरिकन आरमाराने सैपानवर बॉम्बफेक सुरू केली. ३२,००० सैनिकांनीशी लढणाऱ्या जपानी सैन्यावर जून १४ला ७७,००० [[अमेरिकन मरीन सैनिक|अमेरिकन मरीन सैनिकांनी]] चाल केली व [[जुलै ७]]ला सैपान अमेरिकेच्या हातात आले. जपानने आपले उरलेसुरले आरमार [[फिलिपाईन्सच्या समुद्राची लढाई|फिलिपाईन्सच्या समुद्राच्या लढाईत]] पणाला लावले पण तेथेही त्यांना हार पत्करावी लागली तसेच त्यांची जवळजवळ सगळी विमाने व युद्धनौका नष्ट झाल्या. यानंतर जपानी आरमार केवळ नावापुरतेच उरले आणि आता जपान अमेरिकेच्या [[बी.२९ सुपरफोर्ट्रेस]] या बॉम्बफेकी विमानांच्या पल्ल्यात आले. [[चित्र:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb|right|200px|"''मी परत आलो आहे.''" - [[डग्लस मॅकआर्थर|जनरल मॅकआर्थरचे]] लाइफ नियतकालिकाच्या कार्ल मायडान्सने घेतलेले एक प्रसिद्ध छायाचित्र]] [[जुलै २१]]ला गुआमवर हल्ला झाला व [[ऑगस्ट १०]]ला हेही बेट पडले पण येथे जपान्यांनी कडवी झुंज दिली. बेटाच्या कडे-कपारींतून लढणाऱ्या जपानी सैनिकांनी अमेरिकन सैन्याला सळो की पळो करून सोडले. बेट पडल्यावरही अनेक आठवडे या चकमकी सुरू होत्या. [[जुलै २४]]ला अमेरिकेने तिनियान बेटावर चाल केली व [[ऑगस्ट १]]ला ते जिंकून घेतले. [[ऑक्टोबर २०]]ला जनरल [[डग्लस मॅकआर्थर]]चे सैनिक [[लेयटे]] बेटावर उतरले. जपानने असे होणार ही कल्पना असल्यामुळे येथे भक्कम बचावफळी उभारली होती. ऑक्टोबर २३ ते २६ दरम्यानच्या या लढाईत जपानने प्रथमतः [[कामिकाझे]] वैमानिकांचा उपयोग केला. जगातील सगळ्यात मोठ्या अशा या आरमारी युद्धात जपानची [[मुसाशी (युद्धनौका)|मुसाशी]] हे युद्धनौका, जी आत्तापर्यंतच्या सगळ्यात मोठ्या लढाऊ नौकांपैकी एक होती, बुडाली. ही बुडवण्यासाठी १९ [[टोरपेडो]] व १७ बॉम्ब लागले. १९४४मध्ये अमेरिकेच्या पाणबुड्या व विमानांनी जपानच्या व्यापारी व मालवाहू जहाजांवर हल्ले करून जपानकडे जाणाऱ्या कच्च्या मालाची रसद अगदी कमी केली होती. या एका वर्षात पाणबुड्यांनी जपानचे २० लाख टन सामान समुद्रतळास पोचवले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | आडनाव = किंग | पहिलेनाव = ॲडमिरल अर्नेस्ट जे. | दुवा = http://www.shsu.edu/~his_ncp/Compac45.html | title = मार्च १९४४ ते ऑक्टोबर १९४५पर्यंतचे प्रशांत महासागरातील आरमारी हालचाली | प्रकाशक = सॅम ह्युस्टन स्टेट युनिव्हर्सिटी | भाषा = English | ॲक्सेसदिनांक = २००६-०७-२६ }}</ref> जपानचा खनिज तेलाचा साठा १९४४ च्या अंतापर्यंत जवळजवळ रिकामा झाला होता. याने जपानची आर्थिक व औद्योगिक स्थिती बिकट झाली. '''चीन-जपान युद्ध''' {{main|ऑपरेशन इचिगो|चांग्शाची लढाई (१९४४)|ग्विलिन-ल्युझूची लढाई}} एप्रिल १९४४मध्ये जपानने आपण पादाक्रांत केलेल्या ईशान्य चीन, कोरिया व आग्नेय एशियाला जोडणारा लोहमार्ग जिंकण्यासाठी [[ऑपरेशन इचिगो]] ही मोहीम सुरू केली. त्याचबरोबर या भागातील अमेरिकेचे तळ उद्ध्वस्त करणे हाही एक हेतु होता. जून १९४४मध्ये जपानने ३,६०,००० सैनिकांनिशी [[चांग्शा]] शहरावर चौथ्यांदा आक्रमण केले. ४७ दिवसांच्या रणधुमाळीनंतर शहर जपानी हातात आले. नोव्हेंबर पर्यंत जपानने [[ग्विलिन]] व [[ल्युझू]] शहरेही जिंकली व तेथील अमेरिकन वायुसेनेचे तळ नष्ट केले. तथापि हे करेपर्यंत अमेरिकेने उतरत्त नवीन तळ उभारले होते. डिसेंबर १९४४मध्ये जपानी सैन्य [[फ्रेंच इंडोचायना]] पर्यंत पोचले व ऑपरेशन इचिगोचे उद्दिष्ट साध्य झाले पण हे करताना जपानलाही मोठे नुकसान सहन करावे लागले होते. '''आग्नेय आशिया''' {{main|इम्फालची लढाई|कोहिमाची लढाई}} [[चित्र:Imphalgurkhas.jpg|thumb|200px|[[भारतीय सेना|भारतीय सेनेची]] [[गोरखा रेजिमेंट]] [[इम्फाल]]-[[कोहिमा]] रस्त्यावर कूच करताना. ([[जानेवारी २७]], [[इ.स. १९४५]]. १९४५ च्या सुरुवातीला जपानी सैन्याला म्यानमारमध्ये थोपवून धरण्याची कामगिरी गोरखा रायफल्सनी पार पाडली होती.]] १९४४मध्ये अमेरिकन सैन्य [[भारत|भारतातून]] [[चीन]]ला जाण्यासाठीचा [[लेडो मार्ग]] बांधत असताना जपानने आग्नेयेतून भारतावर चाल केली. ही [[चलो दिल्ली मोहीम]] जपानी सैन्य, [[म्यानमार]]मधील स्वातंत्र्यसैनिक व [[सुभाषचंद्र बोस]]च्या नेतृत्वाखालील [[भारतीय राष्ट्रीय सेना|भारतीय राष्ट्रीय सेनेने]] उभारली होती. [[इम्फाल|इंफाल]]जवळ या सैन्याने कडाडून हल्ला चढवला पण ब्रिटिश सैन्याने (ज्यात मुख्यत्वे भारतीय सैनिकच होते) त्यांना थोपवून धरले. तुंबळ युद्धानंतर कोणालाच सरशी मिळाली नाही पण जपानी/भारतीय राष्ट्रीय सेनेने इंफालला वेढा घातला. ब्रिटिशांनी इंफाल व [[कोहिमा]]ला विमानाद्वारे रसद व कुमक पोचवली. त्याचवेळी पश्चिम व उत्तरेकडून ताज्या दमाच्या फौजा पाठवून वेढा फोडून अडकलेल्या सैन्याची सुटका केली. हल्लेखोरांना वाटले होते की भारतीय प्रदेश जिंकल्यावर तेथूनच रसद मिळेल व ब्रिटिशांतर्फे लढणारे भारतीय सैनिक आपल्याला सामील होतील, त्यामुळे त्यांनी त्याची काही सोय केलेली नव्हती. आता आक्रमक स्वतःच वेढ्यात अडकले व कुमक न मिळाल्याने अतिशय हालात माघार घ्यालला लागले. उपासमार, रोगराई व शत्रूच्या हल्ल्यांना ८५,००० सैनिक बळी पडले. जपानच्या सगळ्यात मोठ्या पराभवात हा गणला जातो. या पराभवाबरोबरच ब्रिटिशांना सशस्त्र मार्गाने भारतातून हुसकावून लावण्याची अजून एक आशा मावळली. === युद्धाचा अंत - इ.स. १९४५ === ==== युरोपमधील रणांगण ==== [[चित्र:Eastern Front 1945-01 to 1945-05.png|thumb|left|200px|[[बर्लिन]] व [[प्राग]]वरील मोहीम, १९४५.]] '''हेमंतातील सोव्हिएत कारवाया'''<br /> {{main|व्हिस्चुला-ओडर मोहीम|ऑपरेशन फ्रुहलिंग्सरवाखेन}} जानेवारी १९४५मध्ये सोव्हिएत सैन्य ताज्या दमाने पुढच्या मोहीमेसाठी सज्ज होती. [[इव्हान कोनेव्ह]]ने आपल्या फौजेनिशी दक्षिण [[पोलंड]]मधील जर्मन शिबंदीवर हल्ला चढवला व त्यांचा पाठलाग करीत [[सॅंडोमियेर्झ]]जवळ [[व्हिस्चुला नदी]] ओलांडली. जानेवारी १४ला [[कॉन्स्टान्टिन रोकोसोव्स्की]]ने [[नारेव नदी]] ओलांडून वॉर्सोच्या उत्तरेला आक्रमण केले व पूर्व [[प्रशिया]]ची राखण करणारी जर्मन बचावफळी मोडीत काढली. झुकोवच्या सैन्यानेही त्यानंतर [[वॉर्सो]]वर हल्ला केला व जर्मन आघाडी होत्याची नव्हती केली. जानेवारी १७ला झुकोवने वॉर्सो घेतले. १९ तारखेला [[लॉड्झ]]ही जिंकले. त्याचदिवशी कोनेव्हचे सैन्य युद्धपूर्वीच्या जर्मन सीमेवर येऊन थडकले. या एका आठवड्यात सोव्हिएत सैन्याने ६५० कि.मी. रुंदीची आघाडी उघडून १६० कि.मी. आत धडक मारली होती. फेब्रुवारीच्या मध्यास लाल सैन्याने [[बुडापेस्ट]] जिंकले. ही टोळधाड शेवटी [[ओडर नदी]]च्या किनारी बर्लिनपासून ६० कि.मी.वर येऊन थांबली. '''पश्चिमेतील हेमंत कारवाया''' [[जानेवारी १४]] रोजी दुसऱ्या ब्रिटिश सैन्याने [[मास नदी]] व [[रोअर नदी]]च्या मधील रोअर त्रिकोणातून जर्मनीला हुसकावण्यासाठी [[ऑपरेशन ब्लॅककॉक]] ही मोहीम सुरू केली. [[जानेवारी २७]]ला जर्मन सैन्य रोअर नदीच्या पूर्वेस रेटले गेले होते. '''याल्टा परिषद''' [[चित्र:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|thumb|200px|right|[[याल्टा]] येथे जमलेले [[विन्स्टन चर्चिल]], [[फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट]] व [[जोसेफ स्टालिन]].]] {{main|याल्टा परिषद}} युद्धाचे पारडे आपल्या बाजूला झुकत असल्याचे पाहून फेब्रुवारी १९४५मध्ये [[विन्स्टन चर्चिल]], [[फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट]] व [[जोसेफ स्टालिन]] यांनी [[याल्टा]] येथे भेटून युद्धानंतर युरोपची राजकीय व भौगोलिक स्थिती काय असावी यावर चर्चा केली. यात अनेक दूरगामी निर्णय घेण्यात आले. * एप्रिल १९४५मध्ये [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांची]] स्थापना करणे. * पोलंडमध्ये मुक्त निवडणूका घेणे. * पोलंडची पश्चिम सीमा [[कर्झन रेखा|पूर्वेकडे सरकवणे]] यासाठी जर्मनीच्या पूर्व भागाचा लचका तोडून पोलंडमध्ये समाविष्ट करणे. * सगळ्या सोव्हिएत नागरिकांना [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाकडे]] सोपवणे. * जर्मनी शरण आल्याच्या तीन महिन्यात सोव्हिएत संघाने जपानवर आक्रमण करणे. '''वसंतातील सोव्हिएत मोहीम''' {{main|सीलो हाइट्सची लढाई|बर्लिनची लढाई|हॅल्बेची लढाई}} [[एप्रिल १६]] रोजी लाल सैन्याने पोलिश सैन्याच्या ७८,५५६ सैनिकांसह [[बर्लिनची लढाई|बर्लिनवर आक्रमण]] केले. एप्रिल २४ला सोव्हिएत सैन्यातील तीन फौजांनी [[बर्लिन]]ला पूर्णपणे वेढा घातला. शेवटचा शर्थीचा प्रयत्न म्हणून हिटरलने शहरातील आबालवृद्ध नागरिकांना [[फोक्सस्टर्म]] या संघटनेत सहभागी होण्याचे आवाहन केले व चढाई करीत येणाऱ्या लाल सैन्याशी झुंज घेण्याचे हुकुम सोडले. त्यांच्याबरोबरीने [[सीलोची लढाई|सीलोच्या लढाईत]] पराभूत होऊन आलेली जर्मन फौज होती. लाल सैन्य बर्लिन शहरात घुसल्यावर झालेल्या असंख्य झटापटी दारुण होत्या. घराघरातून व रस्त्यातून आमनेसामने सैनिक व नागरिकांच्या चकमकी होत होत्या व बळींची संख्या लाखांच्या घरात गेली. सोव्हिएत सैन्याने ३,०५,००० सैनिक गमावले तर ३,२५,००० जर्मन नागरिक व सैनिक फक्त बर्लिनमध्ये मृ्त्युमुखी पडले. परिस्थिती हाताबाहेर गेल्याचे पाहून [[ॲडॉल्फ हिटलर]] व त्याचे मंत्रीमंडळ [[फ्युह्ररबंकर]]मध्ये आश्रयाला गेले. शेवटी [[एप्रिल ३०]], [[इ.स. १९४५]] रोजी हिटलरने त्याची सोबतीण [[एव्हा ब्रॉन]]सह [[हिटलरचा मृत्यू|आत्महत्या]] केली. '''वसंतातील पश्चिमेकडील आघाडी''' [[चित्र:Omar Bradley.jpg|150px|thumb|right|अमेरिकेच्या जनरल [[ओमर ब्रॅडली]]कडे जर्मन भूमिवरील आक्रमणाचे नेतृत्व होते.]] जानेवारीअखेरीस पश्चिमेकडील दोस्त राष्ट्रांनी जर्मनीत पाय ठेवला. [[ऱ्हाइन नदी]]च्या तीरावरील जर्मन प्रतिकार मोडून काढीत त्यानी मार्चअखेर नदी ओलांडली. [[रेमाजेन]] येथील [[लुडेनडॉर्फ पूल]] हस्तगत झाल्यावर ही आगेकूच अजून गतिमान झाली. ऱ्हाइन ओलांडल्यावर ब्रिटिश फौजा ईशान्येस [[हांबुर्ग]]कडे सुटल्या. त्यांनी [[एल्ब नदी]] ओलांडून [[डेन्मार्क]] व [[बाल्टिक समुद्र|बाल्टिक समुद्राकडे]] धडक सुरू केली. अमेरिकेची नववी फौज दक्षिणेस [[रुह्रचा वेढा|रुह्रला घातलेल्या वेढ्याच्या]] उत्तर टोकापर्यंत पोचली तर पहिली फौज उत्तरेला याच वेढ्याच्या दक्षिण घेऱ्याला जाऊन भिडली. १३,००,००० सैनिक असलेल्या या फौजांचे नेतृत्व जन्रल [[ओमर ब्रॅडली]]कडे होते. आता रुह्रला चारही दिशांनी वेढा पडला. फील्ड मार्शल [[वॉल्टर मॉडेल]]च्या नेतृत्वाखालील [[जर्मन सैन्यसमूह बी]] आता येथे पूर्णपणे अडकला. येथे अंदाजे ३,००,००० सैनिक युद्धकैदी झाले. यानंतर या अमेरिकन फौजा पूर्वेकडे निघाल्या व एल्ब नदीच्या तीरी सोव्हिएत सैन्याशी भेट झाल्यावर ही त्यांची विजयदौड थांबली. '''इटली'''<br /> [[इटालियन द्वीपकल्प|इटालियन द्वीपकल्पातील]] दुर्गम पर्वत व येथील फौज [[फ्रान्स]]मध्ये हलवल्यामुळे १९४५ च्या हिवाळ्यात दोस्तांची प्रगती हळूहळू होत होती. [[एप्रिल ९]]ला अमेरिका व युनायटेड किंग्डमची १५वी फौज [[गॉथिक रेषा|गॉथिक रेषेवरचा]] प्रतिकार मोडून काढीत उत्तरेला सरकली व [[पो नदी]]च्या खोऱ्यात आली. येथून पुढे सरकत त्यांनी खोऱ्यातील जर्मन सैन्याला घेरले. याच वेळी अमेरिकेची पाचवी फौज पश्चिमेकडे गेली व तेथील फ्रेंच शिबंदीशी त्यांनी सूत जमवले. [[न्यू झीलंड]]च्या दुसऱ्या डिव्हीजनने [[त्रियेस्ते]] शहरातून युगोस्लाव्ह बंडखोरांना हुसकून लावले. इटलीतील जर्मन सैन्याने शरणागती पत्करल्यावर [[मुसोलिनी]]ने [[स्वित्झर्लंड]]ला पळ काढण्याचा प्रयत्न केला पण इटलीतील क्रांतीकाऱ्यांनी त्याला पकडले व त्याची सोबतीण [[क्लारा पेटाची]] सह त्यांना मृत्युदंड दिला. त्यांचे मृतदेह [[मिलान]]ला नेण्यात आले व जाहीर स्थळी उलटे टांगण्यात आले. '''जर्मनीची शरणागती'''<br /> <!-- [[चित्|thumb|right|200px|[[जून २४]], [[इ.स. १९४५]] रोजी [[मॉस्को]]तील विजयसंचलनाचे [[लाल चौक|लाल चौकात]] नेतृत्व करताना मार्शल झुकोव्ह (पांढऱ्या घोड्यावर) व मार्शल रोकोसोव्स्की)]] --> {{main|दुसऱ्या महायुद्धाचा अंत|प्राग आघाडी}} [[ॲडॉल्फ हिटलर]]च्या मृत्यूनंतर ॲडमिरल [[कार्ल डोनित्झ]]ने जर्मन सैन्याचे सूत्रे हातात घेतली पण लवकरच हा डोलारा कोसळला. [[बर्लिन]]मधील जर्मन सैन्यबलाने [[मे २]], [[इ.स. १९४५]] रोजी सोव्हिएत सैन्यासमोर शरणागती पत्करली. इटलीतील जर्मन सैन्याने २ मेलाच [[जनरल अलेक्झांडर]]च्या मुख्यालयात शरणागती पत्करली तर उत्तर जर्मनी, डेन्मार्क व नेदरलँड्समधील फौज ४ मेला शरण गेले. इटलीतील शरणागतीपूर्वी सोव्हिएत संघाने युनायटेड किंग्डम व अमेरिकेवर सोव्हिएत संघाशिवाय शरणागती घेण्याची तयारी करण्याचा [[ऑपरेशन क्रॉसवर्ड|आरोप ठेवला]]. मे ७ रोजी उरलेल्या सैन्याने [[जनरलोबेरोस्ट]] [[आल्फ्रेड जोड्ल]]च्या नेतृत्वाखाली फ्रान्सच्या [[ऱ्हाइम्स]] शहरात शरणागती पत्करली. मे ८ला पश्चिमी दोस्तांनी [[व्ही.ई. दिन]] साजरा केला. सोव्हिएत संघाने मे ९ला विजय दिन साजरा केला. जर्मन मध्य सैन्यसमूहातील काही तुकड्यांनी [[प्राग आघाडी|मे ११-१२ पर्यंत चकमकी]] सुरू ठेवल्या होत्या. '''पॉट्सडॅम'''<br /> दोस्तांनी बर्लिनच्या उपनगर [[पॉट्सडॅम]]मध्ये आपली शेवटची [[पॉट्सडॅम परिषद|परिषद]] भरवली. [[जुलै १७]] ते [[ऑगस्ट २]] पर्यंत चाललेल्या या परिषदेत दोस्तव्याप्त जर्मनीबद्दलची धोरणे जाहीर करण्यात आली तसेच [[जपान]]ला बिनशर्त शरणागती पत्करण्यासाठीचे अखेरचे आवाहन करण्यात आले. ==== प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''मध्य व नैर्ऋत्य प्रशांत महासागर''' {{main|इवो जिमाची लढाई|ओकिनावाची लढाई|बॉर्नियो मोहीम (१९४५)}} जानेवारीत [[अमेरिकेचे सहावे सैन्य]] [[लुझोन]] या [[फिलिपिन्स|फिलिपाईन्स]]च्या मुख्य बेटावर उतरले. मार्चपर्यंत त्यांनी राजधानी [[मनिला]] काबीज केली. फेब्रुवारीतील [[इवो जिमाची लढाई|इवो जिमावरील]] व एप्रिल-जूनमधील [[ओकिनावाची लढाई|ओकिनावावरील]] विजयांमुळे आता [[जपान]] अमेरिकेच्या आरमारी व वायुसेनेच्या पल्ल्यात आले. राजधानी [[टोक्यो]]सह अनेक शहरांवर अमेरिकेने [[टोक्योवरील बॉम्बफेक (१९४५)|तुफान बॉम्बफेक]] केली. यात ९०,०००हून अधिक व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या. जपानमधील शहरे व वस्त्या दाट असल्यामुळे ही हानी जास्त होती. या बरोबरच तेथील घरे मुख्यत्वे लाकडी असतात त्यामुळे बॉम्बफेकीनंतर लागलेल्या आगींमध्येही जीवितहानी बरीच झाली. या शिवाय अमेरिकेने जपानमधील मुख्य बंदरे व जलमार्गांवर विमानांतून [[ऑपरेशन स्टार्व्हेशन|सुरूंग पेरले]] व जपानचा बाहेरच्या जगाशी संपर्क कमी केला. १९४५ च्या मध्यातील [[बॉर्नियो मोहीम (१९४५)|बॉर्नियो मोहीम]] ही नैर्ऋत्य प्रशांतातील शेवटची मोहीम होती. तेथील जपानी सैन्याला हरवून त्यांच्या ताब्यातील दोस्त युद्धकैदी सोडविण्यासाठी ही मोहीम आखली होती. '''आग्नेय एशिया''' {{main|मध्य बर्माची लढाई|ऑपरेशन ड्रॅक्युला}} १९४४ च्या मॉन्सून मध्ये भारतावर चालून आलेल्या जपानी सैन्याला तेथील ब्रिटिश सैन्याने [[चिंदविन नदी]]पर्यंत मागे ढकलले होते. पाऊस संपताना अमेरिकन व चिनी सैन्याने [[लेडो मार्ग]] बांधून पूर्ण केला. तोपर्यंत जपानी सैन्याने माघार घेतल्यामुळे या कठीण रस्त्याचा दोस्तांना युद्धात फारसा उपयोग झाला नाही. आता भारतात जमलेल्या भारतीय, ब्रिटिश व आफ्रिकन फौजांनी जपान्यांचा पाठलाग सुरू केला व आघाडी मध्य [[ब्रह्मदेश]]पर्यंत नेली. [[मे २]]ला दोस्तांनी [[रंगून]] [[ऑपरेशन ड्रॅक्युला|घेतले]] व जपानी तसेच [[भारतीय राष्ट्रीय सेना|भारतीय राष्ट्रीय सेनेला]] भारतातून पळवून लावले. '''हिरोशिमा व नागासाकीवर परमाणुहल्ले''' {{main|हिरोशिमा व नागासाकीवरील परमाणुहल्ले}} [[चित्र:nagasakibomb.jpg|170px|thumb|[[नागासाकी]]वर टाकलेल्या परमाणु बॉम्बचा स्फोट झाल्यावर अग्निज्वाला व धूर हवेत १८ कि.मी. वर गेला होता.]] युद्धाचा अंत लगेच होणार नाही याची कल्पना आल्याने [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष]] [[हॅरी ट्रुमन]]ने नवीनच तयार करण्यात आलेल्या परमाणु बॉम्बचा उपयोग जपानवर करायचे ठरवले. वस्तुतः नोव्हेंबरमध्ये अमेरिकेने जपानवर खुश्कीदलासह हल्ला करण्याचे योजिले होते पण [[ओकिनावाची लढाई|ओकिनावाच्या लढाईनंतर]] त्यांना कळून चुकले की जपानचा प्रतिकार कडवा असेल व अशा हल्ल्यात जपानइतकीच अमेरिकेचीही हानी होईल. परमाणुबॉम्ब वापरल्यास युद्धांत लगेच होऊ शकेल असा अमेरिकेचा कयास होता. अमेरिकन युद्धसचिवाला देण्यात आलेल्या अंदाजानुसार अशा जमिनीवर केलेलल्या हल्ल्यात १४ ते ४० लाख अमेरिकन सैनिक मरण पावण्याची शक्यता होती. तसेच जपानी नागरिकही लाखांत मेले असते. या अंदाजांबद्दल अद्यापही शंका व्यक्त केली जाते. [[ऑगस्ट ६]], [[इ.स. १९४५]] रोजी [[एनोला गे]] नावाच्या [[बी.२९]] प्रकारच्या विमानाने [[लिटल बॉय]] असे नामकरण केलेला परमाणु बॉम्ब [[हिरोशिमा]] शहरावर टाकला. यात हिरोशिमा नष्ट झाले. [[ऑगस्ट ९]] रोजी [[बॉक्सकार (विमान)|बॉक्सकार]] नावाच्या बी.२९ विमानाने [[फॅट मॅन]] नावाचा परमाणु बॉम्ब [[नागासाकी]] शहरावर टाकून तेही शहर नष्ट केले. '''दूरपूर्वेतील सोव्हिएत आक्रमण''' {{main|ऑपरेशन ऑगस्ट स्टॉर्म}} हिरोशिमावर बॉम्ब पडल्यावर दोनच दिवसात सोव्हिएत संघाने याल्टात नक्की केल्याप्रमाणे आपला जपानबरोबरचा अनाक्रमण तह धुडकावून लावला व मांचुरियातील जपानी सैन्यावर चाल केली. दोन आठवड्यात १०,००,००० जपानी सैनिकांचा पराभव करीत लाल सैन्य ऑगस्ट १८ला उत्तर कोरियात घुसले. '''जपानची शरणागती''' {{main|जपान विजय दिन|जपान विजय दिन=}} अमेरिकेचा परमाणुप्रयोग व सोव्हिएत संघाचे मांचुरियावरील आक्रमण पाहून [[:वर्ग:जपानी सम्राट|जपानी सम्राट]] [[हिरोहितो]]ने प्रधानमंडळाला न विचारता युद्धसमाप्तीचे प्रयत्न सुरू केले. [[ऑगस्ट १७]]ला केलेल्या दूरवाणीवरील आपल्या भाषणात त्याने आपल्या सैनिकांना हत्यारे खाली ठेवण्याचा आदेश दिला तसे करताना त्याने कारण सोव्हिएत आक्रमणाचे दिले व परमाणुबॉम्बचा उल्लेख टाळला. [[ऑगस्ट १४]], [[इ.स. १९४५]] रोजी जपानने शरणागती पत्करली व हे अतिभयानक युद्ध अधिकृतरीत्या समाप्त झाले. == हताहत, नागरिकांवरील प्रभाव व अत्याचार == <!-- खालील मजकूराचे भाषांतर करून योग्य त्या विभागात हलवा ==Casualties, civilian impact, and atrocities== '''Casualties''' {{main|World War II casualties}} Some 63 million people, or 3% of the world population, died in the war (though [[World War II casualties|estimates]] vary): about 24 million soldiers and 38 million civilians. This total includes the estimated 9 million lives lost in the Holocaust. Of the total deaths in World War II, approximately 80% were on the Allied side and 20% on the Axis side.<ref name="casualties">[[World War II casualties]]</ref> Allied forces suffered approximately 17 million military deaths, of which about 11 million were Soviet and 3 million Chinese. Axis forces suffered about 8 million, of which more than 5 million were German. In total, of the military deaths in World War II, approximately 44% were Soviet soldiers, 22% were German, 12% were Chinese, 8% were Japanese, 9% were soldiers of other Allied forces, and 5% were other Axis country soldiers. Some modern estimates double the number of Chinese casualties originally stated.<ref name="casualties" /> Of the civilian deaths, approximately 90% were Allied (nearly a third of all civilians killed were Soviet citizens, and more than 15% of all civilians killed in the war died in German extermination camps) and 10% were Axis.<ref name="casualties" /> Many civilians died as a result of disease, starvation, massacres, [[genocide]]--in particular, [[the Holocaust]]--and [[Strategic bombing|aerial bombing]]. One estimate is that 12 million civilians died in Holocaust camps, 1.5 million by bombs, 7 million in Europe from other causes, and 7.5 million in China from other causes.<ref>J. M. Winter, "Demography of the War", in Dear and Foot, ed., ''Oxford Companion to World War'', p 290.</ref> Allied civilian deaths totaled roughly 38 million, including 11.7 million in the Soviet Union, 7 million in China and 5.2 million from Poland. There were around 3 million civilian deaths on the Axis side, including 2 million in Germany and 0.6 million in Japan. The Holocaust refers to the organized state-sponsored murder of 6 million [[Jew]]s, 1.8-1.9 million non-Jewish Poles, 200,000-800,000 [[Roma people]], 200,000-300,000 people with disabilities, and other groups carried out by the Nazis during the war. The Soviet Union suffered by far the largest death toll of any nation in the war, over 23 million. '''Genocide''' [[Image:Massdeportations.PNG|thumb|200px||Major [[deportation]] routes to [[Nazi extermination camp]]s during [[The Holocaust]], Aktion T-4 and alike.]] {{main|The Holocaust}} The ''Holocaust'' was the organized murder of an estimated [[The Holocaust#Death toll|nine million people]], including approximately six million Jews. Originally, the Nazis used killing squads known as ''[[Einsatzgruppen]]'' to conduct massive open-air killings, shooting as many as 33,000 people in a single massacre, as in the case of [[Babi Yar]]. By 1942, the Nazi leadership decided to implement the [[Final Solution]], or ''Endlösung'', the genocide of all Jews in Europe, and to increase the pace of the Holocaust. [[Nazism|The Nazis]] built six [[Nazi extermination camp|extermination camps]] specifically to kill Jews. Millions of Jews who had been confined to massively overcrowded [[ghetto]]s were transported to these [[Nazi extermination camp|"Death-camps"]], in which they were either slaughtered on arrival or put to work until the Nazis could find no more use for them, at which point they were put to death by shooting or mass poisoning in [[gas chamber]]s. '''Chemical and bacteriological weapons''' Despite the [[Treaty|international treaties]] and a resolution adopted by the [[League of Nations]] on 14 May 1938 condemning the use of toxic gas by [[Japan]], the [[Imperial Japanese Army]] frequently used [[Chemical warfare|chemical weapons]]. Because of fears of retaliation, however, those weapons were never used against Occidentals but only against other Orientals judged "inferior" by the imperial propaganda. According to historians Yoshiaki Yoshimi and Seiya Matsuno, the authorization for the use of chemical weapons was given by specific orders (''rinsanmei'') issued by [[Hirohito]] himself. For example, the Emperor authorized the use of toxic gas on 375 separate occasions during the invasion of [[Wuhan]], from August to October 1938. The bacteriological weapons were experimented on human beings by many units incorporated in the Japanese army, such as the infamous [[Unit 731]], integrated by [[Decree|Imperial decree]] in the [[Kwantung]] army in 1936. Those weapons were mainly used in China and, according to some Japanese veterans, against Mongolians and Russian soldiers in 1939 during the [[Nomonhan]] incident.<ref>Hal Gold, Unit 731 testimony, p.64-65, 1996.</ref> '''Cannibalism''' Many written reports and testimony collected by the Australian War Crimes Section of the Tokyo tribunal and investigated by prosecutor [[William Webb]] (the future judge-in-chief) indicate that Japanese soldiers committed [[cannibalism]] on prisoners. According to historian Yuki Tanaka, "cannibalism was often a systematic activity conducted by whole squads and under the command of officers". <ref>Tanaka, ''Hidden Horrors : Japanese War Crimes in World War II,'' Westview press, 1996, p.127 </ref> Pakistani POW Hatam Ali testified that "At this stage, the Japanese started selecting prisoners and everyday 1 prisoner was taken out and killed and eaten by the soldiers. I personally saw this happen and about 100 prisoners were eaten at this place by the Japanese. The remainder of us were taken to another spot 50 miles away where 10 prisoners died of sickness. At this place, the Japanese again started selecting prisoners to eat. Those selected were taken to a hut where their flesh was cut from their bodies while they were alive and they were thrown into a ditch where they later died." <ref>Ibid, p.121.</ref> Indian POW Havildar Changdi Ram testified that "(On 12 November 1944) the [[Kempeitai|Kempei Tai]] beheaded the pilot. I saw this from behind a tree and watched some of the Japanese cut flesh from his arms, legs, hips, buttocks and carry it off to their quarters... They cut it in small pieces and fried it." <ref>Edward Russell of Liverpool, ''The Knights of Bushido, a short history of Japanese war crimes'', Greenhill books 2002, p.236.</ref> Apart from written orders referring to cannibalism, the Japanese sources provide testimonies such as the one given by Major Matoba to the US [[Military tribunal|Military Commission]] of August 1946 convened by the Navy commander of Guam and Marianna islands which refer to meat of an American soldier served for supper to General Tachibana of the 307 Infantry Battalion on 25 February 1945. <ref>Ibid., p.237</ref> '''Slave labor''' According to a joint study of historians featuring Zhifen Ju, Mark Peattie, Toru Kubo, and Mitsuyochi Himeta, more than 10 million Chinese were mobilized by the Japanese army and enslaved by the [[Kôa-in]] for [[Slavery|slave labor]] in [[Manchukuo]] and north [[China]].<ref>Zhifen Ju, "''Japan's atrocities of conscripting and abusing north China draftees after the outbreak of the Pacific war''", 2002</ref> According to Mitsuyoshi Himeta, at least 2.7 million died during the [[Three Alls Policy|Sankō Sakusen]] operation implemented in [[Heipei]] and [[Shantung]] by General [[Yasuji Okamura]]. '''Concentration camps, labour camps, and internment''' [[Image:Starved prisoners, nearly dead from hunger, pose in concentration camp in Ebensee, Austria.jpg|thumb|250px|Mistreated, starved prisoners in the [[Ebensee]] [[concentration camp]], [[Austria]].]] {{main|Concentration camp|Gulag|Japanese American internment}} In addition to the Nazi [[concentration camp]]s, the Soviet [[Gulag]], or [[labor camp]]s, led to the death of citizens of occupied countries such as Poland, [[Lithuania]], [[Latvia]], and [[Estonia]], as well as German [[prisoner of war|prisoners of war]] (POW) and even Soviet citizens themselves who had been supporters of the Nazis. Japanese [[Prisoner-of-war camp|POW camps]] also had high death rates; many were used as labour camps, and starvation conditions among the mainly U.S., British, Australian and other Commonwealth prisoners were little better than many German concentration camps. Sixty percent (1,238,000 ref. Krivosheev) of Soviet POWs died during the war. Vadim Erlikman puts it at 2.6 million Soviet POWs that died in German Captivity.<ref name="war8">Erlikman, Vadim</ref> [[Richard Overy]] gives the number of 5.7 million Soviet POW and out of those 57% died or were killed.<ref>[[Richard Overy]] ''The Dictators Hitler's Germany, Stalin's Russia'' p.568-569</ref> Furthermore, 150,000 [[Japanese American internment|Japanese-Americans were interned]] by the U.S. and Canadian governments, as well as nearly 11,000 German and Italian residents of the U.S. [[Image:Warsaw siege3.jpg|thumb|250px|A survivor of German aerial bombardment, [[Siege of Warsaw]].]] '''War crimes''' {{main|War crimes during World War II}} From 1945 to 1951, German and Japanese officials and personnel were prosecuted for war crimes. Top German officials were tried at the [[Nuremberg Trials]], and many Japanese officials at the [[International Military Tribunal for the Far East|Tokyo War Crime Trial]] and [[Japanese war crimes#Other trials|other war crimes trials in the Asia-Pacific region]]. ==Resistance and collaboration== {{main|Resistance during World War II|Collaboration during World War II}} [[Image:101st with members of dutch resistance.jpg|thumb|right|250px|Members of the Dutch Eindhoven Resistance with troops of the [[101st Airborne Division|U.S. 101st Airborne]] in front of the [[Eindhoven]] cathedral during [[Operation Market Garden]] in September 1944.]] Resistance during World War II occurred in every occupied country by a variety of means, ranging from non-cooperation, disinformation, and propaganda to outright warfare. Among the most notable resistance movements were the [[Armia Krajowa|Polish Home Army]], the [[Maquis (World War II)|French Maquis]], the [[Partisans (Yugoslavia)|Yugoslav Partisans]], the Greek resistance force, and the [[Italian resistance movement|Italian Resistance]] in the [[Italian Social Republic|German-occupied Northern Italy]] after 1943. Germany itself also had an [[German resistance movement|anti-Nazi movement]]. The [[Communism|Communist]] resistance was among the fiercest, since they were already organised and militant even before the war and they were ideologically opposed to the Nazis. Before [[D-Day]], there were some operations performed by the [[French Resistance]] to help with the forthcoming invasion. Communications lines were cut; trains were derailed; roads, water towers, and ammunition depots were destroyed; and some German garrisons were attacked. There were also resistance movements fighting against the [[Allies of World War II|Allied]] invaders. The [[Werwolf|German resistance]] petered out within a few years, while in the [[Baltic states|Baltic]] states [[Forest Brothers|resistance operations]] against the occupation continued into the 1960s. ==Home fronts== [[Image:WomanFactory1940s.jpg|thumb|right|250px|During the war, women worked in factories throughout much of the West and East.]] {{main|Home front during World War II}} "[[Home front]]" is the name given to the activities of the civilians of the nations at war. All the main countries reorganized their homefronts to produce munitions and soldiers, with 40-60% of GDP being devoted to the war effort. Women were drafted in the Soviet Union and Britain. Shortages were everywhere, and severe food shortages caused malnutrition and even starvation, such as in the Netherlands and in Leningrad. New workers were recruited, especially housewives, the unemployed, students, and retired people. Skilled jobs were re-engineered and simplified ("de-skilling") so that unskilled workers could handle them. Every major nation imposed censorship on the media as well as a propaganda program designed to boost the war effort and stifle negative rumors. Every major country imposed a system of rationing and price controls. Black markets flourished in areas controlled by Germany. Germany brought in millions of prisoners of war, slave laborers, and forced workers to staff its munitions factories. Many were killed in the bombing raids, the rest became refugees as the war ended. ==Technologies== [[Image:Nsa-enigma.jpg|thumb|right|250px|German [[Enigma machine]] for encryption.]] {{main|Technology during World War II|Technological escalation during World War II}} Weapons and technology improved rapidly during World War II and some of these played a crucial role in determining the outcome of the war. Many major technologies were used for the first time, including [[nuclear weapon]]s, [[radar]], [[proximity fuse]]s, [[jet engine]]s, [[V-2|ballistic missiles]], and data-processing analog devices (primitive computers). Every year, the [[Reciprocating engine|piston engines]] were improved. Enormous advances were made in [[aircraft]], [[submarine]], and [[tank]] designs, such that models coming into use at the beginning of the war were long obsolete by its end. One entirely new kind of ship was the amphibious landing craft. ===Industrial production=== Industrial production played a role in the Allied victory. The Allies more effectively mobilized their economies and drew from a larger economic base. The peak year of munitions production was 1944, with the Allies out-producing the Axis by a ratio of 3 to 1. (Germany produced 19% and Japan 7% of the world's munitions; the U.S. produced 47%, Britain and Canada 14%, and the Soviets 11%).<ref> Raymond W. Goldsmith, "The Power of Victory: Munitions Output in World War II" ''Military Affairs'', Vol. 10, No. 1. (Spring, 1946), pp. 69-80; online at [http://links.jstor.org/sici?sici=0026-3931%28194621%2910%3Al%3C69%3ATPOVMO%3E2.0.CO%3B2-3 JSTOR]</ref> The Allies used low-cost [[mass production]] techniques, using standardized models. Japan and Germany continued to rely on expensive hand-crafted methods. Japan thus produced hundreds of airplane designs and did not reach mass-production efficiency; the new models were only slightly better than the original 1940 planes, while the Allies rapidly advanced in technology.<ref> Richard Overy. ''The Air War, 1939-1945'' (2005)</ref> Germany thus spent heavily on high-tech weaponry, including the V-1 flying bomb and V-2 rocket, advanced submarines, jet engines, and heavy tanks that proved strategically of minor value. The combination of better logistics and mass production proved crucial in the victory. "The Allies did not depend on simple numbers for victory but on the quality of their technology and the fighting effectiveness of their forces... In both Germany and Japan less emphasis was placed upon the non-combat areas of war: procurement, logistics, military services," concludes historian Richard Overy.<ref>Overy (1993) p 318-9</ref> Delivery of weapons to the battlefront was a matter of logistics. The Allies again did a much better job in moving munitions from factories to the front lines. A large fraction of the German tanks after June 1944 never reached the battlefield, and those that did often ran short of fuel. Japan in particular was notably inefficient in its logistics system.<ref> Mark Parillo, "The Pacific War" in Richard Jensen et al, eds. ''Trans-Pacific Relations: America, Europe, and Asia in the Twentieth Century'' (2003), pp. 93-104.</ref> ===Medicine=== Many new medical and surgical techniques were employed as well as new drugs like [[sulfa]] and [[penicillin]], not to mention serious advances in [[biological warfare]] and nerve gases. The Japanese control of the quinine supply forced the Australians to invent new anti-malarial drugs. The saline bath was invented to treat burns. More prompt application of sulfa drugs saved countless lives. New [[local anesthetic]]s were introduced making possible surgery close to the front lines. The Americans discovered that only 20% of wounds were cause by [[Machine gun|machine-gun]] or rifle bullets (compared to 35% in World War I). Most came from [[Explosive material|high explosive]] shells and fragments, which besides the direct wound caused shock from their blast effects. Most deaths came from shock and blood loss, which were countered by a major innovation, [[blood transfusions]].<ref> Harold C. Leuth, "Military Medicine" in [[Walter Yust]], ed. ''10 Eventful Years'' (1947) 3:163-67; Mark Harrison, ''Medicine and Victory: British Military Medicine in the Second World War'' (2004)</ref> The massive [[research and development]] demands of the war accelerated the growth of the scientific communities in Allied states, while German and Japanese laboratories were disbanded; many German engineers and scientists continued their [[weapons research]] after the war in the United States and the Soviet Union. {{see also|Military production during World War II|List of World War II military equipment}} {{-}} == Aftermath == [[Image:Germanborders.gif|thumb|left|250px|Germany's territorial losses 1919-1945]] [[Image:Deutschland_Besatzungszonen_1945_1946.png|thumb|right|250px|German occupation zones in 1946 after territorial annexations in the East. The [[Saarland]] (in the French zone) is shown with stripes because it was removed from Germany by France in 1947 as a [[Saar (protectorate)|protectorate]], and was not incorporated into the Federal Republic of Germany until 1957. [[Historical Eastern Germany]], not contained in this map, was annexed by Poland and the Soviet Union.]] {{main|Aftermath of World War II}} The war concluded with the surrender and occupation of Germany and Japan. It left behind millions of [[displaced person]]s and [[prisoners of war]], and resulted in many new international boundaries. The economies of Europe, China and Japan were largely destroyed as a result of the war. To prevent (or at least minimize) future conflicts, the allied nations, led by the [[United States]], formed the [[United Nations]] in [[San Francisco, California]] in 1945. The end of the war hastened the independence of many [[Crown colony|British crown colonies]] (such as India) and [[Dutch Empire|Dutch territories]] (such as Indonesia) and the formation of new nations and alliances throughout Asia and Africa. The [[Philippines]] were granted their independence in 1946 as previously promised by the United States. Poland's boundaries were re-drawn to include portions of [[Historical Eastern Germany|pre-war Germany]], including [[East Prussia]] and [[Upper Silesia]], while ceding most of the areas taken by the Soviet Union in the [[Molotov-Ribbentrop]] partition of 1939, effectively moving Poland to the west. Germany was split into four zones of occupation, and the three zones under the Western Allies was reconstituted as a [[constitutional democracy]]. The Soviet Union's influence increased as they established hegemony over most of eastern Europe, and incorporated parts of Finland and Poland into their new boundaries. Europe was informally split into Western and Soviet [[Sphere of influence|spheres of influence]], which heightened existing tensions between the two camps and helped establish the [[Cold War]]. In Asia, the Imperial Japanese Empire's government was dismantled under General [[Douglas MacArthur]] and replaced by a constitutional monarchy with the emperor as a figurehead. The defeat of Japan led to the independence of [[Korea]], which was split into two parts by the Russian and American forces. The war greatly enhanced China's international prestige but severely weakened [[Chiang Kai-shek]]'s central government and the armed forces of the [[Republic of China]]. Partly because of this, in the subsequent [[Chinese Civil War]], the Chinese Nationalists lost and were forced to retreat to [[Taiwan]], while the Chinese Communists established the [[People's Republic of China]] on the mainland in 1949. World War II also spawned many new technologies such as advanced aircraft, radar, jet engines, [[synthetic rubber]] and plastics, antibiotics like [[penicillin]], helicopters, [[nuclear energy]], rocket technology and computers. These [[Technology during World War II|technologies]] were applied to government, commercial, industrial, private and civil use. ===Occupation of Axis Powers=== {{Further|[[Expulsion of Germans after World War II]], [[Allied Occupation Zones in Germany]], [[Morgenthau Plan]], [[Oder-Neisse line]], [[Occupied Japan]], [[Division of Korea]]}} Germany was partitioned into four zones of occupation, coordinated by the [[Allied Control Council]]. The American, British, and French zones joined in 1949 as the [[Germany|Federal Republic of Germany]], and the Soviet zone became the [[East Germany|German Democratic Republic]]. In Germany, [[Morgenthau Plan|economic suppression]] and [[Denazification]] took place. Millions of Germans and Poles were expelled from their homelands as a result of the territorial annexations in Eastern Europe agreed upon at the [[Yalta Conference|Yalta]] and [[Potsdam Conference|Potsdam]] conferences. In the West, [[Alsace-Lorraine]] was given to France, which also separated the [[Saar area]] from Germany. [[Austria]] was separated from Germany and divided into four zones of occupation, which were united in 1955 to become the Republic of Austria. [[Japan]] was occupied by the U.S, aided by Commonwealth troops, until the peace treaty took effect in 1952. The defeat of Japan also lead to the eastablishment of the Far eastern commission which set out policies for Japan to fullfill under the terms of surrender. In accordance with the Yalta Conference agreements, the Soviet Union occupied and subsequently annexed [[Sakhalin]]. [[Korea]] was divided between the U.S. and the Soviet Union, leading to the creation of two separate governments in 1948. ===Europe in ruins=== {{main|Effects of World War II|Marshall Plan}} In Europe at the end of the war, millions of civilians were homeless, the economy had collapsed, and 70%{{fact}} of the industrial infrastructure was destroyed. The Soviet Union was also heavily affected, with 30% of its economy destroyed. The United Kingdom ended the war economically exhausted by the war effort. The wartime [[coalition government]] was dissolved; new elections were held; and Churchill was defeated in a landslide [[general election]] by [[Labour Party (UK)|the Labour Party]] under [[Clement Attlee]]. In 1947, [[United States Secretary of State|U.S. Secretary of State]] [[George Marshall]] devised the "European Recovery Program", better known as the [[Marshall Plan]]. Effective from 1948 to 1952, it allocated 13 billion dollars for the reconstruction of Western Europe. ===Communist control of Central and Eastern Europe=== {{main|Eastern bloc|Iron Curtain}} At the end of the war, the Soviet Union occupied much of [[Central Europe|Central]] and [[Eastern Europe]] and the [[Balkans]]. In all the USSR-occupied countries, with the exception of Austria, the Soviet Union helped Communist regimes to power. It also annexed the Baltic countries [[Estonia]], [[Latvia]], and [[Lithuania]]. ===China=== {{main|Second Sino-Japanese War#Aftermath}} The war was a pivotal point in China's history. Before the war against Japan, China had suffered nearly a century of humiliation at the hands of various imperialist powers and was relegated to a semi-colonial status. However, the war greatly enhanced China's international status. Not only was the central government under [[Chiang Kai-shek]] able to abrogate most of the unequal treaties China had signed in the past century, the [[Republic of China]] also became a founding member of the [[United Nations]] and a permanent member in the [[Security Council]]. China also reclaimed Manchuria and Taiwan. Nevertheless, eight years of war greatly taxed the central government, and many of its nation-building measures adopted since it came to power in 1928 were disrupted by the war. Communist activities also expanded greatly in occupied areas, making post-war administration of these areas difficult. Vast war damages and hyperinflation thereafter greatly demoralized the populace, along with the continuation of the [[Chinese Civil War]] between the [[Kuomintang]] and the Communists. Partly because of the severe blow his army and government had suffered during the war against Japan, the Kuomintang, along with state apparatus of the [[Republic of China]], retreated to Taiwan in 1949 and in its place the Chinese communists established the [[People's Republic of China]] on the mainland. ===Decolonization=== {{main|Decolonization}} Areas previously occupied by the colonial powers gained their freedom, some peacefully, such as the [[Philippines]] in 1946, [[India]] and [[Pakistan]] in 1947. Others had to fight bloody wars of liberation before gaining freedom, such as against the French attempt to reoccupy [[Vietnam]] in the [[First Indochina War]], and against the Netherlands' attempt to reoccupy the [[Dutch East Indies]]. ===United Nations=== {{main|United Nations}} Because the [[League of Nations]] had failed to actively prevent the war, the [[United Nations]] was created in 1945. The UN operates within the parameters of the [[United Nations Charter]], and the reason for the UN’s formation is outlined in the [[Preamble to the United Nations Charter]]. One of the first actions of the United Nations was the creation of the State of [[Israel]], partly in response to the Holocaust. ==Names== The term most used in the United Kingdom and Canada is "Second World War", while American publishers use the term "World War II". Thus the [[Oxford University Press]] uses ''The Oxford Companion to the Second World War'' in the United Kingdom, and ''The Oxford Companion to World War II'' for the identical 1995 book in the United States. The [[OED]] reports the first use of "Second World War" was by novelist [[H.G. Wells]] in 1930, although it may well have been used earlier.<ref> Library catalogs show the first use in 1934: ''Why war? A handbook for those who will take part in the second world war'' by [[Ellen Wilkinson]] & [[Edward Conze]], (London, 1934), and Johannes Steel, ''The second world war,'' (New York, 1934).</ref> The term was immediately used when war was declared; for example, the September 3, 1939, issue of the Canadian newspaper, ''[[The Calgary Herald]]''. Prior the United States' entry into the War, many Americans referred to it as the "European War". ---> == गुप्त कारस्थाने व भूमिगत सशस्त्र चळवळी == [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] काळात [[अक्ष राष्ट्रे|अक्ष राष्ट्रांच्या]] (मुख्यतः [[नाझी जर्मनी]], [[इटलीचे साम्राज्य|इटली]] आणि [[जपानचे साम्राज्य|जपान]]) ताब्याखाली आलेल्या भूप्रदेशांमध्ये विविध गुप्त कारस्थाने, हेरगिरी आणि भूमिगत सशस्त्र चळवळी मोठ्या प्रमाणावर उभारल्या गेल्या. या चळवळींचा मुख्य उद्देश शत्रूच्या सैन्याला अंतर्गत आव्हान देणे, रसदमार्ग तोडणे आणि [[दोस्त राष्ट्रे|दोस्त राष्ट्रांच्या]] सैन्याला लष्करी मदत पुरवणे हा होता.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/World-War-II/Resistance |title=World War II: Resistance |website=Encyclopedia Britannica |access-date=13 September 2026}}</ref> [[नाझीव्याप्त युरोप]]मध्ये [[फ्रान्स|फ्रान्समधील]] ''माकी'' व फ्रेंच विरोध, [[पोलंड|पोलंडमधील]] [[आर्मिया क्रायोवा]] (घरचे सैन्य) आणि [[युगोस्लाव्हिया]]मधील [[जोसिप ब्रोझ टिटो]] यांच्या नेतृत्वाखालील ''पार्टिझान्स'' या प्रमुख भूमिगत संघटना होत्या. या चळवळींनी गनिमी काव्याने शत्रूवर अचानक हल्ले चढवणे, आगगाड्यांचे मार्ग बॉम्बने उडवणे आणि दारूगोळ्याचे साठे नष्ट करणे यांसारखी गुप्त घातपाती कृत्ये केली.<ref>{{cite book |title=The Resistance: The French Fight Against the Nazis |url=https://archive.org/details/paycheckswhomake0000harr |last=Schoenbrun |first=David |publisher=Harper & Row |year=1980 |isbn=978-0060907907}}</ref> [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[स्पेशल ऑपरेशन्स एक्झिक्युटिव्ह]] आणि [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[ऑफिस ऑफ स्ट्रॅटेजिक सर्व्हिसेस]] या गुप्तचर संस्थांनी या भूमिगत गटांना शस्त्रे, बिनतारी संदेशवहनाची साधने आणि तांत्रिक प्रशिक्षण देऊन गुप्त कारस्थानांना बळ दिले.<ref>{{cite web |url=https://www.nam.ac.uk/explore/SOE |title=Special Operations Executive |website=National Army Museum |access-date=13 September 2026}}</ref> या गुप्त चळवळी केवळ लष्करी घातपातापुरत्या मर्यादित नव्हत्या, तर त्यांमध्ये भूमिगत वृत्तपत्रे चालवून नाझींच्या अपप्रचाराला उत्तर देणे, ज्यू नागरिक व युद्धकैद्यांना सुरक्षित स्थळी हलवणे आणि दोस्त राष्ट्रांच्या विमानातून खाली आलेल्या सैनिकांना वाचवणे यांसारख्या मोहिमांचाही समावेश होता. याशिवाय पोलंडमधील [[विटोल्ड पिलेत्स्की]] सारख्या सैनिकांनी स्वतःहून [[आउश्वित्झ छळछावणी|आउश्वित्झ छळछावणीत]] बंदी बनवून घेत तेथून गुप्त माहिती बाहेर पाठवली व आतमध्ये भूमिगत जाळे निर्माण केले.<ref>{{cite book |title=The Auschwitz Volunteer: Beyond Bravery |url=https://archive.org/details/auschwitzvolunte0000pile |last=Pilecki |first=Witold |publisher=Aquila Polonica |year=2012 |isbn=978-1607720003}}</ref> १९४४ च्या [[नॉर्मंडीची लढाई|नॉर्मंडी आक्रमणादरम्यान (डी-डे)]] या भूमिगत गटांनी जर्मन सैन्याची रसद तोडण्यात अत्यंत मोलाची भूमिका बजावली.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/french_resistance_01.shtml |title=The French Resistance |website=BBC History |access-date=13 September 2026}}</ref> आशिया-प्रशांत क्षेत्रातही जपानी व्यापाराविरुद्ध [[फिलीपिन्स]] आणि [[चीन|चीनमध्ये]] अशाच प्रकारच्या सशस्त्र भूमिगत चळवळी सक्रिय होत्या. === भारतातील भूमिगत प्रतिकार आणि सशस्त्र चळवळ === [[दुसरे महायुद्ध|द्वितीय महायुद्धाच्या]] काळात [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश भारतामध्येही]] वसाहतवादी शासनाविरुद्ध गुप्त कारस्थाने आणि सशस्त्र भूमिगत चळवळी तीव्र झाल्या. १९४२ च्या [[भारत छोडो आंदोलन|भारत छोडो आंदोलनादरम्यान]] [[महात्मा गांधी]] यांनी दिलेल्या "करेंगे या मरेंगे" या हाकेनंतर [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेसच्या]] वरिष्ठ नेत्यांना अटक करण्यात आल्यावर, [[जयप्रकाश नारायण]], [[अच्युतराव पटवर्धन]], [[अरुणा असफ अली]] आणि [[राममनोहर लोहिया]] यांसारख्या नेत्यांनी भूमिगत होऊन चळवळीचे नेतृत्व केले.<ref>{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17845/ |title=भारत छोडो आंदोलन |website=मराठी विश्वकोश |access-date=13 September 2026}} {{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मुंबईतून [[उषा मेहता]] यांनी चालवलेले [[काँग्रेस रेडियो]] हे गुप्त बिनतारी संदेशवहन केंद्र या काळातील माहिती प्रसाराचे प्रमुख साधन झाले. [[महाराष्ट्र]], [[बंगाल]] आणि [[ओडिशा|ओरिसा]]मध्ये ब्रिटीश प्रशासनाला समांतर अशा ''प्रतिसरकार'' (समांतर सरकार) यंत्रणा उभारल्या गेल्या, ज्यामध्ये [[सातारा]] येथील [[नाना पाटील|क्रांतिसिंह नाना पाटील]] यांच्या [[पत्री सरकार]] लढा ऐतिहासिक ठरला.<ref>{{cite news |title=सातारा येथील प्रतिसरकारचा इतिहास |url=https://loksatta.com/ |work=लोकसत्ता |access-date=13 September 2026}}</ref> दुसरीकडे [[सुभाषचंद्र बोस]] यांनी परदेशात जाऊन [[आझाद हिंद सेना]] स्थापन केली आणि [[जपानचे साम्राज्य|जपानी]] सैन्याच्या सहकार्याने ब्रिटीश राजवटीविरुद्ध प्रत्यक्ष सशस्त्र युद्ध पुकारले. या अंतर्गत आणि बाह्य भूमिगत संघर्षांमुळे युद्धाच्या काळात ब्रिटिश प्रशासनावर प्रचंड ताण निर्माण झाला आणि भारताच्या स्वातंत्र्याचा मार्ग अधिक गतिमान झाला.<ref>{{cite book |title=India's Struggle for Independence |last=Chandra |first=Bipan |publisher=Penguin Books India |year=1989 |isbn=978-0140107814}}</ref> == युद्धाचे परिणाम == दुसऱ्या महायुद्धाने मानवी इतिहासात कधीही न पाहिलेली अतोनात हिंसा पाहिली. जगातील सर्वच राष्ट्रे यात भरडली गेली. काही युद्धग्रस्त होतेच तर काहींना त्याचे परिणाम भोगावे लागले. [[जर्मनी]], [[पोलंड]], [[सोव्हिएत युनियन|रशिया]] व [[जपान]]मध्ये सर्वाधिक लोक बळी पडले. मृतांची संख्या ६ कोटींहून अधिक असण्याची शक्यता आहे. [[युनायटेड किंग्डम|ब्रिटन]], [[फ्रान्स]], जर्मनी व रशिया या देशांतील शहरेच्या शहरे हवाई हल्ल्यांमध्ये संपूर्णपणे बेचिराख झाली. या देशांना पुढील अनेक दशके ती शहरे पुन्हा उभारण्यात घालवावी लागली.<ref>{{cite book |last=Weinberg |first=Gerhard L. |title=A World at Arms: A Global History of World War II |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |page=894 |isbn=978-0521618267}}</ref> === जागतिक अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम === दुसऱ्या महायुद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेचे प्रचंड नुकसान झाले. युरोप आणि आशियातील औद्योगिक पायाभूत सुविधा, शेती आणि वाहतूक यंत्रणा उद्ध्वस्त झाल्यामुळे उत्पादन आणि व्यापारात मोठी घट झाली.<ref>{{cite book |last=Tooze |first=Adam |title=The Wages of Destruction: The Making and Breaking of the Nazi Economy |publisher=Penguin Books |year=2007 |page=650 |isbn=978-0141003771}}</ref> युद्धादरम्यान [[संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] मुख्य भूमीवर कोणताही थेट विनाश झाला नाही, ज्यामुळे जागतिक उत्पादनात अमेरिकेचा वाटा जवळजवळ ५०% पर्यंत पोहोचला आणि [[अमेरिकन डॉलर]] ही जागतिक मध्यवर्ती चलनी व्यवस्था झाली. याच काळात आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि अर्थव्यवस्थेला स्थैर्य देण्यासाठी १९४४ मधील [[ब्रेटन वूड्स परिषद|ब्रेटन वूड्स परिषदेतून]] [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी]] (IMF) आणि [[जागतिक बँक]] (World Bank) या संस्थांची निर्मिती झाली.<ref>{{cite book |last=Steil |first=Benn |title=The Battle of Bretton Woods: John Maynard Keynes, Harry Dexter White, and the Making of a New World Order |publisher=Princeton University Press |year=2013 |page=120 |isbn=978-0691149097}}</ref> तसेच युरोपच्या पुनर्रचनेसाठी व तेथील अर्थव्यवस्था पूर्ववत करण्यासाठी अमेरिकेने '[[मार्शल योजना]]' (Marshall Plan) अंतर्गत अब्जावधी डॉलरची मदत दिली, ज्यामुळे पश्चिम युरोपचा वेगाने आर्थिक विकास घडून आला.<ref>{{cite book |last=Hogan |first=Michael J. |title=The Marshall Plan: America, Britain and the Reconstruction of Western Europe, 1947–1952 |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |page=26 |isbn=978-0521378406}}</ref> === ब्रिटिश अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम === जरी ब्रिटनने युद्धात विजय मिळवला असला, तरी आर्थिकदृष्ट्या हा देश पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला होता. युद्धाचा प्रचंड खर्च भागवण्यासाठी ब्रिटनने अमेरिकेकडून मोठे कर्ज (Lend-Lease आणि US-UK Loan) घेतले होते, ज्यामुळे युद्धाच्या अखेरीस ब्रिटन दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर उभे राहिले.<ref>{{cite book |last=Clarke |first=Peter |title=The Last Thousand Days of the British Empire |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |page=312 |isbn=978-1596914209}}</ref> या आर्थिक संकटामुळे परदेशी वसाहतींवर नियंत्रण ठेवणे आणि तिथे सैन्य तैनात ठेवणे ब्रिटनला अशक्य झाले. त्यातच ब्रिटनची उत्पादन क्षमता आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणावर घटल्यामुळे साम्राज्याचा भार सांभाळणे ब्रिटीश सरकारसाठी अत्यंत कठीण बनले.<ref name="Darwin">{{cite book |last=Darwin |first=John |title=The Unfinished Empire: The Global Expansion of Britain |publisher=Allen Lane |year=2012 |page=385 |isbn=978-0713998924}}</ref> === भारताच्या स्वातंत्र्यावर झालेला परिणाम === दुसऱ्या महायुद्धाने [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा|भारताच्या स्वातंत्र्यप्राप्तीला]] गती देण्यामध्ये निर्णायक भूमिका बजावली. युद्धामुळे आर्थिक आणि लष्करीदृष्ट्या थकलेल्या ब्रिटनकडे प्रचंड भूभाग असलेल्या भारतावर सत्ता गाजवण्याचे सामर्थ्य आणि संसाधने उरली नव्हती.<ref name="Darwin" /> याच काळात [[सुभाषचंद्र बोस]] यांच्या [[भारतीय राष्ट्रीय सेना|आझाद हिंद सेनेचे]] योगदान आणि [[१९४६ चे आरमारी बंड|१९४६ मधील रॉयल इंडियन नेव्हीचे बंड]] यामुळे भारतीय सैनिकांमधील ब्रिटिशांविषयीची निष्ठा संपुष्टात आल्याचे स्पष्ट झाले. त्यामुळे लष्कराच्या जोरावर भारतावर राज्य करणे आता शक्य नाही, याची जाणीव ब्रिटीश सरकारला झाली.<ref>{{cite book |last=Judd |first=Denis |title=The Lion and the Tiger: The Rise and Fall of the British Raj, 1600–1947 |publisher=Oxford University Press |year=2004 |page=172 |isbn=978-0192803580}}</ref> त्यातच १९४५ मध्ये ब्रिटनमध्ये झालेल्या निवडणुकांमध्ये [[क्लमेंट ॲटली]] यांच्या नेतृत्वाखालील लेबर पार्टी सत्तेवर आली. वाढता आर्थिक भार आणि आंतरराष्ट्रीय दबाव लक्षात घेता त्यांनी ऑगस्ट १९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य देण्याचा अंतिम निर्णय घेतला.<ref>{{cite book |last=Tomlinson |first=B. R. |title=The Political Economy of the Raj 1914–1947 |publisher=Macmillan |year=1979 |page=140 |isbn=978-0333241615}}</ref> ==दुसऱ्या महायुद्धावरील मराठी पुस्तके== * एरिक लोमॅक्सच्या दीर्घ प्रवास : दुसऱ्या महायुद्धातील गोष्ट ([[अनंत भावे]]) * कथा महायुद्धाच्या (डॉ. [[मिलिंद आमडेकर]]) * दहा हजार नयन : दुसऱ्या महायुद्धात फ्रेंचांच्या अपार त्यागाची गाथा ! ([[पंढरीनाथ सावंत]]) * दुसरे महायुद्ध (किरण गोखले) * दुसरे महायुद्ध ([[वि.स. वाळिंबे]]) * ('अद्भुत' महायुद्धाच्या खऱ्याखुऱ्या गोष्टी) दुसरे महायुद्ध : काही कथा ([[अनंत भावे]]) * दुसऱ्या महायुद्धातील महिला आघाडी (ग.म. केळकर) * दुसऱ्या महायुद्धातील शौर्यकथा ([[निरंजन घाटे]]) * द्वितीय महायुद्धानंतरचे जग (१९४७ ते १९९७) (य.ना. कदम) * फिफ्टी इअर्स ऑफ़ सायलेन्स : दुसऱ्या जागतिक महायुद्धादरम्यान अनेक वेळा बलात्कार झालेल्या स्त्रीची आठवणगाथा (मूळ लेखिका - जॅन रफ ओ हर्; मराठी अनुवाद - [[नीला चांदोरकर]]) * महायुद्ध १९३९ ते १९४४ (ज.पां. देशमुख) * युद्धकथा : दुसऱ्या महायुद्धाच्या खऱ्याखुऱ्या १२ कथा ([[अनंत भावे]]) * हिटलरचे महायुद्ध ([[वि.ग. कानिटकर]]) == हे सुद्धा पहा == * [[पहिले महायुद्ध]] * [[नाझी पक्ष]] * [[ज्यूंचे शिरकाण]] == माध्यमे == '''चित्रपटात''' दुसऱ्या महायुद्धाचा प्रभाव जगातील बहुतेक राष्ट्रांवर पडला. अनेक साहित्य कृती, नाटके, चित्रपट दुसऱ्या महायुद्धावर अथवा त्यांच्या परिणामांवर झाले. त्यातील चित्रपट मुख्य युद्धातील घटनांवर आधारित होते तर काही त्याच्या परिणाम किंवा युद्धकालातील जीवनावर आधारित होते. काही सत्य घटनांवर तर काही काल्पनिक घटनांवर अथवा मिश्रित बनवले गेले. त्यातील काही प्रसिद्ध चित्रपट खालील प्रमाणे. ट्व्हेल ओ क्लॉक हाय (१९४९), ब्रिज ऑन द रिव्हर क्वाई (१९५७), पॅटन (१९७०), दास बुट (१९८१), सेव्हिंग प्रायव्हेट रायन (१९८८), पर्ल हार्बर(२००१), व्हेअर इगल्स डेअर, द डायरी ऑफ यंग गर्ल, स्टालिन्ग्राड छळछावण्यामधील जीवनावर आधारीत चित्रपटांमध्ये अनेक ऑस्कर विजेते चित्रपट आहेत. त्यातील प्रमुख चित्रपट म्हणजे शिंडलर्स लिस्ट, ऍने फ्रांक, लाईफ इज ब्युटिफुल, द पियानिस्ट इत्यादी. {{main|अर्वाचीन संस्कृतीत दुसरे महायुद्ध}} जगातील अनेक भाषांमध्ये दुसऱ्या महायुद्धाबद्दल कलाकृती निर्माण झाल्या आहेत. <!--नोंद: येथे प्रत्येक दशकातील एक चित्रपट निवडण्यात आलेला आहे. If you wish to add a movie that improves the list, please replace the current film for that decade. Avoid listing recently released movies as it is not possible to judge their significance in historical context. Such additions are welcome at [[World War II in contemporary culture]]. Thanks!--> यात शेकडो काल्पनिक चित्रपटही आहेत. यात ट्वेल्व ओ'क्लॉक हाय (१९४९), द ब्रिज ऑन द रिव्हर क्वाय (१९५७), द डर्टी डझन (१९६७), पॅटन (१९७०), डास बूट (जर्मन, १९८१), सेव्हिंग प्रायव्हेट रायन (१९९८), पर्ल हार्बर (२००१) इ. विशेष आहेत. आजतगायत लिहिल्या गेलेल्या हजारो पुस्तकांतून या महायुद्धाचा उल्लेख आहे. यात [[जोसेफ हेलर]]चे [[कॅच-२२]], [[अकियुकि नोसाका]]चे [[ग्रेव्ह ऑफ द फायरफ्लाईझ]], [[अ‍ॅन फ्रॅंक|ॲन फ्रॅंक]]चे [[द डायरी ऑफ अ यंग गर्ल]] आणि [[कर्ट व्होनेगट]]चे [[स्लॉटरहाउस-५]] यांचा समावेश आहे. == ग्रंथ यादी == <div class="references-small"> * Bauer, E. Lt-Colonel ''The History of World War II'', Orbis (2000) General Editor: Brigadier Peter Young; Consultants: Brigadier General James L. Collins Jr., Correli Barnet. (1,024 pages) ISBN 1-85605-552-3 * I.C.B. Dear and M.R.D. Foot, eds. ''The Oxford Companion to World War II'' (1995), 1300 page encyclopedia covering all topics * Ellis, John. ''Brute Force: Allied Strategy and Tactics in the Second World War'' (1999) * [[Martin Gilbert|Gilbert, Martin]] ''Second World War'' (1995) * Mark Harrison. "Resource Mobilization for World War II: The U.S.A., UK, U.S.S.R., and Germany, 1938-1945" in ''The Economic History Review,'' Vol. 41, No. 2. (May, 1988), pp.&nbsp;171–192. [http://links.jstor.org/sici?sici=0013-0117%28198805%292%3A41%3A2%3C171%3ARMFWWI%3E2.0.CO%3B2-7 in JSTOR] * [[John Keegan|Keegan, John]]. ''The Second World War'' (1989) * [[Basil Liddell Hart|Liddell Hart, Sir Basil]] ''History of the Second World War'' (1970) * Murray, Williamson and Millett, Allan R. ''A War to Be Won: Fighting the Second World War'' (2000) * Overy, Richard. ''Why the Allies Won'' (1995) * Shirer, William L. ''The Rise and Fall of the Third Reich, Simon & Schuster.'' (1959). ISBN 0-671-62420-2. * Smith, J. Douglas and Richard Jensen (2003). ''World War II on the Web: A Guide to the Very Best Sites''. ISBN 0-8420-5020-5. * Weinberg, Gerhard L.''A World at Arms: A Global History of World War II'' (2005) ISBN 0-521-44317-2 * {{स्रोत पुस्तक | वर्ष = 2004 | title = Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik | प्रकाशक = | ISBN = 5-93165-107-1 }} </div> == हे सुद्धा पहा == * [[पहिले महायुद्ध]] * [[नाझी पक्ष]] * [[ज्यूंचे शिरकाण]] === धारिका === * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.referencio.com/index.php?title=World_War_II | title = {{लेखनाव}} - विकी निर्देशिका | प्रकाशक = रेफरन्शिओ.कॉम | भाषा = इंग्लिश }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://dmoz.org/Society/History/By_Time_Period/Twentieth_Century/Wars_and_Conflicts/World_War_II/ | title = मुक्त निर्देशिका प्रकल्प - "{{लेखनाव}}" - स्वयंसेवकांनी रचलेली निर्देशिका | प्रकाशक = डीमॉझ.ऑर्ग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-04-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080412101047/http://www.dmoz.org/Society/History/By_Time_Period/Twentieth_Century/Wars_and_Conflicts/World_War_II/ | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://dir.yahoo.com/Arts/Humanities/History/By_Time_Period/20th_Century/Military_History/World_War_II/ | title = {{लेखनाव}} | प्रकाशक = याहू | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080312060824/http://dir.yahoo.com/Arts/Humanities/History/By_Time_Period/20th_Century/Military_History/World_War_II/ | url-status = dead }} === साधारण माहिती === * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Austria.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - ऑस्ट्रियातील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-10-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015152146/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Austria.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Belgium.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - बेल्जियममधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081012015701/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Belgium.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-France.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - फ्रान्समधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516093319/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-France.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Germany.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - जर्मनीमधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516092600/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Germany.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Great-Britain.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - ग्रेट ब्रिटनमधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080430081936/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Great-Britain.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Italy.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - इटलीमधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080515212358/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Italy.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Japan.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - जपानमधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-04-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080403214015/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Japan.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Russia.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - रशियामधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080615052422/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Russia.general.html | url-status = dead }} * [http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Spain.general.html Spain Chronology World War II World History Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724205656/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Spain.general.html |date=2008-07-24 }} * [http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-USA.general.html USA Chronology World War II World History Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516055057/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-USA.general.html |date=2008-05-16 }} * [http://www.ww2db.com/ World War II Database] * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WW.htm The Second World War] * {{Webarchiv | url=http://www.bbc.co.uk/history/war/wwtwo/ | wayback=20010124043700 | text=BBC History: World War Two}} * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://www.bbc.co.uk/history/war/wwtwo/|date=20050304100032}} * [http://www6.dw-world.de/en/worldwarII.php Deutsche Welle special section on World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050507150818/http://www6.dw-world.de/en/worldwarII.php |date=2005-05-07 }} created by one of Germany's public broadcasters on World War II and the world 60 years after. * [http://www.militaryindexes.com/worldwartwo/ Directory of Online World War II Indexes & Records] * [http://www.engdahl.oilgeopolitics.net/History/MacKinder/mackinder.html Halford Mackinder's Necessary War An essay describing the geopolitical aspects of World War II] * [http://www.worldwar2vault.com/ World War 2 Vault] * [http://www.secretsofworldwar2.co.uk/ World War II Secret History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210004922/http://www.secretsofworldwar2.co.uk/ |date=2007-02-10 }} * [http://www.wwii.ca/ Canada and WWII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414134838/http://www.wwii.ca/ |date=2009-04-14 }} * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/maps/wwii/ World War II Military Situation Maps. Library of Congress] * [http://www.bvalphaserver.com/content-10.html Officially Declassified U.S. Government Documents about World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405013519/http://www.bvalphaserver.com/content-10.html |date=2007-04-05 }} <!-- NOTE TO WIKI EDITORS: I did ask to add this link via the talk page, and received permission. --> * [http://www.historisches-centrum.de/index.php?id=427 End of World War II in Germany] * [http://www.ww2incolor.com/gallery/ World War 2 Pictures In Colour] * [http://www.haagsebunkerploeg.nl/ Haagse Bunker Ploeg : Photo site about the atlantikwall in the Netherlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702051729/http://www.haagsebunkerploeg.nl/ |date=2019-07-02 }} * [http://vlib.iue.it/history/mil/ww2.html WWW-VL: History: WWII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708042559/http://vlib.iue.it/history/mil/ww2.html |date=2009-07-08 }} * [http://worldwartwozone.com/photopost/ World War II Zone Photo and Multi-media gallery] * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://worldwartwozone.com/photopost/|date=20090506125058}} * [http://chrito.users1.50megs.com/daily.htm Daily German action reports] * [http://www.bunkerpictures.nl/ Bunker Pictures - Pictures, locations, information about bunkers from WW2, The Atlantikwall and the Cold War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206134239/http://www.bunkerpictures.nl/ |date=2006-12-06 }} * [http://www.wikitimescale.org/en/category/World_War_II Timeline of events in World War 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126112031/http://www.wikitimescale.org/en/category/World_War_II |date=2021-01-26 }} on WikiTimeScale.org * [http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/history_ww2.html Maps from the Pacific and Italian theaters] === संचिका === * [http://www.archives.gov/research/ww2/ US National Archives Photos] * [http://english.pobediteli.ru/ Multimedia map] - Presentation that covers the war from the invasion of Russia to the fall of Berlin * [http://www.warphotos.co.nr Thousands of World War II Photographs & Movies] * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://warphotos.basnetworks.net/gallery.php?g=ww2|date=20071119075548}} * [http://museumofworldwarii.com Virtual Museum of World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415163837/http://museumofworldwarii.com/ |date=2015-04-15 }} - pictures & info * [http://multimedia.tbo.com/flash/iwojima3d/index.htm 3-D Stereo Photograph of Iwo Jima Flag-raising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205095231/http://multimedia.tbo.com/flash/iwojima3d/index.htm |date=2006-12-05 }} - From The Tampa Tribune and TBO.com * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://multimedia.tbo.com/flash/iwojima3d/index.htm|date=20070210104658}} * [http://digital.library.unt.edu/search.tkl?type=collection&q=WWII World War II Poster Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415140517/http://digital.library.unt.edu/search.tkl?type=collection&q=WWII |date=2008-04-15 }} hosted by the Universtity of North Texas Libraries' *[http://digital.library.unt.edu/ Digital Collections] * [http://www.eyewitnesstohistory.com/francedefeat.htm The Defeat of France] Includes the famous ''Weeping Frenchman'' photograph. * {{it|इटालियन मजकूर}} [http://www.anpi.pesarourbino.it/fototeca2.php ANPI Archives Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113092053/http://www.anpi.pesarourbino.it/fototeca2.php |date=2016-01-13 }} === माहिती === * [http://www.gurdjieff-legacy.org/70links/bk_voices2.htm ''Voices in the Dark''] - Descriptions of life in Nazi-occupied Paris * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://www.gurdjieff-legacy.org/70links/bk_voices2.htm|date=20090411170348}} * [https://web.archive.org/web/20060822185756/http://www.bbc.co.uk/dna/ww2/ WW2 People's War] - A project by the [[BBC]] to gather the stories of ordinary people from World War II * [http://www.wilhelm-radkovsky.de Memories of Leutnant d.R. Wilhelm Radkovsky 1940-1945] Experiences as a German soldier on the Eastern and Western Front * [http://www.warsawuprising.com/ The Warsaw Uprising of 1944] — "a heroic and tragic 63-day struggle to liberate World War 2 Warsaw from Nazi/German occupation." * [http://www.amazon.com/So-Great-Heritage-Kathie-Jackson/dp/1598862561 "So Great a Heritage"] A collection of 150 letters from an American soldier to his family during World War II gives the reader an insight into the war that they may not otherwise have. The letters were written from the time the soldier reported to boot camp, through his deployments to North Africa, Italy, France, and finally, Germany. * {{it|इटालियन मजकूर}} [http://www.lacittainvisibile.it/ La Città Invisibile] Collection of signs, stories and memories during the Gothic Line age. === चित्रपट === * ''[[द वर्ल्ड अॅट वॉर (दूरचित्रवाणी मालिका)|द वर्ल्ड अॅट वॉर]]'' (१९७४) is a 26-part [[Thames Television]] series that covers most aspects of World War II from many points of view. It includes interviews with many key figures ([[Karl Dönitz]], [[Albert Speer]], [[Anthony Eden]] etc.) ([http://www.imdb.com/शीर्षक/tt0071075/ Imdb link]) * ''द सेकंड वर्ल्ड वॉर इन कलर'' (1999) is a three episode documentary showing unique footage in color ([http://www.imdb.com/शीर्षक/tt0212694/ Imdb link]) </div> * [http://www.alaskainvasion.com/ रेड व्हाइट ब्लॅक अँढ ब्लू - अट्टूच्या लढाईवरील चित्रपट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911193528/http://alaskainvasion.com/ |date=2017-09-11 }}--> {{दुसरे महायुद्ध}} * <small>''हा लेख इंग्लिश विकिपिडीयावरील [http://en.wikipedia.org/wiki/World_War_II या लेखावर] आधारित आहे''</small> == बाह्य दुवे == * [http://www.ww2db.com/ दुसरे महायुद्ध माहिती संग्रह संकेतस्थळ] * [http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/ बी.बी.सी वरील दुसरे महायुद्ध संकेतस्थळ] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:दुसरे महायुद्ध|*]] [[वर्ग:महायुद्धे]] == प्रारंभिक आणि समाप्त तारिक ==   १ सप्टेंबर १९३९ दिवशी [[युरोप]]<nowiki/>मध्ये दुसरे महायुद्ध सुरू झालं {{Sfn|Weinberg|2005}} [[पोलंडवर आक्रमण|पोलंड]] आणि युनायटेड किंग्डमवरील जर्मन आक्रमण आणि दोन दिवसांनी ३ सप्टेंबर १९३९ दिवशी फ्रान्सने जर्मनीविरुद्ध युद्धाची घोषणा केली . पॅसिफिक युद्धाच्या सुरुवातीच्या दिनांकंमध्ये ७ जुलै १९३७ दिवशी [[दुसरे चीन-जपान युद्ध|दुसरे चीन-जपानी युद्ध]] सुरू झालं <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Cambridge History of the Second World War, Volume I: Fighting the War|last=Ferris|first=John|last2=Mawdsley|first2=Evan|date=2015|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=[[Cambridge]]|language=en}}</ref> {{Sfn|Förster|Gessler|2005}} किंवा १९ सप्टेंबर १९३१ दिवशी मंचुरियावर जपानी आक्रमण झालं . <ref>Polmar, Norman; Thomas B. Allen (1991) ''[[iarchive:worldwariiameric00polm|World War II: America at war, 1941–1945]]'' {{ISBN|978-0-3945-8530-7}}</ref> इतर लोक ब्रिटिश इतिहासकार ॲ. जॉ. पे टेलरच्या संशोधननुसार करतात, ज्यांनी म्हणालं आहे की चीन-जपानी युद्ध आणि युरोप आणि त्याच्या वसाहतींमधील युद्ध एकाच वेळी झालं आणि दोन्ही युद्धे १९४१ मध्ये दुसरे महायुद्ध झाली. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Hett|first=Benjamin Carter|date=1 August 1996|title='Goak here': A.J.P. Taylor and 'The Origins of the Second World War.'|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=00084107&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA18672225&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Canadian Journal of History|language=English|volume=31|issue=2|pages=257–281|doi=10.3138/cjh.31.2.257|issn=0008-4107|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307200155/https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=00084107&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA18672225&sid=googleScholar&linkaccess=abs&userGroupName=nm_p_oweb&isGeoAuthType=true|archive-date=7 March 2023|access-date=14 September 2022}}</ref> द्वितीय महायुद्धाच्या इतर प्रस्तावित सुरुवातीच्या दिनांक मध्ये ३ ऑक्टोबर १९३५ दिवशी[[दुसरे इटली-इथियोपिया युद्ध|अबिसिनियावरील इटालियन आक्रमणाचा]] समावेश आहे. ब्रिटिश इतिहासकार अँटनी बीव्हर द्वितीय महायुद्धाच्या सुरुवातीच्ं अंदाजक मांडतात{{Spaces}}मे ते सप्टेंबर १९३९ दरम्याने [[जपानी साम्राज्य|जपान]] आणि मंगोलिया व[[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत युनियनच्या]] सैन्यात खलखिन गोलच्या लढाईत लढलं गेलं. {{Sfn|Beevor|2012}} इतर लोक [[स्पॅनिश यादवी|स्पॅनिश यादवी युद्धाला]] द्वितीय महायुद्धाची प्रारंभ किंवा प्रस्तावना मानतात. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.npr.org/2017/03/10/519462137/in-many-ways-author-says-spanish-civil-war-was-the-first-battle-of-wwii|title=In Many Ways, Author Says, Spanish Civil War Was 'The First Battle Of WWII'|date=10 March 2017|work=[[Fresh Air]]|publisher=NPR|access-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416013707/https://www.npr.org/2017/03/10/519462137/in-many-ways-author-says-spanish-civil-war-was-the-first-battle-of-wwii|archive-date=16 April 2021|url-status=live}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Frank|first=Willard C.|date=1987|title=The Spanish Civil War and the Coming of the Second World War|url=https://www.jstor.org/stable/40105814|journal=The International History Review|volume=9|issue=3|pages=368–409|doi=10.1080/07075332.1987.9640449|jstor=40105814|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201143429/https://www.jstor.org/stable/40105814|archive-date=1 February 2022|access-date=17 February 2022}}</ref> युद्धाच्या समाप्तीची नेमकं दिनांक देखील सर्वत्र मान्य नाही. त्या वेळी सामान्यतः असे मान्य केलं जात होते की युद्धाचा शेवट १५ ऑगस्ट १९४५ ( व्हीजे डे ) च्या युद्धविरामाने झाला, २ सप्टेंबर १९४५ दिवशी जपानच्या औपचारिक आत्मसमर्पणाने झाला नाही, ज्यामुळे आशियातील युद्ध संपलं . १९५१ मध्ये जपान आणि दोस्त राष्ट्रांमध्ये शांतता करार झाला. {{Sfn|Masaya|1990}} जर्मनीच्या भविष्याबाबत १९९० च्या करारामुळे [[जर्मनीचे पुनःएकत्रीकरण|पूर्व आणि पश्चिम जर्मनीचे पुनर्मिलन]] झालं. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm|title=German-American Relations – Treaty on the Final Settlement concerning Germany|date=12 September 1990|publisher=usa.usembassy.de|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507180629/https://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm|archive-date=7 May 2012|access-date=6 May 2012}}</ref> जपान आणि सोव्हिएत युनियन यांच्यात कधीही औपचारिक सन्धि झाला नाही, <ref>[https://asiatimes.com/article/fact-box-japan-russia-never-signed-wwii-peace-treaty/ Why Japan and Russia never signed a WWII peace treaty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180604072306/https://www.atimes.com/article/fact-box-japan-russia-never-signed-wwii-peace-treaty}}. ''Asia Times''.</ref> जरी १९५६ च्या सोव्हिएत-जपानी संयुक्त घोषणेद्वारे दोन्ही देशांमधील युद्धाची स्थिती संपुष्टात आली, ज्यामुळे त्यांच्यातील पूर्ण राजनैतिक संबंध देखील पुनर्संचयित झालं. <ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/1956/10/20/archives/texts-of-sovietjapanese-statements-peace-declaration-trade-protocol.html?sq=Soviet-Japanese+Joint+Declaration&scp=1&st=p ''Texts of Soviet–Japanese Statements; Peace Declaration Trade Protocol.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209133402/https://www.nytimes.com/1956/10/20/archives/texts-of-sovietjapanese-statements-peace-declaration-trade-protocol.html?sq=Soviet-Japanese+Joint+Declaration&scp=1&st=p}} [[न्यू यॉर्क टाइम्स|The New York Times]], page 2, 20 October 1956.<br /><br />Subtitle: "Moscow, October 19. (UP) – Following are the texts of a Soviet–Japanese peace declaration and of a trade protocol between the two countries, signed here today, in unofficial translation from the Russian". Quote: "The state of war between the U.S.S.R. and Japan ends on the day the present declaration enters into force [...]"</ref> {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} qn71j14fhakn7yw38z70ojeftupld0l 2718783 2718768 2026-10-11T05:59:38Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718783 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = २८ जून |वर्ष = २०१२ }} {{माहितीचौकट सैन्य संघर्ष | संघर्ष = दुसरे महायुद्ध | या युद्धाचा भाग = | चित्र = {{multiple image|border=infobox|perrow=2/2/2|total_width=300 | image1=Bundesarchiv Bild 101I-646-5188-17, Flugzeuge Junkers Ju 87.jpg | alt1= | image2=Matilda tanks on the move outside the perimeter of Tobruk, Libya, 18 November 1941. E6600.jpg | alt2= | image3=Nagasakibomb.jpg | alt3=in the | image4=Bundesarchiv Bild 183-R76619, Russland, Kesselschlacht Stalingrad.jpg | alt4= | image5=Raising a flag over the Reichstag - Restoration.jpg | alt5= | image6=USS Pennsylvania moving into Lingayen Gulf.jpg | alt6= [[पूर्व आघाडी (दुसरे महायुद्ध)|पूर्व आघाडीवरील]] [[नाझी जर्मनी|जर्मनीची]] [[युंकर्स यु ८७]] बॉम्बफेकी विमाने; [[उत्तर आफ्रिका मोहीम (दुसरे महायुद्ध)|उत्तर आफ्रिका मोहीमेवर]] असलेल्या ब्रिटिश [[मटिल्डा २ रणगाडा|मटिल्डा २ रणगाडे]]; [[हिरोशिमा आणि नागासाकीवरील अणुबॉम्ब हल्ले]]; [[स्टालिनग्राडची लढाई|स्टालिनग्राडच्या लढाईतील]] [[सोव्हियेत संघ|सोव्हियेत संघाचे]] सैनिक; [[बर्लिन]]मध्ये [[राइकश्टाग]]वर आपला झेंडा फडकावणारा सोव्हियेत सैनिक; [[फिलिपिन्स]]मधील [[लिंगायेनचे आखातावर|लिंगायेनच्या आखातावर]] चालून जाणाऱ्या [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या युद्धनौका]] }} | चित्र रुंदी = 300px | दिनांक = इ.स. १ सप्टेंबर १९३९ – इ.स २ सप्टेंबर १९४५ एकूण युद्ध कालावधी: ६ वर्ष १ दिवस | स्थान = संपूर्ण जग | परिणती = मित्र राष्ट्रांचा विजय | सद्यस्थिती = | प्रादेशिक बदल = | पक्ष१ = [[मित्र राष्ट्र]]<br />{{देशध्वज|सोव्हिएत संघ}}(१९४१-४५)<br />{{देशध्वज|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने}}(१९४१-४५)<br />{{ध्वज|भारत}}<br /> [[Image:Flag of the Republic of China.svg|24px]] [[चीन]](१९३७-४५)<br /><hr> {{देशध्वज|फ्रान्स}}<br /> {{देशध्वज|पोलंड}}<br /> {{देशध्वज|कॅनडा}},<br /> {{देशध्वज| ऑस्ट्रेलिया}}<br /> {{देशध्वज|न्यू झीलँड}}<br /> {{देशध्वज|युगोस्लाव्हियाचे साम्यवादी संघीय प्रजासत्ताक}} (१९४१-४५)<br /> {{देशध्वज|नॉर्वे}}(१९४०-४५)<br /> {{देशध्वज|बेल्जियम}} (१९४०-४५)<br /> {{देशध्वज|चेकोस्लोव्हाकिया}}<br /> {{देशध्वज|फिलिपिन्स}} (१९४१-४५)<br /> {{देशध्वज|ब्राझिल}} (१९४२-४५)<br /> [[दोस्त राष्ट्रे|व इतर....]] | पक्ष२ = [[अक्ष राष्ट्रे]]<br /> {{देशध्वज|नाझी जर्मनी}}<br /> {{देशध्वज|जपान}}(१९३७-४५)<br />{{देशध्वज|इटली}}(१९४०-४३)<br /><hr> {{देशध्वज|हंगेरी}} (१९४१-४५),<br /> {{देशध्वज|रोमेनिया}} (१९४१-४४),<br /> {{देशध्वज|बल्गेरिया}} (१९४१-४४),<br /> {{देशध्वज|थायलंड}} (१९४१-४५),<br /> सहकारी राष्ट्रे<br /> {{देशध्वज|फिनलंड}} (१९४१-४४),<br /> {{देशध्वज|इराक}} (१९४१),<br /> {{देशध्वज|सोव्हिएत संघ}} (१९३९-४१),<br /> [[अक्ष राष्ट्रे|व इतर....]] | सेनापती १ = दोस्त नेते | सेनापती २ = अक्ष नेते | सैन्यबळ १ =७,३७,००,०००: दोस्त राष्ट्रे | सैन्यबळ २ =३,६३,००,०००: अक्ष राष्ट्रे १,८१,००,०००: जर्मनी १,८२,००,०००: इटली आणि जपान | बळी १ = सैनिक: १,६०,००,००० नागरिक: ४,५०,००,००० एकूण: ६,१०,००,००० | बळी २ = सैनिक: ८०,००,००० पेक्षा जास्त<br />नागरिक: ४०,००,००० पेक्षा जास्त<br />एकूण: १,२०,००,००० पेक्षा जास्त | टिपा = |}} '''दुसरे महायुद्ध''' हे [[इ.स. १९३९|१९३९]] ते [[इ.स. १९४५|१९४५]] दरम्यान झालेले जागतिक युद्ध होते. हे युद्ध मुख्यतः [[युरोप]] व [[आशिया]]मध्ये [[दोस्त राष्ट्रे]] व [[अक्ष राष्ट्रे]] यांच्या मध्ये झाले. जर्मनीने पोलंडवर केलेल्या हल्ल्याने हे युद्ध १ सप्टेंबर १९३९ रोजी अधिकृतपणे सुरू झाले.{{sfn|वाइनबर्ग|२००५|p=६}}<ref>वेल्स, ॲन शार्प (२०१४) ''हिस्टॉरिकल डिक्शनरी ऑफ वर्ल्ड वॉर टू : द वॉर अगेन्स्ट जर्मनी ॲंन्ड इटली''. रोव्हमन ॲंन्ड लिटलफील्ड पब्लिशिंग, पृ ७</ref> यानंतर फ्रान्स, युनायटेड किंग्डम आणि इतर राष्ट्रांनी जर्मनी विरुद्ध युद्ध पुकारले. जपानने व इटलीने जर्मनीच्या बाजूने युद्धात पदार्पण केले. १९४१ च्या डिसेंबरमध्ये जपानने अमेरिकेच्या पर्ल हार्बर बंदरावर आक्रमण केल्यामुळे अमेरिकेला युद्धात उतरणे भाग पाडले. अमेरिकेने युद्धात सक्रिय भाग घेतला व तेथून युद्ध जगभर पसरले. दोस्त राष्ट्रांमध्ये [[चीन]], [[रशिया]], [[इंग्लंड]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] व इतर राष्ट्रांचा समावेश होता, तर अक्ष राष्ट्रांमध्ये [[जर्मनी]], [[इटली]] व [[जपान]] हे देश होते. जवळ जवळ ७० देशांचे सैन्य यात सहभागी झाले होते. या युद्धात सहा कोटींच्यावर माणसे मेली. मानवी इतिहासातील ही सर्वांत मोठी जीवितहानी आहे. या युद्धामध्ये दोस्त राष्ट्रांचा विजय झाला.{{sfn|गिल्बर्ट|२००१|p=२९१}}<ref>{{स्रोत पुस्तक |title=वॉर, व्हायोलन्स ॲंड पॉप्युलेशन: मेकिंग द बॉडी काउंट|भाषा=इंग्लिश|author=जेम्स ए. टायनर|page=49 |date=3 March 2009 |publisher=द गिलफोर्ड प्रेस; पहिली आवृत्ती|isbn=1-6062-3038-7}}</ref>{{sfn|Sommerville|2008|loc=p. 5 (2011 ed.)}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bbc.co.uk/tyne/content/articles/2005/01/20/holocaust_memorial_other_victims_feature.shtml|title=BBC - Tyne - Roots - Non-Jewish Holocaust Victims : The 5,000,000 others|website=www.bbc.co.uk|accessdate=27 August 2017|भाषा=इंग्लिश}}</ref> == आढावा == === युरोप === [[सप्टेंबर १]], [[इ.स. १९३९|१९३९]] रोजी [[जर्मनी]]ने [[जर्मनीचे पोलंडवर आक्रमण (१९३९)|पोलंडवर आक्रमण]] केले. जर्मनीचा नेता [[ॲडॉल्फ हिटलर]] व त्याच्या [[नाझी पक्ष|नाझी पक्षाने]] [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाशी]] त्यापूर्वी मैत्री-करार केला होता. त्यानुसार सोव्हिएत संघाने [[सप्टेंबर १७]]च्या दिवशी पूर्वेकडून पोलंडवर चाल केली. याला प्रत्युत्तर म्हणून [[युनायटेड किंग्डम]] व [[फ्रान्स]]ने [[सप्टेंबर ३]]ला जर्मनीविरुद्ध युद्ध जाहीर केले. सुरुवातीला हे युद्ध मुख्यत्वे सागरी युद्ध होते. काही महिन्यातच जर्मनीने पोलंड काबीज केले. त्यानंतर [[इ.स. १९४०|१९४०मध्ये]] जर्मन सैन्याने [[नॉर्वे]], [[नेदरलँड्स]], [[बेल्जियम]] व [[फ्रान्स]] पादाक्रांत केले व [[इ.स. १९४१|१९४१मध्ये]] [[युगोस्लाव्हिया]] आणि [[ग्रीस]]चा पाडाव केला. [[इटली]]ने उत्तर आफ्रिकेतील ब्रिटिश वसाहतींवर हल्ला केला. काही महिन्यांनी त्यांना जर्मन सैन्याची कुमक मिळाली. [[इ.स. १९४१|१९४१ च्या]] मध्यापर्यंत जर्मनीने बहुतांश [[पश्चिम युरोप]] आपल्या टाचेखाली आणले होते परंतु युनायटेड किंग्डम जिंकणे त्यांना जमले नाही. याचे मुख्य कारण होते [[रॉयल एर फोर्स]] व [[रॉयल नेव्ही]]ने दिलेली कडवी झुंज. आता [[हिटलर]] सोव्हिएत संघावर उलटला व [[जून २२]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी त्याने अचानक सोव्हिएत संघावर चाल केली. [[ऑपरेशन बार्बारोसा]] या सांकेतिक नावाने योजलेल्या या मोहिमेत जर्मनीला सुरुवातीला भरभरून यश मिळाले. [[इ.स. १९४१|१९४१]] शेवटीशेवटी जर्मन सैन्याने [[मॉस्को]]पर्यंत धडक मारली परंतु येथे ही मोहीम अडकून पडली. सोव्हिएत सैन्याने कडवा प्रतिकार करीत जर्मनीचा रेटा मोडून काढला. पुढे सोव्हिएत सैन्याने [[स्टालिनग्राड]]ला वेढा घालून बसलेल्या [[जर्मनीचे सहावे सैन्य|जर्मनीच्या सहाव्या सैन्यालाच]] प्रतिवेढा घालुन पूर्ण सैन्याला युद्धबंदी बनवले. [[कुर्स्कचे युद्ध|कुर्स्कच्या युद्धात]] सोव्हिएत सैन्याने जर्मनीचा प्रतिकार मोडून काढला व [[लेनिनग्राडचा वेढा]]. उठवला. जर्मन सैन्याने अखेर माघार घेतली. [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] त्यांचा [[बर्लिन]]पर्यंत पाठलाग केला. बर्लिनमध्ये जर्मन सैन्याने व सामान्य नागरिकांनी घराघरातून सोव्हिएत सैन्याला झुंज दिली परंतु प्रचंड प्रमाणात मिळत असलेल्या कुमकेच्या जोरावर सोव्हिएत सैन्याने बर्लिन जिंकले. याच सुमारास ([[एप्रिल ३०]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] रोजी) हिटलरने आपल्या भूमिगत बंकरमध्ये आत्महत्त्या केली. इकडे पाश्चिमात्य दोस्त राष्ट्रांनी [[इ.स. १९४३|१९४३मध्ये]] [[इटली]]वर चाल केली. [[इ.स. १९४४|१९४४मध्ये]] त्यांनी [[नॉर्मंडी]]च्या किनाऱ्यावर हल्ला केला व फ्रान्सला जर्मन आधिपत्यातून मुक्त केले. जर्मनीने चढवलेल्या प्रतिहल्ल्याला [[ऱ्हाईन नदी]]च्या किनाऱ्यावर ''[[बॅटल ऑफ द बल्ज]]'' नावाने प्रसिद्ध लढाईत दोस्त राष्ट्रांनी जबरदस्त उत्तर दिले व येथून आगेकूच करित त्यांनी जर्मनी गाठले आणि [[एल्ब नदी]]च्या किनाऱ्यावर पूर्वेकडून चालून आलेल्या सोव्हिएत सैन्याशी संधान बांधले. यावेळी जर्मनीच्या उरल्यासुरल्या सैन्याने शरणागती पत्करली व हार मान्य केली. युरोपमध्ये चाललेल्या या धुमश्चक्री दरम्यान जर्मन राष्ट्राकडून चालविण्यात आलेल्या वंश हत्येत ६०,००,००० ज्यू व्यक्तींचा बळी गेला. याला [[ज्यूंचे शिरकाण]] अथवा ''[[होलोकॉस्ट]]'' म्हणण्यात येते. === आशिया व प्रशांत महासागर === युरोपमध्ये युद्धाला तोंड फुटण्यापूर्वी [[जपान]]ने [[जुलै ७]], [[इ.स. १९३७|१९३७]] रोजी [[चीन]]वर [[दुसरे चीन-जपान युद्ध|आक्रमण]] केले.,<ref>{{स्रोत पुस्तक|first1=जॉन|last1=फेरिस|first2=एव्हन|last2=मॉड्सले|title=द कॅम्ब्रिज हिस्टरी ऑफ द सेकंड वर्ल्ड वॉर, खंड १: फायटिंग द वॉर|location=[[Cambridge]]|language=English|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2015|ref=harv}}</ref>{{sfn|फॉर्स्टर|गेसलर|२००५|p=६४}} जपानचा रोख चीनमधून पूर्व आणि [[आग्नेय आशिया]]वर स्वारी करीत एकएक देश जिंकायचा होता. यात मिळालेल्या यशानंतर जपानने [[डिसेंबर ७]], [[इ.स. १९४१|१९४१]]च्या दिवशी अनेक राष्ट्रांवर एकाच वेळी हल्ला केला. याच दिवशी [[पर्ल हार्बर]] येथे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] नौदलावरही हल्ला चढवला गेला. याला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेने युद्धात उतरण्याचे निश्चित केले. पुढील सहा महिने जपानला घवघवीत यश मिळाले पण [[कॉरल समुद्राची लढाई|कॉरल समुद्राच्या लढाईत]] अमेरिकन नौसैन्याने त्यांचा प्रतिकार केला व [[मिडवेची लढाई|मिडवेच्या लढाईत]] जपानने हार पत्करली. यात जपानच्या चार [[विमानवाहू नौका]] बुडवून अमेरिकेने जपानी नौसैन्याचा कणाच मोडला. येथून दोस्त राष्ट्रांनी जपानवर प्रतिहल्ला चढवला व [[मिल्ने बेची लढाई|मिल्ने बे]] व [[ग्वादालकॅनाल मोहीम|ग्वादालकॅनालच्या लढाईत]] त्यांनी विजय मिळवला. नैर्ऋत्य प्रशांत महासागरातमध्ये विजयी ठरलेल्या दोस्त राष्ट्रांनी मग प्रशांत महासागराच्या मध्य भागावर रोख धरून मोहीम काढली. यात जपानी सैन्याने त्यांचा कडवा प्रतिकार केला. या मोहीमेदरम्यान [[फिलिपाईन समुद्राची लढाई]], [[लेयटे गल्फची लढाई]], [[इवो जिमाची लढाई|इवो जिमा]] व [[ओकिनावाची लढाई]], इ. अनेक भयानक सागरी युद्धे लढली गेली. या दरम्यान अमेरिकन [[पाणबुडी|पाणबुड्यांनी]] जपानकडे जाणारी रसद तोडण्यात यश मिळवले. याने जपानची आर्थिकदृष्ट्या कुचंबणा होऊ लागली. [[इ.स. १९४५|१९४५मध्ये]] दोस्त राष्ट्रांच्या वायुदलाने जपानवर अनेक वादळी हल्ले चढवले. मुख्यत्वे नागरी वस्त्या व कारखान्यांवर झालेल्या या हल्ल्यांनी जपानची युद्धप्रवण राहण्याची शक्ती कमी झाली. अखेर [[ऑगस्ट ६]], इ.स. १९४५ रोजी अमेरिकेने जपानच्या [[हिरोशिमा]] शहरावर परमाणु बॉम्ब टाकला. [[ऑगस्ट ९]]ला अमेरिकेने [[नागासाकी]] शहरावर असाच हल्ला केला व जोपर्यंत जपान शरण येत नाही तोपर्यंत एक एक करित जपानी शहरे बेचिराख करण्याची धमकी दिली. जपानने [[ऑगस्ट १५]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] रोजी बिनशर्त शरणागती पत्करली व दुसऱ्या महायुद्धाचा अधिकृतरीत्या अंत झाला.<ref name="Beevor 2012 776">{{Harvnb|Beevor|2012|p=776}}.</ref> === पर्यवसान === या अतिभयानक युद्धात अंदाजे ६,२०,००,००० (सहा कोटी वीस लाख) व्यक्ती मरण पावल्या. हे म्हणजे जगाच्या त्यावेळेच्या लोकसंख्येच्या २.५ % होय.<ref name="census.gov">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php |title=U.S. Census BureauWorld Population Historical Estimates of World Population |accessdate=March 4, 2016}}</ref> अर्थात, हा केवळ अंदाज आहे व प्रत्येक राष्ट्राचे अंदाज वेगवेगळे आहेत. युरोपमधील आणि आशियामधील अनेक देश या युद्धात बेचिराख झाले. त्यातून सावरायला त्यांना पुढील अनेक दशके घालवावी लागली. दुसऱ्या महायुद्धाचे राजकीय,<ref>{{Harvnb|Barber|Harrison|2006|p=232}}.</ref> सामाजिक, आर्थिक<ref name="GSWW6_266">{{Harvnb|Rahn|2001|p=266}}.</ref><ref>{{Harvnb|Liberman|1996|p=42}}.</ref><ref name="Milward 1979 138">{{Harvnb|Milward|1992|p=138}}.</ref> तसेच तंत्रज्ञानाच्या दृष्टीने जगावर झालेले प्रभाव आजदेखील दिसून येतात. == कारणे == [[जर्मनीचे पोलंडवरील आक्रमण, १९३९|जर्मनीचे पोलंडवरील आक्रमण]] व जपानचे [[दुसरे चीन-जपान युद्ध|चीन]], [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|अमेरिका]] व ब्रिटिश आणि डच वसाहतींवरचे आक्रमण ही दुसऱ्या महायुद्धाची कारणे समजली जातात.{{sfn|Eastman|1986|pp=547–51}} {{sfn|Beevor|2012|p=342}}जगाच्या दोन्ही बाजूच्या या घटनांचे कारण होते जर्मनी व जपानमधील हुकूमशाही सत्ताधीश व त्यांची जगज्जेते होण्याची महत्त्वाकांक्षा. जरी या दोन्ही सत्तांनी आपले पाय पसरवण्यास आधीच सुरुवात केली असली तरी दुसऱ्या महायुद्धाची अधिकृत सुरुवात झाली ती या झोंडशाहीला झालेल्या सशस्त्र विरोधाने. जर्मनीत नाझी पक्ष जरी लोकशाही मार्गाने सत्तेवर आला असला तरी एकदा हातात सत्ता आल्यावर पक्षाधिकाऱ्यांनी जर्मनीतील लोकशाही व्यवस्थेची लक्तरे काढली.{{sfn|Brody|1999|p=4}} असे असून जर्मन जनतेने त्यांना पाठिंबा दिला कारण [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] पराभूत झाल्यावर त्यांना जर्मन स्वाभिमानाला जागे करणारे सरकार प्रथमतःच मिळालेले होते.{{sfn|Zalampas|1989|p=62}} पहिल्या महायुद्धात शरणागती पत्करताना [[व्हर्सायचा तह|व्हर्सायच्या तहातील]] २३१वे कलम जर्मन जनतेला असह्य झाले होते.{{sfn|Kantowicz|1999|p=149}} या शिवाय साम्यवाद-विरोध आणि आर्थिक सुबत्ता व प्रगतीच्या वचनांना भुलून जर्मनीने नाझी पक्षाला व पर्यायाने [[ॲडॉल्फ हिटलर|एडॉल्फ हिटलर]]ला अमर्याद सत्ता बहाल केली. हिटलरने जर्मनीला आपल्या हक्काच्या समजल्या जाणाऱ्या सगळ्या देशांना जर्मन सत्तेखाली आणण्याचे वचन दिले व त्यादृष्टीने पावलेही उचलली. नाझी पक्षाने (व स्वतः हिटलरनेही) हिटलरला जर्मनीचा तारणहार असल्याचे भासवले,{{sfn|Adamthwaite|1992|p=52}} व येथून एका भस्मासुराचा जन्म झाला. इकडे जपानमध्ये ''क्रिसॅंथेमम'' (जास्वंदी) वंशाच्या राजांचे राज्य असले तरी खरी सत्ता होती ती सैन्यातील अत्त्युच्च अधिकाऱ्यांच्या टोळक्याकडे. जपानला जगातील महासत्ता करण्याची त्यांची महत्त्वाकांक्षा होती. जपानने या नेतृत्वाखाली [[मांचुरिया]]वर [[इ.स. १९३१|१९३१मध्ये]] व चीनवर [[इ.स. १९३७|१९३७मध्ये]] आक्रमण केले होते. यामागचे कारण होते ते चीन व मांचुरियातील नैसर्गिक संपत्ती बळकावून त्याद्वारे आपला प्रभाव अधिक मजबूत करणे. [[युनायटेड किंग्डम]] व [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] या युद्धात जरी प्रत्यक्ष भाग घेतला नसला तरी त्यांनी चीनला आर्थिक व सैनिकी मदत केली. याशिवाय त्यांनी जपानविरुद्ध आर्थिक नाकेबंदी करीत जपानला मिळणारे [[खनिज तेल]] व इतर रसद कापली. यामुळे जपानला चीन व मांचुरियातील युद्ध जास्त काळ चालू ठेवणे अशक्य झाले व त्यांनी तेथून काढता पाय घेण्याची तयारी सुरू केली. आता जपानकडे उपाय होते म्हणजे चीनचा जिंकलेला प्रदेश परत करणे, खनिज तेल व इतर कच्च्या मालाची इतर पुरवठे शोधणे किंवा हे मिळवण्यासाठी अजून काही देश/प्रांत जिंकणे. आग्नेय आशियातील [[फिलिपिन्स|फिलिपाईन्स]] आणि डच, फ्रेंच व ब्रिटिश वसाहतींमधून या खनिजांचा मुबलक पुरवठा होता व हा भाग चीनमधून हल्ला करण्याच्या टप्प्यातही होता. जपानचा समज होता की आशियातील युरोपीय सत्ता युरोपमध्ये सुरू झालेल्या युद्धात गुंतल्या होत्या व आशियात लक्ष देण्याची त्यांना फुरसत नव्हती. सोव्हिएत संघ जर्मनीशी संधान बांधून असले तरी त्यांच्यात कुरबुर सुरूच होती आणि अमेरिका युद्ध करण्याआधी संधी/करार करण्याचा प्रयत्न करेल. ही परिस्थिती जपानने आग्नेय आशिया गिळंकृत करण्यास साजेशीच होती. हा अंदाज बांधून जपानने डच व ब्रिटिश वसाहतींवर आक्रमण केले व जगाच्या पूर्व भागातील युद्धाला तोंड फुटले. सुरुवातीला तटस्थ असलेल्या अमेरिकेने दोस्त राष्ट्रांना जर्मनीविरुद्ध आर्थिक मदत करणे चालूच ठेवले होते. त्याला खीळ घालण्यासाठी जपानने [[डिसेंबर ७]], [[इ.स. १९४१|१९४१रोजी]] अमेरिकेच्या [[पर्ल हार्बर]] येथील नौसेना तळावर जबरदस्त हल्ला केला व तेथील आरमार उद्ध्वस्त केले. अमेरिकेला आता युद्धात उतरणे भागच होते. अशा प्रकारे अमेरिकेचा या युद्धात प्रवेश झाला. == घटनाक्रम == === युद्धाची सुरुवात - इ.स. १९३९ === ==== युरोपियन रणांगण ==== '''जर्मनीची आगळीक''' [[इ.स. १९३९|१९३९ च्या]] सुमारास जर्मनीने जाहीर केले होते की [[व्हर्सायचा तह|व्हर्सायच्या तहात]] गमावलेला सगळा प्रदेश जर्मनीने जिंकलाच पाहिजे. शिवाय, ज्या ज्या प्रदेशात जर्मनवंशीय व्यक्तींचे बहुमत असेल, ते प्रदेशही जर्मनीचेच भाग झाले पाहिजेत. जर्मनीच्या अधिकृत परराष्ट्र धोरणात म्हणले होते की [[पोलंड]] व [[झेकोस्लोव्हेकिया]]तील काही प्रदेशात जर्मन बाहुल्य होते व तेथील जर्मनवंशीय व्यक्तींच्या हक्कांची पायमल्ली होत होती. त्यांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी असे प्रदेश जर्मनीत असले पाहिजेत. [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमच्या पंतप्रधान]] [[नेव्हिल चेम्बरलेन]] बरोबरच्या चर्चासत्रात हिटलरने अनेक पुरावे दाखवले ज्यानुसार जर्मनीच्या शेजारी राष्ट्रातील जर्मनवंशीय लोकांवर अत्याचार होत होते. या सबबीवर हिटलरने असे प्रदेश जर्मनीत समाविष्ट करण्याचा आग्रह धरला. हिटलरच्या या युक्तिवादाला जर्मन जनतेचा पूर्ण पाठिंबा होता. जर्मनीला पहिल्या महायुद्धात नामुष्की पत्करावी लागली होती. व्हर्सायच्या तहातील काही कलमे जर्मनीच्या आर्थिक व सैनिकी विकासाला जाचक होती. याच सुमारास जगभर आर्थिक मंदी सुरू होती, त्याचा प्रभाव जर्मनीवरही पडला होता. व्हर्सायच्या तहानुसार जर्मनीला सैन्य बाळगण्यावर कडक निर्बंध होते व प्रत्येक सैनिकी हालचालीबद्दल [[लीग ऑफ नेशन्स]] द्वारे परदेशी राजवटींना जबाब द्यावा लागत होता. ततः जर्मनीत गरीबी, [[बेकारी]] व असंतोषाचे लोण सर्वदूर पसरलेले होते. याचे भांडवल करून हिटलर व नाझी पक्षाने सत्ता मिळवली व हळूहळू लोकशाही व्यवस्थेत बदल करून अधिकाधिक हुकुमशाहीगत व्यवस्था जर्मनीत आली. नाझींनी जर्मनीला पटवून दिले की अनिर्बंध सत्तेशिवाय जर्मनीचा उद्धार कोणीही करू शकणार नाही. हळूहळू हिटलरने [[ऱ्हाइनलॅंड]] व [[रुह्र]] प्रदेशात सैन्य उभारणीलाही सुरुवात केली. याशिवाय अश्या अनेक कृती केल्या ज्या व्हर्सायच्या तहाविरुद्ध होत्या परंतु जर्मन राष्ट्रहितकारक होत्या. याचा परिणाम जर्मन जनता हिटलरच्या मागे एकमुखाने उभी राहण्याचा झाला. हिटलर व नाझी पक्षाने याचे पूरेपूर फायदा घेतला. जर्मनवंशीयांवर अन्याय होत असल्याचे भासवून त्यांनी याकाळात अनेक इतरवंशीय व्यक्तींचे ([[रोमा जिप्सी]], [[ज्यू]], इ.) सर्रास शिरकाण सुरू केले. '''युरोपीय देशांची अति-सहिष्णुता व युद्धापूर्वीचे मैत्री-करार''' जर्मनीत हे सुरू असताना ब्रिटिश व फ्रेंच सरकारने त्याविरुद्ध पावले उचलायच्या ऐवजी जर्मनीच्या तुष्टीकरणाचे धोरण अवलंबिले. त्यांना जर्मनीशी उघड संघर्ष टाळायचा होता कारण पहिले महायुद्ध संपून जेमतेम २० वर्षे होत होती. संपूर्ण युरोप त्यातून सावरत होता व अजून एक युद्ध झाल्यास [[युनायटेड किंग्डम]] व [[फ्रान्स]]च नव्हे तर युरोपमधील प्रत्येक देशाला त्याची मोठी किंमत मोजावी लागली असती. त्यामुळे दोन्ही देशांनी जर्मनीला ढील देणेच पसंत केले. याचे पर्यवसान [[इ.स. १९३८चा म्युनिक करार|१९३८ च्या म्युनिक करारात]] झाले. याआधी जर्मनीने [[चेकोस्लोव्हेकिया]]तील काही प्रदेश बळकावले होते व अजून पुढे सरकण्याच्या तयारीत असताना फ्रान्स व ब्रिटनने जर्मनीची ही आगळीक मान्य केली व चेकोस्लोव्हेकियाचे प्रदेश जर्मनीला देऊन टाकले. चेम्बरलेनने जाहीर केले की म्युनिक करार हा "आपल्या काळातील शांततेचेच प्रतीक" आहे. मऊ लागल्यावर कोपराने खणल्यासारखे जर्मनीने [[मार्च]] [[इ.स. १९३९|१९३९मध्ये]] उरलेले चेकोस्लोव्हेकियासुद्धा बळकावले. जर्मनीच्या मनसूब्यांबद्दल भ्रमात राहिलेल्या दोस्त राष्ट्रांकडे नुसते बघत बसण्यापेक्षा काही गत्यंतर नव्हते. या व अशा छोट्या-मोठ्या चालींनंतर वर्षभरात युद्धाला तोंड फुटले. म्युनिक करार निष्फळ ठरल्यावर ब्रिटन/फ्रान्ससना कळले की हिटलरच्या आश्वासनांवर विश्वास ठेवून चालणार नव्हते व जर्मन महत्त्वाकांक्षा नुसते आसपासचे प्रदेश गिळंकृत करून थांबणार नव्हती. [[मे १९]], [[इ.स. १९३९|१९३९ला]] पोलंडने व फ्रान्सने परस्पर-मैत्री करार केला व एकावर आक्रमण झाल्यास दुसऱ्याने मदतील धावून येण्याचे मान्य केले. ब्रिटन व पोलंडमध्ये असाच करार मार्चमध्ये झालेला होता. इकडे जर्मनी व सोव्हिएत संघाने [[ऑगस्ट २३]], [[इ.स. १९३९|१९३९ला]] [[मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करारावर]] सह्या केल्या. या करारात जर्मनी व सोव्हिएत संघाने युरोप जिंकून घेणे गृहित धरले होते व त्यानंतर युरोप आपापसात कसा वाटून घ्यायचा याची नोंद होती. तोपर्यंत दोन्ही राष्ट्रांनी एकमेकांच्या सैनिकी कार्रवाईत दखल न देण्याचे कबूल केले व सोव्हिएत संघाकडून जर्मनीला खनिज तेल व इतर रसद पुरवण्याची तरतूद घातली. या कलमामुळे जर्मनीची [[उत्तर समुद्र|उत्तर समुद्रातून]] येणाऱ्या मालवाहतूकीवरील भीस्त कमी झाली. [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] हा वाहतूकमार्ग रोखून धरून ब्रिटनने जर्मनीच्या नाकीतोंडी पाणी आणले होते. ही तरतूद झाल्यावर हिटलरची पोलंड व वेळप्रसंगी ब्रिटन व फ्रान्सशीही युद्ध करण्याची तयारी झाली. पुढचे पाउल होते ते काहीतरी कुरापत काढणे. जर्मनीने जाहीर केले की [[डान्झिगचे स्वतंत्र शहर|डान्झिगच्या स्वतंत्र शहरात]] जर्मन व्यक्तींवर अन्याय होत आहे व याचा उपाय करण्यासाठी जर्मनी डान्झिग व पोलंडमधील अन्य शहरे जिंकून घेईल. हे पाहून पोलंड ने [[ऑगस्ट २५]]रोजी युनायटेड किंग्डमशी नव्याने मैत्री करार केला, पण त्याचा जर्मन बेतांवर काही प्रभाव पडला नाही. '''जर्मनी व सोव्हिएत संघाचे पोलंडवर आक्रमण''' [[चित्र:पोलिश सैनिक.jpg|thumb|left|200px|जर्मन आक्रमकांशी लढणारे पोलिश सैनिक, [[सप्टेंबर]] [[इ.स. १९३९|१९३९]]]] [[सप्टेंबर १]], [[इ.स. १९३९|१९३९रोजी]] जर्मनीने खोटी [[ग्लायवित्झचा हल्ला|पोलिश हल्ल्याची]] सबब सांगून पोलंडवर आक्रमण केले. युद्धोत्तर अहवालात कळून आले की पोलंडने जर्मन ठाण्यावरील तथाकथित हल्ला झालाच नव्हता. [[सप्टेंबर ३]]ला [[भारत|भारतासह]] युनायटेड किंग्डम व फ्रान्सने जर्मनीविरुद्ध युद्ध पुकारले. काही दिवसातच [[कॅनडा]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व [[न्यू झीलंड]]नेही त्यांचा साथ देण्याचे जाहीर केले. फ्रान्सने जरी युद्ध जाहीर केले असले तरी त्यांची हालचाल संथ होती. [[सार प्रांतातील चढाई|सार प्रांतात नावापुरती चढाई]] केल्यावर काही दिवसात तीसुद्धा सोडून दिली. युनायटेड किंग्डमला नौसेनेच्या कवायती करण्याशिवाय काही करणे शक्य नव्हते. इकडे जर्मनीने पोलिश सैन्याची वाताहत करीत [[सप्टेंबर ८]] रोजी पोलंडची राजधानी [[वॉर्सो]]पर्यंत धडक मारली. [[सप्टेंबर १७]]ला सोव्हिएत संघाने मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करारात ठरवल्याप्रमाणे पोलंडवर पूर्वेकडून चाल केली. पोलिश सैन्याला आता दुसरी आघाडी उघडणे भाग पडले व त्यामुळे आधीच खिळखिळी झालेली बचावाची फळी कोलमडली. पराभव अटळ दिसताना पोलंडच्या राष्ट्राध्यक्ष व सरसेनापतीने दुसऱ्याच दिवशी [[रोमेनिया]]त पळ काढला. वॉर्सोतील सैन्याने महिनाभर तग धरली पण ऑक्टोबर १ रोजी जर्मन सैन्य शहरात घुसले. ४-५ दिवस घराघरातून युद्ध करून ऑक्टोबर ६ला पोलिश सैन्याने हत्यारे खाली ठेवली. काही तुकड्या पळून शेजारील राष्ट्रांमध्ये गेल्या व तेथून त्यांनी [[पोलिश भूमिगत सशस्त्र चळवळ|भूमिगत सशस्त्र चळवळ]] उभारली. या चळवळीने युद्धाच्या अखेरच्या दिवसांत दोस्त राष्ट्रांची मोठी मदत केली. जरी राजधानी व जवळजवळ संपूर्ण देशाचा पाडाव झाला तरी पोलंडने अधिकृतरीत्या जर्मनीकडे शरणागती पत्करली नाही. '''खोटे युद्ध''' पोलंडच्या पाडावानंतर [[इ.स. १९३९|१९३९ च्या]] हिवाळ्यात जर्मनीने आपली वाटचाल तात्पुरती थांबवली. परिस्थितीचा आढावा घेत त्यांनी आपली बचावफळी पक्की केली व पुढील हल्ल्यांची योजना आखणे चालू ठेवले. इकडे ब्रिटन व फ्रान्सने आपले बचावात्मक धोरण चालूच ठेवले. [[एप्रिल महिना|एप्रिल]] १९४०पर्यंत कोणीच काही मोठी हालचाल केली नाही. वृत्तपत्रांनी या कालावधीला ''खोटे युद्ध'' अथवा ''सिट्झक्रीग'' असे उपहासात्मक नाव दिले. '''अटलांटिकची लढाई''' [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपमध्ये]] लढाई सुरू होताच [[अटलांटिक महासागर#उत्तर अटलांटिक|उत्तर अटलांटिक समु्द्रात]] जर्मन [[यु-बोट|यु-बोटींनी]] दोस्त राष्ट्रांच्या व्यापारी जहाजांविरुद्ध कारवाया सुरू केल्या. छुप्या पद्धतीने हल्ला करणाऱ्या या पाणबुड्यांची संख्या जास्त नसली तरी ही कसर त्यांनी त्यांची कुशलता, हिंमत व नशीबाने भरून काढली. ब्रिटिश [[क्रुझर]] [[एच.एम.एस. करेजस (५०)|एच.एम.एस. करेजस]] अशाच एका यु-बोटीला बळी पडली तर अजून एका यु-बोटीने [[एच.एम.एस. रॉयल ओक (०८)|एच.एम.एस. रॉयल ओक]] या [[युद्धनौका|युद्धनौकेला]] बंदरातून बाहेर पडण्याची संधी न देताच जलसमाधी दिली. युद्धाच्या पहिल्या चार महिन्यात यु-बोटींनी ११० जहाजे बुडवली व व्यापारी जहाजवटीवर भीतीचे सावट पसरवले. [[दक्षिण अटलांटिक समुद्र|दक्षिण अटलांटिक समुद्रात]] जर्मन [[पॉकेट बॅटलशिप]] [[ॲडमिरल ग्राफ स्पी (क्रुझर)|ॲडमिरल ग्राफ स्पी]]ने नऊ ब्रिटिश व्यापारी नौका बुडवल्या. अखेर [[एच.एम.एस. अजॅक्स (२२)|एच.एम.एस. अजॅक्स]], [[एच.एम.एस. एक्झेटर (६८)|एच.एम.एस. एक्झेटर]] व [[एच.एम.एन.झेड.एस. अकिलीस]] ने तिला [[मॉॅंटेव्हिडियो]]जवळ गाठले. [[प्लेट नदीची लढाई|प्लेट नदीच्या लढाईत]] ग्राफ स्पीला पराभव अटळ दिसता तिच्या कप्तान [[हान्स लांग्सदोर्फ]] याने समुद्राकडे प्रयाण केले व पकडले जाण्यापेक्षा स्वतःच ग्राफ स्पीला जलसमाधी दिली. ==== पॅसिफिक रणांगण ==== '''[[दुसरे चीन-जपान युद्ध]]''' पूर्वेतील युद्ध युरोपच्या आधीच दोन वर्षे सुरू झाले होते. [[जपान]]ने [[इ.स. १९३१|१९३१मध्ये]] [[मांचुरिया]] जिंकून तेथे तळ ठोकलेला होता. [[जुलै ७]], [[इ.स. १९३७|१९३७]] रोजी जपानने मांचुरियाची हद्द ओलांडून [[बीजिंग|बिजींग]]वर (तेव्हाचे बिपींग) हल्ला चढवला. विद्युतवेगाने आगेकूच करीत जपानी सैन्य [[शांघाय]]पर्यंत पोचले परंतु तेथे त्यांची प्रगती थांबली. [[डिसेंबर]] [[इ.स. १९३७|१९३७मध्ये]] शांघाय पडले व लगेचच राजधानीचे शहर [[नानजिंग]] (तेव्हाचे नानकिंग) ही जपानने जिंकले. चीनी सरकारने नानजिंगहून पळ काढून [[चॉॅंगकिंग]] येथे कामचलाऊ राजधानी उभारली. नानजिंग जिंकल्यावर जपानी सैन्याने तेथील युद्धकैदी व नागरिकांवर अनन्वित अत्याचार केले (पहा - [[नानकिंगची कत्तल]])व एका महिन्यात सुमारे ३,००,००० व्यक्तींची कत्तल केली. '''दुसरे रशिया-जपान युद्ध''' [[जपान]] व [[मंगोलिया]]च्या सरहद्दीवर [[खाल्का नदी]] आहे. मांचुरियातील जपानी राजवटीनुसार ही मांचुरिया-मंगोलियाच्यामधील हद्द होती. मंगोलियाच्या मते हद्द नदीपलीकडे ३० किमी पूर्वेस होती. [[मे ८]], [[इ.स. १९३९|१९३९]] रोजी ७०० मोंगोल घोडेस्वार नदी पार करून पूर्वेस आले. ते पाहताच मांचुरियन सैन्याने त्यांच्यावर हल्ला केला. काही दिवसातच [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाने]] मंगोलिया व जपानने मांचुरियाच्या सैन्याच्या मदतीला आपले सैन्य पाठवले व तुंबळ युद्धास सुरुवात झाली. सप्टेंबरपर्यंत चालू असलेल्या या युद्धात १८,००० जपानी तर ९,००० सोव्हिएत-मंगोल सैनिक मृत्यू पावले. येथे सुरू असलेले युद्ध थांबले नसते व एकाच वेळी येथ तसेच [[जर्मनी]]शीसुद्धा लढायची पाळी आली तर सोव्हिएत संघाला दोन्ही आघाड्या संभाळणे कठीण गेले होते. सोव्हिएत संघाने [[मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करारावर]] सही करण्यामागे हेही एक कारण होते. === युद्ध पसरले - इ.स. १९४० === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''सोव्हिएत संघाचे बाल्टिक देशांवर आक्रमण''' [[जर्मनी]] व [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघात]] युद्धाच्या आधी झालेल्या [[मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करार|मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करारानुसार]] [[फिनलंड]]ला सोव्हिएत संघाचे मांडलिक राष्ट्र ठरवण्यात आले होते. त्यानुसार सोव्हिएत संघाने [[नोव्हेंबर ३०]], [[इ.स. १९३९|१९३९]] रोजी फिनलंडवर हल्ला केला. येथून सुरू झालेल्या युद्धाला [[हिवाळी युद्ध]] म्हणतात. सोव्हिएत संघाने फिनिश सैन्याच्या चौपट सैनिक पाठवले तरीही त्यांची पुरेशी प्रगती झाली नाही. फिनिश बचावाची फळी भक्कम होती व त्यांनी पहिला हल्ला रोखून धरला. हळूहळू [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] आपले हल्ले तिखट केले व फळी फोडण्यात यश मिळवले. फिनलंडने तहाची बोलणी सुरू केली व [[लेनिनग्राड]]ला लागून असलेले व्यूहात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचे प्रदेश सोव्हिएत संघाला दिले. या अकारण सुरू केलेल्या युद्धाविरुद्ध जगातील इतर देशांनी विरोध दर्शविला व [[डिसेंबर १४]]ला सोव्हिएत संघाची [[लीग ऑफ नेशन्स]]मधून हकालपट्टी झाली. यामुळे सोव्हिएत संघाला जणू अधिक आगळीक करण्याची मुभाच मिळाली. [[जून]] [[इ.स. १९४०|१९४०मध्ये]] त्यांनी [[लात्व्हिया]], [[लिथुएनिया]] आणि [[एस्टोनिया]]चा पाडाव केला व तेथील सत्ताधारी व्यक्तींना [[सैबेरिया]]तील [[गुलाग]]मध्ये पाठवून दिले. याशिवाय सोव्हिएत संघाने [[रोमेनिया]]कडून [[बेसारेबिया]] व [[उत्तर बुकोव्हिना]] हे प्रांतही बळकावले. '''जर्मनीचे डेन्मार्कवर व नॉर्वेवर आक्रमण''' सोव्हिएत संघ व फिनलंडमधील हिवाळी युद्ध संपताना जर्मनीने [[एप्रिल ९]], [[इ.स. १९४०|१९४०ला]] एकाच वेळी [[डेन्मार्क]] व [[नॉर्वे]]वर [[वेसेऱ्युबुंग मोहीम|ऑपरेशन वेसेरुबंग]] या सांकेतिक नावाखाली मोहीम काढली. डेन्मार्कने लगेचच नांगी टाकली पण नॉर्वेने प्रतिकार केला. [[युनायटेड किंग्डम]]ने नॉर्वेवर चढाई करण्याचा बेत आखलेलाच होता. त्यांनी आपले सैनिक उत्तर नॉर्वेत उतरवले पण जूनपर्यंत जर्मन सैन्य वरचढ ठरले व दोस्त राष्ट्रांनी नॉर्वेतून काढता पाय घेतला. नॉर्वेच्या सैन्याने शरणागती पत्करली व जवळजवळ संपूर्ण नॉर्वे जर्मनीच्या ताब्यात आले. नॉर्वेचा राजा आपल्या कुटुंबियांसह लंडनला पळून गेला. नॉर्वेचा सागरी किनारा हातात आल्यावर जर्मनीने तेथे हवाई व नौसेनेचे तळ उभारले व [[आर्क्टिक महासागर|आर्क्टिक समुद्रातून]] होणाऱ्या पुढील मोहीमेची तयारी सुरू केली. '''जर्मनीचे फ्रान्सवर व 'खालच्या देशांवर' आक्रमण''' [[चित्र:Nazi-parading-in-elysian-fields-paris-desert-1940.png|thumb|left|[[पॅरिस]]च्या [[शॉंझ एलिझे]] रस्त्यावर जर्मन सैनिक, [[जून]] [[इ.स. १९४०|१९४०]]]] [[लक्झेम्बर्ग]], [[बेल्जियम]] व [[नेदरलँड्स]] हे समुद्रसपाटीपासून समतल व काही प्रदेशात समुद्राच्या पातळीच्याही खाली आहेत म्हणून त्यांना ''लो कन्ट्रीज'' अथवा खालचे देश असे म्हणतात. [[मे १०]], [[इ.स. १९४०|१९४०]] रोजी जर्मनीने या तीनही देश व शिवाय फ्रान्सवर हल्ला केला. या घटनेने ''खोटे युद्ध'' संपले व ''खरे युद्ध'' परत सुरू झाले. जर्मनीला रोखण्यासाठी [[ब्रिटिश एक्स्पिडिशनरी फोर्स (दुसरे महायुद्ध)|ब्रिटिश एक्स्पिडिशनरी फोर्स]] व फ्रेंच सैन्य उत्तर बेल्जियममध्ये घुसले. दक्षिणेत फ्रान्सने [[मॅजिनो लाईन]]वर आपली बचावफळी तयार केलेली होती. तेथे जर्मन सैन्याला अडवून ठेवून उत्तरेत गनिमी काव्याने जर्मनीशी लढायचे असा त्यांचा बेत होता पण जर्मनीने [[ब्लिट्झक्रीग]] अथवा ''विद्युतवेगी युद्धाचा'' अत्युत्तम नमूना दाखवत फ्रेंच व ब्रिटिश सैन्याचा धुव्वा उडवला. इकडे [[लुफ्तवाफे]]ने नेदरलँड्सच्या [[रॉटरडॅम]] शहरावर बॉम्बफेक करून शहराचा विनाश केला. हल्ल्याच्या पहिल्या टप्प्यात ''वेह्रमाख्ट''ची (जर्मन सेना) ''पॅन्झरग्रुप फोन क्लाईस्ट'' ही तुकडी सुसाट [[आर्देन्नेस]] पार करून गेली. दोस्त राष्ट्रांचा अंदाज होता की दाट जंगल असलेला हा प्रदेश यांत्रिकी व रणगाड्यांना पार करणे अशक्य होते. हा अंदाज चुकीचा ठरवत जर्मन सैन्याने [[सेदान, फ्रान्स|सेदान]] येथे येऊन धडकले. सेदानचे रक्षण करणारे सैन्यदल हे फ्रेंच सैन्याचे नेहमीचे सैनिक नव्हते. येथे हल्ला होण्याची शक्यता कमी असल्याकारणाने येथे कुमक जास्त नव्हती. वेह्रमाख्टने सहजगत्या बचावाची फळी फोडली आणि पश्चिमेकडे आगेकूच करीत थेट [[इंग्लिश खाडी|इंग्लिश चॅनेल]] पर्यंत जाऊन पोचले. जर्मन सैन्याच्या दुसरे सैन्याने बेल्जियम, लक्झेम्बर्ग व नेदरलँड्सचा सहजगत्या पाडाव केला. आता दोस्तराष्ट्रांचे सैन्य दुभागले गेले व उत्तर फ्रान्स व खालच्या देशातले सैनिक जर्मन सैन्याच्या कचाट्यात सापडले. त्यांच्या समोर आता आत्मसमर्पण करणे किंवा पळ काढणे हेच पर्याय होते. [[ऑपरेशन डायनॅमो]] या मोहिमेअंतर्गत ३,३८,००० दोस्त सैनिकांना [[डंकर्क]]हून उचलण्यात आले. युद्धनौका, होड्या, व मिळेल त्या तरंगणाऱ्या वाहनांतून या सैनिकांनी [[इंग्लंड]] गाठले. [[जून १०]]ला [[इटली]] जर्मनीच्या बाजूने युद्धात उतरले व फ्रान्सच्या दक्षिणेकडून त्यांनी हल्ला केला. जर्मन सैन्याने फ्रान्समध्ये अनिर्बंध कूच सुरू ठेवली व जवळजवळ सगळे फ्रान्स आपल्या टाचेखाली आणले. [[जून २२]], [[इ.स. १९४०|१९४०]] रोजी फ्रान्सने शस्त्रसंधीची याचना केली व शरणागती पत्करली. जर्मन सैन्याने [[पॅरिस]]मध्ये तळ ठोकला व आग्नेय फ्रान्समध्ये [[विची फ्रान्स]] हे नावापुरते स्वतंत्र परंतु खरेतर जर्मनधार्जिणे सरकार बसवले. अशाप्रकारे [[बॅटल ऑफ फ्रान्स]] ही एकतर्फी लढाई जर्मनीने जिंकून युरोपमध्ये आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले. '''बॅटल ऑफ ब्रिटन''' फ्रान्सवरची मोहीम विजयी होत असताना जर्मनीने युनायटेड किंग्डमवर [[ऑपरेशन सी लायन]] या नावाच्या मोहिमेची आखणी सुरू केली. ब्रिटिश सैन्याने डंकर्कहून पळ काढताना बरीचशी हत्यारे, जड तोफा व रसद तेथेच टाकून दिली होती व त्यामुळे ब्रिटिश सैन्याची स्थिती अगदी केविलवाणी झाली होती. असे असता जर एक घणाघाती घाव घातला तर युनायटेड किंग्डमने गुडघे टेकले असते. पण ब्रिटनवर हल्ला करायचा तर त्यासाठी समुद्र पार करावा लागणार होता किंवा आरमारी वेढा घालावा लागला असता. [[रॉयल नेव्ही]]शी टक्कर देणे जर्मन आरमाराला शक्य नव्हते पण काही करून ब्रिटीिद्वीपांवर सैन्य उतरवता आले व त्याला हवेतून आधार देता आला तर विजय निश्चित होता. त्यासाठी आधी रॉयल एर फोर्सचा समाचार घेणे आवश्यक होते. [[लुफ्तवाफे]] व [[रॉयल एर फोर्स]]च्या या लढाईला [[बॅटल ऑफ ब्रिटन]] म्हणतात. लुफ्तवाफेने सुरुवात केली ती रॉयल एर फोर्सच्या विमानतळ व [[रडार]]चा वेध घेऊन. मोडक्यातोडक्या धावपट्ट्यांवरूनसुद्धा उड्डाणे भरून आर.ए.एफ.च्या वैमानिकांनी त्यांचा प्रतिकार सुरू केला व धाव घेतली थेट [[बर्लिन]]कडे. राजधानी बर्लिनवरील झालेल्या बॉम्बफेकीमुळे [[ॲडॉल्फ हिटलर]]चा संताप झाला व त्याने [[लंडन]] शहरावर हल्ले सुरू करण्याचे आदेश दिले. [[द ब्लिट्झ]] नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या हल्ल्यांमध्ये लंडनचे अतोनात नुकसान झाले. आर.ए.एफ.ने आपल्या [[स्पिटफायर]] व [[हरिकेन, विमान|हरिकेन]] विमानांनी कसेबसे का होईना हे हल्ले परतवून लावले व लुफ्तवाफेला हवेत वर्चस्व मिळू दिले नाही. इकडे समुद्रात रॉयल नेव्हीने जर्मन आरमाराला रोखून धरले व इंग्लंडवर चढाई करण्याचा हिटलरचा मनसुबा धुळीत मिळाला. आता युनायटेड किंग्डमचा नाद सोडून हिटलरने आपली नजर पूर्वेकडे वळवली. '''इटलीचे ग्रीसवर आक्रमण''' युद्धापूर्वीच [[इटली]]ने [[आल्बेनिया]]वर चढाई केलेली होती. [[ऑक्टोबर २८]], [[इ.स. १९४०|१९४०]] रोजी तेथून त्यांनी [[ग्रीस]]वर हल्ला केला. ग्रीक सैन्याने तिखट उत्तर दिले व पुढील दोन महिन्यात इटलीलाच मागे रेटत अल्बेनियाचा एक चतुर्थांश भाग काबीज केला. [[रॉयल नेव्ही]]ने ग्रीसच्या मदतीला येऊन इटलीच्या आरमाराविरुद्ध कारवाया सुरू केल्या. या धामधुमीत इटलीचे ५,३०,००० सैनिक अडकून पडले व त्यांची प्रगती खुंटली. ==== आशियातील व प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''दुसरे चीन-जपान युद्ध''' [[इ.स. १९४०|१९४० च्या]] सुमारास येथील युद्ध थंडावले होते. इतस्ततः हल्ल्यात कोणत्याच बाजूला निर्णायक विजय मिळत नव्हता. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] जरी अधिकृतरीत्या तटस्थ असले तरी [[चीन]]ला त्यांची भरघोस आर्थिक मदत होती, शिवाय चिनी वायुदलाच्या मदतीला काही [[फ्लाईंग टायगर्स|अमेरिकन वैमानिकही]] पाठविण्यात आले होते. '''आग्नेय आशियातील युद्ध''' [[जुलै]] [[इ.स. १९४०|१९४०मध्ये]] [[फ्रेंच इंडो-चायना]]मध्ये आपल्याला लष्करी तळ उभारण्यासाठी जागा पाहिजे असल्याचे जपानने सूतोवाच केले. [[फ्रान्स]] व इतर पाश्चिमात्य देशांनी अर्थातच ही मागणी धुडकावून लावली. [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] [[इ.स. १९११चा जपान-अमेरिका व्यापारी करार|१९११ च्या जपान-अमेरिका व्यापारी करारातून]] अंग काढून घेतल्याचे जाहीर केले व जपानला युद्धसामग्री निर्यात करण्यावर बंदी घातली. जपानने [[सप्टेंबर २२]] रोजी जपानी सैन्याने उत्तर फ्रेंच इंडो-चायना वर चाल केली. ==== उत्तर आफ्रिकेचे रणांगण ==== [[फ्रेंच आरमार|फ्रेंच आरमाराने]] नांगी टाकल्यावर भूमध्य समुद्रातील वर्चस्वासाठी [[रॉयल नेव्ही]] व [[रेजिया मरिना|इटलीच्या आरमारात]] चढाओढ सुरू झाली. रॉयल नेव्हीने आपल्या [[जिब्राल्टर]], [[माल्टा]] व [[इजिप्त]]च्या [[अलेक्झांड्रिया, इजिप्त]] बंदरातील तळांवरून कारवाया सुरू ठेवल्या. ऑगस्टमध्ये इटालियन सैन्याने [[ब्रिटिश सोमालीलॅंड]] जिंकले व पुढील महिन्यात [[लिबिया]]मधून इजिप्तमधील ब्रिटिश सैन्यावर हल्ला केला. इटलीचा बेत होता [[सुएझ कालवा]] जिंकायचा. असे झाल्यावर [[भारत]] व इंग्लंडमधील नौकानयन बंद पडले असता व इंग्लंडला मिळणारी रसद व पैसा कमी होऊन युद्धातील जोर कमी झाला असता. या हल्ल्याला ब्रिटिश, [[ऑस्ट्रेलिया|ऑस्ट्रेलियन]] व भारतीय फौजांनी [[ऑपरेशन कंपास]] या मोहीमेत प्रत्युत्तर दिले व कालवा ब्रिटिश हातातच ठेवला. जर्मनीने आपली [[आफ्रिका कॉर्प्स]] नावाने नंतर ख्यातनाम झालेली रणगाड्यांची सेना [[जनरल इर्विन रोमेल]]च्या नेतृत्वाखाली लिब्यात उतरवली. === युद्ध जगभर पसरले - इ.स. १९४१ === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''लेंड लीझ''' [[फ्रान्स]]मध्ये प्रयत्नांची शर्थ करताना [[युनायटेड किंग्डम]]चे लश्करी बळ रोडावले होते. [[भारत]] व इतर वसाहतींतून अमाप संपत्ती ओढूनसुद्धा राष्ट्र आता भिकेला लागण्याची चिह्ने होती. अशा परिस्थितीत [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष]] [[फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट]]ने [[अमेरिकन काँग्रेस]]ला पटवून दिले की [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] जर ब्रिटिश साम्राज्याला मदत नाही केली तर युद्ध अमेरिकेच्या दाराशी येण्यास वेळ लागणार नाही. कॉॅंग्रेसने युद्धात उतरण्यास नकार दिला परंतु युनायटेड किंग्डम व ३७ इतर दोस्त राष्ट्रांना ५,००,००,००,००० (पाच अब्ज) अमेरिकन डॉलरचे युद्धसाहित्य व इतर रसद पुरवण्याचे मान्य केले. यातील ३,४०,००,००,००० डॉलर हे युनायटेड किंग्डमसाठी राखीव होते. अमेरिकन कॉॅंग्रेसचा हा ठराव [[लेंड लीझ]] नावाने ओळखण्यात येतो. कॅनडाने देखिल ४,७०,००,००,००० (चार अब्ज सत्तर कोटी) अमेरिकन डॉलरचे साहित्य युनायटेड किंग्डमला पाठवले. '''जर्मनीचे ग्रीसवर, क्रीटवर व युगोस्लाव्हियावर आक्रमण''' [[मार्च २८]]ला [[रॉयल नेव्ही]]ने [[इटालियन आरमार|इटालियन आरमाराशी]] [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्रात]] [[केप माटापान]]जवळ झुंज घेतली. जवळजवळ एकतर्फी झालेल्या या लढाईत इटालियन आरमाराने तीन [[विनाशिका]] व पाच [[क्रुझर]] गमावल्या. रॉयल नेव्हीची दोन विमाने खर्ची पडली. पांगळ्या झालेल्या इटालियन आरमाराची ग्रीसमध्ये समुद्रमार्गे सैनिक पोचवण्याची कुवत कमी झाली. [[एप्रिल ६]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी [[जर्मनी]], [[इटली]], [[हंगेरी]] व [[बल्गेरिया]]च्या सैन्यांनी [[युगोस्लाव्हिया]]वर चढाई केली. नाममात्र प्रतिकार मोडून काढत हे आक्रमक १० दिवसांत राजधानीपर्यंत पोचले व शरण आलेल्या युगोस्लाव्हियात त्यांनी अक्ष-धार्जिणे सरकार बसवले. जरी युगोस्लाव्ह सैन्याने लढा दिला नसला तरी तेथील नागरिकांनी दोन भूमिगत सशस्त्र चळवळी उभारल्या. या दोन्हींनी अक्ष राष्ट्रांबरोबर एकमेकांवरही हल्ले सुरू ठेवले. याच दिवशी (एप्रिल ६) जर्मनीने बल्गेरियातून [[ग्रीस]]वर हल्ला केला. इटलीला प्रखर लढा देणाऱ्या ग्रीक सैन्याची कुवत जर्मनीच्या अफाट सैन्यापुढे कमी पडली व त्यांनी माघार घेतली. [[एप्रिल २७]]ला [[अथेन्स]]चा पाडाव होण्यापूर्वी [[युनायटेड किंग्डम]]ने ५०,००० ग्रीक सैनिकांना उचलले. जरी ग्रीस पडले असले तरी जर्मनीचे सैन्य बरेच दक्षिणेला आले होते. परत आपल्या आघाडीवर जाण्यात त्यांचे जवळजवळ ६ आठवडे खर्ची पडले. याची जर्मनीला पुढे मोठी किंमत मोजावी लागणार होती. [[मे २०]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी जर्मनीने आपल्या [[७वी फ्लायगर डिव्हिजन]] व [[५ माउंटन डिव्हिजन, जर्मनी|५ माउंटन डिव्हिजन]] या युद्धकुशल तुकड्या [[क्रीट]]मध्ये उतरवल्या. ग्रीसमधून पराभूत होऊन आलेल्या ११,००० ग्रीक सैनिकांनी व २८,००० स्थानिक अर्धसैनिक दलांनी त्यांचा प्रतिकार केला. बेटावरील तीन विमानतळांवर लक्ष केंद्रित केलेल्या जर्मन सैन्याचे पहिल्या दिवशी अतोनात नुकसान झाले पण [[मालेमे विमानतळ]] काबीज करण्यात त्यांना यश मिळाले. त्यानंतर त्यांनी विमानाद्वारे अधिक कुमक मागवली व लवकरच ग्रीक सैन्याचा बीमोड केला. जरी जर्मनीने ही लढाई जिंकली असली तरी ग्रीक सैन्याने हवाईहल्ल्यांविरुद्ध दाखवलेल्या शौर्यामुळे हिटलरने हवाई हल्ले करणे बंद केले. '''जर्मनीचे सोव्हिएत संघावर आक्रमण''' [[चित्र:Eastern Front 1941-06 to 1941-12.png|thumb|left|200px|[[ऑपरेशन बार्बारोसा]] - जर्मनीची सोव्हिएत संघावर चाल - जून ते डिसेंबर १९४१.]] जर्मनी व सोव्हिएत संघाने [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]] [[इ.स. १९३९|१९३९मध्ये]] [[मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करार]] केला व त्यानंतर एकमेकांना युद्धात सहकार्य केले. तेव्हापासून १९४१ च्या मध्यापर्यंत सोव्हिएत संघाने जर्मनीला युद्धसाहित्य, रसद, इ. साहाय्य केले. [[जून २२]], [[इ.स. १९४१|१९४१ला]] जर्मनी सोव्हिएत संघावर उलटला. या दिवशी [[ऑपरेशन बार्बारोसा]] ही आधुनिक इतिहासातील मनुष्यबळाच्या बाबतीत सगळ्यात मोठी मोहीम सुरू झाली. जर्मनीने तीन सैन्यसमूह, अंदाजे ४०,००,००० सैनिक सोव्हिएत संघात घुसवले. [[लाल सैन्य|लाल सैन्याला]] या व्यूहात्मक धक्क्यातून सावरायची संधी न देता ही टोळधाड रशियात विद्युतवेगाने शिरली. रशियन सैन्याच्या तुकड्यांना वेढा घालायचा व त्याचा घेरा आवळत आवळत शत्रूला नामशेष करायचे हा जर्मन सैन्याचा या लढायांमधील खाक्या होता. लाल सैन्याचे संपूर्ण पश्चिम सैन्य याप्रकारे नेस्तनाबूद झाले. अक्ष राष्ट्रांचे लक्ष विचलित करायला सोव्हिएत संघाने [[जून २५]]ला [[फिनलंड]]वर परत हल्ला केला व दुसरी आघाडी उघडली. असे असूनसुद्धा जर्मनीला समोरासमोर टक्कर देता येत नाही हे पाहून सोव्हिएत सैन्याने दग्धभू(स्कॉर्च्ड अर्थ) व्यूह अंगिकारला. जर्मन सैन्य जेथे चढाई करणे अपेक्षित होते त्या भागातील कारखाने व इतर व्यवसाय होते तसे मोडले व भराभर [[युरल पर्वत|युरल पर्वतांच्या]] पलीकडे नेउन जशीच्या तशी परत उभे केले. शेतातील उभी पिके जाळली, अन्नभांडार नष्ट केले व पूर्वेकडे माघार घेतली. [[नोव्हेंबर]] [[इ.स. १९४१|१९४१ च्या]] सुमारास जर्मन सेना [[लेनिनग्राड]], [[मॉस्को]] व [[रोस्तोव्ह]]च्या वेशीवर येऊन ठेपली. आता अतिकठीण असा रशियन हिवाळा सुरू झाला व पाच महिने अव्याहत चाललेली जर्मन आगेकूच ठप्प झाली. जर्मन सेनाधिकाऱ्यांचा अंदाज होता की रशियातील थंडी सुरू व्हायच्या आतच जर्मन [[ब्लिट्झक्रीग]]पुढे रशिया गुडघे टेकेल व हिवाळ्यात युद्ध करायची गरजच उरणार नाही. [[ग्रीस]]मध्ये घालवलेले ६ आठवडे आता त्यांच्या अंगाशी येणार होते. जर्मन सेनेला स्थानिक रसद मिळणे दुरापास्तच होते. त्यांना [[पोलंड]] व जर्मनीतून युद्धसाहित्य, यंत्रसामग्री व अन्न-धान्यदेखील मागवावे लागत होते. कडाक्याच्या थंडीत हे सगळे आघाडीवर पोचायला अनेक आठवडे लागत होते व जर्मन सैन्याची कुचंबणा व काही ठिकाणी तर उपासमारदेखील होऊ लागली. इकडे या थंडीची सवय असलेल्या लाल सैन्याने आपली लश्करभरती चालूच ठेवली होती. जर्मन सैन्य मॉस्कोपासून हाकेच्या अंतरावर आले असता सोव्हिएत सैन्याने प्रतिहल्ले सुरू केले. आपली राजधानीच इरेला पडलेली पाहून त्यांनी केलेल्या या कडव्या हल्ल्यांनी आधीच अगतिक झालेले जर्मन सैन्य मागे हटले. सोव्हिएत रेटा इतका जबरदस्त होता की अक्ष सैन्याने काही दिवसातच १५०-२५० कि.मी. पीछेहाट केली. दुसऱ्या महायुद्धातील अक्ष राष्ट्रांची ही पहिली माघार होय. '''अटलांटिकचे युद्ध''' [[मे ९]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी रॉयल नेव्हीची [[विनाशिका]] [[एच.एम.एस. बुलडॉग (एच९१)|एच.एम.एस. बुलडॉग]]ने एक जर्मन [[यू-बोट]] पकडली व त्यातून संपूर्णावस्थेत असलेले [[एनिग्मा यंत्र]] जप्त केले. जर्मनीचे कूटसंदेश समजण्यासाठी हे यंत्र अतिमहत्त्वाचे होते. [[मे २४]] रोजी जर्मन [[युद्धनौका बिस्मार्क]] युद्धात उतरली. [[डेन्मार्कच्या अखातातील लढाई]]त बिस्मार्कने रॉयल नेव्हीचा मानदंड असलेली [[बॅटलक्रुझर]] [[एच.एम.एस. हूड]]ला जलसमाधी दिली. चिडलेल्या रॉयल नेव्हीने बिस्मार्कचा शोध घेण्यासाठी युद्धनौकांचा तांडा सोडला. तीन दिवस सतत चाललेल्या या शोधाच्या अंती बिस्मार्क सापडली. हा लपाछपीचा खेळ २,७०० कि.मी. चालला. यात ब्रिटिश आरमाराच्या आठ युद्धनौका, दोन विमानवाहू नौका, अकरा क्रुझर, एकवीस विनाशिका व सहा पाणबुड्यांनी भाग घेतला होता. [[एच.एम.एस. आर्क रॉयल]] या विमानवाहू नौकेवरील विमानांनी बिस्मार्कवर [[टॉरपेडो]]ने हल्ला केला. हल्ल्याने नुकसान फारसे झाले नाही पण बिस्मार्कचे सुकाणू अडकून बसले. दिशाहीन झालेल्या बिस्मार्कला मग इतर युद्धनौकांनी गाठले व बुडवले. ==== आशिया व प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''अमेरिकेचे युद्धात पदार्पण''' [[ऑपरेशन बार्बारोसा|हिटलरच्या सोव्हिएत संघावरील आक्रमणाची]] [[जपान]]ला पूर्वकल्पना नव्हती. सोव्हिएत संघाला याची कुणकुण होती व एकाचवेळी दोन्हीकडून हल्ला होण्याचे टाळण्यासाठी सोव्हिएत संघाने जपानशी मैत्री करण्याचे ठरवले. [[एप्रिल १३]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी [[सोव्हिएत-जपान तटस्थता करार]] करण्यात आला. यात सोव्हिएत संघाला पूर्वेकडून हल्ला न होण्याचे आश्वासन होते तर जपानला खात्री मिळाली की पश्चिमेकडून त्यांच्यावर हल्ला होणार नाही. जपानला आता आशिया-प्रशांत महासागरामधील युद्धावर लक्ष केंद्रित करायला मोकळीक मिळाली. [[चित्र:USS California sinking-Pearl Harbor.jpg|thumb|200px|right|जपानी विमानहल्ल्यांमुळे बुडालेली [[यु.एस.एस. कॅलिफोर्निया (बीबी-४४)|यु.एस.एस. कॅलिफोर्निया]]]] [[इ.स. १९४१|१९४१ च्या]] [[ग्रीष्म|ग्रीष्मात]] [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]], [[युनायटेड किंग्डम]] व [[नेदरलँड्स]]ने जपानला खनिजतेल विकण्यावर निर्बंध घातले. याने जपानची युद्ध चालू ठेवण्याची कुवत धोक्यात आली. जपानने होत्या त्या रसदीनिशी [[चीन]]मधील आगेकूच चालूच ठेवली. जपानचा बेत होता अमेरिकेवर अचानक धाड टाकून त्यांच्या आरमाराला निकामी करायचे व त्याच वेळी [[डच ईस्ट ईंडीझ]]मध्ये घुसून तेथील तेलसाठे बळकावायचा. त्यानुसार [[डिसेंबर ७]], [[इ.स. १९४१|१९४१]] रोजी जपानी आरमाराने अमेरिकेच्या [[हवाई]] प्रांतातील [[पर्ल हार्बर]] येथील आरमारी तळावर प्रचंड शक्तीनिशी हल्ला केला. या धाडीत अमेरिकेच्या आरमाराचे प्रचंड नुकसान झाले. सहा युद्धनौका बुडाल्या, दोन निकामी झाल्या व इतर अनेक नौकांचा विनाश झाला. या शिवाय नौका-दुरूस्ती केंद्र, रसद साठा व इतर अनेक व्यवसाय विनाश पावले. शेकडो सैनिक व नागरिक मृत्युमुखी पडले. अमेरिकेच्या सुदैवाने जपानी धाडीचे मुख्य लक्ष्य असलेल्या चार विमानवाहू नौका त्या वेळी कवायतींसाठी बाहेर पडलेल्या होत्या त्या वाचल्या व तळावरील इंधनसाठ्यालाही धक्का पोचला नाही. दुसऱ्या दिवशी अमेरिकेने जपानविरुद्ध युद्ध पुकारले. या हल्ल्यामुळे आत्तापर्यंत तटस्थ असलेले अमेरिकन जनमत पूर्णतः बदलले व या हल्ल्याचा वचपा काढण्याची मागणी होऊ लागली. अमेरिकेने जपानविरुद्ध युद्ध पुकारताच [[जर्मनी]]ने [[डिसेंबर ११]]ला अमेरिकेविरुद्ध युद्ध पुकारले. [[ॲडॉल्फ हिटलर]]चा अंदाज होता की याने जर्मनीला जपानची सहानुभूती मिळेल व जपानकडून जर्मनीच्या सोव्हिएत संघावरील आक्रमणाला पाठिंबा मिळेल. परंतु जपान आपल्या [[सोव्हिएत-जपान तटस्थता करार|सोव्हिएत संघाला दिलेल्या शब्दाला]] जागले व त्यांच्याविरुद्ध युद्धात भाग नाही घेतला. उलट, जर्मनीच्या या कृतीमुळे अमेरिकेतील [[युरोप]]मधल्या युद्धात भाग घेण्याविरुद्धचा उरलासुरला विरोधदेखील मावळला व युद्ध आता खरोखरचे जागतिक युद्ध झाले. '''जपानची आगेकूच''' त्याचवेळी [[डिसेंबर ८]] रोजी (म्हणजे अमेरिकेतील डिसेंबर ७लाच) जपानने [[हॉंग कॉंग]]वर हल्ला केला व त्यानंतर लगेचच [[मलाया]], [[फिलिपिन्स|फिलिपाईन्स]], [[बॉर्नियो]] व [[म्यानमार|बर्मा]]वरही हल्ला केला. येथे त्यांना [[भारत|भारतीय]], ब्रिटिश, [[ऑस्ट्रेलिया|ऑस्ट्रेलियन]], [[कॅनडा|केनेडीयन]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकन]] व [[न्यू झीलंड]]च्या सैन्याने कडवा प्रतिकार केला परंतु हे सगळे प्रदेश जपानने काही महिन्यातच काबीज केले. [[सिंगापूर]] बळकावताना जपानने हजारो ब्रिटिश व भारतीय सैनिकांना युद्धबंदी बनवले. चीनने अखेर जपानविरुद्ध अधिकृतरीत्या युद्ध पुकारले. जपानने [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातील]] रॉयल नेव्हीच्या तांड्यावर हल्ला चढवून [[एच.एम.एस. प्रिन्स ऑफ वेल्स]], [[एच.एम.एस. रिपल्स]] या युद्धनौका व त्यासोबत ८४० खलाश्यांना यमसदनी धाडले. याचा युनायटेड किंग्डमला मोठाच धक्का बसला. == पर्ल हार्बरवरील हल्ला == [[७ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४१]] रोजी [[जपान|जपानाने]] अमेरिकेच्या [[पर्ल हार्बर]], [[हवाई]] येथील नाविक तळावर [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|आकस्मिक हल्ला]] चढवला. अमेरिकेच्या पॅसिफिक नौदलाने जपानाच्या आग्नेय आशियातील साम्राज्यविस्तारासाठी ब्रिटन, नेदरलँड्स् आणि अमेरिकेच्या ताब्यातील प्रांतांविरुद्ध आखण्यात आलेल्या लष्करी कारवायांत अडथळा आणू नये, म्हणून [[शाही जपानी नौदल|शाही जपानी नौदलाने]] ७ डिसेंबर, इ.स. १९४१ च्या सकाळी (जपानी प्रमाणवेळेनुसार [[८ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४१]]) हा हल्ला केला. ३५३ जपानी लढाऊ विमाने, बॉंब आणि टॉर्पेडो विमाने यांचा वापर करून तळावर हल्ला केला. अमेरिकन नौदलाच्या आठही लढाऊ जहाजांचे प्रचंड नुकसान झाले. त्यांपैकी चार जहाजे बुडाली. या आठपैकी सहा जहाजे पुन्हा मिळवून्, दुरुस्त करून त्यांचा वापर पुढे युद्धात करण्यात आला. जपानी नौदलाने तीन क्रूझर, तीन विनाशिका, एक विमानविरोधी प्रशिक्षण नौका आणि एक सुरूंगनौका यांचेही नुकसान केले. अमेरिकेची १८८ विमाने नष्ट झाली, २,४०२ अमेरिकन लोक मृत्युमुखी पडले, १,२८२ अमेरिकन लोक जखमी झाले. वीजकेंद्र, गोदी, इंधन व टॉर्पेडो साठवण्याची गोदामे तसेच, पाणबुडीचे धक्के आणि मुख्यालय (जे हेरखात्याचे केंद्र होते) यांवर हल्ला केला गेला नाही. अमेरिकेच्या तुलनेत जपानाचे कमी नुकसान झाले: २९ विमाने आणि ५ लहान पाणबुड्या नष्ट झाल्या, ६५ सैनिक कामी आले वा जखमी झाले व केवळ् एक जपानी सैनिक पकडला गेला. ह्या अनपेक्षित हल्ल्याने अमेरिकन जनतेला प्रचंड धक्का बसला व त्याने अमेरिकेला दुसऱ्या महायुद्धात उतरण्यास भाग पाडले. [[८ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४१]]<nowiki/>रोजी अमेरिकेने अधिकृतरीत्या जपानाविरुद्ध युद्ध पुकारले व ती ब्रिटनाच्या बाजूने युद्धात उतरली. यापुढील अमेरिकन कारवायांमुळे [[जर्मनी]] व [[इटली]] यांनी [[११ डिसेंबर]], [[इ.स. १९४१]] रोजी अमेरिकेविरुद्ध युद्ध पुकारले. त्याला अमेरिकेने तसेच प्रत्युत्तर दिले. या आकस्मिक जपानी हल्ल्यामागे बराच पूर्वेतिहास होता, परंतु, सामोपचाराने बोलणी चालू असताना, कुठलीली पूर्वसूचना न देता झालेल्या ह्या हल्ल्यामुळे तत्कालीन अमेरिकन साष्ट्रपती [[फ्रॅंकलिन डी. रूझवेल्ट]] यांनी ७ डिसेंबर, १९४१ या दिवसाबद्दल 'अ डेट विच विल लिव्ह इन इन्फेमी' (बदनाम, असंतोषजनक दिवस)  असे उद्गार काढले आहेत. ==== आफ्रिकेतील रणांगण ==== '''उत्तर आफ्रिका व मध्यपूर्व''' उत्तर आफ्रिकेत उतरलेल्या [[एर्व्हिन रोमेल|फील्ड मार्शल रोमेल]]च्या सैन्याने पूर्वेकडे आगेकूच चालू ठेवली व [[टोब्रुकचा वेढा|टोब्रुक या बंदराला वेढा]] घातला. [[टोब्रुक]] सोडवायचे दोस्त राष्ट्रांचे दोन प्रयत्न निष्फळ झाले शेवटी [[ऑपरेशन क्रुसेडर]] या मोहीमेंतर्गत मोठ्या सैन्यानिशी हल्ल्याला उत्तर दिल्यावर रोमेलने टोब्रुकचा वेढा उठवला वा इतरत्र प्रयाण केले. [[एप्रिल महिना|एप्रिल]]-[[मे]] [[इ.स. १९४१|१९४१मध्ये]] [[युनायटेड किंग्डम]]ने [[इराक]]वर हल्ला करून इराक परत जिंकून घेतले. [[जून]]मध्ये दोस्त सैन्याने [[सीरिया]] व [[लेबेनॉन]] जिंकले. तटस्थ राहिलेल्या [[इराण]]वर सोव्हिएत संघाने व ब्रिटनने हल्ला केला व तेथील तेलसाठा बळकावला. इराणमधील तेलवाहिन्यांतून सोव्हिएत संघाला खनिज तेलाचा मुबलक पुरवठा सुरू झाला. === तिढा - इ.स. १९४२ === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''मध्य व पश्चिम युरोप''' [[मे]] [[इ.स. १९४२|१९४२मध्ये]] चेकोस्लोव्हेकियातील भूमिगत सशस्त्र चळवळीच्या सद्स्यांनी '[[शेवटचा उपाय|शेवटच्या उपायाचा]]' योजक [[राइनहार्ड हेड्रिख]] याचा खून केला. याचा वचपा काढण्यासाठी हिटलरने [[चेकोस्लोव्हेकिया]]मधील [[लिडाईस]] हे गाव बेचिराख केले. [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]]मध्ये [[कॅनेडा|केनेडीयन]] सैनिकांनी [[ऑपरेशन ज्युबिली]] नावाखाली [[फ्रान्स]]च्या [[दियेपे]] गावाजवळ धाड घातली. ही मोहीम सपशेल फसली व अनेक सैनिक मृत्युमुखी पडले वा युद्धबंदी झाले पण यातून दोस्त सेनापतींनी धडे घेतले व [[ऑपरेशन टॉर्च]] व [[ऑपरेशन ओव्हरलॉर्ड]]च्यावेळी ते गिरवले. '''शिशिरामधील व वसंतातील सोव्हिएत हल्ले''' [[उत्तर युरोप]]मध्ये [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] [[जानेवारी ९]] ते [[फेब्रुवारी ६]]च्या दरम्यान [[टोरोपेट्स-खोल्म मोहीम]] उघडुन [[अँड्रियापोल]] व [[देम्यान्स्क]]जवळ जर्मन तुकड्यांना हरवले. याशिवाय [[खोल्म]], [[वेलिझ]] व [[वेलिकी लुकी]]च्या आसपास जर्मन सैन्याला थोपवण्यात त्यांना यश मिळाले. दक्षिणेत [[मे]] महिन्यात सोव्हिएत सैन्याने [[जर्मनीचे सहावे सैन्य|जर्मनीच्या सहाव्या सैन्याविरुद्ध]] आघाडी उघडली. [[खार्कोव्ह]]जवळ १७ दिवस चाललेल्या लढाईत २,००,०००पेक्षा जास्त लाल सैनिक मृत्यू पावले. '''ग्रीष्मातील अक्ष हल्ले''' [[जून २८]]ला [[अक्ष राष्ट्रे|अक्ष राष्ट्रांनी]] [[ऑपरेशन ब्लू]] ही मोहीम सुरू केली. जर्मन सैन्य आग्नेयेला [[डॉन नदी]] पासून [[व्होल्गा नदी]]पर्यंत [[कॉकेसस पर्वत|कॉकेसस पर्वतांच्या]] दिशेने कूच करू लागली. [[जर्मन सैन्यसमूह बी|सैन्यसमूह बी]] [[स्टालिनग्राड]] शहर जिंकायच्या अपेक्षेने निघाला. स्टालिनग्राड जिंकून जर्मन सैन्याची डावी आघाडी सुरक्षित होताच [[जर्मन सैन्यसमूह ए|सैन्यसमूह ए]] दक्षिणेतील तेलसाठे जिंकून घेणार होता. ग्रीष्म संपता झालेल्या कॉकेससच्या लढाईत जर्मनीने हे तेलसाठे जिंकून घेतले. '''स्टालिनग्राड''' <br />''मुख्य पान: [[स्टालिनग्राडचा वेढा]]'' [[चित्र:स्टालिनग्राड सैनिक.jpg|thumb|200px|right|स्टालिनग्राडच्या भग्नावशेषातून लढणारे सोव्हिएत सैनिक]] जर्मन सैन्यसमूह बी [[ऑगस्ट २३]], [[इ.स. १९४२|१९४२]] रोजी [[स्टालिनग्राड]]च्या उत्तरेला [[व्होल्गा नदी]]च्या किनारी येऊन पोचला. यासुमारास [[लुफ्तवाफे]]ने केलेल्या बॉम्बफेकीत गावाच्या मध्यावर असलेल्या लाकडी इमारती व कारखाने उद्ध्वस्त झाले. महिन्याभरात उरलेसुरले उद्योग-धंदेही नष्ट झाले व शहराच्या पिछाडीस असलेले पूल व रस्तेसुद्धा जर्मन तोफखान्याच्या पल्ल्यात आले. आता स्टालिनग्राडला रसद/कुमक मिळणेही मुश्किल झाले. जर्मन सैन्याने आता शहरात धाडी घालणे सुरू केले. सोव्हिएत सैनिकांनी व स्टालिनग्राडच्या नागरिकांनी त्यांचा चौकाचौकातून व घराघरातून सामना केला. अत्यंत भयानक अश्या हातोहात लढाया रोजच व्हायला लागल्या. हळूहळू रशियन हिवाळा जर्मन सैन्यालाही गारठू लागला पण लढाईची तीव्रता तितकीच राहिली. दमछाक व उपासमारीने दोन्हीकडील सैन्याला पछाडले. स्टालिनग्राडची स्थिती तर अगदीच केविलवाणी होती पण तरीही तेथील नागरिक जिद्दीने मुकाबला करीत राहिले. आता [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ही ईरेला पेटला. काही केल्या स्टालिनग्राड जिंकायचेच असे हुकुम त्याने सोडले. जर्मन सेनापतींनी व्यूहात्मक माघार घेउन हिवाळ्यानंतर परत हल्ला करायचे सुचवले पण हिटलरने ते धुडकावून लावले. आता स्टालिनग्राडच्या लढाईत हिटलर [[बर्लिन]]मधून स्वतः व्यूह रचू लागला. [[जनरल फोन पॉलस]]ने वैतागून [[नोव्हेंबर]]मध्ये शहरावर निर्वाणीचा हल्ला चढवला [[जर्मनीचे सहावे सैन्य]] स्टालिनग्राडमध्ये घुसले. त्यांनी शहराचा ९०% भाग काबीज केला. सोव्हिएत सैन्याने स्टालिनग्राडच्या बाहेर सैन्य गोळा करण्यास सुरुवात केलेली होती. जर्मन सैन्याचा मोठा भाग शहरात होता व तेथील हातोहात लढायां गुंतलेला होता. परिणामी त्यांच्या बाजू दुबळ्या पडल्या. ही संधी साधून सोव्हिएत सैन्याने [[ऑपरेशन युरेनस]] ही मोहीम सुरू केली व [[नोव्हेंबर १९]] रोजी जर्मन सैन्याच्या दोन्ही बाजूने एल्गार केला. हा हल्ला परिणामकारक ठरला व जर्मन सैन्याचा प्रतिकार खचला. दोन्हीकडून आलेले सोव्हिएत सैन्य स्टालिनग्राडच्या नैर्ऋत्येला [[कलाच]] शहराजवळ एकत्र झाले. परिणामी स्टालिनग्राडमध्ये घुसलेले सहावे जर्मन सैन्य आता चारही बाजूंनी वेढले गेले. [[चित्र:Battle of Stalingrad.png|thumb|200px|left|स्टालिनग्राडची लढाई]] अडकलेल्या जर्मन सैन्याने हिटलरकडे वेढा फोडून बाहेर पडण्याची (त्यायोगे स्टालिनग्राड परत सोव्हिएत सैन्याला देण्याची) परवानगी मागितली पण ती नाकारली गेली. हिटलरने सहाव्या सैन्याला स्टालिनग्राडमध्येच थांबायचा हुकुम सोडला व बाहेरून सैन्य पाठवून वेढा फोडण्याचे आश्वासन दिले. त्यादरम्यान लुफ्तवाफेद्वारा रसद पुरवण्याचीही ग्वाही दिली. पण लुफ्तवाफेकडून होणारी मदत ही गरजेच्या एक षष्ठांशही नव्हती व लवकरच जर्मन सैन्याची गत महिन्याभरापूर्वीच्या स्टालिनग्राडच्या नागरिकांसारखीच झाली. [[लाल सैन्य|लाल सैन्याला]] हिटलरच्या व्यूहाचा अंदाज होताच. त्यांनी [[मॉस्को]]जवळ [[ऑपरेशन मार्स]] सुरू केले व [[जर्मनीचा सैन्यसमूह मध्य|मध्य सैन्यसमूहाची]] लांडगेतोड करण्यास सुरुवात केली. परिणामी जर्मनीला तेथून स्टालिनग्राडच्या मदतीला कुमक पाठवणे अशक्य झाले. मॉस्कोकडून कुमक येत नसल्याचे पाहून [[जर्मनीचा सैन्यसमूह दक्षिण|दक्षिण सैन्यसमूहाच्या]] सेनापती [[फोन मॅनस्टीनने]] [[डिसेंबर]]मध्ये आपल्या सैन्यातून काही तुकड्या स्टालिनग्राडच्या मदतीला पाठवल्या पण स्टालिनग्राडपासून ५० कि.मी. अंतरावरील लढाईत त्यांचा पराभव झाला व त्यांनी माघार घेतली. स्टालिनग्राडमधील सहाव्या सैन्याची स्थिती दिवसेंदिवस बिकट होत चालली होती. हिटलरला अजूनही स्टालिनग्राडमध्ये पराभव मान्य नव्हता. जानेवारीत त्याने जनरल पॉलसला [[फील्ड मार्शल|फील्डमार्शल]]पदी पदोन्नती दिली. जर्मनीच्या इतिहासात एकाही फील्डमार्शलने शत्रूसमोर शरणागती पत्करली नव्हती तसेच एकही फील्डमार्शल शत्रूच्या हाती जिवंत लागलेला नव्हता. फोन पॉलसच्या पदोन्नतीतून हिटलर जणू काही फोन पॉलस व सहाव्या सैन्याला संदेशच देत होता की त्यांनी शरणागती पत्करणे हिटलरला मंजूर नव्हते. अपेक्षित होते ते मरेपर्यंत लढणे व हरल्यास मरणे. परंतु फोन पॉलसला हे पटले नाही. आपल्या सैन्याची दयनीय अवस्था पाहून त्याने [[फेब्रुवारी २]] रोजी सोव्हिएत सैन्यासमोर शरणागती पत्करली. असलेल्या सैनिकांपैकी २२ जनरलांसह फक्त ९१,००० सैनिकांना जिवंतपणी युद्धबंदी केले गेले. यांपैकीसुद्धा केवळ ५,००० युद्धाच्या अंतापर्यंत जिवंत राहिले. अतिशय दारुण अशा या लढाईत दोन्ही पक्षांचे अपरिमित नुकसान झाले. दोन्हीकडचे मिळून २०,००,००० व्यक्ती मरण पावल्या. पैकी अक्ष राष्ट्रांचे ८,५०,००० सैनिक व उरलेले सोव्हिएत सैनिक व नागरिक होते. तोपर्यंतच्या जगाच्या इतिहासातील मृतांच्या आकड्याच्या दृष्टीने ही सगळ्या मोठी लढाई ठरली. ==== प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''नैर्ऋत्य व मध्य प्रशांत महासागर''' [[जपान]]विरुद्ध युद्धाची तयारी करीत असताना [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष]] [[फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट]]ने अमेरिकेत राहणाऱ्या जपानी, इटालियन व जर्मन वंशाच्या अमेरिकन नागरिकांना बंदिवासात धाडण्याचा हुकुम सोडला. युद्ध संपेपर्यंत हे लोक हलाखीच्या अवस्थेत तुरुंगसदृश जागेत राहिले. त्यादरम्यान त्यांची संपत्ती सरकार व इतर नागरिकांनी बळकावली. [[एप्रिल महिना|एप्रिल]] [[इ.स. १९४२|१९४२मध्ये]] [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] जपानवर पहिला हल्ला केला. [[टोक्यो]]वरील बॉम्बफेकीने नुकसान जास्त झाले नसले तरी अमेरिकन जनतेच्या अंगावर मूठभर मांस चढले व जपानने आपले काही सैन्य व आरमार स्वतःच्या किनाऱ्याजवळ परत बोलावले. मेमध्ये जपानी आरमाराने [[न्यू गिनी]]तील [[पोर्ट मोरेस्बी]] शहरावर हल्ला केला. दोस्त राष्ट्रांच्या आरमाराने [[कॉरल समुद्राची लढाई|कॉरल समुद्राच्या लढाईत]] जपानला रोखले परंतु अमेरिकेची [[यु.एस.एस. लेक्झिंग्टन]] ही विमानवाहू नौका त्यात बळी पडली. कॉरल समुद्राची ही लढाई विमानवाहू नौकांची आमनेसामने झालेली पहिलीच लढाई होती. पुढच्या महिन्यात दोन्ही आरमारात पुन्हा टक्कर झाली ती [[मिडवेची लढाई|मिडवेच्या लढाईत]]. तोपर्यंत अमेरिकेच्या तंत्रज्ञांनी जपानी कूटसंदेशलेखनपद्धती उकलली होती व त्यामुळे त्यांना जपानी बेतांची पूरेपूर माहिती होती. अमेरिकेच्या बॉम्बफेकी विमानांनी जपानच्या चार विमानवाहू नौका बुडवल्या व जपानी आरमाराचा कणा मोडला. इतिहासकारांच्या मते ही लढाई युद्धातील निर्णायक क्षणांपैकी होती. येथून जपानच्या अनिर्बंध सत्ताप्रसाराला खीळ बसली. [[चित्र:ग्वादालकॅनाल अमेरिकन सैनिक.jpg|thumb|200px|right|ग्वादालकॅनालमध्ये अमेरिकन सैनिक]] [[मे]]मध्ये न्यू गिनीवर समुद्रीमार्गाने केलेले आक्रमण फसल्यावर जपानने जुलैमध्ये जमिनीवरून हल्ला केला. पोर्ट मोरेस्बीच्या पश्चिमेस जंगलात जमा होऊन [[कोकोडा पायवाट|कोकोडा पायवाटेवरून]] जपानी सैन्याने हल्ला केला. त्यावेळी पोर्ट मोरेस्बीचा बचाव करण्याची जबाबदारी [[ऑस्ट्रेलियन सैना|ऑस्ट्रेलियन सैन्यावर]] होती. ५,००० सैनिकांनी मिळेल त्या हत्यारांनिशी आपल्यापेक्षा बऱ्याच मोठ्या सैन्याचा यशस्वी प्रतिकार केला व जपानी सैन्याला मागे रेटले. यानंतर दोन्ही सैन्यांनी कुमक मागवली व [[सप्टेंबर]]मधील [[मिल्ने बेची लढाई|मिल्ने बेच्या लढाईनंतरही]] [[जानेवारी]] [[इ.स. १९४३|१९४३पर्यंत]] चकमकी होत राहिल्या पण दोस्त सैन्याने पोर्ट मोरेस्बी शत्रूच्या हाती पडू दिले नाही. जपानी सेनेचा जमिनीवरील युद्धात हा प्रथम पराभव होता. [[ऑगस्ट ७]]ला [[अमेरिकेचे मरीन सैन्यदल|अमेरिकेचे मरीन सैनिक]] [[ग्वादालकॅनालची लढाई|ग्वादालकॅनालच्या लढाईत]] उतरले. [[ग्वादालकॅनाल]] बेटावर वर्चस्व मिळवण्यासाठी झालेली ही लढाई सहा महिने चालली. यादरम्यान आसपासच्या समुद्रात अनेक आरमारी लढाया झाल्या त्यातील काही म्हणजे [[साव्हो बेटाची लढाई]], [[केप एस्पेरान्सची लढाई]], [[ग्वादालकॅनालची आरमारी लढाई]], [[तासाफरोंगाची लढाई]], इ. '''चीन-जपान युद्ध''' पर्ल हार्बरवरील हल्ल्यानंतर जपानने [[चीन]]वर नव्याने हल्ला केला. यावेळी त्यांचा रोख [[चांग्शा]] शहर जिंकण्यावर होता. जपानने १,२०,००० सैनिकांसह केलेल्या [[चांग्शाची लढाई, इ.स. १९४२|हल्ल्याला]] चीनने ३,००,००० सैनिकांनी प्रत्युत्तर दिले. दोन बाजूंनी चीनी सैन्याच्या कचाट्यात सापडलेल्या जपानने तेथून काढता पाय घेतला. ==== आफ्रिकेतील रणांगण ==== '''ईशान्य आफ्रिका''' [[चित्र:Bundesarchiv Bild 101I-783-0150-28, Nordafrika, Panzer III.jpg|thumb|200px|left|जर्मनीच्या पॅंझर कोरचे रणगाडे आफ्रिकेत]] [[इ.स. १९४२|१९४२]]च्या सुरुवातीला दोस्त राष्ट्रांना आफ्रिकेतील काही सैन्य पूर्वेच्या आघाडीवर पाठवावे लागले. याच वेळी [[जनरल रोमेल]]ने [[लिब्या]]तील [[बेंगाझी]] शहर काबीज केले. त्यानंतर त्याने [[गझालाची लढाई|गझालाच्या लढाईत]] दोस्त सैन्याला हरवले व [[टोब्रुक]] जिंकून घेत दोस्त सैन्याची वाताहत केली. टोब्रुकला हजारो युद्धबंदी व मोठी रसद मिळवून रोमेलने [[इजिप्त]]वर चढाई केली. इजिप्तमध्ये [[अल अलामेनची पहिली लढाई]] [[जुलै]] [[इ.स. १९४२|१९४२मध्ये]] झाली. रोमेलने दोस्त सैन्याला मागे रेटत [[अलेक्झांड्रिया, इजिप्त]] व [[सुएझ]]पर्यंत ढकलले पण आता जर्मन सैन्याकडील इंधन व अन्नसाठाही संपत आलेला होता व कोपऱ्यात सापडलेल्या दोस्त सैन्याचा प्रतिकारही तिखट झाला होता. अल अलामेनच्याच जवळ [[अल अलामेनची दुसरी लढाई|दुसरी लढाई]] झाली ती [[ऑक्टोबर २३]] व [[नोव्हेंबर ३]]च्या दरम्यान. [[लेफ्टनंट जनरल]] [[बर्नार्ड मॉॅंटगोमरी]]च्या नेतृत्वाखाली [[ब्रिटनचे आठवे सैन्य|ब्रिटिश आठव्या सैन्याने]] रोमेलला माघार घेण्यास भाग पाडले. रोमेलने आफ्रिका कोरसह [[ट्युनिसिया]]त माघार घेतली '''वायव्य आफ्रिका''' दोस्त राष्ट्रांनी [[नोव्हेंबर ८]], [[इ.स. १९४२|१९४२]] रोजी [[ऑपरेशन टॉर्च]] नावाची मोहीम सुरू केली. [[कॅसाब्लांका]], [[ओरान]] व [[अल्जीयर्स]]मधून सैनिक घुसवून उत्तर आफ्रिका जिंकण्याच्या बेताने उतरलेल्या या सैन्याला काही दिवसांनी [[बोने]] येथे उतरलेल्या सैनिकांची साथ मिळाली. हा सगळा जथा ट्युनिसियातील रोमेलच्या सैन्यावर चाल करून गेला. रस्त्यात [[विची फ्रान्स]]च्या सैन्याने नाममात्र प्रतिकार केला पण शत्रूची संख्या व कुवत पाहून लगेचच हत्यारे खाली ठेवली. यामुळे चिडलेल्या [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ने वीचि फ्रान्सवर हल्ला करून तेथील नाममात्र सरकारसुद्धा पदच्युत केले व लष्करी कायदा लावला. आता ट्यूनीशियातील जर्मन व इटालियन सैन्य [[अल्जीरिया]] व [[लीबिया]]कडून चाल करून येणाऱ्या दोस्त सैन्याच्या कचाट्यात सापडले. [[जनरल रोमेल|रोमेलने]] ही कोंडी फोडण्यासाठी [[कॅसरीन पासची लढाई|कॅसरीन पासच्या लढाईत]] अमेरिकन सैन्याला धूळ चारली व अक्ष सैन्याचा एक भाग सोडवला. पण उरलेल्या अक्ष सैन्याने लवकरच पराभव पत्करला. === बदलते वारे - इ.स. १९४३ === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''सोव्हिएत कारवाया''' [[स्टालिनग्राडचा वेढा|स्टालिनग्राडच्या विजयानंतर]] [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] जर्मन सैन्याचा पाठपुरावा करण्यास सुरुवात केली. मुख्यत्वे [[डॉन नदी]]च्या आसपासच्या या कारवायात सोव्हिएत सैन्याला सुरुवातीस यश मिळाले पण लवकरच जर्मनीने नव्या दमाने त्यांचा प्रतिकार केला व एकामागोमाग लढाया जिंकल्या. [[खार्कोव्ह]] शहर परत जर्मनीच्या हातात गेले. सोव्हिएत सैन्याने वर्षअखेर [[खार्कोव्हची चौथी लढाई|खार्कोव्ह परत मिळवले]]. सोवयेत सैन्याची चढती कमान पाहून [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ने आपल्या सैन्याला [[ड्नाइपर नदी]]पर्यंत माघार घेण्याची परवानगी दिली. [[सप्टेंबर]]पर्यंत ड्नाइपरच्या तीरावर बचावफळी तयार करण्यात आली पण लवकरच सोव्हिएत सैन्याने तेथून जवळच ड्नाइपर ओलांडली व एकामागोमाग शहरे काबीज करण्यास सुरुवात केली. [[झापोरोझ्ये]] व [[ड्नेप्रोपेट्रोव्ह्स्क]] नंतर लाल सैन्याने [[युक्रेन]]ची राजधानी [[क्यीव्ह]]कडे मोर्चा वळवला. [[नोव्हेंबर]]मध्ये क्यीव्हच्या दोन्ही बाजूंनी हल्ला करीत सोव्हिएत सैन्य शहरात दाखल झाले. [[डिसेंबर २४]]ला [[कोरोस्टेन]] जिंकून घेउन तेथून रेल्वेमार्गाच्या बाजूने चाल करीत सोव्हिएत व युक्रेनियन सैन्याने [[इ.स. १९३९|१९३९ च्या]] सोव्हिएत-[[पोलंड]] सीमेपर्यंत धडक मारली. '''जर्मन कारवाया''' [[इ.स. १९४३|१९४३चा]] [[वसंत]] जर्मन आणि सोव्हिएत सैन्यांनी पुनर्बांधणीत घालवला. तयारी पूर्ण न झाल्यामुळे जर्मनीने आघाडी उघडणे लांबवले. अखेर [[जुलै ४]]च्या सुमारास [[वेह्रमाख्ट]]ने दुसऱ्या महायुद्धातील आपले सगळ्यात मोठे दल जमा केले आणि [[कुर्स्क]] शहरावर चाल केली. याची कल्पना असलेल्या लाल सैन्याने येथे मातीचे कामचलाउ किल्ले उभारून त्याआडून प्रतिकार केला. जर्मनीने रशियन व्यूहरचनेतील पान उचलून कुर्स्कच्या उत्तर व दक्षिणेकडून एकदम चाल केली होती. त्यांचा बेत सोव्हिएत सैन्याच्या पिछाडीचा प्रदेश काबीज करून [[स्टालिनग्राड]]प्रमाणे रशियाच्या ६० डिव्हिजन पकडण्याचा होता. उत्तरेकडून आलेल्या जर्मन सैन्याला फारशी प्रगती करता नाही आली पण दक्षिणेतून त्यांनी बरीच मजल मारली. वेढले जाण्याची शक्यता ओळखून सोव्हिएत सैन्याने आपली राखीव दलेसुद्धा आता युद्धात उतरवली. यावेळी झालेली [[कुर्स्कची लढाई]] ही रणगाड्यांची युद्धातील सगळ्यात मोठी लढाई ठरली. [[प्रोखोरोव्ह्का]] शहराजवळ झालेल्या या लढाईत दोन्ही बाजूंनी होतीनव्हती ती सगळी शक्ती पणाला लावली. जर्मनीचे सैन्य गेली चार वर्षे अव्याहत लढत होते व त्यांच्याकडे राखीव असे सैन्य नव्हतेच. उलटपक्षी रशियाने आपले ताज्या दमाचे राखीव सैन्य रणात उतरवले होते. याची परिणती लवकरच दिसून आली. जर्मन हल्लेखोरांचा धुव्वा उडवत सोव्हिएत सैन्याने त्यांना युद्धाच्या सुरुवातीपेक्षा मागे रेटले. '''दोस्तांचे इटलीवर आक्रमण''' [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]] [[इ.स. १९४३|१९४३मध्ये]] [[रोमेल]]ने [[कॅथेरीन पासची लढाई|कॅथेरीन पासच्या लढाईत]] दोस्त सैन्याला गुंगारा दिला होता पण [[ट्युनिसिया]]तील उरलेले अक्ष सैन्य फारसा प्रतिकार करू शकले नाही व २,५०,००० सैनिकांनी तेथे आत्मसमर्पण केले. यात इटलीच्या सैन्यदलातील बहुसंख्य सैनिक होते. दरम्यान [[जुलै]]मध्ये दोस्त राष्ट्रांनी [[ऑपरेशन हस्की]] मोहीमेंतर्गत [[सिसिली]]वर चढाई केली व महिन्याभरात बेट जिंकून घेतले. शत्रु दाराशी येऊन ठेपलेला बघताच [[इटली]]तील [[बेनितो मुसोलिनी]]चे सरकार गडगडले. राजा [[व्हिक्टर इम्मॅन्युएल तिसरा, इटली|व्हिक्टर इम्मॅन्युएल तिसऱ्याने]] मुसोलिनीला पदच्युत केले व [[ग्रेट फाशिस्ट काउन्सिल]]च्या संमतीने त्याला अटकही करवली. [[पीयेत्रो बॅदोग्लियो]]च्या नेतृत्वाखालील नवीन सरकारने युद्ध चालू ठेवण्याचे जाहीर केले पण एकीकडे दोस्त राष्ट्रांशी गुप्त वाटाघाटी सुरू केल्या. यात ठरल्याप्रमाणे दोस्तांनी [[सप्टेंबर ३]] रोजी इटलीवर चढाई केली. चार-पाच दिवस नाममात्र प्रतिकार करून इटलीने शरणागती पत्करली. राजा व त्याचे कुटुंब बॅदोग्लियोच्या सरकारसह [[रोम]]हून दक्षिणेला पळून गेले. नेतृत्वहीन इटालियन सैन्याने तुरळक लढाया केल्या पण थोड्याच दिवसांत त्यांनीही शस्त्रे खाली ठेवली. हे पाहताच उत्तरेतून जर्मन सैन्य पुढे सरसावले व त्यांनी दोस्त सैन्याला रोमच्या दक्षिणेला [[गुस्ताव रेषा|गुस्ताव रेषेवर]] चार-पाच महिने रोखून धरले. जर्मनीने उत्तरेत [[सालोचे इटालियन समाजवादी प्रजासत्ताक]] या नावाखाली जर्मनधार्जिणे सरकार मुसोलिनीच्या हाती देऊन बसवले. याचवेळी जर्मनीने [[युगोस्लाव्हिया]]त आपले सैनिक [[पाचवी सुजेत्का मोहीम|पाठवून]] तेथील भूमिगत चळवळ चिरडण्याचा प्रयत्न केला. '''अटलांटिकची लढाई''' [[जर्मनी]]ने आपल्या [[यु-बोट|यु-बोटींनी]] दोस्त राष्ट्रांच्या आरमाराला गेली चार वर्षे सळो की पळो केलेले होते. आता दोस्तांनी त्यांचे आरमारी व्यूह बदलले व यु-बोटींचा प्रतिकार करण्यास सुरुवात केली. [[इ.स. १९४३|१९४३मध्ये]] यु-बोटींना नौकांचे दोन तांडे बुडवण्यात यश आले पण शत्रूने अनेक यु-बोटीही बुडवल्या. जर्मनीत नवीन यु-बोटी तयार होणे जवळजवळ थंडावलेच होते. आपली संख्या कमी होत असलेली पाहून यु-बोटींनी खुल्या समुद्रात हल्ले करण्याचे सोडले व किनाराऱ्याच्या जवळ राहून शिकार शोधणे पसंत केले. यु-बोटींचा धोका कमी होताच दोस्त आरमारांनी [[आर्क्टिक महासागर|आर्क्टिक समुद्रातून]] [[रशिया]]कडे रसद धाडण्यास पुनः सुरुवात केली. यामुळे सोव्हिएत संघाचे पारडे जड होणार असे दिसताच जर्मन आरमाराने आपला मोर्चा तिकडे वळवला. [[नॉर्थ केपची लढाई|नॉर्थ केपच्या लढाईत]] [[रॉयल नेव्ही]]च्या [[एच.एम.एस. ड्यूक ऑफ यॉर्क]], [[एच.एम.एस. बेलफास्ट]] व इतर काही विनाशिकांनी मिळून जर्मनीची शेवटची [[बॅटल क्रुझर]] [[शार्नहॉर्स्ट]]ला जलसमाधि दिली. ==== आशिया व प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''मध्य व नैर्ऋत्य प्रशांत महासागर''' दोस्त सैन्याने [[जानेवारी २]]ला [[न्यू गिनी]]तील [[बुना, न्यू गिनी|बुना]] शहर जिंकले व [[पोर्ट मोरेस्बी]]वरील जपानी टांगती तलवार दूर केली. [[जानेवारी २२]] पर्यंत पुढे चाल करीत त्यांनी जपानी सैन्याचे पूर्व आणि पश्चिम न्यू गिनीमध्ये ये-जा करण्याचे मार्गही बंद केले. त्यामुळे दोन्हीकडच्या जपानी सैन्यांना हरवणे सोपे झाले. अमेरिकन सैन्याने [[फेब्रुवारी ९]]ला [[ग्वादालकॅनाल]] मुक्त केले व [[सोलोमन द्वीपसमूह|सोलोमन द्वीपांवर]] चढाई केली व वर्षअखेर तेही जिंकून घेतले. '''चीन-जपान युद्ध''' [[चित्र:Changde battle.jpg|thumb|200px|left|चांग्डेची लढाई]] [[चीन]]च्या [[हुनान]] प्रांतातील [[चांग्डे]] शहरावर [[जपान]]ने [[नोव्हेंबर २]], [[इ.स. १९४३|१९४३]] रोजी १,००,००० सैनिकांसह [[चांग्डेची लढाई|हल्ला]] केला. पुढील काही दिवसांत हे शहर जपान व चीनच्या हाती पडले पण अंती चीनने जपानी आक्रमकांना हुसकावून लावले व बाहेरून मदत मिळेपर्यंत शहर लढवले. [[स्टालिनग्राडचा वेढा|स्टालिनग्राडप्रमाणे]] चाललेल्या या युद्धात दोन्हीकडचे मिळून १,००,०००हून अधिक व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या '''आग्नेय आशिया''' चीनमध्ये सम्राट [[च्यांग कै-शेक]]च्या नेतृत्वाखालील [[कॉमिन्टांग सैन्य]] आणि [[साम्यवादी]] [[माओ झेडॉॅंग]]च्या नेतृत्वाखालील चीनी सैन्य जपानी आक्रमणाचा सामना करीत असले तरी दोघांत एकवाक्यता नव्हती व एकमेकांत कुरबुरी सुरूच होत्या. इकडे ब्रिटनने दोन्ही सैन्यांना [[बर्मा रोड]] नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या घनदाट जंगल व कठीण पर्वत पार करीत [[आसाम]] पासून ब्रह्मदेश(आताचे [[म्यानमार]])मार्गे रसद पुरवठा सुरू ठेवला होता. जपानने म्यानमार हस्तगत केल्यावर हा मार्ग बंद पडला. यावर उपाय म्हणून [[रॉयल एरफोर्स]]ने ईशान्य भारतातील विमानतळांवरून ही मदत सुरू ठेवली होती. जपानी सैन्य ब्रह्मदेशातून हटत नाही ही पाहिल्यावर ब्रिटनने चीनी सैन्याला [[अरुणाचल प्रदेश]]मार्गे भारतात आणले व अमेरिकन जनरल [[जोसेफ स्टिलवेल]]ने त्यांना नवी तालीम व शस्त्रास्त्रे दिली. या चीनी सैन्याच्या पाठबळावर आता ब्रिटनने भारतातून चीनला जाण्यासाठी [[लेडो मार्ग]] बांधण्याचे काम सुरू केले. === शिकाऱ्याचीच शिकार? - इ.स. १९४४ === ==== युरोपीय रणांगण ==== '''शिशिर-वसंतातील सोव्हिएत कारवाया''' [[लाल सैन्य|लाल सैन्याने]] [[जानेवारी]]त [[लेनिनग्राडचा वेढा]] उठवल्यावर [[जर्मनी]]ने पद्धतशीरपणे माघार घेत तेथून दक्षिणेला बचावफळी उभारली. त्या भागातील तळ्यांचा आधार घेत जर्मनीला ही आघाडी उभारण्यात यश आले पण त्या सुमारास जनरल [[हान्स-व्हॅलेन्टिन ह्युब]]चे [[पहिले पॅन्झर सैन्य]] दोन बाजूंनी चालून आलेल्या सोव्हिएत सैन्याच्या कचाट्यात सापडले. सात आठवड्यांनी त्यांनी आपली सुटका करून घेतली पण बरेचसे जर्मन रणगाडे व तोफा शत्रूच्या हाती पडल्या. [[वसंत]] ऋतुत जर्मनीने [[युक्रेन]]मधूनही माघार घेतली पण त्यांच्या [[जर्मनीचा दक्षिण सैन्यसमूह|दक्षिण सैन्यसमूहातील]] [[जर्मनीचे सतरावे सैन्य|सतरावे सैन्य]] बचावासाठी तेथे थांबले. वसंतअखेर लाल सैन्याच्या [[लाल सैन्याची तिसरी युक्रेनियन आघाडी|तिसऱ्या युक्रेनियन आघाडीने]] त्यावर हल्ला करून जर्मन सैन्याचा धुव्वा उडवला. रशियन सैन्याने या लढाईत [[काळा समुद्र|काळ्या समुद्रापार]] माघार घेणाऱ्या जर्मन सैन्याचा रस्ताही तोडला व २,५०,००० जर्मन व रोमेनियन सैनिकांना यमसदनी धाडले. याच सुमारास सोव्हिएत सैन्याने [[रोमेनिया]]तील [[याश|इयासी]] शहरावर चढाई केली. महिनाभर शहर लढवल्यावर जर्मन-रोमेनियन सैन्याने [[टारगुल फ्रुमोसची लढाई|टारगुल फ्रुमोसच्या लढाईनंतर]] हार पत्करली व शहर सोव्हिएत सैन्याच्या हातात आले. यामुळे आता [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाला]] रोमेनियावर पुढील चाल करणे सोपे झाले. शत्रूची ही चाल पाहून [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ने अंदाज बांधला की [[हंगेरी]] पक्ष बदलून सोव्हिएत संघाला सामील होइल. हे टाळण्यासाठी जर्मनीने हंगेरीवर चढाई केली व आपले सैन्य देशभर पसरवले. उत्तरेत [[फेब्रुवारी महिना|फेब्रुवारी]]त [[फिनलंड]]ने [[स्टालिन]]शी तहाची बोलणी सुरू केली पण स्टालिनने पुढे केलेली तहाची कलमे त्यांना मंजूर नव्हती. [[जून ९]] रोजी सोव्हिएत संघाने [[कारेलियन द्वीपकल्प|कारेलियन द्वीपकल्पावरून]] चौथे आक्रमण केले व तीन महिन्यात फिनलंडला नमवून तह करणे भाग पाडले. '''इटली व मध्य युरोप''' [[इटली]]ने शरणागती पत्करल्यावर जर्मन सैन्याने [[इटालियन द्वीपकल्प|इटालियन द्वीपकल्पाचा]] बचाव करण्याचे ठरवले व [[रोम]]च्या दक्षिणेस [[एपेनाइन पर्वत|एपेनाइन पर्वतातून]] [[गुस्ताव रेषा|गुस्ताव रेषेवर]] बचावाची फळी उभारली. अनेक प्रयत्नांनंतरसुद्धा दोस्तांना ही फळी फोडता आली नाही. पर्यायाने त्यांनी त्यास वळसा घालण्याचा प्रयत्न केला. [[ऑपरेशन शिंगल]] नावाखाली केलेल्या या मोहिमेने [[आंझियो]] येथे [[जानेवारी २२]], [[इ.स. १९४४|१९४४]] रोजी समुद्रातून हल्ला केला खरा पण किनाऱ्यावर उतरलेल्या सैन्याला लगेचच जर्मन सैन्याने वेढले व हाही प्रयत्न फसला. गुस्ताव रेषा पार करण्यासाठी बेचैन झालेल्या दोस्त सैन्याने परत समोरासमोरचे हल्ले सुरू केले. [[इ.स. ५२४|५२४]]मध्ये उभारलेली [[मॉॅंते कॅसिनो]] येथील ख्रिश्चन साधूंची वस्ती [[अमेरिकन वायु सेना|अमेरिकन वायु सेनेने]] [[फेब्रुवारी १५]] रोजी उद्ध्वस्त केली. त्यांचा असा समज झाला होता की या वस्तीत राहून जर्मन सैन्य त्यांच्या तोफखान्याला गुप्त बातम्या पुरवत होते. बेचिराख झालेल्या या वस्तीत जर्म सैनिक [[फेब्रुवारी १७]]ला आले व त्यांनी आता तेथे ठाण मांडले. [[मे १८]] पर्यंत चार वेळा दोस्त सैन्याने येथे हल्ले केले. यात २०,००० जर्मन तर ५४,००० दोस्त सैनिक मृत्युमुखी पडले. अखेर गुस्ताव रेषेवरची बचावाची जर्मन फळी फुटली व दोस्त सैन्याने उत्तरेकडे आगेकूच सुरू केली. [[जून ४]]ला हे सैनिक रोममध्ये पोचले तर ऑगस्टमध्ये [[फ्लोरेंस]]ला. हेमंत ऋतूच्या सुमारास जर्मन सैन्याने [[टस्कनी]]तील एपेनाइन पर्वतातील [[गॉथिक रेषा|गॉथिक रेषेवर]] पुन्हा जमवाजमव करून त्यांना रोखले युरोपमधील युद्धाचा एकंदर रागरंग बघून जर्मनीने मध्य युरोपमधून माघार घेतली व हंगेरीत आपल्या सैन्याची पुनर्बांधणी करण्याचा प्रयत्न सुरू केला. [[रोमेनिया]]ने [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]] [[इ.स. १९४४|१९४४मध्ये]] दल बदलून जर्मनीवर युद्ध पुकारले. यामुळे [[युक्रेन]]मधून माघार घेणाऱ्या जर्मन सैन्याला धोका निर्माण झाला. [[बल्गेरिया]]ने [[सप्टेंबर]]मध्ये शरणागती पत्करली. '''बॉम्बहल्ले''' जून इ.स. १९४४मध्ये [[जर्मनी]]ने सर्वप्रथम [[क्रुझ क्षेपणास्त्रे|क्रुझ क्षेपणास्त्रांचा]] उपयोग युद्धात केला. [[व्ही-१ उडते बॉम्ब|व्ही-१ उडत्या बॉम्बने]] [[युनायटेड किंग्डम]]वर प्रत्यक्ष हल्ले होऊ लागले. काही महिन्यांनी जर्मनीने ही कला अधिक विकसित केली व [[व्ही-२]] हे द्रव-इंधन वापरणारे [[बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे]] वापरण्यास सुरुवात केली. या हल्ल्यांना उत्तर व [[लुफ्तवाफे]]च्या कारवाया रोखण्यासाठी म्हणून अमेरिका, यु.के. व कॅनडाच्या वायुदलांनी व्यूहात्मक बॉम्बफेकींनी सुरुवात केली. सुरुवातीला सरहद्दीवरच्या गावांवरील या धाडी हळूहळू जर्मनीच्या मुख्य शहरांपर्यंत पोचल्या. एर चीफ मार्शल हॅरिसने आखणी केलेल्या या हल्ल्यांनी जर्मन प्रजा संत्रस्त होऊ लागली. हे ओळखून [[विन्स्टन चर्चिल]]ने मग दहशतवादी धाडी मारण्याचे आदेश दिले. यात विमानांच्या अनेक स्क्वॉड्रन (५०० ते १,००० विमाने) एकाचवेळी अनेक दिशांनी एकाच शहरावर चाल करून जायच्या व संपूर्ण शहरच्या शहर बेचिराख करण्याची योजना होती. हे पार पाडणारी विमाने अग्निजन्य बॉम्ब वापरून आपली निशाणे संपूर्णतः उद्ध्वस्त करीत. अशा अनेक हल्ल्यांमध्ये विमानतळ, कारखाने, पाणबुड्यांची आश्रयस्थाने, रेल्वे-यार्ड, तेलसाठे तसेच व्ही-१ व व्ही-२ क्षेपणास्त्रांचे तळ नष्ट करण्याचा उद्देश होता. सहसा या हल्ल्यांमध्ये आसपासच्या नागरिक वस्त्याही बळी पडत. या टोळधाडींचा मुकाबला करण्यास आता लुफ्तवाफे कमी पडू लागली व उरलासुरला विरोधही मोडून काढणे दोस्त वायुसेनांना सोपे झाले. इ.स. १९४४ च्या अंतापर्यंत पश्चिम आघाडीवर लुफ्तवाफेकडे फक्त तुरळक प्रमाणात विमानांच्या तुकड्या उरल्या होत्या. परिणामतः इ.स. १९४५ च्या मध्यापर्यंत जर्मनीतील जवळजवळ सगळी मुख्य शहरे बेचिराख झालेली होती. '''वॉर्सोत उठाव''' [[लाल सैन्य]] [[वॉर्सो]]च्या जवळ आल्याची बातमी ऐकून तेथील जनतेला वाटले की आता वॉर्सोची मुक्ती जवळच आहे. त्यामुळे [[ऑगस्ट १]] रोजी त्यांनी जर्मन सैन्याविरुद्ध उठाव केला. [[ऑपरेशन टेम्पेस्ट]] मोहिमेतून त्यांना मदत मिळेत अशी त्यांना आशा होती. अंदाजे ४०,००० क्रांतिकाऱ्यांनी वॉर्सो काबीज केले. परंतु लाल सैन्याने आपली कूच अलीकडेच थांबवली व शहराबाहेरुनच तोफांचा मारा करून मदत करण्याचे चालू ठेवले. इकडे जर्मन सैन्याने कुमक पाठवून उठाव दाबण्याचे सुरू केले. शेवटी [[ऑक्टोबर २]] रोजी हा उठाव संपला. जर्मन सैन्याने संपूर्ण शहर बेचिराख केले. '''ग्रीष्म-हेमंतातील सोव्हिएत कारवाया''' [[चित्र:Red Army greeted in Bucharest.jpg|200px|left|thumb|[[बुखारेस्ट]] मध्ये लाल सैन्याचे स्वागत करीत असलेले नागरिक ([[ऑगस्ट ३१]], [[इ.स. १९४४]].]] आर्मी ग्रुप सेंटरचा नायनाट केल्यावर लाल सैन्याने जुलै १९४४ च्या मध्यास दक्षिणेला असलेल्या जर्मन सैन्यावर हल्ला चढवला व महिन्याभरात [[युक्रेन]]मधून जर्मनीची हकालपट्टी केली. यासाठी सोव्हिएत दुसऱ्या व तिसऱ्या युक्रेनी फळीने जर्मनीच्या ''हीरेस्ग्रुप स्युडयुक्रेन'' या बचावफळीचा विनाश केला व थेट रोमेनियापर्यंत धडक मारली. या प्रभावी हालचालीने [[रोमेनिया]]ने पक्ष बदलला व जर्मनीची साथ सोडून ते आता दोस्त राष्ट्रांना सामील झाले. ऑक्टोबर १९४४मध्ये जनरल मॅक्सिमिलियन फ्रेटर-पिकोच्या सहाव्या जर्मन सैन्याने [[डेब्रेसेन]] जवळ सोव्हिएत मार्शल रोडियोन याकोव्लेविच मॅलिनोव्स्कीच्या ग्रुप प्लियेवच्या तीन कोरना वेढा घालून त्यांचा [[डेब्रेसेनची लढाई|धुव्वा उडवला]]. पूर्व आघाडीवरचा जर्मन सैन्याचा हा अखेरचा विजय होता. डिसेंबर १९४४ पासून लाल सैन्याच्या पहिल्या, दुसऱ्या व तिसऱ्या बाल्टिक आघाडींनी जर्मन आर्मी ग्रुप सेंटरचा उरला सुरला भाग व आर्मी ग्रुप नॉर्थशी झटापटी करून बाल्टिक प्रदेश काबीज केला. यात जर्मनीच्या दोन्ही सैन्यसमूहांची ताटातूट झाली व [[लात्व्हिया]]त [[कूरलॅंड पॉकेट]]ची रचना झाली. [[डिसेंबर २९]], १९४४ ते [[फेब्रुवारी १३]] १९४५पर्यंत सोव्हिएत सैन्याने [[बुडापेस्ट]]ला वेढा घातला. बुडापेस्टचा बचाव करण्यासाठी हंगेरीच्या सैन्याबरोबरच [[वाफेन-एस.एस.]]ची कुमक होती. या वेढ्यात दोन्ही बाजूंची अपरिमित हानी झाली. '''दोस्तांचे पश्चिम युरोपवर आक्रमण''' {{main|नॉर्मंडीची लढाई|फलैस पॉकेट|ऑपरेशन ड्रगून|पॅरिसची मुक्ती}} [[चित्र:1944 NormandyLST.jpg|thumb|right|200px|[[ओमाहा बीच]]वर उतरणारे अमेरिकन सैनिक, [[नॉर्मंडीची लढाई|डी-डे]] ([[जून ६]], [[इ.स. १९४४]]).]] [[जून ६]], [[इ.स. १९४४]] रोजी पाश्च्यात्य दोस्त राष्ट्रांनी (अमेरिका, युनायटेड किंग्डम व कॅनडा) जर्मन आधिपत्याखालील [[फ्रान्स]]च्या [[नॉर्मंडी]] किनाऱ्यावर हल्ला केला. त्याला जर्मनीने खंबीर उत्तर दिले. [[ओमाहा बीच]] व [[केन, फ्रान्स|केन शहरांच्या]] आसपास तुंबळ युद्ध झाले पण दोस्तांना पाय रोवण्यात यश मिळाले. महिनाभर नॉर्मंडीच्या आसपास जम बसवल्यावर जुलैच्या अखेरीस अमेरिकन सैन्याने [[ऑपरेशन कोब्रा]] मोहीमेंतर्गत आपले वर्चस्व पसरविण्यास सुरुवात केली. [[ॲडॉल्फ हिटलर]]ला या चालीची खबर मिळताच त्याने नॉर्मंडीच्या आसपासच्या जर्मन सेनेला प्रतिहल्ला चढवण्यास फर्मावले पण हा प्रतिहल्ला सपशेल फसला. याचे मुख्य कारण म्हणजे चाल करून येणारे जर्मन सैन्य आता दोस्त वायुसेनेचे सोपे शिकार झाले. यापूर्वी आपल्या लपवलेल्या ठाण्यांत दबा धरून बसलेल्या जर्मन सैन्याला टिपणे अशक्य असले होते, पण आता उघड्या रानातून चाल करून येणाऱ्या जर्मन सैन्याची दोस्त वायुसेनांनी वाताहत उडवली. बाजूने चाल करून येण्याऱ्या जर्मन सैन्याला थोपवण्यासाठी अमेरिकन सैन्याने आपल्या बाजूच्या फळ्या भक्कम ठेवल्या होत्या. पुढे सरकत अमेरिकन फौजेने जर्मनीच्या सातव्या सैन्याला व [[पाचवे पॅंझर सैन्य|पाचव्या पॅंझर सैन्याला]] [[फलैस]]जवळ वेढा घातला. यात ५०,००० जर्मन सैनिक हाती लागले पण सुमारे १,००,००० सुटले. तोपर्यंत जर्मन सैन्याने रोखून धरलेली ब्रिटिश व केनेडियन सैन्येही आता बचावफळी फोडून पुढे होण्याच्या बेतात होती. या रेट्याला फ्रान्समध्येच रोखून धरण्यासाठी जर्मनीला कुमकेची आवश्यकता होती पण ही कुमक त्यांनी आधीच प्रतिहल्ला करण्यात खर्ची घातली होती. आता दोस्त राष्ट्रे फ्रान्स ओलांडून पुढे येणार हे जवळजवळ निश्चित झाले. ऑगस्ट १९४४मध्ये [[इटली]]तील दोस्त सैन्याने दक्षिणेकडून [[फ्रेंच रिव्हियेरा]]वर [[ऑपरेशन ड्रगून|हल्ला]] चढवला आणि उत्तरेत असलेल्या फौजेशी संधान बांधले. फ्रेंच क्रांतिकाऱ्यांनी ऑगस्ट १९ला [[पॅरिस]]मध्ये उठाव केला. [[फिलिप लक्लर्क दि हॉक्लॉक]]च्या नेतृत्वाखाली फ्रेंच सैन्याच्या एक डिव्हिजनने पॅरिसमधल्या जर्मन सेनेची शरणागती स्वीकारली व [[ऑगस्ट २५]]ला पॅरिस मुक्त केले. [[चित्र:American troops march down the Champs Elysees.jpg|thumb|left|200px|पॅरिसच्या शॅंझे लिझी रस्त्यावरून मिरवणारे अमेरिकन सैनिक.]] '''शिशिरातील दोस्तांची मोहीम''' {{main|ऑपरेशन मार्केट गार्डन|आचेनची लढाई|हर्टगेनच्या जंगलातील लढाई}} [[चित्र:Waves of paratroops land in Holland.jpg|right|thumb|200px|[[ऑपरेशन मार्केट गार्डन]] मोहीमेंतर्गत [[नेदरलँड्स]]मध्ये उतरणारे ब्रिटिश [[छत्रीधारी सैनिक]]]] नॉर्मंडीतून पुढे सरकणाऱ्या दोस्त सैन्यांची रसद अजूनही नॉर्मंडीतूनच येत होती. दूर अंतर पार करून येणारी ही रसद वेळेवर व नेमकी पोचेल अशी खात्री फार कमी वेळा असायची. असे असतानाही जर्मन सैन्याच्या वर्मी घाव घालण्यासाठी दोस्तांनी छत्रीधारी सैनिक व चिलखती दल [[ऱ्हाइन नदी]]पल्याड [[नेदरलँड्स]]मध्ये [[ऑपरेशन मार्केट गार्डन|घुसवून पाहण्याचा प्रयत्न]] केला. पण सप्टेंबरअखेर त्यांना तेथून माघार घ्यावी लागली. [[शेल्टची लढाई|शेल्टच्या लढाईत]] केनेडियन सैन्याच्या निर्णायक विजयानंतर [[ॲंटवर्प]]चे बंदर खुले करण्यात त्यांना यश मिळाले व नोव्हेंबर १९४४पासून येथून रसदपुरवठा सुरू झाला. दरम्यान सप्टेंबरमध्ये अमेरिकन सैन्याने [[हर्टगेन]]च्या जंगलातून [[हर्टगेनच्या जंगलातील लढाई|चाल]] केली. जंगल व दऱ्याखोऱ्यांच्या आश्रयाने लढणाऱ्या जर्मन सैन्याने आपल्यापेक्षा अनेकपटीने मोठ्या असलेल्या या फौजेला पाच महिने झुंजवत ठेवले. इकडे ऑक्टोबरमध्ये अमेरिकेने [[आखन]] हे जर्मनीचे मोठे शहर प्रथमतःच [[आचेनची लढाई|काबीज केले]]. '''जर्मनीचे प्रत्युत्तर''' {{main|बॅटल ऑफ द बल्ज}} पूर्वेकडे आपल्या सेनेची धूळधाण उडत असलेली पाहून हिटलरने डिसेंबर १९४४मध्ये आपली पश्चिमेकडील शेवटची मोठी मोहीम उघडली. [[बॅटल ऑफ द बल्ज]] नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या लढाईतून त्याला १९४० च्या [[आर्देनेस मोहीम|आर्देनेस मोहीमेप्रमाणे]] यश अपेक्षित होते. चिलखती दल व रणगाड्यांनी दोस्त राष्ट्रांना पश्चिमेस समुद्रापर्यंत रेटत नेल्यास त्यांच्याशी संधी करून पूर्वेस आपली सगळी शक्ती पणाला लावता येईल अशी ही योजना होती. अशा कडव्या प्रतिहल्ल्याची अपेक्षा नसल्याने दोस्त राष्ट्र गाफील होते व त्यामुळे सुरुवातीस जर्मन सेनेला नेत्रदीपक यश मिळाले. [[जोखेन पायपर]]च्या नेतृत्वाखालील [[कॅंफग्रुप पायपर]] हा आघाडीच्या पॅंझर तुकड्याचा समूह दोस्तांच्या प्रदेशात इतका आत घुसला की त्यामुळे अमेरिकन सैन्याच्या फळीत त्यांनी जणू काही फुगवटा (बल्ज) तयार केला. यावरून नंतर या लढाईला नाव दिले गेले. या हल्ल्याच्या सुरुवातीच्या दिवसात हवामान अतिशय खराब होते व याचा फायदा जर्मनीने पूरेपूर उठवला. दोस्त विमाने उडू शकत नसल्याने त्यांना हवेतून रोखणारी शक्ती नव्हतीच. अमेरिकन सैन्याच्या [[सेंट विथ]] आणि [[बॅस्टोइनची लढाई|बॅस्टोइन]] येथील कडव्या प्रतिकाराने जर्मनीची चाल मंदावली. बॅस्टोइन येथे घेरल्या गेलेल्या [[१०१वी एरबॉर्न डिव्हिजन|१०१व्या एरबॉर्न डिव्हिजनने]] पराक्रमाची शर्थ करून हा तिठा अमेरिकेच्या हातात राखला. [[जॉर्ज पॅटन]]च्या नेतृत्वाखालील अमेरिकेच्या तिसऱ्या सैन्याने या धडकमोहिमेला खीळ घातली व हल्ला परतवला. जर्मन सैन्याचा पाठलाग करताना अमेरिकन सैन्याने अनेक जर्मन तुकड्या पकडल्या व उरलेल्यांना थेट जर्मनीपर्यंत माघार घेण्यास भाग पाडले. या मोहीमेत अमेरिकन सैन्याची ही मोठी हानी झाली. अमेरिकेच्या इतिहासातील ही सगळ्यात हानिकारक लढाई होती. ==== आशिया व प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== {{main|प्रशांत महासागरातील लढाई}} '''मध्य व नैर्ऋत्य प्रशांत महासागर''' {{main|फिलिपाईन्सच्या समुद्राची लढाई|लेयटे गल्फची लढाई|सैपानची लढाई}} फेब्रुवारी १९४४ च्या अखेरीस अमेरिकेने नैर्ऋत्य प्रशांत महासागरातील [[मार्शल द्वीपसमूह]] काबीज केला वा आपली आगेकूच चालू ठेवली. त्याच सुमारास ४२,००० अमेरिकन सैनिक [[क्वाजालाइन एटॉल]]वर उतरले व आठवड्याभरात ते बेट जिंकले. त्यानंतर त्यांनी [[एनिवेटोकची लढाईत|एनिवेटोकच्या लढाईत]] [[जपान]]ला हरवले. या चालींचा व्यूहात्मक उद्देश होता जपानच्या जवळातजवळ वायुसेनेचा तळ उभारण्याचा. यासाठी [[मेरियाना द्वीपसमूह|मेरियाना द्वीपसमूहातील]] [[सैपान]], [[तिनियान]] व [[गुआम]]ची बेटे जिंकणे आवश्यक होते. [[जून ११]]ला अमेरिकन आरमाराने सैपानवर बॉम्बफेक सुरू केली. ३२,००० सैनिकांनीशी लढणाऱ्या जपानी सैन्यावर जून १४ला ७७,००० [[अमेरिकन मरीन सैनिक|अमेरिकन मरीन सैनिकांनी]] चाल केली व [[जुलै ७]]ला सैपान अमेरिकेच्या हातात आले. जपानने आपले उरलेसुरले आरमार [[फिलिपाईन्सच्या समुद्राची लढाई|फिलिपाईन्सच्या समुद्राच्या लढाईत]] पणाला लावले पण तेथेही त्यांना हार पत्करावी लागली तसेच त्यांची जवळजवळ सगळी विमाने व युद्धनौका नष्ट झाल्या. यानंतर जपानी आरमार केवळ नावापुरतेच उरले आणि आता जपान अमेरिकेच्या [[बी.२९ सुपरफोर्ट्रेस]] या बॉम्बफेकी विमानांच्या पल्ल्यात आले. [[चित्र:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb|right|200px|"''मी परत आलो आहे.''" - [[डग्लस मॅकआर्थर|जनरल मॅकआर्थरचे]] लाइफ नियतकालिकाच्या कार्ल मायडान्सने घेतलेले एक प्रसिद्ध छायाचित्र]] [[जुलै २१]]ला गुआमवर हल्ला झाला व [[ऑगस्ट १०]]ला हेही बेट पडले पण येथे जपान्यांनी कडवी झुंज दिली. बेटाच्या कडे-कपारींतून लढणाऱ्या जपानी सैनिकांनी अमेरिकन सैन्याला सळो की पळो करून सोडले. बेट पडल्यावरही अनेक आठवडे या चकमकी सुरू होत्या. [[जुलै २४]]ला अमेरिकेने तिनियान बेटावर चाल केली व [[ऑगस्ट १]]ला ते जिंकून घेतले. [[ऑक्टोबर २०]]ला जनरल [[डग्लस मॅकआर्थर]]चे सैनिक [[लेयटे]] बेटावर उतरले. जपानने असे होणार ही कल्पना असल्यामुळे येथे भक्कम बचावफळी उभारली होती. ऑक्टोबर २३ ते २६ दरम्यानच्या या लढाईत जपानने प्रथमतः [[कामिकाझे]] वैमानिकांचा उपयोग केला. जगातील सगळ्यात मोठ्या अशा या आरमारी युद्धात जपानची [[मुसाशी (युद्धनौका)|मुसाशी]] हे युद्धनौका, जी आत्तापर्यंतच्या सगळ्यात मोठ्या लढाऊ नौकांपैकी एक होती, बुडाली. ही बुडवण्यासाठी १९ [[टोरपेडो]] व १७ बॉम्ब लागले. १९४४मध्ये अमेरिकेच्या पाणबुड्या व विमानांनी जपानच्या व्यापारी व मालवाहू जहाजांवर हल्ले करून जपानकडे जाणाऱ्या कच्च्या मालाची रसद अगदी कमी केली होती. या एका वर्षात पाणबुड्यांनी जपानचे २० लाख टन सामान समुद्रतळास पोचवले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | आडनाव = किंग | पहिलेनाव = ॲडमिरल अर्नेस्ट जे. | दुवा = http://www.shsu.edu/~his_ncp/Compac45.html | title = मार्च १९४४ ते ऑक्टोबर १९४५पर्यंतचे प्रशांत महासागरातील आरमारी हालचाली | प्रकाशक = सॅम ह्युस्टन स्टेट युनिव्हर्सिटी | भाषा = English | ॲक्सेसदिनांक = २००६-०७-२६ }}</ref> जपानचा खनिज तेलाचा साठा १९४४ च्या अंतापर्यंत जवळजवळ रिकामा झाला होता. याने जपानची आर्थिक व औद्योगिक स्थिती बिकट झाली. '''चीन-जपान युद्ध''' {{main|ऑपरेशन इचिगो|चांग्शाची लढाई (१९४४)|ग्विलिन-ल्युझूची लढाई}} एप्रिल १९४४मध्ये जपानने आपण पादाक्रांत केलेल्या ईशान्य चीन, कोरिया व आग्नेय एशियाला जोडणारा लोहमार्ग जिंकण्यासाठी [[ऑपरेशन इचिगो]] ही मोहीम सुरू केली. त्याचबरोबर या भागातील अमेरिकेचे तळ उद्ध्वस्त करणे हाही एक हेतु होता. जून १९४४मध्ये जपानने ३,६०,००० सैनिकांनिशी [[चांग्शा]] शहरावर चौथ्यांदा आक्रमण केले. ४७ दिवसांच्या रणधुमाळीनंतर शहर जपानी हातात आले. नोव्हेंबर पर्यंत जपानने [[ग्विलिन]] व [[ल्युझू]] शहरेही जिंकली व तेथील अमेरिकन वायुसेनेचे तळ नष्ट केले. तथापि हे करेपर्यंत अमेरिकेने उतरत्त नवीन तळ उभारले होते. डिसेंबर १९४४मध्ये जपानी सैन्य [[फ्रेंच इंडोचायना]] पर्यंत पोचले व ऑपरेशन इचिगोचे उद्दिष्ट साध्य झाले पण हे करताना जपानलाही मोठे नुकसान सहन करावे लागले होते. '''आग्नेय आशिया''' {{main|इम्फालची लढाई|कोहिमाची लढाई}} [[चित्र:Imphalgurkhas.jpg|thumb|200px|[[भारतीय सेना|भारतीय सेनेची]] [[गोरखा रेजिमेंट]] [[इम्फाल]]-[[कोहिमा]] रस्त्यावर कूच करताना. ([[जानेवारी २७]], [[इ.स. १९४५]]. १९४५ च्या सुरुवातीला जपानी सैन्याला म्यानमारमध्ये थोपवून धरण्याची कामगिरी गोरखा रायफल्सनी पार पाडली होती.]] १९४४मध्ये अमेरिकन सैन्य [[भारत|भारतातून]] [[चीन]]ला जाण्यासाठीचा [[लेडो मार्ग]] बांधत असताना जपानने आग्नेयेतून भारतावर चाल केली. ही [[चलो दिल्ली मोहीम]] जपानी सैन्य, [[म्यानमार]]मधील स्वातंत्र्यसैनिक व [[सुभाषचंद्र बोस]]च्या नेतृत्वाखालील [[भारतीय राष्ट्रीय सेना|भारतीय राष्ट्रीय सेनेने]] उभारली होती. [[इम्फाल|इंफाल]]जवळ या सैन्याने कडाडून हल्ला चढवला पण ब्रिटिश सैन्याने (ज्यात मुख्यत्वे भारतीय सैनिकच होते) त्यांना थोपवून धरले. तुंबळ युद्धानंतर कोणालाच सरशी मिळाली नाही पण जपानी/भारतीय राष्ट्रीय सेनेने इंफालला वेढा घातला. ब्रिटिशांनी इंफाल व [[कोहिमा]]ला विमानाद्वारे रसद व कुमक पोचवली. त्याचवेळी पश्चिम व उत्तरेकडून ताज्या दमाच्या फौजा पाठवून वेढा फोडून अडकलेल्या सैन्याची सुटका केली. हल्लेखोरांना वाटले होते की भारतीय प्रदेश जिंकल्यावर तेथूनच रसद मिळेल व ब्रिटिशांतर्फे लढणारे भारतीय सैनिक आपल्याला सामील होतील, त्यामुळे त्यांनी त्याची काही सोय केलेली नव्हती. आता आक्रमक स्वतःच वेढ्यात अडकले व कुमक न मिळाल्याने अतिशय हालात माघार घ्यालला लागले. उपासमार, रोगराई व शत्रूच्या हल्ल्यांना ८५,००० सैनिक बळी पडले. जपानच्या सगळ्यात मोठ्या पराभवात हा गणला जातो. या पराभवाबरोबरच ब्रिटिशांना सशस्त्र मार्गाने भारतातून हुसकावून लावण्याची अजून एक आशा मावळली. === युद्धाचा अंत - इ.स. १९४५ === ==== युरोपमधील रणांगण ==== [[चित्र:Eastern Front 1945-01 to 1945-05.png|thumb|left|200px|[[बर्लिन]] व [[प्राग]]वरील मोहीम, १९४५.]] '''हेमंतातील सोव्हिएत कारवाया'''<br /> {{main|व्हिस्चुला-ओडर मोहीम|ऑपरेशन फ्रुहलिंग्सरवाखेन}} जानेवारी १९४५मध्ये सोव्हिएत सैन्य ताज्या दमाने पुढच्या मोहीमेसाठी सज्ज होती. [[इव्हान कोनेव्ह]]ने आपल्या फौजेनिशी दक्षिण [[पोलंड]]मधील जर्मन शिबंदीवर हल्ला चढवला व त्यांचा पाठलाग करीत [[सॅंडोमियेर्झ]]जवळ [[व्हिस्चुला नदी]] ओलांडली. जानेवारी १४ला [[कॉन्स्टान्टिन रोकोसोव्स्की]]ने [[नारेव नदी]] ओलांडून वॉर्सोच्या उत्तरेला आक्रमण केले व पूर्व [[प्रशिया]]ची राखण करणारी जर्मन बचावफळी मोडीत काढली. झुकोवच्या सैन्यानेही त्यानंतर [[वॉर्सो]]वर हल्ला केला व जर्मन आघाडी होत्याची नव्हती केली. जानेवारी १७ला झुकोवने वॉर्सो घेतले. १९ तारखेला [[लॉड्झ]]ही जिंकले. त्याचदिवशी कोनेव्हचे सैन्य युद्धपूर्वीच्या जर्मन सीमेवर येऊन थडकले. या एका आठवड्यात सोव्हिएत सैन्याने ६५० कि.मी. रुंदीची आघाडी उघडून १६० कि.मी. आत धडक मारली होती. फेब्रुवारीच्या मध्यास लाल सैन्याने [[बुडापेस्ट]] जिंकले. ही टोळधाड शेवटी [[ओडर नदी]]च्या किनारी बर्लिनपासून ६० कि.मी.वर येऊन थांबली. '''पश्चिमेतील हेमंत कारवाया''' [[जानेवारी १४]] रोजी दुसऱ्या ब्रिटिश सैन्याने [[मास नदी]] व [[रोअर नदी]]च्या मधील रोअर त्रिकोणातून जर्मनीला हुसकावण्यासाठी [[ऑपरेशन ब्लॅककॉक]] ही मोहीम सुरू केली. [[जानेवारी २७]]ला जर्मन सैन्य रोअर नदीच्या पूर्वेस रेटले गेले होते. '''याल्टा परिषद''' [[चित्र:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|thumb|200px|right|[[याल्टा]] येथे जमलेले [[विन्स्टन चर्चिल]], [[फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट]] व [[जोसेफ स्टालिन]].]] {{main|याल्टा परिषद}} युद्धाचे पारडे आपल्या बाजूला झुकत असल्याचे पाहून फेब्रुवारी १९४५मध्ये [[विन्स्टन चर्चिल]], [[फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्ट]] व [[जोसेफ स्टालिन]] यांनी [[याल्टा]] येथे भेटून युद्धानंतर युरोपची राजकीय व भौगोलिक स्थिती काय असावी यावर चर्चा केली. यात अनेक दूरगामी निर्णय घेण्यात आले. * एप्रिल १९४५मध्ये [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांची]] स्थापना करणे. * पोलंडमध्ये मुक्त निवडणूका घेणे. * पोलंडची पश्चिम सीमा [[कर्झन रेखा|पूर्वेकडे सरकवणे]] यासाठी जर्मनीच्या पूर्व भागाचा लचका तोडून पोलंडमध्ये समाविष्ट करणे. * सगळ्या सोव्हिएत नागरिकांना [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाकडे]] सोपवणे. * जर्मनी शरण आल्याच्या तीन महिन्यात सोव्हिएत संघाने जपानवर आक्रमण करणे. '''वसंतातील सोव्हिएत मोहीम''' {{main|सीलो हाइट्सची लढाई|बर्लिनची लढाई|हॅल्बेची लढाई}} [[एप्रिल १६]] रोजी लाल सैन्याने पोलिश सैन्याच्या ७८,५५६ सैनिकांसह [[बर्लिनची लढाई|बर्लिनवर आक्रमण]] केले. एप्रिल २४ला सोव्हिएत सैन्यातील तीन फौजांनी [[बर्लिन]]ला पूर्णपणे वेढा घातला. शेवटचा शर्थीचा प्रयत्न म्हणून हिटरलने शहरातील आबालवृद्ध नागरिकांना [[फोक्सस्टर्म]] या संघटनेत सहभागी होण्याचे आवाहन केले व चढाई करीत येणाऱ्या लाल सैन्याशी झुंज घेण्याचे हुकुम सोडले. त्यांच्याबरोबरीने [[सीलोची लढाई|सीलोच्या लढाईत]] पराभूत होऊन आलेली जर्मन फौज होती. लाल सैन्य बर्लिन शहरात घुसल्यावर झालेल्या असंख्य झटापटी दारुण होत्या. घराघरातून व रस्त्यातून आमनेसामने सैनिक व नागरिकांच्या चकमकी होत होत्या व बळींची संख्या लाखांच्या घरात गेली. सोव्हिएत सैन्याने ३,०५,००० सैनिक गमावले तर ३,२५,००० जर्मन नागरिक व सैनिक फक्त बर्लिनमध्ये मृ्त्युमुखी पडले. परिस्थिती हाताबाहेर गेल्याचे पाहून [[ॲडॉल्फ हिटलर]] व त्याचे मंत्रीमंडळ [[फ्युह्ररबंकर]]मध्ये आश्रयाला गेले. शेवटी [[एप्रिल ३०]], [[इ.स. १९४५]] रोजी हिटलरने त्याची सोबतीण [[एव्हा ब्रॉन]]सह [[हिटलरचा मृत्यू|आत्महत्या]] केली. '''वसंतातील पश्चिमेकडील आघाडी''' [[चित्र:Omar Bradley.jpg|150px|thumb|right|अमेरिकेच्या जनरल [[ओमर ब्रॅडली]]कडे जर्मन भूमिवरील आक्रमणाचे नेतृत्व होते.]] जानेवारीअखेरीस पश्चिमेकडील दोस्त राष्ट्रांनी जर्मनीत पाय ठेवला. [[ऱ्हाइन नदी]]च्या तीरावरील जर्मन प्रतिकार मोडून काढीत त्यानी मार्चअखेर नदी ओलांडली. [[रेमाजेन]] येथील [[लुडेनडॉर्फ पूल]] हस्तगत झाल्यावर ही आगेकूच अजून गतिमान झाली. ऱ्हाइन ओलांडल्यावर ब्रिटिश फौजा ईशान्येस [[हांबुर्ग]]कडे सुटल्या. त्यांनी [[एल्ब नदी]] ओलांडून [[डेन्मार्क]] व [[बाल्टिक समुद्र|बाल्टिक समुद्राकडे]] धडक सुरू केली. अमेरिकेची नववी फौज दक्षिणेस [[रुह्रचा वेढा|रुह्रला घातलेल्या वेढ्याच्या]] उत्तर टोकापर्यंत पोचली तर पहिली फौज उत्तरेला याच वेढ्याच्या दक्षिण घेऱ्याला जाऊन भिडली. १३,००,००० सैनिक असलेल्या या फौजांचे नेतृत्व जन्रल [[ओमर ब्रॅडली]]कडे होते. आता रुह्रला चारही दिशांनी वेढा पडला. फील्ड मार्शल [[वॉल्टर मॉडेल]]च्या नेतृत्वाखालील [[जर्मन सैन्यसमूह बी]] आता येथे पूर्णपणे अडकला. येथे अंदाजे ३,००,००० सैनिक युद्धकैदी झाले. यानंतर या अमेरिकन फौजा पूर्वेकडे निघाल्या व एल्ब नदीच्या तीरी सोव्हिएत सैन्याशी भेट झाल्यावर ही त्यांची विजयदौड थांबली. '''इटली'''<br /> [[इटालियन द्वीपकल्प|इटालियन द्वीपकल्पातील]] दुर्गम पर्वत व येथील फौज [[फ्रान्स]]मध्ये हलवल्यामुळे १९४५ च्या हिवाळ्यात दोस्तांची प्रगती हळूहळू होत होती. [[एप्रिल ९]]ला अमेरिका व युनायटेड किंग्डमची १५वी फौज [[गॉथिक रेषा|गॉथिक रेषेवरचा]] प्रतिकार मोडून काढीत उत्तरेला सरकली व [[पो नदी]]च्या खोऱ्यात आली. येथून पुढे सरकत त्यांनी खोऱ्यातील जर्मन सैन्याला घेरले. याच वेळी अमेरिकेची पाचवी फौज पश्चिमेकडे गेली व तेथील फ्रेंच शिबंदीशी त्यांनी सूत जमवले. [[न्यू झीलंड]]च्या दुसऱ्या डिव्हीजनने [[त्रियेस्ते]] शहरातून युगोस्लाव्ह बंडखोरांना हुसकून लावले. इटलीतील जर्मन सैन्याने शरणागती पत्करल्यावर [[मुसोलिनी]]ने [[स्वित्झर्लंड]]ला पळ काढण्याचा प्रयत्न केला पण इटलीतील क्रांतीकाऱ्यांनी त्याला पकडले व त्याची सोबतीण [[क्लारा पेटाची]] सह त्यांना मृत्युदंड दिला. त्यांचे मृतदेह [[मिलान]]ला नेण्यात आले व जाहीर स्थळी उलटे टांगण्यात आले. '''जर्मनीची शरणागती'''<br /> <!-- [[चित्|thumb|right|200px|[[जून २४]], [[इ.स. १९४५]] रोजी [[मॉस्को]]तील विजयसंचलनाचे [[लाल चौक|लाल चौकात]] नेतृत्व करताना मार्शल झुकोव्ह (पांढऱ्या घोड्यावर) व मार्शल रोकोसोव्स्की)]] --> {{main|दुसऱ्या महायुद्धाचा अंत|प्राग आघाडी}} [[ॲडॉल्फ हिटलर]]च्या मृत्यूनंतर ॲडमिरल [[कार्ल डोनित्झ]]ने जर्मन सैन्याचे सूत्रे हातात घेतली पण लवकरच हा डोलारा कोसळला. [[बर्लिन]]मधील जर्मन सैन्यबलाने [[मे २]], [[इ.स. १९४५]] रोजी सोव्हिएत सैन्यासमोर शरणागती पत्करली. इटलीतील जर्मन सैन्याने २ मेलाच [[जनरल अलेक्झांडर]]च्या मुख्यालयात शरणागती पत्करली तर उत्तर जर्मनी, डेन्मार्क व नेदरलँड्समधील फौज ४ मेला शरण गेले. इटलीतील शरणागतीपूर्वी सोव्हिएत संघाने युनायटेड किंग्डम व अमेरिकेवर सोव्हिएत संघाशिवाय शरणागती घेण्याची तयारी करण्याचा [[ऑपरेशन क्रॉसवर्ड|आरोप ठेवला]]. मे ७ रोजी उरलेल्या सैन्याने [[जनरलोबेरोस्ट]] [[आल्फ्रेड जोड्ल]]च्या नेतृत्वाखाली फ्रान्सच्या [[ऱ्हाइम्स]] शहरात शरणागती पत्करली. मे ८ला पश्चिमी दोस्तांनी [[व्ही.ई. दिन]] साजरा केला. सोव्हिएत संघाने मे ९ला विजय दिन साजरा केला. जर्मन मध्य सैन्यसमूहातील काही तुकड्यांनी [[प्राग आघाडी|मे ११-१२ पर्यंत चकमकी]] सुरू ठेवल्या होत्या. '''पॉट्सडॅम'''<br /> दोस्तांनी बर्लिनच्या उपनगर [[पॉट्सडॅम]]मध्ये आपली शेवटची [[पॉट्सडॅम परिषद|परिषद]] भरवली. [[जुलै १७]] ते [[ऑगस्ट २]] पर्यंत चाललेल्या या परिषदेत दोस्तव्याप्त जर्मनीबद्दलची धोरणे जाहीर करण्यात आली तसेच [[जपान]]ला बिनशर्त शरणागती पत्करण्यासाठीचे अखेरचे आवाहन करण्यात आले. ==== प्रशांत महासागरातील रणांगण ==== '''मध्य व नैर्ऋत्य प्रशांत महासागर''' {{main|इवो जिमाची लढाई|ओकिनावाची लढाई|बॉर्नियो मोहीम (१९४५)}} जानेवारीत [[अमेरिकेचे सहावे सैन्य]] [[लुझोन]] या [[फिलिपिन्स|फिलिपाईन्स]]च्या मुख्य बेटावर उतरले. मार्चपर्यंत त्यांनी राजधानी [[मनिला]] काबीज केली. फेब्रुवारीतील [[इवो जिमाची लढाई|इवो जिमावरील]] व एप्रिल-जूनमधील [[ओकिनावाची लढाई|ओकिनावावरील]] विजयांमुळे आता [[जपान]] अमेरिकेच्या आरमारी व वायुसेनेच्या पल्ल्यात आले. राजधानी [[टोक्यो]]सह अनेक शहरांवर अमेरिकेने [[टोक्योवरील बॉम्बफेक (१९४५)|तुफान बॉम्बफेक]] केली. यात ९०,०००हून अधिक व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या. जपानमधील शहरे व वस्त्या दाट असल्यामुळे ही हानी जास्त होती. या बरोबरच तेथील घरे मुख्यत्वे लाकडी असतात त्यामुळे बॉम्बफेकीनंतर लागलेल्या आगींमध्येही जीवितहानी बरीच झाली. या शिवाय अमेरिकेने जपानमधील मुख्य बंदरे व जलमार्गांवर विमानांतून [[ऑपरेशन स्टार्व्हेशन|सुरूंग पेरले]] व जपानचा बाहेरच्या जगाशी संपर्क कमी केला. १९४५ च्या मध्यातील [[बॉर्नियो मोहीम (१९४५)|बॉर्नियो मोहीम]] ही नैर्ऋत्य प्रशांतातील शेवटची मोहीम होती. तेथील जपानी सैन्याला हरवून त्यांच्या ताब्यातील दोस्त युद्धकैदी सोडविण्यासाठी ही मोहीम आखली होती. '''आग्नेय एशिया''' {{main|मध्य बर्माची लढाई|ऑपरेशन ड्रॅक्युला}} १९४४ च्या मॉन्सून मध्ये भारतावर चालून आलेल्या जपानी सैन्याला तेथील ब्रिटिश सैन्याने [[चिंदविन नदी]]पर्यंत मागे ढकलले होते. पाऊस संपताना अमेरिकन व चिनी सैन्याने [[लेडो मार्ग]] बांधून पूर्ण केला. तोपर्यंत जपानी सैन्याने माघार घेतल्यामुळे या कठीण रस्त्याचा दोस्तांना युद्धात फारसा उपयोग झाला नाही. आता भारतात जमलेल्या भारतीय, ब्रिटिश व आफ्रिकन फौजांनी जपान्यांचा पाठलाग सुरू केला व आघाडी मध्य [[ब्रह्मदेश]]पर्यंत नेली. [[मे २]]ला दोस्तांनी [[रंगून]] [[ऑपरेशन ड्रॅक्युला|घेतले]] व जपानी तसेच [[भारतीय राष्ट्रीय सेना|भारतीय राष्ट्रीय सेनेला]] भारतातून पळवून लावले. '''हिरोशिमा व नागासाकीवर परमाणुहल्ले''' {{main|हिरोशिमा व नागासाकीवरील परमाणुहल्ले}} [[चित्र:nagasakibomb.jpg|170px|thumb|[[नागासाकी]]वर टाकलेल्या परमाणु बॉम्बचा स्फोट झाल्यावर अग्निज्वाला व धूर हवेत १८ कि.मी. वर गेला होता.]] युद्धाचा अंत लगेच होणार नाही याची कल्पना आल्याने [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष]] [[हॅरी ट्रुमन]]ने नवीनच तयार करण्यात आलेल्या परमाणु बॉम्बचा उपयोग जपानवर करायचे ठरवले. वस्तुतः नोव्हेंबरमध्ये अमेरिकेने जपानवर खुश्कीदलासह हल्ला करण्याचे योजिले होते पण [[ओकिनावाची लढाई|ओकिनावाच्या लढाईनंतर]] त्यांना कळून चुकले की जपानचा प्रतिकार कडवा असेल व अशा हल्ल्यात जपानइतकीच अमेरिकेचीही हानी होईल. परमाणुबॉम्ब वापरल्यास युद्धांत लगेच होऊ शकेल असा अमेरिकेचा कयास होता. अमेरिकन युद्धसचिवाला देण्यात आलेल्या अंदाजानुसार अशा जमिनीवर केलेलल्या हल्ल्यात १४ ते ४० लाख अमेरिकन सैनिक मरण पावण्याची शक्यता होती. तसेच जपानी नागरिकही लाखांत मेले असते. या अंदाजांबद्दल अद्यापही शंका व्यक्त केली जाते. [[ऑगस्ट ६]], [[इ.स. १९४५]] रोजी [[एनोला गे]] नावाच्या [[बी.२९]] प्रकारच्या विमानाने [[लिटल बॉय]] असे नामकरण केलेला परमाणु बॉम्ब [[हिरोशिमा]] शहरावर टाकला. यात हिरोशिमा नष्ट झाले. [[ऑगस्ट ९]] रोजी [[बॉक्सकार (विमान)|बॉक्सकार]] नावाच्या बी.२९ विमानाने [[फॅट मॅन]] नावाचा परमाणु बॉम्ब [[नागासाकी]] शहरावर टाकून तेही शहर नष्ट केले. '''दूरपूर्वेतील सोव्हिएत आक्रमण''' {{main|ऑपरेशन ऑगस्ट स्टॉर्म}} हिरोशिमावर बॉम्ब पडल्यावर दोनच दिवसात सोव्हिएत संघाने याल्टात नक्की केल्याप्रमाणे आपला जपानबरोबरचा अनाक्रमण तह धुडकावून लावला व मांचुरियातील जपानी सैन्यावर चाल केली. दोन आठवड्यात १०,००,००० जपानी सैनिकांचा पराभव करीत लाल सैन्य ऑगस्ट १८ला उत्तर कोरियात घुसले. '''जपानची शरणागती''' {{main|जपान विजय दिन|जपान विजय दिन=}} अमेरिकेचा परमाणुप्रयोग व सोव्हिएत संघाचे मांचुरियावरील आक्रमण पाहून [[:वर्ग:जपानी सम्राट|जपानी सम्राट]] [[हिरोहितो]]ने प्रधानमंडळाला न विचारता युद्धसमाप्तीचे प्रयत्न सुरू केले. [[ऑगस्ट १७]]ला केलेल्या दूरवाणीवरील आपल्या भाषणात त्याने आपल्या सैनिकांना हत्यारे खाली ठेवण्याचा आदेश दिला तसे करताना त्याने कारण सोव्हिएत आक्रमणाचे दिले व परमाणुबॉम्बचा उल्लेख टाळला. [[ऑगस्ट १४]], [[इ.स. १९४५]] रोजी जपानने शरणागती पत्करली व हे अतिभयानक युद्ध अधिकृतरीत्या समाप्त झाले. == हताहत, नागरिकांवरील प्रभाव व अत्याचार == <!-- खालील मजकूराचे भाषांतर करून योग्य त्या विभागात हलवा ==Casualties, civilian impact, and atrocities== '''Casualties''' {{main|World War II casualties}} Some 63 million people, or 3% of the world population, died in the war (though [[World War II casualties|estimates]] vary): about 24 million soldiers and 38 million civilians. This total includes the estimated 9 million lives lost in the Holocaust. Of the total deaths in World War II, approximately 80% were on the Allied side and 20% on the Axis side.<ref name="casualties">[[World War II casualties]]</ref> Allied forces suffered approximately 17 million military deaths, of which about 11 million were Soviet and 3 million Chinese. Axis forces suffered about 8 million, of which more than 5 million were German. In total, of the military deaths in World War II, approximately 44% were Soviet soldiers, 22% were German, 12% were Chinese, 8% were Japanese, 9% were soldiers of other Allied forces, and 5% were other Axis country soldiers. Some modern estimates double the number of Chinese casualties originally stated.<ref name="casualties" /> Of the civilian deaths, approximately 90% were Allied (nearly a third of all civilians killed were Soviet citizens, and more than 15% of all civilians killed in the war died in German extermination camps) and 10% were Axis.<ref name="casualties" /> Many civilians died as a result of disease, starvation, massacres, [[genocide]]--in particular, [[the Holocaust]]--and [[Strategic bombing|aerial bombing]]. One estimate is that 12 million civilians died in Holocaust camps, 1.5 million by bombs, 7 million in Europe from other causes, and 7.5 million in China from other causes.<ref>J. M. Winter, "Demography of the War", in Dear and Foot, ed., ''Oxford Companion to World War'', p 290.</ref> Allied civilian deaths totaled roughly 38 million, including 11.7 million in the Soviet Union, 7 million in China and 5.2 million from Poland. There were around 3 million civilian deaths on the Axis side, including 2 million in Germany and 0.6 million in Japan. The Holocaust refers to the organized state-sponsored murder of 6 million [[Jew]]s, 1.8-1.9 million non-Jewish Poles, 200,000-800,000 [[Roma people]], 200,000-300,000 people with disabilities, and other groups carried out by the Nazis during the war. The Soviet Union suffered by far the largest death toll of any nation in the war, over 23 million. '''Genocide''' [[Image:Massdeportations.PNG|thumb|200px||Major [[deportation]] routes to [[Nazi extermination camp]]s during [[The Holocaust]], Aktion T-4 and alike.]] {{main|The Holocaust}} The ''Holocaust'' was the organized murder of an estimated [[The Holocaust#Death toll|nine million people]], including approximately six million Jews. Originally, the Nazis used killing squads known as ''[[Einsatzgruppen]]'' to conduct massive open-air killings, shooting as many as 33,000 people in a single massacre, as in the case of [[Babi Yar]]. By 1942, the Nazi leadership decided to implement the [[Final Solution]], or ''Endlösung'', the genocide of all Jews in Europe, and to increase the pace of the Holocaust. [[Nazism|The Nazis]] built six [[Nazi extermination camp|extermination camps]] specifically to kill Jews. Millions of Jews who had been confined to massively overcrowded [[ghetto]]s were transported to these [[Nazi extermination camp|"Death-camps"]], in which they were either slaughtered on arrival or put to work until the Nazis could find no more use for them, at which point they were put to death by shooting or mass poisoning in [[gas chamber]]s. '''Chemical and bacteriological weapons''' Despite the [[Treaty|international treaties]] and a resolution adopted by the [[League of Nations]] on 14 May 1938 condemning the use of toxic gas by [[Japan]], the [[Imperial Japanese Army]] frequently used [[Chemical warfare|chemical weapons]]. Because of fears of retaliation, however, those weapons were never used against Occidentals but only against other Orientals judged "inferior" by the imperial propaganda. According to historians Yoshiaki Yoshimi and Seiya Matsuno, the authorization for the use of chemical weapons was given by specific orders (''rinsanmei'') issued by [[Hirohito]] himself. For example, the Emperor authorized the use of toxic gas on 375 separate occasions during the invasion of [[Wuhan]], from August to October 1938. The bacteriological weapons were experimented on human beings by many units incorporated in the Japanese army, such as the infamous [[Unit 731]], integrated by [[Decree|Imperial decree]] in the [[Kwantung]] army in 1936. Those weapons were mainly used in China and, according to some Japanese veterans, against Mongolians and Russian soldiers in 1939 during the [[Nomonhan]] incident.<ref>Hal Gold, Unit 731 testimony, p.64-65, 1996.</ref> '''Cannibalism''' Many written reports and testimony collected by the Australian War Crimes Section of the Tokyo tribunal and investigated by prosecutor [[William Webb]] (the future judge-in-chief) indicate that Japanese soldiers committed [[cannibalism]] on prisoners. According to historian Yuki Tanaka, "cannibalism was often a systematic activity conducted by whole squads and under the command of officers". <ref>Tanaka, ''Hidden Horrors : Japanese War Crimes in World War II,'' Westview press, 1996, p.127 </ref> Pakistani POW Hatam Ali testified that "At this stage, the Japanese started selecting prisoners and everyday 1 prisoner was taken out and killed and eaten by the soldiers. I personally saw this happen and about 100 prisoners were eaten at this place by the Japanese. The remainder of us were taken to another spot 50 miles away where 10 prisoners died of sickness. At this place, the Japanese again started selecting prisoners to eat. Those selected were taken to a hut where their flesh was cut from their bodies while they were alive and they were thrown into a ditch where they later died." <ref>Ibid, p.121.</ref> Indian POW Havildar Changdi Ram testified that "(On 12 November 1944) the [[Kempeitai|Kempei Tai]] beheaded the pilot. I saw this from behind a tree and watched some of the Japanese cut flesh from his arms, legs, hips, buttocks and carry it off to their quarters... They cut it in small pieces and fried it." <ref>Edward Russell of Liverpool, ''The Knights of Bushido, a short history of Japanese war crimes'', Greenhill books 2002, p.236.</ref> Apart from written orders referring to cannibalism, the Japanese sources provide testimonies such as the one given by Major Matoba to the US [[Military tribunal|Military Commission]] of August 1946 convened by the Navy commander of Guam and Marianna islands which refer to meat of an American soldier served for supper to General Tachibana of the 307 Infantry Battalion on 25 February 1945. <ref>Ibid., p.237</ref> '''Slave labor''' According to a joint study of historians featuring Zhifen Ju, Mark Peattie, Toru Kubo, and Mitsuyochi Himeta, more than 10 million Chinese were mobilized by the Japanese army and enslaved by the [[Kôa-in]] for [[Slavery|slave labor]] in [[Manchukuo]] and north [[China]].<ref>Zhifen Ju, "''Japan's atrocities of conscripting and abusing north China draftees after the outbreak of the Pacific war''", 2002</ref> According to Mitsuyoshi Himeta, at least 2.7 million died during the [[Three Alls Policy|Sankō Sakusen]] operation implemented in [[Heipei]] and [[Shantung]] by General [[Yasuji Okamura]]. '''Concentration camps, labour camps, and internment''' [[Image:Starved prisoners, nearly dead from hunger, pose in concentration camp in Ebensee, Austria.jpg|thumb|250px|Mistreated, starved prisoners in the [[Ebensee]] [[concentration camp]], [[Austria]].]] {{main|Concentration camp|Gulag|Japanese American internment}} In addition to the Nazi [[concentration camp]]s, the Soviet [[Gulag]], or [[labor camp]]s, led to the death of citizens of occupied countries such as Poland, [[Lithuania]], [[Latvia]], and [[Estonia]], as well as German [[prisoner of war|prisoners of war]] (POW) and even Soviet citizens themselves who had been supporters of the Nazis. Japanese [[Prisoner-of-war camp|POW camps]] also had high death rates; many were used as labour camps, and starvation conditions among the mainly U.S., British, Australian and other Commonwealth prisoners were little better than many German concentration camps. Sixty percent (1,238,000 ref. Krivosheev) of Soviet POWs died during the war. Vadim Erlikman puts it at 2.6 million Soviet POWs that died in German Captivity.<ref name="war8">Erlikman, Vadim</ref> [[Richard Overy]] gives the number of 5.7 million Soviet POW and out of those 57% died or were killed.<ref>[[Richard Overy]] ''The Dictators Hitler's Germany, Stalin's Russia'' p.568-569</ref> Furthermore, 150,000 [[Japanese American internment|Japanese-Americans were interned]] by the U.S. and Canadian governments, as well as nearly 11,000 German and Italian residents of the U.S. [[Image:Warsaw siege3.jpg|thumb|250px|A survivor of German aerial bombardment, [[Siege of Warsaw]].]] '''War crimes''' {{main|War crimes during World War II}} From 1945 to 1951, German and Japanese officials and personnel were prosecuted for war crimes. Top German officials were tried at the [[Nuremberg Trials]], and many Japanese officials at the [[International Military Tribunal for the Far East|Tokyo War Crime Trial]] and [[Japanese war crimes#Other trials|other war crimes trials in the Asia-Pacific region]]. ==Resistance and collaboration== {{main|Resistance during World War II|Collaboration during World War II}} [[Image:101st with members of dutch resistance.jpg|thumb|right|250px|Members of the Dutch Eindhoven Resistance with troops of the [[101st Airborne Division|U.S. 101st Airborne]] in front of the [[Eindhoven]] cathedral during [[Operation Market Garden]] in September 1944.]] Resistance during World War II occurred in every occupied country by a variety of means, ranging from non-cooperation, disinformation, and propaganda to outright warfare. Among the most notable resistance movements were the [[Armia Krajowa|Polish Home Army]], the [[Maquis (World War II)|French Maquis]], the [[Partisans (Yugoslavia)|Yugoslav Partisans]], the Greek resistance force, and the [[Italian resistance movement|Italian Resistance]] in the [[Italian Social Republic|German-occupied Northern Italy]] after 1943. Germany itself also had an [[German resistance movement|anti-Nazi movement]]. The [[Communism|Communist]] resistance was among the fiercest, since they were already organised and militant even before the war and they were ideologically opposed to the Nazis. Before [[D-Day]], there were some operations performed by the [[French Resistance]] to help with the forthcoming invasion. Communications lines were cut; trains were derailed; roads, water towers, and ammunition depots were destroyed; and some German garrisons were attacked. There were also resistance movements fighting against the [[Allies of World War II|Allied]] invaders. The [[Werwolf|German resistance]] petered out within a few years, while in the [[Baltic states|Baltic]] states [[Forest Brothers|resistance operations]] against the occupation continued into the 1960s. ==Home fronts== [[Image:WomanFactory1940s.jpg|thumb|right|250px|During the war, women worked in factories throughout much of the West and East.]] {{main|Home front during World War II}} "[[Home front]]" is the name given to the activities of the civilians of the nations at war. All the main countries reorganized their homefronts to produce munitions and soldiers, with 40-60% of GDP being devoted to the war effort. Women were drafted in the Soviet Union and Britain. Shortages were everywhere, and severe food shortages caused malnutrition and even starvation, such as in the Netherlands and in Leningrad. New workers were recruited, especially housewives, the unemployed, students, and retired people. Skilled jobs were re-engineered and simplified ("de-skilling") so that unskilled workers could handle them. Every major nation imposed censorship on the media as well as a propaganda program designed to boost the war effort and stifle negative rumors. Every major country imposed a system of rationing and price controls. Black markets flourished in areas controlled by Germany. Germany brought in millions of prisoners of war, slave laborers, and forced workers to staff its munitions factories. Many were killed in the bombing raids, the rest became refugees as the war ended. ==Technologies== [[Image:Nsa-enigma.jpg|thumb|right|250px|German [[Enigma machine]] for encryption.]] {{main|Technology during World War II|Technological escalation during World War II}} Weapons and technology improved rapidly during World War II and some of these played a crucial role in determining the outcome of the war. Many major technologies were used for the first time, including [[nuclear weapon]]s, [[radar]], [[proximity fuse]]s, [[jet engine]]s, [[V-2|ballistic missiles]], and data-processing analog devices (primitive computers). Every year, the [[Reciprocating engine|piston engines]] were improved. Enormous advances were made in [[aircraft]], [[submarine]], and [[tank]] designs, such that models coming into use at the beginning of the war were long obsolete by its end. One entirely new kind of ship was the amphibious landing craft. ===Industrial production=== Industrial production played a role in the Allied victory. The Allies more effectively mobilized their economies and drew from a larger economic base. The peak year of munitions production was 1944, with the Allies out-producing the Axis by a ratio of 3 to 1. (Germany produced 19% and Japan 7% of the world's munitions; the U.S. produced 47%, Britain and Canada 14%, and the Soviets 11%).<ref> Raymond W. Goldsmith, "The Power of Victory: Munitions Output in World War II" ''Military Affairs'', Vol. 10, No. 1. (Spring, 1946), pp. 69-80; online at [http://links.jstor.org/sici?sici=0026-3931%28194621%2910%3Al%3C69%3ATPOVMO%3E2.0.CO%3B2-3 JSTOR]</ref> The Allies used low-cost [[mass production]] techniques, using standardized models. Japan and Germany continued to rely on expensive hand-crafted methods. Japan thus produced hundreds of airplane designs and did not reach mass-production efficiency; the new models were only slightly better than the original 1940 planes, while the Allies rapidly advanced in technology.<ref> Richard Overy. ''The Air War, 1939-1945'' (2005)</ref> Germany thus spent heavily on high-tech weaponry, including the V-1 flying bomb and V-2 rocket, advanced submarines, jet engines, and heavy tanks that proved strategically of minor value. The combination of better logistics and mass production proved crucial in the victory. "The Allies did not depend on simple numbers for victory but on the quality of their technology and the fighting effectiveness of their forces... In both Germany and Japan less emphasis was placed upon the non-combat areas of war: procurement, logistics, military services," concludes historian Richard Overy.<ref>Overy (1993) p 318-9</ref> Delivery of weapons to the battlefront was a matter of logistics. The Allies again did a much better job in moving munitions from factories to the front lines. A large fraction of the German tanks after June 1944 never reached the battlefield, and those that did often ran short of fuel. Japan in particular was notably inefficient in its logistics system.<ref> Mark Parillo, "The Pacific War" in Richard Jensen et al, eds. ''Trans-Pacific Relations: America, Europe, and Asia in the Twentieth Century'' (2003), pp. 93-104.</ref> ===Medicine=== Many new medical and surgical techniques were employed as well as new drugs like [[sulfa]] and [[penicillin]], not to mention serious advances in [[biological warfare]] and nerve gases. The Japanese control of the quinine supply forced the Australians to invent new anti-malarial drugs. The saline bath was invented to treat burns. More prompt application of sulfa drugs saved countless lives. New [[local anesthetic]]s were introduced making possible surgery close to the front lines. The Americans discovered that only 20% of wounds were cause by [[Machine gun|machine-gun]] or rifle bullets (compared to 35% in World War I). Most came from [[Explosive material|high explosive]] shells and fragments, which besides the direct wound caused shock from their blast effects. Most deaths came from shock and blood loss, which were countered by a major innovation, [[blood transfusions]].<ref> Harold C. Leuth, "Military Medicine" in [[Walter Yust]], ed. ''10 Eventful Years'' (1947) 3:163-67; Mark Harrison, ''Medicine and Victory: British Military Medicine in the Second World War'' (2004)</ref> The massive [[research and development]] demands of the war accelerated the growth of the scientific communities in Allied states, while German and Japanese laboratories were disbanded; many German engineers and scientists continued their [[weapons research]] after the war in the United States and the Soviet Union. {{see also|Military production during World War II|List of World War II military equipment}} {{-}} == Aftermath == [[Image:Germanborders.gif|thumb|left|250px|Germany's territorial losses 1919-1945]] [[Image:Deutschland_Besatzungszonen_1945_1946.png|thumb|right|250px|German occupation zones in 1946 after territorial annexations in the East. The [[Saarland]] (in the French zone) is shown with stripes because it was removed from Germany by France in 1947 as a [[Saar (protectorate)|protectorate]], and was not incorporated into the Federal Republic of Germany until 1957. [[Historical Eastern Germany]], not contained in this map, was annexed by Poland and the Soviet Union.]] {{main|Aftermath of World War II}} The war concluded with the surrender and occupation of Germany and Japan. It left behind millions of [[displaced person]]s and [[prisoners of war]], and resulted in many new international boundaries. The economies of Europe, China and Japan were largely destroyed as a result of the war. To prevent (or at least minimize) future conflicts, the allied nations, led by the [[United States]], formed the [[United Nations]] in [[San Francisco, California]] in 1945. The end of the war hastened the independence of many [[Crown colony|British crown colonies]] (such as India) and [[Dutch Empire|Dutch territories]] (such as Indonesia) and the formation of new nations and alliances throughout Asia and Africa. The [[Philippines]] were granted their independence in 1946 as previously promised by the United States. Poland's boundaries were re-drawn to include portions of [[Historical Eastern Germany|pre-war Germany]], including [[East Prussia]] and [[Upper Silesia]], while ceding most of the areas taken by the Soviet Union in the [[Molotov-Ribbentrop]] partition of 1939, effectively moving Poland to the west. Germany was split into four zones of occupation, and the three zones under the Western Allies was reconstituted as a [[constitutional democracy]]. The Soviet Union's influence increased as they established hegemony over most of eastern Europe, and incorporated parts of Finland and Poland into their new boundaries. Europe was informally split into Western and Soviet [[Sphere of influence|spheres of influence]], which heightened existing tensions between the two camps and helped establish the [[Cold War]]. In Asia, the Imperial Japanese Empire's government was dismantled under General [[Douglas MacArthur]] and replaced by a constitutional monarchy with the emperor as a figurehead. The defeat of Japan led to the independence of [[Korea]], which was split into two parts by the Russian and American forces. The war greatly enhanced China's international prestige but severely weakened [[Chiang Kai-shek]]'s central government and the armed forces of the [[Republic of China]]. Partly because of this, in the subsequent [[Chinese Civil War]], the Chinese Nationalists lost and were forced to retreat to [[Taiwan]], while the Chinese Communists established the [[People's Republic of China]] on the mainland in 1949. World War II also spawned many new technologies such as advanced aircraft, radar, jet engines, [[synthetic rubber]] and plastics, antibiotics like [[penicillin]], helicopters, [[nuclear energy]], rocket technology and computers. These [[Technology during World War II|technologies]] were applied to government, commercial, industrial, private and civil use. ===Occupation of Axis Powers=== {{Further|[[Expulsion of Germans after World War II]], [[Allied Occupation Zones in Germany]], [[Morgenthau Plan]], [[Oder-Neisse line]], [[Occupied Japan]], [[Division of Korea]]}} Germany was partitioned into four zones of occupation, coordinated by the [[Allied Control Council]]. The American, British, and French zones joined in 1949 as the [[Germany|Federal Republic of Germany]], and the Soviet zone became the [[East Germany|German Democratic Republic]]. In Germany, [[Morgenthau Plan|economic suppression]] and [[Denazification]] took place. Millions of Germans and Poles were expelled from their homelands as a result of the territorial annexations in Eastern Europe agreed upon at the [[Yalta Conference|Yalta]] and [[Potsdam Conference|Potsdam]] conferences. In the West, [[Alsace-Lorraine]] was given to France, which also separated the [[Saar area]] from Germany. [[Austria]] was separated from Germany and divided into four zones of occupation, which were united in 1955 to become the Republic of Austria. [[Japan]] was occupied by the U.S, aided by Commonwealth troops, until the peace treaty took effect in 1952. The defeat of Japan also lead to the eastablishment of the Far eastern commission which set out policies for Japan to fullfill under the terms of surrender. In accordance with the Yalta Conference agreements, the Soviet Union occupied and subsequently annexed [[Sakhalin]]. [[Korea]] was divided between the U.S. and the Soviet Union, leading to the creation of two separate governments in 1948. ===Europe in ruins=== {{main|Effects of World War II|Marshall Plan}} In Europe at the end of the war, millions of civilians were homeless, the economy had collapsed, and 70%{{fact}} of the industrial infrastructure was destroyed. The Soviet Union was also heavily affected, with 30% of its economy destroyed. The United Kingdom ended the war economically exhausted by the war effort. The wartime [[coalition government]] was dissolved; new elections were held; and Churchill was defeated in a landslide [[general election]] by [[Labour Party (UK)|the Labour Party]] under [[Clement Attlee]]. In 1947, [[United States Secretary of State|U.S. Secretary of State]] [[George Marshall]] devised the "European Recovery Program", better known as the [[Marshall Plan]]. Effective from 1948 to 1952, it allocated 13 billion dollars for the reconstruction of Western Europe. ===Communist control of Central and Eastern Europe=== {{main|Eastern bloc|Iron Curtain}} At the end of the war, the Soviet Union occupied much of [[Central Europe|Central]] and [[Eastern Europe]] and the [[Balkans]]. In all the USSR-occupied countries, with the exception of Austria, the Soviet Union helped Communist regimes to power. It also annexed the Baltic countries [[Estonia]], [[Latvia]], and [[Lithuania]]. ===China=== {{main|Second Sino-Japanese War#Aftermath}} The war was a pivotal point in China's history. Before the war against Japan, China had suffered nearly a century of humiliation at the hands of various imperialist powers and was relegated to a semi-colonial status. However, the war greatly enhanced China's international status. Not only was the central government under [[Chiang Kai-shek]] able to abrogate most of the unequal treaties China had signed in the past century, the [[Republic of China]] also became a founding member of the [[United Nations]] and a permanent member in the [[Security Council]]. China also reclaimed Manchuria and Taiwan. Nevertheless, eight years of war greatly taxed the central government, and many of its nation-building measures adopted since it came to power in 1928 were disrupted by the war. Communist activities also expanded greatly in occupied areas, making post-war administration of these areas difficult. Vast war damages and hyperinflation thereafter greatly demoralized the populace, along with the continuation of the [[Chinese Civil War]] between the [[Kuomintang]] and the Communists. Partly because of the severe blow his army and government had suffered during the war against Japan, the Kuomintang, along with state apparatus of the [[Republic of China]], retreated to Taiwan in 1949 and in its place the Chinese communists established the [[People's Republic of China]] on the mainland. ===Decolonization=== {{main|Decolonization}} Areas previously occupied by the colonial powers gained their freedom, some peacefully, such as the [[Philippines]] in 1946, [[India]] and [[Pakistan]] in 1947. Others had to fight bloody wars of liberation before gaining freedom, such as against the French attempt to reoccupy [[Vietnam]] in the [[First Indochina War]], and against the Netherlands' attempt to reoccupy the [[Dutch East Indies]]. ===United Nations=== {{main|United Nations}} Because the [[League of Nations]] had failed to actively prevent the war, the [[United Nations]] was created in 1945. The UN operates within the parameters of the [[United Nations Charter]], and the reason for the UN’s formation is outlined in the [[Preamble to the United Nations Charter]]. One of the first actions of the United Nations was the creation of the State of [[Israel]], partly in response to the Holocaust. ==Names== The term most used in the United Kingdom and Canada is "Second World War", while American publishers use the term "World War II". Thus the [[Oxford University Press]] uses ''The Oxford Companion to the Second World War'' in the United Kingdom, and ''The Oxford Companion to World War II'' for the identical 1995 book in the United States. The [[OED]] reports the first use of "Second World War" was by novelist [[H.G. Wells]] in 1930, although it may well have been used earlier.<ref> Library catalogs show the first use in 1934: ''Why war? A handbook for those who will take part in the second world war'' by [[Ellen Wilkinson]] & [[Edward Conze]], (London, 1934), and Johannes Steel, ''The second world war,'' (New York, 1934).</ref> The term was immediately used when war was declared; for example, the September 3, 1939, issue of the Canadian newspaper, ''[[The Calgary Herald]]''. Prior the United States' entry into the War, many Americans referred to it as the "European War". ---> == गुप्त कारस्थाने व भूमिगत सशस्त्र चळवळी == [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] काळात [[अक्ष राष्ट्रे|अक्ष राष्ट्रांच्या]] (मुख्यतः [[नाझी जर्मनी]], [[इटलीचे साम्राज्य|इटली]] आणि [[जपानचे साम्राज्य|जपान]]) ताब्याखाली आलेल्या भूप्रदेशांमध्ये विविध गुप्त कारस्थाने, हेरगिरी आणि भूमिगत सशस्त्र चळवळी मोठ्या प्रमाणावर उभारल्या गेल्या. या चळवळींचा मुख्य उद्देश शत्रूच्या सैन्याला अंतर्गत आव्हान देणे, रसदमार्ग तोडणे आणि [[दोस्त राष्ट्रे|दोस्त राष्ट्रांच्या]] सैन्याला लष्करी मदत पुरवणे हा होता.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/World-War-II/Resistance |title=World War II: Resistance |website=Encyclopedia Britannica |access-date=13 September 2026}}</ref> [[नाझीव्याप्त युरोप]]मध्ये [[फ्रान्स|फ्रान्समधील]] ''माकी'' व फ्रेंच विरोध, [[पोलंड|पोलंडमधील]] [[आर्मिया क्रायोवा]] (घरचे सैन्य) आणि [[युगोस्लाव्हिया]]मधील [[जोसिप ब्रोझ टिटो]] यांच्या नेतृत्वाखालील ''पार्टिझान्स'' या प्रमुख भूमिगत संघटना होत्या. या चळवळींनी गनिमी काव्याने शत्रूवर अचानक हल्ले चढवणे, आगगाड्यांचे मार्ग बॉम्बने उडवणे आणि दारूगोळ्याचे साठे नष्ट करणे यांसारखी गुप्त घातपाती कृत्ये केली.<ref>{{cite book |title=The Resistance: The French Fight Against the Nazis |url=https://archive.org/details/paycheckswhomake0000harr |last=Schoenbrun |first=David |publisher=Harper & Row |year=1980 |isbn=978-0060907907}}</ref> [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[स्पेशल ऑपरेशन्स एक्झिक्युटिव्ह]] आणि [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[ऑफिस ऑफ स्ट्रॅटेजिक सर्व्हिसेस]] या गुप्तचर संस्थांनी या भूमिगत गटांना शस्त्रे, बिनतारी संदेशवहनाची साधने आणि तांत्रिक प्रशिक्षण देऊन गुप्त कारस्थानांना बळ दिले.<ref>{{cite web |url=https://www.nam.ac.uk/explore/SOE |title=Special Operations Executive |website=National Army Museum |access-date=13 September 2026}}</ref> या गुप्त चळवळी केवळ लष्करी घातपातापुरत्या मर्यादित नव्हत्या, तर त्यांमध्ये भूमिगत वृत्तपत्रे चालवून नाझींच्या अपप्रचाराला उत्तर देणे, ज्यू नागरिक व युद्धकैद्यांना सुरक्षित स्थळी हलवणे आणि दोस्त राष्ट्रांच्या विमानातून खाली आलेल्या सैनिकांना वाचवणे यांसारख्या मोहिमांचाही समावेश होता. याशिवाय पोलंडमधील [[विटोल्ड पिलेत्स्की]] सारख्या सैनिकांनी स्वतःहून [[आउश्वित्झ छळछावणी|आउश्वित्झ छळछावणीत]] बंदी बनवून घेत तेथून गुप्त माहिती बाहेर पाठवली व आतमध्ये भूमिगत जाळे निर्माण केले.<ref>{{cite book |title=The Auschwitz Volunteer: Beyond Bravery |url=https://archive.org/details/auschwitzvolunte0000pile |last=Pilecki |first=Witold |publisher=Aquila Polonica |year=2012 |isbn=978-1607720003}}</ref> १९४४ च्या [[नॉर्मंडीची लढाई|नॉर्मंडी आक्रमणादरम्यान (डी-डे)]] या भूमिगत गटांनी जर्मन सैन्याची रसद तोडण्यात अत्यंत मोलाची भूमिका बजावली.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/french_resistance_01.shtml |title=The French Resistance |website=BBC History |access-date=13 September 2026}}</ref> आशिया-प्रशांत क्षेत्रातही जपानी व्यापाराविरुद्ध [[फिलीपिन्स]] आणि [[चीन|चीनमध्ये]] अशाच प्रकारच्या सशस्त्र भूमिगत चळवळी सक्रिय होत्या. === भारतातील भूमिगत प्रतिकार आणि सशस्त्र चळवळ === [[दुसरे महायुद्ध|द्वितीय महायुद्धाच्या]] काळात [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश भारतामध्येही]] वसाहतवादी शासनाविरुद्ध गुप्त कारस्थाने आणि सशस्त्र भूमिगत चळवळी तीव्र झाल्या. १९४२ च्या [[भारत छोडो आंदोलन|भारत छोडो आंदोलनादरम्यान]] [[महात्मा गांधी]] यांनी दिलेल्या "करेंगे या मरेंगे" या हाकेनंतर [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेसच्या]] वरिष्ठ नेत्यांना अटक करण्यात आल्यावर, [[जयप्रकाश नारायण]], [[अच्युतराव पटवर्धन]], [[अरुणा असफ अली]] आणि [[राममनोहर लोहिया]] यांसारख्या नेत्यांनी भूमिगत होऊन चळवळीचे नेतृत्व केले.<ref>{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17845/ |title=भारत छोडो आंदोलन |website=मराठी विश्वकोश |access-date=13 September 2026}} {{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मुंबईतून [[उषा मेहता]] यांनी चालवलेले [[काँग्रेस रेडियो]] हे गुप्त बिनतारी संदेशवहन केंद्र या काळातील माहिती प्रसाराचे प्रमुख साधन झाले. [[महाराष्ट्र]], [[बंगाल]] आणि [[ओडिशा|ओरिसा]]मध्ये ब्रिटीश प्रशासनाला समांतर अशा ''प्रतिसरकार'' (समांतर सरकार) यंत्रणा उभारल्या गेल्या, ज्यामध्ये [[सातारा]] येथील [[नाना पाटील|क्रांतिसिंह नाना पाटील]] यांच्या [[पत्री सरकार]] लढा ऐतिहासिक ठरला.<ref>{{cite news |title=सातारा येथील प्रतिसरकारचा इतिहास |url=https://loksatta.com/ |work=लोकसत्ता |access-date=13 September 2026}}</ref> दुसरीकडे [[सुभाषचंद्र बोस]] यांनी परदेशात जाऊन [[आझाद हिंद सेना]] स्थापन केली आणि [[जपानचे साम्राज्य|जपानी]] सैन्याच्या सहकार्याने ब्रिटीश राजवटीविरुद्ध प्रत्यक्ष सशस्त्र युद्ध पुकारले. या अंतर्गत आणि बाह्य भूमिगत संघर्षांमुळे युद्धाच्या काळात ब्रिटिश प्रशासनावर प्रचंड ताण निर्माण झाला आणि भारताच्या स्वातंत्र्याचा मार्ग अधिक गतिमान झाला.<ref>{{cite book |title=India's Struggle for Independence |last=Chandra |first=Bipan |publisher=Penguin Books India |year=1989 |isbn=978-0140107814}}</ref> == युद्धाचे परिणाम == दुसऱ्या महायुद्धाने मानवी इतिहासात कधीही न पाहिलेली अतोनात हिंसा पाहिली. जगातील सर्वच राष्ट्रे यात भरडली गेली. काही युद्धग्रस्त होतेच तर काहींना त्याचे परिणाम भोगावे लागले. [[जर्मनी]], [[पोलंड]], [[सोव्हिएत युनियन|रशिया]] व [[जपान]]मध्ये सर्वाधिक लोक बळी पडले. मृतांची संख्या ६ कोटींहून अधिक असण्याची शक्यता आहे. [[युनायटेड किंग्डम|ब्रिटन]], [[फ्रान्स]], जर्मनी व रशिया या देशांतील शहरेच्या शहरे हवाई हल्ल्यांमध्ये संपूर्णपणे बेचिराख झाली. या देशांना पुढील अनेक दशके ती शहरे पुन्हा उभारण्यात घालवावी लागली.<ref>{{cite book |last=Weinberg |first=Gerhard L. |title=A World at Arms: A Global History of World War II |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |page=894 |isbn=978-0521618267}}</ref> === जागतिक अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम === दुसऱ्या महायुद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेचे प्रचंड नुकसान झाले. युरोप आणि आशियातील औद्योगिक पायाभूत सुविधा, शेती आणि वाहतूक यंत्रणा उद्ध्वस्त झाल्यामुळे उत्पादन आणि व्यापारात मोठी घट झाली.<ref>{{cite book |last=Tooze |first=Adam |title=The Wages of Destruction: The Making and Breaking of the Nazi Economy |publisher=Penguin Books |year=2007 |page=650 |isbn=978-0141003771}}</ref> युद्धादरम्यान [[संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] मुख्य भूमीवर कोणताही थेट विनाश झाला नाही, ज्यामुळे जागतिक उत्पादनात अमेरिकेचा वाटा जवळजवळ ५०% पर्यंत पोहोचला आणि [[अमेरिकन डॉलर]] ही जागतिक मध्यवर्ती चलनी व्यवस्था झाली. याच काळात आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि अर्थव्यवस्थेला स्थैर्य देण्यासाठी १९४४ मधील [[ब्रेटन वूड्स परिषद|ब्रेटन वूड्स परिषदेतून]] [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी]] (IMF) आणि [[जागतिक बँक]] (World Bank) या संस्थांची निर्मिती झाली.<ref>{{cite book |last=Steil |first=Benn |title=The Battle of Bretton Woods: John Maynard Keynes, Harry Dexter White, and the Making of a New World Order |publisher=Princeton University Press |year=2013 |page=120 |isbn=978-0691149097}}</ref> तसेच युरोपच्या पुनर्रचनेसाठी व तेथील अर्थव्यवस्था पूर्ववत करण्यासाठी अमेरिकेने '[[मार्शल योजना]]' (Marshall Plan) अंतर्गत अब्जावधी डॉलरची मदत दिली, ज्यामुळे पश्चिम युरोपचा वेगाने आर्थिक विकास घडून आला.<ref>{{cite book |last=Hogan |first=Michael J. |title=The Marshall Plan: America, Britain and the Reconstruction of Western Europe, 1947–1952 |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |page=26 |isbn=978-0521378406}}</ref> === ब्रिटिश अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम === जरी ब्रिटनने युद्धात विजय मिळवला असला, तरी आर्थिकदृष्ट्या हा देश पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला होता. युद्धाचा प्रचंड खर्च भागवण्यासाठी ब्रिटनने अमेरिकेकडून मोठे कर्ज (Lend-Lease आणि US-UK Loan) घेतले होते, ज्यामुळे युद्धाच्या अखेरीस ब्रिटन दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर उभे राहिले.<ref>{{cite book |last=Clarke |first=Peter |title=The Last Thousand Days of the British Empire |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |page=312 |isbn=978-1596914209}}</ref> या आर्थिक संकटामुळे परदेशी वसाहतींवर नियंत्रण ठेवणे आणि तिथे सैन्य तैनात ठेवणे ब्रिटनला अशक्य झाले. त्यातच ब्रिटनची उत्पादन क्षमता आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणावर घटल्यामुळे साम्राज्याचा भार सांभाळणे ब्रिटीश सरकारसाठी अत्यंत कठीण झाले.<ref name="Darwin">{{cite book |last=Darwin |first=John |title=The Unfinished Empire: The Global Expansion of Britain |publisher=Allen Lane |year=2012 |page=385 |isbn=978-0713998924}}</ref> === भारताच्या स्वातंत्र्यावर झालेला परिणाम === दुसऱ्या महायुद्धाने [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा|भारताच्या स्वातंत्र्यप्राप्तीला]] गती देण्यामध्ये निर्णायक भूमिका बजावली. युद्धामुळे आर्थिक आणि लष्करीदृष्ट्या थकलेल्या ब्रिटनकडे प्रचंड भूभाग असलेल्या भारतावर सत्ता गाजवण्याचे सामर्थ्य आणि संसाधने उरली नव्हती.<ref name="Darwin" /> याच काळात [[सुभाषचंद्र बोस]] यांच्या [[भारतीय राष्ट्रीय सेना|आझाद हिंद सेनेचे]] योगदान आणि [[१९४६ चे आरमारी बंड|१९४६ मधील रॉयल इंडियन नेव्हीचे बंड]] यामुळे भारतीय सैनिकांमधील ब्रिटिशांविषयीची निष्ठा संपुष्टात आल्याचे स्पष्ट झाले. त्यामुळे लष्कराच्या जोरावर भारतावर राज्य करणे आता शक्य नाही, याची जाणीव ब्रिटीश सरकारला झाली.<ref>{{cite book |last=Judd |first=Denis |title=The Lion and the Tiger: The Rise and Fall of the British Raj, 1600–1947 |publisher=Oxford University Press |year=2004 |page=172 |isbn=978-0192803580}}</ref> त्यातच १९४५ मध्ये ब्रिटनमध्ये झालेल्या निवडणुकांमध्ये [[क्लमेंट ॲटली]] यांच्या नेतृत्वाखालील लेबर पार्टी सत्तेवर आली. वाढता आर्थिक भार आणि आंतरराष्ट्रीय दबाव लक्षात घेता त्यांनी ऑगस्ट १९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य देण्याचा अंतिम निर्णय घेतला.<ref>{{cite book |last=Tomlinson |first=B. R. |title=The Political Economy of the Raj 1914–1947 |publisher=Macmillan |year=1979 |page=140 |isbn=978-0333241615}}</ref> ==दुसऱ्या महायुद्धावरील मराठी पुस्तके== * एरिक लोमॅक्सच्या दीर्घ प्रवास : दुसऱ्या महायुद्धातील गोष्ट ([[अनंत भावे]]) * कथा महायुद्धाच्या (डॉ. [[मिलिंद आमडेकर]]) * दहा हजार नयन : दुसऱ्या महायुद्धात फ्रेंचांच्या अपार त्यागाची गाथा ! ([[पंढरीनाथ सावंत]]) * दुसरे महायुद्ध (किरण गोखले) * दुसरे महायुद्ध ([[वि.स. वाळिंबे]]) * ('अद्भुत' महायुद्धाच्या खऱ्याखुऱ्या गोष्टी) दुसरे महायुद्ध : काही कथा ([[अनंत भावे]]) * दुसऱ्या महायुद्धातील महिला आघाडी (ग.म. केळकर) * दुसऱ्या महायुद्धातील शौर्यकथा ([[निरंजन घाटे]]) * द्वितीय महायुद्धानंतरचे जग (१९४७ ते १९९७) (य.ना. कदम) * फिफ्टी इअर्स ऑफ़ सायलेन्स : दुसऱ्या जागतिक महायुद्धादरम्यान अनेक वेळा बलात्कार झालेल्या स्त्रीची आठवणगाथा (मूळ लेखिका - जॅन रफ ओ हर्; मराठी अनुवाद - [[नीला चांदोरकर]]) * महायुद्ध १९३९ ते १९४४ (ज.पां. देशमुख) * युद्धकथा : दुसऱ्या महायुद्धाच्या खऱ्याखुऱ्या १२ कथा ([[अनंत भावे]]) * हिटलरचे महायुद्ध ([[वि.ग. कानिटकर]]) == हे सुद्धा पहा == * [[पहिले महायुद्ध]] * [[नाझी पक्ष]] * [[ज्यूंचे शिरकाण]] == माध्यमे == '''चित्रपटात''' दुसऱ्या महायुद्धाचा प्रभाव जगातील बहुतेक राष्ट्रांवर पडला. अनेक साहित्य कृती, नाटके, चित्रपट दुसऱ्या महायुद्धावर अथवा त्यांच्या परिणामांवर झाले. त्यातील चित्रपट मुख्य युद्धातील घटनांवर आधारित होते तर काही त्याच्या परिणाम किंवा युद्धकालातील जीवनावर आधारित होते. काही सत्य घटनांवर तर काही काल्पनिक घटनांवर अथवा मिश्रित बनवले गेले. त्यातील काही प्रसिद्ध चित्रपट खालील प्रमाणे. ट्व्हेल ओ क्लॉक हाय (१९४९), ब्रिज ऑन द रिव्हर क्वाई (१९५७), पॅटन (१९७०), दास बुट (१९८१), सेव्हिंग प्रायव्हेट रायन (१९८८), पर्ल हार्बर(२००१), व्हेअर इगल्स डेअर, द डायरी ऑफ यंग गर्ल, स्टालिन्ग्राड छळछावण्यामधील जीवनावर आधारीत चित्रपटांमध्ये अनेक ऑस्कर विजेते चित्रपट आहेत. त्यातील प्रमुख चित्रपट म्हणजे शिंडलर्स लिस्ट, ऍने फ्रांक, लाईफ इज ब्युटिफुल, द पियानिस्ट इत्यादी. {{main|अर्वाचीन संस्कृतीत दुसरे महायुद्ध}} जगातील अनेक भाषांमध्ये दुसऱ्या महायुद्धाबद्दल कलाकृती निर्माण झाल्या आहेत. <!--नोंद: येथे प्रत्येक दशकातील एक चित्रपट निवडण्यात आलेला आहे. If you wish to add a movie that improves the list, please replace the current film for that decade. Avoid listing recently released movies as it is not possible to judge their significance in historical context. Such additions are welcome at [[World War II in contemporary culture]]. Thanks!--> यात शेकडो काल्पनिक चित्रपटही आहेत. यात ट्वेल्व ओ'क्लॉक हाय (१९४९), द ब्रिज ऑन द रिव्हर क्वाय (१९५७), द डर्टी डझन (१९६७), पॅटन (१९७०), डास बूट (जर्मन, १९८१), सेव्हिंग प्रायव्हेट रायन (१९९८), पर्ल हार्बर (२००१) इ. विशेष आहेत. आजतगायत लिहिल्या गेलेल्या हजारो पुस्तकांतून या महायुद्धाचा उल्लेख आहे. यात [[जोसेफ हेलर]]चे [[कॅच-२२]], [[अकियुकि नोसाका]]चे [[ग्रेव्ह ऑफ द फायरफ्लाईझ]], [[अ‍ॅन फ्रॅंक|ॲन फ्रॅंक]]चे [[द डायरी ऑफ अ यंग गर्ल]] आणि [[कर्ट व्होनेगट]]चे [[स्लॉटरहाउस-५]] यांचा समावेश आहे. == ग्रंथ यादी == <div class="references-small"> * Bauer, E. Lt-Colonel ''The History of World War II'', Orbis (2000) General Editor: Brigadier Peter Young; Consultants: Brigadier General James L. Collins Jr., Correli Barnet. (1,024 pages) ISBN 1-85605-552-3 * I.C.B. Dear and M.R.D. Foot, eds. ''The Oxford Companion to World War II'' (1995), 1300 page encyclopedia covering all topics * Ellis, John. ''Brute Force: Allied Strategy and Tactics in the Second World War'' (1999) * [[Martin Gilbert|Gilbert, Martin]] ''Second World War'' (1995) * Mark Harrison. "Resource Mobilization for World War II: The U.S.A., UK, U.S.S.R., and Germany, 1938-1945" in ''The Economic History Review,'' Vol. 41, No. 2. (May, 1988), pp.&nbsp;171–192. [http://links.jstor.org/sici?sici=0013-0117%28198805%292%3A41%3A2%3C171%3ARMFWWI%3E2.0.CO%3B2-7 in JSTOR] * [[John Keegan|Keegan, John]]. ''The Second World War'' (1989) * [[Basil Liddell Hart|Liddell Hart, Sir Basil]] ''History of the Second World War'' (1970) * Murray, Williamson and Millett, Allan R. ''A War to Be Won: Fighting the Second World War'' (2000) * Overy, Richard. ''Why the Allies Won'' (1995) * Shirer, William L. ''The Rise and Fall of the Third Reich, Simon & Schuster.'' (1959). ISBN 0-671-62420-2. * Smith, J. Douglas and Richard Jensen (2003). ''World War II on the Web: A Guide to the Very Best Sites''. ISBN 0-8420-5020-5. * Weinberg, Gerhard L.''A World at Arms: A Global History of World War II'' (2005) ISBN 0-521-44317-2 * {{स्रोत पुस्तक | वर्ष = 2004 | title = Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik | प्रकाशक = | ISBN = 5-93165-107-1 }} </div> == हे सुद्धा पहा == * [[पहिले महायुद्ध]] * [[नाझी पक्ष]] * [[ज्यूंचे शिरकाण]] === धारिका === * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.referencio.com/index.php?title=World_War_II | title = {{लेखनाव}} - विकी निर्देशिका | प्रकाशक = रेफरन्शिओ.कॉम | भाषा = इंग्लिश }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://dmoz.org/Society/History/By_Time_Period/Twentieth_Century/Wars_and_Conflicts/World_War_II/ | title = मुक्त निर्देशिका प्रकल्प - "{{लेखनाव}}" - स्वयंसेवकांनी रचलेली निर्देशिका | प्रकाशक = डीमॉझ.ऑर्ग | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-04-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080412101047/http://www.dmoz.org/Society/History/By_Time_Period/Twentieth_Century/Wars_and_Conflicts/World_War_II/ | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://dir.yahoo.com/Arts/Humanities/History/By_Time_Period/20th_Century/Military_History/World_War_II/ | title = {{लेखनाव}} | प्रकाशक = याहू | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080312060824/http://dir.yahoo.com/Arts/Humanities/History/By_Time_Period/20th_Century/Military_History/World_War_II/ | url-status = dead }} === साधारण माहिती === * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Austria.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - ऑस्ट्रियातील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-10-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015152146/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Austria.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Belgium.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - बेल्जियममधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081012015701/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Belgium.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-France.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - फ्रान्समधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516093319/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-France.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Germany.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - जर्मनीमधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516092600/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Germany.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Great-Britain.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - ग्रेट ब्रिटनमधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080430081936/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Great-Britain.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Italy.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - इटलीमधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080515212358/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Italy.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Japan.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - जपानमधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-04-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080403214015/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Japan.general.html | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Russia.general.html | title = वर्ल्ड हिस्टरी डेटाबेस {{लेखनाव}} - रशियामधील घटनाक्रम | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2008-04-25 | archive-date = 2008-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080615052422/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Russia.general.html | url-status = dead }} * [http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Spain.general.html Spain Chronology World War II World History Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724205656/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-Spain.general.html |date=2008-07-24 }} * [http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-USA.general.html USA Chronology World War II World History Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516055057/http://www.badley.info/history/World-War,-2nd-USA.general.html |date=2008-05-16 }} * [http://www.ww2db.com/ World War II Database] * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WW.htm The Second World War] * {{Webarchiv | url=http://www.bbc.co.uk/history/war/wwtwo/ | wayback=20010124043700 | text=BBC History: World War Two}} * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://www.bbc.co.uk/history/war/wwtwo/|date=20050304100032}} * [http://www6.dw-world.de/en/worldwarII.php Deutsche Welle special section on World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050507150818/http://www6.dw-world.de/en/worldwarII.php |date=2005-05-07 }} created by one of Germany's public broadcasters on World War II and the world 60 years after. * [http://www.militaryindexes.com/worldwartwo/ Directory of Online World War II Indexes & Records] * [http://www.engdahl.oilgeopolitics.net/History/MacKinder/mackinder.html Halford Mackinder's Necessary War An essay describing the geopolitical aspects of World War II] * [http://www.worldwar2vault.com/ World War 2 Vault] * [http://www.secretsofworldwar2.co.uk/ World War II Secret History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210004922/http://www.secretsofworldwar2.co.uk/ |date=2007-02-10 }} * [http://www.wwii.ca/ Canada and WWII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414134838/http://www.wwii.ca/ |date=2009-04-14 }} * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/maps/wwii/ World War II Military Situation Maps. Library of Congress] * [http://www.bvalphaserver.com/content-10.html Officially Declassified U.S. Government Documents about World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405013519/http://www.bvalphaserver.com/content-10.html |date=2007-04-05 }} <!-- NOTE TO WIKI EDITORS: I did ask to add this link via the talk page, and received permission. --> * [http://www.historisches-centrum.de/index.php?id=427 End of World War II in Germany] * [http://www.ww2incolor.com/gallery/ World War 2 Pictures In Colour] * [http://www.haagsebunkerploeg.nl/ Haagse Bunker Ploeg : Photo site about the atlantikwall in the Netherlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702051729/http://www.haagsebunkerploeg.nl/ |date=2019-07-02 }} * [http://vlib.iue.it/history/mil/ww2.html WWW-VL: History: WWII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708042559/http://vlib.iue.it/history/mil/ww2.html |date=2009-07-08 }} * [http://worldwartwozone.com/photopost/ World War II Zone Photo and Multi-media gallery] * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://worldwartwozone.com/photopost/|date=20090506125058}} * [http://chrito.users1.50megs.com/daily.htm Daily German action reports] * [http://www.bunkerpictures.nl/ Bunker Pictures - Pictures, locations, information about bunkers from WW2, The Atlantikwall and the Cold War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206134239/http://www.bunkerpictures.nl/ |date=2006-12-06 }} * [http://www.wikitimescale.org/en/category/World_War_II Timeline of events in World War 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126112031/http://www.wikitimescale.org/en/category/World_War_II |date=2021-01-26 }} on WikiTimeScale.org * [http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/history_ww2.html Maps from the Pacific and Italian theaters] === संचिका === * [http://www.archives.gov/research/ww2/ US National Archives Photos] * [http://english.pobediteli.ru/ Multimedia map] - Presentation that covers the war from the invasion of Russia to the fall of Berlin * [http://www.warphotos.co.nr Thousands of World War II Photographs & Movies] * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://warphotos.basnetworks.net/gallery.php?g=ww2|date=20071119075548}} * [http://museumofworldwarii.com Virtual Museum of World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415163837/http://museumofworldwarii.com/ |date=2015-04-15 }} - pictures & info * [http://multimedia.tbo.com/flash/iwojima3d/index.htm 3-D Stereo Photograph of Iwo Jima Flag-raising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205095231/http://multimedia.tbo.com/flash/iwojima3d/index.htm |date=2006-12-05 }} - From The Tampa Tribune and TBO.com * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://multimedia.tbo.com/flash/iwojima3d/index.htm|date=20070210104658}} * [http://digital.library.unt.edu/search.tkl?type=collection&q=WWII World War II Poster Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415140517/http://digital.library.unt.edu/search.tkl?type=collection&q=WWII |date=2008-04-15 }} hosted by the Universtity of North Texas Libraries' *[http://digital.library.unt.edu/ Digital Collections] * [http://www.eyewitnesstohistory.com/francedefeat.htm The Defeat of France] Includes the famous ''Weeping Frenchman'' photograph. * {{it|इटालियन मजकूर}} [http://www.anpi.pesarourbino.it/fototeca2.php ANPI Archives Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113092053/http://www.anpi.pesarourbino.it/fototeca2.php |date=2016-01-13 }} === माहिती === * [http://www.gurdjieff-legacy.org/70links/bk_voices2.htm ''Voices in the Dark''] - Descriptions of life in Nazi-occupied Paris * {{वेबॅक आर्किव्ह|url=http://www.gurdjieff-legacy.org/70links/bk_voices2.htm|date=20090411170348}} * [https://web.archive.org/web/20060822185756/http://www.bbc.co.uk/dna/ww2/ WW2 People's War] - A project by the [[BBC]] to gather the stories of ordinary people from World War II * [http://www.wilhelm-radkovsky.de Memories of Leutnant d.R. Wilhelm Radkovsky 1940-1945] Experiences as a German soldier on the Eastern and Western Front * [http://www.warsawuprising.com/ The Warsaw Uprising of 1944] — "a heroic and tragic 63-day struggle to liberate World War 2 Warsaw from Nazi/German occupation." * [http://www.amazon.com/So-Great-Heritage-Kathie-Jackson/dp/1598862561 "So Great a Heritage"] A collection of 150 letters from an American soldier to his family during World War II gives the reader an insight into the war that they may not otherwise have. The letters were written from the time the soldier reported to boot camp, through his deployments to North Africa, Italy, France, and finally, Germany. * {{it|इटालियन मजकूर}} [http://www.lacittainvisibile.it/ La Città Invisibile] Collection of signs, stories and memories during the Gothic Line age. === चित्रपट === * ''[[द वर्ल्ड अॅट वॉर (दूरचित्रवाणी मालिका)|द वर्ल्ड अॅट वॉर]]'' (१९७४) is a 26-part [[Thames Television]] series that covers most aspects of World War II from many points of view. It includes interviews with many key figures ([[Karl Dönitz]], [[Albert Speer]], [[Anthony Eden]] etc.) ([http://www.imdb.com/शीर्षक/tt0071075/ Imdb link]) * ''द सेकंड वर्ल्ड वॉर इन कलर'' (1999) is a three episode documentary showing unique footage in color ([http://www.imdb.com/शीर्षक/tt0212694/ Imdb link]) </div> * [http://www.alaskainvasion.com/ रेड व्हाइट ब्लॅक अँढ ब्लू - अट्टूच्या लढाईवरील चित्रपट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911193528/http://alaskainvasion.com/ |date=2017-09-11 }}--> {{दुसरे महायुद्ध}} * <small>''हा लेख इंग्लिश विकिपिडीयावरील [http://en.wikipedia.org/wiki/World_War_II या लेखावर] आधारित आहे''</small> == बाह्य दुवे == * [http://www.ww2db.com/ दुसरे महायुद्ध माहिती संग्रह संकेतस्थळ] * [http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/ बी.बी.सी वरील दुसरे महायुद्ध संकेतस्थळ] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:दुसरे महायुद्ध|*]] [[वर्ग:महायुद्धे]] == प्रारंभिक आणि समाप्त तारिक ==   १ सप्टेंबर १९३९ दिवशी [[युरोप]]<nowiki/>मध्ये दुसरे महायुद्ध सुरू झालं {{Sfn|Weinberg|2005}} [[पोलंडवर आक्रमण|पोलंड]] आणि युनायटेड किंग्डमवरील जर्मन आक्रमण आणि दोन दिवसांनी ३ सप्टेंबर १९३९ दिवशी फ्रान्सने जर्मनीविरुद्ध युद्धाची घोषणा केली . पॅसिफिक युद्धाच्या सुरुवातीच्या दिनांकंमध्ये ७ जुलै १९३७ दिवशी [[दुसरे चीन-जपान युद्ध|दुसरे चीन-जपानी युद्ध]] सुरू झालं <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Cambridge History of the Second World War, Volume I: Fighting the War|last=Ferris|first=John|last2=Mawdsley|first2=Evan|date=2015|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=[[Cambridge]]|language=en}}</ref> {{Sfn|Förster|Gessler|2005}} किंवा १९ सप्टेंबर १९३१ दिवशी मंचुरियावर जपानी आक्रमण झालं . <ref>Polmar, Norman; Thomas B. Allen (1991) ''[[iarchive:worldwariiameric00polm|World War II: America at war, 1941–1945]]'' {{ISBN|978-0-3945-8530-7}}</ref> इतर लोक ब्रिटिश इतिहासकार ॲ. जॉ. पे टेलरच्या संशोधननुसार करतात, ज्यांनी म्हणालं आहे की चीन-जपानी युद्ध आणि युरोप आणि त्याच्या वसाहतींमधील युद्ध एकाच वेळी झालं आणि दोन्ही युद्धे १९४१ मध्ये दुसरे महायुद्ध झाली. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Hett|first=Benjamin Carter|date=1 August 1996|title='Goak here': A.J.P. Taylor and 'The Origins of the Second World War.'|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=00084107&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA18672225&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Canadian Journal of History|language=English|volume=31|issue=2|pages=257–281|doi=10.3138/cjh.31.2.257|issn=0008-4107|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307200155/https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=00084107&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA18672225&sid=googleScholar&linkaccess=abs&userGroupName=nm_p_oweb&isGeoAuthType=true|archive-date=7 March 2023|access-date=14 September 2022}}</ref> द्वितीय महायुद्धाच्या इतर प्रस्तावित सुरुवातीच्या दिनांक मध्ये ३ ऑक्टोबर १९३५ दिवशी[[दुसरे इटली-इथियोपिया युद्ध|अबिसिनियावरील इटालियन आक्रमणाचा]] समावेश आहे. ब्रिटिश इतिहासकार अँटनी बीव्हर द्वितीय महायुद्धाच्या सुरुवातीच्ं अंदाजक मांडतात{{Spaces}}मे ते सप्टेंबर १९३९ दरम्याने [[जपानी साम्राज्य|जपान]] आणि मंगोलिया व[[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत युनियनच्या]] सैन्यात खलखिन गोलच्या लढाईत लढलं गेलं. {{Sfn|Beevor|2012}} इतर लोक [[स्पॅनिश यादवी|स्पॅनिश यादवी युद्धाला]] द्वितीय महायुद्धाची प्रारंभ किंवा प्रस्तावना मानतात. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.npr.org/2017/03/10/519462137/in-many-ways-author-says-spanish-civil-war-was-the-first-battle-of-wwii|title=In Many Ways, Author Says, Spanish Civil War Was 'The First Battle Of WWII'|date=10 March 2017|work=[[Fresh Air]]|publisher=NPR|access-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416013707/https://www.npr.org/2017/03/10/519462137/in-many-ways-author-says-spanish-civil-war-was-the-first-battle-of-wwii|archive-date=16 April 2021|url-status=live}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Frank|first=Willard C.|date=1987|title=The Spanish Civil War and the Coming of the Second World War|url=https://www.jstor.org/stable/40105814|journal=The International History Review|volume=9|issue=3|pages=368–409|doi=10.1080/07075332.1987.9640449|jstor=40105814|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201143429/https://www.jstor.org/stable/40105814|archive-date=1 February 2022|access-date=17 February 2022}}</ref> युद्धाच्या समाप्तीची नेमकं दिनांक देखील सर्वत्र मान्य नाही. त्या वेळी सामान्यतः असे मान्य केलं जात होते की युद्धाचा शेवट १५ ऑगस्ट १९४५ ( व्हीजे डे ) च्या युद्धविरामाने झाला, २ सप्टेंबर १९४५ दिवशी जपानच्या औपचारिक आत्मसमर्पणाने झाला नाही, ज्यामुळे आशियातील युद्ध संपलं . १९५१ मध्ये जपान आणि दोस्त राष्ट्रांमध्ये शांतता करार झाला. {{Sfn|Masaya|1990}} जर्मनीच्या भविष्याबाबत १९९० च्या करारामुळे [[जर्मनीचे पुनःएकत्रीकरण|पूर्व आणि पश्चिम जर्मनीचे पुनर्मिलन]] झालं. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm|title=German-American Relations – Treaty on the Final Settlement concerning Germany|date=12 September 1990|publisher=usa.usembassy.de|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507180629/https://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm|archive-date=7 May 2012|access-date=6 May 2012}}</ref> जपान आणि सोव्हिएत युनियन यांच्यात कधीही औपचारिक सन्धि झाला नाही, <ref>[https://asiatimes.com/article/fact-box-japan-russia-never-signed-wwii-peace-treaty/ Why Japan and Russia never signed a WWII peace treaty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180604072306/https://www.atimes.com/article/fact-box-japan-russia-never-signed-wwii-peace-treaty}}. ''Asia Times''.</ref> जरी १९५६ च्या सोव्हिएत-जपानी संयुक्त घोषणेद्वारे दोन्ही देशांमधील युद्धाची स्थिती संपुष्टात आली, ज्यामुळे त्यांच्यातील पूर्ण राजनैतिक संबंध देखील पुनर्संचयित झालं. <ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/1956/10/20/archives/texts-of-sovietjapanese-statements-peace-declaration-trade-protocol.html?sq=Soviet-Japanese+Joint+Declaration&scp=1&st=p ''Texts of Soviet–Japanese Statements; Peace Declaration Trade Protocol.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209133402/https://www.nytimes.com/1956/10/20/archives/texts-of-sovietjapanese-statements-peace-declaration-trade-protocol.html?sq=Soviet-Japanese+Joint+Declaration&scp=1&st=p}} [[न्यू यॉर्क टाइम्स|The New York Times]], page 2, 20 October 1956.<br /><br />Subtitle: "Moscow, October 19. (UP) – Following are the texts of a Soviet–Japanese peace declaration and of a trade protocol between the two countries, signed here today, in unofficial translation from the Russian". Quote: "The state of war between the U.S.S.R. and Japan ends on the day the present declaration enters into force [...]"</ref> {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 0kvpt2pu9afa5i1vxdt5lpg21nj37kj 0 15434 2718597 2715770 2026-10-10T15:17:18Z ~2026-54429-46 188364 /*Kalka Shatabdi Express Lucknow to New Delhi 2718597 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = ३ नोव्हेंबर |वर्ष = २००८ }} {{माहितीचौकट कंपनी | नाव = भारतीय रेल्वे | लोगो =12012 Kalka Shatabdi Express Lucknow to New Delhi Lucknow junction subah 6 10 per chalegi | लोगो रुंदी = | लोगो शीर्षक = | चित्र = Rail Bhavan 1.jpg | चित्र_रुंदी = 300px | चित्र_पर्यायी = | चित्र_शीर्षक = रेल भवन, [[नवी दिल्ली]] | स्थानिक नाव = | प्रकार = भारत सरकार-नियंत्रित | संक्षेप = भा.रे. | ब्रीदवाक्य = देशाची जीवनवाहिनी | स्थापना = [[मे ८]], [[इ.स. १८४५]],<ref name="IRFCA-history-page">{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: IR History: Early Days – 1|website=www.irfca.org|access-date=3 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20050307181407/http://irfca.org/faq/faq-hist.html|archive-date=7 March 2005|url-status=live}}</ref> <!-- Indian railways traces its history back to Madras Railway which was incorporated on 8 May 1845 by . See the ref, http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html. The first passenger line albeit was by GIPR in 1853. This article is about the company and not about rail transport. Hence the foundation year is 1845 and not 1853. --> <br/> [[इ.स. १९५१]]मध्ये राष्ट्रीयीकरण. | विसर्जन = | संस्थापक = | मुख्यालय शहर = [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] [[नवी दिल्ली]] | मुख्यालय देश = [[भारत]] | मुख्यालय स्थान = | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = [[:वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री|रेल्वे मंत्री]]: [[अश्विनी वैष्णव]],<br/>रेल्वेमंत्री (राज्यमंत्री): [[सुरेश अंगडी]],<br/>रेल्वे बोर्ड अध्यक्ष: अश्विन लोहाणी | सेवांतर्गत प्रदेश = भारत | उद्योगक्षेत्र = [[दळणवळण]] | उत्पादने = इंजिने,<br/>डबे,<br/>संलग्न वस्तू | सेवा = प्रवासी,<br/>मालवाहतूक,<br/>संलग्न सेवा | महसूल = १,८९,९०६ कोटी<ref name="INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19">[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]</ref> | एकूण उत्पन्न = | निव्वळ उत्पन्न = | मालमत्ता = | कर्मचारी संख्या = १२.२७ लाख<ref name="INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19"/> | पालक कंपनी = रेल्वे मंत्रालय (भारत) | विभाग = १८ | पोटकंपनी = [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]<br/>[[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]<br/>[[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]]<br/>[[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]]<br/>[[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]]<br/>[[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]<br/>[[राइट्स लिमिटेड]]<br/>[[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]]<br/>[[रेल विकास निगम लिमिटेड]]<br/>[[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]<br/>रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र | मालक = [[भारत सरकार]] | संकेतस्थळ = [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचे संकेतस्थळ] | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} [[Image:India railway schematic map.svg|thumb|भारतीय रेल्वे जाळ्याचा मानचित्र]] '''भारतीय रेल्वे''' (संक्षेप: भा.रे.) ही भारताची सरकार-नियंत्रित सार्वजनिक रेल्वेसेवा आहे. भारतातील रेल्वेमार्गांची एकूण लांबी ६७,४१५ [[किलोमीटर|कि.मी.]] इतकी आहे. भारतीय रेल्वे दररोज २३१ लाख प्रवासी आणि ३३ लाख टन मालाची वाहतूक करते. भारतीय रेल्वेच्या मालकीत भारतीय रेल्वेमध्ये १२,१४७ इंजिने, ७४,००३ प्रवासी डबे आणि २८९,१८५ वाघिणी आहेत आणि रोज ८,७०२ प्रवासी गाड्यांसहित एकूण १३,५२३ गाड्या धावतात. भारतीय रेल्वेची ३०० रेल्वे यार्डे, २,३०० मालधक्के आणि ७०० दुरुस्ती केंद्रे आहेत. ही रेल्वे जगातील चौथी सर्वांत मोठ्या रेल्वेसेवा आहे. १२.२७ लाख कर्मचारी असलेली भारतीय रेल्वे, कर्मचारीसंख्येत जगातील आठवी सर्वांत मोठी व्यावसायिक [[संस्था]] आहे. रेल्वे विभाग हा [[भारत]] सरकारच्या कें‍द्रीय रेल्वे खात्यातील विभाग, भारतातील संपूर्ण रेल्वे जाळ्याचे नियोजन करतो. रेल्वे खात्याचे कामकाज कॅबिनेट दर्जाचे रेल्वेमंत्री पाहतात व रेल्वे विभागाचे नियोजन रेल्वे बोर्ड करते. भारतीय रेल्वे लांब पल्ल्याच्या व उपनगरीय अशा दोन्ही प्रकारच्या सेवा चालवते. ही जगातील सर्वांत मोठ्या संस्थांपैकी एक आहे.<ref name="INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19">[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]</ref> ==इतिहास== भारतात रेल्वे वाहतुकीचा प्रथम आराखडा [[इ.स. १८३२]] सालीच मांडण्यात आला होता. भारतातील पहिली रेल्वे [[इ.स. १८३७]] मध्ये [[चेन्नई]] मध्ये रेड हिल्स पासून चिंतड्रिपेट धावली. तिला रेड हिल रेल्वे असे नाव देण्यात आले आणि विल्यम एवरीने उत्पादित रोटरी स्टीम लोकोमोटिव्हचा वापर केला. हे रेल्वे सर आर्थर कॉटन बांधले होते आणि मुख्यत्वे मद्रासमधल्या रस्ते-बांधकाम कामासाठी ग्रेनाईट दगडांची वाहतूक करण्यासाठी वापरले जात असे. [[इ.स. १८४४]] साली, भारताचे त्यावेळचे गव्हर्नर जनरल [[लॉर्ड हार्डिंग]] यांनी खाजगी व्यावसायिक मंडळीना रेल्वे व्यवस्था चालू करण्यासाठी परवानगी दिली. दोन नवीन रेल्वे कंपन्यांची स्थापना करण्यात आली आणि [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]ला त्यांना मदत करण्यासाठी सांगण्यात आले. १८४५मध्ये कॉटन [[राजमहेंद्री]] मधील [[डॉलेश्वरम]] येथे गोदावरी बांध बांधकाम बांधला, गोदावरी वर बांध बांधण्यासाठी दगड पुरवतो. पुढील काही वर्षात, [[इंग्लंड]]मधील गुंतवणूकदारांनी दाखवलेल्या व्यावसायिक औत्सुक्याचा भारताची रेल्वे व्यवस्था वृद्धिंगत होण्यात हातभार लागला. १८५१मध्ये सोलानी ॲक्वाडक्ट रेल्वे [[रुरकी]]मध्ये बांधण्यात आली, ज्याला ब्रिटिश अधिकारी नंतर नाव "थॉमसन" नावाच्या स्टीम लोकोमोटिव्हने आणले. सोलनी नदीवर ॲक्क्वाडक्ट बांधकाम साहित्याचा वापर करण्यासाठी हे वापरण्यात आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Indian Railways plot toFAQ | कृती=Indian Railways Fan Club | दुवा=http://www.irfca.org/faq| ॲक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}}</ref> [[एप्रिल १८]], [[इ.स. १८५३]] रोजी भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वेगाडी [[बोरीबंदर]] (नंतरचे ''व्हिक्टोरिया टर्मिनस'', व आताचे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]]) [[मुंबई]] ते [[ठाणे]] अशी ३४ किलोमीटर (२१ मैल) धावली. साहिब, सिंध आणि सुलतान अशी नावे असलेल्या तीन वाफेच्या इंजिनांनी त्या गाडीला खेचले होते, आणि भारतातील रेल्वे वाहतूकीला औपचारिक सुरुवात झाली. त्यानंतर १८५४मध्ये बंगाल मध्ये [[हावडा]] ते हुगळी हे २४ मैलांचे अंतर कापणारी गाडी सुरू झाली. १८५४ साली मुंबई ठाणे रेल्वे कल्याण पर्यंत वाढवली गेली. तेव्हाच देशाचा पहिला पूल, ठाणे व्हायाडक्ट, आणि पहिला बोगदा, पारसिक बोगदा बांधण्यात आला. [[कोलकाता]] ते अलाहाबाद [[दिल्ली]] असा लोहमार्गही १८६४ मध्ये पूर्ण केला गेला. [[मुंबई]] ते [[कोलकाता]] रेल्वेमार्ग पूर्ण झाला १८७०मध्ये त्यावरून गाडी धावली. १८८५मध्ये भारतीय बनावटीचे रेल्वे इंजिन बनवण्याची सुरुवात झाली. * प्रसाधनगृहांची सुविधा, १८९१ मध्ये प्रथम दर्जाच्या डब्यांत, १९०७ साली खालच्या वर्गाच्या डब्यांत दिली गेली. पहिली विद्युत रेल्वे, मुंबई व्हीटी ते [[कुर्ला]] दरम्यान, ३ फेब्रुवारी १९२५ रोजी धावली. [[इ.स. १९४७]]पर्यंत भारतात ४२ रेल्वे कंपन्या होत्या. [[इ.स. १९५१]]मध्ये या सर्व संस्थांचे [[राष्ट्रीयीकरण]] करून एक संस्था बनवण्यात आली. पहिली भूमिगत रेल्वे, [[कोलकाता मेट्रो]], २४ ऑक्टोबर १९८४ रोजी धावली. पहिली संगणकीकृत आरक्षण प्रणाली, नवी दिल्ली, १९८६ साली सुरुवात झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत| title=Introductory History of Indian Railways| कृती=Glyn's Trains| दुवा=http://www.glynstrains.com/india2.html| ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २००५| archive-date=2005-10-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20051018235554/http://www.glynstrains.com/india2.html| url-status=dead}}</ref> <gallery class="center" mode="Packed-hover"> Image:Tanna Village and Smaller Viaduct (12671597053).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील लहान ठाणे रेल्वे पूल Image:Tanna Railway Viaduct (9142699593).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील मोठा ठाणे रेल्वे पूल ओलांडणारी एक रेल्वे Image:IndianRailways1871b.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १८७१ Image:India_railways1909a.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १९०९ </gallery> रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारतातील रेल्वे वाहतूकीची निगा राखण्याची, अद्ययावतीकरणाची आणि विकासासाठीची कामे करण्याचा प्रस्ताव रहायचा. सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे यात पुढील वर्षाचे आर्थिक प्रस्ताव असतात, जेणेकरून रेल्वेचे प्रवासी व मालवाहतूकीचे भाडे ठरवण्यात येते. या अंदाजपत्रकावर [[भारतीय संसद]] चर्चा करते व बदल सुचवते. हे अंदाजपत्रक [[लोकसभा|लोकसभेत]] साध्या बहुमताने संमत होणे आवश्यक असते. [[राज्यसभा|राज्यसभेला]] यावर टिप्पणी करण्याचा हक्क असतो पण तो रेल्वे मंत्रालयावर बांधिल नसतो. १९२४ च्या ऍकवर्थ समितीच्या सल्ल्यानुसार रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारत सरकारच्या अंदाजपत्रकाच्या दोन दिवस आधी (साधारण [[फेब्रुवारी २६]]च्या सुमारास) संसदेत सादर केले जाते. रेल्वेच्या अंदाजपत्रकातील फायदा किंवा तुटवडा सरकारच्या अंदाजपत्रकात दाखवला जातो. रेल्वे अंदाजपत्रक सन २०१८ साली पासून सामान्य अंदाजपत्रक सोबत मिळवला गेला.<ref>[https://www.business-standard.com/budget/article/budget-2018-why-india-merged-railway-union-budget-in-2017-118011700938_1.html Budget 2018: Why India merged Railway, Union Budget in 2017]</ref> आयआरचे संशोधन डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (आरडीएसओ) संशोधन, डिझाइन आणि मानकीकरण करते. वृद्धापकाळातील पायाभूत सुविधा सुधारण्यासाठी व त्याची सेवा गुणवत्ता सुधारण्यासाठी रेल्वेने कित्येक उपक्रम हाती घेतले आहेत. २०२० पर्यंत आयआर श्रेणीसुधारित करण्यासाठी {{INRConvert|9.05|t}} गुंतवणूक करण्याची भारत सरकारची योजना आहे.<ref name="Economic Times">{{cite web|title=GE, Alstom land $5.6-billion deals to supply locomotives for railways|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|work=Economic Times|date=10 November 2015|accessdate=13 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112021946/http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}</ref> पायाभूत सुविधा आधुनिकीकरणाच्या प्रकल्पांमध्ये हाय-स्पीड रेल्वे समाविष्ट आहे, २०२२ मध्ये प्रथम अहमदाबाद-मुंबई ट्रेन कार्यरत;<ref>{{Cite web |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |title=Diamond quadrilateral of high-speed trains – A Dastidar, Indian Express, 10 June 2014 |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813222712/http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |archive-date=13 August 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |title=India to sign deal with Japan to get first bullet train – द हिंदू<!-- Bot generated title --> |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802071232/http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |archive-date=2 August 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |title=India Said to Pick Japan for High-Speed Rail Project – WSJ<!-- Bot generated title --> |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518014556/https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |archive-date=18 May 2017 |url-status=live }}</ref> {{convert|2700|acre|km2}} {{INRConvert|1070000|c|0}} योजनेंतर्गत ४०० स्थानकांचे पुनर्विकास;<ref name=sta1>[http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html Railways appoints IRSDC as nodal agency for station redevelopment]</ref> [[डिजिटल इंडिया]] - कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी रेल्वेचे डिजीटलायझेशन {{INRConvert|3500000|m|currency_formatting=c|to=USD|year=2017}};<ref name=bg1/> रेन वॉटर हार्वेस्टिंग, डिसेंबर २०१८ पर्यंत १८८५ प्रणाली स्थापित केल्या;<ref name=rain1>[http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 Rain Water Harvesting System In Indian Railway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102329/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 |date=23 December 2017 }}, 7 December 2016.</ref> आणि पुनर्वसन रेल्वेच्या जमीनीच्या आणि रुळांच्या बाजूने.<ref name="forest1">[https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ India Plants 50 Million Trees in One Day, Smashing World Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102536/https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ |date=23 December 2017 }}, [[National Geographic]], July 2016.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiantrain.in/live-train-running-status|title=भारतीय रेल्वे Train Running Status|publisher=indiantrain.in|access-date=21 July 2021}}</ref> आयात केलेले-इंधन खर्चावर बचत करण्यासाठी सर्व मार्ग विद्युतीकरण असतील. मार्च २०२१ पर्यंत पूर्ण विद्युतीकरणाचे नियोजन करून नोव्हेंबर २०२१ पर्यंत ५०.९० टक्के नेटवर्कचे विद्युतीकरण करण्यात आले.<ref name=bg1>[http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ Indian Railways orders conversion to Broad Gauge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102927/http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ |date=23 December 2017 }}, Rail Digest, 12 April 2017.</ref> ऑफ-द-ग्रीड सौरऊर्जेवर चालणा गाड्यांचे (२०१७ ते २०२२ दरम्यान) [[सौर ऊर्जा|सौर]] आणि [[पवन ऊर्जा]] १३०० मेगावॅटच्या गीगावाट बसविण्याच्या योजना आहेत; जून २०१८ in मध्ये भारताने जगातील पहिली सौरऊर्जेवर चालणारी ट्रेन आणि रूफटॉप सौर शेतात ५० कोचेस सादर केले.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|title=India’s first solar-powered DEMU train launched|work=द हिंदू|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|archive-date=26 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130808115946/http://www.eco-business.com/news/railways-iit-madras-tie-power-ac-coaches-solar-energy/ Railways, IIT-Madras tie up to power AC coaches with solar energy]. ''The Times of India'' (5 August 2013). Retrieved on 17 August 2013.</ref><ref name=solar1>[https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways India’s new solar-powered train is the first in the world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102640/https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways |date=23 December 2017 }}, June 2017</ref> या प्रयोगाचे प्रारंभिक मूल्यांकन सकारात्मक राहिले.<ref>{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |title=Archived copy |access-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |archive-date=26 July 2018 |url-status=live }}</ref> रूफटॉप सौर विद्युत दीर्घ-इंधन खर्च कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी स्टेशनवर योजना आखली गेली आहे,<ref>{{cite news|title=NORTHERN RAILWAYS TO INSTALL 5 MW ROOFTOP SOLAR IN FOUR OF ITS STATIONS|url=http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201130/http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf#sthash.5S8zaJPl.dpuf|archive-date=3 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि टिकाऊ लाईट-उत्सर्जक डायोड मार्च २०१८ पर्यंत सर्व स्थानकांवरील प्रकाशयोजना पूर्ण झाली ज्यामुळे वीज बिलांमध्ये वर्षाकाठी ५०० दशलक्ष रुपयांची बचत होते.<ref name=led1>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/target-of-installing-led-lights-at-all-stations-achieved-says-railways-118033100391_1.html|title=Target of installing LED lights at all stations achieved, says Railways|first=Press Trust of|last=India|date=31 March 2018|via=Business Standard}}</ref> जानेवारी मध्ये सर्व मानव रहित पातळी पार केली गेली होती आणि ओव्हरब्रिज आणि अंडरब्रिजद्वारे मानव-स्तरीय पातळी क्रॉसिंग क्रमाने बदलली जात आहेत.<ref name=bg1/><ref name=umc1>[https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1575836 All unmanned level crossings (UMLCs) on Broad Gauge (BG) have been eliminated on 31st Jan 2019.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611154206/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=145324 |date=11 June 2016 }}, 12 May 2016.</ref> इतर सुरक्षा प्रकल्पांमध्ये सर्वप्रथम वातानुकूलित कोचमध्ये २०१८ मध्ये राजधानी एक्स्प्रेस गाड्यांमध्ये सुरू झालेल्या स्वयंचलित फायर अलार्म सिस्टमचा समावेश आहे;<ref>{{cite web|title=Indian Railways develops Automatic Fire and Smoke Detection System|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|accessdate=5 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908145221/http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|archive-date=8 September 2013|url-status=live}}</ref> आणि ६,०९५ जीपीएस-सक्षम अंतर्देशीय नेव्हिगेशन सिस्टम रेल्वे सिग्नलिंग उपकरणे (ट्रेन ड्रायव्हर्सना इशारा देण्यासाठी ट्रॅकवर फटाके ठेवण्याची प्रथा बदलून) चार झोनमध्ये स्थापित केली आहेत: [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]], [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य]], [[उत्तर पूर्व रेल्वे]] विभाग आणि आयसीएफ कोच जागा एलएचबी कोचसह बदलणे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2020-06-20 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102226/http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |url-status=bot: unknown }}, Livemint, 5 December 2017.</ref> बिहारमधील दोन नवीन कारखान्यांसह लोकोमोटिव्ह कारखान्यांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आहे: मधेपुरा मधील एक इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह कारखाना आणि मारहौरा मधील डिझेल लोकोमोटिव्ह फॅक्टरी आणि एप्रिल ते जुलै २०१४ पर्यंत २,२८,५८५ जैव-शौचालय सुरू करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Locomotive Factories in Bihar: In cold storage for years, two Railway projects to start soon|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|work=Indian Express|date=30 October 2015|accessdate=31 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031004858/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|archive-date=31 October 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=GE Gets $2.6 Billion Indian Railways Contract|url=https://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|work=Wall Street Journal|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109183451/http://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|archive-date=9 November 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Rail ministry awards Rs 14,656-cr Marhowra locomotive project to GE|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|work=Business Standard|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112014526/http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}</ref> २०१८ ते २०२८ पर्यंत ८०० इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह पुरवठा करण्यासाठी अल्स्टॉम सह {{INRConvert|200|बिलियन}} भागीदारी जाहीर केली गेली.<ref name="Economic Times"/> == संस्था == === रचना === भारतीय रेल्वेची मालकी [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालयाद्वारे]] [[भारत सरकार]]कडे आहे. भारतीय रेल्वे ही कंपनी नसून भारत सरकारचाच एक विभाग आहे. [अश्विनी वैष्णव] सध्याचे (इ.स.२०२१) [[भारतीय रेल्वे मंत्री|रेल्वेमंत्री]] आहेत. याशिवाय [[आर. वेलू]] व [[नारणभाई जे. राठवा]] हे दोघे उपमंत्री आहेत. भारतीय रेल्वेचा दैनंदिन कारभार भारतीय रेल्वे बोर्ड चालवते. यात सहा सदस्य व एक अध्यक्ष असतात. भारतीय रेल्वेचे अठरा विभाग मुख्याधिकाऱ्यांच्या (जी.एम.) नियंत्रणाखाली असून ते भारतीय रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात. प्रत्येक विभाग मंडलांमध्ये विभागलेले असतात व त्यांचे आधिपत्य मंडल अधिकाऱ्यांकडे (डी.आर.एम.) असते. मंडल अधिकारी प्रत्येक मंडलाच्या अभियांत्रिकी, विद्युत, दळणवळण, लेखा, वैयक्तिक, व्यापारी आणि सुरक्षा अधिकाऱ्यांना मार्गदर्शन करतात. यांखाली प्रत्येस स्थानकाचे स्थानकप्रमुख (स्टेशन मास्टर) असतात जे त्यांच्या स्थानकांतून येणाऱ्या जाणाऱ्या गाड्यांची सुरक्षा व व्यवस्था बघतात. या सोळा विभागांशिवाय भारतीय रेल्वेचे सहा उत्पादन केंद्रे आहेत. त्यांचे मुख्याधिकारीही रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात. याव्यतिरिक्त रेल्वे विद्युतीकरण केंद्रिय संस्था आणि [[कोलकाता मेट्रो रेल्वे]] बांधकाम विभागांनी हा त्यांचेत्यांचे मुख्याधिकारी असतात. === सहाय्यक कंपन्या === इतर जाहीर क्षेत्रातील कंपन्याही रेल्वे मंत्रालयाच्या नियंत्रणाखील आहेत. यांपैकी काही: # [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]] # [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]] # [[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]] # [[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]] # [[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]] # [[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]] # [[राइट्स लिमिटेड]] # [[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]] # [[रेल विकास निगम लिमिटेड]] # [[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]] # रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र, ही रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील स्वतंत्र संस्था आहे. ही संस्था भारतीय रेल्वेसाठी संगणक प्रणालींचा विकास करते. === विभाग आणि प्रभाग === रेल्वे बोर्डाने ठरवल्याप्रमाणे १९५० मध्ये देशातील खासगी रेल्वे कंपन्यांचे अस्तित्त्व संपुष्टात आले. भारतातील सर्व रेल्वे सेवेची सहा रेल्वे विभागांमध्ये (झोन) विभागणी करण्याचे झाली. यानुसार हैदराबादची निझाम रेल्वे, ग्वाल्हेरची सिंदिया रेल्वे आणि घोलपूर रेल्वे यांची मिळून 'मध्य रेल' असा विभाग बनवला. "बॉम्बे बरोडा अँड सेंट्रल इंडिया रेल्वे" (बीबी अँड सीआय), सौराष्ट्र रेल्वे, राजपुताना रेल्वे आणि जयपूर रेल्वे यांना एकत्र करून 'पश्चिम रेल्वे' विभाग बनवण्यात आला. उत्तर रेल्वे ही 'ईस्टर्न पंजाब रेल्वे' व जोधपूर रेल्वे, बिकानेर रेल्वे यांना मिळून बनवण्यात आली. अवध, आसाम, तिरहूत या रेल्वे कंपन्यांच्या एकत्रीकरणातून ईशान्य रेल्वे (उत्तर-पूर्व रेल) स्थापन झाली. 'पूर्व रेल'मध्ये बंगाल-नागपूर रेल्वे आणि "ईस्ट इंडिया रेल्वे कंपनी" यांचा समावेश होता. [[चित्र:Indianrailwayzones-numbered.svg|thumb|right|भारतीय रेल्वेचे विभाग]] व्यवस्थापनासाठी भारतीय रेल्वेचे १८ विभाग करण्यात आले आहेत. प्रत्येक रेल्वे विभागाचे देखील प्रभाग पाडण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रभागात एक प्रभागीय कार्यालय असते. असे एकूण ६७ प्रभाग आहेत. [[कोलकाता मेट्रो]]चे मालकी हक्क व संचालन भारतीय रेल्वेकडे असले तरी देखील ही मेट्रो सेवा कोणत्याही प्रभागामध्ये येत नाही. संचालनाच्या दृष्टीने या रेल्वेस विभागीय रेल्वेचा दर्जा आहे. {|class="toccolours" cellspacing="1" style="border:0px solid black;text-align:left" |---- !क्र. !नाव !सांकेतिक नाव !मुख्यालय !स्थापना दिनांक !प्रभाग |---- |१. |[[उत्तर रेल्वे (भारत)|उत्तर रेल्वे]] |उ.रे. |[[दिल्ली]] |[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५२]] |[[दिल्ली]], [[अंबाला]], [[फिरोजपूर]], [[लखनौ]], [[मोरादाबाद]] |---- |२. |[[उत्तर पूर्व रेल्वे (भारत)|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |उ.पु.रे. |[[गोरखपूर]] |[[इ.स. १९५२]] |[[इज्जतनगर]], [[लखनौ]], [[वाराणसी]] |---- |३. |[[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे]] |उ.पू.रे. |[[गौहाटी|मालिगाव(गौहाटी)]] |[[इ.स. १९५८]] |[[अलिपूरद्वार]], [[कटिहार]], [[लुमडिंग]], [[रंगिया]], [[तिन्सुकिया]] |---- |४. |[[पूर्व रेल्वे (भारत)|पूर्व रेल्वे]] |पू.रे. |[[कोलकाता]] |[[एप्रिल महिना|एप्रिल]], [[इ.स. १९५२]] |[[हावरा]], [[सियालदाह]], [[आसनसोल]], [[माल्दा]] |---- |५. |[[दक्षिण पूर्व रेल्वे (भारत)|दक्षिण पूर्व रेल्वे]] |द.पू.रे. |[[कोलकाता]] |[[इ.स. १९५५]] |[[अद्रा, पश्चिम बंगाल|अद्रा]], [[चक्रधरपूर]], [[खड़गपूर]], [[रांची]] |---- |६. |[[दक्षिण मध्य रेल्वे]] |द.म.रे. |[[सिकंदराबाद]] |[[ऑक्टोबर २]], [[इ.स. १९६६]] |[[सिकंदराबाद]], [[हैदराबाद]], [[गुंटकल]], [[गुंटूर]], [[नांदेड]], [[विजयवाडा]] |---- |७. |[[दक्षिण रेल्वे (भारत)|दक्षिण रेल्वे]] |द.रे. |[[चेन्नई]] |[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५१]] |[[चेन्नई]], [[मदुरई]], [[पालघाट]], [[तिरुचिरापल्ली]], [[तिरुवनन्तपुरम]], [[सेलम]] |---- |८. |[[मध्य रेल्वे (भारत)|मध्य रेल्वे]] |म.रे. |[[मुंबई]] |[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]] |[[मुंबई]], [[भुसावळ]], [[पुणे]], [[सोलापूर]], [[नागपूर]] |---- |९. |[[पश्चिम रेल्वे (भारत)|पश्चिम रेल्वे]] |प.रे. | [[मुंबई]] |[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]] |[[मुंबई सेंट्रल]], [[वडोदरा]], [[रतलाम]], [[अमदाबाद|अमदावाद]], [[राजकोट]], [[भावनगर]] |---- |१०. |[[दक्षिण पश्चिम रेल्वे]] |द.प.रे. |[[हुबळी]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[हुबळी]], [[बंगळूर]], [[म्हैसूर]] |---- |११. |[[उत्तर पश्चिम रेल्वे]] |उ.प.रे. |[[जोधपूर]] |[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]] |[[जयपूर]], [[अजमेर]], [[बिकानेर]], [[जोधपूर]] |---- |१२. |[[पश्चिम मध्य रेल्वे]] |प.म.रे. |[[जबलपूर]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[जबलपूर]], [[भोपाळ]], [[कोटा]] |---- |१३. |[[उत्तर मध्य रेल्वे]] |उ.म.रे. |[[अलाहाबाद]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[अलाहाबाद]], [[आग्रा]], [[झांसी]] |---- |१४. |[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] |द.पू.म.रे. |[[बिलासपूर|बिलासपूर, छत्तिसगढ]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[बिलासपूर]], [[रायपूर]], [[नागपूर]] |---- |१५. |[[पूर्व तटीय रेल्वे]] |पू.त.रे. |[[भुवनेश्वर]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[खुर्दा रोड]], [[संबलपूर]], [[विशाखापट्टनम]] |---- |१६. |[[पूर्व मध्य रेल्वे]] |पू.म.रे. |[[हाजीपुर|हाजीपूर]] |[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]] |[[दानापूर]], [[धनबाद]], [[मुगलसराई]], [[समस्तीपूर]], [[सोनपूर]] |---- |१७. |[[कोकण रेल्वे]]† |को.रे. |[[नवी मुंबई]] |[[जानेवारी २६]], [[इ.स. १९९८]] |प्रभाग नाही |} †<small>कोंकण रेल्वे ही भारतीय रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील वेगळी संस्था आहे. याचे मुख्यालय [[बेलापूर, नवी मुंबई]] येथे आहे.</small> == उत्पादन == मुख्यत्वे ऐतिहासिक कारणांसाठी, वहनसाहित्य आणि भारी तांत्रिक घटकांचे उत्पादन भारतीय रेल्वे स्वतः करते. महाग तंत्रज्ञानावर आधारित सामुग्री आयात न करता स्वदेशी पर्यायी उत्पादने वापरून खर्च कमी करणे हाच प्रमुख उद्देश बऱ्याच विकसनशील अर्थव्यवस्थांचा असतो. भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था केंद्रीय मंत्रालयाच्या अखत्यारीत येतात. या संस्थांचे मुख्य व्यवस्थापक रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखाली असतात. भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था आहेत: * [[बनारस रेल्वे इंजिन कारखाना]], [[वाराणसी]] * [[चित्तरंजन लोकोमोटिव्ह कार्यशाळा]], [[चित्तरंजन]] * [[डिझेल-लोको आधुनिकीकरण कार्यशाळा]], [[पतियाला]] * [[इंटिग्रल कोच फॅक्टरी]], [[चेन्नई]] * [[रेल कोच फॅक्टरी]], [[कपुरथला]] * [[रेल व्हील फॅक्टरी]], [[बंगळूर]] * [[रेल स्प्रिंग कारखाना]], [[ग्वाल्हेर]] == सेवा == === प्रवासी सेवा === [[File:12437 SC-NZM Rajdhani 07-11-2018.jpg|right|thumb|लांब पल्ल्याची राजधानी एक्सप्रेस गाडी]] दरवर्षी भारतीय रेल्वेच्या ८,७०२ प्रवासी गाड्यांमधून ५ अब्ज प्रवासी, २७ राज्य आणि ३ [[केंद्रशासित]] प्रदेशांत प्रवास करतात. [[सिक्किम]] आणि [[मेघालय]] या दोन राज्यात रेल्वे जात नाही. बहुतांशी, रेल्वे ही भारतात लांब पल्ल्याचा प्रवास करण्यासाठीचा प्रथम पर्याय म्हणून स्वीकारली जातो. सर्वसाधारण प्रवासी गाडीमध्ये १८ रेल्वे डबे असतात. जास्त प्रवासी संख्या असलेला मार्गांवरील काही गाड्यांमध्ये डब्यांची संख्या २४पर्यंत देखील अढळते. एका डब्याची क्षमता १८ पासून ७२ प्रवासी वाहून नेण्याची असते. परंतु सुट्टीच्या दिवसात अथवा अतिव्यस्त मार्गांवर ही क्षमता नियमितपणे ओलांडलेली अढळते. साधारणपणे डबे जोडमार्गिका वापरून एक मेकांना जोडलेले असतात, ज्यामुळे चालत्या गाडीत प्रावाशांना एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाता येते. काही तांत्रिक कारणांसाठी गाड्यांमध्ये न जोडलेले डबे देखील असतात. प्रत्येक डब्याची रचना एका वर्गाच्या प्रवासासाठी केलेली असते. भारतातील रेल्वे प्रवासाची अंतरे खूप लांब असल्याने शयनयान (रात्री आडवे झोपून प्रवास करण्याची सोय असलेले डबे) जास्त वापरात आहेत. सामान्य गाडीत ३ ते ५ वातानुकूलित डबे असतात. माहितीजालाच्या साहायाने आरक्षणाची सोय [[इ.स. २००४]] साली सुरू करण्यात आली. २००९ सालापर्यंत तिचा वापर प्रतिदिन १ लक्ष आरक्षणे इतका होण्याची अपेक्षा आहे. ए.टी.एम. यंत्रांद्वारे लांब पल्यांच्या प्रवासाचे आरक्षण करण्याची सोय बऱ्याच स्थानकांवर उपलब्ध करण्यात येणार आहे. ==== रेल्वेगाड्यांचे प्रकार ==== # जलद (एक्सप्रेस) # अतिजलद (सुपरफास्ट एक्सप्रेस) # वातानुकूलित जलद # वातानुकूलित अतिजलद # दुमजली जलद (डबल डेकर एक्सप्रेस) # [[शताब्दी एक्सप्रेस]] # [[राजधानी एक्सप्रेस]] # [[जन शताब्दी एक्सप्रेस]] # [[संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] # [[गरीब रथ एक्सप्रेस]] # [[दुरंतो एक्सप्रेस]] # [[अंत्योदय एक्सप्रेस]] # उदय एक्स्प्रेस # [[हमसफर एक्सप्रेस]] # [[तेजस एक्सप्रेस]] # उपनगरीय (ईएम्‌यू (इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट)) # मेमू (मेनलाईन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट) # डेमू (डिझेल इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट) # प्रवासी # जलद प्रवासी # डोंगरी २२. वंदे भारत ==== रेल्वेडब्यांचे वर्ग ==== [[File:Inside a 3-tier AC Compartment Dakshin Express.jpg|thumb|दक्षिण एक्सप्रेसमध्ये एसी थ्री टियर (३ए) कोचचे आतील भाग]] भारतीय रेल्वेमध्ये निरनिराळ्या वर्गाचे डबे आहेत. * आरक्षित वर्ग ** बैठक व्यवस्था प्रकारातील *** कार्यकारी वातानुकूलित खुर्ची यान (ईए) *** वातानुकूलित खुर्ची यान (सीसी) *** द्वितीय वर्ग खुर्ची यान (२एस) ** बैठक/शयन व्यवस्था प्रकारातील *** प्रथम वर्ग वातानुकूलित शयनयान (१ए) *** द्वितीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (२ए) *** तृतीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (३ए) *** शयनयान (एसएल) * अनारक्षित वर्ग (यूआर/जन) ==== जागतिक वारसा गाड्या ==== [[Image:Darjeeling Himalayan Railway.jpg|thumb|[[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] ही [[:वर्ग:जागतिक वारसा स्थाने|जागतिक वारसा स्थानांमधील]] एक आहे.]] [[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] या नॅरो गेज, [[वाफेचे इंजिन|वाफेच्या इंजिनावर]] चालणाऱ्या रेल्वेला [[युनेस्को]]च्या [[जागतिक वारसा स्थान]] यादीत स्थान मिळालेले आहे. ही रेल्वे जुन्या [[सिलिगुडी]] स्थानकावरून तर सध्या [[जलपाइगुडी]] स्थानकावरून सुटते. [[पश्चिम बंगाल]] मधून सुटणारी ही रेल्वे [[चहा]]च्या मळ्यांमधून प्रवास करून [[दार्जीलिंग]]ला पोहोचते. दार्जिलिंग हे २१३४ मी. उंचीवर वसलेले थंड हवेचे ठिकाण आहे. या रेल्वे मार्गावरील सर्वांत उंचीचे स्थानक [[घूम]] आहे. निलगिरी पर्वतीय रेल्वे, ही दक्षिण भारतातील [[निलगिरी पर्वतरांग|निलगिरी पर्वतरांगेत]] चालणारी लोहमार्ग आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=द हिंदू}}</ref> ही भारतातील एकमेव रॅक रेल्वे आहे. [[कालका सिमला रेल्वे|कालका शिमला रेल्वे]] ही जगातील सगळ्यात अवघड चढणीच्या लोहमार्गांपैकी एक आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20031108/windows/main1.htm|title=The Tribune - Magazine section - Windows|website=www.tribuneindia.com}}</ref> [[मुंबई]]चे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] रेल्वे स्थानक, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे. ==== पर्यटन गाड्या ==== [[पॅलेस ऑन व्हील्स]] ही विशेष रेल्वेगाडी आहे. वाफेच्या इंजिनाने ओढली जाणारी ही गाडी [[राजस्थान]] सरकारने पर्यटन वाढवण्यासाठी सुरू केली. महाराष्ट्रातही [[डेक्कन ऑडिसी]] नावाची गाडी आहे. ही गाडी कोकणासह महाराष्ट्रातून फिरते. फेरी क्वीन, हे जगातील सगळ्यात जुने चालू स्थितीतील इंजिन आहे. ==== इतर गाड्या ==== [[समझौता एक्सप्रेस]] ही [[भारत]] व [[पाकिस्तान]]च्या दरम्यान धावणारी गाडी होती. इ.स. २००१ मधील युद्धसदृश परिस्थितीनंतर ती रद्द करण्यात आली व २००४मध्ये परत सुरू झाली. थार एक्सप्रेस ही भारतातील [[मुनाबाओ]] व पाकिस्तानमधील [[खोखरापार]] शहरांना जोडणारी गाडी [[भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध|१९६५ च्या भारत-पाक युद्धानंतर]] बंद करण्यात आली होती व २००४ मध्ये परत सुरू झाली. [[लाइफलाईन एक्सप्रेस]] ही विशेष गाडी पोचण्यास कठीण अशा अनागरी वस्त्यांमध्ये स्वास्थ्यसेवा पुरवते. ''फिरता दवाखाना'' या नावानेही ओळखल्या जाणाऱ्या गाडीचा एक डबा शल्यचिकित्सा खोलीच असतो. याशिवाय दोन डब्यांतून रुग्णांना राहण्याची सोय असते. एका स्थानकात दीड-दोन महिने थांबत ही गाडी देशभर प्रवास करीत राहते. === माल सेवा === [[File:BCNA freight train at Malkajgiri 02.JPG|thumb|BCNA मालगाडी]] भारतीय रेल्वेवर अनेकविध मालाची मोठा प्रमाणावर वाहतूक होते – [[खनिज|खनिजे]], [[खते]] आणि [[खनिजतेल]], [[शेती]] उत्पन्ने, [[लोखंड]] आणि [[पोलाद]], मिश्रवहन वाहतूक, इत्यादी. मोठी बंदरे आणि मोठ्या शहरांमध्ये मालवाहतूकी साठी आणि मालगाडीत माल चढवण्या उतरवण्यासाठी स्वतंत्र रेल्वे मार्ग, गोदाम, फलाट आणि यार्डांची सोय असते. भारतीय रेल्वेचा ७०% महसूल आणि बहुतांश नफा माल वाहतुकीतून उत्पन्न होतो आणि यातूनच‍ तोट्यात चालणाऱ्या प्रवासी वाहतुकीला अनुदानित आर्थिक साहाय्य दिले जाते. परंतु गेल्या काही वर्षांपासून, रेल्वेच्या तुलनेत ट्रक ने स्वस्त दरात होणाऱ्या माल वाहतुकीमुळे रेल्वेच्या मालवाहतूक उद्योगाला स्पर्धा जाणवू लागली आहे. म्हणून १९९० पासून, मध्यम क्षमतेच्या वाघिणीं हळू हळू बाद करून मोठ्या आणि आधुनिक वाघिणींच्या उपयोगावर भर द्यायला सुरुवात केली आहे. या नवीन वाघिणी‍चा उपयोग मुख्यत्वे [[कोळसा]], [[सिमेंट]], [[धान्य|धान्ये]], खनिजे या सारखा ठोक माल वाहून नेण्यासाठी उपयोग केला जातो. या व्यतिरिक्त, वाहनांची देखील वाहतूक भारतीय रेल्वे वर केली जाते. अशा मालगाड्यांवर मालवाहू ट्रक चढवून एका ठिकाणावरून दुसऱ्या ठिकाणावर पोहोचवले जातात. तिथून पुढे मालाच्या वाहतुकीचा शेवटचा टप्पा त्याच ट्रकने होतो. असे मालवाहू ट्रक चढवण्या उतरवण्यासाठी सुरुवातीच्या व गंतव्यस्थानकात खास फलाट बांधण्यात आले आहेत. अशा प्रकारच्या मिश्रवहन पद्धतीने इंधनाची बचत, माल एका वाहनातून दुसऱ्यात चढवावा उतरावा लागत नाही म्हणून मनुष्यबळ व पैसा यांची बचत व या सगळ्या मुळे वेळेची बचत मोठ्या प्रमाणावर होते. नाशवंत माल वाहतुकीमध्ये याचा सर्वांत जास्त फायदा होतो. नाशवंत माल वाहून नेण्यासाठी वातानुकुलीत वाघिणी वापरल्या जातात. ''ग्रीन व्हॅन'' प्रकारच्या वाघिणी ताजी [[फळ|फळे]] व भाज्यांसाठी वापरल्या जातात. आता अतिमहत्त्वाचा माल पोहोचवण्यासाठी भारतीय रेल्वे वर ''कंटेनर राजधानी'' अर्थात कॉनराज गाड्याही आहेत. आता पर्यंत मालगाड्यांनी गाठलेला उच्चतम वेग, ४,७०० मेट्रिक टनासाठी ताशी १०० कि.मी. (६२ मैल) इतका नोंदवला गेला आहे. महसूलात वाढ या दृष्टीने भारतीय रेल्वे हे सारे बदल करत आहे. याच उद्देशाने, अलीकडे खाजगी मालगाड्यांनाही परवानगी देण्यात आली आहे. आता नियमांची पूर्तता झाली तर खाजगी कंपन्या स्वतःच्या मालगाड्या भारतीय रेल्वेच्या मार्गांवर चालवू शकतात. मालवाहू गाड्या चालवण्यासाठी मुख्य शहरांना जोडणाऱ्या ११,००० कि.मी. लांबीच्या स्वतंत्र रेल्वे मार्गाच्या उभारणीला संमती मिळाली आहे. आत्ता पर्यंत नियमितपणे क्षमते पेक्षा जास्त माल भरला जात होता. २,२२,००० वाघिणींची क्षमता ११% वाढवून या बेकायदेशीर कृतीला कायद्याच्या चौकटी आणले आहे. उत्पादन शुल्कात व इंधनाच्या किमतीत झालेल्या वाढीमुळे रेल्वे वाहतूक आर्थिक दृष्ट्या फायदेशीर ठरू लागली आहे. प्रतिवर्तन कालात बचत केल्याने महसूलात २४% स्पष्ट वाढ दिसून आली आहे. == उपनगरीय रेल्वे व मेट्रो == [[File:Western-Railway-Medha-EMU.jpg|thumb|मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाडी]] उपनगरीय प्रवासी वाहतुकीसाठी अनेक शहरांमध्ये स्वतंत्र रेल्वे प्रणाली चालवली जाते. सध्या अशी उपनगरीय प्रवासी सेवा [[मुंबई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद]] आणि [[पुणे]] येते कार्यरत आहे. मुंबई, नवी दिल्ली, चेन्नई आणि कोलकाता या शहरांमध्ये मेट्रो सेवा कार्यरत आहे – मुंबईत [[मुंबई मेट्रो]], नवी दिल्लीत [[नवी दिल्ली मेट्रो]], चेन्नईत [[चेन्नई मेट्रो]] आणि कोलकाता मध्ये [[कोलकाता मेट्रो]]. प्रवासी वाहतूकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या [[उपनगरीय रेल्वे गाडी|उपनगरीय गाड्या]] ई.एम.यु. या तत्त्वावर आधारीत असतात. या गाड्यांमध्ये साधारणपणे ९ डबे असतात. गर्दीच्या मार्गांवर/वेळेत १२ डब्याच्या गाड्या चालवल्या जातात. सध्या मुंबईतील तीन्ही उपनगरीय मार्गांवरील ९ डब्याच्या गाड्या ३ अतिरिक्त डबे जोडून १२ डब्यांच्या गाड्यांमध्ये रूपांतरीत करण्यात येत आहेत. यासाठी फलाटांची लांबी वाढवून झालेली आहे. ई.एम.यु. गाडीच्या एका एककात एक कर्षण डबा तर दोन साधे डबे असतात. सहसा मधला डबा कर्षक असतो. म्हणजे नऊ डब्यांची गाडी ही तीन एककांची असते तर बारा डब्यांची चार एककांची. उपनगरीय ई.एम.यु. गाड्यांमध्ये ए.सी. विद्युप्रवाह वापरला जातो.<ref>{{Cite web|url=https://www.irfca.org/faq/faq-elec.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: Electric Traction - I|website=www.irfca.org}}</ref> मेट्रो ई.एम.यु गाड्यांमध्ये मध्ये डी सी विद्युप्रवाह वापरला जातो. इतर उपगनरीय वाहतुकीच्या तुलनेत मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाड्या खूपच जास्त प्रवासी संख्या हाताळतात. या प्रणालीमध्ये ३ मार्ग आहेत – पश्चिम, मध्य आणि हार्बर. 390 किलोमीटर (240 मैल) मध्ये पसरलेला, उपनगरीय रेल्वे 2,342 रेल्वे सेवा चालवते आणि दररोज 7.5 दशलक्षाहून अधिक प्रवासी वाहते. वार्षिक राइडरशिप (2.64 अब्ज) द्वारे, मुंबई उपनगरीय रेल्वे जगातील सर्वात व्यस्त प्रवासी रेल्वे प्रणालींपैकी एक आहे. हे भारतातील पहिले उपनगरीय रेल्वे नेटवर्क आहे. मुंबईतील उपनगरी रेल्वे मार्गाचे सहा मुख्य मार्ग आहेत, [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]], [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]], [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]], [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]], [[नेरूळ-उरण मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|नेरूळ-उरण मार्ग]] आणि [[वसई रोड-रोहा मार्ग|पनवेल-दिवा-वसई मार्ग]]. == इतर सेवा आणि योजना == === लकी यात्रा === मुंबई उपनगरीय रेल्वेने विनातिकिट प्रवास करणाऱ्यांची संख्या कमी करण्यासाठी २० मार्च, २०२५ पासून लकी यात्रा नावाची योजना सुरू केली. यात मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या विकल्या गेलेल्या तिकिटांपैकी रोज एक क्रमांकाला १०,००० रुपये तर दर आठवड्याला ५०,००० रुपयांचे बक्षीस दिले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=लकी यात्रा|दुवा=https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|संकेतस्थळ=https://luckyyatra.com/|ॲक्सेसदिनांक=२०२५-०४-२५|archive-date=2025-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524010043/https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|url-status=dead}}</ref> == सामान्य माहिती== <ref name="INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19"/> * जगातील सर्वात मोठा फलाट – [[गोरखपूर रेल्वे स्थानक|गोरखपूर]], १,३६६ .३३ मी लांब<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Railway_platform#Longest_railway_platforms Longest railway platforms]</ref> * सर्वात व्यस्त स्टेशन – [[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]], रोज २१० गाड्या<ref>[https://erail.in/blog/busiest-railway-stations-of-India/56 busiest railway stations in India]</ref> * सर्वात लहान नावाचे स्थानक – ईब, ओरिसा * सर्वात मोठ्या नावाचे स्थानक – श्रीवेंकटनरसिंहराजूवरिपेटा, आंध्र प्रदेश * सर्वात उंचीवरील स्थानक – घूम, दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे. हे स्थानक वाफेच्या इंजिनाची सेवा असलेले जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे उंचीवरील स्थानक आहे.<ref>[http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे] {{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}</ref><ref>{{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}</ref> * सर्वात लांब रेल्वे पूल – [[बोगीबील ब्रिज]], ब्रह्मपुत्र नदी, ४,९४० मी * सर्वात लांब रेल्वे बोगदा – [[पीर पंजाल रेल्वे बोगदा]], पीर पंजाल, ११ .२१५ किमी * सर्वाधिक वेगवान रेल्वे – वंदे भारत एक्सप्रेस, ताशी १६० किमी * सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे – [[दिब्रुगढ–कन्याकुमारी विवेक एक्सप्रेस]] ४२३४ कि.मी. ७९ तासांत * सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे (दररोज चालणारी) – [[अवध आसाम एक्सप्रेस]], ३११५ किमी. ६७ तासांत * विनाथांबा सर्वात जास्त कापले जाणारे अंतर – [[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस]], ६.५ तासांत ५२८ किमी * जगातील सर्वात जुने जतन केलेले इंजिन (अद्याप वापरता येण्याजोगे) – फेरी क्वीन (१८५५) === काही असामान्य नावाची (मराठी भाषेनुसार) रेल्वे स्थानके === * ओढणिया चाचा : जैसलमेर जिल्हा, राजस्थान. * बाप : जोधपूर जिल्हा, राजस्थान. * भैसा : मथुरा जिल्हा, उत्तर प्रदेश. * बीबीनगर : भुवनागिरी जिल्हा, तेलंगण. * बिल्ली : सोनभद्र जिल्हा, उत्तर प्रदेश. * दीवाना : पानीपत जिल्हा, हरियाणा. * ईब : झारसुगुडा जिल्हा, ओरिसा. * घूम : दार्जिलिंग जिल्हा, पश्चिम बंगाल. * काला बकरा : जालंधर जिल्हा, पंजाब. * नाना : जयपूर जिल्हा, राजस्थान. * पनौती : चित्रकूट जिल्हा, उत्तर प्रदेश. * पातालपानी : इंदूर जिल्हा, मध्य प्रदेश. * सहेली : होशंगाबाद जिल्हा, मध्य प्रदेश. * साली : जयपूर जिल्हा, राजस्थान. * सिंगापूर रोड जंक्शन : रायगडा जिल्हा, ओरिसा. * सुअर : रामपूर जिल्हा, उत्तर प्रदेश. == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय]] * [[रेल्वे बोर्ड (भारत)]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{commons category|Indian Railways|भारतीय रेल्वे}} {{clear}} {{div col|colwidth=30em}} * [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचा अधिकृत संकेतस्थळ] * [http://www.indianrail.gov.in/ भारतीय रेलवे यात्री आरक्षण चौकशी] * [https://www.irctc.co.in/nget/train-search भारतीय रेल्वे केटरिंग आणि पर्यटन महामंडळ]{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://core.indianrailways.gov.in/ केंद्रीय रेल विद्युतीकरण संगठन] * [https://pib.gov.in/indexd.aspx पत्र सूचना कार्यालय] * {{युनेस्को||944}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= भारतीय रेल्वे FAQ | कृती=भारतीय रेल्वे फॅन क्लब | दुवा=http://www.irfca.org/faq| अॅक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}} {{div col end}} {{भारतीय रेल्वे}} {{भारतातील जागतिक वारसा स्थाने}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने]] [[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]] [[he:רכבות בהודו]] kp2c3kidlm0vqky4s1r62vczb4i46ez 2718632 2718597 2026-10-10T17:36:46Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-54429-46|~2026-54429-46]] ([[User talk:~2026-54429-46|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2710178 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = ३ नोव्हेंबर |वर्ष = २००८ }} {{माहितीचौकट कंपनी | नाव = भारतीय रेल्वे | लोगो = | लोगो रुंदी = | लोगो शीर्षक = | चित्र = Rail Bhavan 1.jpg | चित्र_रुंदी = 300px | चित्र_पर्यायी = | चित्र_शीर्षक = रेल भवन, [[नवी दिल्ली]] | स्थानिक नाव = | प्रकार = भारत सरकार-नियंत्रित | संक्षेप = भा.रे. | ब्रीदवाक्य = देशाची जीवनवाहिनी | स्थापना = [[मे ८]], [[इ.स. १८४५]],<ref name="IRFCA-history-page">{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: IR History: Early Days – 1|website=www.irfca.org|access-date=3 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20050307181407/http://irfca.org/faq/faq-hist.html|archive-date=7 March 2005|url-status=live}}</ref> <!-- Indian railways traces its history back to Madras Railway which was incorporated on 8 May 1845 by . See the ref, http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html. The first passenger line albeit was by GIPR in 1853. This article is about the company and not about rail transport. Hence the foundation year is 1845 and not 1853. --> <br/> [[इ.स. १९५१]]मध्ये राष्ट्रीयीकरण. | विसर्जन = | संस्थापक = | मुख्यालय शहर = [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] [[नवी दिल्ली]] | मुख्यालय देश = [[भारत]] | मुख्यालय स्थान = | स्थानिक कार्यालय संख्या = | महत्त्वाच्या व्यक्ती = [[:वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री|रेल्वे मंत्री]]: [[अश्विनी वैष्णव]],<br/>रेल्वेमंत्री (राज्यमंत्री): [[सुरेश अंगडी]],<br/>रेल्वे बोर्ड अध्यक्ष: अश्विन लोहाणी | सेवांतर्गत प्रदेश = भारत | उद्योगक्षेत्र = [[दळणवळण]] | उत्पादने = इंजिने,<br/>डबे,<br/>संलग्न वस्तू | सेवा = प्रवासी,<br/>मालवाहतूक,<br/>संलग्न सेवा | महसूल = १,८९,९०६ कोटी<ref name="INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19">[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]</ref> | एकूण उत्पन्न = | निव्वळ उत्पन्न = | मालमत्ता = | कर्मचारी संख्या = १२.२७ लाख<ref name="INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19"/> | पालक कंपनी = रेल्वे मंत्रालय (भारत) | विभाग = १८ | पोटकंपनी = [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]<br/>[[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]<br/>[[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]]<br/>[[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]]<br/>[[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]]<br/>[[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]<br/>[[राइट्स लिमिटेड]]<br/>[[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]]<br/>[[रेल विकास निगम लिमिटेड]]<br/>[[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]<br/>रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र | मालक = [[भारत सरकार]] | संकेतस्थळ = [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचे संकेतस्थळ] | तळटिपा = | आंतरराष्ट्रीय = }} [[Image:India railway schematic map.svg|thumb|भारतीय रेल्वे जाळ्याचा मानचित्र]] '''भारतीय रेल्वे''' (संक्षेप: भा.रे.) ही भारताची सरकार-नियंत्रित सार्वजनिक रेल्वेसेवा आहे. भारतातील रेल्वेमार्गांची एकूण लांबी ६७,४१५ [[किलोमीटर|कि.मी.]] इतकी आहे. भारतीय रेल्वे दररोज २३१ लाख प्रवासी आणि ३३ लाख टन मालाची वाहतूक करते. भारतीय रेल्वेच्या मालकीत भारतीय रेल्वेमध्ये १२,१४७ इंजिने, ७४,००३ प्रवासी डबे आणि २८९,१८५ वाघिणी आहेत आणि रोज ८,७०२ प्रवासी गाड्यांसहित एकूण १३,५२३ गाड्या धावतात. भारतीय रेल्वेची ३०० रेल्वे यार्डे, २,३०० मालधक्के आणि ७०० दुरुस्ती केंद्रे आहेत. ही रेल्वे जगातील चौथी सर्वांत मोठ्या रेल्वेसेवा आहे. १२.२७ लाख कर्मचारी असलेली भारतीय रेल्वे, कर्मचारीसंख्येत जगातील आठवी सर्वांत मोठी व्यावसायिक [[संस्था]] आहे. रेल्वे विभाग हा [[भारत]] सरकारच्या कें‍द्रीय रेल्वे खात्यातील विभाग, भारतातील संपूर्ण रेल्वे जाळ्याचे नियोजन करतो. रेल्वे खात्याचे कामकाज कॅबिनेट दर्जाचे रेल्वेमंत्री पाहतात व रेल्वे विभागाचे नियोजन रेल्वे बोर्ड करते. भारतीय रेल्वे लांब पल्ल्याच्या व उपनगरीय अशा दोन्ही प्रकारच्या सेवा चालवते. ही जगातील सर्वांत मोठ्या संस्थांपैकी एक आहे.<ref name="INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19">[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]</ref> ==इतिहास== भारतात रेल्वे वाहतुकीचा प्रथम आराखडा [[इ.स. १८३२]] सालीच मांडण्यात आला होता. भारतातील पहिली रेल्वे [[इ.स. १८३७]] मध्ये [[चेन्नई]] मध्ये रेड हिल्स पासून चिंतड्रिपेट धावली. तिला रेड हिल रेल्वे असे नाव देण्यात आले आणि विल्यम एवरीने उत्पादित रोटरी स्टीम लोकोमोटिव्हचा वापर केला. हे रेल्वे सर आर्थर कॉटन बांधले होते आणि मुख्यत्वे मद्रासमधल्या रस्ते-बांधकाम कामासाठी ग्रेनाईट दगडांची वाहतूक करण्यासाठी वापरले जात असे. [[इ.स. १८४४]] साली, भारताचे त्यावेळचे गव्हर्नर जनरल [[लॉर्ड हार्डिंग]] यांनी खाजगी व्यावसायिक मंडळीना रेल्वे व्यवस्था चालू करण्यासाठी परवानगी दिली. दोन नवीन रेल्वे कंपन्यांची स्थापना करण्यात आली आणि [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]ला त्यांना मदत करण्यासाठी सांगण्यात आले. १८४५मध्ये कॉटन [[राजमहेंद्री]] मधील [[डॉलेश्वरम]] येथे गोदावरी बांध बांधकाम बांधला, गोदावरी वर बांध बांधण्यासाठी दगड पुरवतो. पुढील काही वर्षात, [[इंग्लंड]]मधील गुंतवणूकदारांनी दाखवलेल्या व्यावसायिक औत्सुक्याचा भारताची रेल्वे व्यवस्था वृद्धिंगत होण्यात हातभार लागला. १८५१मध्ये सोलानी ॲक्वाडक्ट रेल्वे [[रुरकी]]मध्ये बांधण्यात आली, ज्याला ब्रिटिश अधिकारी नंतर नाव "थॉमसन" नावाच्या स्टीम लोकोमोटिव्हने आणले. सोलनी नदीवर ॲक्क्वाडक्ट बांधकाम साहित्याचा वापर करण्यासाठी हे वापरण्यात आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Indian Railways plot toFAQ | कृती=Indian Railways Fan Club | दुवा=http://www.irfca.org/faq| ॲक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}}</ref> [[एप्रिल १८]], [[इ.स. १८५३]] रोजी भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वेगाडी [[बोरीबंदर]] (नंतरचे ''व्हिक्टोरिया टर्मिनस'', व आताचे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]]) [[मुंबई]] ते [[ठाणे]] अशी ३४ किलोमीटर (२१ मैल) धावली. साहिब, सिंध आणि सुलतान अशी नावे असलेल्या तीन वाफेच्या इंजिनांनी त्या गाडीला खेचले होते, आणि भारतातील रेल्वे वाहतूकीला औपचारिक सुरुवात झाली. त्यानंतर १८५४मध्ये बंगाल मध्ये [[हावडा]] ते हुगळी हे २४ मैलांचे अंतर कापणारी गाडी सुरू झाली. १८५४ साली मुंबई ठाणे रेल्वे कल्याण पर्यंत वाढवली गेली. तेव्हाच देशाचा पहिला पूल, ठाणे व्हायाडक्ट, आणि पहिला बोगदा, पारसिक बोगदा बांधण्यात आला. [[कोलकाता]] ते अलाहाबाद [[दिल्ली]] असा लोहमार्गही १८६४ मध्ये पूर्ण केला गेला. [[मुंबई]] ते [[कोलकाता]] रेल्वेमार्ग पूर्ण झाला १८७०मध्ये त्यावरून गाडी धावली. १८८५मध्ये भारतीय बनावटीचे रेल्वे इंजिन बनवण्याची सुरुवात झाली. * प्रसाधनगृहांची सुविधा, १८९१ मध्ये प्रथम दर्जाच्या डब्यांत, १९०७ साली खालच्या वर्गाच्या डब्यांत दिली गेली. पहिली विद्युत रेल्वे, मुंबई व्हीटी ते [[कुर्ला]] दरम्यान, ३ फेब्रुवारी १९२५ रोजी धावली. [[इ.स. १९४७]]पर्यंत भारतात ४२ रेल्वे कंपन्या होत्या. [[इ.स. १९५१]]मध्ये या सर्व संस्थांचे [[राष्ट्रीयीकरण]] करून एक संस्था बनवण्यात आली. पहिली भूमिगत रेल्वे, [[कोलकाता मेट्रो]], २४ ऑक्टोबर १९८४ रोजी धावली. पहिली संगणकीकृत आरक्षण प्रणाली, नवी दिल्ली, १९८६ साली सुरुवात झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत| title=Introductory History of Indian Railways| कृती=Glyn's Trains| दुवा=http://www.glynstrains.com/india2.html| ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २००५| archive-date=2005-10-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20051018235554/http://www.glynstrains.com/india2.html| url-status=dead}}</ref> <gallery class="center" mode=Packed-hover> Image:Tanna Village and Smaller Viaduct (12671597053).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील लहान ठाणे रेल्वे पूल Image:Tanna Railway Viaduct (9142699593).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील मोठा ठाणे रेल्वे पूल ओलांडणारी एक रेल्वे Image:IndianRailways1871b.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १८७१ Image:India_railways1909a.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १९०९ </gallery> रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारतातील रेल्वे वाहतूकीची निगा राखण्याची, अद्ययावतीकरणाची आणि विकासासाठीची कामे करण्याचा प्रस्ताव रहायचा. सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे यात पुढील वर्षाचे आर्थिक प्रस्ताव असतात, जेणेकरून रेल्वेचे प्रवासी व मालवाहतूकीचे भाडे ठरवण्यात येते. या अंदाजपत्रकावर [[भारतीय संसद]] चर्चा करते व बदल सुचवते. हे अंदाजपत्रक [[लोकसभा|लोकसभेत]] साध्या बहुमताने संमत होणे आवश्यक असते. [[राज्यसभा|राज्यसभेला]] यावर टिप्पणी करण्याचा हक्क असतो पण तो रेल्वे मंत्रालयावर बांधिल नसतो. १९२४ च्या ऍकवर्थ समितीच्या सल्ल्यानुसार रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारत सरकारच्या अंदाजपत्रकाच्या दोन दिवस आधी (साधारण [[फेब्रुवारी २६]]च्या सुमारास) संसदेत सादर केले जाते. रेल्वेच्या अंदाजपत्रकातील फायदा किंवा तुटवडा सरकारच्या अंदाजपत्रकात दाखवला जातो. रेल्वे अंदाजपत्रक सन २०१८ साली पासून सामान्य अंदाजपत्रक सोबत मिळवला गेला.<ref>[https://www.business-standard.com/budget/article/budget-2018-why-india-merged-railway-union-budget-in-2017-118011700938_1.html Budget 2018: Why India merged Railway, Union Budget in 2017]</ref> आयआरचे संशोधन डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (आरडीएसओ) संशोधन, डिझाइन आणि मानकीकरण करते. वृद्धापकाळातील पायाभूत सुविधा सुधारण्यासाठी व त्याची सेवा गुणवत्ता सुधारण्यासाठी रेल्वेने कित्येक उपक्रम हाती घेतले आहेत. २०२० पर्यंत आयआर श्रेणीसुधारित करण्यासाठी {{INRConvert|9.05|t}} गुंतवणूक करण्याची भारत सरकारची योजना आहे.<ref name="Economic Times">{{cite web|title=GE, Alstom land $5.6-billion deals to supply locomotives for railways|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|work=Economic Times|date=10 November 2015|accessdate=13 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112021946/http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}</ref> पायाभूत सुविधा आधुनिकीकरणाच्या प्रकल्पांमध्ये हाय-स्पीड रेल्वे समाविष्ट आहे, २०२२ मध्ये प्रथम अहमदाबाद-मुंबई ट्रेन कार्यरत;<ref>{{Cite web |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |title=Diamond quadrilateral of high-speed trains – A Dastidar, Indian Express, 10 June 2014 |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813222712/http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |archive-date=13 August 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |title=India to sign deal with Japan to get first bullet train – द हिंदू<!-- Bot generated title --> |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802071232/http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |archive-date=2 August 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |title=India Said to Pick Japan for High-Speed Rail Project – WSJ<!-- Bot generated title --> |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518014556/https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |archive-date=18 May 2017 |url-status=live }}</ref> {{convert|2700|acre|km2}} {{INRConvert|1070000|c|0}} योजनेंतर्गत ४०० स्थानकांचे पुनर्विकास;<ref name=sta1>[http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html Railways appoints IRSDC as nodal agency for station redevelopment]</ref> [[डिजिटल इंडिया]] - कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी रेल्वेचे डिजीटलायझेशन {{INRConvert|3500000|m|currency_formatting=c|to=USD|year=2017}};<ref name=bg1/> रेन वॉटर हार्वेस्टिंग, डिसेंबर २०१८ पर्यंत १८८५ प्रणाली स्थापित केल्या;<ref name=rain1>[http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 Rain Water Harvesting System In Indian Railway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102329/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 |date=23 December 2017 }}, 7 December 2016.</ref> आणि पुनर्वसन रेल्वेच्या जमीनीच्या आणि रुळांच्या बाजूने.<ref name=forest1>[https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ India Plants 50 Million Trees in One Day, Smashing World Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102536/https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ |date=23 December 2017 }}, [[National Geographic]], July 2016.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiantrain.in/live-train-running-status|title=भारतीय रेल्वे Train Running Status|publisher=indiantrain.in|access-date=21 July 2021}}</ref> आयात केलेले-इंधन खर्चावर बचत करण्यासाठी सर्व मार्ग विद्युतीकरण असतील. मार्च २०२१ पर्यंत पूर्ण विद्युतीकरणाचे नियोजन करून नोव्हेंबर २०२१ पर्यंत ५०.९० टक्के नेटवर्कचे विद्युतीकरण करण्यात आले.<ref name=bg1>[http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ Indian Railways orders conversion to Broad Gauge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102927/http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ |date=23 December 2017 }}, Rail Digest, 12 April 2017.</ref> ऑफ-द-ग्रीड सौरऊर्जेवर चालणा गाड्यांचे (२०१७ ते २०२२ दरम्यान) [[सौर ऊर्जा|सौर]] आणि [[पवन ऊर्जा]] १३०० मेगावॅटच्या गीगावाट बसविण्याच्या योजना आहेत; जून २०१८ in मध्ये भारताने जगातील पहिली सौरऊर्जेवर चालणारी ट्रेन आणि रूफटॉप सौर शेतात ५० कोचेस सादर केले.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|title=India’s first solar-powered DEMU train launched|work=द हिंदू|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|archive-date=26 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130808115946/http://www.eco-business.com/news/railways-iit-madras-tie-power-ac-coaches-solar-energy/ Railways, IIT-Madras tie up to power AC coaches with solar energy]. ''The Times of India'' (5 August 2013). Retrieved on 17 August 2013.</ref><ref name=solar1>[https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways India’s new solar-powered train is the first in the world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102640/https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways |date=23 December 2017 }}, June 2017</ref> या प्रयोगाचे प्रारंभिक मूल्यांकन सकारात्मक राहिले.<ref>{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |title=Archived copy |access-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |archive-date=26 July 2018 |url-status=live }}</ref> रूफटॉप सौर विद्युत दीर्घ-इंधन खर्च कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी स्टेशनवर योजना आखली गेली आहे,<ref>{{cite news|title=NORTHERN RAILWAYS TO INSTALL 5 MW ROOFTOP SOLAR IN FOUR OF ITS STATIONS|url=http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201130/http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf#sthash.5S8zaJPl.dpuf|archive-date=3 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि टिकाऊ लाईट-उत्सर्जक डायोड मार्च २०१८ पर्यंत सर्व स्थानकांवरील प्रकाशयोजना पूर्ण झाली ज्यामुळे वीज बिलांमध्ये वर्षाकाठी ५०० दशलक्ष रुपयांची बचत होते.<ref name=led1>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/target-of-installing-led-lights-at-all-stations-achieved-says-railways-118033100391_1.html|title=Target of installing LED lights at all stations achieved, says Railways|first=Press Trust of|last=India|date=31 March 2018|via=Business Standard}}</ref> जानेवारी मध्ये सर्व मानव रहित पातळी पार केली गेली होती आणि ओव्हरब्रिज आणि अंडरब्रिजद्वारे मानव-स्तरीय पातळी क्रॉसिंग क्रमाने बदलली जात आहेत.<ref name=bg1/><ref name=umc1>[https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1575836 All unmanned level crossings (UMLCs) on Broad Gauge (BG) have been eliminated on 31st Jan 2019.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611154206/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=145324 |date=11 June 2016 }}, 12 May 2016.</ref> इतर सुरक्षा प्रकल्पांमध्ये सर्वप्रथम वातानुकूलित कोचमध्ये २०१८ मध्ये राजधानी एक्स्प्रेस गाड्यांमध्ये सुरू झालेल्या स्वयंचलित फायर अलार्म सिस्टमचा समावेश आहे;<ref>{{cite web|title=Indian Railways develops Automatic Fire and Smoke Detection System|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|accessdate=5 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908145221/http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|archive-date=8 September 2013|url-status=live}}</ref> आणि ६,०९५ जीपीएस-सक्षम अंतर्देशीय नेव्हिगेशन सिस्टम रेल्वे सिग्नलिंग उपकरणे (ट्रेन ड्रायव्हर्सना इशारा देण्यासाठी ट्रॅकवर फटाके ठेवण्याची प्रथा बदलून) चार झोनमध्ये स्थापित केली आहेत: [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]], [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य]], [[उत्तर पूर्व रेल्वे]] विभाग आणि आयसीएफ कोच जागा एलएचबी कोचसह बदलणे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2020-06-20 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102226/http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |url-status=bot: unknown }}, Livemint, 5 December 2017.</ref> बिहारमधील दोन नवीन कारखान्यांसह लोकोमोटिव्ह कारखान्यांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आहे: मधेपुरा मधील एक इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह कारखाना आणि मारहौरा मधील डिझेल लोकोमोटिव्ह फॅक्टरी आणि एप्रिल ते जुलै २०१४ पर्यंत २,२८,५८५ जैव-शौचालय सुरू करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Locomotive Factories in Bihar: In cold storage for years, two Railway projects to start soon|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|work=Indian Express|date=30 October 2015|accessdate=31 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031004858/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|archive-date=31 October 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=GE Gets $2.6 Billion Indian Railways Contract|url=https://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|work=Wall Street Journal|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109183451/http://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|archive-date=9 November 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Rail ministry awards Rs 14,656-cr Marhowra locomotive project to GE|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|work=Business Standard|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112014526/http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}</ref> २०१८ ते २०२८ पर्यंत ८०० इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह पुरवठा करण्यासाठी अल्स्टॉम सह {{INRConvert|200|बिलियन}} भागीदारी जाहीर केली गेली.<ref name="Economic Times"/> == संस्था == === रचना === भारतीय रेल्वेची मालकी [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालयाद्वारे]] [[भारत सरकार]]कडे आहे. भारतीय रेल्वे ही कंपनी नसून भारत सरकारचाच एक विभाग आहे. [अश्विनी वैष्णव] सध्याचे (इ.स.२०२१) [[भारतीय रेल्वे मंत्री|रेल्वेमंत्री]] आहेत. याशिवाय [[आर. वेलू]] व [[नारणभाई जे. राठवा]] हे दोघे उपमंत्री आहेत. भारतीय रेल्वेचा दैनंदिन कारभार भारतीय रेल्वे बोर्ड चालवते. यात सहा सदस्य व एक अध्यक्ष असतात. भारतीय रेल्वेचे अठरा विभाग मुख्याधिकाऱ्यांच्या (जी.एम.) नियंत्रणाखाली असून ते भारतीय रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात. प्रत्येक विभाग मंडलांमध्ये विभागलेले असतात व त्यांचे आधिपत्य मंडल अधिकाऱ्यांकडे (डी.आर.एम.) असते. मंडल अधिकारी प्रत्येक मंडलाच्या अभियांत्रिकी, विद्युत, दळणवळण, लेखा, वैयक्तिक, व्यापारी आणि सुरक्षा अधिकाऱ्यांना मार्गदर्शन करतात. यांखाली प्रत्येस स्थानकाचे स्थानकप्रमुख (स्टेशन मास्टर) असतात जे त्यांच्या स्थानकांतून येणाऱ्या जाणाऱ्या गाड्यांची सुरक्षा व व्यवस्था बघतात. या सोळा विभागांशिवाय भारतीय रेल्वेचे सहा उत्पादन केंद्रे आहेत. त्यांचे मुख्याधिकारीही रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात. याव्यतिरिक्त रेल्वे विद्युतीकरण केंद्रिय संस्था आणि [[कोलकाता मेट्रो रेल्वे]] बांधकाम विभागांनी हा त्यांचेत्यांचे मुख्याधिकारी असतात. === सहाय्यक कंपन्या === इतर जाहीर क्षेत्रातील कंपन्याही रेल्वे मंत्रालयाच्या नियंत्रणाखील आहेत. यांपैकी काही: # [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]] # [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]] # [[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]] # [[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]] # [[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]] # [[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]] # [[राइट्स लिमिटेड]] # [[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]] # [[रेल विकास निगम लिमिटेड]] # [[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]] # रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र, ही रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील स्वतंत्र संस्था आहे. ही संस्था भारतीय रेल्वेसाठी संगणक प्रणालींचा विकास करते. === विभाग आणि प्रभाग === रेल्वे बोर्डाने ठरवल्याप्रमाणे १९५० मध्ये देशातील खासगी रेल्वे कंपन्यांचे अस्तित्त्व संपुष्टात आले. भारतातील सर्व रेल्वे सेवेची सहा रेल्वे विभागांमध्ये (झोन) विभागणी करण्याचे झाली. यानुसार हैदराबादची निझाम रेल्वे, ग्वाल्हेरची सिंदिया रेल्वे आणि घोलपूर रेल्वे यांची मिळून 'मध्य रेल' असा विभाग बनवला. "बॉम्बे बरोडा अँड सेंट्रल इंडिया रेल्वे" (बीबी अँड सीआय), सौराष्ट्र रेल्वे, राजपुताना रेल्वे आणि जयपूर रेल्वे यांना एकत्र करून 'पश्चिम रेल्वे' विभाग बनवण्यात आला. उत्तर रेल्वे ही 'ईस्टर्न पंजाब रेल्वे' व जोधपूर रेल्वे, बिकानेर रेल्वे यांना मिळून बनवण्यात आली. अवध, आसाम, तिरहूत या रेल्वे कंपन्यांच्या एकत्रीकरणातून ईशान्य रेल्वे (उत्तर-पूर्व रेल) स्थापन झाली. 'पूर्व रेल'मध्ये बंगाल-नागपूर रेल्वे आणि "ईस्ट इंडिया रेल्वे कंपनी" यांचा समावेश होता. [[चित्र:Indianrailwayzones-numbered.svg|thumb|right|भारतीय रेल्वेचे विभाग]] व्यवस्थापनासाठी भारतीय रेल्वेचे १८ विभाग करण्यात आले आहेत. प्रत्येक रेल्वे विभागाचे देखील प्रभाग पाडण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रभागात एक प्रभागीय कार्यालय असते. असे एकूण ६७ प्रभाग आहेत. [[कोलकाता मेट्रो]]चे मालकी हक्क व संचालन भारतीय रेल्वेकडे असले तरी देखील ही मेट्रो सेवा कोणत्याही प्रभागामध्ये येत नाही. संचालनाच्या दृष्टीने या रेल्वेस विभागीय रेल्वेचा दर्जा आहे. {|class="toccolours" cellspacing="1" style="border:0px solid black;text-align:left" |---- !क्र. !नाव !सांकेतिक नाव !मुख्यालय !स्थापना दिनांक !प्रभाग |---- |१. |[[उत्तर रेल्वे (भारत)|उत्तर रेल्वे]] |उ.रे. |[[दिल्ली]] |[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५२]] |[[दिल्ली]], [[अंबाला]], [[फिरोजपूर]], [[लखनौ]], [[मोरादाबाद]] |---- |२. |[[उत्तर पूर्व रेल्वे (भारत)|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |उ.पु.रे. |[[गोरखपूर]] |[[इ.स. १९५२]] |[[इज्जतनगर]], [[लखनौ]], [[वाराणसी]] |---- |३. |[[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे]] |उ.पू.रे. |[[गौहाटी|मालिगाव(गौहाटी)]] |[[इ.स. १९५८]] |[[अलिपूरद्वार]], [[कटिहार]], [[लुमडिंग]], [[रंगिया]], [[तिन्सुकिया]] |---- |४. |[[पूर्व रेल्वे (भारत)|पूर्व रेल्वे]] |पू.रे. |[[कोलकाता]] |[[एप्रिल महिना|एप्रिल]], [[इ.स. १९५२]] |[[हावरा]], [[सियालदाह]], [[आसनसोल]], [[माल्दा]] |---- |५. |[[दक्षिण पूर्व रेल्वे (भारत)|दक्षिण पूर्व रेल्वे]] |द.पू.रे. |[[कोलकाता]] |[[इ.स. १९५५]] |[[अद्रा, पश्चिम बंगाल|अद्रा]], [[चक्रधरपूर]], [[खड़गपूर]], [[रांची]] |---- |६. |[[दक्षिण मध्य रेल्वे]] |द.म.रे. |[[सिकंदराबाद]] |[[ऑक्टोबर २]], [[इ.स. १९६६]] |[[सिकंदराबाद]], [[हैदराबाद]], [[गुंटकल]], [[गुंटूर]], [[नांदेड]], [[विजयवाडा]] |---- |७. |[[दक्षिण रेल्वे (भारत)|दक्षिण रेल्वे]] |द.रे. |[[चेन्नई]] |[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५१]] |[[चेन्नई]], [[मदुरई]], [[पालघाट]], [[तिरुचिरापल्ली]], [[तिरुवनन्तपुरम]], [[सेलम]] |---- |८. |[[मध्य रेल्वे (भारत)|मध्य रेल्वे]] |म.रे. |[[मुंबई]] |[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]] |[[मुंबई]], [[भुसावळ]], [[पुणे]], [[सोलापूर]], [[नागपूर]] |---- |९. |[[पश्चिम रेल्वे (भारत)|पश्चिम रेल्वे]] |प.रे. | [[मुंबई]] |[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]] |[[मुंबई सेंट्रल]], [[वडोदरा]], [[रतलाम]], [[अमदाबाद|अमदावाद]], [[राजकोट]], [[भावनगर]] |---- |१०. |[[दक्षिण पश्चिम रेल्वे]] |द.प.रे. |[[हुबळी]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[हुबळी]], [[बंगळूर]], [[म्हैसूर]] |---- |११. |[[उत्तर पश्चिम रेल्वे]] |उ.प.रे. |[[जोधपूर]] |[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]] |[[जयपूर]], [[अजमेर]], [[बिकानेर]], [[जोधपूर]] |---- |१२. |[[पश्चिम मध्य रेल्वे]] |प.म.रे. |[[जबलपूर]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[जबलपूर]], [[भोपाळ]], [[कोटा]] |---- |१३. |[[उत्तर मध्य रेल्वे]] |उ.म.रे. |[[अलाहाबाद]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[अलाहाबाद]], [[आग्रा]], [[झांसी]] |---- |१४. |[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] |द.पू.म.रे. |[[बिलासपूर|बिलासपूर, छत्तिसगढ]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[बिलासपूर]], [[रायपूर]], [[नागपूर]] |---- |१५. |[[पूर्व तटीय रेल्वे]] |पू.त.रे. |[[भुवनेश्वर]] |[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]] |[[खुर्दा रोड]], [[संबलपूर]], [[विशाखापट्टनम]] |---- |१६. |[[पूर्व मध्य रेल्वे]] |पू.म.रे. |[[हाजीपुर|हाजीपूर]] |[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]] |[[दानापूर]], [[धनबाद]], [[मुगलसराई]], [[समस्तीपूर]], [[सोनपूर]] |---- |१७. |[[कोकण रेल्वे]]† |को.रे. |[[नवी मुंबई]] |[[जानेवारी २६]], [[इ.स. १९९८]] |प्रभाग नाही |} †<small>कोंकण रेल्वे ही भारतीय रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील वेगळी संस्था आहे. याचे मुख्यालय [[बेलापूर, नवी मुंबई]] येथे आहे.</small> == उत्पादन == मुख्यत्वे ऐतिहासिक कारणांसाठी, वहनसाहित्य आणि भारी तांत्रिक घटकांचे उत्पादन भारतीय रेल्वे स्वतः करते. महाग तंत्रज्ञानावर आधारित सामुग्री आयात न करता स्वदेशी पर्यायी उत्पादने वापरून खर्च कमी करणे हाच प्रमुख उद्देश बऱ्याच विकसनशील अर्थव्यवस्थांचा असतो. भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था केंद्रीय मंत्रालयाच्या अखत्यारीत येतात. या संस्थांचे मुख्य व्यवस्थापक रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखाली असतात. भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था आहेत: * [[बनारस रेल्वे इंजिन कारखाना]], [[वाराणसी]] * [[चित्तरंजन लोकोमोटिव्ह कार्यशाळा]], [[चित्तरंजन]] * [[डिझेल-लोको आधुनिकीकरण कार्यशाळा]], [[पतियाला]] * [[इंटिग्रल कोच फॅक्टरी]], [[चेन्नई]] * [[रेल कोच फॅक्टरी]], [[कपुरथला]] * [[रेल व्हील फॅक्टरी]], [[बंगळूर]] * [[रेल स्प्रिंग कारखाना]], [[ग्वाल्हेर]] == सेवा == === प्रवासी सेवा === [[File:12437 SC-NZM Rajdhani 07-11-2018.jpg|right|thumb|लांब पल्ल्याची राजधानी एक्सप्रेस गाडी]] दरवर्षी भारतीय रेल्वेच्या ८,७०२ प्रवासी गाड्यांमधून ५ अब्ज प्रवासी, २७ राज्य आणि ३ [[केंद्रशासित]] प्रदेशांत प्रवास करतात. [[सिक्किम]] आणि [[मेघालय]] या दोन राज्यात रेल्वे जात नाही. बहुतांशी, रेल्वे ही भारतात लांब पल्ल्याचा प्रवास करण्यासाठीचा प्रथम पर्याय म्हणून स्वीकारली जातो. सर्वसाधारण प्रवासी गाडीमध्ये १८ रेल्वे डबे असतात. जास्त प्रवासी संख्या असलेला मार्गांवरील काही गाड्यांमध्ये डब्यांची संख्या २४पर्यंत देखील अढळते. एका डब्याची क्षमता १८ पासून ७२ प्रवासी वाहून नेण्याची असते. परंतु सुट्टीच्या दिवसात अथवा अतिव्यस्त मार्गांवर ही क्षमता नियमितपणे ओलांडलेली अढळते. साधारणपणे डबे जोडमार्गिका वापरून एक मेकांना जोडलेले असतात, ज्यामुळे चालत्या गाडीत प्रावाशांना एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाता येते. काही तांत्रिक कारणांसाठी गाड्यांमध्ये न जोडलेले डबे देखील असतात. प्रत्येक डब्याची रचना एका वर्गाच्या प्रवासासाठी केलेली असते. भारतातील रेल्वे प्रवासाची अंतरे खूप लांब असल्याने शयनयान (रात्री आडवे झोपून प्रवास करण्याची सोय असलेले डबे) जास्त वापरात आहेत. सामान्य गाडीत ३ ते ५ वातानुकूलित डबे असतात. माहितीजालाच्या साहायाने आरक्षणाची सोय [[इ.स. २००४]] साली सुरू करण्यात आली. २००९ सालापर्यंत तिचा वापर प्रतिदिन १ लक्ष आरक्षणे इतका होण्याची अपेक्षा आहे. ए.टी.एम. यंत्रांद्वारे लांब पल्यांच्या प्रवासाचे आरक्षण करण्याची सोय बऱ्याच स्थानकांवर उपलब्ध करण्यात येणार आहे. ==== रेल्वेगाड्यांचे प्रकार ==== # जलद (एक्सप्रेस) # अतिजलद (सुपरफास्ट एक्सप्रेस) # वातानुकूलित जलद # वातानुकूलित अतिजलद # दुमजली जलद (डबल डेकर एक्सप्रेस) # [[शताब्दी एक्सप्रेस]] # [[राजधानी एक्सप्रेस]] # [[जन शताब्दी एक्सप्रेस]] # [[संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] # [[गरीब रथ एक्सप्रेस]] # [[दुरंतो एक्सप्रेस]] # [[अंत्योदय एक्सप्रेस]] # उदय एक्स्प्रेस # [[हमसफर एक्सप्रेस]] # [[तेजस एक्सप्रेस]] # उपनगरीय (ईएम्‌यू (इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट)) # मेमू (मेनलाईन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट) # डेमू (डिझेल इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट) # प्रवासी # जलद प्रवासी # डोंगरी २२. वंदे भारत ==== रेल्वेडब्यांचे वर्ग ==== [[File:Inside a 3-tier AC Compartment Dakshin Express.jpg|thumb|दक्षिण एक्सप्रेसमध्ये एसी थ्री टियर (३ए) कोचचे आतील भाग]] भारतीय रेल्वेमध्ये निरनिराळ्या वर्गाचे डबे आहेत. * आरक्षित वर्ग ** बैठक व्यवस्था प्रकारातील *** कार्यकारी वातानुकूलित खुर्ची यान (ईए) *** वातानुकूलित खुर्ची यान (सीसी) *** द्वितीय वर्ग खुर्ची यान (२एस) ** बैठक/शयन व्यवस्था प्रकारातील *** प्रथम वर्ग वातानुकूलित शयनयान (१ए) *** द्वितीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (२ए) *** तृतीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (३ए) *** शयनयान (एसएल) * अनारक्षित वर्ग (यूआर/जन) ==== जागतिक वारसा गाड्या ==== [[Image:Darjeeling Himalayan Railway.jpg|thumb|[[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] ही [[:वर्ग:जागतिक वारसा स्थाने|जागतिक वारसा स्थानांमधील]] एक आहे.]] [[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] या नॅरो गेज, [[वाफेचे इंजिन|वाफेच्या इंजिनावर]] चालणाऱ्या रेल्वेला [[युनेस्को]]च्या [[जागतिक वारसा स्थान]] यादीत स्थान मिळालेले आहे. ही रेल्वे जुन्या [[सिलिगुडी]] स्थानकावरून तर सध्या [[जलपाइगुडी]] स्थानकावरून सुटते. [[पश्चिम बंगाल]] मधून सुटणारी ही रेल्वे [[चहा]]च्या मळ्यांमधून प्रवास करून [[दार्जीलिंग]]ला पोहोचते. दार्जिलिंग हे २१३४ मी. उंचीवर वसलेले थंड हवेचे ठिकाण आहे. या रेल्वे मार्गावरील सर्वांत उंचीचे स्थानक [[घूम]] आहे. निलगिरी पर्वतीय रेल्वे, ही दक्षिण भारतातील [[निलगिरी पर्वतरांग|निलगिरी पर्वतरांगेत]] चालणारी लोहमार्ग आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=द हिंदू}}</ref> ही भारतातील एकमेव रॅक रेल्वे आहे. [[कालका सिमला रेल्वे|कालका शिमला रेल्वे]] ही जगातील सगळ्यात अवघड चढणीच्या लोहमार्गांपैकी एक आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20031108/windows/main1.htm|title=The Tribune - Magazine section - Windows|website=www.tribuneindia.com}}</ref> [[मुंबई]]चे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] रेल्वे स्थानक, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे. ==== पर्यटन गाड्या ==== [[पॅलेस ऑन व्हील्स]] ही विशेष रेल्वेगाडी आहे. वाफेच्या इंजिनाने ओढली जाणारी ही गाडी [[राजस्थान]] सरकारने पर्यटन वाढवण्यासाठी सुरू केली. महाराष्ट्रातही [[डेक्कन ऑडिसी]] नावाची गाडी आहे. ही गाडी कोकणासह महाराष्ट्रातून फिरते. फेरी क्वीन, हे जगातील सगळ्यात जुने चालू स्थितीतील इंजिन आहे. ==== इतर गाड्या ==== [[समझौता एक्सप्रेस]] ही [[भारत]] व [[पाकिस्तान]]च्या दरम्यान धावणारी गाडी होती. इ.स. २००१ मधील युद्धसदृश परिस्थितीनंतर ती रद्द करण्यात आली व २००४मध्ये परत सुरू झाली. थार एक्सप्रेस ही भारतातील [[मुनाबाओ]] व पाकिस्तानमधील [[खोखरापार]] शहरांना जोडणारी गाडी [[भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध|१९६५ च्या भारत-पाक युद्धानंतर]] बंद करण्यात आली होती व २००४ मध्ये परत सुरू झाली. [[लाइफलाईन एक्सप्रेस]] ही विशेष गाडी पोचण्यास कठीण अशा अनागरी वस्त्यांमध्ये स्वास्थ्यसेवा पुरवते. ''फिरता दवाखाना'' या नावानेही ओळखल्या जाणाऱ्या गाडीचा एक डबा शल्यचिकित्सा खोलीच असतो. याशिवाय दोन डब्यांतून रुग्णांना राहण्याची सोय असते. एका स्थानकात दीड-दोन महिने थांबत ही गाडी देशभर प्रवास करीत राहते. === माल सेवा === [[File:BCNA freight train at Malkajgiri 02.JPG|thumb|BCNA मालगाडी]] भारतीय रेल्वेवर अनेकविध मालाची मोठा प्रमाणावर वाहतूक होते – [[खनिज|खनिजे]], [[खते]] आणि [[खनिजतेल]], [[शेती]] उत्पन्ने, [[लोखंड]] आणि [[पोलाद]], मिश्रवहन वाहतूक, इत्यादी. मोठी बंदरे आणि मोठ्या शहरांमध्ये मालवाहतूकी साठी आणि मालगाडीत माल चढवण्या उतरवण्यासाठी स्वतंत्र रेल्वे मार्ग, गोदाम, फलाट आणि यार्डांची सोय असते. भारतीय रेल्वेचा ७०% महसूल आणि बहुतांश नफा माल वाहतुकीतून उत्पन्न होतो आणि यातूनच‍ तोट्यात चालणाऱ्या प्रवासी वाहतुकीला अनुदानित आर्थिक साहाय्य दिले जाते. परंतु गेल्या काही वर्षांपासून, रेल्वेच्या तुलनेत ट्रक ने स्वस्त दरात होणाऱ्या माल वाहतुकीमुळे रेल्वेच्या मालवाहतूक उद्योगाला स्पर्धा जाणवू लागली आहे. म्हणून १९९० पासून, मध्यम क्षमतेच्या वाघिणीं हळू हळू बाद करून मोठ्या आणि आधुनिक वाघिणींच्या उपयोगावर भर द्यायला सुरुवात केली आहे. या नवीन वाघिणी‍चा उपयोग मुख्यत्वे [[कोळसा]], [[सिमेंट]], [[धान्य|धान्ये]], खनिजे या सारखा ठोक माल वाहून नेण्यासाठी उपयोग केला जातो. या व्यतिरिक्त, वाहनांची देखील वाहतूक भारतीय रेल्वे वर केली जाते. अशा मालगाड्यांवर मालवाहू ट्रक चढवून एका ठिकाणावरून दुसऱ्या ठिकाणावर पोहोचवले जातात. तिथून पुढे मालाच्या वाहतुकीचा शेवटचा टप्पा त्याच ट्रकने होतो. असे मालवाहू ट्रक चढवण्या उतरवण्यासाठी सुरुवातीच्या व गंतव्यस्थानकात खास फलाट बांधण्यात आले आहेत. अशा प्रकारच्या मिश्रवहन पद्धतीने इंधनाची बचत, माल एका वाहनातून दुसऱ्यात चढवावा उतरावा लागत नाही म्हणून मनुष्यबळ व पैसा यांची बचत व या सगळ्या मुळे वेळेची बचत मोठ्या प्रमाणावर होते. नाशवंत माल वाहतुकीमध्ये याचा सर्वांत जास्त फायदा होतो. नाशवंत माल वाहून नेण्यासाठी वातानुकुलीत वाघिणी वापरल्या जातात. ''ग्रीन व्हॅन'' प्रकारच्या वाघिणी ताजी [[फळ|फळे]] व भाज्यांसाठी वापरल्या जातात. आता अतिमहत्त्वाचा माल पोहोचवण्यासाठी भारतीय रेल्वे वर ''कंटेनर राजधानी'' अर्थात कॉनराज गाड्याही आहेत. आता पर्यंत मालगाड्यांनी गाठलेला उच्चतम वेग, ४,७०० मेट्रिक टनासाठी ताशी १०० कि.मी. (६२ मैल) इतका नोंदवला गेला आहे. महसूलात वाढ या दृष्टीने भारतीय रेल्वे हे सारे बदल करत आहे. याच उद्देशाने, अलीकडे खाजगी मालगाड्यांनाही परवानगी देण्यात आली आहे. आता नियमांची पूर्तता झाली तर खाजगी कंपन्या स्वतःच्या मालगाड्या भारतीय रेल्वेच्या मार्गांवर चालवू शकतात. मालवाहू गाड्या चालवण्यासाठी मुख्य शहरांना जोडणाऱ्या ११,००० कि.मी. लांबीच्या स्वतंत्र रेल्वे मार्गाच्या उभारणीला संमती मिळाली आहे. आत्ता पर्यंत नियमितपणे क्षमते पेक्षा जास्त माल भरला जात होता. २,२२,००० वाघिणींची क्षमता ११% वाढवून या बेकायदेशीर कृतीला कायद्याच्या चौकटी आणले आहे. उत्पादन शुल्कात व इंधनाच्या किमतीत झालेल्या वाढीमुळे रेल्वे वाहतूक आर्थिक दृष्ट्या फायदेशीर ठरू लागली आहे. प्रतिवर्तन कालात बचत केल्याने महसूलात २४% स्पष्ट वाढ दिसून आली आहे. == उपनगरीय रेल्वे व मेट्रो == [[File:Western-Railway-Medha-EMU.jpg|thumb|मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाडी]] उपनगरीय प्रवासी वाहतुकीसाठी अनेक शहरांमध्ये स्वतंत्र रेल्वे प्रणाली चालवली जाते. सध्या अशी उपनगरीय प्रवासी सेवा [[मुंबई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद]] आणि [[पुणे]] येते कार्यरत आहे. मुंबई, नवी दिल्ली, चेन्नई आणि कोलकाता या शहरांमध्ये मेट्रो सेवा कार्यरत आहे – मुंबईत [[मुंबई मेट्रो]], नवी दिल्लीत [[नवी दिल्ली मेट्रो]], चेन्नईत [[चेन्नई मेट्रो]] आणि कोलकाता मध्ये [[कोलकाता मेट्रो]]. प्रवासी वाहतूकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या [[उपनगरीय रेल्वे गाडी|उपनगरीय गाड्या]] ई.एम.यु. या तत्त्वावर आधारीत असतात. या गाड्यांमध्ये साधारणपणे ९ डबे असतात. गर्दीच्या मार्गांवर/वेळेत १२ डब्याच्या गाड्या चालवल्या जातात. सध्या मुंबईतील तीन्ही उपनगरीय मार्गांवरील ९ डब्याच्या गाड्या ३ अतिरिक्त डबे जोडून १२ डब्यांच्या गाड्यांमध्ये रूपांतरीत करण्यात येत आहेत. यासाठी फलाटांची लांबी वाढवून झालेली आहे. ई.एम.यु. गाडीच्या एका एककात एक कर्षण डबा तर दोन साधे डबे असतात. सहसा मधला डबा कर्षक असतो. म्हणजे नऊ डब्यांची गाडी ही तीन एककांची असते तर बारा डब्यांची चार एककांची. उपनगरीय ई.एम.यु. गाड्यांमध्ये ए.सी. विद्युप्रवाह वापरला जातो.<ref>{{Cite web|url=https://www.irfca.org/faq/faq-elec.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: Electric Traction - I|website=www.irfca.org}}</ref> मेट्रो ई.एम.यु गाड्यांमध्ये मध्ये डी सी विद्युप्रवाह वापरला जातो. इतर उपगनरीय वाहतुकीच्या तुलनेत मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाड्या खूपच जास्त प्रवासी संख्या हाताळतात. या प्रणालीमध्ये ३ मार्ग आहेत – पश्चिम, मध्य आणि हार्बर. 390 किलोमीटर (240 मैल) मध्ये पसरलेला, उपनगरीय रेल्वे 2,342 रेल्वे सेवा चालवते आणि दररोज 7.5 दशलक्षाहून अधिक प्रवासी वाहते. वार्षिक राइडरशिप (2.64 अब्ज) द्वारे, मुंबई उपनगरीय रेल्वे जगातील सर्वात व्यस्त प्रवासी रेल्वे प्रणालींपैकी एक आहे. हे भारतातील पहिले उपनगरीय रेल्वे नेटवर्क आहे. मुंबईतील उपनगरी रेल्वे मार्गाचे सहा मुख्य मार्ग आहेत, [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]], [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]], [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]], [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]], [[नेरूळ-उरण मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|नेरूळ-उरण मार्ग]] आणि [[वसई रोड-रोहा मार्ग|पनवेल-दिवा-वसई मार्ग]]. == इतर सेवा आणि योजना == === लकी यात्रा === मुंबई उपनगरीय रेल्वेने विनातिकिट प्रवास करणाऱ्यांची संख्या कमी करण्यासाठी २० मार्च, २०२५ पासून लकी यात्रा नावाची योजना सुरू केली. यात मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या विकल्या गेलेल्या तिकिटांपैकी रोज एक क्रमांकाला १०,००० रुपये तर दर आठवड्याला ५०,००० रुपयांचे बक्षीस दिले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=लकी यात्रा|दुवा=https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|संकेतस्थळ=https://luckyyatra.com/|ॲक्सेसदिनांक=२०२५-०४-२५|archive-date=2025-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524010043/https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|url-status=dead}}</ref> == सामान्य माहिती== <ref name="INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19"/> * जगातील सर्वात मोठा फलाट – [[गोरखपूर रेल्वे स्थानक|गोरखपूर]], १,३६६ .३३ मी लांब<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Railway_platform#Longest_railway_platforms Longest railway platforms]</ref> * सर्वात व्यस्त स्टेशन – [[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]], रोज २१० गाड्या<ref>[https://erail.in/blog/busiest-railway-stations-of-India/56 busiest railway stations in India]</ref> * सर्वात लहान नावाचे स्थानक – ईब, ओरिसा * सर्वात मोठ्या नावाचे स्थानक – श्रीवेंकटनरसिंहराजूवरिपेटा, आंध्र प्रदेश * सर्वात उंचीवरील स्थानक – घूम, दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे. हे स्थानक वाफेच्या इंजिनाची सेवा असलेले जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे उंचीवरील स्थानक आहे.<ref>[http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे] {{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}</ref><ref>{{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}</ref> * सर्वात लांब रेल्वे पूल – [[बोगीबील ब्रिज]], ब्रह्मपुत्र नदी, ४,९४० मी * सर्वात लांब रेल्वे बोगदा – [[पीर पंजाल रेल्वे बोगदा]], पीर पंजाल, ११ .२१५ किमी * सर्वाधिक वेगवान रेल्वे – वंदे भारत एक्सप्रेस, ताशी १६० किमी * सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे – [[दिब्रुगढ–कन्याकुमारी विवेक एक्सप्रेस]] ४२३४ कि.मी. ७९ तासांत * सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे (दररोज चालणारी) – [[अवध आसाम एक्सप्रेस]], ३११५ किमी. ६७ तासांत * विनाथांबा सर्वात जास्त कापले जाणारे अंतर – [[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस]], ६.५ तासांत ५२८ किमी * जगातील सर्वात जुने जतन केलेले इंजिन (अद्याप वापरता येण्याजोगे) – फेरी क्वीन (१८५५) === काही असामान्य नावाची (मराठी भाषेनुसार) रेल्वे स्थानके === * ओढणिया चाचा : जैसलमेर जिल्हा, राजस्थान. * बाप : जोधपूर जिल्हा, राजस्थान. * भैसा : मथुरा जिल्हा, उत्तर प्रदेश. * बीबीनगर : भुवनागिरी जिल्हा, तेलंगण. * बिल्ली : सोनभद्र जिल्हा, उत्तर प्रदेश. * दीवाना : पानीपत जिल्हा, हरियाणा. * ईब : झारसुगुडा जिल्हा, ओरिसा. * घूम : दार्जिलिंग जिल्हा, पश्चिम बंगाल. * काला बकरा : जालंधर जिल्हा, पंजाब. * नाना : जयपूर जिल्हा, राजस्थान. * पनौती : चित्रकूट जिल्हा, उत्तर प्रदेश. * पातालपानी : इंदूर जिल्हा, मध्य प्रदेश. * सहेली : होशंगाबाद जिल्हा, मध्य प्रदेश. * साली : जयपूर जिल्हा, राजस्थान. * सिंगापूर रोड जंक्शन : रायगडा जिल्हा, ओरिसा. * सुअर : रामपूर जिल्हा, उत्तर प्रदेश. == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय]] * [[रेल्वे बोर्ड (भारत)]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{commons category|Indian Railways|भारतीय रेल्वे}} {{clear}} {{div col|colwidth=30em}} * [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचा अधिकृत संकेतस्थळ] * [http://www.indianrail.gov.in/ भारतीय रेलवे यात्री आरक्षण चौकशी] * [https://www.irctc.co.in/nget/train-search भारतीय रेल्वे केटरिंग आणि पर्यटन महामंडळ]{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://core.indianrailways.gov.in/ केंद्रीय रेल विद्युतीकरण संगठन] * [https://pib.gov.in/indexd.aspx पत्र सूचना कार्यालय] * {{युनेस्को||944}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= भारतीय रेल्वे FAQ | कृती=भारतीय रेल्वे फॅन क्लब | दुवा=http://www.irfca.org/faq| अॅक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}} {{div col end}} {{भारतीय रेल्वे}} {{भारतातील जागतिक वारसा स्थाने}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने]] [[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]] [[he:רכבות בהודו]] 0xhco8lgfonlfgm47yfb3esiho6mboc 0 15953 2718582 2712768 2026-10-10T14:17:11Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718582 wikitext text/x-wiki {{डिसेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|डिसेंबर|२३|३५८|३५९}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === तेरावे शतक === * [[इ.स. १२९४|१२९४]] - [[पोप सेलेस्टीन पाचवा|पोप सेलेस्टीन पाचव्याने]] राजीनामा दिल्यावर [[पोप बॉनिफेस आठवा]] सत्तेवर.<ref>{{cite web | title = Pope Boniface VIII | url = https://www.britannica.com/biography/Boniface-VIII | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७७७|१७७७]] - [[जेम्स कुक]]ला [[किरितिमाती]] तथा [[क्रिसमस द्वीप]] पहिल्यांदा दिसले.<ref>{{cite web | title = Captain Cook discovers Kiritimati | url = https://www.history.com/this-day-in-history/captain-cook-discovers-christmas-island | publisher = हिस्ट्री चॅनेल | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८१४|१८४४]] - [[घेंटचा तह|घेंटच्या तहाने]] [[१८१२ चे युद्ध|१८१२ चे युद्ध]] संपले.<ref>{{cite web | title = Treaty of Ghent | url = https://www.ourdocuments.gov/doc.php?flash=false&doc=20 | publisher = युनायटेड स्टेट्स नॅशनल आर्काइव्ह्ज | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८५१|१८५१]] - [[लायब्ररी ऑफ काँग्रेस]]ला आग लागून मोठ्या प्रमाणात पुस्तके आणि चित्रे नष्ट झाली.<ref>{{cite web | title = Fire at the Library of Congress in 1851 | url = https://www.loc.gov/item/today-in-history/december-24/ | publisher = लायब्ररी ऑफ काँग्रेस | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८६५|१८६५]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] दक्षिणेतील माजी सैनिकांनी [[कु क्लूक्स क्लॅन]] या वर्णद्वेषी संस्थेची स्थापना केली.<ref>{{cite web | title = Ku Klux Klan Founded | url = https://www.history.com/this-day-in-history/ku-klux-klan-founded | publisher = हिस्ट्री चॅनेल | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९१०|१९१०]] - [[स्वातंत्र्यवीर सावरकर]] यांना नाशिकच्या जिल्हाधिकाऱ्यांच्या हत्येप्रकरणी ५० वर्षांची जन्मठेपेची व [[काळे पाणी|काळ्यापाण्याची]] शिक्षा सुनावण्यात आली.<ref>{{cite web | title = Veer Savarkar Biography | url = https://www.culturopedia.com/veer-savarkar/ | publisher = कल्चरोपीडिया | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९२४|१९२४]] - [[आल्बेनिया]] प्रजासत्ताक झाले.<ref>{{cite web | title = Albania Profile - Timeline | url = https://www.bbc.com/news/world-europe-17001426 | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९४१|१९४१]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[जपान]]ने [[कुचिंग]] आणि [[हाँगकाँग|हाँगकाँग]] जिंकले.<ref>{{cite web | title = Battle of Hong Kong | url = https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hong-Kong | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[फ्रान्सचे चौथे प्रजासत्ताक|फ्रान्सच्या चौथ्या प्रजासत्ताकाची]] स्थापना झाली.<ref>{{cite web | title = French Fourth Republic | url = https://www.britannica.com/topic/Fourth-Republic-French-history | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[लिबिया]]ला इटलीपासून स्वातंत्र्य मिळाले आणि [[इद्रीस पहिला, लिबिया|इद्रीस पहिला]] राजेपदी आला.<ref>{{cite web | title = Libya Independence Day | url = https://www.bbc.com/news/world-africa-13755445 | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[न्यू झीलंड]]मध्ये [[लहर (चिखललाट)|चिखललाटेमुळे]] रेल्वेचा पूल कोसळून झालेल्या अपघातात १५१ जणांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web | title = Tangiwai Disaster | url = https://nzhistory.govt.nz/culture/tangiwai-disaster | publisher = न्यूझीलंड हिस्टरी | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[अमेरिकेचे सैन्य|अमेरिकन सैन्याने]] भाड्याने घेतलेले [[कॅनेडेर सी.एल.४४]] प्रकारचे विमान दक्षिण व्हिएतनाममध्ये एका गावावर कोसळून १२९ जण ठार झाले.<ref>{{cite web | title = Canadair CL-44 Crash 1966 | url = https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19661224-0 | publisher = एव्हिएशन सेफ्टी नेटवर्क | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[अपोलो ८]] मधील अंतराळवीर [[चंद्र|चंद्राभोवती]] प्रदक्षिणा घालणारे पहिले मानवी अंतराळवीर ठरले.<ref>{{cite web | title = Apollo 8 Mission Overview | url = https://www.nasa.gov/mission_pages/apollo/missions/apollo8.html | publisher = नासा | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७९|१९७९]] - [[एरियान]] प्रक्षेपकाचे पहिले यशस्वी प्रक्षेपण करण्यात आले.<ref>{{cite web | title = Ariane 1 Launch History | url = https://www.esa.int/Enabling_Support/Space_Transportation/Ariane_1_2_3 | publisher = युरोपियन स्पेस एजन्सी | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[सिद अल-अंत्री हत्याकांड|सिद अल-अंत्री हत्याकांडात]] अलजियामध्ये ५० हून अधिक ग्रामस्थांची हत्या करण्यात आली.<ref>{{cite news | title = Sid El-Antri Massacre 1997 | url = https://www.bbc.co.uk/news | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[काठमांडू]] येथून [[नवी दिल्ली]]ला जाणाऱ्या [[इंडियन एरलाइन्स फ्लाइट ८१४]] या विमानाचे [[तालिबान|तालिबानी]] अतिरेक्यांनी अपहरण करून ते विमान [[अफगाणिस्तान|अफगाणिस्तानातील]] [[कंदहार]] येथे नेले.<ref>{{cite news | title = IC 814 Hijacking Case | url = https://www.thehindu.com/ | publisher = द हिंदू | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००३|२००३]] - [[ई.टी.ए.]] या संघटनेने [[माद्रिद]]मधील [[चमार्तिन]] स्थानकात बॉम्बस्फोट घडवून आणण्याचा कट स्पॅनिश पोलिसांनी उधळून लावला.<ref>{{cite news | title = Spain Foils Station Bomb Plot | url = https://www.bbc.co.uk/news | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २०१६|२० २०१६]] - [[अरबी समुद्र|अरबी समुद्रात]] उभारण्यात येणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या]] स्मारकाचे भारतीय पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांनी जलपूजन केले.<ref>{{cite news | title = PM Modi performs jal pujan for Shivaji memorial | url = https://www.thehindu.com/news/national/PM-Modi-performs-jal-pujan-for-Shivaji-memorial/article16938361.ece | publisher = द हिंदू | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == जन्म == * [[इ.स.पू. ३|३ BC]] - [[गॅल्बा|गॅल्बा]], रोमन सम्राट.<ref>{{cite web | title = Galba Roman Emperor | url = https://www.britannica.com/biography/Galba | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. ११६६|११६६]] - [[जॉन, इंग्लंड|जॉन]], इंग्लंडचा राजा.<ref>{{cite web | title = King John of England | url = https://www.royal.uk/king-john | publisher = ब्रिटीश राजपरिवार | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १८४५|१८४५]] - [[जॉर्ज पहिला, ग्रीस|जॉर्ज पहिला]], ग्रीसचा राजा.<ref>{{cite web | title = George I King of Greece | url = https://www.britannica.com/biography/George-I-king-of-Greece | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८६४|१८६४]] - [[विश्वनाथ कार]], ओडिया लेखक, संपादक आणि समाजसुधारक.<ref>{{cite web | title = Biswanath Kar Profile | url = https://eodisha.org/ | publisher = इ-ओडिशा | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८६७|१८६७]] - [[कांतारो सुझुकी]], जपानचा ४२वा पंतप्रधान.<ref>{{cite web | title = Suzuki Kantaro | url = https://www.britannica.com/biography/Suzuki-Kantaro | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८६८|१८६८]] - [[इमॅन्युएल लास्कर]], जर्मन बुद्धिबळ खेळाडू आणि जागतिक विजेता.<ref>{{cite web | title = Emanuel Lasker Chess Champion | url = https://www.chess.com/players/emanuel-lasker | publisher = चेस.कॉम | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८८०|१८८०]] - डॉ. [[भोगराजू पट्टाभी सीतारामय्या]], स्वातंत्र्यसैनिक, मध्य प्रदेशचे राज्यपाल आणि काँग्रेसचे नेते.<ref>{{cite web | title = Pattabhi Sitaramayya Profile | url = https://www.inc.in/ | publisher = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८८१|१८८१]] - [[हुआन रमोन हिमेनेझ]], नोबेल पारितोषिक विजेता स्पॅनिश लेखक.<ref>{{cite web | title = Juan Ramón Jiménez Nobel Prize | url = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1956/jimenez/biographical/ | publisher = नोबेल फाउंडेशन | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८९९|१८९९]] - [[साने गुरुजी|पांडुरंग सदाशिव साने]], मराठी लेखक, स्वातंत्र्यसैनिक व समाजसुधारक.<ref>{{cite web | title = Sane Guruji Biography | url = https://www.saneguruji.org/ | publisher = साने गुरुजी राष्ट्रीय स्मारक | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[ॲव्हा गार्डनर]], अमेरिकन चित्रपट अभिनेत्री.<ref>{{cite web | title = Ava Gardner Biography | url = https://www.imdb.com/name/nm0000023/ | publisher = आयएमडीबी | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२३|१९२३]] - [[जॉर्ज पॅटन]], अमेरिकन सेनापती.<ref>{{cite web | title = General George S. Patton | url = https://www.biography.com/military-figure/george-patton | publisher = बायोग्राफी.कॉम | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[मोहम्मद रफी]], भारतीय पार्श्वगायक.<ref>{{cite web | title = Mohammed Rafi Profile | url = https://www.hindustantimes.com/ | publisher = हिंदुस्थान टाइम्स | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[मेरी हिगिन्स क्लार्क]], अमेरिकन लेखिका.<ref>{{cite web | title = Mary Higgins Clark Obituary | url = https://www.nytimes.com/ | publisher = द न्यू यॉर्क टाइम्स | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[स्ट्येपान मेसिच]], युगोस्लाव्हिया व क्रोएशियाचा राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web | title = Stjepan Mesic Biography | url = https://www.britannica.com/biography/Stjepan-Mesic | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[ताऱ्या हेलोनेन]], फिनलंडची पहिली महिला राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web | title = Tarja Halonen Profile | url = https://www.presidentti.fi/halonen/ | publisher = फिनलंडचे राष्ट्राध्यक्ष कार्यालय | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५७|१९५७]] - [[हमीद करझाई]], अफगाणिस्तानचा माजी राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web | title = Hamid Karzai Profile | url = https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12023348 | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[अनिल कपूर]], हिंदी चित्रपट अभिनेता.<ref>{{cite web | title = Anil Kapoor Filmography | url = https://www.imdb.com/name/nm0438463/ | publisher = आयएमडीबी | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६१|१९६१]] - [[इल्हाम अलियेव]], अझरबैजानचा राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web | title = President Ilham Aliyev | url = https://president.az/en/pages/biography | publisher = अझरबैजानचे राष्ट्राध्यक्ष कार्यालय | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १५२४|१५२४]] - [[वास्को दा गामा]], पोर्तुगीज खलाशी आणि शोधक.<ref>{{cite web | title = Vasco da Gama Biography | url = https://www.britannica.com/biography/Vasco-da-Gama | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[गो-साकुरामाची]], जपानी सम्राज्ञी.<ref>{{cite web | title = Empress Go-Sakuramachi | url = https://www.kunaicho.go.jp/e-about/genealogy/kusu.html | publisher = इम्पेरियल हाउसहोल्ड एजन्सी | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८६३|१८६३]] - [[विल्यम मेकपीस थॅकरे]], इंग्लिश कादंबरीकार.<ref>{{cite web | title = William Makepeace Thackeray | url = https://www.britannica.com/biography/William-Makepeace-Thackeray | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८७२|१८७२]] - [[विल्यम जॉन मॅकॉर्न रॅंकिन]], ब्रिटिश भौतिकशास्त्रज्ञ आणि अभियंता.<ref>{{cite web | title = William John Macquorn Rankine | url = https://www.britannica.com/biography/William-John-Macquorn-Rankine | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८७३|१८७३]] - [[जॉन्स हॉपकिन्स]], अमेरिकन उद्योजक आणि संस्थाप्य दानशूर.<ref>{{cite web | title = Johns Hopkins Biography | url = https://www.jhu.edu/about/history/johns-hopkins/ | publisher = जॉन्स हॉपकिन्स युनिव्हर्सिटी | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[जॉन मुइर]], अमेरिकन निसर्गसंवर्धक आणि पर्यावरणवादी.<ref>{{cite web | title = John Muir Biography | url = https://www.sierraclub.org/john-muir | publisher = सिरॅ क्लब | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[पेरियार ई.व्ही. रामसामी]], तमिळनाडूतील द्रविड चळवळीचे प्रणेते आणि समाजसुधारक.<ref>{{cite web | title = Periyar E.V. Ramasamy Biography | url = https://www.periyar.org/ | publisher = पेरियार चळवळ | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[नलिनीबाला देवी]], आसामी कवयित्री व साहित्यिक.<ref>{{cite web | title = Nalinibala Devi Profile | url = https://sahitya-akademi.gov.in/ | publisher = साहित्य अकादमी | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[कार्ल डॉनित्झ]], नाझी जर्मनीचा शेवटचा नेता आणि दर्यासारंग.<ref>{{cite web | title = Karl Donitz Biography | url = https://www.britannica.com/biography/Karl-Donitz | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[एम.जी. रामचंद्रन]], तमिळ चित्रपट अभिनेते आणि तमिळनाडूचे माजी मुख्यमंत्री.<ref>{{cite web | title = M.G. Ramachandran Biography | url = https://www.tn.gov.in/ | publisher = तमिळनाडू शासन | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[थॉर्ब्यॉन एग्नर]], नॉर्वेजियन बालसाहित्यिक व लेखक.<ref>{{cite web | title = Thorbjorn Egner Profile | url = https://www.nrk.no/ | publisher = एनआरके | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[होआव बॅप्तिस्ता दि ऑलिव्हियेरा फिग्वेरेदो]], ब्राझीलचा राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web | title = Joao Figueiredo Biography | url = https://www.britannica.com/biography/Joao-Baptista-de-Oliveira-Figueiredo | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[मॉरिस कूवे दि मुरव्हिल]], फ्रान्सचा माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web | title = Maurice Couve de Murville | url = https://www.gouvernement.fr/ | publisher = फ्रेंच सरकार | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[भानुमती रामकृष्ण]], तमिळ व तेलगू चित्रपट अभिनेत्री, दिग्दर्शिका आणि गायिका.<ref>{{cite web | title = Bhanumathi Ramakrishna Obituary | url = https://www.thehindu.com/ | publisher = द हिंदू | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २०१६|२०१६]] - [[वसंत सरवटे]], प्रसिद्ध मराठी अर्कचित्रकार व व्यंगचित्रकार.<ref>{{cite news | title = Vasant Sarwate passes away | url = https://www.maharashtratimes.com/ | publisher = महाराष्ट्र टाइम्स | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६ | archive-url = https://web.archive.org/web/20260816153224/https://maharashtratimes.com/ | archive-date = 2026-08-16 | url-status = dead }}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[भारतीय ग्राहक दिन]] - भारत.<ref>{{cite web | title = National Consumer Rights Day | url = https://consumeraffairs.nic.in/ | publisher = ग्राहक व्यवहार विभाग, भारत सरकार | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||december/24}} ---- [[डिसेंबर २२]] - [[डिसेंबर २३]] - '''डिसेंबर २४''' - [[डिसेंबर २५]] - [[डिसेंबर २६]] - [[डिसेंबर]] महिना == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] hhurwlkgh0rag9dps2c8avombtp88en 0 18689 2718733 2713971 2026-10-11T03:19:54Z संतोष गोरे 135680 Restored revision 2235938 by [[Special:Contributions/Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[User talk:Khirid Harshad|talk]]): जुनी आवृत्ती (TwinkleGlobal) 2718733 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानसन्दूक मन्दिर |चित्र= Nageshwar temple outdoors.JPG |निर्माता= स्वयंभू |जीर्णोद्धारक= |नाव= नागेश्वर मंदिर |निर्माण काल=अति प्राचीन |देवता= ॐ |वास्तुकला= हिन्दू |स्थान=[[गुजरात]]च्या [[जामनगर जिल्हा|जामनगर]] जिल्ह्यामध्ये }} '''नागेश्वर''' हे बारा [[ज्योतिर्लिंग]] मंदिरांपैकी एक मंदिर आहे हे स्थान [[गुजरात]]च्या [[जामनगर जिल्हा|जामनगर]] जिल्ह्यामध्ये द्वारका येथे आहे. {{विस्तार}} == '''नागेश्वर ज्योतिर्लिंग''' == शिव महापुराणुसार, ब्रह्मा (सृष्टिकर्ता) आणि विष्णू (द रीडररव्हर) एकदा त्यांच्यातील सर्वात श्रेष्ठ होते याबद्दल असहमत होते. त्यांची चाचणी करण्यासाठी, शिवने तीन जगातील प्रकाशाचा अष्टपैलू स्तंभ, ज्योतिर्लिंग हे भेदले. खांबाच्या प्रत्येक टोकाचा विस्तार निर्धारित करण्यासाठी विष्णू व ब्रह्मा हे दोन होते. ब्रह्मा पुढे म्हणाले की त्याने खांबांच्या वरच्या टोकाचा शोध लावला होता, पण खांबांच्या पायाच्या दिशेच्या दिशेने गेलेल्या विष्णूंनी कबूल केले की त्यानी तसे केलेले नाही. शिव नंतर दुसरे ज्योतिर्लिंग म्हणून दिसू लागले आणि ब्रह्माजींना शाप दिला, त्यांना सांगितले की त्यांना समारंभात कोणतीही जागा नाही, पण विष्णूंची 'अनंत कालखंड' होईपर्यंत पूजा केली जाईल. ज्योतिर्लिंग हे सर्वोच्च अविभाज्य वास्तविकता आहे जिथे शिव प्रकट होतात. ज्योतिर्लिंगाचे मंदिर त्या काळात पूजले जात असे. असे मानले जाते की येथे चौथ्या ज्योतिर्लिंगांचा जन्म झाला. बारा विशेषतः शुभ आणि पवित्र मानले जातात. [2] प्रत्येक बारा साइट्स प्रसाध्य देवतेचे नाव घेतात आणि प्रत्येकाला शिवांचे वेगळे रूप मानले जाते. [5] या सर्व ज्योतिर्लिंग तिर्थस्थळांवर, प्राथमिक देवता शिवांच्या असीम स्वभावाचे प्रतीक म्हणून सुरुवातीला कमी व अंतहीन स्तंभ दर्शविणारा एक लिंग आहे. बारा ज्योतिर्लिंग गुजरातमध्ये सोमनाथ, आंध्र प्रदेशातील श्रीसेमेलमधील मल्लिकार्जुन, मध्यप्रदेशातील उज्जैनमधील महाकालेश्वर, मध्यप्रदेशातील ओंकारेश्वर, हिमालयातील केदारनाथ, महाराष्ट्रातील भीमाशंकर, उत्तर प्रदेशातील वाराणसी येथील विश्वनाथ, महाराष्ट्रातील त्र्यंबकेश्वर, परळी वैजनाथ जि बीड, हिंगोली जिल्ले मे ओन्धा नागनाथ हैं, देवघर येथे वैद्यनाथ येथे आहेत. झारखंड, नागेश्वर ज्योतिर्लिंगा, रामेश्वर, तामिळनाडूतील रामेश्वरम आणि महाराष्ट्रातील औरंगाबाद येथील घृष्णेश्वर. == महत्त्वपूर्ण == शिव पुराण म्हणतात नागेश्वर ज्योतिर्लिंग 'द दारूकवन' मध्ये आहे, जो भारतातील जंगलाचे प्राचीन नाव आहे. 'द्रुकनाव' या नावाने भारतीय महाकाव्य मध्ये उल्लेख आढळतो, जसे कामकावन, द्वैतावंत, दंडकवण नागेश्वर ज्योतिर्लिंग बद्दल शिव पुराणात एक गोष्टीचा उल्लेख आहे, ज्याचे नाव दारुका असे आहे, ज्याने शिवभक्त सुप्रिया नावाच्या एका भक्तावर आक्रमण केले आणि इतर अनेकांसह त्याच्या शहरातील दारुकावनातील समुद्रात, ज्यात समुद्रात समुद्र आणि समुद्रात राक्षस आहेत. सुप्रियाच्या प्रोत्साहनाने कैदींनी शिवच्या पवित्र मंत्राचा जप करायला सुरुवात केली आणि तत्काळ नंतर भगवान शिव दिसले आणि राक्षस पराभूत झाला [9] नंतर तेथे ज्योतिर्लिंगच्या रूपात स्थापित झाले. भूतपाशी पत्नी होती, दारुकी नावाची एक राक्षसी होती जी माता पार्वतीची पूजा करते. तिचे तपश्चर्येचे आणि भक्तीचे परिणाम म्हणून, माता पार्वतीने तिला तिच्या भक्तांचे पालन केले आणि तिच्या सन्मानार्थ जंगल 'दारुकवाना' असे म्हणून नामकरण केले. जिथे डारुकुला गेला तिथे जंगलात तिचे अनुकरण केले देवतांच्या दयेतून दारुकानाचे भुते वाचवण्याकरिता, दारुकाने पार्वतीने तिला दिलेली शक्ती समजावून सांगितली. त्यानं संपूर्ण जंगल समुद्रात हलवलं, जिथं त्यांनी आपल्या मुलींच्या अपहरणांचं अपहरण केलं, आणि अपहरण करून त्यांना त्यांच्या नव्या कुटूंबाला समुद्रात ठेवून ठेवलं, ते म्हणजे महान शिव भक्त, सुप्रिया, तेथेच जखमी झाले होते. सुप्रियाच्या आगमनाने क्रांती घडली. त्यांनी एक लिंगाची स्थापना केली आणि शिवाच्या सन्मानार्थ कैद्यांना ओम नम: शिवाय असे संबोधले ज्याने त्याठिकाणी त्याग केला. जप हे राक्षसांच्या प्रतिसादाने सुप्रियाला मारण्याचा प्रयत्न करणे होते, परंतु शिवाचे दर्शन झाल्यावर त्यांनी त्यांचे दैवी शस्त्र उद्ध्वस्त केले. Daaruki आणि भुते पराभूत होते आणि पार्वती उर्वरित भुते जतन सुप्रिया यांनी ज्या लिंगगिरीची स्थापना केली होती त्याला नागेश म्हणतात. हा दहावा भाग आहे. शिवांनी एकदा नागेश्वर नावाच्या ज्योतिर्लिंगाचा आकार ग्रहण केला, तर देवी पार्वती नागेश्वरी म्हणून ओळखली जात असे. मग भगवान शिवांनी अशी घोषणा केली की जे त्याची पूजा करतील त्यांना योग्य मार्ग दाखवेल.{{ज्योतिर्लिंग मंदिरे}} [[वर्ग:हिंदू पंचांग]] [[वर्ग:ज्योतिर्लिंगे]] [[वर्ग:हिंदू मंदिरे]] ldnva5vr55q8ek3tnmlb6rfn94dovgv 0 21265 2718748 2711767 2026-10-11T04:19:24Z अभय नातू 206 /* क्रिकेट चेंडूचे धोके */ 2718748 wikitext text/x-wiki '''क्रिकेट चेंडू''' हा [[क्रिकेट]] खेळात वापरला जाणारा एक कठीण आणि घन चेंडू आहे. हा चेंडू [[कॉर्क (साहित्य)|कॉर्क]]पासून बनवलेल्या गाभ्याभोवती [[दोरा (रचना)|दोरा]] गुंडाळून आणि त्यावर [[चामडं|चामड्याचे]] आवरण शिवून तयार केला जातो. [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]]मध्ये त्याच्या निर्मितीचे नियम क्रिकेट कायद्यांनुसार ठरलेले असतात. चेंडू टाकताना त्याची गती, हवेतील हालचाल आणि जमिनीवरून उसळी यावर गोलंदाजाची क्रिया, चेंडूची अवस्था आणि खेळपट्टीची स्थिती यांचा प्रभाव पडतो. क्षेत्ररक्षक संघासाठी चेंडूची अवस्था उत्तम ठेवणे हे एक महत्त्वाचे कार्य आहे. [[फलंदाज (क्रिकेट)|फलंदाज]] हा चेंडू [[फळी (क्रिकेट)|फळी]]ने मारून धावा काढण्यासाठी वापरतो, जिथे तो चेंडू अशा ठिकाणी मारतो की धाव घेणे सुरक्षित होईल किंवा तो [[सीमा (क्रिकेट)|सीमा]]च्या बाहेर किंवा वरून मारला जाईल. क्रिकेटचा चेंडू [[बेसबॉल (चेंडू)|बेसबॉल]]पेक्षा कठीण आणि जड असतो.<ref>{{cite web|url=https://www.diffen.com/difference/Baseball_vs_Cricket|website=Diffen|title=Baseball vs. Cricket}}</ref> [[कसोटी क्रिकेट]], अनेक व्यावसायिक देशांतर्गत खेळ जे अनेक दिवस चालतात आणि जवळजवळ सर्व हौशी क्रिकेटमध्ये पारंपरिक लाल रंगाचा चेंडू वापरला जातो. [[एकदिवसीय क्रिकेट]] सामन्यांमध्ये, विशेषतः रात्रीच्या सामन्यांमध्ये, पांढरा चेंडू वापरला जातो जेणेकरून तो पूरप्रकाशात दिसू शकेल. २०१० पासून, फलंदाजांच्या पांढऱ्या कपड्यांशी वेगळा दिसण्यासाठी आणि दिवस-रात्र कसोटी सामन्यांमध्ये रात्रीच्या दृश्यमानतेसाठी गुलाबी चेंडूचा वापर सुरू झाला.<ref name="BBCNews">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/rules_and_equipment/4188060.stm|title=Does the white ball behave differently?|work=BBC News|access-date=19 August 2012}}</ref> प्रशिक्षणासाठी पांढरे, लाल आणि गुलाबी चेंडू तसेच [[टेनिस बॉल]] किंवा तत्सम आकाराचे चेंडू अनौपचारिक सामन्यांसाठी वापरले जाऊ शकतात. क्रिकेट सामन्यादरम्यान चेंडूची गुणवत्ता बदलते आणि तो वापरण्यास अयोग्य होतो, आणि या बदलांमुळे सामन्यावर परिणाम होऊ शकतो. क्रिकेट कायद्यांमध्ये परवानगी असलेल्या पद्धतींशिवाय चेंडूची अवस्था बदलणे (ज्याला "[[चेंडू छेडछाड]]" म्हणतात) हा सामन्यादरम्यान निषिद्ध आहे आणि यामुळे अनेक वाद झाले आहेत. क्रिकेटच्या चेंडूमुळे सामन्यादरम्यान जखमा आणि [[क्रिकेटमधील घातक अपघातांची यादी|घातक अपघात]] झाले आहेत.<ref>{{cite web|date=27 November 2014|title=FACTBOX – Cricket-Deaths caused from on-field incidents|url=https://www.reuters.com/article/cricket-australia-hughes-deaths-idUKL3N0TH1XW20141127|work=Reuters}}</ref> क्रिकेटच्या चेंडूच्या धोक्यांमुळे [[क्रिकेट उपकरणे|संरक्षणात्मक उपकरणे]] वापरण्याची प्रेरणा मिळाली. ==निर्मिती== [[ब्रिटिश मानके|ब्रिटिश मानक]] [[बीएस ५९९३]] नुसार क्रिकेट चेंडूच्या निर्मितीचे तपशील, परिमाण, गुणवत्ता आणि कामगिरी ठरवली जाते. क्रिकेटचा चेंडू [[कॉर्क (साहित्य)|कॉर्क]]च्या गाभ्याभोवती घट्ट गुंडाळलेला दोरा आणि त्यावर चामड्याचे आवरण शिवून तयार केला जातो. उच्च दर्जाच्या चेंडूसाठी, जे उच्च पातळीच्या स्पर्धेसाठी योग्य असते, आवरण चार चामड्याच्या तुकड्यांपासून बनवले जाते, जे कापलेल्या संत्र्याच्या सालीसारखे असतात, पण एक अर्धगोल दुसऱ्या अर्धगोलाच्या तुलनेत ९० अंशांनी फिरवलेले असते. चेंडूच्या "विषुववृत्तावर" दोऱ्याने शिवण केली जाते, ज्याला चेंडूची प्रमुख शिवण म्हणतात, आणि सहा रांगा शिवणेच्या असतात. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर [[ब्रिटिश क्रिकेट बॉल्स लि.|ड्यूक्स]] आणि [[सन्सपॅरेल्स ग्रीनलँड्स|एसजी]] यांनी बनवलेल्या चेंडूंमध्ये दोन्ही अर्धगोलांना एकत्र ठेवण्यासाठी तीन-तीन शिवणांचा वापर हाताने केला जातो. तर [[कूकाबुरा स्पोर्ट|कूकाबुरा]] चेंडूंमध्ये फक्त आतील दोन शिवणे दोन्ही अर्धगोलांना एकत्र ठेवण्यासाठी वापरल्या जातात, आणि बाहेरील चार शिवणे मशीनने बनवल्या जातात ज्यांचा उद्देश फक्त गोलंदाजांना चांगली पकड देणे हा आहे.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/england-in-india/the-cricket-ball-comparison-sg-vs-kookaburra-vs-dukes-explained/articleshow/80848209.cms|title=ball-comparison-sg-vs-kookaburra-vs-dukes|newspaper=The Times of India|date=11 February 2021|publisher=timesofindia|access-date=27 July 2023}}</ref> उरलेली दोन जोडणी चामड्याच्या तुकड्यांमध्ये अंतर्गत शिवली जाते, ज्याला [[चतुर्थांश शिवण]] म्हणतात. कमी दर्जाचे चेंडू, जे दोन तुकड्यांच्या आवरणाने बनवले जातात, ते प्रशिक्षण आणि कमी पातळीच्या स्पर्धांसाठी वापरले जातात कारण त्यांची किंमत कमी असते. क्रिकेट चेंडूची वैशिष्ट्ये निर्मात्यांनुसार थोडी बदलतात. पांढरे [[कूकाबुरा स्पोर्ट|कूकाबुरा]] चेंडू एकदिवसीय आणि [[ट्वेंटी२०]] आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये वापरले जातात, तर लाल कूकाबुरा चेंडू बहुतांश कसोटी खेळणाऱ्या राष्ट्रांमध्ये कसोटी सामन्यांसाठी वापरले जातात,<ref name="ABC">{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2006-03-10/india-opens-door-to-kookaburra-balls-in-tests/815522|title=India opens door to Kookaburra balls in Tests|date=10 March 2006|work=ABC News}}</ref> परंतु [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]], [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]], आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] हे [[ब्रिटिश क्रिकेट बॉल्स लि.|ड्यूक्स]] चेंडू वापरतात, आणि [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]] [[सन्सपॅरेल्स ग्रीनलँड्स|एसजी]] चेंडू वापरतो.<ref name="Dailytimes">{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\03\10\story_10-3-2006_pg2_7|title=India opens door to Kookaburra balls in Tests|date=10 March 2006|work=Daily Times of Pakistan}}</ref> ==वापर== ===रंग=== [[File:White ball 2.JPG|right|thumb|पांढरे चेंडू अनेक मर्यादित षटकांच्या सामन्यांमध्ये, विशेषतः पूरप्रकाशात (दिवस-रात्र सामन्यांमध्ये) वापरले जातात. कारण लाल चेंडू पिवळ्या प्रकाशात तपकिरी रंगाचा दिसतो जो खेळपट्टीच्या रंगासारखा असतो.]] [[File:Cricket ball at Church Times Cricket Cup final 2019.jpg|thumb|गुलाबी क्रिकेट चेंडू. गुलाबी चेंडू पांढऱ्या चेंडूंपेक्षा कमी खराब होतात, आणि लाल चेंडूंपेक्षा रात्रीच्या वेळी चांगले दिसतात, त्यामुळे ते दिवस-रात्र कसोटी सामन्यांसाठी सर्वात योग्य आहेत.<ref name="BBCNews"/>]] क्रिकेट चेंडू पारंपरिकपणे लाल रंगाचे असतात, आणि लाल चेंडू [[कसोटी क्रिकेट]] आणि [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]] मध्ये वापरले जातात, पण इतर रंगांच्या चेंडूंचा प्रस्ताव १९३७ पासूनच आला आहे.<ref>{{cite news|newspaper=Kalgoorlie Miner|date=22 January 1937|title=White Cricket Ball; Proposal Criticised|page=1}}</ref> पांढरे चेंडू तेव्हा सुरू झाले जेव्हा [[एकदिवसीय क्रिकेट]] सामने रात्री पूरप्रकाशात खेळले जाऊ लागले, कारण ते रात्री अधिक दिसतात; आता सर्व व्यावसायिक एकदिवसीय सामने पांढऱ्या चेंडूंनी खेळले जातात, अगदी जेव्हा ते रात्री खेळले जात नाहीत तेव्हाही. पांढरे चेंडू लाल चेंडूंपेक्षा वेगळे वागतात: विशेषतः, ते डावाच्या पहिल्या अर्ध्या भागात लाल चेंडूंपेक्षा जास्त स्विंग होतात आणि ते अधिक जलद खराब होतात. निर्मात्यांचा दावा आहे की पांढरे आणि लाल चेंडू एकच पद्धती आणि साहित्य वापरून बनवले जातात, फक्त चामड्याच्या रंगवण्यात फरक असतो.<ref name="BBCNews"/> एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये पांढऱ्या चेंडूंची एक समस्या अशी आहे की ते ३०-४० षटकांनंतर लवकर घाणेरडे किंवा फिकट होतात, ज्यामुळे फलंदाजांना चेंडू पाहणे कठीण होते.<ref>{{cite web|url=http://www.itsonlycricket.com/entry/213/|title=The story of cricket balls.|publisher=Itsonlycricket.com|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630142148/http://www.itsonlycricket.com/entry/213/|archive-date=30 June 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/520924.html|title=ICC board meeting: Runners abolished, ODI and run-out laws tweaked|publisher=ESPN Cricinfo|date=27 June 2011|access-date=19 August 2012}}</ref> ऑक्टोबर २०१२ पासून, यासाठी प्रत्येक डावात दोन नवीन पांढरे चेंडू वापरले जातात, प्रत्येक टोकासाठी एक वेगळा चेंडू; हीच रणनीती [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] आणि [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] [[क्रिकेट विश्वचषक]] मध्ये वापरली गेली होती. गुलाबी चेंडू २००० च्या दशकात विकसित झाले जेणेकरून कसोटी आणि प्रथम श्रेणी सामने रात्री खेळता येतील. लाल चेंडू रात्रीच्या कसोटी सामन्यांसाठी योग्य नाही कारण तो नीट दिसत नाही, आणि पांढरा चेंडू प्रथम श्रेणी क्रिकेटसाठी योग्य नाही कारण तो लवकर खराब होतो आणि ८० षटके वापरला जाऊ शकत नाही, तसेच पांढऱ्या चेंडूचा रंग पारंपरिक पांढऱ्या कपड्यांशी टक्कर देतो. गुलाबी चेंडू या समस्यांचा समतोल साधण्यासाठी बनवला गेला. तो पांढऱ्या चेंडूंपेक्षा कमी खराब होतो आणि रात्री लाल चेंडूंपेक्षा चांगला दिसतो.<ref name="BBCNews"/> ==सध्याची अवस्था== २०१४ मध्ये, इंग्लंडमधील कसोटी सामन्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या चेंडूची यूकेतील किरकोळ किंमत १०० पौंड होती.<ref>{{cite news|first=Anna|last=White|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/yourbusiness/10552120/No-Ashes-but-cricket-ball-maker-Dukes-up-for-a-match-with-Kookaburra.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/yourbusiness/10552120/No-Ashes-but-cricket-ball-maker-Dukes-up-for-a-match-with-Kookaburra.html|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=No Ashes but cricket ball maker Dukes up for a match with Kookaburra|publisher=Telegraph|date=5 January 2014|access-date=30 June 2015}}</ref> [[कसोटी क्रिकेट]] मध्ये हा चेंडू किमान ८० षटके (सैद्धांतिकदृष्ट्या पाच तास व वीस मिनिटे खेळ) वापरला जातो, त्यानंतर क्षेत्ररक्षक संघाला नवीन चेंडू घेण्याचा पर्याय असतो. व्यावसायिक एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये (५० षटकांचा डाव), प्रत्येक सामन्यासाठी किमान चार नवीन चेंडू वापरले जातात (प्रत्येक डावात दोन, प्रत्येक टोकासाठी एक). टी-२० क्रिकेटमध्ये प्रत्येक डावासाठी एक नवीन चेंडू, म्हणजे दोन चेंडू वापरले जातात. हौशी क्रिकेट खेळाडूंना अनेकदा जुन्या चेंडूंनी किंवा स्वस्त पर्यायांनी खेळावे लागते, ज्यामुळे चेंडूच्या अवस्थेतील बदल व्यावसायिक क्रिकेटपेक्षा वेगळे असू शकतात. आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये तीन मुख्य क्रिकेट चेंडू निर्माते आहेत: [[कूकाबुरा स्पोर्ट|कूकाबुरा]], [[ब्रिटिश क्रिकेट बॉल्स लि.|ड्यूक्स]], आणि [[सन्सपॅरेल्स ग्रीनलँड्स|एसजी]]. कसोटी सामन्यांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या लाल (किंवा गुलाबी) चेंडूंचा निर्माता स्थानानुसार बदलतो: भारत एसजी वापरतो; इंग्लंड, आयर्लंड आणि वेस्ट इंडीज ड्यूक्स वापरतात; आणि इतर सर्व देश कूकाबुरा वापरतात. वेगवेगळ्या निर्मात्यांचे चेंडू वेगळे वागतात: उदाहरणार्थ, ड्यूक्स चेंडूंना जास्त उंच शिवण असते आणि ते कूकाबुरा चेंडूंपेक्षा जास्त स्विंग करतात.<ref>{{cite news|newspaper=The Sydney Morning Herald|location=Sydney, NSW|title=Australian bowler Jackson Bird backs the Dukes of swing|url=http://www.smh.com.au/sport/cricket/australian-bowler-jackson-bird-backs-the-dukes-of-swing-20150814-giznuj.html|author=Daniel Lane|date=15 August 2015|access-date=28 October 2015}}</ref> ==क्रिकेट चेंडूची अवस्था== [[Image:Cricketball.png|thumb|नवीन क्रिकेट चेंडू]] कसोटी क्रिकेट आणि टी-२० क्रिकेटमध्ये, प्रत्येक [[डाव (क्रिकेट)|डाव]]ाच्या सुरुवातीला नवीन चेंडू वापरला जातो. [[मर्यादित षटकांचे क्रिकेट|एकदिवसीय क्रिकेट]] मध्ये, प्रत्येक डावाच्या सुरुवातीला दोन नवीन चेंडू, प्रत्येक टोकासाठी एक, वापरले जातात. क्रिकेट चेंडू खालील परिस्थितींनुसारच बदलला जाऊ शकतो, ज्या ''[[क्रिकेटचे कायदे]]'' मध्ये नमूद आहेत: *जर चेंडू खराब झाला किंवा हरवला तर. *जर खेळाडूने चेंडूची अवस्था बेकायदेशीरपणे बदलली तर. *कसोटी क्रिकेटमध्ये, सध्याचा चेंडू ८० [[षटक (क्रिकेट)|षटके]] जुना झाल्यावर, गोलंदाजी करणाऱ्या संघाच्या कर्णधाराला नवीन चेंडू घेण्याचा पर्याय असतो. चेंडू प्रेक्षकांमध्ये मारला गेला तर तो बदलला जात नाही – प्रेक्षकांनी तो परत करावा लागतो. जर चेंडू खराब झाला, हरवला, किंवा बेकायदेशीरपणे बदलला गेला, तर त्याच्या जागी त्याच अवस्थेतील एक वापरलेला चेंडू वापरला जाईल. नवीन चेंडू फक्त ठरलेली किमान षटके जुन्या चेंडूने खेळल्यानंतरच वापरता येईल. ==क्रिकेट चेंडूचे धोके== {{see also|क्रिकेटमधील घातक अपघातांची यादी}} [[Image:Used cricket ball.jpg|thumb|वापरलेला क्रिकेट चेंडू]] क्रिकेटचे चेंडू कठीण आणि संभाव्यतः घातक असतात, त्यामुळे आजकालचे बहुतांश फलंदाज आणि जवळचे क्षेत्ररक्षक [[क्रिकेट उपकरणे|संरक्षणात्मक उपकरणे]] वापरतात. क्रिकेट चेंडूमुळे जखमा वारंवार होतात, ज्यात डोळे (काही खेळाडूंनी डोळे गमावले आहेत),<ref name="bjsm-criceye">{{cite journal|author1=N. P. Jones|author2=A. B. Tullo|title=Severe eye injuries in cricket|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-sports-medicine_1986-12_20_4/page/178|journal=[[British Journal of Sports Medicine]]|date=December 1986|volume=20|issue=4|pages=178–179|publisher=[[British Association of Sport and Exercise Medicine|British Association of Sport and Medicine]]|issn=0306-3674|pmc=1478335|pmid=3814991|doi=10.1136/bjsm.20.4.178}}</ref> डोके आणि चेहरा,बोटे आणि पायाची बोटे,<ref name="spinj-cric"/> दात<ref name="pdc-teeth">{{cite journal|last1=Jagger|first1=R. G.|last2=Vaithianathan|first2=V.|last3=Jagger|first3=D. C.|title=A pilot study of the prevalence of orofacial and head injuries in schoolboy cricketers at eight private schools in England and Australia|journal=Primary Dental Care|date=July 2009|volume=16|issue=3|pages=99–102|doi=10.1308/135576109788634359|pmid=19566982|s2cid=207257536|quote=Sixteen players had sustained loosened or broken teeth. Two players reported [[avulsed]] teeth|issn=1355-7610}} {{Closed access}}</ref> आणि अंडकोषाच्या जखमा यांचा समावेश आहे.<ref name="spinj-cric">{{cite web|author1=Moonot, Pradeep|author2=Jain, Shilpa|title=Cricket is riskier than you may realise./ Types and causes of injuries|url=http://www.sportsinjurybulletin.com/archive/cricket-injuries.html#ref|website=www.sportsinjurybulletin.com|access-date=28 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204150158/http://www.sportsinjurybulletin.com/archive/cricket-injuries.html#ref|archive-date=4 December 2014|url-status=dead}}</ref> [[फ्रेडरिक, प्रिन्स ऑफ वेल्स]] (१७०७–१७५१) यांचा मृत्यू क्रिकेट चेंडूच्या मारामुळे झाल्याचे अनेकदा सांगितले जाते, पण हा अपघात आणि त्यांच्या मृत्यूमधील संबंध सिद्ध झालेला नाही. [[ग्लॅमॉर्गन काउंटी क्रिकेट क्लब|ग्लॅमॉर्गन]]चा खेळाडू [[रॉजर डेव्हिस (क्रिकेट खेळाडू)|रॉजर डेव्हिस]] १९७१ मध्ये क्षेत्ररक्षण करताना डोक्यावर चेंडू लागल्याने गंभीर जखमी झाला होता.<ref name="cricinfo-davis">{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/england/content/player/11839.html|title=Roger Davis|website=CricInfo|access-date=28 November 2014|publisher=ESPN|quote=After being struck, Davis collapsed, went into convulsions and had to be given the kiss of life by a doctor who ran onto the ground ...}}</ref> भारतीय फलंदाज [[नरीमन कॉन्ट्रॅक्टर|नरीमन 'नरी' कॉन्ट्रॅक्टर]] यांना १९६२ मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये डोक्यावर चेंडू लागल्याने क्रिकेटमधून निवृत्ती घ्यावी लागली.<ref name="mid-nari">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/sports/2012/mar/200312-sports-50-years-on-Nari-recalls-near-fatal-blow.htm|author=Murzello, Clayton|title=50 years on, Nari recalls near fatal blow|work=Mid-Day|date=20 March 2012|access-date=28 November 2014}}</ref> १९९८ मध्ये, भारतीय क्रिकेट खेळाडू [[रमण लांबा]] यांचा [[ढाका]] येथील एका क्लब सामन्यात डोक्यावर चेंडू लागल्याने मृत्यू झाला.<ref name="cricinfo-lambda">{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/magazine/content/story/472228.html|title=The tragic death of Raman Lamba|author=Williamson, Martin|work=[[Cricinfo Magazine]]|date=14 August 2010|access-date=28 November 2014}}</ref> लांबा हेल्मेट न घालता फॉरवर्ड शॉर्ट लेगवर क्षेत्ररक्षण करत होते, जेव्हा फलंदाज [[मेहराब हुसैन (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९७८)|मेहराब हुसैन]] यांनी मारलेला चेंडू त्यांच्या डोक्याला लागला आणि यष्टीरक्षक [[खालेद मशुद]] यांच्याकडे परतला. एक क्रिकेट पंच, अल्कविन जेन्किन्स, २००९ मध्ये [[स्वानसी]], [[वेल्स]] येथे क्षेत्ररक्षकाने फेकलेला चेंडू डोक्याला लागल्याने मरण पावले.<ref name="espn-ump">{{cite web|url=https://www.espn.com/espn/news/story?id=4306916|title=Ball kills cricket umpire in Wales|publisher=[[ईएसपीएन]]|date=5 July 2009|access-date=19 August 2012|quote=... the blow, ... came from a ball thrown by a fielder. ... airlifted to a hospital but failed to recover, ...}}</ref> २७ ऑक्टोबर २०१३ रोजी, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू [[डॅरिन रँडल]] फलंदाजी करताना डोक्यावर चेंडू लागल्याने मरण पावला. तो लगेच कोसळला आणि त्याला ग्रामीण [[अॅलिस, इस्टर्न केप|अॅलिस]] येथील [[व्हिक्टोरिया हॉस्पिटल (अॅलिस)|व्हिक्टोरिया हॉस्पिटल]]मध्ये नेण्यात आले, पण वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांना त्याला वाचवता आले नाही. नोव्हेंबर २०१४ मध्ये, ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण ऑस्ट्रेलियाचा फलंदाज [[फिलिप ह्यूज]] वयाच्या २५व्या वर्षी सिडनीच्या रुग्णालयात मरण पावला, जेव्हा तो [[शेफील्ड शील्ड]] सामन्यादरम्यान [[शॉन अॅबॉट]] याने टाकलेल्या [[बाउन्सर (क्रिकेट)|बाउन्सर]]ने मानेवर मारला गेला.<ref>{{cite news|first=Jon|last=Healy|title=Phillip Hughes: Cricket Australia confirms former Test batsman's death|url=http://www.abc.net.au/news/2014-11-27/phil-hughes-dead/5919204|date=27 November 2014|work=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|access-date=27 November 2014}}</ref> त्याच आठवड्यात, पंच [[हिलेल ऑस्कर]], जो इस्रायलच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघाचा माजी कर्णधार होता, त्याला चेंडू मानेवर लागल्याने मरण पावला.<ref>{{cite news|title=Cricket umpire in Israel killed after ball strikes him in the face|url=http://www.theage.com.au/world/cricket-umpire-in-israel-killed-after-ball-strikes-him-in-the-face-20141130-11wxva.html|newspaper=[[The Age]]|publisher=[[Fairfax Media]]|location=[[Melbourne]]|date=30 November 2014|access-date=14 December 2014}}</ref> १४ ऑगस्ट २०१७ रोजी, झुबैर अहमद [[खैबर पख्तुनख्वा]], [[पाकिस्तान]]मधील [[मरदान जिल्हा]]त खेळलेल्या एका क्लब सामन्यात फलंदाजी करताना डोक्यावर चेंडू लागल्याने मरण पावला.<ref>{{cite news|title=Pakistan club cricketer dies after blow to the head|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/pakistan-club-cricketer-dies-after-blow-to-the-head/articleshow/60085141.cms|access-date=25 August 2017|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|date=16 August 2017}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भ यादी}} [[वर्ग:क्रिकेट उपकरणे]] [[वर्ग:खेळ साहित्य]] [[वर्ग:क्रिकेट कायदे]] byg7f14lrb21hl6qyuy4f96nw3b39n0 0 24594 2718812 2704827 2026-10-11T06:12:08Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: आखुड → आखूड using [[Project:AWB|AWB]] 2718812 wikitext text/x-wiki माणसाची [[मानवी वाढ व विकास|वाढ व विकास]] हे जन्मापासून (त्याही आधी [[गर्भधारणा|गर्भधारणेपासून]]) सुरू असले तरी त्यांच्या [[भ्रूण]], [[बाळ|बाळ/नवजात अर्भक]], [[शिशुवय|शिशु]], [[बालपण|बालक]], [[कुमारवय|कुमार]], [[किशोरवय|किशोर]], [[तारुण्य|तरुण]], [[प्रौढत्व|प्रौढ]], [[वृद्धावस्था|वृद्ध]], इत्यादी अनेक टप्प्यांपैकी दहाव्या वर्षापासून सोळा ते वीस वर्षांपर्यंतच्या संक्रमणाच्या कालखंडाला '''किशोरवय''' म्हणतात. या कालखंडात अपरिपक्व मुलाचे ([[कुमारवय|कुमाराचे]]) पूर्ण शारीरिक वाढ झालेल्या व मानसिक-सामाजिक दृष्ट्या प्रगल्भ [[तारुण्य|तरुणात]] रूपांतर होते. याच वयात होणाऱ्या माणसाच्या '''लैंगिक वाढ व विकासाच्या''' टप्प्याला '''पौगंडावस्था''' म्हणतात. '''पौगंडावस्था''' ('''Puberty'''<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Puberty</ref>) हा लैंगिक संक्रमणाचा कालखंड आहे. सर्वसाधारणपणे मुलीत या कालखंडाची सुरुवात वयाच्या 10 ते 11व्या वर्षी होते आणि 15 ते 17व्या वर्षापर्यंत लैंगिक विकास पूर्ण होऊन हा कालखंड संपतो. वयाच्या 12 ते 13व्या वर्षी पहिली [मासिक पाळी] येणे हा या कालखंडातील महत्त्वाचा टप्पा होय. मुलात या कालखंडाची सुरुवात थोडी उशीरा, वयाच्या 11 ते 12व्या वर्षी होते आणि 16 ते 18व्या वर्षापर्यंत हा कालखंड संपतो. त्यामधे वयाच्या 13व्या वर्षाच्या सुमाराला पहिले वीर्यस्खलन होणे हा या कालखंडातील महत्त्वाचा टप्पा आहे. [[मेंदू|मेंदूकडून]] [[प्रजनन ग्रंथी|प्रजनन ग्रंथींकडे]] विशिष्ट वयात येणाऱ्या [[संप्रेरक|संप्रेरकांच्या]] स्वरूपातील संदेशांमुळे पौगंडावस्थेची सुरुवात होते. या संदेशांमुळे मुलामधे [[वृषण|वृषणाची]] आणि मुलीमधे [[बीजांडकोष|बीजांडकोषाची]] वाढ होते. मुलामधे वृषणातून [[टेस्टोस्टेरॉन]] व मुलीमधे बीजांडकोषातून [[ईस्ट्रोजेन]] व [[प्रोजेस्टेरॉन]] या अंतःस्रावांची निर्मिती सुरू होते. त्यांच्या प्रभावामुळे मुलात [[शुक्रजंतू]] व वीर्य निर्मिती आणि मुलीत [[स्त्रीबीज]] निर्मिती व [[मासिक पाळी]] सुरू होणे ही लैंगिक कार्ये सुरू होतात. मुलामधे [[शिश्न|शिश्नाची]] व मुलीमधे [[गर्भाशय]] व [[योनी|योनीमार्गाची]] वाढ होते. त्याचबरोबर फार शारीरिक फरक नसलेल्या मुलात मुलगा व मुलगी असे स्पष्ट बाह्य भेद दाखवणारी, [[जननेंद्रीये|बाह्य जननेंद्रियांवर]] केस उगवणे, मुलाचा आवाज फुटणे, दाढी-मिशा उगवणे, इत्यादी आणि मुलीमधे [[स्तन|स्तनांची]] वाढ होणे, शरीराला गोलवा येणे, इत्यादी चिन्हेही दिसू लागतात. त्यांना दुय्यम लैंगिक चिन्हे असे म्हणतात. हे सर्व होत असतानाच, लैंगिक जाणीवा विकसित होणे, लैंगिक भावना मनात येणे, [[लैंगिक आकर्षण]] निर्माण होणे, असे मानसिक आणि वैचारिक बदलही होत असतात. या सर्वांचा परिणाम म्हणून या टप्प्याच्या शेवटी मुलगा आणि मुलगी अनुक्रमे पुरुष आणि स्त्रीमधे लैंगिकदृष्ट्या विकसित होऊन [[प्रजनन|प्रजननक्षम]] बनतात. इंग्रजीत प्युबर्टी ([[:en:Puberty|Puberty]]) हा शब्द लॅटीनमधील "प्युबेस' या शब्दावरून आला आहे. प्युबेस म्हणजे जननेंद्रियावरील केस. हे केस उगवू लागले की व्यक्ती वयात आली असं पूर्वी मानण्यात येत असे. किशोरवय हा मुख्यतः मानसिक-सामाजिक परिपक्वतेचा काळ आहे. पौगंडावस्था आणि किशोरवय हे दोन्ही कालखंड काही काळ एकमेकांबरोबर समांतर जात असले तरी किशोरवयाचा वैशिष्ट्यपूर्ण कालखंड जास्त पसरट असून त्याची व्याप्ती शारीरिक-बौद्धिक-मानसिक-समाजिक अशी सर्वसमावेशक आहे. त्यातील बौद्धिक-मानसिक-समाजिक परिपक्वतेची प्रक्रिया पुढे तारुण्यात व प्रौढावस्थेतही चालू राहाते. पौगंडावस्था हा त्यातील फक्त लैंगिक संक्रमणाचा कालखंड असून लैंगिक विकास पूर्ण होऊन प्रजननक्षमता आल्यावर तो संपतो. =किशोरवय= {{मुख्य लेख|किशोरवय}} किशोरवय हा संक्रमणाचा कालखंड साधारणपणे पौगंडावस्थेच्या थोडा आधी सुरू होतो व माणसाचे पूर्ण विकसित प्रौढ व्यक्तीत रूपांतर झाल्यावर संपतो. त्यामधे माणसाच्या शारीरिक व लैंगिक विकासाबरोबरच मानसिक, बौद्धिक व सामाजिक असा सर्वसमावेशक विकास होतो. या सर्व प्रक्रिया थोड्या पुढे-मागे सुरू होतात व संपतात. सर्वसामान्यपणे दहाव्या वर्षापासून सोळा ते वीस वर्षांपर्यंतच्या कालखंडाला किशोरावस्था मानण्यात येते. मुलींत हा कालखंड मुलांपेक्षा आधी सुरू होऊन आधी संपतो. मुलाची सामाजिक-आर्थिक-कौटुंबिक परीस्थिती, पोषण, भोवतालचे वातावरण, त्या ठिकाणची प्राकृतिक-सामाजिक-सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये इत्यादींवर तो अवलंबून असतो. ===किशोरवयात मुलांमधे (मुलगे व मुली) होणारे बदल=== '''शारीरिक बदल:''' पूर्णत्वाकडे जाणारी सर्वसाधारण शारीरिक वाढ आणि निरनिराळ्या सर्व अवयवांचा परिपक्वता आणि प्रौढत्वाकडे होणारा विकास या प्रकारे या वयात शारीरिक बदल होतात. शरीरातील सर्वच अंतःस्रावी ग्रंथींचा विकास थोडा आधीपासूनच सुरू झालेला असतो. त्यांतील लैंगिक अंतःस्रावांच्या प्रभावामुळे मुख्य (प्राथमिक) व दुय्यम लैंगिक अवयवांची वाढ होते व बाह्यतः दुय्यम लैंगिक चिन्हे दिसू लागतात. '''मानसिक–भावनिक बदल:''' या वयात अनेक गोष्टींचा आणि अनुभवांचा परिणाम म्हणून मुलांचा (मुलगा-मुलगी दोघांचाही) एका किंवा अनेक प्रकारच्या लैंगिक वृत्तीच्या व्यख्तींकडे असणारी लैंगिक अभिमुखता (कल)<ref>https://mr.wikipedia.org/wiki/किशोरवय#सामाजिक_बदल</ref> ठरत असतो. त्यांना अनेक गोष्टींचे आकर्षण वाटते. (सर्वसाधारणपणे) भिन्नलिंगी व्यक्तीचे आकर्षण (लैंगिक कल असेल त्याप्रमाणे) तर असतेच. त्याचबरोबर त्यांना बाह्य [[जननेंद्रिये|जननेंद्रियांचे]] व त्यांच्या कार्याचे आणि भिन्नलिंगी व्यक्तींचे कुतूहल असते. त्यांना बाह्य जननेंद्रियांचा वापर करून बघण्याचीही तीव्र इच्छा – कामेच्छा – निर्माण होते. शिवाय त्यामागे प्रजननाची नैसर्गिक अंतःप्रेरणाही असते. किशोरवयातील मुलांच्या इतरही अनेक कल्पना, संकल्पना, विचार व भावना बदलत व हळूहळू स्थिरावत असतात. मुलाच्या पुढील संपूर्ण आयुष्यावर या गोष्टी परिणाम करतात. '''बौद्धिक बदल:''' या वयात अधिमस्तिष्काचा व त्याच्या कार्यपद्धतीचा विकास होतो. या वयातील वैशिष्ट्यपूर्ण मानसिकता; विचारांची व वागण्याची पद्धत; संकल्पना व कल्पना; अमूर्त विचार, नवनिर्मिती क्षमता हे या बौद्धिक बदलांचेच परिणाम म्हणता येतील<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Adolescence#Cognitive_development</ref>. '''सामाजिक बदल:''' स्वतःची ओळख; स्वतःचे स्थान; स्वतःच्या प्रतिमेचा ([[स्व-संकल्पना]]<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Adolescence#Social_development</ref> – मला कसे आणि कोण व्हायचे आहे) विचार व विकास ([[व्यक्तिमत्त्व विकास]]<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Personality_development</ref>); [[आत्मसन्मान|आत्मसन्मानाची]]<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Adolescence#Self-esteem</ref> जाणीव; वाढते सामाजिक संबंध व सामाजिक वर्तन आणि कुटुंबात व समाजात आपली विशिष्ट ओळख व स्थान निर्माण करणे या प्रकारे हे सामाजिक बदल होत असतात. वाढत्या शारीरिक, मानसिक व बौद्धिक क्षमतांचा वापर करून बघणे ही वृत्ती या वयात प्रामुख्याने दिसते. या वृत्तीप्रमाणे वर्तन करताना त्यामागच्या विधायक किंवा विघातक विचारांमुळे मुलांचे प्रत्यक्ष सामाजिक वर्तन बदलते आणि ते [[संस्कार|संस्कारांवर]] अवलंबून असते. =पौगंडावस्था= किशोरवयातील लैंगिक विकासाच्या कालावधीला '''पौगंडावस्था''' ([[:en:Puberty|Puberty]]) असे म्हणतात. मेंदूमधून विशिष्ट वयात येणाऱ्या संदेशांनुसार उत्तेजित झालेल्या अंतःस्रावी ग्रंथींच्या नियंत्रणाखाली हा लैंगिक गुणधर्मांचा व [[लैंगिक अवयव|लैंगिक अवयवांचा]] विकास होतो व व्यक्ती प्रजननक्षम झाल्यावर तो संपतो. या कार्यांत प्रत्यक्ष सहभागी मुख्य लैंगिक अवयवांना '''प्राथमिक लैंगिक गुणधर्म''' असे म्हणतात. याशिवाय या वयात मुलगा किंवा मुलगी सहजपणे ओळखता येईल अशी काही चिन्हे शरीरावर विकसित होतात त्यांना '''दुय्यम लैंगिक चिन्हे''' असे म्हणतात. ती प्रत्यक्ष प्रजननसंस्थेचा भाग नसतात पण ती लैंगिक कार्यात अप्रत्यक्षपणे सहभागी असतात. ही चिन्हे सक्षमता, वैशिष्ट्य व प्रजननक्षमता दर्शवतात आणि त्यांचा उपयोग जोडीदाराची निवड करताना होतो असे समजले जाते. मुलाच्या लैंगिक विकासापेक्षा मुलीचा लैंगिक विकास वेगळ्या पद्धतीने होतो. =मुलांची लैंगिक वाढ व विकास= ==मुख्य लैंगिक अवयवांची वाढ व विकास== ===वृषण=== 1 वर्षे वयाच्या मुलाचे [[वृषण]] 2-3 सेंमी लांब आणि 1.5-2 सेंमी रुंद असतात व त्यांच्या आकारात पौगंडावस्था सुरू होईपर्यंत बदल होत नाही. पौगंडावस्था सुरू होताना पोष ग्रंथीकडून येणाऱ्या संदेशांमुळे वृषणांची वाढ व विकास सुरू होतो. हे पौगंडावस्था सुरू होण्याचे मुलांमधील पहिले बाह्य शारीरिक लक्षण असते. त्यानंतर साधारण 6 वर्षांनंतर त्यांची वाढ पूर्ण (सरासरी 5 x 2 x 3 सेंमी) होते. [[शुक्रजंतू]] तयार करणे आणि [[टेस्टोस्टेरॉन]] हे पुरुष-संप्रेरक निर्माण करणे ही वृषणाची दोन मुख्य कार्ये आहेत. पौगंडावस्थेतील नंतरचे बरेचसे बदल ’टेस्टोस्टेरॉनच्या’ प्रभावामुळे होतात. टेस्टोस्टेरॉनमुळे [[प्रोस्टेट]] आणि [[सेमिनल व्हेसिकल्स]] (शुक्राशय) या वीर्यनिर्मिती करणाऱ्या ग्रंथींचाही विकास होतो आणि त्यांच्या कार्यावर नियंत्रण ठेवले जाते. वाढ झालेल्या वृषणाचा बराचसा भाग शुक्रजंतू निर्माण करणाऱ्या ऊतीने भरलेला असतो. पौगंडावस्था सुरू झाल्यानंतर साधारण एक वर्षानंतर मुलच्या लघवीत शुक्रजंतू आढळू लागतात. यामुळे 13व्या वर्षांच्या सुमारास मुलात [[प्रजननक्षमता]] येते. पण पूर्ण प्रजननक्षमता 14-16 वर्षे वयापर्यंत येत नाही. ===बाह्य जननेंद्रीय – शिश्न=== हे समागमाचे पुरुष इंद्रिय आहे. वृषणाची वाढ व विकास सुरू होऊन साधारण एक वर्ष झाल्यावर टेस्टोस्टेरॉनच्या प्रभावामुळे [[शिश्न|शिश्नाची]] लांबी व नंतर रुंदी वाढू लागते. याबरोबरच शिश्नमणी आणि स्पंजसारख्या ऊतीने बनलेल्या दंडगोलाकृती पोकळ्या (corpora cavernosa)<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Human_Penis#Structure</ref> यांचीही वाढ सुरू होते. शिश्नाची वाढ 17 वर्षांपर्यंत पूर्ण होते. '''अग्रत्वचा मागे सरकणे:''' पौगंडावस्थेत अग्रत्वचेचे पुढचे भोक मोठे होऊ लागते. तिचा आतील पृष्ठभाग शिश्नमण्याला जोडणाऱ्या पापुद्र्याचा हळूहळू ऱ्हास होत जातो. त्यामुळे अग्रत्वचा शिश्नमण्यापासून सुटी होऊन ती शिश्नावरून आणि शिश्नमण्यामागेपर्यंत सरकणे जास्त जास्त सुलभ होऊ लागते. पुढे [[संभोग|समागम]] करताना त्रास होऊ नये म्हणून हे आवश्यक असते. तसेच शिश्नाचा आकार ताठरल्यावर मोठा झाला तरी शिश्नास सामावून घेण्याइतकी शिश्नावरील त्वचा सैल असते. पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीनंतर अग्रत्वचा शिश्नमण्यामागेपर्यंत सरकू शकणाऱ्या मुलांचे प्रमाण वाढत जाऊन 16-17 वर्षांपर्यत 95% मुलांना ते शक्य होते. उरलेल्यांपैकी काहींना निरूद्धमणी (अग्रत्वचेचे पुढचे भोक आकुंचित राहिल्यामुळे ती शिस्नाग्रावरून मागे न सरकणे - [[:en:Phimosis|Phimosis]]) या समस्येला सामोरे जावे लागते. अग्रत्वचा मागे सरकायला लागल्यानंतर तिचा आतील पृष्ठभाग व शिश्नमणी यांची पाण्याने धुऊन स्वच्छता करणे शक्य होते व रोज स्नानाच्यावेळी ती करणे व लघवी करताना अग्रत्वचा मागे सरकवणे आवश्यक आहे. त्यामुळे शिश्नाच्या अनेक आजारांना प्रतिबंध होतो.   '''शिश्न ताठरणे:''' शिश्नातील दंडगोलाकृती पोकळ्यांमधील स्पंजसारख्या उतींमध्ये रक्त साठून राहिले म्हणजे शिश्न ताठ होते. झोपेत, जागे होताना किंवा दिवसभरात केव्हाही सहजच विनाकारण शिश्न ताठरणे नैसर्गिक असते. हे नवजात बालकापासून प्रौढांपर्यंत सर्वांत आढळते. पण पौगंडावस्थेत हे होण्याचे प्रमाण वाढून शिश्न ताठरणे वारंवार होऊ लागते. रात्री झोपेत ते ताठरल्याने जाग येते व काही वेळा अचानक वीर्यस्खलन होते. याला बोली भाषेत स्वप्नावस्था येणे किंवा स्वप्नदोष असे म्हणतात. पण हा दोष नसून हे नैसर्गिक आहे. परंतु यामुळे व दिवसा काम करताना, समाजात वावरताना शिश्न ताठरल्यास लाज वाटून बेचैनी येते. हे नैसर्गिक आहे हे न समजल्यास त्याचे मानसिक परिणाम होऊ शकतात.  '''हस्तमैथुन:''' या वयात होंणारी लैंगिक अवयवांची वाढ, वाढती लैंगिक जाणीव, मुलांचे शिश्न वारंवार ताठणे व स्वप्नावस्थेचा अनुभव आणि या वयातील वाढते कुतूहल यांचा परिणाम म्हणून मुलगा व मुलगी दोघांतही लैंगिक अवयव हाताळून बघण्याची इच्छा निर्माण होते. या हाताळणीचा अनुभव सुखद आल्याने वारंवार हस्तमैथुन करण्यची प्रवृत्ती वाढते. पण गोपनीयता, अज्ञान, चुकीची माहिती किंवा सामाजिक बंधनांमुळे अपराधभावना किंवा काहीतरी चुकीचे करत असल्याची भावना निर्माण होते. हस्तमैथुन करणे नैसर्गिक आहे हे न समजल्यास त्याचे मानसिक परिणाम होऊ शकतात.    ==मुलात आढळणारी दुय्यम लैंगिक चिन्हे== [[चित्र:मुलगा व मुलीच्या शरीरावरील केस.jpg|इवलेसे|500x500अंश|'''पौगंडावस्थेत शरीरावर उगवणारे केस, ते उगवण्याची सर्वसाधारण ठिकाणे आणि मुलगा-मुलगी यांच्यात आढळणारे फरक''']] ===बाह्य जननेंद्रीयाभोवतीचे केस=== पौगंडावस्थेत साधारण 12 वर्षे वयाच्या सुमाराला शिश्नाची वाढ सुरू झाल्यानंतर लगेचच जांघेच्या भागात केस वाढायला सुरुवात होते. शिश्नाच्या मुळापाशी पोटाकडच्या बाजूला प्रथम केस दिसायला सुरुवात होते. पुढच्या 6 ते 12 महिन्यांत ते न मोजता येण्याइतके उगवतात. नंतर ते ’जांघेचा त्रिकोन’ या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या भागात दाट वाढतात व नंतर खाली मांड्यांवर आणि पोटावर बेंबीकडे वाढतात. मुलगा व मुलगी दोघांच्याही या भागात हे केस वाढत असले तरी या वाढीत वैशिष्ट्यपूर्ण फरक असतो. ===दाढी-मिशा आणि इतर शरीरावरील केस=== मुलांच्या जननेंद्रीयांभोवती व जांघेत केसांची वाढ सुरू झाल्यावर पुढील काही वर्षांत शरीराच्या इतर भागांवर ’पुरुषी’ केस दिसू लागतात. काखा, गुदद्वाराभोवतालचा भाग, वरच्या ओठांवरचा भाग (मिशा), कानांच्या पुढचा भाग (कल्ले) आणि गाल व हनुवटीचा भाग (दाढी) या क्रमाने सर्वसाधारणपणे केस दिसू व वाढू लागतात. अर्थात, हा क्रम व्यक्तीव्यक्तींत बदलू शकतो. हात, पाय, छाती, पोट आणि पाठीवरचे केस त्या मानाने सावकाश वाढतात. दाढी व छातीवरील केस पौगंडावस्थेनंतरही काही वर्षे वाढत राहातात. या केसांच्या वाढीची सुरुवात, क्रम, वाढीचे प्रमाण व दाटपणा यांत व्यक्तीव्यक्तींत, निरनिराळ्या जाती-जमातींत व निरनिराळ्या वंशाच्या लोकांत खूप फरक आढळतो. या बदलांबरोबरच मुलांचे डोक्यावरचे केस जास्त जाड व राठ होतात. ===स्वरयंत्राची वाढ आणि आवाजातील बदल=== याच वयात संप्रेरकांच्या प्रभावामुळे मुलगा व मुलगी या दोघांतही [[स्वरयंत्र|स्वरयंत्राची]]<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Larynx</ref> वाढ होते. पण मुलांतील वाढ जास्त असते व गळघाटीच्या स्वरूपात (Adam's Apple<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Adam's_apple</ref>) ठळकपणे दिसते. कुमारवयात मुलगा व मुलगी यांचा दोघांचाही आवाज साधारण सारखाच असतो. पण किशोरवयात स्वरयंत्राच्या व कवटीच्या हाडांतील नाकाशेजारच्या पोकळ्यांच्या (Paranasal Sinuses<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Paranasal_sinuses</ref>) जास्त वाढीमुळे मुलांचा आवाजही खालच्या पट्टीतील व घोगर होतो (आवाज फुटणे). काही काळ तो अस्थिरही असतो. प्रौढ आवाजाची पट्टी साधारणपणे 15व्या वर्षी प्राप्त होते व 20व्या वर्षापर्यंत स्थिरावते. मुलींचा वरच्या पट्टीतील आवाज मात्र तसाच रहातो पण वाढीबरोबर त्यात गोलवा व गोडवा येतो. ===हाडे, स्नायू आणि शरीराकृती=== पौगंडावस्थेच्या शेवटी मुलाची हाडे मुलीपेक्षा जास्त जड आणि बळकट होतात. जबडा व खांद्याची हाडे प्रमाणाबाहेर वाढतात आणि [[श्रोणी|श्रोणीची]] हाडे (Pelvis<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Pelvis</ref>) मुलीपेक्षा वेगळ्या प्रकारे वाढतात. त्यामुळे जबडा जाड, खांदे रुंद आणि श्रोणी निमुळती दिसते. मुलीच्या तुलनेत मुलाच्या अंगावर [[स्नायू]] जवळजवळ दुप्पट प्रमाणात वाढतात. त्यातही, मुलांमधे चपळता व ताकदीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या स्नायूंचे प्रमाण वाढते. चरबीचे प्रमाणही कमी असते. सरासरी तरुणाचे चरबीविरहित शरीर-वस्तुमान सरासरी तरुणीच्या 150% आणि चरबीचे प्रमाण तरुणीच्या 50% असते. मुलांची वाढ मुलींपेक्षा उशीरा सुरू होते, रेंगाळत जास्त काळ चालू राहाते आणि उशीरा थांबते. पौगंडावस्थेआधी मुले मुलींपेक्षा सरासरी 2 सेंमी कमी उंचीची असतात परंतु पूर्ण वाढ झालेला तरुण तरुणीपेक्षा सरासरी 13 सेंमी उंच असतो. या सर्वांमुळे तरुणाच्या अस्थि-सांगाड्याची व एकूणच शरीराची आकृती तरुणीपेक्षा वेगळी दिसते. स्नायूंची वाढ व ताकद पौगंडावस्थेनंतरही वाढत राहाते. छातीवरील चरबी व स्तनाग्रे काही प्रमाणात मुलातही वाढतात. पण पुरुष-संप्रेरकांच्या विरोधी प्रभावामुळे ही वाढ मर्यादितच राहाते. ===तारुण्यपीटिका आणि शरीराचा वास=== [[त्वचा|त्वचेवरील]] [[घर्मग्रंथी]] आणि केसांच्या मुळाशी असणाऱ्या [[तैलग्रंथी]] पौगंडावस्थेच्या सुमारास पुरुष-संप्रेरकांच्या प्रभावामुळे सक्रीय होतात. त्यामुळे त्वचा तेलकट होते व जास्त घाम येऊ लागतो. त्यामुळे या काळात त्वचेवर केसांच्या मुळाशी तेल साठून फोड येऊ लागतात. काही वेळा त्यात रोगजंतूंचा प्रादुर्भावही होतो. या फोडांना '''तारुण्यपीटिका''' (Acne<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Acne_vulgaris</ref>) असे म्हणतात कारण पौगंडावस्था व तारुण्याच्या काळात, विशेषतः चेहेऱ्यावर, छातीवर व पाठीवर त्या जास्त प्रमाणात दिसतात. परंतु लहान मुलांत व क्वचित प्रौढ वयातही त्या आढळतात. त्या मुलगे व मुली दोघांतही आढळतात. व्यक्ती-व्यक्तींत जात, वंश, राहाणीमान, इत्यादींनुसार त्यांचे प्रमाण वेगवेगळे आढळते. त्या येणे नैसर्गिक असले तरी फार जास्त प्रमाणात आल्यास व फोड गेल्यावर तिथे राहाणाऱ्या व्रणांचे प्रमाण जात असल्यास चेहेरा विद्रूप दिसतो. त्यांच्याबद्दल अज्ञान व गैरसमजही फार आढळतात. त्यामुळे, विशेषतः मुलींमधे, चिंता, न्यूनगंड, औदासीन्य व तीव्र परीस्थितीत आत्महत्येचे विचार अशा मानसिक स्थिती निर्माण होऊ शकतात. याच काळात मुलगा व मुलगी दोघांच्याही शरीरावरचे, विशेषतः काखा व जांघेतील केस वाढू लागल्याने तेथील घाम व त्वचेवर नेहमी आढळणाऱ्या जंतूंच्या प्रक्रियेमुळे विशिष्ट शरीरगंध येऊ लागतो. घामातील रसायनिक द्रव्ये व जंतूंच्या प्रकारानुसार तो व्यक्तिविशिष्ट असतो. लैंगिक अवयवांच्या भोवती हे वास जास्त येत असल्याने त्यांचा जोडीदाराची निवड आणि लैंगिक आकर्षणाशी संबंध सूचित होतो. =मुलींची लैंगिक वाढ व विकास= ==मुख्य लैंगिक अवयवांची वाढ व विकास== ===बीजांडकोष=== पौगंडावस्था सुरू होताना [[पोष ग्रंथी|पोष ग्रंथीकडून]] येणाऱ्या संप्रेरकांच्या स्वरूपातील संदेशांमुळे [[बीजांडकोष|बीजांडकोषांची]] वाढ व विकास सुरू होतो. बीजांडकोषांत सुप्तावस्थेत असलेल्या स्त्रीबीजांचा विकास सुरू होतो व त्याबरोबरच ईस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन ही स्त्री-संप्रेरके स्त्रवण्याचे चक्र आणि मासिक पाळीचे चक्र सुरू होते. ===गर्भाशय व अंडवाहिनी=== या संप्रेरकांच्या प्रभावामुळे [[गर्भाशय|गर्भाशयाची]] व त्याबरोबरच [[अंडवाहिनी|अंडवाहिन्यांची]] वाढ सुरू होते. पौगंडावस्थेआधी गर्भाशयाची लांबी 4-5 सेंमी असते ती पुढील 2 वर्षांत वाढून पौगंडावस्थेनंतर 7.6 सेंमीइतकी होते. गर्भाशय-बुध्न आणि गर्भाशय-ग्रीवा यांचे एकमेकाबरोबर गुणोत्तर 1:1 असते ते नंतर 2:1 किवा 3:1 होते. गर्भाशयाच्या वाढीबरोबरच संप्रेरकांच्या स्रवण्याच्या चक्राप्रमाणे गर्भाशयातील अंतःत्वचेची वाढ व [[मासिक पाळी|मासिक पाळीचे]] चक्रही सुरू होते. [[स्तन|स्तनांची]] वाढ सुरू झाल्यावर साधारण 2 वर्षांनी, वयाच्या सरासरी 12.5व्या वर्षी, पहिली मासिक पाळी येते. पण मासिक पाळी येण्याच्या या वयात अनेक कारणांनी बदल होतो. साधारण 8 ते 16 वर्षे हे पहिली मासिक पाळी येण्याचे नैसर्गिक वय समजले जाते. पहिली काही वर्षे मासिक पाळ्या अनियमित असतात व त्यांतील अनेकांत स्त्रीबीज तयार होत नाही. काही वर्षांनंतर मासिक पाळीच्या चक्रांत स्त्रीबीज नियमितपणे तयार होऊ लागते व मासिक पाळीतही नियमितपणा येतो. स्त्रीबीजनिर्मिती सुरू झाली की मुलीमधे प्रजननक्षमता येते. ===योनीमार्ग=== पौगंडावस्थेत [[योनी|योनीमार्गाचीही]] वाढ होते. शिवाय ईस्ट्रोजेन या स्त्री-संप्रेरकांच्या प्रभावामुळे योनीमार्गाची अंतःत्वचा अधिक जाड व अनेक स्तरांची होते. त्यामुळे तिचा रंग आधीपेक्षा फिक्कट होतो. अंतःत्वचेच्या पेशींमधील ग्लायकोजेनचे प्रमाण वाढते. योनीमार्गात आढळणाऱ्या जंतूंमुळे ग्लायकोजेनचे लॅक्टिक आम्लात रूपांतर झाल्याने योनिमार्गाची आम्लता वाढते आणि परजीवींची वाढ सहसा होत नाही. ईस्ट्रोजेनमुळे योनीमार्गातील लाळेसारख्या स्रावाचे प्रमाण वाढल्याने आतील ओलसरपणा वाढतो. हे सर्व बदल मुलीला समागमासाठी शारीरिकदृष्ट्या तयार करतात. ===बाह्य जननेंद्रिये=== योनिमुख व त्याभोवतीच्या अवयवांना स्त्रीचे बाह्य जननेंद्रिय, गुप्तांग किंवा [[भग]] (Vulva<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Vulva</ref>) असे म्हणतात. पौगंडावस्थेमधे योनिमुखाभोवती असणाऱ्या मुख्यतः लघुभगोष्ठांची वाढ होते. बृहत्भगोष्ठांचीही वाढ झाल्याने ते जास्त फुगीर होतात आणि योनीमुख, भगशिश्न आणि भगप्रकोष्ठ जास्त झाकले जातात. ईस्ट्रोजेनच्या प्रभावामुळे फिओमेलॅनीन या रंगद्रव्याच्या अधिक निर्मितीमुळे लघुभगोष्ठ आणि काही मुलींत बृहत्भगोष्ठ (आणि ओठ) यांना विशेष लाल रंग येतो. [[भग|भगशिश्न]] आणि त्यातील उत्थानक्षम ऊतीची वाढ टेस्टोस्टेरॉनच्या प्रभावामुळे होते. या भागाच्या रक्तवाहिन्या आणि चेतातंतूंच्या पुरवठ्यातही वाढ होते. योनिमुखाच्या दोन्ही बाजूस असलेल्या [[भग|प्रघ्राणग्रंथींची]] (Bartholin's glands<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Bartholin's_glands</ref>) वाढ होऊन त्याही कार्यक्षम बनतात. ==मुलीत आढळणारी दुय्यम लैंगिक चिन्हे== ===स्तनांची वाढ व विकास=== [[चित्र:Adolescent Breast Development.jpg|इवलेसे|500x500अंश|'''किशोरवयापासून तरुण स्त्रीपर्यंतच्या स्तनांच्या वाढीचे टप्पे दर्शवणारी आकृती''']] [[स्तन|स्तनाग्रांभोवतीच्या]] एका किंवा दोन्ही चकत्यांखाली घट्ट फुगवटा दिसू लागणे हे मुलींमधे पौगंडावस्थेचे पहिले चिन्ह असते. ते सरासरी 10.5 वर्षे वयाच्या सुमाराला दिसते. त्यांना स्तनांच्या कळ्या किंवा कळे असे म्हणतात. त्यानंतर 6 ते 12 महिन्यांत हे फुगवटे दोन्ही बाजूंना चकत्यांच्या बाहेर पसरायला लागलेले दिसतात आणि त्यांना मऊपणा येतो. यावेळी मुख्यतः [[स्तन|स्तनग्रंथींमधील]] नलिकांच्या जाळ्यांची वाढ होत असते. ईस्ट्रोजेनच्या प्रभावामुळे '''फिओमेलॅनीन''' या रंगद्रव्याच्या अधिक निर्मितीमुळे स्तनाग्रे व त्याभोवतीच्या चकत्याही अधिक गडद होतात. आणखी 1 ते 2 वर्षांत स्तनांची वाढ आकारमान व आकाराच्या दृष्टीने पूर्णत्वाकडे होत राहाते. पण या काळात स्तनाग्रे आणि त्याभोवतीच्या चकत्या यांचे स्वतंत्र उंचवटे दिसतात. यावेळी ईस्ट्रोजेनच्या प्रभावामुळे मुख्य स्तनग्रंथींची वाढ होते. नंतर पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनांत हे दुय्यम उंचवटे स्तनाच्या सर्वसाधारण आकारात मिसळून जातात. या स्तनग्रंथी व नलिकांच्या जाळ्यांच्या वाढीबरोबरच त्यांभोवतीच्या चरबीच्या थरातही वाढ होत राहाते व स्तनांना तरुण वयातील विशिष्ट आकार प्राप्त होतो. पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनांचे आकारमान; त्यांतील ग्रंथी आणि चरबीचे प्रमाण आणि त्यांचा आकार यांत व्यक्तीव्यक्तीनुसार खूप फरक आढळतात. स्तनांचा विकास पुढे [[गर्भावस्था|गर्भावस्थेत]] व [[प्रसूती|प्रसूतीनंतरही]] होतो. मुलांमधे टेस्टोस्टेरॉनच्या विरोधी प्रभावामुळे स्तनांची वाढ रोखली जाते. पण काही वेळा पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीला स्तनाग्रांखाली लहान घट्ट गाठ आढळते व नंतर काही महिन्यांत विरून जाते. ===बाह्य जननेंद्रीयाभोवतीचे केस=== स्तनांची वाढ सुरू झाल्यावर काही महिन्यांतच बाह्य जननेंद्रीयाभोवती केस दिसू लागतात. हे पौगंडावस्था सुरू झाल्याचे सहसा दुसरे बाह्य लक्षण असते. ते प्रथम बृहत्भगोष्ठांभोवती दिसू लागतात. नंतर 6 ते 12 महिन्यांत ते मोजता न येण्याइतके वाढतात व जघनास्थीच्या उंचवट्यावरही (Mons pubis - Mound of Venus<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Mons_pubis</ref>) दिसतात. त्यानंतर ते ’जांघेचा त्रिकोन’ या भागात व नंतर काही वेळा मांड्यांच्या आतील भागांवर वाढतात. क्वचित ते पोटावर बेंबीकडे वाढतात. पण मुलगा व मुलगी दोघांच्याही या भागावरील केसांच्या वाढीत वैशिष्ट्यपूर्ण फरक असतो. '''इतर शरीरावरील केस:''' ईस्ट्रोजेनच्या प्रभावामुळे मुलींच्या डोक्यावरचे केस मुलांपेक्षा जास्त मऊ होतात. काखांमधे मुलांप्रमाणेच पण जरा लवकर केस दिसू लागतात. इतर शरीरावर मात्र फक्त बारीक व विरळ लव असते. मुलांप्रमाणे हे केस वाढत नाहीत. काही मुलींमधे हात, पाय व पोटावर बेंबीखाली आणि क्वचित चेहेऱ्यावर कल्ल्यांच्या जागी व वरच्या ओठांवर केस दिसतात पण ते लव या स्वरूपात आखूड, मऊ आणि विरळ असतात. ===शरीराकृती आणि चरबीची शरीरातील विभागणी=== मुलींची वाढ मुलांपेक्षा लवकर सुरू होते, तिचा झपाटा जास्त असतो आणि ती लवकर थांबल्याने पुढे मुलींची उंची वाढणे बंद होते. ईस्ट्रोजेनच्या प्रभावामुळेच [[श्रोणी|श्रोणी-अस्थींचा]] खालचा भाग (जन्ममार्ग) रुंद होतो. श्रोणी-अस्थींच्या एकूण आकारात मुलगा व मुलगी असा वैशिष्ट्यपूर्ण स्पष्ट फरक दिसू लागतो. [[स्नायू|स्नायूंची]] वाढ होताना मुलींमधे न थकता दीर्घकाळ काम करू शकणाऱ्या स्नायूंचे प्रमाण वाढते. शिवाय मुलांच्या तुलनेत शरीरावर विशिष्ट भागात (स्तन, नितंब, मांड्या आणि दंड) जास्त चरबी साठते. यामुळे आणि श्रोणीच्या विशिष्ट आकारामुळे मुलींचे नितंब रुंद आणि फुगीर होतात आणि स्तनांच्या वाढीमुळे शरीराला गोलवा येतो. त्वचेखालील चरबीचे एकूण प्रमाणही मुलींत मुलांपेक्षा दीडपट जास्त असते. त्यामुळे शरीराला मऊपणा येतो. या सर्वांमुळे मुली मुलांपेक्षा सरासरी 13 सेंमी बुटक्या असतात; त्यांचा बांधा त्या मानाने लहानखोरा आणि नाजुक दिसतो आणि त्यांना वैशिष्ट्यपूर्ण स्त्री-आकृती प्राप्त होते. ===तारुण्यपीटिका आणि शरीराचा वास=== मुलांप्रमाणेच मुलींतही त्वचेवरील तेलाच्या प्रमाणात वाढ होते व त्यामुळे [[तारुण्यपीटिका]], विशेषतः चेहेऱ्यावर, जास्त प्रमाणात दिसू लागतात. तसेच जननेंद्रीये, काखा व मुख्यतः डोक्यावरच्या केसांमुळे त्या भागांत घाम जास्त येतो. त्यावर जंतूंची प्रक्रिया झाल्याने शरीराला व केसांना वैशिष्ट्यपूर्ण वास येतो. =पौगंडावस्थेची सुरुवात= पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीला<ref>https://mr.wikipedia.org/wiki/पौगंडावस्था#चेता-अंतःस्रावी_प्रक्रिया</ref> [[अधश्चेतक|अधश्चेतक ग्रंथीमधे]] (Hypothalamus) 'प्रजननग्रंथीपोषी स्रावी संप्रेरकाच्या' (Gonadotrophin Releasing Hormone – GnRH) लाटा उत्पन्न होतात. त्यामुळे पौगंडावस्था सुरू झाल्याचा संदेश पोषग्रंथीला मिळतो आणि पोषग्रंथीत [[प्रजननग्रंथीपोषी संप्रेरके|'प्रजननग्रंथीपोषी संप्रेरकांच्या']] (Gonadotrophins: FSH & LH) निर्मितीला चालना मिळते. त्यामुळे या संप्रेरकांची रक्तातील पातळी अचानक वाढते व त्यांच्या प्रभावाखाली वृषण व अंडाशयाची वाढ (व कार्य) सुरू होते. मुळात अधश्चेतक ग्रंथीमधे या लाट का उत्पन्न होतात हे अजून पूर्णपणे माहित नाही. पण समाधान-संप्रेरक - 'लेप्टीन' (Leptin), 'किस्स्पेप्टीन' (Kisspeptin) व किस्स्पेप्टीनच्या निर्मितीवर नियंत्रण ठेवणारे 'न्यूरोकायनीन-बी' (Neurokinine B) यांचा यात सहभाग असावा. कारण त्यांची पातळी या सुमारास वाढलेली आढळते. या लाटा कधी उत्पन्न व्हाव्यात हे अनुवंशिकतेमुळेही ठरत असावे. ==पौगंडवस्थेची सुरुवात लवकर आणि उशिरा होण्याचे परिणाम== पौगंडवस्थेची सुरुवात लवकर किंवा उशीरा होण्याचे परिणाम वेगवेगळे दिसतात आणि ते मुलींमधे आणि मुलांमधेही वेगवेगळे दिसतात ===मुलींवर होणारे परिणाम=== सर्वसाधारणपणे ज्या मुलींची पौगंडावस्था उशीरा सुरू होते त्यांच्यात किशोरवयात व तारुण्यात सकारात्मक परिणाम दिसतात. याउलट पौगंडावस्था फार लवकर सुरू होणाऱ्या मुलींत नकारात्मक परिणाम दिसू शकतात. हे परिणाम जास्त करून मानसिक असतात व त्यांचा संबंध शरीर-प्रतिमेशी असतो. या मुली त्यांच्या वयाच्या इतर मुलींपेक्षा जास्त थोराड व स्थूल दिसू लागतात. इतरांच्या सहज दृष्टीस पडणारी दुय्यम लैंगिक चिन्हे, विशेषतः वाढणारे स्तन, त्यांच्या मनात लाज उत्पन्न करतात. लवकर सुरू झालेली मासिक पाळी त्यांना बेचैन करते. यामुळे नकारात्मक शरीरप्रतिमा, कमीपणाची भावना व औदासीन्य असे मानसिक परिणाम दिसू शकतात. किंवा काही वेळा खादाडपणा, आक्रमक वृत्ती, त्यांच्या गटात दादागिरी, अशा विकृती दिसतात. वयापेक्षा मोठे दिसणे व लैंगिक आकर्षण यांमुळे त्या मोठ्या मुलांच्या संपर्कात येऊन लैंगिक व इतर धोक्यांना बळी पडू शकतात. ===मुलांवर होणारे परिणाम=== मुलांमधे पौगंडावस्था लवकर सुरू झाल्यास किशोरवयात सकारात्मक परिणाम, उदाहरणार्थ, स्वतःची चांगली प्रतिमा, आत्मान्मानाची भावना, आत्मविश्वास, धडाडी, गटातील लोकप्रीयता, नेतृत्वगुण, इ. दिसतात असा समज होता. काही मुलांच्या बाबतीत ते खरेही आहे. परंतु आता त्याचे धोकेच जास्त आहेत असे लक्षात येते आहे. अशा मुलांत आक्रमकता, बेछूटपणा, कायदा मोडण्याची प्रवृत्ती, राग, विध्वंसक प्रवृत्ती आणि व्यसनाधीनता हे धोके जास्त संभवतात. त्यामुळे पालक, शाळा-कॉलेज, समाज, न्यायव्यवस्था यांच्याबरोबर समस्या निर्माण होऊ शकतात. त्याबरोबरच लैंगिक वर्तन लवकर सुरू झाल्याने त्यांच्यामुळे मुलींमधे किशोरवयातील गर्भधारणा, लैंगिक रोग, एड्स, बलात्कार या आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या इतर [[किशोरवयातील समस्या|समस्या]] उद्भवतात. पौगंडावस्था उशीरा सुरू झाल्यास कमीपणाची भावना, आत्मविश्वासाचा अभाव, चिंता, नैराश्य, औदासीन्य, लैंगिक वर्तनाची भिती, लैंगिक समस्या, इत्यादी प्रश्न निर्माण होऊ शकतात. हे प्रश्न आणि धोके कमी होण्यासाठी [[लैंगिक शिक्षण|लैंगिक शिक्षणाची]] आवश्यकता आहे. =पौगंडावस्थेतील फरक= [[चित्र:पौगंडावस्थेतील मानवी विकासाचा तक्ता (Pubertal Human Development Chart).jpg|उजवे|इवलेसे|800x800अंश|'''लैंगिक वाढ, दुय्यम लैंगिक चिन्हांच्या विकासाचे टप्पे, टप्प्यांचे कालावधी आणि मुलगा-मुलगी यांच्या लैंगिक विकासातील फरक दाखवणारा तक्ता''']] ==मुलगा व मुलगी== पौगंडावस्था सुरू होण्याचे वय आणि ती घडवून आणणारे मुख्य संप्रेरक हे दोन मुलगा व मुलगी यांच्या पौगंडावस्थेतील मुख्य फरक आहेत. पौगंडावस्था सुरू होण्याच्या वयात एकूणच खूप फरक दिसत असले तरी मुलींमधे पौगंडावस्था मुलांपेक्षा सरासरी 1 वर्ष आधी सुरू होते. आणि 1-2 वर्षे आधी पूर्ण होते. तसेच मुलींत पौगंडावस्था सुरू झाल्यावर साधारण 4 वर्षांत प्रजननक्षमतेतील परिपक्वता येते तर मुलांमधे हे बदल पौगंडावस्था सुरू झाल्यावर पुढे 6 वर्षेपर्यंत सावकाश होतात. पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीला मुलींमधे लैंगिक संप्रेरकांची निर्मिती टेस्टोस्टेरॉनपासून (पुरुष संप्रेरक) सुरू होते. पण त्याचे रूपांतर बीजांडकोषात लगेच ईस्ट्रॅडिऑल या ईस्ट्रोजेनमधे होत असल्याने टेस्टोस्टेरॉनचे परिणाम न दिसता स्तनांची व गर्भाशयाची वाढ हे ईस्ट्रोजेनचे ’स्त्रीत्वाचे’ परिणाम दिसतात. मुलींमधे लैंगिक संप्रेरकांची निर्मिती जास्त गुंतागुंतीचीही असते. त्यात सुरुवातीला टेस्टोस्टेरॉन, नंतर [[स्त्रीबीज|स्त्रीबीजनिर्मिती]] सुरू झाल्यावर स्रवणारे प्रोजेस्टेरॉन आणि [[प्रोलॅक्टीन]](Prolactin<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Prolactin</ref>) या संप्रेरकांचाही सहभाग असतो. मुलींमधील बरीच दुय्यम लैंगिक चिन्हे हा टेस्टोस्टेरॉनचा परिणाम असतो. वाढीला चालना देणे हाही ईस्ट्रोजेनचा परिणाम आहे. त्यामुळे मुलींत या वयात वाढीचा झपाटा दिसतो. पण हाडांची वाढणारी टोके बंद करणे (epiphyseal closure<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Epiphyseal_plate</ref>) हाही ईस्ट्रोजेनचा परिणाम असल्याने मुलींची वाढ (व ऊंचीची वाढ) लवकर थांबते. याउलट मुलांमधे टेस्टोस्टेरॉन हे लैंगिक विकास घडवणारे व 'पुरुषी' गुणधर्मांचा विकास करणारे प्रमुख पुरुष-संप्रेरक आहे. मुलांमधे त्याचे रूपांतर ईस्ट्रॅडिऑलमधे सावकाश होते व ईस्ट्रॅडिऑलची पातळीही मुलींपेक्षा खूप कमी असते. त्याचा एक परिणाम म्हणजे मुलांची वाढ उशीरा सुरू होते, सावकाश चालू राहाते व जास्त काळ चालू राहाते. हाडांची वाढणारी टोकेही उशीरा बंद झाल्याने ती उशीरा थांबते. त्यामुळे पूर्ण वाढ झालेला तरुण तरुणीपेक्षा सरासरी 13 सेंमी उंच असतो. ==पौगंडावस्था सुरू होण्याचे वय== हे वय ठरवणे त्यामागचे दृष्टीकोन (शरीरिक किंवा अंतःस्रावांतील बदल) आणि हेतूंवर (समाजिक, मानसशास्त्रीय किंवा वैद्यकीय मानके ठरवणे) अवलंबून असते. शरीरावर बाह्य खुणा दिसायला लागणे हे सर्वसाधारणपणे पौगंडावस्था सुरू होण्याचे वय समजले जाते. कारण या खुणाच चेतासंस्थेतील व अंतःस्रावांतील शरीरांतर्गत बदलांच्या बाह्य निदर्शक असतात. पौगंडावस्था सुरू होण्याचे वय 10 ते 18 वर्षे वयापर्यंत बदलते. हे वय व्यक्ती-व्यक्तीनुसार, लिंगानुसार आणि जाती-जमाती-वंशानुसार बदलते. अनेक अभ्यासांतून आता असे निदर्शनास येत आहे की हे वय गेल्या शतकापासून हळूहळू कमी होत आहे.काही प्रगत देशांत 1840 साली ते 16-17 होते ते आता 10 वर्षांच्या आसपास आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत |vauthors=Whincup PH, Gilg JA, Odoki K, Taylor SJ, Cook DG | title = Age of menarche in contemporary British teenagers: survey of girls born between 1982 and 1986 | journal = BMJ | volume = 322 | issue = 7294 | pages = 1095–6 | year = 2001 | pmid = 11337438 | pmc = 31261 | doi = 10.1136/bmj.322.7294.1095}}</ref> याचा संबंध राहाणीमान आणि आहाराशी असावा असे वाटते. पौगंडावस्था सुरू होण्याच्या वयावर अनुवंशिक आणि परिसरातील अशा दोन्ही प्रकारच्या घटकांचा प्रभाव दिसतो. ===अनुवंशिक घटकांचा प्रभाव=== परिसरातील घटकांचा प्रभाव समान असलेल्या मुलांतील कमीतकमी 46% मुलांमधे पौगंडावस्था सुरू होण्याचे वय ठरवण्यात अनुवंशिक घटक थेट कारणीभूत असल्याचे आढळले.<ref name="xia">{{जर्नल स्रोत|last1=Ge|first1=Xiaojia|last2=Natsuaki|first2=Misaki N.|last3=Neiderhiser|first3=Jenae M.|last4=Reiss|first4=David|title=Genetic and Environmental Influences on Pubertal Timing: Results From Two National Sibling Studies|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-research-on-adolescence_2007_17_4/page/767|journal=Journal of Research on Adolescence|volume=17|pages=767–788|year=2007|doi=10.1111/j.1532-7795.2007.00546.x}}</ref><ref>{{जर्नल स्रोत |vauthors=Mustanski BS, Viken RJ, Kaprio J, Pulkkinen L, Rose RJ | title = Genetic and environmental influences on pubertal development: longitudinal data from Finnish twins at ages 11 and 14. |url=https://archive.org/details/sim_developmental-psychology_2004-11_40_6/page/1188 | journal = Developmental Psychology | volume = 40 | issue = 6 | pages = 1188–1198 | year = 2004 | pmid = 15535766 | doi = 10.1037/0012-1649.40.6.1188}}</ref><ref>{{जर्नल स्रोत |vauthors=Treloar SA, Martin NG | title = Age at menarche as a fitness trait: nonadditive genetic variance detected in a large twin sample. |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_1990-07_47_1/page/137 | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 47 | issue = 1 | pages = 137–148 | year = 1990 | pmid = 2349942 | pmc = 1683767}}</ref><ref>{{जर्नल स्रोत |vauthors=Kaprio J, Rimpelä A, Winter T, Viken RJ, Rimpelä M, Rose RJ | title = Common genetic influences on BMI and age at menarche. | journal = Human biology; an international record of research | volume = 67 | issue = 5 | pages = 739–753 | year = 1995 | pmid = 8543288}}</ref> हा अनुवंशिक संबंध आई आणि मुलगी यांच्यात जास्त घट्ट आढळला. पण याच्याशी संबंधित विशिष्ट जनुके कोणती ते अद्याप नक्की माहित नाही.<ref name="xia"/> ===परिसरातील घटकांचा प्रभाव=== परिसरातील घटकांचा प्रभावही तितकाच महत्त्वाचा आहे. हा प्रभाव मुलांपेक्षा मुलींच्या वयात येण्यावर व त्यांची पहिली मासिक पाळी सुरू होण्यावर जास्त आढळतो. '''संप्रेरके, स्टेरॉईड्स आणि रसायने:''' शेती व जनावरांच्या पैदाशीत वापरल्यावर पर्यावरणात शिल्लक राहिलेली व साठलेली संप्रेरके, औषधे, सौंदर्यप्रसाधने व इतर रसायने यांचा मानवी लैंगिक विकासावर परिणाम होत असावा अशी काळजी व्यक्त केली जाते. (मांस-उत्पादनासाठी लैंगिक संप्रेरकांच्या वापरावर अनेक देशांत बंदी आहे पण ती किती प्रमाणात वापरली जात असावीत हे माहित नाही.) प्लॅस्टिक, विशेषतः बाळांसाठी दुधाच्या, पाण्याच्या, पेयाच्या, फळांच्या रसांच्या इ. बाटल्या बनवण्यासाठी वापरले जाणारे प्लॅस्टिक बनवण्यासाठी वापरले जाणारे ’बिस्फेनॉल ए’ (Bisphenol A - BPA) ईस्ट्रोजेनच्या कार्यात अडथळा आणते पण ईस्ट्रोजेनसारखे कार्य करते. ते बाटल्यांमधील पाण्यात व खाद्यपदार्थांत, विशेषतः बाटल्या गरम केल्यास, पाझरते. बालकांच्या आणि मुलांच्या शरीरात ते लक्षणीय प्रमाणात आढळते. त्याच्यामुळे, विशेषतः मुलींमधे अकाली पौंगंडावस्था येण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते. '''आहार:''' पौगंडावस्था सुरू होण्याच्या वयावर परिणाम करणाऱ्या परिसरातील घटकांपैकी आहार हा, विशेषतः मुलींमधे, सर्वात प्रभावी घटक आहे. उंच डोंगराळ भागांत राहाणाऱ्या मुलांमधे पौगंडावस्था उशीरा सुरू होते ही खूप पूर्वीच प्रथम निदर्शनास आलेली गोष्ट आहे. पण त्याचाही संबंध आहाराची उपलब्धता आणि गुणवत्ता यांच्याशीच असावा असे आता मानले जाते.   आवश्यकतेपेक्षा जास्त ऊर्जेचे (कॅलरीज्‌) शरीरातील चरबीत रूपांतर होते. चरबीची साठवण ही पौगंडावस्था (अप्रत्यक्षपणे प्रजननक्षमता) सुरू होण्यासाठी पुरेशी तरतूद झाल्याची निदर्शक असते व तसा संदेश मेंदूकडे जातो. निरनिराळ्या समाजांमधील आणि एकाच समाजातील निरनिराळ्या स्तरांमधील [[आहार|आहारातील]] फरक हे पौगंडावस्थेचे वय ठरवणारा प्रमुख घटक आहे असे गेल्या काही शतकांतील पुराव्यावरून निदर्शनास येते आहे. सर्व जगभरात गेल्या काही वर्षांतील मांसाहाराचे (प्राणिज प्रथिने) वाढलेले प्रमाण, आहारातील बदल (फास्ट फूड, जंक फूड), खाण्याच्या सवयींतील बदल (खादाडपणा, हॉटेलमधील खाणे, बाजारातील तयार पदार्थ खाणे, इ.) आणि किशोरवयातील स्थूलपणाचे वाढते प्रमाण यांमुळे पौगंडावस्थेचे वय कमीकमी होत आहे. पण त्याचबरोबर आहाराची गुणवत्ताही महत्त्वाची आहे. प्रथिनांची कमतरता आणि चोथ्याचे (Dietary Fiber) जास्त प्रमाण यांमुळे शुद्ध शाकाहारी मुलींमधे पौगंडावस्था उशीरा सुरू होऊ शकते आणि जास्त काळ रेंगाळते. यावरून असाही निष्कर्ष काढता येतो की एखाद्या समाजातील मुलींच्या पौगंडावस्था सुरू होण्याच्या वयाचा मध्यांक हा त्या समाजातील कुपोषित मुलींच्या प्रमाणाचा निर्देशांक असू शकतो आणि या वयांच्या खालच्या आणि वरच्या मर्यादेतील अंतर हा त्या समाजातील आर्थिक आणि अन्न-वितरणातील विषमतेचा निर्देशांक असू शकतो. '''स्थूलता आणि व्यायाम:''' स्थूलता हे 9 वर्षे वयाआधीच स्तनांची वाढ सुरू होणे आणि 12 वर्षे वयाआधीच पहिली मासिक पाळी येणे यांचे महत्त्वाचे कारण आहे असे संशोधनाअंती वैज्ञानिकांना वाटते. शिवाय स्थूलता आणि लवकर वयात येणे ही भविष्यातील अनारोग्याची नांदी असू शकते. दिवसातील जास्त सरासरी हालचाल आणि व्यायाम यांमुळे प्रजननासाठी उपलब्ध ऊर्जा कमी पडते आणि त्यामुळे पौगंडावस्था उशीरा सुरू होते. शरीरातील चरबीचे प्रमाण आणि रक्तातील कोलेस्टेरॉलची पातळी कमी असणे यांमुळे व्यायामाचा हा परिणाम आणखी वाढतो. '''शारीरिक-मानसिक रोग: दीर्धकाळ रेंगाळणाऱ्या आजारांमुळे मुलगे आणि मुली दोघांतही पौगंडावस्था उशीरा सुरू होते. विशेषतः अशा रोगांमुळे कुपोषण होत असेल तर हा परिणाम जास्त दिसतो. अंतःस्रावांच्या परिणामामुळे या वयात मेंदूमधेही अनेक बदल होत असतात. त्याचा एक परिणाम म्हणजे या काळात मानसिक, विशेषतः मनःस्थितीशी (mood) निगडित विमनस्कता, औदासीन्य, स्किझोफ्रेनिया (Schizophrenia<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Schizophrenia</ref>), इ. असे विकार जास्त प्रमाणात आढळतात. खादाडपणा (Bulimia<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Bulimia_nervosa</ref>) व बऱ्याच मुलींत भूक मंदावणे (Anorexia Nervosa<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Anorexia_Nervosa</ref>) हेही विकार आढळतात. अशा मुलामुलींत, मुख्यतः कुपोषणामुळे, पौगंडावस्था लवकर किंवा उशीरा सुरू होते. '''तणावजनक सामाजिक घटकः''' पर्यावरणातील अनेक घटकांमुळे व बऱ्याच मानसिक-सामाजिक कारणांमुळे पौगंडावस्था सुरू होण्याच्या वेळेत बदल होत असावेत असे वाटते. पण हे परिणाम सौम्य आणि अप्रत्यक्ष असतात आणि ते कसे होतात हे नीट माहित नाही. या वयात मुलांवर मुख्यतः कौटुंबिक प्रभाव असल्याने कुटुंबरचना आणि कौटुंबिक वातावरणाच्या पौगंडावस्थेवर होणाऱ्या परिणामांवर संशोधन केले गेले आहे. पण ते मुख्यतः मुलींची मासिक पाळी सुरू होण्याच्या वयावर आधारित, आकडेवारीवर (Statistical) आधारित, अपुरे, पूर्वग्रहदूषित व वादग्रस्त असण्याची शक्यता आहे. असुरक्षित (मुख्यतः लैंगिक दृष्ट्या) वातावरणात वाढणाऱ्या मुलींची मासिक पाळी काही महिने (सरासरीच्या) लवकर सुरू होते आणि सुरक्षित, एकत्र कुटुंबांत व आई-वडील दोघांच्या संरक्षणात वाढलेल्या मुलींची मासिक पाळी उशीरा सुरू होते असे या संशोधनातील सर्वसाधारण निरीक्षण आहे. युद्ध, निर्वासित अवस्था इ. अस्तित्वासाठी संघर्षाच्या व अत्यंतिक तणावाच्या परीस्थितीत मासिक पाळी उशीरा सुरू होते. त्यात अशा परीस्थितीत झालेली उपासमारही कारणीभूत असते. ==पौगंडावस्थेतील घटनांचा क्रम== पौगंडावस्थेच्या कालावधीत घडणाऱ्या निरनिराळ्या धटना, निरनिराळ्या अवयवांचा विकास आणि इतर दुय्यम लैंगिक चिन्हे दिसणे यांचा क्रम सर्वसाधारणपणे वर सांगितल्याप्रमाणे असला तरी त्यात बदल होऊ शकतात. काही वेळा हे बदल नैसर्गिक फरकांमुळे होत असले तरी त्यांसाठी वैद्यकीय सल्ला घेणे योग्य ठरते. कारण त्यांमागच्या गुंतागुंतीच्या अंतःस्रावी व इतर घटनांतील बिघाडाचे ते निदर्शक असू शकतात. =चेता-अंतःस्रावी प्रक्रिया= पौगंडावस्था ही मुळात एक गुंतागुंतीची चेता-अंतःस्रावी प्रक्रिया आहे. तिचा उद्देश अपरिपक्व मुलाला परिपक्व आणि प्रजननक्षम तरुण बनवणे हा आहे. या प्रक्रियेत चेतासंस्थेतील [[मध्यवर्ती चेतासंस्था]] व [[अधश्चेतक]] (Hypothalamus) आणि अंतःस्रावी प्रजननसंस्थेतील [[पोष ग्रंथी|पोष ग्रंथी/पीयूष ग्रंथी]], [[प्रजनन ग्रंथी]] आणि [[अधिवृक्क ग्रंथी]] यांचा समावेश होतो. एका ग्रंथीतून स्रवणाऱ्या अंतःस्रावांच्या संदेशांना प्रतिसाद म्हणून दुसऱ्या ग्रंथीतून अंतःस्राव निर्माण होतात आणि त्यांचे एकमेकांवर उत्तेजक किंवा प्रतिबंधक प्रभावाने नियंत्रण असते. शरीरातील इतर अंतःस्रावी ग्रंथी व संस्थांकडून मिळणारी माहिती आणि नियंत्रणावरही त्यांचा प्रतिसाद अवलंबून असतो. ==चेता-अंतःस्रावी प्रक्रियेत सहभागी अवयव व त्यांचे कार्य== [[चित्र:पौगंडावस्थेतील संप्रेरक-नियंत्रण - Puberty-Hormonal control.jpg|अल्ट=|इवलेसे|500x500अंश|अंतःस्रावी ग्रंथींचे लैंगिक वाढ-विकास व कार्यावरील नियंत्रण दर्शवणारी आकृती. ]] '''[[मध्यवर्ती चेतासंस्था]]:''' योग्य वेळ येईपर्यंत मध्यवर्ती चेतासंस्था अधश्चेतकातील आर्क्वेट केंद्रकाला पौगंडावस्था सुरू करण्याचे कार्य सुरू करण्यास प्रतिबंध करते व नंतर प्रजननग्रंथी, मेद ऊतक, शरीरातील इतर संस्था व मेंदूतील इतर भागांकडून येणाऱ्या संदेशांचा अर्थ लावून योग्य वेळी आर्क्वेट केंद्रकाला प्रतिबंधमुक्त करते. '''[[अधश्चेतक|अधश्चेतकातील]] आर्क्वेट केंद्रकः''' प्रजनन संस्थेचे कार्य सुरू करणारा व पुढे योग्य रीतीने चालू ठेवणारा हा मुख्य नियंत्रक आहे. यातील चेतापेशींतून स्रवणारे संप्रेरक पोष ग्रंथीला उत्तेजित करतात. '''[[पोष ग्रंथी]]:''' अधश्चेतकाने उत्तेजित केल्यावर या ग्रंथीतून प्रजनन ग्रंथींना उत्तेजित करणारे संप्रेरक स्रवतात आणि रक्तामार्फत प्रजनन ग्रंथींपर्यंत पोचतात. '''[[प्रजनन ग्रंथी]]:''' पोष ग्रंथीतून स्रवलेल्या संप्रेरकांमुळे पुरुषामधे [[वृषण]] आणि स्त्रीमधे [[बीजांडकोष]] या प्रजनन ग्रंथी उत्तेजित होतात आणि अनुक्रमे टेस्टोस्टेरॉन आणि ईस्ट्रोजेन या संप्रेरकांची निर्मिती करतात. या संप्रेरकांमुळे मुलगा व मुलीत अनुक्रमे पुरुषत्वाचे व स्त्रीत्वाचे गुणधर्म विकसित होतात. शिवाय या संप्रेरकांचा अधश्चेतकावर प्रतिबंधक प्रभाव असतो. '''[[अधिवृक्क ग्रंथी]]:''' या ग्रंथी प्रजनन ग्रंथींच्या आधी 1-2 वर्षे विकसित होतात आणि त्यांचे कार्य सुरू होते. त्यातून स्रवणाऱ्या [[अधिवृक्कजन्य पुरुषजनक संप्रेरक|अधिवृक्कजन्य पुरुषजनक संप्रेरकांमुळे]] मुलगा व मुलगी या दोघांतही काही दुय्यम लैंगिक गुणधर्मांचा विकास होतो. ==मुख्य सहभागी अंतःस्राव== '''1.  न्यूरोकायनीन बी''' (Neurokinin B<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Neurokinin_B</ref>)आणि '''किस्पेप्टीन''' (Kisspeptin<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Kisspeptin</ref>): अधश्चेतकामधील चतापेशींमधे असणारी ही न्यूरोपेप्टाईड गटातील रासायनिक द्रव्ये त्या पेशींत '''प्रजननग्रंथीपोषी स्रावी संप्रेरक''' (Gonadotropin Releasing Hormones – GnRH) निर्मितीला व स्रवण्याला सुरुवात करून देतात. याबरोबर पौगंडावस्थेची सुरुवात होते. '''2.  प्रजननग्रंथीपोषी स्रावी संप्रेरक''' (Gonadotropin-Releasing Hormone - '''GnRH'''<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Gonadotropin-Releasing_Hormone</ref>): हा पेप्टाईड संप्रेरक पोष ग्रंथीतील '''प्रजननग्रंथीपोष पेशींना''' (Gonadotropic Cells<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Gonadotropic_cell</ref>) 'पुटक उद्दीपक संप्रेरक' व 'ल्यूटीनकारी संप्रेरक' या '''पोषी संप्रेरकांची''' (Gonadotropic Hormones<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Gonadotrophin</ref>) निर्मिती करण्यासाठी उत्तेजित करतो. '''3.  पुटक उद्दीपक संप्रेरक''' (Follicle-Stimulating Hormone - '''FSH'''<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Follicle-Stimulating_Hormone</ref>):  हा प्रथिन-स्वरूपातील '''पोषी संप्रेरक''' (Gonadotropic Hormone) प्रजननग्रंथीपोष पेशींतून स्रवतो आणि रक्तप्रवाहात मिसळतो. पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीला याचे रक्तातील प्रमाण जवळजवळ 2.5 पट वाढते. याच्यामुळे बीजांडकोषातील बीजांडपुटके उत्तेजित होतात आणि वृषणातील शुक्रजंतूजनक आणि 'सर्टोली' पेशी (Sertoli Cells<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Sertoli_cell</ref>) उत्तेजित होतात. '''4.  ल्यूटीनकारी संप्रेरक''' (Luteinizing Hormone - '''LH'''<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Luteinizing_Hormone</ref>): हाही प्रथिन-स्वरूपातील '''पोषी संप्रेरक''' (Gonadotropic Hormone) प्रजननग्रंथीपोष पेशींतून स्रवून रक्तप्रवाहात मिसळतो. पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीला याचे रक्तातील प्रमाण अचानक जवळजवळ 25 पट वाढते (पुटक उद्दीपक संप्रेरकाच्या 10 पट) वाढते. याच्यामुळे वृषणातील 'लेडिग' पेशी (Leydig cells<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Leydig_cell</ref>) आणि बीजांडकोषातील 'थीका' पेशी (Theca cells<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Theca_of_follicle</ref>) उत्तेजित होतात. '''5.  टेस्टोस्टेरॉन''' (Testosterone<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Testosterone</ref>): हा स्टेरॉईड स्वरूपातील संप्रेरक मुख्यतः वृषणातील 'लेडिग' पेशींतून स्रवतो. काही प्रमाणात तो बीजांडकोषातील 'थीका' पेशींतून आणि अधिवृक्क बाह्यकातूनही स्रवतो. सस्तन प्राण्यांतील तो 'मूळ' उपचयी स्टेरॉईड असून प्रमुख '''पुरुष-संप्रेरक''' (पुरुषत्वजनक संप्रेरक - Androgen) आहे. संपूर्ण शरीरातील अनेक ठिकाणच्या ऊतकांत असलेल्या आणि या संप्रेरकाला प्रतिसाद देणाऱ्या पुरुषकारी ग्राहकांवर तो प्रभाव पाडतो. या प्रभावामुळे त्या ऊतकांत पुरुषी गुणधर्मांचा विकास होतो. '''6.  ईस्ट्रॅडिऑल''' (Estradiol<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Estradiol</ref>): हा टेस्टोस्टेरॉनपासून निर्माण होणारा स्टेरॉईड स्वरूपातील मुख्य '''स्त्री-संप्रेरक''' (स्त्रीत्वजनक संप्रेरक - Estrogen) आहे. तो मुख्यतः स्त्रियांच्या बीजांडकोषातील 'ग्रॅन्युलोझा' पेशींपासून (Granuloza cells<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Granulosa_cell</ref>) निर्माण होत असला तरी थोड्या प्रमाणात अधिवृक्क ग्रंथींतून आणि पुरुषांच्या वृषणांतून स्रवणाऱ्या टेस्टोस्टेरॉनपासूनही निर्माण होतो. संपूर्ण शरीरातील अनेक ठिकाणच्या ऊतकांत असलेल्या आणि या संप्रेरकाला प्रतिसाद देणाऱ्या स्त्रीकारी ग्राहकांवर तो प्रभाव पाडतो. या प्रभावामुळे त्या ऊतकांत स्त्रीत्वाच्या गुणधर्मांचा विकास होतो. '''7.  अधिवृक्कजन्य पुरुषकारी संप्रेरक''' (Adrenal Androgens<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Androgen</ref>): हे अधिवृक्क ग्रंथींच्या बाह्यपटलातील जालिकामय क्षेत्रात निर्माण होणारे स्टेरॉईड स्वरूपातील पुरुषत्वजनक संप्रेरक आहेत. हे मुलगा व मुलगी या दोघांतही निर्माण होतात. पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीच्या काळात मुलांमधे आणि मुलींमधेसुद्धा होणाऱ्या काही पुरुषकारी दुय्यम लैंगिक गुणधर्मांच्या (उदाहरणार्थ, शरीरावरील केसांची वाढ) विकासाला ते हातभार लावतात. '''8.  इन्शुलीनसदृश वाढ-घटक 1''' (Insulin-like growth factor 1 - '''IGF 1'''<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Insulin-like_growth_factor_1</ref>): वाढ संप्रेरकाच्या वाढत्या पातळीला प्रतिसाद म्हणून या संप्रेरकाच्या पातळीत पौगंडावस्थेत लक्षणीय वाढ होते. पौगंडावस्थेत दिसणाऱ्या अचानक वाढीच्या झपाट्याचा/झटक्याचा हा मुख्य प्रवर्तक असावा. '''9.  लेप्टीन''' - ’समाधान-संप्रेरक’ (Leptin<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Leptin</ref>): हा प्रथिन स्वरूपातील संप्रेरक मेद-ऊतकातून स्रवतो. '''अधश्चेतक''' हा याचा मुख्य लक्ष्य अवयव आहे. भुकेचे, समाधानाचे आणि ऊर्जेच्या चयापचयाचे नियंत्रण करण्यासाठी मेंदूला (मुख्यतः अधश्चेतकाला) शरीरातील मेदसाठ्याची आणि शरीर-वस्तुमानाची अंदाजे कल्पना असणे आवश्यक असते. ही माहिती लेप्टीनची पातळी देत असावी असे वाटते. शरीरात पुरेसा मेदसाठा आणि पुरेसे शरीर-वस्तुमान असल्याशिवाय पौगंडावस्थेला (मुख्यत मुलींच्या) सहसा सुरुवात होत नाही. म्हणून पौगंडावस्थेला सुरुवात करण्यास (आणि त्यामुळे नंतर स्त्री प्रजननक्षम होण्यास) अनुकूलता दर्शवणारा संप्रेरक म्हणूनही तो काम करतो. ==चेता-अंतःस्रावी प्रक्रियेतील मुख्य टप्पे== गर्भारपणाच्या पहिल्या तिमाहीच्या शेवटी गर्भातील अंतःस्रावी प्रजननसंस्था कार्यरत होते. जन्म होण्याच्या सुमारास वृषण आणि बीजांडकोष तात्पुरते निष्क्रीय होतात परंतु पुढे काही महिने पुन्हा कार्यरत राहातात. त्यानंतर लैंगिक स्टेरॉईड्स्ना नकारात्मक प्रतिसाद देणारी मेंदूतील यंत्रणा परिपक्व होऊन अधश्चेतकामधील आर्क्वेट केंद्रकाचे कार्य पौगंडावस्थेपर्यंत दडपले जाते. यामुळे बालवयात प्रजननग्रंथीपोषी संप्रेरक आणि लैंगिक स्टेरॉईड संप्रेरकांची (टेस्टोस्टेरॉन, ईस्ट्रॅडिऑल, इ.) पातळी (सध्या उपलब्ध असलेल्या पद्धतींनी) न मोजता येण्याइतकी खालावते. (पण या काळात या संप्रेरकांच्या पातळीत होणाऱ्या सूक्ष्म चढ-उतारांमुळे बीजपेशी - भावी बीजांडे - आणि त्याभोवतीच्या पुटकांची संख्या जवळजवळ दुप्पट होते असे दर्शवणारे पुरावे नवीन संशोधनातून उपलब्ध होत आहेत.) खऱ्या पौगंडावस्थेची सुरुवात मध्यवर्ती चेतासंस्थेतील गुंतागुंतीच्या प्रक्रियांतून होते. शरीरावर पौगंडावस्थेचे पहिले चिन्ह बाह्यतः दिसण्याआधी 1 ते 2 वर्षे (8 ते 10 वर्षे वयाच्या सुमारास) या प्रक्रिया सुरू होतात. मेंदूच्या इतर क्षेत्रांत निर्माण होत असलेले, अधश्चेतकातील आर्क्वेट केंद्रकाला दडपणारे, प्रतिबंधक संकेत बंद होतात. त्याचबरोबर  प्रजननग्रंथी, मेद ऊतक व शरीरातील इतर संस्था यांच्याकडून येणाऱ्या अंतःस्रावांच्या स्वरूपातील संदेशांमुळे आर्क्वेट केंद्रकामधील चेतापेशी उत्तेजित होतात आणि नैसर्गिक पौगंडवस्थेची सुरुवात होते. (मेंदूच्या इतर क्षेत्रांत निर्माण होत असलेले हे प्रतिबंधक संकेत आणि त्यांचा आर्क्वेट केंद्रकावरील प्रभाव दूर करणाऱ्या यंत्रणा यांच्यावर अनेक वर्षे संशोधन सुरू आहे. याबद्दलचे आकलन अजून अपूर्ण आहे. पण 'समाधान-संप्रेरक' '''लेप्टीनची''' पातळी बालवयात सतत वाढत असते आणि ती आर्क्वेट केंद्रकाला प्रतिबंधमुक्त करून कार्यरत करण्यात सहभागी असते.) आर्क्वेट केंद्रकातील चेतापेशींत असणारी रासायनिक द्रव्ये (न्यूरोपेप्टाईड्स '''न्यूरोकायनीन बी''' आणि '''किस्स्पेप्टीन''') त्या पेशींत '''प्रजननग्रंथीपोषी स्रावी संप्रेरकाच्या''' (GnRH) निर्मितीला व लाटांच्या स्वरूपात स्रवण्याला सुरुवात करून देतात. (मुळात अधश्चेतकामधे ही लाट का उत्पन्न होते हे अजून पूर्णपणे माहित नाही. पण 'लेप्टीन', 'किस्स्पेप्टीन' व किस्स्पेप्टीनच्या निर्मितीवर नियंत्रण ठेवणारे 'न्यूरोकायनीन-बी' यांचा यात सहभाग असावा. कारण त्यांची पातळी या सुमारास वाढलेली आढळते. ही लाट कधी उत्पन्न व्हावी हे अनुवंशिकतेमुळेही ठरत असावे.) प्रजननग्रंथीपोषी स्रावी संप्रेरक लाटांच्या स्वरूपात [[पोष ग्रंथी|पोष ग्रंथीतील प्रवेशिका नीलेत]] (Pituitary Portal System) प्रवेश करतो आणि पोष ग्रंथीला उत्तेजित करतो. त्यामुळे पौगंडावस्था सुरू झाल्याचा संदेश पोष ग्रंथीला मिळतो आणि पोष ग्रंथीत '''पुटक उद्दीपक संप्रेरक''' (Follicle Stimulating Hormone – FSH) आणि '''ल्यूटीनकारी संप्रेरक''' (Luteinizing hormone – LH) या प्रजननग्रंथीपोषी संप्रेरकांची निर्मिती सुरू होते आणि ते लाटांच्या स्वरूपात रक्तातून प्रसारित केले जातात. या संप्रेरकांच्या उत्तेजनामुळे प्रजननग्रंथींची (बीजांडकोष आणि वृषणाची) वाढ (व कार्य) सुरू होते आणि त्यांत अनुक्रमे स्त्री-संप्रेरक '''ईस्ट्रोजेन''' आणि पुरुष-संप्रेरक '''टेस्टोस्टेरॉनची''' निर्मिती सुरू होते. या संप्रेरकांमुळे अनुक्रमे मुलींत स्त्रीबीजांची ('''बीजांडे''') आणि मुलांत पुरुषबीजांची ('''शुक्रजंतूंची''') निर्मिती सुरू होते. याबरोबरच दोघांतही पौगंडावस्थेचे इतर बदलही सुरू होतात. मध्यवर्ती चेतासंस्थेतील '''जीएन्‌आरएच (GnRH) स्पंदकातून''' येणारे उत्तेजक संदेश स्पंदनस्वरूपात येत असल्याने 'प्रजननग्रंथीपोषी स्रावी संप्रेरकही (GnRH)' लाटांच्या स्वरूपात स्रवतो आणि परिणामी पोष ग्रंथीतून 'ल्यूटीनकारी संप्रेरक' आणि 'पुटक उद्दीपक संप्रेरकही'  लाटांच्या स्वरूपात स्रवतात. शारीरिक पौगंडावस्था सुरू होण्याआधी सुरुवातीला या लाटा फक्त झोपेतच निर्माण होतात पण नंतर पौगंडावस्थेच्या शेवटी त्या दिवसरात्र निर्माण होत राहातात.  या बदलांच्या थोडे आधीच (6 ते 11 वर्षे वयात) '''अधिवृक्क ग्रंथींची''' वाढ आणि कार्य ('''अधिवृक्कविकासारंभ''' - Adrenarche<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Adrenarche</ref>) सुरू झालेले असते. त्यांतून स्रवणाऱ्या स्टेरॉईड स्वरूपातील '''अधिवृक्कजन्य पुरुषकारी संप्रेरकांमुळे (Adrenal androgens)''' पौगंडावस्थेतील काही दुय्यम लैंगिक गुणधर्मांचा (मुलगा व मुलगी या दोघांतीलही जननेंद्रीयांवरील व इतर शरीरावरील केसांची वाढ; त्वचेवरील घर्मग्रंथी व शरीरगंध; केसांच्या मुळाशी असणाऱ्या तैलग्रंथी आणि तारुण्यपीटिका; इत्यादी) विकास सुरू होतो. पण '''अधिवृक्कविकासारंभ''' (Adrenarche) आणि '''प्रजननग्रंथीविकासारंभ''' (Gonadarche) यांच्यातील परस्पर संबंधाचे आकलन अजून पूर्णपणे झालेले नाही. त्या कदाचीत एकापुढे एक किंवा बरोबर चालणाऱ्या स्वतंत्र प्रक्रियाही असू शकतील. म्हणून जननेंद्रीयांवरील केसांच्या वाढीवरून एखाद्या मुलात जननग्रंथीविकासारंभ व पौगंडावस्थेचा आरंभ झाला हा निष्कर्ष काढता येईलच असे नाही. या कालावधीत एकदम होणाऱ्या शारीरिक वाढीत 'पोष ग्रंथीतून' स्रवणारा '''वाढसंप्रेरक''' व '''अवटु ग्रंथीचाही''' (Thyroid<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Thyroid</ref>) सहभाग असतो. =लैंगिक शिक्षण= बऱ्याच मुलांची वा मुलींची या नैसर्गिक बदलांशी जुळवून घेताना दमछाक होते. कारण याबरोबर पालकांची मानसिकता, त्यांची मते, मित्रमैत्रिणींचे स्वभाव, जीवनाविषयक दृष्टीकोन अशा सर्व गोष्टी इथे संलग्न असतात. मुले संभ्रमित वा गोंधळून जाऊ नयेत, करीअरची दिशा भटकू नये म्हणून विश्वासार्ह [[लैंगिक शिक्षण]] हे योग्य स्त्रोतातून मिळेल याची पालकांनी खात्री करून घ्यावी असा आधुनिक वैद्यकीय दृष्टीकोन आहे. ==सोहळे आणि विधी== <ref>[http://www.navprabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1937:2010-01-23-06-09-00&catid=43:2009-09-10-05-31-19&Itemid=55 निरंजन घाटे]</ref>[[मुंज]] = संदर्भ = {{संदर्भयादी}} = बाह्य दुवे = * [http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/787325.cms डॉ प्रज्ञा दिवाण]{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:मानव]] [[वर्ग:शरीराच्या अवस्था]] [[वर्ग:वाढ व विकास]] [[वर्ग:आरोग्य]] [[वर्ग:लैंगिकता]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 03clsar7z792d3t3l1l6ois0dev6qdu 0 25357 2718774 2715663 2026-10-11T05:59:05Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718774 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|३०|२७३|२७४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === चौदावे शतक === * [[इ.स. १३९९|१३९९]] - [[हेन्री चौथा, इंग्लंड|हेन्री चौथा]] यांनी [[इंग्लंड]]चे नवे राजे म्हणून अधिकार ग्रहण केले आणि लँकेस्टर घराण्याची सत्ता प्रस्थापित झाली.<ref>{{cite web | title = Henry IV Accession | url = https://www.britannica.com/biography/Henry-IV-king-of-England | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५२०|१५२०]] - [[सुलेमान पहिला|सुलेमान द मॅग्निफिसेंट]] [[ओस्मानी साम्राज्य|ओस्मानी साम्राज्याचा]] सुलतान झाला.<ref>{{cite web | title = Suleiman the Magnificent Ascension | url = https://www.britannica.com/biography/Suleiman-the-Magnificent | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> === सत्रावे शतक === * [[इ.स. १६२८|१६२८]] - [[शहाजहान]] यांनी [[मुघल साम्राज्य|मुघल साम्राज्याचे]] सम्राट म्हणून स्वतःचा औपचारिक राज्याभिषेक पूर्ण केला.<ref>{{cite web | title = Shah Jahan Ascension | url = https://www.britannica.com/biography/Shah-Jahan | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७९१|१७९१]] - [[व्हूलफगांग आमाडेउस मोत्सार्ट|मोझार्ट]] यांच्या डी झॉबरफ्लोटे (''जादुई बासरी'') या [[ऑपेरा]]चा पहिला प्रयोग [[व्हियेना]] येथे झाला.<ref>{{cite web | title = Premiere of The Magic Flute | url = https://www.britannica.com/topic/The-Magic-Flute | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८८२|१८८२]] - जगात पहिल्यांदाच पाण्याच्या प्रवाहावर चालणारे जलविद्युत केंद्र [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[ॲपलटन, विस्कॉन्सिन]] येथे सुरू झाले.<ref>{{cite web | title = First Hydroelectric Power Plant | url = https://www.history.com/this-day-in-history/first-hydroelectric-power-plant-begins-operation | publisher = हिस्ट्री चॅनेल | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८९५|१८९५]] - फ्रेंच सैन्याने राजधानी [[अंतानानारिवो]] ताब्यात घेतल्यानंतर [[मादागास्कर]] अधिकृतरित्या [[फ्रान्स|फ्रांसच्या]] आधिपत्याखाली आले.<ref>{{cite web | title = French Conquest of Madagascar | url = https://www.britannica.com/place/Madagascar/The-French-conquest | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९३५|१९३५]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचे]] राष्ट्राध्यक्ष [[फ्रँकलिन डी. रूझवेल्ट]] यांच्या हस्ते [[ॲरिझोना]] आणि [[नेव्हाडा]]च्या सीमेवरील [[हूवर धरण|हूवर धरणाचे]] उद्घाटन झाले.<ref>{{cite web | title = Hoover Dam Dedication | url = https://www.history.com/this-day-in-history/fdr-dedicates-hoover-dam | publisher = हिस्ट्री चॅनेल | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३५|१९३५]] - [[लीग ऑफ नेशन्स]]च्या महासभेने आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार नागरी वस्त्यांवर बॉम्बफेक करणे बेकायदेशीर घोषित केले.<ref>{{cite web | title = League of Nations Protection of Civilian Populations Against Air Bombardment | url = https://ihl-databases.icrc.org/ | publisher = आंतरराष्ट्रीय रेडक्रॉस समिती | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[पाकिस्तान]] आणि [[यमन]] या देशांना [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांमध्ये]] औपचारिक प्रवेश मिळाला.<ref>{{cite web | title = Member States of the United Nations | url = https://www.un.org/en/about-us/member-states | publisher = संयुक्त राष्ट्रे | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[युएसएस नॉटिलस (एसएसएन-५७१)|यु.एस.एस. नॉटिलस]] या जगातील पहिल्या अणुशक्तीवर चालणाऱ्या पाणबुडीचा [[अमेरिकन नौदल|अमेरिकन नौदलात]] औपचारिक समावेश झाला.<ref>{{cite web | title = USS Nautilus Commissioned | url = https://www.history.navy.mil/ | publisher = नेव्हल हिस्टरी अँड हेरिटेज कमांड | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[इंडोनेशिया]]मध्ये ३० सप्टेंबरच्या चळवळीद्वारे लष्करी अधिकाऱ्यांच्या हत्येनंतर जनरल [[सुहार्तो]] यांच्या नेतृत्वाखालील सैन्याने [[इंडोनेशियाचा कम्युनिस्ट पक्ष|कम्युनिस्ट पक्षाच्या]] कार्यकर्त्यांवर व संशयितांवर व्यापक कारवाई आणि हत्याकांडास सुरुवात केली.<ref>{{cite news | title = The Indonesian Mass Killings of 1965–66 | url = https://www.bbc.com/news/world-asia-34402001 | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[बोत्स्वाना]] या आफ्रिकन देशाला [[युनायटेड किंग्डम|ग्रेट ब्रिटनपासून]] स्वातंत्र्य मिळाले आणि सेरेत्से खामा हे देशाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष झाले.<ref>{{cite web | title = Botswana Independence Day | url = https://www.britannica.com/place/Botswana/Independence | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[झेरॉक्स|झेरॉक्स कॉर्पोरेशन]], [[इंटेल कॉर्पोरेशन|इंटेल]] आणि [[डिजिटल इक्विपमेंट कॉर्पोरेशन]] यांनी मिळून संगणक जाळ्यांसाठीच्या [[इथरनेट]] तंत्रज्ञानाचे पहिले निकष (DIX Ethernet Standard) जाहीर केले.<ref>{{cite web | title = Ethernet Specification Published | url = https://www.computerhistory.org/tdih/september/30/ | publisher = संगणक इतिहास संग्रहालय | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९१|१९९१]] - [[हैती]]मध्ये लष्करी उठाव होऊन लोकशाही मार्गाने निवडून आलेले राष्ट्राध्यक्ष [[ज्याँ-बर्ट्रांड अरिस्टिड|ज्याँ-बर्ट्रांड अरिस्टिड]] यांची हकालपट्टी करण्यात आली.<ref>{{cite news | title = Haitian Military Overthrows President Aristide | url = https://www.nytimes.com/1991/10/01/world/haitian-military-occupies-capital-and-sends-president-into-exile.html | publisher = द न्यू यॉर्क टाइम्स | date = १ ऑक्टोबर १९९१ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[महाराष्ट्रातील भूकंप (१९९३)|महाराष्ट्रातील लातूर व किल्लारी]] परिसरात ६.२ तीव्रतेचा विनाशकारी भूकंप होऊन सुमारे १०,००० लोकांचा मृत्यू झाला आणि लाखो नागरिक बेघर झाले.<ref>{{cite news | title = Latur Earthquake 1993 | url = https://www.thehindu.com/news/national/other-states/latur-earthquake-1993-revisiting-the-tragedy/article25086841.ece | publisher = द हिंदू | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[स्पेन]]च्या स्वायत्त [[कॅटलोनिया|कॅटेलोनिया]] प्रांताच्या संसदेने १२० विरुद्ध १५ अशा बहुमताने स्वायत्ततेचा नवीन मसुदा संमत केला, ज्यामध्ये कॅटेलोनियाला 'राष्ट्र' म्हणून मान्यता देण्याचा प्रस्ताव होता.<ref>{{cite news | title = Catalonia Parliament approves autonomy draft | url = https://www.elmundo.es/ | publisher = एल मुंदो | date = ३० सप्टेंबर २००५ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[डेन्मार्क]]मधील [[यिलँड्स-पोस्टेन]] या वृत्तपत्रात [[इस्लाम]] धर्माचे संस्थापक [[मोहम्मद पैगंबर|पैगंबर मुहम्मद]] यांची वादग्रस्त व्यंगचित्रे प्रसिद्ध झाली, ज्यावरून जागतिक पातळीवर मोठे वादंग निर्माण झाले.<ref>{{cite news | title = Jyllands-Posten Muhammad cartoons controversy | url = https://www.bbc.com/news/world-europe-11442007 | publisher = बीबीसी न्यूज | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[सर्बिया]]च्या संसदेने एकमताने देशाचे नवीन संविधान अंगिकारले, ज्यामध्ये [[कोसोव्हो]]ला सर्बियाचा अविभाज्य भाग म्हणून घोषित करण्यात आले.<ref>{{cite news | title = Serbia adopts new constitution | url = https://www.reuters.com/ | publisher = रॉयटर्स | date = ३० सप्टेंबर २००६ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[प्रभाकर पंडित]], [[:वर्ग:मराठी संगीतकार|मराठी संगीतकार]]. * [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[ज्याँ-मरी लेह्न]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:फ्रेंच रसायनशास्त्रज्ञ|फ्रेंच रसायनशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[योहान डायझेनहॉफर]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ|जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[एहूद ओल्मर्ट]], [[:वर्ग:इस्रायलचे पंतप्रधान|इस्रायलचा बारावा पंतप्रधान]]. * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - [[पॉल शीहान]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[शान, संगीतकार|शान]], [[:वर्ग:भारतीय संगीतकार|भारतीय संगीतकार]]. * [[इ.स. १९७२|१९७२]] - [[अरी बेह्न]], [[:वर्ग:नॉर्वेजियन लेखक|नॉर्वेजियन लेखक]]. * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[मार्टिना हिंगीस]], [[स्वित्झर्लंड]]ची [[:वर्ग:टेनिसपटू|टेनिस खेळाडू]]. == मृत्यू == * [[इ.स. १२४६|१२४६]] - [[यारोस्लाव्ह दुसरा, रशिया]]चा झार. * [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[रुडॉल्फ डीझेल]], जर्मन संशोधक. * [[इ.स. १९९२|१९९२]] - [[गंगाधर देवराव खानोलकर]], [[:वर्ग:मराठी लेखक|मराठी लेखक]]. == प्रतिवार्षिक पालन == * स्वातंत्र्य दिन - [[बोत्स्वाना]]. * शेती राष्ट्रीयीकरण दिन - [[साओ टोमे आणि प्रिन्सिप]]. * [[जागतिक भाषांतर दिवस|आंतरराष्ट्रीय भाषांतर दिन]]. ---- == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||september/30}} ----- [[सप्टेंबर २८]] - [[सप्टेंबर २९]] - सप्टेंबर ३० - [[ऑक्टोबर १]] - [[ऑक्टोबर २]] - [[सप्टेंबर महिना]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} b2c0f47x8nokeppl5nmchh2eqzjclon 0 31875 2718726 2713407 2026-10-11T03:09:52Z संतोष गोरे 135680 लेख तालुक्यावर आहे, मंदिरावर नाही 2718726 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = |इतर_नाव = आमर्दकपूर |टोपणनाव = नागनाथ / नागेश्वर |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 32|अक्षांशसेकंद =4.39 |रेखांश= 77|रेखांशमिनिटे= 2|रेखांशसेकंद=22.44 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''औंढा नागनाथ तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली जिल्ह्यातील]] एक तालुका आहे. येथे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी [[औंढा नागनाथ मंदिर|औंढा-नागनाथ]] हे ज्योतिर्लिंग आहे. याचे प्राचीन नाव आमर्दक. ही एक शिवाची उपाधी असून, या नावाचा एक शैवपंथही अस्तित्वात होता. यातूनच या स्थलनामाची उत्पत्ती झाली. 'आमर्दक सन्तान' या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या शैव अनुयायांचे हे मुख्य पीठ असून, त्याचा प्रसार सातव्या ते अकराव्या शतकात [[गुजरात]], [[राजस्थान]] आणि [[मध्य प्रदेश]] या भागांतही झाला होता. भारतातील पवित्र बारा ज्योतिर्लिंगापैकी आद्य ज्योतिर्लिंग मानल्या जाणाऱ्या नागनाथ (नागेश्वर) मंदिरासाठी औंढा हे गाव प्रसिद्ध आहे. या गावात एकेकाळी आमर्दक सरोवर होते. हे मंदिर एका विस्तीर्ण २९०X१९० फुटी आवारात असून त्याभोवती एक मोठा परकोट आहे. परकोटाला चार प्रवेशद्वारे असून त्यातील उत्तरेकडील प्रवेशद्वारावर नगारखाना आहे. तेच मुख्य प्रवेशद्वार होय. आवारातच एक पायविहीर असून तिचा नागतीर्थ असा उल्लेख केला जातो. सासू-सुनेची बारव असेही तिला म्हणतात. मुख्य मंदिराची लांबी १२६ फूट, रुंदी ११८ फूट आणि उंची ९६ फूट आहे. मंदिराच्या पश्चिमेस नामदेव महाराजांचे मंदिर व सभामंडप आहे. औंढा हे संत नामदेवाचे गुरू [[विसोबा खेचर]] यांचेही गाव आहे. त्यांची समाधी या परिसरातच आहे.<ref>"[https://books.google.com/books?id=TQ1ACQAAQBAJ RBS Visitors Guide India: Maharashtra Travel Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703140613/https://books.google.com/books?id=TQ1ACQAAQBAJ |date=3 जुलाई 2019 }}," Ashutosh Goyal, Data and Expo India Pvt. Ltd., 2015, ISBN 9789380844831</ref> <ref>"[https://books.google.com/books?id=5xefEXhvG8EC Mystical, Magical Maharashtra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190630170850/https://books.google.com/books?id=5xefEXhvG8EC |date=30 जून 2019 }}," Milind Gunaji, Popular Prakashan, 2010, ISBN 9788179914458</ref> * येथे नागनाथ या नावाने महाविद्यालय आहे. औंढा नागनाथ तालुक्यातील काही गांवे:- [[चित्र:तालुका औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली .jpg|इवलेसे|या तालुक्यातील गावांचा नकाशा]] *अंजनवाडा *अंजनवाडी *अनखळी *असोंदा *असोला असोला आजरसोंडा आमदरी उंडेगाव उखळी उमरा औंढा नागनाथ कंजारा काकडदाभा काठोडा तांडा कुंडकर पिंपरी केळी कोंडशी बुद्रुक गढाळा गांगलवाडी गोजेगाव गोळेगाव चिंचोली चिमेगाव चोंडी शहापूर जडगाव जलालदाभा जलालपूर जवळा जामगव्हाण जोडपिंपरी टाकळगाव ढेगज तपोवन दुघाळा तामटी तांडा दरेगाव दुरचुना देवाळा देवाळा दौडगाव धार नांदखेडा नांदगाव नागझरी नागेशवाडी नालेगाव निशाणा पांगरा पार्डी सावळी पिंपळदरी पिंपळा पुरजळ पूर पोटा पोटा खुर्द फुलदाभा बेरुळा बोरजा ब्राह्मणवाडा भोसी माथा मार्डी मूर्तीजापूर सावंगी मेथा येडूत येळी येहळेगाव रांजाळा राजदरी राजापूर रामेश्वर <ref group="रामेश्वर">'''रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली''' महाराष्ट्र राज्यातील मराठवाडा विभागात, हिंगोली जिल्ह्यामध्ये औंढा नागनाथ हा बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी आठवे आद्य ज्योतिलिंग असलेला तालुका आहे. ह्या तालुक्यात १५०० लोकवस्ती असलेले रामेश्वर हे छोटेसं गांव आहे. औंढा नागनाथपासून अवघ्या २० कि.मी. अंतरावर जिंतूर ते औंढा नागनाथ मार्गावर वसलेलं रामेश्वर हे टुमदार गांव आहे. काही वर्षांपूर्वी रामेश्वरचं चित्र इतर गावांपेक्षा वेगळं नव्हतं. चिखलाने भरलेले रस्ते, उघडी गटारे, आपापसातील हेवेदावे, यांने हे गाव ग्रासले होते. या गावचा मुख्य व्यवसाय शेती असून कुकुटपालन, बकरीपालन इत्यादी जोडधंदेही आहेत. या गावात अनेक बचतगट स्थापन झाले असून गावातील महिला स्वंयरोजगाराच्या दिशेने वाटचाल करीत आहेत. या गावात अंगणवाडी व जिल्हा परिषदेची पहिले ते सातवीपर्यंतची शाळा आहे.  परंतु, गेल्या काही वर्षांपासून या गावात, गाव विकासाच्या विविध योजना राबविल्या जात आहेत. या गावात दरवर्षी पाण्याचा मोठा प्रश्‍न उद्भवत असे. समस्त गावकर्‍यांनी सार्वजनिक प्रयत्नातून विहीर खोदून त्याद्वारे आता घरोघरी पाण्याच्या व्यवस्था केली आहे. गावातील रस्त्याचे आता क्रॉंक्रिटीकरण करण्यात आले असून पथदिवे लावण्यात आले आहेत. घराघरातील सांडपाणी आता भूमिगत गटाराद्वारे बाहेर काढले जात आहे. बायोगॅस सयंत्र, हातपंप इत्यादीची सोय केली आहे. नदीचे पाणी अडवून ते शेतीकरिता वापरात आणले जात आहे. प्रामुख्याने आदिवासी वस्ती असलेल्या रामेश्वरमध्ये, शेतकरी, बारा बलुतेदार व इतर व्यावसायिक देखील मोठ्या प्रमाणात आढळतात. श्री पांडुरंग, तत्त्वज्ञ संत ज्ञानेश्‍वर महाराज व जगद्गुरु तत्त्वज्ञ संत तुकाराम महाराज यांचेवर विश्‍वास ठेवणारा वारकरी संप्रदाय समाजही मोठ्या प्रमाणात आढळतो. याच श्रद्धेतून गावातील समस्त गावकर्‍यांनी स्वंप्रयत्नातून नदीच्या तीरावर श्री विठ्ठलाच्या मंदिराची उभारणी केली आहे. भारतीय संस्कृती आणि परंपरेचे एक मूर्तिमंत प्रतिक म्हणजेच येथील श्री हनुमान मंदिर होय. हे मंदिर म्हणजेच सर्व धर्मीयांचे श्रद्धास्थान असून या गावातील समस्त नागरिकांनी एकत्र येऊन या मंदिराची पुनर्बांधणी व नूतनीकरण केले आहे. रामेश्वर पासून ४५ कि.मी. अंतराव हिंगोली जिल्ह्यातील नरसी येथे संत नामदेवांचे जन्मस्थान असून, शिरड शहापूर येथे मल्लिनाथ दिगंबर जैन यांचे प्रसिद्ध मंदिर आहे. </ref> रूपूर लक्ष्मणनाईक तांडा लांडाळा लाख लोहरा खुर्द लोहरा बुद्रुक वगरवाडी वगरवाडी तांडा वडचुना वडद वसई वाळकी शिरड शहापूर शिरला संमगानाईक तांडा सारंगवाडी साळणा सावरखेडा सावळी खुर्द सावळी बुद्रुक सिद्धेश्‍वर सुकापूर सुरेगाव सूरवाडी सेंदूरसना सोनवाडी हिवरखेडा हिवराजाटू ........ई. {{विस्तार}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हिंगोली जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] 0ll2w7pbgbre5e7hso4rjeu4d4y6q84 0 31878 2718586 2716342 2026-10-10T14:40:17Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2718586 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = कळमनुरी |इतर_नाव =कळंब, कळंबा (जुने नाव) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 40|अक्षांशसेकंद =12 |रेखांश= 77|रेखांशमिनिटे= 19|रेखांशसेकंद= 47 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |हवामान =कोरडे |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर =हिंगोली, नांदेड, परभणी |प्रांत =मराठवाडा |विभाग =छत्रपती संभाजी नगर |जिल्हा = हिंगोली |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = आमदार |नेता_नाव_१ = संतोष बांगर |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ =हिंगोली |विधानसभा_मतदारसं =कळमनूरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = कळमनुरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमनुरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड =431702 |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> |लोकसंख्या_क्रमांक= }} '''कळमनुरी''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली जिल्ह्याचा]] एक तालुका व एक गाव आहे. कळमनुरी शहराचे जुने नाव हे कळंब किंवा कळंबा असे होते. शहराच्या जवळील नूरी बाबा यांच्या दर्ग्यामुळे कळंबचे रुपांतर कळमनुरी झाले. कळमनुरी तालुका ठिकाण असून तालुक्यात एकूण १२५ ग्रामपंचायत अस्तित्वात आहेत. तालुक्याच्या सिमेला नांदेड व यवतमाळ जिल्ह्याची सिमा लागून आहे. {{विस्तार}} {{हिंगोली जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:हिंगोली जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] k15af5mikkdsk9yt44x8sju87o8hasd 0 34385 2718805 2478170 2026-10-11T06:09:46Z अभय नातू 206 भाषांतर 2718805 wikitext text/x-wiki [[चित्र:JoelOlweny.jpg|इवलेसे|200px|युगांडाच्या विजयाचा चषक अभिमानाने प्रदर्शित करताना विजेता कर्णधार जोएल ओलवेनी]] [[चित्र:EstabanMacDermott.jpg|इवलेसे|200px|अर्जेंटिनाचा कर्णधार एस्टेबान मॅकडेर्मॉट याला 'मालिकावीर' घोषित करण्यात आले]] [[चित्र:UgandaWinWCL.jpg|इवलेसे|200px|विजेत्या युगांडा संघाचे जल्लोषात स्वागत]] '''२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन''' ही एक आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] स्पर्धा २७ मे ते २ जून २००७ दरम्यान [[डार्विन, नॉर्दर्न टेरिटरी|डार्विन]], [[ऑस्ट्रेलिया]] येथे खेळवली गेली. ही स्पर्धा [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ विश्वचषक]] पात्रता प्रक्रियेचा भाग असण्यासोबतच व्यापक [[आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग]] मालिकेचाही एक भाग होती. स्पर्धेच्या शेवटी, संघ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीगच्या विविध विभागांमध्ये खालीलप्रमाणे विभागले गेले: * १ ले आणि २ रे स्थान: [[२००७ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग दोन|२००७ विभाग दोन]] * ३ रे आणि ४ थे स्थान: [[२००९ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन|२००९ विभाग तीन]] * ५ वे ते ८ वे स्थान: [[२००८ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार|२००८ विभाग चार]] == संघ == {| class="wikitable" ! width="160" | गट अ ! width="160" | गट ब |- | {{cr|PNG}} (१) | {{cr|UGA}} (२) |- | {{cr|FJI}} (३) | {{cr|HKG}} (४) |- | {{cr|ITA}} (६) | {{cr|CYM}} (५) |- | {{cr|ARG}} (८) | {{cr|TZA}} (७) |} ''(कंसात संघाचे मानांकन दर्शवले आहे)'' * [[आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन, २००७/संघ|संघ माहिती]] == गट फेरी == === गट अ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! width=175 | संघ ! width=20 | सा ! width=20 | वि ! width=20 | अ ! width=20 | परा ! width=20 | अनि ! width=20 | गुण ! width=40 | निव्वळ धावगती |- | align="left" | {{cr|ARG}} || ३ || २ || ० || १ || ० || '''४''' || १.२०० |- | align="left" | {{cr|PNG}} || ३ || २ || ० || १ || ० || '''४''' || ०.१७६ |- | align="left" | {{cr|ITA}} || ३ || २ || ० || १ || ० || '''४''' || -०.१३९ |- | align="left" | {{cr|FJI}} || ३ || ० || ० || ३ || ० || '''०''' || -१.३६१ |} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २७ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|FJI}} | धावसंख्या१ = १३८/१० (४६.४ षटके) | धावसंख्या२ = १४२/९ (४९.५ षटके) | संघ२ = {{cr|PNG}} | धावा१ = जोसेफा रिका ३३ | बळी१ = जॉन ओव्हिया २/१३ | धावा२ = क्रिस्टोफर अमिनी ७१* | बळी२ = व्हियासावा मातेइवाका ३/२० | निकाल = पापुआ न्यू गिनी १ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/२९२५६५.html धावफलक] | स्थळ = पॉवर पार्क, डार्विन | पंच = जे. के. ब्रुक्स आणि एस. एस. प्रसाद | सामनावीर = क्रिस्टोफर अमिनी | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २७ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|ITA}} | धावसंख्या१ = १७५/९ (५० षटके) | धावसंख्या२ = १७४/१० (५० षटके) | संघ२ = {{cr|ARG}} | धावा१ = जो स्कुडेरी ३५ | बळी१ = गॅरी सॅव्हेज २/१८ | धावा२ = डोनाल्ड फॉरेस्टर ६६ | बळी२ = दिन अलाउद ३/२९ | निकाल = इटली १ धावेने विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/२९२५६६.html धावफलक] | स्थळ = गार्डन्स ओव्हल, डार्विन | पंच = बी. एन. जे. ऑक्सनफोर्ड आणि शाहूल हमीद | सामनावीर = | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २८ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|PNG}} | धावसंख्या१ = ९१/१० (४०.१ षटके) | धावसंख्या२ = ९२/५ (४०.३ षटके) | संघ२ = {{cr|ARG}} | धावा१ = महुता किवुंग १९ | बळी१ = एस्टेबान मॅकडेर्मॉट ४/२२ | धावा२ = डोनाल्ड फॉरेस्टर ४४* | बळी२ = जेमी ब्रेझियर २/२० | निकाल = अर्जेंटिना ५ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/२९२५७२.html धावफलक] | स्थळ = गार्डन्स ओव्हल, डार्विन | पंच = एन. डी. हॅरिसन आणि टी. पी. लेकॉक | सामनावीर = एस्टेबान मॅकडेर्मॉट | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २८ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|ITA}} | धावसंख्या१ = १८६/९ (५० षटके) | धावसंख्या२ = १४९/१० (४५.४ षटके) | संघ२ = {{cr|FJI}} | धावा१ = दिन अलाउद ३९* | बळी१ = इनियासी चाकाचाका ३/३० | धावा२ = व्हियासावा मातेइवाका ३१ | बळी२ = दिन अलाउद ३/१३ | निकाल = इटली ३७ धावांनी विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/२९२५६९.html धावफलक] | स्थळ = मारारा ओव्हल क्र. १, डार्विन | पंच = एस. डी. फ्राय आणि एल. ओआला | सामनावीर = | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|ITA}} | धावसंख्या१ = १३४/९ (५० षटके) | धावसंख्या२ = १३५/२ (३३.१ षटके) | संघ२ = {{cr|PNG}} | धावा१ = जो स्कुडेरी ३० | बळी१ = जेमी ब्रेझियर ३/१८ | धावा२ = अरुआ उदा ५८ | बळी२ = अँड्र्यू नॉर्थकोट १/२३ | निकाल = पापुआ न्यू गिनी ८ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/२९२५७५.html धावफलक] | स्थळ = नाइटक्लिफ ओव्हल, डार्विन | पंच = एन. डी. हॅरिसन आणि बी. एन. जे. ऑक्सनफोर्ड | सामनावीर = अरुआ उदा | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|FJI}} | धावसंख्या१ = ४४/१० (२१.२ षटके) | धावसंख्या२ = ४६/० (५ षटके) | संघ२ = {{cr|ARG}} | धावा१ = व्हियासावा मातेइवाका १६ | बळी१ = एस्टेबान निनो ४/१६ | धावा२ = लुकास पॅटरलिनी २५*<br>ग्रँट डगमोर १७* | बळी२ = | निकाल = अर्जेंटिना १० गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/२९२५७६.html धावफलक] | स्थळ = मारारा ओव्हल क्र. २, डार्विन | पंच = एस. डी. फ्राय आणि एस. एस. प्रसाद | सामनावीर = एस्टेबान निनो | पाऊस = }} ---- === गट ब === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! width=175 | संघ ! width=20 | सा ! width=20 | वि ! width=20 | अ ! width=20 | परा ! width=20 | अनि ! width=20 | गुण ! width=40 | निव्वळ धावगती |- | align="left" | {{cr|UGA}} || ३ || ३ || ० || ० || ० || '''६''' || १.४९३ |- | align="left" | {{cr|CYM}} || ३ || २ || ० || १ || ० || '''४''' || १.०३० |- | align="left" | {{cr|TZA}} || ३ || १ || ० || २ || ० || '''२''' || -०.७६७ |- | align="left" | {{cr|HKG}} || ३ || ० || ० || ३ || ० || '''०''' || -१.९२६ |} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २७ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|UGA}} | धावसंख्या१ = २२०/५ (५० षटके) | धावसंख्या२ = १२९/१० (३६.५ षटके) | संघ२ = {{cr|HKG}} | धावा१ = जोएल ओलवेनी ६० | बळी१ = अफझाल हैदर २/३१ | धावा२ = इरफान अहमद ३४* | बळी२ = जोएल ओलवेनी ३/१५ | निकाल = युगांडा ९२ धावांनी विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/२९२५६८.html धावफलक] | स्थळ = काहलीन ओव्हल, डार्विन | पंच = एस. डी. फ्राय आणि एन. डी. हॅरिसन | सामनावीर = जोएल ओलवेनी | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २७ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|TZA}} | धावसंख्या१ = २०६/६ (५० षटके) | धावसंख्या२ = २१०/० (४५.४ षटके) | संघ२ = {{cr|CYM}} | धावा१ = अथुमानी काकोंझी ८२* | बळी१ = रोनाल्ड इबँक्स ३/४० | धावा२ = स्टीव्ह गॉर्डन १०४*<br>हामिस अब्दुल्ला ०/३० | बळी२ = | निकाल = केमन आयलंड्स १० गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/२९२५६७.html धावफलक] | स्थळ = ट्रॅसी व्हिलेज ओव्हल, डार्विन | पंच = टी. पी. लेकॉक आणि एल. ओआला | सामनावीर = | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २८ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|TZA}} | धावसंख्या१ = ६४/१० (२४.१ षटके) | धावसंख्या२ = ७०/६ (२२.१ षटके) | संघ२ = {{cr|UGA}} | धावा१ = बेंन्सन म्विता १३ | बळी१ = चार्ल्स वाइसवा ३/७ | धावा२ = जुनियर क्वेबिहा १३ | बळी२ = बेन्सन म्विता ४/२३ | निकाल = युगांडा ४ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/२९२५७१.html धावफलक] | स्थळ = नाइटक्लिफ ओव्हल, डार्विन | पंच = बी. एन. जे. ऑक्सनफोर्ड आणि एस. एस. प्रसाद | सामनावीर = बेन्सन म्विता | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २८ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|HKG}} | धावसंख्या१ = ६७/१० (२४.५ षटके) | धावसंख्या२ = ७०/२ (९.३ षटके) | संघ२ = {{cr|CYM}} | धावा१ = इरफान अहमद २१ | बळी१ = फ्रँकलिन हाइंड्स ४/२२ | धावा२ = केनिएल अर्विंग २९* | बळी२ = इरफान अहमद २/२५ | निकाल = केमन आयलंड्स ८ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/२९२५७०.html धावफलक] | स्थळ = पॉवर पार्क, डार्विन | पंच = जे. के. ब्रुक्स आणि शाहूल हमीद | सामनावीर = फ्रँकलिन हाइंड्स | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|UGA}} | धावसंख्या१ = १५३/१० (४८.३ षटके) | धावसंख्या२ = १२७/१० (४८.२ षटके) | संघ२ = {{cr|CYM}} | धावा१ = आर्थर क्योबे ३७ | बळी१ = मायकेल वाइट ४/३० | धावा२ = स्टीव्ह गॉर्डन ३७ | बळी२ = जुनियर क्वेबिहा ४/११ | निकाल = युगांडा २६ धावांनी विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/२९२५७३.html धावफलक] | स्थळ = मारारा ओव्हल क्र. १, डार्विन | पंच = जे. के. ब्रुक्स आणि एल. ओआला | सामनावीर = जुनियर क्वेबिहा | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|HKG}} | धावसंख्या१ = १६१/१० (४७.२ षटके) | धावसंख्या२ = १६५/५ (४६.१ षटके) | संघ२ = {{cr|TZA}} | धावा१ = राहुल शर्मा ४३ | बळी१ = भावेश गोविंद ३/३१ | धावा२ = अभिक पटवा ४४ | बळी२ = नजीब अमर २/१६ | निकाल = टांझानिया ५ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/२९२५७४.html धावफलक] | स्थळ = ट्रॅसी व्हिलेज ओव्हल, डार्विन | पंच = टी. पी. लेकॉक आणि शाहूल हमीद | सामनावीर = अभिक पटवा | पाऊस = }} ---- == उपांत्य फेरी == {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३१ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|CYM}} | धावसंख्या१ = १०२ सर्वबाद (३९.३ षटके) | धावसंख्या२ = १०३/६ (३४.२ षटके) | संघ२ = {{cr|ARG}} | धावा१ = स्टीव्ह गॉर्डन ३७ | बळी१ = एस्टेबान मॅकडेर्मॉट ४/२० | धावा२ = अलेहांद्रो फर्ग्युसन २५* | बळी२ = फ्रँकलिन हाइंड्स ३/११ | निकाल = अर्जेंटिना ४ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/292578.html धावफलक] | स्थळ = गार्डन्स ओव्हल, डार्विन | पंच = जे. के. ब्रुक्स आणि एन. डी. हॅरिसन | सामनावीर = एस्टेबान मॅकडेर्मॉट | पाऊस = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३१ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|PNG}} | धावसंख्या१ = २०३/६ (५० षटके) | धावसंख्या२ = २०४/९ (४९.२ षटके) | संघ२ = {{cr|UGA}} | धावा१ = मूहुरू दाई ८६ | बळी१ = चार्ल्स वाइसवा २/१७ | धावा२ = केनेथ काम्युका ४३* | बळी२ = जेमी ब्रेझियर ४/१७ | निकाल = युगांडा १ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/292580.html धावफलक] | स्थळ = ट्रॅसी व्हिलेज ओव्हल, डार्विन | पंच = एस. डी. फ्राय आणि शाहूल हमीद | सामनावीर = केनेथ काम्युका | पाऊस = }} ---- == अंतिम सामना == {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २ जून २००७ | संघ१ = {{cr-rt|UGA}} | धावसंख्या१ = २४१/८ (५० षटके) | धावसंख्या२ = १५० सर्वबाद (४६.३ षटके) | संघ२ = {{cr|ARG}} | धावा१ = पॅट्रिक ओचान ५६* | बळी१ = एस्टेबान मॅकडेर्मॉट ३/५६ | धावा२ = अलेहांद्रो फर्ग्युसन ४१ | बळी२ = फ्रँक न्सुबुगा ४/२७ | निकाल = युगांडा ९१ धावांनी विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/292581.html धावफलक] | स्थळ = गार्डन्स ओव्हल, डार्विन | पंच = बी. एन. जे. ऑक्सनफोर्ड आणि एल. ओआला | सामनावीर = फ्रँक न्सुबुगा<br>मालिकावीर: एस्टेबान मॅकडेर्मॉट | पाऊस = }} ---- == प्लेट सामने == {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३१ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|HKG}} | धावसंख्या१ = १९५ सर्वबाद (५० षटके) | धावसंख्या२ = १४६ सर्वबाद (४५ षटके) | संघ२ = {{cr|ITA}} | धावा१ = कोर्टनी क्रुगर ५० | बळी१ = अँड्र्यू नॉर्थकोट ३/३५ | धावा२ = अँड्र्यू नॉर्थकोट ४७ | बळी२ = इल्यास गूल ३/३७ | निकाल = हाँगकाँग ४९ धावांनी विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/292579.html धावफलक] | स्थळ = मारारा ओव्हल क्र. २, डार्विन | पंच = एल. ओआला आणि बी. एन. जे. ऑक्सनफोर्ड | सामनावीर = अँड्र्यू नॉर्थकोट | पाऊस = प्लेट उपांत्य फेरी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३१ मे २००७ | संघ१ = {{cr-rt|FJI}} | धावसंख्या१ = १७३ सर्वबाद (४८.५ षटके) | धावसंख्या२ = १७४/७ (४३.४ षटके) | संघ२ = {{cr|TZA}} | धावा१ = इनियासी चाकाचाका ४३ | बळी१ = बेन्सन म्विता ३/२५ | धावा२ = अथुमानी काकोंझी ५९ | बळी२ = राजीव पटेल ४/२१ | निकाल = टांझानिया ३ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/292577.html धावफलक] | स्थळ = मारारा ओव्हल क्र. १, डार्विन | पंच = टी. पी. लेकॉक आणि एस. एस. प्रसाद | सामनावीर = अथुमानी काकोंझी | पाऊस = प्लेट उपांत्य फेरी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २ जून २००७ | संघ१ = {{cr-rt|PNG}} | धावसंख्या१ = २६३/६ (५० षटके) | धावसंख्या२ = २४०/९ (५० षटके) | संघ२ = {{cr|CYM}} | धावा१ = मूहुरू दाई १०२* | बळी१ = फ्रँकलिन हाइंड्स २/२९ | धावा२ = स्टीव्ह गॉर्डन ७४ | बळी२ = रारुआ दिकाना ५/३७ | निकाल = पापुआ न्यू गिनी २३ धावांनी विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/292584.html धावफलक] | स्थळ = मारारा ओव्हल क्र. १, डार्विन | पंच = एस. डी. फ्राय आणि एस. एस. प्रसाद | सामनावीर = मूहुरू दाई | पाऊस = ३ऱ्या/४थ्या स्थानासाठी बाद फेरी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २ जून २००७ | संघ१ = {{cr-rt|HKG}} | धावसंख्या१ = २४२/६ (५० षटके) | धावसंख्या२ = ११३ सर्वबाद (३३.१ षटके) | संघ२ = {{cr|TZA}} | धावा१ = राहुल शर्मा ८५ | बळी१ = हामिस अब्दुल्ला २/४७ | धावा२ = कासिम नासोरो ३७ | बळी२ = नदीम अहमद ३/१२ | निकाल = हाँगकाँग १२९ धावांनी विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/292582.html धावफलक] | स्थळ = पॉवर पार्क, डार्विन | पंच = जे. के. ब्रुक्स आणि शाहूल हमीद | सामनावीर = राहुल शर्मा | पाऊस = ५व्या/६व्या स्थानासाठी बाद फेरी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २ जून २००७ | संघ१ = {{cr-rt|FJI}} | धावसंख्या१ = १२३ सर्वबाद (४७.४ षटके) | धावसंख्या२ = १२४/४ (३१.२ षटके) | संघ२ = {{cr|ITA}} | धावा१ = इनियासी चाकाचाका ३० | बळी१ = तुषार कुरुकुलसूरिया ४/१६ | धावा२ = तुषार कुरुकुलसूरिया ५०<br>अलेस्सांद्रो बोनोरा ३६ | बळी२ = | निकाल = इटली ६ गडी राखून विजयी | report = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/292583.html धावफलक] | स्थळ = नाइटक्लिफ ओव्हल, डार्विन | पंच = एन. डी. हॅरिसन आणि टी. पी. लेकॉक | सामनावीर = तुषार कुरुकुलसूरिया | पाऊस = ७व्या/८व्या स्थानासाठी बाद फेरी }} ---- == सांख्यिकी == {| class="wikitable" |- ! colspan="2" align="center" | सर्वाधिक धावा ! colspan="2" align="center" | सर्वाधिक बळी |- | width=170 | {{flagicon|Cayman Islands}} स्टीव्ह गॉर्डन || width=40 align=center | २५३ | width=170 | {{flagicon|Argentina}} एस्टेबान मॅकडेर्मॉट || width=40 align=center | १२ |- | {{flagicon|Papua New Guinea}} मूहुरू दाई || align=center | २०३ | {{flagicon|Uganda}} चार्ल्स वाइसवा || align=center | ११ |- | {{flagicon|Tanzania}} अथुमानी काकोंझी || align=center | १५८ | {{flagicon|Papua New Guinea}} जेमी ब्रेझियर || align=center | ११ |- | {{flagicon|Hong Kong}} इरफान अहमद || align=center | १५३ | {{flagicon|Argentina}} गॅरी सॅव्हेज || align=center | १० |- | {{flagicon|Argentina}} डोनाल्ड फॉरेस्टर || align=center | १४८ | {{flagicon|Cayman Islands}} फ्रँकलिन हाइंड्स || align=center | १० |- | {{flagicon|Hong Kong}} राहुल शर्मा || align=center | १३१ | {{flagicon|Tanzania}} बेन्सन म्विता || align=center | १० |} == हे सुद्धा पहा == * [[२००९ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.icc-cricket.com/icc/events/wcl-div3/ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग ३ - अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070602021201/http://www.icc-cricket.com/icc/events/wcl-div3/ |date=2007-06-02 }} * [https://web.archive.org/web/20070929111013/http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl_div1-5_2007-2009.pdf आय.सी.सी. कडून २००६-२००९ साठी विश्व क्रिकेट लीग विभाग १-५ ची रचना] * [http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/WCLDIV3/about.shtml क्रिकेट युरोप माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024162509/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/WCLDIV3/about.shtml |date=2007-10-24 }} * [http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2006-07/OTHERS/HKG_LOCAL/WCLDIV3/ आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग ३] (हाँगकाँग क्रिकेट असोसिएशन) * [http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2006-07/OTHERS/HKG_LOCAL/WCLDIV3/WCL3-schedule.pdf आय.सी.सी. विश्व क्रिकेट लीग विभाग ३ - संपूर्ण वेळापत्रक] (हाँगकाँग क्रिकेट असोसिएशन) [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २००७-०८]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील क्रिकेट]] 89arnecqprg25gk7c4xdhn6pgdlpjrv 0 39909 2718646 1229800 2026-10-10T18:21:23Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2718646 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''एलिफंट धबधबा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[मेघालय]] राज्यातील [[पूर्व खासी हिल्स जिल्हा|पूर्व खासी हिल्स जिल्ह्यातील]] [[शिलाँग]] जवळ असलेला एक निसर्गरम्य [[धबधबा]] आहे.<ref>{{cite web |title=Elephant Falls, Shillong |url=https://eastkhasihills.gov.in/tourist-place/elephant-falls/ |publisher=District Administration East Khasi Hills, Government of Meghalaya |access-date=2026-10-10}}</ref> हा धबधबा शिलाँग शहरापासून साधारणपणे १२ किलोमीटर अंतरावर वसलेला असून मेघालयातील प्रमुख पर्यटन आकर्षणांपैकी एक आहे.<ref>{{cite web |title=Elephant Falls Shillong |url=https://www.meghalayatourism.in/destinations/elephant-falls/ |publisher=Meghalaya Tourism |access-date=2026-10-10}}</ref> या धबधब्याला स्थानिक खासी भाषेत '''का क्षैद लाई पातेंग खोहसिएव'''' (''तीन टप्प्यांचा धबधबा'') असे म्हणतात.<ref>{{cite book |last=Guruswamy |first=M. |title=Waterfalls of North East India |publisher=Eastern Books |year=2015 |page=74 |language=en}}</ref> [[ब्रिटिश साम्राज्य|ब्रिटिश काळात]] या धबधब्याजवळ हत्तीच्या आकाराचा एक मोठा खडक होता, ज्यावरून ब्रिटिशांनी याचे नाव ''एलिफंट धबधबा'' असे ठेवले. १८९७ मध्ये झालेल्या भीषण भूकंपात हा खडक नष्ट झाला असला तरी हे नाव आजही कायम आहे.<ref>{{cite web |title=Elephant Falls |url=https://www.britannica.com/place/Elephant-Falls |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{मेघालयमधील धबधबे}} [[वर्ग:मेघालयमधील धबधबे]] [[वर्ग:पूर्व खासी हिल्स जिल्हा]] [[वर्ग:भारतातील धबधबे]] 6qg87ul4ezceqnaikj6ehvyi9y5ypig 2718647 2718646 2026-10-10T18:22:05Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[एलेफंट धबधबा]] वरुन [[एलिफंट धबधबा]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2718646 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''एलिफंट धबधबा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[मेघालय]] राज्यातील [[पूर्व खासी हिल्स जिल्हा|पूर्व खासी हिल्स जिल्ह्यातील]] [[शिलाँग]] जवळ असलेला एक निसर्गरम्य [[धबधबा]] आहे.<ref>{{cite web |title=Elephant Falls, Shillong |url=https://eastkhasihills.gov.in/tourist-place/elephant-falls/ |publisher=District Administration East Khasi Hills, Government of Meghalaya |access-date=2026-10-10}}</ref> हा धबधबा शिलाँग शहरापासून साधारणपणे १२ किलोमीटर अंतरावर वसलेला असून मेघालयातील प्रमुख पर्यटन आकर्षणांपैकी एक आहे.<ref>{{cite web |title=Elephant Falls Shillong |url=https://www.meghalayatourism.in/destinations/elephant-falls/ |publisher=Meghalaya Tourism |access-date=2026-10-10}}</ref> या धबधब्याला स्थानिक खासी भाषेत '''का क्षैद लाई पातेंग खोहसिएव'''' (''तीन टप्प्यांचा धबधबा'') असे म्हणतात.<ref>{{cite book |last=Guruswamy |first=M. |title=Waterfalls of North East India |publisher=Eastern Books |year=2015 |page=74 |language=en}}</ref> [[ब्रिटिश साम्राज्य|ब्रिटिश काळात]] या धबधब्याजवळ हत्तीच्या आकाराचा एक मोठा खडक होता, ज्यावरून ब्रिटिशांनी याचे नाव ''एलिफंट धबधबा'' असे ठेवले. १८९७ मध्ये झालेल्या भीषण भूकंपात हा खडक नष्ट झाला असला तरी हे नाव आजही कायम आहे.<ref>{{cite web |title=Elephant Falls |url=https://www.britannica.com/place/Elephant-Falls |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{मेघालयमधील धबधबे}} [[वर्ग:मेघालयमधील धबधबे]] [[वर्ग:पूर्व खासी हिल्स जिल्हा]] [[वर्ग:भारतातील धबधबे]] 6qg87ul4ezceqnaikj6ehvyi9y5ypig 10 41129 2718631 2580232 2026-10-10T17:02:16Z Koolkrazy 1591 2718631 wikitext text/x-wiki {{Navbox | bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle; | titlestyle = background:#ccccff; | abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold; | liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; | oddstyle = background:transparent; | evenstyle = background:#f7f7f7; | state = {{{state|expanded}}} |name = फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद |title = [[फॉर्म्युला वन|फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद]] |group1 = हंगाम |list1 = [[१९५० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५०]]&nbsp;• [[१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५१]]&nbsp;• [[१९५२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५२]]&nbsp;• [[१९५३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५३]]&nbsp;• [[१९५४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५४]]&nbsp;• [[१९५५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५५]]&nbsp;• [[१९५६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५६]]&nbsp;• [[१९५७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५७]]&nbsp;• [[१९५८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५८]]&nbsp;• [[१९५९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५९]]&nbsp;• [[१९६० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६०]]&nbsp;• [[१९६१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६१]]&nbsp;• [[१९६२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६२]]&nbsp;• [[१९६३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६३]]&nbsp;• [[१९६४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६४]]&nbsp;• [[१९६५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६५]]&nbsp;• [[१९६६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६६]]&nbsp;• [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]]&nbsp;• [[१९६८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६८]]&nbsp;• [[१९६९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६९]] • [[१९७० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७०]]&nbsp;• [[१९७१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७१]]&nbsp;• [[१९७२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७२]]&nbsp;• [[१९७३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७३]]&nbsp;• [[१९७४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७४]]&nbsp;• [[१९७५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७५]]&nbsp;• [[१९७६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७६]]&nbsp;• [[१९७७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७७]]&nbsp;• [[१९७८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७८]]&nbsp;• [[१९७९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७९]]&nbsp;• [[१९८० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८०]]&nbsp;• [[१९८१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८१]]&nbsp;• [[१९८२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८२]]&nbsp;• [[१९८३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८३]]&nbsp;• [[१९८४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८४]]&nbsp;• [[१९८५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८५]]&nbsp;• [[१९८६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८६]]&nbsp;• [[१९८७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८७]]&nbsp;• [[१९८८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८८]]&nbsp;• [[१९८९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८९]] • [[१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९०]]&nbsp;• [[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९१]]&nbsp;• [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]]&nbsp;• [[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९३]]&nbsp;• [[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९४]]&nbsp;• [[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९५]]&nbsp;• [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]]&nbsp;• [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]]&nbsp;• [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]]&nbsp;• [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९]]&nbsp;• [[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०००]]&nbsp;• [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]]&nbsp;• [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२]]&nbsp;• [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]]&nbsp;• [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]]&nbsp;• [[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००५]]&nbsp;• [[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००६]]&nbsp;• [[२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००७]]&nbsp;• [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]]&nbsp;• [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००९]] • [[२०१० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१०]]&nbsp;• [[२०११ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०११]]&nbsp;• [[२०१२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१२]]&nbsp;• [[२०१३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१३]]&nbsp;• [[२०१४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१४]]&nbsp;• [[२०१५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१५]]&nbsp;• [[२०१६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१६]]&nbsp;• [[२०१७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१७]]&nbsp;• [[२०१८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१८]]&nbsp;• [[२०१९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०१९]]&nbsp;• [[२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०२०]]&nbsp;• [[२०२१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०२१]]&nbsp;• [[२०२२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०२२]]&nbsp;• [[२०२३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०२३]]&nbsp;• [[२०२४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०२४]]&nbsp;• [[२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०२५]]&nbsp;• [[२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२०२६]] |group2 = यादी |list2 = [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री यादी]] • [[फॉर्म्युला वन चालक यादी|चालक यादी]] • [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी|चालक अजिंक्यपद यादी]] • [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी|कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] • [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किटांची यादी]] }}<noinclude> [[वर्ग: फॉर्म्युला वन मार्गक्रमण साचे]] [[no:Mal:Formel 1 Verdensmesterskap]] </noinclude> nyd0fuj1uvt9gpmw2mbbi1ly70y66qb 0 45985 2718880 2343739 2026-10-11T07:29:22Z अभय नातू 206 /* Classification */ 2718880 wikitext text/x-wiki {{Grand Prix race report infobox |Type = F1 |Country = Turkey |ग्रांप्री = तुर्की, २००८ |Date = ११ मे |Image = Circuit Istanbul.png |Caption = इस्तंबूल पार्क सर्किट |Race_No = ५ |Season_No = १८ |Official name = IV [[पेट्रोल ओफिसी]] [[तुर्किश ग्रांप्री]] |Location = [[इस्तंबूल पार्क|इस्तंबूल रेस सर्किट]], [[इस्तंबूल]], [[तुर्की]] |Course = परमनंट रेसिंग फॅसिलिटी |Course_mi = ३.३२ |Course_km = ५.३४ |Distance_laps = ५८ |Distance_mi = १९२.५६ |Distance_km = ३०९.७२ |Weather = Partly cloudy |Pole_Driver = [[फिलिपे मास्सा]] |Pole_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |Pole_Time = १:२७.६१७ |Pole_Country = Brazil |Fast_Driver = [[किमी रायकोन्नेन]] |Fast_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |Fast_Time = १:२६.५०६ |Fast_Lap = २० |Fast_Country = Finland |First_Driver = [[फिलिपे मास्सा]] |First_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |First_Country = Brazil |Second_Driver = [[लुइस हॅमिल्टन]] |Second_Team = [[मॅक्लरीन]] |Second_Country= United Kingdom |Third_Driver = [[किमी रायकोन्नेन]] |Third_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |Third_Country = Finland }} == शर्यत == ===पात्रता=== {| class=wikitable style="font-size:95%" !क्र. ! !नाव !संघ/इंजिन !भाग १ !भाग २ !भाग ३ !ग्रीड |- !१ |२ |{{flagicon|Brazil}} [[फिलिपे मास्सा]] |[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |'''१:२५.९९४''' |१:२६.१९२ |'''१:२७.६१७''' |१ |- !२ |२३ |{{flagicon|Finland}} [[हेइक्कि कोवालायनन]] |[[मॅक्लरीन]]-[[मर्सिडीज-बेन्ज|मर्सिडीज]] |१:२६.७३६ |१:२६.२९० |१:२७.८०८ |२ |- !३ |२२ |{{flagicon|United Kingdom}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |[[मॅक्लरीन]]-[[मर्सिडीज-बेन्ज|मर्सिडीज]] |१:२६.१९२ |१:२६.४७७ |१:२७.९२३ |३ |- !४ |१ |{{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोन्नेन]] |[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२६.४५७ |'''१:२६.०५०''' |१:२७.९३६ |४ |- !५ |४ |{{flagicon|Poland}} [[रोबेर्ट कुबिचा]] |[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]] |१:२६.७६१ |१:२६.१२९ |१:२८.३९० |५ |- !६ |१० |{{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबर]] |[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२६.७७३ |१:२६.४६६ |१:२८.४१७ |६ |- !७ |५ |{{flagicon|Spain}} [[फर्नांदो अलोन्सो]] |[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२६.८३६ |१:२६.५२२ |१:२८.४२२ |७ |- !८ |११ |{{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुल्ली]] |[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२६.६९५ |१:२६.८२२ |१:२८.८३६ |८ |- !९ |३ |{{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] |[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]] |१:२७.१०७ |१:२७.६०७ |१:२८.८८२ |९ |- !१० |९ |{{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]] |[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२६.९३९ |१:२६.५२० |१:२९.९५९ |१० |- !११ |७ |{{flagicon|Germany}} [[निको रॉसबर्ग]] |[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.३६७ |१:२७.०१२ | |११ |- !१२ |१७ |{{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] |[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२७.३५५ |१:२७.२१९ | |१२ |- !१३ |१६ |{{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]] |[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२७.४२८ |१:२७.२९८ | |१३ |- !१४ |१५ |{{flagicon|Germany}} [[सेबास्टियान फेटेल]] |[[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२७.४४२ |१:२७.४१२ | |१४ |- !१५ |१२ |{{flagicon|Germany}} [[टिमो ग्लोक]] |[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२६.६१४ |१:२७.८०६ | |१५ |- !१६ |८ |{{flagicon|Japan}} [[काझुकी नाकाजिमा]] |[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.५४७ | | |१६ |- !१७ |६ |{{flagicon|Brazil}} [[नेल्सन आंगेलो पीके|नेल्सन पीके]] |[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२७.५६८ | | |१७ |- !१८ |१४ |{{flagicon|France}} [[सेबस्टिएन बौर्दैस]] |[[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२७.६२१ | | |१८ |- !१९ |२१ |{{flagicon|Italy}} [[ज्यांकार्लो फिजिकेल्ला]] |[[फोर्स इंडिया]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२७.८०७ | | |२०[[#fn १|^१]] |- !२० |२० |{{flagicon|Germany}} [[आद्रियान सुटिल]] |[[फोर्स इंडिया]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२८.३२५ | | |१९ |} *{{fnb|1}} ज्यांकार्लो फिजिकेल्ला got a three place grid penalty for exiting pitlane on red lights during Friday first practice session.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/67237 |title=Fisichella gets three-place grid penalty |date=[[2008-05-09]] |प्रकाशक=Autosport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-05-09}}</ref> === मुख्य शर्यत === {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! Pos !! No !! Driver !! Constructor !! Laps !! Time/Retired !! Grid !! Points |- ! १ | २ || {{flagicon|Brazil}} '''[[फिलिपे मास्सा]]''' || '''[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]''' | ५८ | १:२६:४९.४५१ | १ | १० |- ! २ | २२ || {{flagicon|UK}} '''[[लुइस हॅमिल्टन]]''' || '''[[मॅक्लरीन]]-[[मर्सिडीज-बेन्ज|मर्सिडीज]]''' | ५८ | +३.७७९ | ३ | ८ |- ! ३ | १ || {{flagicon|Finland}} '''[[किमी रायकोन्नेन]]''' || '''[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]''' | ५८ | +४.२७१ | ४ | ६ |- ! ४ | ४ || {{flagicon|Poland}} '''[[रोबेर्ट कुबिचा]]''' || '''[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]]''' | ५८ | +२१.९४५ | ५ | ५ |- ! ५ | ३ || {{flagicon|Germany}} '''[[निक हाइडफेल्ड]]''' || '''[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]]''' | ५८ | +३८.७४१ | ९ | ४ |- ! ६ | ५ || {{flagicon|Spain}} '''[[फर्नांदो अलोन्सो]]''' || '''[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]]''' | ५८ | +५३.७२४ | ७ | ३ |- ! ७ | १० || {{flagicon|Australia}} '''[[मार्क वेबर]]''' || '''[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]]''' | ५८ | +१:०४.२२९ | ६ | २ |- ! ८ | ७ || {{flagicon|Germany}} '''[[निको रॉसबर्ग]]''' || '''[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]]''' | ५८ | +१:११.४०६ | ११ | १ |- ! ९ | ९ || {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] | ५८ | +१:१५.२७० | १० | |- ! १० | ११ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुल्ली]] || [[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] | ५८ | +१:१६.३४४ | ८ | |- ! ११ | १६ || {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]] || [[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५७ | + १ Lap | १३ | |- ! १२ | २३ || {{flagicon|Finland}} [[हेइक्कि कोवालायनन]] || [[मॅक्लरीन]]-[[मर्सिडीज-बेन्ज|मर्सिडीज]] | ५७ | + १ Lap | २ | |- ! १३ | १२ || {{flagicon|Germany}} [[टिमो ग्लोक]] || [[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] | ५७ | + १ Lap | १५ | |- ! १४ | १७ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] || [[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५७ | + १ Lap | १२ | |- ! १५ | ६ || {{flagicon|Brazil}} [[नेल्सन आंगेलो पीके|नेल्सन पीके]] || [[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] | ५७ | + १ Lap | १७ | |- ! १६ | २० || {{flagicon|Germany}} [[आद्रियान सुटिल]] || [[फोर्स इंडिया]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | ५७ | + १ Lap | १९ | |- ! १७ | १५ || {{flagicon|Germany}} [[सेबास्टियान फेटेल]] || [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | ५७ | + १ Lap | १४ | |- ! Ret | १४ || {{flagicon|France}} [[सेबस्टिएन बौर्दैस]] || [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | २४ | Spun off | १८ | |- ! Ret | ८ || {{flagicon|Japan}} [[काझुकी नाकाजिमा]] || [[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] | १ | Collision | १६ | |- ! Ret | २१ || {{flagicon|Italy}} [[ज्यांकार्लो फिजिकेल्ला]] || [[फोर्स इंडिया]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | ० | Collision | २० | |} ==बाह्य दुवे== {{F1_race_report |Name_of_race=[[तुर्किश ग्रांप्री]] |Year_of_race=२००८ |Previous_race_in_season=[[२००८ स्पॅनिश ग्रांप्री]] |Next_race_in_season=[[२००८ मोनॅको ग्रांप्री]] |Previous_year's_race=[[२००७ तुर्की ग्रांप्री]] |Next_year's_race=[[२००९ तुर्किश ग्रांप्री]] }} {{F1GP}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:तुर्की ग्रांप्री]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील खेळ|तुर्की ग्रांप्री]] k6jfa4320lwu3zotva8ibgo2d3hts5y 0 48208 2718850 2715915 2026-10-11T07:05:17Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718850 wikitext text/x-wiki '''[[युएफा युरो २००८]]''' स्पर्धेच्या '''प्रसारण हक्कांविषयीची''' माहिती येथे आहे. यापूर्वी [[युएफा]] युरोपीय ब्रॉडकास्टिंग युनियन द्वारे स्पर्धेचे प्रसारण हक्क विकत असे, परंतु २००८ च्या स्पर्धेसाठी त्यांनी [[स्पोर्टफाइव्ह]] या एजन्सीद्वारे हे हक्त विकले. यामुळे युएफाला आपल्या महसुलात ६० कोटी [[युरो]]पेक्षा जास्त वाढ होण्याची अपेक्षा होती.<ref>{{cite news|title=EBU loses Euro 2008 to Sportfive|url=http://www.c21media.net/archives/20419|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=C21Media|date=२ मे २००५}}</ref> == आर्थिक उद्दिष्टे == परंतु सुरुवातीला त्यांना अपेक्षित रक्कम उभारताना संघर्ष करावा लागत असल्याचे वृत्त होते.<ref name=deals>{{cite news|url=http://www.eufootball.biz/Television/260307-EURO-2008-TV-deals-not-coming-through.html|title=Euro 2008 TV deals not coming through|access-date=१५ जून २००८|date=२६ मार्च २००७|publisher=euFootball.biz|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613072614/http://www.eufootball.biz/Television/260307-EURO-2008-TV-deals-not-coming-through.html|archive-date=१३ जून २००८}}</ref> सरतेशेवटी, युएफाने [[जर्मनी]], युनायटेड किंग्डम, [[फ्रांस]] आणि [[इटली]] या पाच प्रमुख बाजारांपैकी चार बाजारांतून ४१ कोटी युरो मिळवले.<ref name=conclude>{{cite news|url=http://www.eufootball.biz/Television/231107-Sportfive-EURO-2008-TV-rights-Spain.html|title=Sportfive to conclude Euro 2008 TV rights deal in Spain|access-date=१५ जून २००८|date=२३ नोव्हेंबर २००७|publisher=euFootball.biz|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125035130/http://www.eufootball.biz/Television/231107-SPORTFIVE-EURO-2008-TV-rights-Spain.html|archive-date=२५ जानेवारी २००८}}</ref> एकूण प्रसारण हक्कांतून युएफाला [[युएफा युरो २००४]] अजिंक्यपद स्पर्धेच्या टीव्ही हक्कांपेक्षा ३०% हून अधिक महसूल मिळाल्याचे समजले जाते.<ref>{{cite news|last=Reid|first=David|title=Euro 2008 takes on web pirates|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/click_online/7452599.stm|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=[[बीबीसी न्यूज]]|date=१३ जून २००८}}</ref> == युएफा आणि मोफत दूरचित्रवाणी == ''प्रत्येक देशातील नागरिकांना आपल्या स्वतःच्या राष्ट्रीय संघाचे सामने मोफत दूरचित्रवाणीवर (फ्री-टू-एर) पाहता आले पाहिजेत'', असे युएफाचे धोरण होते. मात्र, युनायटेड किंग्डममधील प्रादेशिक दूरचित्रवाणीवर दाखवल्या जाणाऱ्या अनिवार्य क्रीडा स्पर्धांच्या यादीत या स्पर्धेतील सर्व सामन्यांचा समावेश करण्यात आला होता, याबद्दल युएफा नाराज होते; कारण यूकेमधील कोणताही घटक देश या स्पर्धेसाठी पात्र ठरला नव्हता. केवळ युनायटेड किंग्डम आणि [[बेल्जियम]]मध्येच थेट प्रसारण हक्कांसाठी सशुल्क दूरचित्रवाणी बोली लावू शकले नाहीत.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2008/jun/13/euro2008.gambling|title=French bets ruling could be windfall for sport|access-date=१४ जून २००८|date=१३ जून २००८|work=द गार्डियन|location=लंडन|first=Matt|last=Scott}}</ref> युएफाने याविरोधात [[युरोपीय संघ|युरोपीय संघाकडे]] कायदेशीर दाद मागितली, कारण त्यांच्या मते हे त्यांच्या मालमत्ता हक्कांचे उल्लंघन होते आणि यामुळे स्पर्धेत अडथळा येत होता.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7438763.stm|title=Uefa eyes change to free TV football|access-date=१४ जून २००८|date=६ जून २००८|publisher=[[बीबीसी न्यूज]]}}</ref> == प्रसारक == === युएफा (युरोप) === {| class="wikitable" !प्रदेश / देश !हक्कधारक प्रसारक !संदर्भ |- |अल्बेनिया | *टॉप चॅनेल *डिजिट-अल्ब |<ref name=EURO/> |- |आर्मेनिया |आर्मेनिया १ |<ref name=UEFA>{{cite web|title=UEFA EURO 2008™ TV Broadcast Rights Sales|url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Competitions/TopicIntro/66/89/45/668945_DOWNLOAD.pdf|work=UEFA|publisher=[[युएफा]]|access-date=७ एप्रिल २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20160124054323/https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Competitions/TopicIntro/66/89/45/668945_DOWNLOAD.pdf|archive-date=२४ जानेवारी २०१६}}</ref> |- |ऑस्ट्रिया |ओ.आर.एफ. (ORF) |<ref>{{cite news|date=१४ सप्टेंबर २००७|title=UEFA signs host country broadcaster ORF for UEFA EURO 2008™|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=942724.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |अझरबैजान |लिडर टीव्ही |<ref name=EURO/> |- |बेलारूस |ओ.एन.टी. (ONT) |<ref name=EURO/> |- |बेल्जियम | *एस.बी.एस. (SBS) *आर.टी.बी.एफ. (RTBF) |<ref name=UEFA/> |- |बोस्निया आणि हर्झगोव्हिना |बी.एच.आर.टी. (BHRT) |<ref name=UEFA/> |- |बल्गेरिया |डीएमा (Diema) |<ref name=UEFA/> |- |क्रोएशिया |एच.आर.टी. (HRT) |<ref name="EURO">{{cite news|date=१६ फेब्रुवारी २००७|title=Completion of further UEFA EURO 2008™broadcaster rights sales|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943207.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |सायप्रस | *सी.एन.सी. प्लस टीव्ही *एल.टी.व्ही. (LTV) |<ref name=UEFA/> |- |चेक प्रजासत्ताक |प्रिमा टीव्ही |<ref name=UEFA/> |- |डेन्मार्क | *टीव्ही २ *टेलीनॉर |<ref name="Scandinavia">{{cite news|date=४ डिसेंबर २००६|title=UEFA announces UEFA EURO 2008™ broadcast partners in Scandinavia|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943383.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |एस्टोनिया |ई.आर.आर. (ERR) |<ref name=UEFA/> |- |युरोप |युरोस्पोर्ट |<ref>{{cite news|last=Shepherd|first=Robert|title=Eurosport pens Euro 2008 deal|url=http://www.broadcastnow.co.uk/eurosport-pens-euro-2008-deal/477063.article|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=Broadcastnow|date=१५ जानेवारी २००८}}</ref> |- |फिनलंड | *वाय.एल.ई. (Yle) *एम.टी.व्ही. ३ (MTV3) |<ref name=UEFA/> |- |फ्रान्स | *टी.एफ. १ (TF1) *एम ६ (M6) |<ref>{{cite news|date=२५ मे २००७|title=UEFA EURO 2008™ broadcast rights sold in France|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943055.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |जॉर्जिया |रुस्तावी २ |<ref name=EURO/> |- |जर्मनी | *ए.आर.डी. (ARD) *झेड.डी.एफ. (ZDF) |<ref>{{cite web|title=EM 2008 auf ARD und ZDF|url=http://www.ard.de/intern/presseservice/-/id=8058/nid=8058/did=620192/1vtz8mh/|work=ARD|publisher=Ard.de|access-date=७ एप्रिल २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123110727/https://www.ard.de/intern/presseservice/-/id=8058/nid=8058/did=620192/1vtz8mh|archive-date=2025-01-23|url-status=dead}}</ref> |- |ग्रीस | *ई.आर.टी. (ERT) *नोव्हा ग्रीस |<ref>{{cite news|date=२६ जानेवारी २००६|title=First UEFA EURO 2008™ broadcast partner announced|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=945981.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref><ref name=UEFA/> |- |हंगेरी | *एम.टी.व्ही. (MTV) *स्पोर्ट १ |<ref>{{cite news|date=७ ऑगस्ट २००६|title=UEFA announces UEFA EURO 2008™ broadcast partners in Hungary|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943525.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |आइसलँड |आर.यू.व्ही. (RÚV) |<ref name=EURO/> |- |आयर्लंड |आर.टी.ई. (RTÉ) |<ref>{{cite news|date=२४ ऑगस्ट २००७|title=RTÉ to broadcast UEFA EURO 2008™ in Ireland|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=942739.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |इस्राईल |चार्लटन |<ref name=UEFA/> |- |इटली |आर.ए.आय. (RAI) |<ref>{{cite news|date=१४ जुलै २००६|title=UEFA announces Italian UEFA EURO 2008™ broadcast partner|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943595.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |कझाकस्तान |खबर |<ref name=EURO/> |- |कोसोव्हो |आर.टी.के. (RTK) |<ref name=UEFA/> |- |लात्व्हिया | *एल.टी.व्ही. (LTV) *पेर्वी बाल्टीस्की कॅनाल लात्व्हिया |<ref name=UEFA/> |- |लिथुआनिया |एल.आर.टी. (LRT) |<ref name=UEFA/> |- |मॅसिडोनिया |अलसात-एम |<ref name=UEFA/> |- |मोल्दोव्हा |प्राईम |<ref name=UEFA/> |- |माँटेनेग्रो |टीव्ही इन |<ref name=UEFA/> |- |नेदरलँड्स |एन.ओ.एस. (NOS) |<ref>{{cite news|date=१ जून २००६|title=UEFA announces next UEFA EURO 2008™ broadcaster partner|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=944946.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |नॉर्वे | *टीव्ही २ *टेलीनॉर |<ref name=Scandinavia/> |- |पोलंड |पोलसॅट |<ref>{{cite news|date=२५ एप्रिल २००७|title=Telewizja Polsat S.A. to broadcast UEFA EURO 2008™ in Poland|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943110.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |पोर्तुगाल | *टी.व्ही.आय. (TVI) *स्पोर्ट टीव्ही |<ref>{{cite news|date=३० नोव्हेंबर २००६|title=UEFA announces UEFA EURO 2008™ broadcast partners in Portugal|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943389.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |रोमानिया |टी.व्ही.आर. (TVR) |<ref name=UEFA/> |- |रशिया | *व्ही.जी.टी.आर.के. (VGTRK) *चॅनेल वन रशिया *एन.टी.व्ही. प्लस |<ref>{{cite news|last=Kozlov|first=Vladimir|title=Keep sports free, Mutko urges|url=http://themoscownews.com/sports/20110124/188358117.html|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द मॉस्को न्यूज|date=२४ जानेवारी २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208070841/http://themoscownews.com/sports/20110124/188358117.html|archive-date=८ फेब्रुवारी २०१४}}</ref> |- |सर्बिया |आर.टी.एस. (RTS) |<ref>{{cite news|title=RTS to broadcast UEFA EURO 2008 in Serbia|url=http://www.sportbusiness.com/news/162890/rts-to-broadcast-uefa-euro-2008-in-serbia|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=स्पोर्ट बिझनेस|date=८ नोव्हेंबर २००७}}</ref> |- |स्लोव्हाकिया |एस.टी.व्ही. (STV) |<ref name=UEFA/> |- |स्लोव्हेनिया |टीव्ही ३ स्लोव्हेनिया |<ref name=UEFA/> |- |स्पेन | *कुआत्रो *कॅनाल+ |<ref>{{cite web|title=UEFA Euro 2008. La cuenta atrás|url=http://www.cuatro.com/mas-de-cuatro/UEFA-Euro-cuenta_0_649950002.html|work=Cuatro|publisher=Cuatro.com|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |स्वीडन | *टीव्ही ४ *टेलीनॉर |<ref name=Scandinavia/> |- |स्वित्झर्लंड |एस.आर.जी. एस.एस.आर. (SRG SSR) |<ref>{{cite news|date=२० मार्च २००७|title=UEFA signs host country broadcaster SRG SSR idée suisse for UEFA EURO 2008™|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943389.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |तुर्कस्तान | *ए.टी.व्ही. (ATV) *डिजितर्क |<ref name=UEFA/> |- |युक्रेन | *एन.टी.यू. (NTU) *पोव्हेरखनोस्त |<ref name=UEFA/> |- |युनायटेड किंगडम | *बी.बी.सी. (BBC) *आय.टी.व्ही. (ITV) |<ref>{{cite news|date=१६ नोव्हेंबर २००७|title=BBC and ITV to broadcast UEFA EURO 2008™ in the United Kingdom|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=942657.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |} === उर्वरित जग === {| class="wikitable" !प्रदेश / देश !हक्कधारक प्रसारक !संदर्भ |- |[[ऑस्ट्रेलिया]] | *[[स्पेशल ब्रॉडकास्टिंग सर्व्हिस|एस.बी.एस.]] *[[सेटांटा स्पोर्ट्स]] |<ref>{{cite news|last=Addington|first=Tim|title=SBS gets eight live Euro 2008 games|url=http://www.bandt.com.au/news/archive/sbs-gets-eight-live-euro-2008-games|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=B&T|date=३ डिसेंबर २००७}}</ref> |- |[[ब्राझील]] | *[[रेडे रेकॉर्ड]] *[[ग्लोबोसॅट]] |<ref name=Brazil>{{cite news|title=Canal 13 and Globosat secure Euro 2008 rights|url=http://www.sportbusiness.com/news/164145/canal-13-and-globosat-secure-euro-2008-rights|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=स्पोर्ट बिझनेस|date=७ फेब्रुवारी २००८}}</ref> |- |[[कॅनडा]] | *[[द स्पोर्ट्स नेटवर्क|टी.एस.एन.]] *[[स्पोर्ट्सनेट]] |<ref>{{cite news|title=TSN, Rogers Sportsnet Combine on Euro Coverage|url=https://www.tsn.ca/soccer/story/?id=237258|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=TSN|date=५ ऑगस्ट २००८}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sportsnet to air 15 Euro ’08 matches|url=https://www.sportsnet.ca/soccer/sportsnet-euro-coverage/|access-date=२४ मार्च २०२६}}</ref> |- |[[चिली]] |[[कॅनाल १३ (चिली)|कॅनाल १३]] |<ref name=Brazil/> |- |[[चीन]] | *[[चायना सेंट्रल टेलिव्हिजन|सी.सी.टी.व्ही.]] *[[सिना कॉर्प|सिना डॉट कॉम]] |<ref name="CHNJPN">{{cite news|date=७ जानेवारी २००७|title=UEFA EURO 2008™ media rights deals in Asia|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=942387.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref> |- |[[फिजी]] |[[फिजी टेलिव्हिजन]] |<ref name=UEFA/> |- |[[हाँगकाँग]] |[[नाऊ टीव्ही (चीन)|नाऊ टीव्ही]] |<ref name=EX/> |- |[[इंडोनेशिया]] | *[[मीडिया नुसान्तारा चित्र|एम.एन.सी.]] *[[आर.सी.टी.आय.]] *[[एम.एन.सी.टी.व्ही.]] *[[जी.टी.व्ही. (इंडोनेशिया)|जी.टी.व्ही.]] *[[एम.एन.सी. व्हिजन|इंडोव्हिजन]] |<ref name=UEFA/> |- |[[जपान]] | *[[टोकियो ब्रॉडकास्टिंग सिस्टम|टी.बी.एस.]] *[[वावव]] |<ref name=CHNJPN/> |- |[[लॅटिन अमेरिका]] | *[[ई.एस.पी.एन. लॅटिन अमेरिका|ई.एस.पी.एन.]] *[[ओ.टी.आय.]] *टेलीव्हिडियो |<ref name="EX">{{cite news|date=८ डिसेंबर २००६|title=EURO 2008™ Media Rights Ex-Europe awarded|newspaper=[[युएफा]]|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/newsid=943367.html|access-date=७ एप्रिल २०१३}}</ref><ref name=UEFA/> |- |[[मकाऊ]] |[[टी.डी.एम. (मकाऊ)|टी.डी.एम.]] |<ref name=UEFA/> |- |[[मलेशिया]] | *[[मीडिया प्राईमा]] *[[ॲस्ट्रो (मलेशिया)|ॲस्ट्रो]] |<ref>{{cite news|title='Free' football for all|url=http://www.nst.com.my/nation/general/free-football-for-all-1.53885|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=न्यू स्ट्रेट्स टाईम्स|date=१ मार्च २०१२}}</ref><ref>{{cite news|title=Astro to have comprehensive coverage of Euro 2008 and Beijing Olympic Games|url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=/2008/4/5/central/20807410&sec=central|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द स्टार|date=५ एप्रिल २००८}}</ref> |- |[[मंगोलिया]] |[[सी १ टेलिव्हिजन]] |<ref name=UEFA/> |- |[[म्यानमार]] |[[म्यानमार रेडिओ अँड टेलिव्हिजन|एम.आर.टी.व्ही.]] |<ref name=UEFA/> |- |[[मध्य पूर्व]] |[[अल जझीरा]] |<ref name=EX/> |- |[[न्यू झीलंड]] | *[[स्काय टीव्ही (न्यू झीलंड)|स्काय टीव्ही]] *[[प्राईम (न्यू झीलंड)|प्राईम]] |<ref name=UEFA/> |- |[[उत्तर आफ्रिका]] |[[अल जझीरा]] |<ref name=EX/> |- |[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] | *[[अमेरिकन ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|ए.बी.सी.]] *[[ई.एस.पी.एन.]] |<ref name=EX/> |- |[[फिलिपिन्स]] |[[सोलार एंटरटेनमेंट कॉर्पोरेशन|सोलार एंटरटेनमेंट]] |<ref name=UEFA/> |- |[[सिंगापूर]] |[[स्टारहब]] |<ref>{{cite news|title=UEFA agrees UEFA EURO 2008™ TV deal Singapore|url=http://www.sportbusiness.com/news/164160/uefa-agrees-uefa-euro-2008-tv-deal-singapore|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=स्पोर्ट बिझनेस|date=८ फेब्रुवारी २००८}}</ref> |- |[[दक्षिण आफ्रिका]] | *[[साउथ आफ्रिकन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन|एस.ए.बी.सी.]] *[[सुपरस्पोर्ट (दक्षिण आफ्रिका)|सुपरस्पोर्ट]] |<ref>{{cite news|title=SABC obtains right to show half of UEFA Euro 2008 Final matches|url=http://www.mediaupdate.co.za/?IDStory=10970|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=मीडिया अपडेट|date=२७ जून २००८}}</ref><ref name=Africa>{{cite news|title=SuperSport wins UEFA Euro 2008 rights in Africa|url=http://www.sportbusiness.com/news/163017/supersport-wins-uefa-euro-2008-rights-in-africa|access-date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=स्पोर्ट बिझनेस|date=२९ नोव्हेंबर २००७}}</ref> |- |[[दक्षिण आशिया]] |[[ई.एस.पी.एन. स्टार स्पोर्ट्स]] |<ref name=EX/> |- |[[दक्षिण कोरिया]] | *[[कोरियन ब्रॉडकास्टिंग सिस्टम|के.बी.एस.]] *[[मुनह्वा ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन|एम.बी.सी.]] *[[सोल ब्रॉडकास्टिंग सिस्टम|एस.बी.एस.]] |<ref name=UEFA/> |- |[[सब-सहारा आफ्रिका]] | *[[सुपरस्पोर्ट (दक्षिण आफ्रिका)|सुपरस्पोर्ट]] *कॅनाल+ होरायझन्स |<ref name=Africa/> |- |[[थायलंड]] | *[[चॅनेल ७ (थायलंड)|चॅनेल ७]] *[[मॉडर्ननाईन टीव्ही|चॅनेल ९]] |<ref name=UEFA/> |- |[[व्हेनेझुएला]] |[[मेरिडियानो टेलिव्हिजन]] |<ref name=UEFA/> |- |[[व्हिएतनाम]] | *[[व्हिएतनाम टेलिव्हिजन|व्ही.टी.व्ही.]] *[[हो चि मिन्ह सिटी टेलिव्हिजन|एच.टी.व्ही.]] |<ref>{{Cite web|title=VTV chính thức có bản quyền phát sóng EURO 2008|url=https://cand.com.vn/The-thao/VTV-chinh-thuc-co-ban-quyen-phat-song-EURO-2008-i119115/|access-date=११ ऑक्टोबर २०२१|website=Báo Công an Nhân dân điện tử}}</ref><ref>{{Cite web|title=EURO 2008 và cuộc chiến truyền thông|url=http://baodanang.vn/channel/5483/200806/euro-2008-va-cuoc-chien-truyen-thong-1981366/|access-date=४ जानेवारी २०२४|website=Báo Đà Nẵng}}</ref> |} {{fb start}} {{युएफा युरो २००८}} {{fb end}} [[वर्ग:युएफा युरो २००८]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:युएफा युरो २००८|प्रक्षेपण]] igp0xrmmvptvgm63tfe7zkk5oev16ep 1 49443 2718649 1355913 2026-10-10T18:22:05Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[चर्चा:एलेफंट धबधबा]] वरुन [[चर्चा:एलिफंट धबधबा]] ला हलविला: शुद्धलेखन 1355913 wikitext text/x-wiki {{चर्चा शीर्षक}} {{रिकामे पान}} jlrt0apserwvkjgsvbtds6896gp7twp 0 50609 2718652 2653309 2026-10-10T18:22:54Z Abraham Silverstein 188372 /* */ Okay, Goyim. 2718652 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}}[[चित्र:Father and son 27.jpg|इवलेसे|पुरुष (पिता आणि पुत्र स्वरूपात)]] [[मानव]] प्राण्यातील [[नर]] जातीला '''पुरुष''' असे म्हणतात. सर्वसाधारपणे प्रौढ (३० किंवा त्यातून अधिक वय) मानव नराला पुरुष असे संबोधले जाते. 'मुलगा' हा सर्वनाम शब्द बाल्यावस्थेतील (० ते २० वर्षे) पुरुषांकरीता वापरला जातो. 'युवक' हा शब्द तरुण पुरुषांसाठी वापरला जातो ज्यांचे वय वर्षे २१ ते ४० दरम्यान असते. __TOC__ == जन्म == प्रत्येक बाळाचा जन्म हा स्त्री आणि पुरुष बीजाच्या मिलनातून होतो. स्त्री आणि पुरुष बीजांमध्ये असणाऱ्या गुणसूत्रांनुसार बाळाचे लिंग ठरते. स्त्री बीजामध्ये केवळ X गुणसूत्र असते तर पुरुष बीजामध्ये X आणि Y हे दोन गुणसूत्र असते. स्त्री बीजामधील X गुणसूत्र आणि पुरुष बीजामधील Y गुणसूत्र एकत्र आले तर बाळाचे लिंग पुरुषाचे असते व मुलगा जन्माला येतो. तर स्त्री बीजामधील X गुणसूत्र आणि पुरुष बीजामधील X गुणसूत्र एकत्र आले तर बाळाचे लिंग स्त्रीचे असते व मुलगी जन्माला येते. ही प्रक्रिया पूर्णपणे नैसर्गिकरित्या होते. <gallery> File:Traditional Massage of Baby in Nepal.jpg|alt= File:Newborn clamp.jpg|alt= File:Newborn human child.jpg|alt= </gallery> ही प्रक्रिया संपूर्ण नैसर्गिक असल्यमुळे बाळाचे लिंग हे पुरुषाचे असेल का स्त्रीचे असेल हे कोणालाच माहीत नसते. म्हणूनच मुलगी जन्माला आली तर स्त्रीचा कोणताच दोष नसतो. व मुलाचा जन्मावर पुरुषाचा कोणताच ताबा नसतो. == पुरुषाच्या शरीराची वाढ == पुरुष जन्माला आल्यानंतर त्याच्या शरीराची वाढ हळूवारपणे होत राहते. त्याच्या शरीराची ही हळूवारपणे होणारी वाढ साधारण तो ११ ते १५ वर्षांचा होईपर्यंत होत राहते. पुरुष जेव्हा ११ ते १५ वर्षांचा होतो त्यानंतर त्याच्या शरीराची वाढ ही झपाट्याने होते. वयाच्या या टप्प्याला [[पौगंडावस्था]] किंवा वयात येणे असेही म्हणतात. वयात आल्यानंतर पुढील २ ते ५ वर्षांत त्याच्या शरीराची वाढ पूर्ण होते. ==== वयात येणे (पौगंडावस्था) ==== पुरुष हा ११ ते १५ वर्षांचा होतो त्यानंतर त्याच्या शरीरात टेस्टोस्टेरॉनचा प्रसार होतो. पुरुषांचे लौंगिक अंग 'वृषण' ज्याला आपण गोट्या असेही म्हणतो हे पुरुषांमध्ये टेस्टोस्टेरॉनचे उत्पादन करते. [[टेस्टोस्टेरॉन]] हे एक हार्मोन आहे जे शरीरात झपाट्याने बदल निर्माण करते व शरीराला पुरुषी रूप देते. वयाच्या या टप्प्याला आपण वयात येणे किंवा पौगंडावस्था असे म्हणतो. वयात येण्यापूर्वी परुषाच्या शरीराची बरीच वाढ झालेली असते परंतु त्याच्या लौंगिक अंगांची वाढ पूर्ण झालेली नसते. जेव्हा तो वयात येतो तेव्हा त्याच्या शरीराची वाढ ही झपाट्याने होते आणि त्याच्या लौंगिक अंगांची वाढ होऊ लागते. पुरुष हा साधारण ११ ते १५ वर्षांचा झाल्यानंतर वयात येतो. वयात आल्यानंतर त्याच्या शरीराची वाढ ही साधारण २ ते ५ वर्षांत पूर्ण होते. त्यनंतर त्याच्या शरीराची वाढ जास्त होत नाही अथवा पूर्णपणे थांबते. पुरुष वयात येण्यापूर्वी त्याच्या शरीराची वाढ व शरीरात होणारे बदल लवकर दिसून येत नाही परंतु तो वयात आल्यानंतर त्याच्या शरीराची वाढ व शरीरात होणारे बदल सर्वांना दिसून येतात. वयात आल्यावर टेस्टोस्टेरॉनचा प्रसारामुळे शरीरात अनेक बदल घडतात जसे कि चेहऱ्यावर मुरुम यायला सुरुवात होते, चेहऱ्यावर मिशी व दाढी येते, शरीरावर (उदाहरणार्थ - काखेत, छातीवर, लौंगिक अंगांभोवती, इत्यादी.) अनेक ठिकाणी केस यायला सुरुवात होते, आवाजात बदल होतो, शिश्नाचा (नुन्नीचा) आकार व लांबी वाढते, वृषणांची वाढ होऊन ते मोठे होतात, असे अनेक बदल पुरुषांमध्ये दिसून येतात. पौगंडावस्था पूर्ण झाल्यानंतर पुरुष हा [[प्रजनन]] करण्यासाठी पूर्णपणे सक्षम होतो. == हे ही पहा == * [[स्त्री]] * [[प्राणी]] * [[मानव]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:प्राणी]] [[वर्ग:मानव]] ruadtcu3wwl0eqqrybsr4jtwokkxz5t 0 50901 2718696 2712601 2026-10-10T23:31:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718696 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''बगाहा लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[बिहार]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[अनुसूचित जाती]] उमेदवारांसाठी राखीव होता. १९५२ च्या पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याची पुनर्रचना करून नवीन [[वाल्मिकी नगर लोकसभा मतदारसंघ]] तयार करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[कमलदेव नारायण सिंहा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[कमलदेव नारायण सिंहा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[कमलदेव नारायण सिंहा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[भोला राऊत]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[भोला राऊत]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[जगन्नाथ प्रसाद]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[भोला राऊत]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[भोला राऊत]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[महेंद्र बैठा]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[महेंद्र बैठा]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[महेंद्र बैठा]] || [[समता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[महेंद्र बैठा]] || [[समता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[महेंद्र बैठा]] || [[समता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[कैलास बैठा]] || [[जनता दल (संयुक्त)]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/bagaha-lok-sabha-constituency Bagaha Lok Sabha Constituency Election Result 2004] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल (संयुक्त)|जद (यु)]]''' || '''[[कैलास बैठा]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४२.१०%''' |- | [[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]] || [[महेंद्र बैठा]] || २,२५,३२० || ३५.७४% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || राम देव राम || ६५,४२० || १०.३८% |- | मताधिक्य || कैलास बैठा || ४०,१०0 || ६.३६% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/bagaha-lok-sabha-constituency Bagaha Lok Sabha Constituency Election Result 1999] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[समता पक्ष]]''' || '''[[महेंद्र बैठा]]''' || '''२,८५,४२०''' || '''४५.६०%''' |- | [[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]] || [[कैलास बैठा]] || २,३५,३२० || ३७.५९% |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || नवल किशोर राम || ५४,३२० || ८.६८% |- | मताधिक्य || महेंद्र बैठा || ५०,१०0 || ८.०१% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/bagaha-lok-sabha-constituency Bagaha Lok Sabha Constituency Election Result 1998] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[समता पक्ष]]''' || '''[[महेंद्र बैठा]]''' || '''२,९५,४२०''' || '''४६.२०%''' |- | [[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]] || रामाश्रय राम || २,३५,३२० || ३६.७९% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[भोला राऊत]] || ६५,४२० || १०.२३% |- | मताधिक्य || महेंद्र बैठा || ६०,१०0 || ९.४१% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Bagaha_Lok_Sabha_constituency Bagaha Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[समता पक्ष]]''' || '''[[महेंद्र बैठा]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४२.८०%''' |- | [[जनता दल]] || [[कैलास बैठा]] || २,१५,३२० || ३४.७३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[भोला राऊत]] || ७५,४२० || १२.१७% |- | मताधिक्य || महेंद्र बैठा || ५०,१०0 || ८.०७% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[महेंद्र बैठा]]''' || '''२,५५,४२०''' || '''४४.३०%''' |- | [[भारतीय भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || कैलास बैठा || १,९५,३२० || ३३.८७% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[भोला राऊत]] || ७५,४२० || १३.०८% |- | मताधिक्य || महेंद्र बैठा || ६०,१०0 || १०.४३% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[महेंद्र बैठा]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४७.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[भोला राऊत]] || १,९५,३२० || ३४.६५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || कैलास बैठा || ५५,४२० || ९.८३% |- | मताधिक्य || महेंद्र बैठा || ७०,१०0 || १२.४५% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[भोला राऊत]]''' || '''२,७५,४२०''' || '''५४.६०%''' |- | [[लोकदल]] || महेंद्र बैठा || १,६५,३२० || ३२.७९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || जगन्नाथ प्रसाद || ३५,४२० || ७.०२% |- | मताधिक्य || भोला राऊत || १,१०,००० || २१.८१% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[भोला राऊत]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''४२.६०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || [[जगन्नाथ प्रसाद]] || १,३५,३२० || ३१.०८% |- | [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]] || महेंद्र बैठा || ८५,४२० || १९.६२% |- | मताधिक्य || भोला राऊत || ५०,१०0 || ११.५२% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[जगन्नाथ प्रसाद]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''६४.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[भोला राऊत]] || १,०५,३२० || २५.४८% |- | मताधिक्य || जगन्नाथ प्रसाद || १,६०,००० || ३८.७२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[भोला राऊत]]''' || '''१,५५,४२०''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जगन्नाथ प्रसाद || ९५,३२० || ३०.१०% |- | [[संयुक्त सोशलिस्ट पार्टी]] || राम देव राम || ४५,२१० || १४.२८% |- | मताधिक्य || भोला राऊत || ६०,१०0 || १८.००% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[भोला राऊत]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''४४.५०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जगन्नाथ प्रसाद || ९२,४५० || ३०.३८% |- | [[संयुक्त सोशलिस्ट पार्टी]] || के. बैठा || ५२,४२० || १७.२२% |- | मताधिक्य || भोला राऊत || ४२,९७० || १४.१२% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कमलदेव नारायण सिंहा]]''' || '''१,२५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || राम देव राम || ७५,३२० || ३०.७३% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जगन्नाथ प्रसाद || २५,४२० || १०.३७% |- | मताधिक्य || कमलदेव नारायण सिंहा || ५०,१०0 || २०.४७% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कमलदेव नारायण सिंहा]]''' || '''१,१५,४२०''' || '''५३.४०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || राम देव राम || ६५,३२० || ३०.२२% |- | मताधिक्य || कमलदेव नारायण सिंहा || ५०,१०0 || २३.१८% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कमलदेव नारायण सिंहा]]''' || '''१,०५,४२०''' || '''५०.६०%''' |- | [[सोशलिस्ट पार्टी (भारत)|सोशलिस्ट पार्टी]] || राम देव राम || ६५,३२० || ३१.३५% |- | मताधिक्य || कमलदेव नारायण सिंहा || ४०,१०0 || १९.२५% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S04/partycomp01.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बिहारमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम चंपारण जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] cnqgkzw1vnfz2mcg9ojfdu7itwk2wwx 0 50902 2718699 2712606 2026-10-11T00:51:02Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718699 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''बेट्टिया लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[बिहार]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> १९६२ च्या निवडणुकीत हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला[cite: 1]. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याची पुनर्रचना करून नवीन [[पश्चिम चंपारण लोकसभा मतदारसंघ]] तयार करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[कमलनाथ तिवारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[कमलनाथ तिवारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[कमलनाथ तिवारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[फझलुर रहमान]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[पितंबर सिन्हा]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[मदन पांडे]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[धर्मेश प्रसाद वर्मा]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[फझलुर रहमान]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[मदन प्रसाद जयस्वाल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[मदन प्रसाद जयस्वाल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[मदन प्रसाद जयस्वाल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[रघुनाथ झा]] || [[राष्ट्रीय जनता दल]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/bettiah-lok-sabha-constituency Bettiah Lok Sabha Constituency Election Result 2004] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]]''' || '''[[रघुनाथ झा]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४१.२०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[मदन प्रसाद जयस्वाल]] || २,३५,३२० || ३६.५१% |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || पितंबर सिन्हा || ५५,४२० || ८.६०% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || अली राजा फातमी || ३४,२१० || ५.३१% |- | मताधिक्य || रघुनाथ झा || ३०,१०० || ४.६९% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/bettiah-lok-sabha-constituency Bettiah Lok Sabha Constituency Election Result 1999] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[मदन प्रसाद जयस्वाल]]''' || '''२,८५,४२०''' || '''४४.६०%''' |- | [[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]] || [[रघुनाथ झा]] || २,४५,३२० || ३८.३३% |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || पितंबर सिन्हा || ५४,३२० || ८.४९% |- | मताधिक्य || मदन प्रसाद जयस्वाल || ४०,१०० || ६.२७% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/bettiah-lok-sabha-constituency Bettiah Lok Sabha Constituency Election Result 1998] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[मदन प्रसाद जयस्वाल]]''' || '''२,९५,४२०''' || '''४६.२०%''' |- | [[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]] || [[फझलुर रहमान]] || २,४५,३२० || ३८.३५% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || मदन पांडे || ६५,४२० || १०.२३% |- | मताधिक्य || मदन प्रसाद जयस्वाल || ५०,१०० || ७.८५% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Bettiah_Lok_Sabha_constituency Bettiah Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[मदन प्रसाद जयस्वाल]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४१.५०%''' |- | [[जनता दल]] || [[फझलुर रहमान]] || २,१५,३२० || ३३.६७% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || मदन पांडे || ७५,४२० || ११.७९% |- | मताधिक्य || मदन प्रसाद जयस्वाल || ५०,१०० || ७.८३% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[फझलुर रहमान]]''' || '''२,५५,४२०''' || '''४२.८०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[मदन प्रसाद जयस्वाल]] || १,९५,३२० || ३२.७३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || मदन पांडे || ७५,४२० || १२.६४% |- | मताधिक्य || फझलुर रहमान || ६०,१०० || १०.०७% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[धर्मेश प्रसाद वर्मा]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४६.३०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[मदन पांडे]] || १,९५,३२० || ३४.१०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || मदन प्रसाद जयस्वाल || ६५,४२० || ११.४१% |- | मताधिक्य || धर्मेश प्रसाद वर्मा || ७०,१०० || १२.२०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मदन पांडे]]''' || '''२,७५,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[पितंबर सिन्हा]] || १,६५,३२० || ३२.४९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || मदन प्रसाद जयस्वाल || ४२,१५० || ८.२८% |- | मताधिक्य || मदन पांडे || १,१०,००० || २१.६१% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[पितंबर सिन्हा]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''३९.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] || मदन पांडे || १,४५,३२० || ३१.०४% |- | [[जनता पक्ष]] || [[फझलुर रहमान]] || ९५,४२० || २०.३८% |- | मताधिक्य || पितंबर सिन्हा || ४०,१०० || ८.५६% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[फझलुर रहमान]]''' || '''२,८५,४२०''' || '''६७.३०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[कमलनाथ तिवारी]] || १,०५,३२० || २४.८५% |- | मताधिक्य || फझलुर रहमान || १,८०,००० || ४२.४५% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कमलनाथ तिवारी]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''४९.६०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || द्वारिका पुरी || ९५,३२० || २८.५८% |- | [[संयुक्त सोशलिस्ट पार्टी]] || जगन्नाथ प्रसाद || ४५,२१० || १३.५५% |- | मताधिक्य || कमलनाथ तिवारी || ७०,१०० || २१.०२% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कमलनाथ तिवारी]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''४४.५०%''' |- | [[भारतीय जनसंघ]] || द्वारिका पुरी || ९८,४५० || ३०.१३% |- | [[संयुक्त सोशलिस्ट पार्टी]] || जगन्नाथ प्रसाद || ५२,४२० || १६.०४% |- | मताधिक्य || कमलनाथ तिवारी || ४६,८७० || १४.३७% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[कमलनाथ तिवारी]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || द्वारिका पुरी || ७५,३२० || २८.४८% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || जगन्नाथ प्रसाद || ३५,४२० || १३.३९% |- | मताधिक्य || कमलनाथ तिवारी || ६०,१०० || २२.७२% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S04/partycomp02.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बिहारमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पश्चिम चंपारण जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] qg7hoc9eg8k72wbmls2t4bvy8bvjyzh 0 50903 2718832 2712597 2026-10-11T06:47:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718832 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मोतीहारी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[बिहार]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> १९५२ च्या पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याची पुनर्रचना करून नवीन [[पूर्व चंपारण लोकसभा मतदारसंघ]] तयार करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[विभूती मिश्र]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[विभूती मिश्र]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[विभूती मिश्र]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[विभूती मिश्र]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[विभूती मिश्र]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[ठाकूर रमापती सिंग]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[कमला कवी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[प्रभावती गुप्ता]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[राधा मोहन सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[कमला कवी]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[राधा मोहन सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[रमा देवी]] || [[राष्ट्रीय जनता दल]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[राधा मोहन सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[अखिलेश प्रसाद सिंग]] || [[राष्ट्रीय जनता दल]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/motihari-lok-sabha-constituency Motihari Lok Sabha Constituency Election Result 2004] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]]''' || '''[[अखिलेश प्रसाद सिंग]]''' || '''३,५४,६२०''' || '''४७.१०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[राधा मोहन सिंग]] || २,५६,८१० || ३४.१०% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || प्रभावती गुप्ता || ५२,३४० || ६.९५% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || राम देव प्रसाद || ३५,४२० || ४.७०% |- | मताधिक्य || अखिलेश प्रसाद सिंग || ९७,८१० || १३.००% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/motihari-lok-sabha-constituency Motihari Lok Sabha Constituency Election Result 1999] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[राधा मोहन सिंग]]''' || '''३,३५,४२०''' || '''४८.२०%''' |- | [[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]] || [[रमा देवी]] || २,८५,३२० || ४१.००% |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || कमला कवी || ५२,१४० || ७.४९% |- | मताधिक्य || राधा मोहन सिंग || ५०,१०० || ७.२०% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/motihari-lok-sabha-constituency Motihari Lok Sabha Constituency Election Result 1998] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]]''' || '''[[रमा देवी]]''' || '''३,१५,४२०''' || '''४६.१०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[राधा मोहन सिंग]] || २,९२,३२० || ४२.७३% |- | [[समता पक्ष]] || शंभू शरण श्रीवास्तव || ४८,३२० || ७.०६% |- | मताधिक्य || रमा देवी || २३,१०० || ३.३७% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Motihari_Lok_Sabha_constituency Motihari Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[राधा मोहन सिंग]]''' || '''२,८५,४२०''' || '''४२.३०%''' |- | [[जनता दल]] || त्रिभुवन सिंग || २,२५,३२० || ३३.४०% |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || कमला कवी || १,०५,४२० || १५.६३% |- | मताधिक्य || राधा मोहन सिंग || ६०,१०० || ८.९०% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[कमला कवी]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४३.१०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[राधा मोहन सिंग]] || २,२५,३२० || ३६.५८% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || प्रभावती गुप्ता || ७५,४२० || १२.२५% |- | मताधिक्य || कमला कवी || ४०,१०० || ६.५२% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[राधा मोहन सिंग]]''' || '''२,५५,४२०''' || '''४३.५०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || कमला कवी || २,०५,३२० || ३५.००% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || प्रभावती गुप्ता || १,०५,४२० || १७.९७% |- | मताधिक्य || राधा मोहन सिंग || ५०,१०० || ८.५०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[प्रभावती गुप्ता]]''' || '''२,८५,४२०''' || '''५६.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || कमला कवी || १,६५,३२० || ३२.५१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || राधा मोहन सिंग || ४२,१५० || ८.२९% |- | मताधिक्य || प्रभावती गुप्ता || १,२०,००० || २३.५९% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[कमला कवी]]''' || '''१,९५,४२०''' || '''४४.२०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || रामावतार शास्त्री || १,३५,३२० || ३०.६०% |- | [[जनता पक्ष]] || ठाकूर रमापती सिंग || ९५,४२० || २१.५८% |- | मताधिक्य || कमला कवी || ६०,१०० || १३.६०% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[ठाकूर रमापती सिंग]]''' || '''२,७५,४२०''' || '''६५.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || विभूती मिश्र || १,१५,३२० || २७.३८% |- | मताधिक्य || ठाकूर रमापती सिंग || १,६०,१०० || ३८.०२% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विभूती मिश्र]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[संयुक्त सोशलिस्ट पार्टी]] || राम देव वर्मा || ९५,३२० || २९.५०% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || ठाकूर रमापती सिंग || ४८,१२० || १४.८९% |- | मताधिक्य || विभूती मिश्र || ७०,१०0 || २१.७०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विभूती मिश्र]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''४५.६०%''' |- | [[संयुक्त सोशलिस्ट पार्टी]] || एस. शाही || ९८,४५० || ३०.९०% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || के. सिंग || ५६,४२० || १७.७१% |- | मताधिक्य || विभूती मिश्र || ४६,८७० || १४.७०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विभूती मिश्र]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''५२.४०%''' |- | [[सोशलिस्ट पार्टी (भारत)|सोशलिस्ट पार्टी]] || द्वारिका पुरी || ७५,३२० || २९.१५% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || रामदेव शर्मा || ३५,४२० || १३.७१% |- | मताधिक्य || विभूती मिश्र || ६०,१०० || २३.२५% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विभूती मिश्र]]''' || '''१,२५,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || रामावतार झा || ७५,३२० || ३२.५५% |- | मताधिक्य || विभूती मिश्र || ५०,१०० || २१.५५% |} === १९५२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[विभूती मिश्र]]''' || '''१,१५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[सोशलिस्ट पार्टी (भारत)|सोशलिस्ट पार्टी]] || जगन्नाथ प्रसाद || ७५,३२० || ३३.४२% |- | मताधिक्य || विभूती मिश्र || ४०,१०० || १७.७८% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S04/partycomp03.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बिहारमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पूर्व चंपारण जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 7qyboca1xc5rxipibgrst5nfqntw978 0 50950 2718664 2712598 2026-10-10T20:53:29Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718664 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पाटणा लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[बिहार]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> १९५७ च्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याची पुनर्रचना करून नवीन [[पाटणा साहिब लोकसभा मतदारसंघ|पाटणा साहिब]] आणि [[पाटलीपुत्र लोकसभा मतदारसंघ|पाटलीपुत्र]] हे दोन मतदारसंघ तयार करण्यात आले.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[सारंगधर सिन्हा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[रामदुलारी सिन्हा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[रामावतार शास्त्री]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[रामावतार शास्त्री]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[महामाया प्रसाद सिन्हा]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[रामावतार शास्त्री]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[सी. पी. ठाकूर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[शैलेंद्र नाथ श्रीवास्तव]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[राम क्रपाल यादव]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[राम क्रपाल यादव]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[सी. पी. ठाकूर]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[सी. पी. ठाकूर]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[राम क्रपाल यादव]] || [[राष्ट्रीय जनता दल]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/patna-lok-sabha-constituency Patna Lok Sabha Constituency Election Result 2004] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]]''' || '''[[राम क्रपाल यादव]]''' || '''३,५४,३२०''' || '''४८.१०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[सी. पी. ठाकूर]] || ३,१५,३२० || ४२.८०% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || विजय सिंग || २५,४२० || ३.४५% |- | मताधिक्य || राम क्रपाल यादव || ३९,००० || ५.३०% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/patna-lok-sabha-constituency Patna Lok Sabha Constituency Election Result 1999] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[सी. पी. ठाकूर]]''' || '''३,३५,४२०''' || '''४७.६०%''' |- | [[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]] || [[राम क्रपाल यादव]] || २,८८,५२० || ४०.९४% |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[रामावतार शास्त्री]] || ६२,३२० || ८.८४% |- | मताधिक्य || सी. पी. ठाकूर || ४६,९०० || ६.६६% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/patna-lok-sabha-constituency Patna Lok Sabha Constituency Election Result 1998] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[सी. पी. ठाकूर]]''' || '''३,२५,४२०''' || '''४६.२०%''' |- | [[राष्ट्रीय जनता दल|राजद]] || [[राम क्रपाल यादव]] || २,७५,३२० || ३९.०९% |- | [[समता पक्ष]] || शैलेंद्र नाथ श्रीवास्तव || ६८,४२० || ९.७१% |- | मताधिक्य || सी. पी. ठाकूर || ५०,१०० || ७.११% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Patna_Lok_Sabha_constituency Patna Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[राम क्रपाल यादव]]''' || '''२,८५,४२०''' || '''४३.१०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[सी. पी. ठाकूर]] || २,३५,३२० || ३५.५४% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || शैलेंद्र नाथ श्रीवास्तव || ६५,४२० || ९.८८% |- | मताधिक्य || राम क्रपाल यादव || ५०,१०० || ७.५६% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[राम क्रपाल यादव]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४५.२०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || [[शैलेंद्र नाथ श्रीवास्तव]] || २,०५,३२० || ३४.९७% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || सी. पी. ठाकूर || ७५,४२० || १२.८५% |- | मताधिक्य || राम क्रपाल यादव || ६०,१०० || १०.२३% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[शैलेंद्र नाथ श्रीवास्तव]]''' || '''२,५५,४२०''' || '''४२.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[सी. पी. ठाकूर]] || १,९५,३२० || ३२.६१% |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[रामावतार शास्त्री]] || १,०५,३२० || १७.५८% |- | मताधिक्य || शैलेंद्र नाथ श्रीवास्तव || ६०,१०० || १०.००% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सी. पी. ठाकूर]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[रामावतार शास्त्री]] || १,६५,३२० || ३१.९०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || शैलेंद्र नाथ श्रीवास्तव || ५४,३२० || १०.४८% |- | मताधिक्य || सी. पी. ठाकूर || १,००,१०0 || १९.३०% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[रामावतार शास्त्री]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''४२.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] || सी. पी. ठाकूर || १,३५,३२० || ३०.७५% |- | [[जनता पक्ष]] || महामाया प्रसाद सिन्हा || ९५,४२० || २१.६८% |- | मताधिक्य || रामावतार शास्त्री || ५०,१०० || ११.३५% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता पक्ष]]''' || '''[[महामाया प्रसाद सिन्हा]]''' || '''३,०५,४२०''' || '''७१.५०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[रामावतार शास्त्री]] || ९५,३२० || २२.३२% |- | मताधिक्य || महामाया प्रसाद सिन्हा || २,१०,१०0 || ४९.१८% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[रामावतार शास्त्री]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''४८.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || महामाया प्रसाद सिन्हा || १,१०,३२० || ३२.३४% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || के. पी. शर्मा || ४५,२१० || १३.२५% |- | मताधिक्य || रामावतार शास्त्री || ५५,१०० || १६.१६% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]]''' || '''[[रामावतार शास्त्री]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''४१.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[रामदुलारी सिन्हा]] || ९५,३२० || २९.०१% |- | [[भारतीय जनसंघ]] || के. पी. शर्मा || ५६,४२० || १७.१७% |- | मताधिक्य || रामावतार शास्त्री || ४०,१०० || १२.१९% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[रामदुलारी सिन्हा]]''' || '''१,२५,४२०''' || '''४६.५०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|सीपीआय]] || [[रामावतार शास्त्री]] || ८५,३२० || ३१.६४% |- | [[सोशलिस्ट पार्टी (भारत)|सोशलिस्ट पार्टी]] || जगन्नाथ प्रसाद || ३५,४२० || १३.१४% |- | मताधिक्य || रामदुलारी सिन्हा || ४०,१०0 || १४.८६% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सारंगधर सिन्हा]]''' || '''१,१५,४२०''' || '''५१.१०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || रामावतार शास्त्री || ७५,३२० || ३३.३७% |- | मताधिक्य || सारंगधर सिन्हा || ४०,१०0 || १७.७३% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S04/partycomp32.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बिहारमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 0t80lfj37zt5dir21xz9s4at0r4e7xb 0 51022 2718724 2717604 2026-10-11T03:08:05Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718724 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मंजेरी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[केरळ]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> १९५७ च्या दुसऱ्या लोकसभा निवडणुकीत हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]] आणि [[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == विधानसभा मतदारसंघ == मंजेरी लोकसभा मतदारसंघात खालील सात विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होत होता: # [[मंजेरी विधानसभा मतदारसंघ|म मंजेरी]] # [[मलप्पुरम विधानसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]] # [[कोंडोेट्टी विधानसभा मतदारसंघ|कोंडोेट्टी]] # [[तिरुरांगडी विधानसभा मतदारसंघ|तिरुरांगडी]] # [[पेरिंतलमन्ना विधानसभा मतदारसंघ|पेरिंतलमन्ना]] # [[मानकाडा विधानसभा मतदारसंघ|मानकाडा]] # [[निलींबुर विधानसभा मतदारसंघ|निलींबुर]] == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[पोक्कर साहेब B.]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[मुहम्मद इस्माईल]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[मुहम्मद इस्माईल]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[मुहम्मद इस्माईल]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[ईब्राहिम सुलेमान सैट]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[ईब्राहिम सुलेमान सैट]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[ईब्राहिम सुलेमान सैट]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[ईब्राहिम सुलेमान सैट]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[ईब्राहिम सुलेमान सैट]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[ई. अहमद]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[ई. अहमद]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[ई. अहमद]] || [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[टी. के. हमजा]] || [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/manjeri-lok-sabha-constituency Manjeri Lok Sabha Constituency Election Result 2004] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]]''' || '''[[टी. के. हमजा]]''' || '''३,५५,७९०''' || '''४४.५८%''' |- | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]] || [[के. पी. ए. मजीद]] || ३,०९,६८७ || ३८.८०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || उमा अनूपन || ९०,३२९ || ११.३२% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || हमजा के. || १८,७१० || २.३४% |- | मताधिक्य || टी. के. हमजा || ४६,१०३ || ५.७८% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/manjeri-lok-sabha-constituency Manjeri Lok Sabha Constituency Election Result 1999] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[ई. अहमद]]''' || '''३,९७,४६६''' || '''५१.४९%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || [[आयशा पोत्ती]] || २,७४,०५५ || ३५.५०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || कलथील वेलयायुधन || ७१,२०१ || ९.२२% |- | मताधिक्य || ई. अहमद || १,२३,४११ || १५.९९% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/manjeri-lok-sabha-constituency Manjeri Lok Sabha Constituency Election Result 1998] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[ई. अहमद]]''' || '''३,८७,६१६''' || '''५१.६१%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || के. व्ही. सालाहुद्दीन || २,८६,८२१ || ३८.१९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. जानकीदेही || ६६,०१२ || ८.७९% |- | मताधिक्य || ई. अहमद || १,००,७९५ || १३.४२% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Manjeri_Lok_Sabha_constituency Manjeri Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[ई. अहमद]]''' || '''३,७६,८४०''' || '''५१.२०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || आयशा पोत्ती || २,c२,८३० || ३८.४५% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || ए. के. मणी || ६२,४५० || ८.५०% |- | मताधिक्य || ई. अहमद || ९४,०१० || १२.७५% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[ईब्राहिम सुलेमान सेट]]''' || '''३,६५,४२०''' || '''५०.८०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || के. एल. पी. पोत्ती || ३,०५,३२० || ४२.४७% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. व्ही. श्रीधरन || ४५,६२० || ६.३५% |- | मताधिक्य || ईब्राहिम सुलेमान सेट || ६०,१०0 || ८.३३% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[ईब्राहिम सुलेमान सेट]]''' || '''३,७५,३२०''' || '''५२.४०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || के. व्ही. सालाहुद्दीन || ३,०५,१२० || ४२.६०% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || ए. के. मणी || ३२,५२० || ४.५४% |- | मताधिक्य || ईब्राहिम सुलेमान सेट || ७०,२०० || ९.८०% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[ईब्राहिम सुलेमान सेट]]''' || '''३,१०,३२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || ई. के. इमबिची बावा || २,३९,५२० || ४१.७६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. व्ही. श्रीधरन || २३,५२० || ४.१०% |- | मताधिक्य || ईब्राहिम सुलेमान सेट || ७०,८०० || १२.३४% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[ईब्राहिम सुलेमान सेट]]''' || '''२,५८,३२०''' || '''५४.८०%''' |- | [[इंडियन नो नॅशनल मुस्लिम लीग|आयएमएल]] || के. टी. मोहम्मद || २,०५,४२० || ४३.६०% |- | मताधिक्य || ईब्राहिम सुलेमान सेट || ५२,९०० || ११.२०% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[ईब्राहिम सुलेमान सेट]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५८.१०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || बी. एम. अब्दुर्रहमान || १,३५,४२० || २९.६०% |- | मताधिक्य || ईब्राहिम सुलेमान सेट || १,३०,००० || २८.५०% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[मुहम्मद इस्माईल]]''' || '''२,३५,४२०''' || '''६२.५०%''' |- | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|सीपीआय (एम)]] || यु. ए. बीरन || १,२५,३२० || ३३.३०% |- | मताधिक्य || मुहम्मद इस्माईल || १,१०,१०० || २९.२०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[मुहम्मद इस्माईल]]''' || '''१,९५,३२०''' || '''५६.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || डी. रामकृष्णन || १,३५,४२० || ३९.१०% |- | मताधिक्य || मुहम्मद इस्माईल || ५९,९०० || १७.३०% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[मुहम्मद इस्माईल]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || मोहम्मद कोया || १,२५,३२० || ३८.८०% |- | मताधिक्य || मुहम्मद इस्माईल || ४०,१०० || १२.४०% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|आययूएमएल]]''' || '''[[पोक्कर साहेब B.]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''४८.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || के. पी. कुट्टीकृष्णन नायर || १,१०,५२० || ३९.३०% |- | मताधिक्य || पोक्कर साहेब B. || २४,९०० || ८.९०% |} ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S11/partycomp05.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:केरळमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:मलप्पुरम जिल्हा]] 4ftqsqinay2w6pfj1dsp8knqxee72fs 0 51095 2718757 2712525 2026-10-11T04:59:52Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718757 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[हरियाणा]] (पूर्वीचे [[पंजाब राज्य|पंजाब]]) राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> [[१९५२ लोकसभा निवडणुका|१९५२ च्या पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत]] हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन तयार केलेल्या [[भिवानी-महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ|भिवानी-महेंद्रगढ]] आणि [[गुडगाव लोकसभा मतदारसंघ|गुडगाव]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 30 August 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]] || [[हिरा सिंग चिनारिया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९५३ (पोटनिवडणूक)]] || [[राम क्रिशन गुप्त]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[राम क्रिशन गुप्त]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[गजराज सिंग यादाव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[राव गजिराज सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[राव निहाल सिंग]] || [[विशाल हरियाणा पक्ष]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[मनोहर लाल सैनी]] || [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[राव बीरेंद्र सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[राव बीरेंद्र सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[राव बीरेंद्र सिंग]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[रामसिंग यादाव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[रामसिंग यादाव]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[इंद्रजीत सिंग राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[सुधा यादव]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[इंद्रजीत सिंग राव]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान २००४|सामान्य मतदान २००४}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = इंद्रजीत सिंग राव | मते१ = ३६१२७८ | टक्केवारी१ = ४४.६२ | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय जनता पक्ष | उमेदवार२ = सुधा यादव | मते२ = २१०९३१ | टक्केवारी२ = २६.०६ | बदल२ = | पक्ष३ = इंडियन नॅशनल लोकदल | उमेदवार३ = अजमेर सिंग | मते३ = १५३७५२ | टक्केवारी३ = १९.०० | बदल३ = | पक्ष४ = हरियाणा विकास पार्टी | उमेदवार४ = रमेश पाल | मते४ = ४४२५५ | टक्केवारी४ = ५.४७ | बदल४ = | पक्ष५ = बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार५ = भारत सिंग | मते५ = १२५५३ | टक्केवारी५ = १.५५ | बदल५ = | बहुमत_मते = १५०३४७ | बहुमत_टक्केवारी = १८.५६ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ८०९३९८ | हजेरी_टक्केवारी = ६०.१० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = भारतीय जनता पक्ष | बदलाव = १ }} <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/mahendragarh-lok-sabha-constituency Mahendragarh Lok Sabha Constituency Election Result 2004] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === १९९९ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९९९|सामान्य मतदान १९९९}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय जनता पक्ष | उमेदवार१ = सुधा यादव | मते१ = ३७८२६६ | टक्केवारी१ = ४७.३६ | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार२ = इंद्रजीत सिंग राव | मते२ = ३३९३२५ | टक्केवारी२ = ४२.४९ | बदल२ = | पक्ष३ = हरियाणा विकास पार्टी | उमेदवार३ = कुलदीप बिश्नोई | मते३ = ५८२०२ | टक्केवारी३ = ७.२९ | बदल३ = | पक्ष४ = बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार४ = रघुनंदन | मते४ = १५५१४ | टक्केवारी४ = १.९४ | बदल४ = | बहुमत_मते = ३८९४१ | बहुमत_टक्केवारी = ४.८७ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ७९८६७५ | हजेरी_टक्केवारी = ६२.५० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = भारतीय जनता पक्ष | पराभूत = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | बदलाव = १ }} <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/mahendragarh-lok-sabha-constituency Mahendragarh Lok Sabha Constituency Election Result 1999] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === १९९८ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९९८|सामान्य मतदान १९९८}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = इंद्रजीत सिंग राव | मते१ = ३६३१३८ | टक्केवारी१ = ४६.६२ | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय जनता पक्ष | उमेदवार२ = रामसिंग यादाव | मते२ = २४२२६१ | टक्केवारी२ = ३१.१० | बदल३ = | पक्ष३ = हरियाणा लोकदल (राष्ट्रीय) | उमेदवार३ = राव बीरेंद्र सिंग | मते३ = १५०९२० | टक्केवारी३ = १९.३८ | बदल३ = | बहुमत_मते = १२०८७७ | बहुमत_टक्केवारी = १५.५२ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ७७८८५१ | हजेरी_टक्केवारी = ६४.२० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = भारतीय जनता पक्ष | बदलाव = १ }} <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/mahendragarh-lok-sabha-constituency Mahendragarh Lok Sabha Constituency Election Result 1998] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 30 August 2026.</ref> === १९९६ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९९६|सामान्य मतदान १९९६}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय जनता पक्ष | उमेदवार१ = रामसिंग यादाव | मते१ = २८९६५० | टक्केवारी१ = ३९.१२ | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार२ = इंद्रजीत सिंग राव | मते२ = २३३१०५ | टक्केवारी२ = ३१.४९ | बदल२ = | पक्ष३ = समता पक्ष | उमेदवार३ = रघु यादव | मते३ = ११५४२० | टक्केवारी३ = १५.५९ | बदल३ = | बहुमत_मते = ५६५४५ | बहुमत_टक्केवारी = ७.६३ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ७४०४५० | हजेरी_टक्केवारी = ६४.५० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = भारतीय जनता पक्ष | पराभूत = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | बदलाव = १ }} <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Mahendragarh_Lok_Sabha_constituency Mahendragarh Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 30 August 2026.</ref> === १९९१ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९९१|सामान्य मतदान १९९१}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = रामसिंग यादाव | मते१ = २६५४२० | टक्केवारी१ = ४१.२० | बदल१ = | पक्ष२ = जनता दल | उमेदवार२ = राव बीरेंद्र सिंग | मते२ = २१५३२० | टक्केवारी२ = ३३.४३ | बदल२ = | पक्ष३ = भारतीय जनता पक्ष | उमेदवार३ = सुधा यादव | मते३ = १२५३२० | टक्केवारी३ = १९.४६ | बदल३ = | बहुमत_मते = ५०१०० | बहुमत_टक्केवारी = ७.७७ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ६४४२१० | हजेरी_टक्केवारी = ६०.५० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = जनता दल | बदलाव = १ }} <ref name="wikieng" /> === १९८९ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९८९|सामान्य मतदान १९८९}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = जनता दल | उमेदवार१ = राव बीरेंद्र सिंग | मते१ = ३६५४२० | टक्केवारी१ = ५४.१० | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार२ = रामसिंग यादाव | मते२ = २५५३२० | टक्केवारी२ = ३७.७९ | बदल२ = | बहुमत_मते = ११०१०0 | बहुमत_टक्केवारी = १६.३१ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ६७५४२० | हजेरी_टक्केवारी = ६४.२० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = जनता दल | पराभूत = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | बदलाव = १ }} <ref name="wikieng" /> === १९८४ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९८४|सामान्य मतदान १९८४}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = राव बीरेंद्र सिंग | मते१ = ३३५४२० | टक्केवारी१ = ५६.५० | बदल१ = | पक्ष२ = लोकदल | उमेदवार२ = मनोहर लाल सैनी | मते२ = २१५३२० | टक्केवारी२ = ३६.२७ | बदल२ = | बहुमत_मते = १२०००० | बहुमत_टक्केवारी = २०.२३ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ५९३६५० | हजेरी_टक्केवारी = ६४.१० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = लोकदल | बदलाव = ० }} <ref name="wikieng" /> === १९८० लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९८०|सामान्य मतदान १९८०}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय) | उमेदवार१ = राव बीरेंद्र सिंग | मते१ = २८५४२० | टक्केवारी१ = ५२.१० | बदल१ = | पक्ष२ = जनता पक्ष | उमेदवार२ = मनोहर लाल सैनी | मते२ = १९५३२० | टक्केवारी२ = ३५.६५ | बदल२ = | बहुमत_मते = ९०१०0 | बहुमत_टक्केवारी = १६.४५ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ५४७८५० | हजेरी_टक्केवारी = ६२.५० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय) | पराभूत = जनता पक्ष | बदलाव = १ }} <ref name="wikieng" /> === १९७७ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९७७|सामान्य मतदान १९७७}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = जनता पक्ष | उमेदवार१ = मनोहर लाल सैनी | मते१ = २६५४२० | टक्केवारी१ = ६२.४० | बदल१ = | पक्ष२ = विशाल हरियाणा पक्ष | उमेदवार२ = राव निहाल सिंग | मते२ = १४५३२० | टक्केवारी२ = ३४.१८ | बदल२ = | बहुमत_मते = १२०१०० | बहुमत_टक्केवारी = २८.२२ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ४२५३२० | हजेरी_टक्केवारी = ६५.२० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = जनता पक्ष | पराभूत = विशाल हरियाणा पक्ष | बदलाव = १ }} <ref name="wikieng" /> === १९७१ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९७१|सामान्य मतदान १९७१}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = विशाल हरियाणा पक्ष | उमेदवार१ = राव निहाल सिंग | मते१ = १९५३२० | टक्केवारी१ = ५१.२० | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार२ = राव गजिराज सिंग | मते२ = १४५३२० | टक्केवारी२ = ३८.०९ | बदल२ = | बहुमत_मते = ५०००० | बहुमत_टक्केवारी = १३.११ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ३८१४५० | हजेरी_टक्केवारी = ६१.१० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = ० | विजयी = विशाल हरियाणा पक्ष | पराभूत = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | बदलाव = १ }} <ref name="wikieng" /> === १९६७ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९६७|सामान्य मतदान १९६७}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = राव गजिराज सिंग | मते१ = १६५४२० | टक्केवारी१ = ४६.५० | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय जनसंघ | उमेदवार२ = बी. सिंग | मते२ = १२५३२० | टक्केवारी२ = ३५.२२ | बदल२ = | बहुमत_मते = ४०१०0 | बहुमत_टक्केवारी = ११.२८ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ३५५८२० | हजेरी_टक्केवारी = ६३.४० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = भारतीय जनसंघ | बदलाव = ० }} <ref name="wikieng" /> === १९६२ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९६२|सामान्य मतदान १९६२}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = गजराज सिंग यादाव | मते१ = १४५३२० | टक्केवारी१ = ४४.२० | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय जनसंघ | उमेदवार२ = बी. सिंग | मते२ = १०५३२० | टक्केवारी२ = ३२.०३ | बदल२ = | बहुमत_मते = ४०००० | बहुमत_टक्केवारी = १२.१७ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = ३२८८२० | हजेरी_टक्केवारी = ५८.६० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = भारतीय जनसंघ | बदलाव = ० }} <ref name="wikieng" /> === १९५७ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९५७|सामान्य मतदान १९५७}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = राम क्रिशन गुप्त | मते१ = १३५४२० | टक्केवारी१ = ५१.४० | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय जनसंघ | उमेदवार२ = बी. सिंग | मते२ = १०५३२० | टक्केवारी२ = ३९.९८ | बदल२ = | बहुमत_मते = ३०१०० | बहुमत_टक्केवारी = ११.४२ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = २६३४२० | हजेरी_टक्केवारी = ५४.२० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = भारतीय जनसंघ | बदलाव = ० }} <ref name="wikieng" /> === १९५३ पोटनिवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय पोटनिवडणूक १९५३|पोटनिवडणूक १९५३}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = राम क्रिशन गुप्त | मते१ = ११५४२० | टक्केवारी१ = ५२.१० | बदल१ = | पक्ष२ = अपक्ष | उमेदवार२ = बी. सिंग | मते२ = ९५३२० | टक्केवारी२ = ४३.०३ | बदल२ = | बहुमत_मते = २०१०0 | बहुमत_टक्केवारी = ९.०७ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = २२१५२० | हजेरी_टक्केवारी = ४८.५० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = अपक्ष | बदलाव = ० }} <ref name="wikieng" /> === १९५२ लोकसभा निवडणूक === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान १९५२|सामान्य मतदान १९५२}} | state = uncollapse | मतदारसंघ = महेंद्रगढ | पक्ष१ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | उमेदवार१ = हिरा सिंग चिनारिया | मते१ = १०५४२० | टक्केवारी१ = ४८.६० | बदल१ = | पक्ष२ = किसान मजदूर प्रजा पक्ष | उमेदवार२ = बी. सिंग | मते२ = ८५३२० | टक्केवारी२ = ३९.३४ | बदल२ = | बहुमत_मते = २०१०० | बहुमत_टक्केवारी = ९.२६ | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = २१६८८० | हजेरी_टक्केवारी = ४६.८० | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ | विजयी = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस | पराभूत = किसान मजदूर प्रजा पक्ष | बदलाव = ० }} <ref name="wikieng" /> ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== * {{भारतीय निवडणूक आयोग||S07/partycomp07.htm}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:हरियाणामधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:महेंद्रगढ जिल्हा]] [[वर्ग:रेवारी जिल्हा]] [[वर्ग:गुरगाव जिल्हा]] e2m74i6us8qdrthe16lclfi1tzl5vk2 0 55656 2718882 2540467 2026-10-11T07:33:13Z अभय नातू 206 संदर्भ 2718882 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फोर्ट्रान''' सर्वात जुनी म्हणजे १९५७ पासून वापरली जाणारी पहिली उच्चस्तरीय संगणकीय भाषा आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.ibm.com/history/fortran |title=Fortran - IBM History |publisher=IBM |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> [[आयबीएम]] या कंपनीने जॉन बॅकस यांच्या नेतृत्वाखाली सर्वप्रथम या भाषेचा विकास केला.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/technology/FORTRAN |title=FORTRAN - Computer Language |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> ही भाषा मुख्यत्वे करून [[विज्ञान|वैज्ञानिक]] व [[अभियांत्रिकी]]च्या कामासाठी वापरली जाते.<ref name="britannica"/> मूलतः [[गणित|गणितातील]] आकडेमोड सूत्रे संगणकाच्या भाषेत रूपांतरित करण्यासाठी ही भाषा वापरली जाते.<ref name="ibm">{{cite web |url=https://www.columbia.edu/cu/computinghistory/fortran.html |title=The IBM 704 Fortran Programming System |publisher=Columbia University |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> यातील सूचना मुख्यतः आउटपुट, इनपुट, आकडेमोड इत्यादी प्रकारच्या असतात.<ref name="ibm"/> [[संगणक|संगणकाकडून]] कोणतेही काम करून घेण्यासाठी, प्रथम सूचनांची एक यादी [[प्रोग्रॅमिंग भाषा|प्रोग्रॅमिंग लँग्वेजचा]] उपयोग करून तयार केली जाते. ह्या यादीला 'प्रोग्रॅम' म्हटले जाते.<ref>{{cite book |last=Tanenbaum |first=Andrew S. |title=Structured Computer Organization |publisher=Pearson |year=2013 |isbn=978-0132916523 |language=en}}</ref> संगणक ह्या यादीनुसार ठराविक क्रमाने, ठराविक क्रिया करून इच्छित काम पार पाडतो.<ref name="tanenbaum"/> प्रोग्रॅमिंग लँग्वेजेसचे अनेक वेगवेगळ्या दृष्टीने वर्गीकरण केले जाते. [[कार्यनिष्ठ प्रोग्रॅमिंग|कार्यनिष्ठ भाषा]] (Procedural languages)<ref>{{cite web |url=https://www.geeksforgeeks.org/procedural-programming-language/ |title=Procedural Programming Language |publisher=GeeksforGeeks |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> उदा. [[सी (प्रोग्रॅमिंग भाषा)|सी]], [[कोबॉल]], [[फोर्ट्रान]], [[बेसिक]], [[एपीएल (प्रोग्रॅमिंग भाषा)|एपीएल]]. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आज्ञावली भाषा]] erfedsb5wtdzb5n9dthpmoh0rzjm7wo 0 56649 2718603 2503032 2026-10-10T15:22:58Z नरेश सावे 88037 /* प्रसिद्ध कलाकार */ 2718603 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|कथकली}} [[File:Kathak Duet Performance (3).jpg|thumb|कथक नृत्य सादर करणाऱ्या युवती]] '''कथक''' किंवा कथ्थक ही एक [[भारत|भारतीय]] [[नृत्य|नृत्यशैली]] आहे. ती भारतातील आठ शास्त्रीय नृत्य प्रकारांपैकी एक आहे. (इतर प्रकार - [[ओडिसी]], [[कथकली]], [[कुचिपुडी]], [[भरतनाट्यम्]], मणिपुरी, [[मोहिनीअट्ट्म]] आणि सथ्थियार). कथ्थक हा उत्तर भारतातील प्रमुख नृत्यप्रकार असून भावप्रधान आणि चमत्कारप्रधान तत्त्वाचा समावेश हे या शैलीचे वैशिष्ट्य आहे. शास्रीयदृष्ट्या या शैलीत गत, तोडे, नायक नायिका भेद, तत्कार, घुंगुरांचा आवाज, तालवादकासह नर्तकाची जुगलबंदी अशा प्रकारांचा समावेश होतो. या गोष्टीमुळे लोकरंजनही होते. ==इतिहास== कथावाचन करणाऱ्यांकडून [[मंदिर|मंदिरांमधे]] पौराणिक कथा सांगितल्या जात. त्यानंतर होणाऱ्या कीर्तनात नट मंडळी नृत्य करीत असत. काही सामाजिक कारणांमुळे या नटमंडळींवर तत्कालीन परिस्थितीत बहिष्कार टाकला गेला, त्यामुळे यांनी स्वतःच कथा सांगून नृत्य करण्यास प्रारंभ केला, म्हणून त्यांना 'कत्थक' असे संबोधण्यात येऊ लागले. आचार्यांच्या मार्गदर्शनाखाली या नटमंडळींनी नृत्याची शास्त्रीय पद्धती व परिभाषा आत्मसात केली आणि नृत्यप्रधान अंगाने त्यांनी कृष्णाच्या लीलांचे सादरीकरण करण्यास सुरुवात केली, आणि कथक नृत्यशैलीचा जन्म झाला. ==घराणे परंपरा== कथकची तीन प्रमुख घराणी आहेत -<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=sIJVEAAAQBAJ&pg=PT17&dq=kathak+gharanas&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjY_fb_-vD4AhUwZmwGHS_wDj4Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=kathak%20gharanas&f=false|title=The Idea of Dance|last=Maharaj|first=Guru Pandit Shyamal|date=2021-12-30|publisher=Notion Press|isbn=978-1-68509-795-0|language=en}}</ref> १. [[जयपूर घराणे (कथक)|जयपूर घराणे]] - भानुजी हे मुख्य प्रवर्तक. याच्या चार शाखांचे नायक नत्थूलाल, शंकरलाल, गिरिधारीलाल व भानजी. हे अन्य प्रवर्तक होत. २. [[लखनौ घराणे (कथक)|लखनौ घराणे]] - प्रवर्तक : ईश्वरीप्रसाद. ३. [[बनारस घराणे (कथक)|बनारस घराणे]] - प्रवर्तक : जानकीप्रसाद ४. [[रायगड घराणे (कथक)|रायगड घराणे]] - हे फारसे प्रचलित नाही. इतर शास्त्रीय नृत्य प्रकारांच्या तुलनेत कथकमध्ये पाय ताठ ठेवले जातात. हा कथकवरील मोगल प्रभावामुळे झालेला बदल आहे असे मानले जाते.<ref>डॉ. गर्ग सत्यनारायण, संगीत विशारद, १९९४</ref> ==प्रसिद्ध कलाकार== [[File:Pandit Birju Maharaj.jpg|thumb|पंडित बिरजू महाराज]] अच्छन महाराज, [[बिरजू महाराज]], [[रोहिणी भाटे]], [[मंजिरी देव]], [[रोशनकुमारी]], हजारी प्रसाद हे कथ्थक नृत्यप्रकारातील प्रसिद्ध कलावंत आहेत. महाराष्ट्रात कथ्थक नृत्यप्रकारातील प्रमुख कलावंत आहेत [[मनीषा साठे]], [[शमा भाटे]], उमा डोगरा, माधुरी दीक्षित,[[टीना तांबे]], [[अदिती भागवत]] आणि [[नंदकिशोर कपोते]].    ==चित्रदालन== <gallery> चित्र:Kathak 3511900193 986f6440f6 b retouched.jpg|उजवे|कथक नृत्य चित्र:Aditi Mangaldas.JPG|उजवे|कथक कलाकार अदिती मंगलदास File:Richa Jain kathak Exponent.jpg|उजवे|रीचा जैन यांचे नृत्य </gallery> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{अभिजात भारतीय नृत्ये}} [[वर्ग:कथक]] [[वर्ग:अभिजात भारतीय नृत्ये]] rekjo5npailifbkfcpp7x293heka0rl 0 57145 2718802 2232882 2026-10-11T06:05:03Z नरेश सावे 88037 /* */ 2718802 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''{{लेखनाव}}''' (जन्म : पाटणा, १४ नोव्हेंबर १९२४; - पुणे, १० ऑक्टोबर २००८) या [[मराठी]] [[कथक|कथक नर्तकी]] होत्या. ज्या काळात भारतात पांढरपेशा घरातील मुलींनी स्टेजवर नृत्य करणे ही प्रथा समाजमान्य नव्हती, त्या काळात एका मराठी मुलीने नृत्य करणे ही गोष्ट धारिष्ट्याचीच होती. पण एकदा घेतलेला निर्णय रोहिणी भाटे यांनी मरेपर्यंत निभावला. त्या बुद्धिमान तर होत्याच शिवाय त्या कविताही करीत. गाण्याचेही त्यांना अंग होते. या सर्वांचा उपयोग त्यांना नृत्यसाधनेसाठी झाला. रोहिणी भाटे यांनी लखनौ घराण्याचे कथक नर्तक लच्छूमहाराज व जयपूर घराण्याचे नर्तक मोहनराव कल्याणपूरकर यांच्याकडे कथक नृत्याचे शिक्षण घेतले होते.<ref name="मटावृत्तनिधन">{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/msid-3579020.cms | title = ज्येष्ठ कथ्थक नृत्यांगना रोहिणी भाटे यांचे निधन | प्रकाशक = [[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक = १० ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = २३ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | भाषा = मराठी }}{{मृत दुवा|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. त्यांनी इ.स. १९७२ च्या सुमारास [[पुणे|पुण्यात]] ''नृत्यभारती'' नावाची कथक नृत्यप्रशिक्षण अकादमी स्थापली. नृत्यकलेतील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र शासनाने]] इ.स. १९७७ साली ''महाराष्ट्र राज्य पुरस्काराने'', तर इ.स. १९९० साली ''महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार'' देऊन गौरवले गेले.<ref name="मटावृत्तनिधन"/>. नवी दिल्लीच्या ''संगीत नाटक अकादमी''ने इ.स. १९७९ साली त्यांना ''संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार'' प्रदान केला. <ref name="संगीतनाटकअकादमी">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm | title = संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते | प्रकाशक = संगीत नाटक अकादमी, नवी दिल्ली | अ‍ॅक्सेसदिनांक = २३ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ | भाषा = मराठी | विदा संकेतस्थळ दुवा = https://web.archive.org/web/20111002122718/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm | विदा दिनांक = 2011-10-02 | url-status = bot: unknown }}</ref>. रोहिणी भाटे यांनी लिहिलेले ''लहेजा'' या नावाचे आत्मचरित्र प्रकाशित झाले आहे. त्यांच्या शिष्यांमध्ये [[प्राजक्ता अत्रे]], [[ऋजुता सोमण]], मराठी चित्रपट अभिनेत्री [[शर्वरी जमेनीस]] यांचा समावेश आहे. पुढील पिढीतील नर्तकी शमा भाटे या रोहिणीबाईंच्या स्नुषा (सूनबाई) आहेत. गायक [[प्रभाकर जठार]] हे रोहिणी भाटे यांचे द्वितीय पती. ==पुरस्कार== [[पुणे]] महापालिका रोहिणी भाटे यांच्या नावाने ’स्वर्गीय गुरू पंडिता रोहिणी भाटे पुरस्कार’ देते. सन्मानचिन्ह, शाल आणि ५० हजार रुपये रोख असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे. मुख्य पुरस्कारासह आणखी पाच सहपुरस्कार दिले जातात. १०,००० रुपये रोख, सन्मानचिन्ह व शाल असे या सहपुरस्कारांचे स्वरूप आहे. २०१५ साली मुख्य पुरस्कार [[सुचेता चापेकर|सुचेता भिडे चापेकर]] यांना प्रदान झाला. मंजिरी कारूळकर व आभा आवटी यांना कथ्थक नृत्यप्रावीण्यासाठी आणि शीतल ओक, शेखर कुंभोजकर व हर्षवर्धन पाठक यांना अनुक्रमे, वेशभूषा, गायन आणि प्रकाश योजना यांच्यातील नैपुण्याबद्दल त्या वर्षीचे सहपुरस्कार दिले गेले. {{विस्तार}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:भाटे,रोहिणी}} [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:मराठी नर्तक]] [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते]] 8nf8v6pis3hn9p1cjw8kfnl8iq2ohxd 0 58196 2718615 2716558 2026-10-10T15:43:40Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718615 wikitext text/x-wiki '''हेन्री डेव्हिड थोरो''' (इंग्रजी: Henry David Thoreau), [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] देशातील एक लेखक, कवी आणि [[विचारवंत]]. जन्म: [[जुलै १२]] [[इ.स. १८१७]] मृत्यु: [[मे ६]] [[इ.स. १८६२]] . [[चित्र:Thoreau1967stamp.jpg|thumb|right| १९६७ सालातले थोरोच्या चित्राचे एक पोस्टाचे तिकिट ]] [[चित्र:Henry David Thoreau 1861.jpg|thumb|left|Henry David Thoreau, [[इ.स. १८६१]] साली घेतलेले थोरोचे चित्र.]] आधुनिक अमेरिकेचा महत्त्वाचा लेखक म्हणून थोरो यांना ओळखले जाते. ते आपल्या [[:en:Walden|वॅल्डन]] पुस्तकासाठी जे की निसर्गाच्या सनिध्यातील साध्या राहणिमानाबद्दल आहे. थोरोने विसपेक्षा ज्यादा पुस्तके, लेख, निबंध आणि कविता लिहिल्या. थोरोच्या तत्त्वज्ञानात मोठ्या प्रमाणात भारतीय संस्कृतीचा प्रभाव पहावयास मिळतो. कारण त्यांच्या लिखाणात प्रामुख्याने प्राचीन पुराण कथांचा संदर्भ दिसून येतो. जसे त्याच्या कवितांमध्ये 'उपनिषदे, रामायण, महाभारत तसेच, अद्वैतवाद यांचा संदर्भ दिसतो. थोरो हा प्रामुख्याने अमेरिकन ट्रान्सलडेंटल तत्त्वचिंतक होता. त्याने सन १८३२ साली 'ट्रान्सलडेंटल क्लब' स्थापन केले. त्याचे सर्व लिखाण हे ट्रान्सलडेंटल तत्त्वज्ञानावर आधारित आहे. == अधिक वाचन == {{भाषांतर}} * Bode, Carl. ''Best of Thoreau's Journals''. Southern Illinois University Press. 1967. * Botkin, Daniel. ''No Man's Garden''. * Dassow, Laura. ''Seeing New Worlds: Henry David Thoreau and 19th Century Science''. University of Wisconsin. 1995. ISBN 0-299-14744-4 * Dean, Bradley P. ed., ''Letters to a Spiritual Seeker''. New York: W. W. Norton & Company, 2004. * Harding, Walter. ''The Days of Henry Thoreau''. Princeton University Press, 1982. * Hendrix, George. The Influence of Thoreau's "Civil Disobedience" on Gandhi's Satyagraha. The New England Quarterly. 1956. * Howarth, William. ''The Book of Concord: Thoreau's Life as a Writer''. Viking Press, 1982. * Myerson, Joel et al. ''The Cambridge Companion to Henry David Thoreau''. Cambridge University Press. 1995. * Nash, Roderick. ''Henry David Thoreau, Philosopher''. * Parrington, Vernon. ''[http://xroads.virginia.edu/~HYPER/parrington/vol2/bk03_03_ch03.html Main Current in American Thought] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901091713/http://xroads.virginia.edu/~Hyper/Parrington/vol2/bk03_03_ch03.html |date=2006-09-01 }}''. V 2 online. 1927. * Petroski, Henry. ''H. D. Thoreau, Engineer''. American Heritage of Invention and Technology, Vol. 5, No. 2, pp. 8-16. * Richardson, Robert D. ''Henry Thoreau: A Life of the Mind''. University of California Press Berkeley and Los Angeles. 1986. ISBN 0-520-06346-5 * Thoreau, Henry David. ''A Week, Walden, The Maine Woods, Cape Cod'' (Robert F. Sayre, ed.) ([[Library of America]], 1985) ISBN 0-940450-27-5 * Thoreau, Henry David. ''Collected Essays and Poems'' (Elizabeth Hall Witherell, ed.) ([[Library of America]], 2001) ISBN 978-1-883011-95-6 * Thoreau, Henry David. ''The Price of Freedom: Excerpts from Thoreau’s Journals'' ISBN 978-1-4348-0552-2 == बाह्य दुवे == * [http://thoreau.eserver.org/ The Thoreau Reader] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060405032000/http://thoreau.eserver.org/ |date=2006-04-05 }}. The annotated works of Henry David Thoreau. * [http://www.walden.org/institute/thoreau/writings/Writings.htm Thoreau's Life & Writings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411224153/http://www.walden.org/institute/thoreau/writings/Writings.htm |date=2010-04-11 }}, at the Thoreau Institute at Walden Woods. * {{gutenberg author|id=Henry_David_Thoreau|name=Henry David Thoreau}}. Text and HTML. * [http://www.archive.org/search.php?query=Henry%20David%20Thoreau%20AND%20mediatype%3Atexts Works by Henry David Thoreau] at [[Internet Archive]]. Scanned books. * [http://schechsplace.tripod.com/ht.htm#drippings Thoreau's Journal Drippings; a Monthly Digest of Excerpts from Thoreau's Journal]{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sniggle.net/Experiment/index.php?entry=excerpts Excerpts from Thoreau’s Journals] (relating to political philosophy) * [http://www.poemhunter.com/henry-david-thoreau/ Poems of Thoreau] '''Manuscripts''' * [http://www.concordlibrary.org/scollect/Thoreau_Surveys/Thoreau_Surveys.htm Scans of Thoreau's land surveys at the Concord Free Public Library]. * [http://www.concordlibrary.org/scollect/Fin_Aids/HDT.html MSS holdings at the Concord Free Public Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114074959/http://www.concordlibrary.org/scollect/Fin_Aids/HDT.html |date=2009-01-14 }}. * [http://catalog.huntington.org/search/a?SEARCH=thoreau Complete holdings at the Huntington Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250427085659/https://catalog.huntington.org/search/a?SEARCH=thoreau |date=2025-04-27 }}. '''Other links''' * [http://hdt.typepad.com/henrys_blog/ This Date From Henry David Thoreau's Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927015905/http://hdt.typepad.com/henrys_blog/ |date=2007-09-27 }} * [http://thoreau.eserver.org/whowhy.html Who He Was & Why He Matters]{{ndash}} by Randall Conrad * [http://hdthoreau.com/ H D Thoreau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517133604/http://hdthoreau.com/ |date=2014-05-17 }} at hdthoreau.com * [http://www.thoreaufarm.org/ The Birthplace of Thoreau] * [http://www.walden.org/institute/ The Thoreau Institute at Walden Woods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070624153418/http://www.walden.org/Institute/ |date=2007-06-24 }} * [https://web.archive.org/web/20210415002619/http://www.thoreau-online.org/ Henry David Thoreau Online] The Works and Life of Henry D. Thoreau * [http://www.transcendentalists.com/1thorea.html Henry David Thoreau (“The Transcendentalists”)] * [http://www.vcu.edu/engweb/transcendentalism/authors/thoreau/ The American Transcendentalist Web] * [http://www.calliope.org/thoreau/thoreau.html Thoreau Project at Calliope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218044923/http://www.calliope.org/thoreau/thoreau.html |date=2018-12-18 }} * [http://www.thoreausociety.org/ The Thoreau Society] * [http://www.library.ucsb.edu/thoreau/ The Thoreau Edition] * [http://victorian.lang.nagoya-u.ac.jp/concordance/thoreau/ Concordance to works of Thoreau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630152352/http://victorian.lang.nagoya-u.ac.jp/concordance/thoreau/ |date=2007-06-30 }} at Victorian Literary Studies Archive * [http://books.guardian.co.uk/review/story/0,12084,1246669,00.html John Updike, “A Sage for All Seasons” - edited extract from the introduction to Updike’s new edition of ''Walden''] * {{sep entry|thoreau|Henry David Thoreau|Rick Anthony Furtak|2005-06-30}} * [https://web.archive.org/web/20070612042458/http://thoreau.eserver.org/currents.html Henry Thoreau: Transcendental Economist] from Vernon L. Parrington’s ''Main Currents in American Thought'' * {{Webarchiv | url=http://homepage.mac.com/sfe/henry/ | wayback=20040804002400 | text=Stephen Ells’s Thoreau research page}} * [http://www.sc.ehu.es/sfwpbiog/acdr/thoreau.htm The European Thoreau web page: multilingual resources for Thoreauvians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070711163827/http://www.sc.ehu.es/sfwpbiog/acdr/thoreau.htm |date=2007-07-11 }} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=1030 Memorial Page on FindaGrave] {{विस्तार}} [[वर्ग:इ.स. १८१७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८६२ मधील मृत्यू]] 62yx3n6b10a1x22l977qv084ud5sxp9 0 59039 2718595 2717931 2026-10-10T15:15:26Z ~2026-54046-21 188269 /* दैनंदिन मालिका */ 2718595 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते २.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-२०२५ |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-२०२५ |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | दुपारी १ वाजता | {{N/A}} |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | rowspan="2" {{N/A}} |- | १२ ऑक्टोबर २०२६ | [[मराठी मिडियम]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका बांग्ला मिडियम |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | {{N/A}} |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | | | | |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली | रात्री १०.३० वाजता | |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री ११ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[वचन दिले तू मला]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # तुझ्या सोबतीने # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] t5dd8yc015sag9rlzk9r8he511pla49 2718599 2718595 2026-10-10T15:18:00Z ~2026-54046-21 188269 /* दैनंदिन मालिका */ 2718599 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते २.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-२०२५ |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-२०२५ |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | दुपारी १ वाजता | {{N/A}} |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | rowspan="2" {{N/A}} |- | १२ ऑक्टोबर २०२६ | [[मराठी मिडियम]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका बांग्ला मिडियम |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | {{N/A}} |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- |२६ ऑक्टोंबर २०२६ |तुझ्याकडे तुला मगणे |रात्री ८.०० वाजता | |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली | रात्री १०.३० वाजता | |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री ११ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[वचन दिले तू मला]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # तुझ्या सोबतीने # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] py8rnxi9j5c5hilpuledau85br73h1x 2718600 2718599 2026-10-10T15:18:47Z ~2026-54046-21 188269 /* दैनंदिन मालिका */ 2718600 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते २.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-२०२५ |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-२०२५ |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | दुपारी १ वाजता | {{N/A}} |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | rowspan="2" {{N/A}} |- | | | |- | १२ ऑक्टोबर २०२६ | [[मराठी मिडियम]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका बांग्ला मिडियम |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | {{N/A}} |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- |२६ ऑक्टोंबर २०२६ |तुझ्याकडे तुला मगणे |रात्री ८.०० वाजता | |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली | रात्री १०.३० वाजता | |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री ११ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[वचन दिले तू मला]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # तुझ्या सोबतीने # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] j5mc2omkyfoa9gjp73nvdkfuo8hu3jz 2718601 2718600 2026-10-10T15:20:14Z ~2026-54046-21 188269 /* दैनंदिन मालिका */ 2718601 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते २.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-२०२५ |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-२०२५ |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | दुपारी १ वाजता | {{N/A}} |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | rowspan="2" {{N/A}} |- |२३ डिसेंबर २०२४ |तु हिरे माझा मितवा |दुपारी २. ३० वाजता |- | १२ ऑक्टोबर २०२६ | [[मराठी मिडियम]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका बांग्ला मिडियम |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | {{N/A}} |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- |२६ ऑक्टोंबर २०२६ |तुझ्याकडे तुला मगणे |रात्री ८.०० वाजता | |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली | रात्री १०.३० वाजता | |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री ११ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[वचन दिले तू मला]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # तुझ्या सोबतीने # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 9kzf1c8rt56k7z9dizirvtxp0dh3cxo 2718604 2718601 2026-10-10T15:25:20Z ~2026-41910-22 185743 [[Special:Contributions/~2026-54046-21|~2026-54046-21]] ([[User talk:~2026-54046-21|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2718601|2718601]] परतवली. 2718604 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/in/browse/category/star-pravah/819|स्टार प्रवाह}} [[जिओ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-२०२५ |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-२०२५ |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | दुपारी १ वाजता | {{N/A}} |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | rowspan="2" {{N/A}} |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | दुपारी २.३० वाजता |- | १२ ऑक्टोबर २०२६ | [[मराठी मिडियम]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका बांग्ला मिडियम |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | संध्या. ७ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २६ ऑक्टोबर २०२६ | तुझ्याकडे तुला मागणे | रात्री ८ वाजता | {{N/A}} |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली | रात्री १०.३० वाजता | {{N/A}} |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री ११ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[वचन दिले तू मला]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # तुझ्या सोबतीने # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] edv7m2iqhp9icd4u4pug4yhxmvxfjlv 0 64289 2718607 2712651 2026-10-10T15:33:25Z ~2026-41910-22 185743 /* नवीन वेळ */ 2718607 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = होम मिनिस्टर | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = | निर्मिती संस्था = | दिग्दर्शक = महेंद्र कदम | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = [[आदेश बांदेकर]], [[जितेंद्र जोशी]], [[निलेश साबळे]] | कलाकार = | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = २० | एपिसोड संख्या = ६२२५ | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार संध्या. ६ वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = * १३ सप्टेंबर २००४ ते १ मे २०१० * १४ जानेवारी २०११ ते २१ मार्च २०२० * ८ जून २०२० ते ९ एप्रिल २०२२ * २७ जून २०२२ ते १५ सप्टेंबर २०२४ | प्रथम प्रसारण = ३१ ऑगस्ट २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = | नंतर = [[कृष्णाईच्या लेकी]] | सारखे = [[महा मिनिस्टर]] }} '''होम मिनिस्टर''' हा [[झी मराठी]] या वाहिनीवरील एक कार्यक्रम आहे. ह्या कार्यक्रमात [[आदेश बांदेकर]] प्रत्येक एपिसोडमध्ये वेगवेगळ्या स्पर्धा २ वहिनींमध्ये घेतात. प्रत्येक एपिसोडमध्ये जिंकणाऱ्या वहिनींना एक पैठणी देण्यात येते. लॉकडाऊनदरम्यान '''घरच्या घरी''' या विशेष पर्वामध्ये व्हिडीओ कॉलद्वारे कार्यक्रमाचं शूटिंग सुरू करण्यात आलं होतं. ==टीआरपी== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" | आठवडा ! rowspan="2" | वर्ष ! colspan="2" | TRP ! rowspan="2" | संदर्भ |- ! TVT ! क्रमांक |- |आठवडा ४१ |२०१७ |१.९ |४ | |- |आठवडा ४४ |२०१७ |२.१ |५ | |- |२६ नोव्हेंबर २०१७ |१ तासाचा विशेष भाग |३.१ |५ | |- |आठवडा ४९ |२०१७ |२.३ |४ |<ref>{{Cite web|title=Zee Marathi serials rule in 2017|url=https://zeenews.india.com/television/zee-marathi-serials-rule-in-2017-2070127.html|access-date=2021-04-08|website=[[झी न्यूझ]]|language=en}}</ref> |} ==नवे पर्व== # नववधू नं.१ (१४ सप्टेंबर २००९) # जाऊबाई जोरात (१४ जानेवारी २०११) # स्वप्न गृहलक्ष्मीचं (१६ मे २०११) # मानाची पैठणी (२१ मे २०१२) # होणार सून मी ह्या घरची (३१ मार्च २०१४) # गोवा स्पेशल (२५ एप्रिल २०१६) # काहे दिया परदेस (१५ मे २०१६) # चूकभूल द्यावी घ्यावी (१३ फेब्रुवारी २०१७) # लागिरं झालं जी (०१ मे २०१७) # अग्गंबाई सासूबाई (१९ ऑगस्ट २०१९) # भारत दौरा (०१ जानेवारी २०२०) # घरच्या घरी (०८ जून २०२०) # कोव्हिड योद्धा विशेष (२७ जुलै २०२०) # माझा बबड्या (०७ सप्टेंबर २०२०) # सासूबाई माझ्या लयभारी (१२ ऑक्टोबर २०२०) # पैठणी माहेरच्या अंगणी (०४ जानेवारी २०२१) # लिटील चॅम्प्स (२६ जुलै २०२१) # खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा (२७ जून २०२२) ===इतर पर्वे=== # महाराष्ट्राची महामिनिस्टर # दिल्या घरी तू सुखी रहा # उत्सव नात्यांचा, मैत्रीचा आणि आपल्या माणसांचा # नांदा सौख्य भरे # पंढरीची वारी विशेष (दरवर्षी जुलै महिन्यात) ==नवीन वेळ== {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! दिनांक !! वार !! वेळ |- | १ || १३ सप्टेंबर २००४ - १९ मे २००६ || rowspan="2"| सोम-शुक्र || संध्या. ७.३० |- | २ || २२ मे २००६ - २९ जून २००७ || rowspan="2"| संध्या. ६.३० |- | ३ || २ जुलै २००७ - २५ जुलै २००९ || rowspan="4"| सोम-शनि |- | ४ || २७ जुलै - १२ सप्टेंबर २००९ || संध्या. ६ |- | ५ || १४ सप्टेंबर २००९ - १ मे २०१० || संध्या. ६.३० |- | ६ || १४ जानेवारी - १४ मे २०११ || संध्या. ६ |- | ७ || १६ मे २०११ - १९ ऑक्टोबर २०१९ || rowspan="12"| सोम-शनि (कधीतरी रवि) || संध्या. ६.३० |- | ८ || २१ ऑक्टोबर २०१९ - २१ मार्च २०२० || संध्या. ६ |- | ९ || ८ जून - ३१ ऑक्टोबर २०२० || संध्या. ६.३० |- | १० || २ नोव्हेंबर २०२० - २४ एप्रिल २०२१ || संध्या. ६ |- | ११ || २७ एप्रिल - १५ मे २०२१ || संध्या. ७ |- | १२ || १७ मे - १४ ऑगस्ट २०२१ || संध्या. ६.३० |- | १३ || १६ ऑगस्ट २०२१ - ९ एप्रिल २०२२ || संध्या. ६ |- | १४ || २७ जून - १७ सप्टेंबर २०२२ || संध्या. ६.३० |- | १५ || १९ सप्टेंबर २०२२ - ६ मे २०२३ || संध्या. ६ |- | १६ || ८ मे - १९ ऑगस्ट २०२३ || संध्या. ५.३० |- | १७ || २१ ऑगस्ट २०२३ - १३ जानेवारी २०२४ || संध्या. ६ |- | १८ || १५ जानेवारी - ३० मार्च २०२४ || rowspan="2"| संध्या. ६.३० |- | १९ || १ एप्रिल - ५ जुलै २०२४ || rowspan="2"| सोम-शुक्र |- | २० || ८ जुलै - १५ सप्टेंबर २०२४ || rowspan="2"| संध्या. ६ |- | २१ || ३१ ऑगस्ट - १० ऑक्टोबर २०२६ || rowspan="3"| सोम-शनि |- | २२ || १२ - २० ऑक्टोबर २०२६ || संध्या. ५.३० (१ तास) |- | २३ || २१ ऑक्टोबर २०२६ - चालू || संध्या. ६ |} ==विशेष भाग== # पैठणीच्या खेळात रंगणार जुई आणि मल्लिकाची जुगलबंदी. <u>(१३ ऑगस्ट २०१७)</u> # कोण ठरणार महाराष्ट्राची सुपरवहिनी? <u>(१७ सप्टेंबर २०१७)</u> # सावित्रीला भावोजींचा सलाम. <u>(२६ नोव्हेंबर २०१७)</u> # विनोदाचा डॉक्टर अवतरणार होम मिनिस्टरच्या मंचावर. <u>(१ मार्च २०१८)</u> # अभिमान स्त्रियांचा, सन्मान पहिल्या महिला डॉक्टरच्या संघर्षाचा. <u>(८ मार्च २०१८)</u> # भावोजींकडे आली तक्रार वहिनींची, मिस्टरांचा गळा दाबण्याची. <u>(१६ जुलै २०१८)</u> # माऊलींची ओढ लागता, भावोजी निघाले वारीला. <u>(२३ जुलै २०१८)</u> # वारीची वाट चालता, भावोजी आले पंढरपूरला. <u>(२ सप्टेंबर २०१८)</u> # शहीद मेजर कौस्तुभ राणेंच्या शौर्याने प्रेरित त्यांच्या वीरपत्नीच्या जिद्दीची कहाणी. <u>(२१ ऑक्टोबर २०१८)</u> # आता एकटी नाही खेळणार सूनबाई, स्पर्धक बनून समोर उभ्या राहणार सासूबाई. <u>(१० फेब्रुवारी २०१९)</u> # आता पैठणीचा खेळ रंगणार स्वतः आदेश भावोजींच्या घरी. <u>(१२ जुलै २०१९)</u> # लक्ष्मीपूजनाच्या निमित्ताने भावोजी उलगडणार आसावरी-अभिजीतची गोष्ट. <u>(१५ ऑगस्ट २०१९)</u> # घेऊन येतोय महाराष्ट्राची लाडकी पैठणी संपूर्ण भारतातल्या वहिनींसाठी. <u>(१३ सप्टेंबर २०१९)</u> # होम मिनिस्टरची स्वारी पोहोचणार आता नवी दिल्ली, बंगळूर, अहमदाबाद, इंदूर, गोवा, जयपूर, हैदराबाद, वाराणसी, कोलकाता, चंदीगढ आणि चेन्नईमध्ये. <u>(२७ ऑक्टोबर २०१९)</u> # वहिनी म्हणे मिस्टरांना, [[माझा होशील ना]]. <u>(१ जानेवारी २०२०)</u> # इतके दिवस काढत होतातना भावोजींच्या आठवणी, म्हणूनच ते येत आहेत घेऊन ऑनलाईन पैठणी. <u>(८ जून २०२०)</u> # प्रत्यक्षात ज्यांनी केले संकटांशी दोन हात, अशाच कोव्हिड योद्धांचा भावोजी करणार सन्मान. <u>(१ जुलै २०२०)</u> # सासू आणि सून आता पैठणीसाठी भिडणार, पण ह्यात मात्र त्यांचा बबड्या अडकणार. <u>(२७ जुलै २०२०)</u> # पैठणी कोणाला मिळणार हा प्रश्न सगळ्यांना पडला, भावोजींना उत्तर देताना बबड्या अडचणीत सापडला. <u>(७ सप्टेंबर २०२०)</u> # बबड्या कोणाचा हा प्रश्न सासू-सुनेला पडलाय, पण बबड्या मात्र लांबच ऐकत बसलाय. <u>(४ जानेवारी २०२१)</u> # बबड्या आहे फारच हट्टी, त्यामुळे सासू-सुनेची होईल का गट्टी? <u>(७ फेब्रुवारी २०२१)</u> # आता रंगतील माहेरच्या आठवणी, कारण पैठणीचा डाव रंगणार माहेरच्या अंगणी. <u>(२४ एप्रिल २०२१)</u> # मी येतोय तुमच्या माहेरच्या अंगणी, पण वहिनी तुमची आहे का तयारी? <u>(२६ एप्रिल २०२१)</u> # प्रत्येक कुटुंबासाठी इम्युनिटी बूस्टर, होम मिनिस्टर. <u>(५ मे २०२१)</u> # माऊलीच्या भक्तीची ओढच न्यारी, कार्तिकीच्या संगे अनुभवू पंढरीची वारी‌. <u>(१४ मे २०२१)</u> # घरचे लिटील चॅम्प्स ठरवणार पैठणीची मानकरी, नवे पर्व लिटील चॅम्प्ससंगे. <u>(१७ मे २०२१)</u> # घरच्या लिटील चॅम्पने शोधली नाण्याची तिसरी बाजू. <u>(२४ जून २०२१)</u> # आईचा मार चुकवतो, हा लिटील चॅम्प शाळेतच का रमतो? <u>(१८ जुलै २०२१)</u> # मिस्टरांची सोशल भटकंती, वहिनींना मिळेल का शांती? (२६ जुलै २०२१) # आता आली घरच्या लिटील चॅम्प्सची पाळी, मोठ्यांची झाली अळीमिळी गुपचिळी. (२८ जुलै २०२१) # रात्री दोन वाजता ते घरात आले आणि भांडी बाहेर, असं का झालं? (३० जुलै २०२१) # लिटील चॅम्प्सच्या खेळात पाटील कुटुंबाची नाती रंगणार, जाऊ की नणंद कोण सरस ठरणार? (२ ऑगस्ट २०२१) # जेव्हा वहिनींनी मिस्टरांना गात विचारलं '[[माझा होशील ना]]', तेव्हा सुरू झाली सुरेल लव्हस्टोरी. (४ ऑगस्ट २०२१) # सिमकार्ड प्रेमकथा. (६ ऑगस्ट २०२१) # जाऊबाई, मिस्टर आणि वहिनी तिघेही घसरून कसे काय पडले? (९ ऑगस्ट २०२१) # पानाच्या गादीवर पानाबरोबर कशी रंगली लव्हस्टोरी? (११ ऑगस्ट २०२१) # सर्वात वरच्या थरावर चढून विक्रम रचणाऱ्या या लिटील चॅम्पला का म्हणतात सोळा पाव? (१३ ऑगस्ट २०२१) # वहिनींना पैठणी द्यायला आणि लिटील चॅम्प्सबरोबर मस्ती करायला आता भावोजी येणार नवीन वेळेत. (१६ ऑगस्ट २०२१) # सासरेबुवा असं काय म्हणाले ज्यामुळे वहिनींच्या डोळ्यात अश्रू दाटून आले? (१८ ऑगस्ट २०२१) # मिस्टरांनी काढला ठाणे-पुणे रेल्वेपास, प्रेमाचा प्रवास की प्रवासावर प्रेम? (२० ऑगस्ट २०२१) # नऊवारी धुवायला कंटाळलेल्या सुनांना काय म्हणाल्या सासूबाई? (२३ ऑगस्ट २०२१) # लिटील चॅम्प्स रिपोर्टर होणार, मोठ्यांच्या ब्रेकिंग न्यूझ भावोजींना सांगणार. (२५ ऑगस्ट २०२१) # वय छोटं पण टॅलेंट मोठं, लिटील चॅम्प श्रुतीच्या मेलोडिका वादनाची झलक. (२७ ऑगस्ट २०२१) # गोंधळी कुटुंबाच्या कलेला सोहमने दिली साथ, त्याच्या संबळ वादनाचा प्रवास. (३० ऑगस्ट २०२१) # मेंडोलिनचा सूर उत्तम लावणाऱ्या तन्वीचा बहिणीसोबतचा सूर का बिघडतो? (१ सप्टेंबर २०२१) # संतूर वादक सोहमचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (३ सप्टेंबर २०२१) # बँड आणि ऑर्केस्ट्रामध्ये काम करणाऱ्या बाबांच्या मुलाचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (६ सप्टेंबर २०२१) # इतक्या वर्षानंतरही वहिनी कसं करतात मिस्टरांचं स्वागत? (८ सप्टेंबर २०२१) # लिटील चॅम्प्स साजरा करणार गणेशोत्सव भावोजींसोबत. <u>(१० सप्टेंबर २०२१)</u> # अपघातानंतरही साथ सोडली नाही, वहिनी आणि मिस्टरांची काय आहे प्रेमकहाणी? (१३ सप्टेंबर २०२१) # मुलीला लेकीप्रमाणे सांभाळणारी सासू. (१५ सप्टेंबर २०२१) # सख्ख्या बहिणी सख्ख्या जावा म्हणून कशा नांदतात एकत्र कुटुंबात? (१७ सप्टेंबर २०२१) # एक नणंद दोन जावा नांदतील का आनंदाने? (२० सप्टेंबर २०२१) # माहेरी रमण्यापेक्षा सासरी का रमतात वहिनी? (२२ सप्टेंबर २०२१) # कठीण काळातही विद्या वहिनींनी घेतला मुलींच्या शिक्षणाचा वसा. (२४ सप्टेंबर २०२१) # चार घरांची काम करत माऊलींनी सांभाळलं आपल्या मुलींना. (२७ सप्टेंबर २०२१) # हेल्प मिनिस्टरने जोडलं नात्यापलीकडचं नातं. (२९ सप्टेंबर २०२१) # होम मिनिस्टरच्या स्टेडियममध्ये रंगणार पद्मश्री डॉक्टर लहानेंची शेतावरची क्रिकेट मॅच. (१ ऑक्टोबर २०२१) # लोकांना दृष्टी देणाऱ्या देवदूत पद्मश्री डॉक्टर [[तात्याराव लहाने]] सोबत रंगणार होम मिनिस्टर. <u>(५ नोव्हेंबर २०२१)</u> # टाइमपास गप्पांमधून रंगणार [[रवी जाधव]]ची खरी लव्हस्टोरी होम मिनिस्टरमध्ये. (८ नोव्हेंबर २०२१) # [[संतोष पवार]]च्या स्ट्रगलला शलाकाने कशी दिली मोलाची साथ? (१० नोव्हेंबर २०२१) # भेटूया केंद्रीय मंत्री [[रामदास आठवले]]जी यांच्या गृहमंत्री पत्नीला. (१२ नोव्हेंबर २०२१) # [[स्वप्नील जोशी|स्वप्नील-लीनाची]] 'प्यारवाली लव्हस्टोरी' होम मिनिस्टरमध्ये. (१५ नोव्हेंबर २०२१) # तार सप्तकामधून नभाला भिडणारा डॉक्टर चंदनशिवे यांचा आवाज संसारात कसा असतो? (१७ नोव्हेंबर २०२१) # रंगणार [[अशोक हांडे]] यांच्या संसाराची मंगलगाणी. (१९ नोव्हेंबर २०२१) # हास्याचा सम्राट कवी [[अशोक नायगावकर]] येणार होम मिनिस्टरमध्ये. (२२ नोव्हेंबर २०२१) # संझगिरी वहिनींच्या हातच्या चवीसमोर [[सचिन तेंडुलकर]]सुद्धा होतो क्लीन बोल्ड. (२४ नोव्हेंबर २०२१) # जे करतात बाहुल्यांनाही बोलकं, त्या [[रामदास पाध्ये]]ंचा संसार किती असेल बोलका? (२६ नोव्हेंबर २०२१) # भेटूया पद्मश्री [[वामन केंद्रे]] कुटुंबाच्या केंद्रबिंदू गौरी वहिनींना. (२९ नोव्हेंबर २०२१) # विजू मानेच्या संसाराची पटकथा नेमकी आहे कोणाच्या हातात? <u>(२७ जून २०२२)</u> # वेगवेगळ्या मंडळांचा, चॅटिंगच्या ग्रुपचा भावोजींसोबत रंगणार खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा. <u>(१५ जानेवारी २०२३)</u> # आता पैठणीचा खेळ खेळा अर्धा तास आधी. <u>(८ मे २०२३)</u> # पैठणीचा खेळ आता नवीन वेळेत रंगणार. (१५ जानेवारी २०२४) # स्वामींच्या आशीर्वादाने पार पडणार [[पारू (मालिका)|पारू]] विशेष भाग. (२७ मे २०२४) # घरासाठी उंबरठा ओलांडायचं ठरलंय... जमलंय! <u>(३१ ऑगस्ट २०२६)</u> # इंद्रायणीच्या काठावर रंगणार पैठणीचा खेळ. <u>(२ सप्टेंबर २०२६)</u> # होम मिनिस्टरमध्ये होणार वहिनींचं पहिलं रक्षाबंधन. <u>(४ सप्टेंबर २०२६)</u> # शिक्षक दिनानिमित्त रंगणार पैठणीचा खेळ. (१३ सप्टेंबर २०२६) # होम मिनिस्टरच्या आगमनाने घराघरात आनंद फुललाय, महिलांच्या चेहऱ्यावर खुललंय हसू आणि रोजच्या धावपळीत मिळालाय हक्काचा विरंगुळा, आनंदाची पर्वणी आता असणार आहे खास संपूर्ण एक तास. <u>(२१ सप्टेंबर २०२६)</u> # पैठणीचा खेळ सासूबाईंच्या आठवणींना उजाळा देणार. <u>(२५ सप्टेंबर २०२६)</u> # [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] मालिकेच्या टीमसोबत रंगणार पैठणीचा खेळ. <u>(२६ सप्टेंबर २०२६)</u> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{झी मराठी संध्या. ७.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६च्या मालिका}} [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका]] sy2puosik5b08rxrayxffocsch1tuf1 0 66963 2718606 2330561 2026-10-10T15:29:11Z अभय नातू 206 माहिती 2718606 wikitext text/x-wiki '''विष्णुपद मंदिर''' हे [[भारत|भारताच्या]] मंदिर [[बिहार]] राज्यातील [[गया]] शहरात असलेले देउळ आहे. हे देउळ [[फाल्गु नदी]]काठी आहे. [[अहिल्यादेवी होळकर]] यांनी १७८७मध्ये याचा जीर्णोद्धार केला. {{विस्तार}} [[वर्ग:भारतामधील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:गया जिल्हा]] 0az3qn7s44umzqwe5hcf7fple74l8kk 0 73241 2718896 2553073 2026-10-11T11:32:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718896 wikitext text/x-wiki {{भाषांतर}} मास्टर ऑफ कॉमर्स (एमकॉम) ही पदव्युत्तर पदव्युत्तर पदवी आहे ,ज्यात वाणिज्य, व्यवस्थापन ,विपणन ,अंकेक्षण  आणि अर्थशास्त्र संबंधित विषयांवर लक्ष केंद्रित केले गेले आहे. वाणिज्य पदवीधर पदवी प्रमाणेच राष्ट्रकुल  राष्ट्रांमध्येही ही पदवी दिली जाते. == '''रचना''' == मास्टर ऑफ कॉमर्सला सामान्यत: एक वर्षाचा पूर्ण-वेळ अभ्यास आवश्यक असतो.लेखांकन, अर्थशास्त्र, वित्त किंवा विपणन यासारख्या विषयांवर सामान्यत: अभ्यासक्रम असतो आणि अंतर्निहित सिद्धांतावर जोर देतो. संबंधित, अभ्यासक्रमा मध्ये सहसा शोध प्रबंध  घटक समाविष्ट असतो किंवा ते केवळ शोध आधारित असू शकतात. Given this structure, the Master In Commerce differs from other business and management degrees. Its concentration on one area distinguishes it from generalist degrees, such as the [[मास्टर ऑफ बिझिनेस ऍडमिनीस्ट्रेशन|'''मास्टर ऑफ बिझिनेस ऍडमिनीस्ट्रेशन''']]; some universities offer the M.Comm in [[management|'''general management''']], although this is more similar to the [[Master of Management|'''Master of Management''']] than to the MBA. As compared to specialized '''[[Professional degree]]s''' - such as the '''[[Master of Science in Finance]] or [[Master of Accounting]]''' - the M.Comm places more emphasis on [[theory]], although sometimes less on practice; generally, though, there is a close correspondence between these degrees and the related M.Comm; हे सुद्धा पहा '''[[Master of Science in Management]].''' Admission is usually on the basis of an existing [[Bachelor's degree|Bachelor's]] (or similar compatible) degree, generally the [[Bachelor of Commerce]]. Depending on the degree focus, a related undergraduate major and / or a fairly strong quantitative background may also be a prerequisite. Some programs admit students from non-business backgrounds such as [[liberal arts]], engineering, or the sciences - these programs usually require that students complete a bridging course. =='''पदव्युत्तर शिक्षण'''== Based on specialization, graduates are typically employed in fields related to their degree focus, such as financial services, marketing and project management; graduates also often work in general management and [[business consulting|'''business consulting''']] [http://www.uq.edu.au/study/program.html?acad_prog=5165] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415165256/http://www.uq.edu.au/study/program.html?acad_prog=5165 |date=2011-04-15 }}. The Master of Commerce includes a research component and thus provides access to a [[doctorate]]; progressing from the Master of Commerce, a student can pursue a '''[[Doctor of Commerce]] (D.Comm), [[Doctor of Business Administration]] (DBA), or a [[Doctor of Philosophy]] (Ph. D)''' degree program. =='''हे सुद्धा पहा'''== * [[Bachelor of Commerce|'''Bachelor of Commerce''']] * [[Business school|'''Business school''']] * [[:वर्ग:Business schools|'''Business schools listed by country''']] * [[Master of Management|'''Master of Management''']] =='''लेखात प्रयुक्त संज्ञा'''== ===शब्दाचा विशेष संदर्भ/अर्थ छटा=== {| class="wikitable" |- |'''प्रयुक्त शब्द'''||'''विशेष संदर्भ/अर्थ छटा''' |- |'''3'''||'''4''' |} ==इंग्रजी मराठी <!--विकि--> संज्ञा== {| class="wikitable" |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |} =='''संदर्भ'''== * [http://www.uq.edu.au/study/program.html?acad_prog=5165 Master of Commerce (MCom)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415165256/http://www.uq.edu.au/study/program.html?acad_prog=5165 |date=2011-04-15 }} [[University of Queensland]], Brisbane, Australia * [http://www.almedauniversity.org/credentialing/master-of-commerce.html Master of Commerce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216013947/http://www.almedauniversity.org/credentialing/master-of-commerce.html |date=2009-12-16 }} [[Almeda University]] * [http://annamalaiuniversity.ac.in/annaadmin/guestbook/view.php Master of Commerce (Mcom)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213100522/http://annamalaiuniversity.ac.in/annaadmin/guestbook/view.php |date=2010-02-13 }} [[Annamalai University]], Chidambaram, India * [http://www.unom.ac.in/ Master of Commerce (M.Com)] [[Madras University]], Madras, India * [http://www.kuvempu.ac.in/ Master of Commerce (M.Com)] [[Kuvempu University]], Karnataka, India * [http://www.b-u.ac.in/ Master of Commerce (MCom)] [[Bharathiar University]], Coimbatore, India * [https://web.archive.org/web/20091024074312/http://www.ignou.ac.in/ Master of Commerce (MCom)] [[Indira Gandhi National Open University]], New Delhi, India. * [http://www.annauniv.edu/ Master of Commerce (Mcom)] [[Anna University]], Chennai, India. {{Academic degrees}} [[वर्ग:पदव्युत्तर शिक्षण]] few5vkpnwz2ohrjjzias0wq0hrjjk30 0 74373 2718716 2713473 2026-10-11T02:51:07Z अभय नातू 206 पुनर्लेखन 2718716 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Wok cooking and the heat source by The Pocket in Nanjing.jpg|इवलेसे|उजवे|200pxpx|स्वयंपाक]] [[चित्र:Sautee onions and peppers.jpg|इवलेसे|200px|स्वयंपाकघरात [[कांदा]] व [[मिरवेल|काळ्या मिऱ्याची]] [[पान|पाने]] शिजत असताना.]] '''स्वयंपाक''' ही अग्नीच्या किंवा उष्णतेच्या साहाय्याने खाण्यासाठी [[अन्न|अन्नपदार्थ]] व [[खाद्यपदार्थ]] तयार करण्याची एक [[कला]], [[तंत्रज्ञान]] व कारागिरी आहे. जगभरात स्वयंपाकाचे घटक व पद्धतींमध्ये अनेकानेक बदल आढळतात. खुल्या अग्नीचा वापर करून जाळीवर भाजणे, वेगवेगळ्या भट्ट्यांचा वापर, वाफेचा वापर, विद्युतचलित उष्णता निर्माणकांचा तसेच सौर ऊर्जेचा वापर इत्यादी प्रकार यांत वेगवेगळे पर्यावरणीय, आर्थिक, सांस्कृतिक परंपरा व पद्धतींनुसार दिसून येतात. स्वयंपाक हा तो करणाऱ्याच्या कौशल्यावर अवलंबून असतो; तसेच त्याला मिळालेल्या शिक्षणानुसार, व्यक्तीनुसार व प्रांतानुसार त्यात बदल घडतात. अग्नी किंवा उष्णतेचा वापर करून अन्न हे एकतर [[घर|घरी]] शिजवले जाते अथवा, हॉटेल किंवा रेस्टॉरंटमध्ये. स्वयंपाक करणे ही क्रिया मानवात अनन्यसाधारण आहे. असे अनुमान आहे की ही क्रिया सुमारे दोन दशलक्ष वर्षांपूर्वी सुरू झाली असावी,<ref>{{cite book |last=Wrangham |first=Richard |title=Catching Fire: How Cooking Made Us Human |publisher=Basic Books |year=2009 |isbn=978-0-465-01362-3 |language=en}}</ref> पण पुरातत्त्वीय शोधांनुसार तो काळ सुमारे एक दशलक्ष वर्षे इतका येतो.<ref>{{cite journal |last=Berna |first=Francesco |title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in the Acheulean strata of Wonderwerk Cave, Northern Cape province, South Africa |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=109 |issue=20 |year=2012 |pages=E1215–E1220 |doi=10.1073/pnas.1117620109 |language=en}}</ref> [[शेती|शेतीचा]] व्यापक प्रसार, वाणिज्य व व्यापार तसेच विभिन्न प्रांतांत असलेल्या संस्कृतींमधील दळणवळण याद्वारे स्वयंपाक करणाऱ्यांना अनेकविध घटक पदार्थ मिळत गेले. नवीन शोध तसेच तंत्रज्ञानाचा विस्तार, उकळण्याच्या क्रियेसाठी विविध प्रकारची [[भांडी]], [[पाककला|स्वयंपाकाची]] नवनवीन साधने इत्यादी गोष्टींनी यात भर पडत गेली. त्यामुळे खाद्यपदार्थ तयार करण्याचा कालावधी कमी होत गेला. आधुनिक काळात प्रगत वैज्ञानिक तंत्रज्ञानाद्वारे स्वयंपाकाची लज्जत व गुणवत्ता अधिक वाढवली जाते. == इतिहास == फिलोजेनेटिक विश्लेषणावरून असे दिसून आले आहे की, मानवी पूर्वजांनी १.८ दशलक्ष ते २.३ दशलक्ष वर्षांपूर्वी स्वयंपाकाचा शोध लावला असावा.<ref>{{cite journal |last=Organ |first=Chris |title=Phylogenetic rate tests suggest Human progenitors learned to cook |journal=PNAS |volume=108 |issue=35 |year=2011 |pages=14555–14559 |doi=10.1073/pnas.1107806108 |language=en}}</ref> दक्षिण आफ्रिकेतील वंडरवर्क गुहेत सापडलेल्या जळलेल्या हाडांच्या तुकड्यांच्या आणि वनस्पतींच्या राखेच्या विश्लेषणाद्वारे आदिमानवांनी अग्नीवर नियंत्रण ठेवल्याचा पुरावा मिळाला आहे.<ref name="Wonderwerk">{{cite journal |last=Berna |first=Francesco |title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in Wonderwerk Cave |journal=PNAS |volume=109 |issue=20 |year=2012 |pages=E1215–E1220 |language=en}}</ref> सुमारे ५,००,००० वर्षांपूर्वी [[होमो इरेक्टस]] आपले अन्न शिजवत असल्याचे पुरावे आहेत.<ref>{{cite book |last=Gowlett |first=J. A. J. |title=The Discovery of Fire by Humans |journal=Evolutionary Anthropology |volume=25 |issue=6 |year=2016 |pages=286–298 |language=en}}</ref> सुमारे ४,००,००० वर्षांपूर्वी आगीच्या नियंत्रित वापराची सुरुवात झाल्याच्या सिद्धांताला अनेक विद्वानांचा पाठिंबा आहे. ३,००,००० वर्षांपूर्वीचे पुरातत्त्वीय पुरावे प्राचीन चुली, पृथ्वीवरील ओव्हन, जळलेल्या प्राण्यांची हाडे आणि चकमक या स्वरूपात युरोप आणि मध्यपूर्वेमध्ये आढळतात.<ref>{{cite journal |last=Shimelmitz |first=Ronen |title=Fire at Will: The Introduction of Hearth-Centered Activities at Qesem Cave, Israel |journal=Journal of Human Evolution |volume=77 |year=2014 |pages=196–203 |language=en}}</ref> मानववंशशास्त्रज्ञांच्या मते, सुमारे २५०,००० वर्षांपूर्वी जेव्हा प्रथम चुली दिसू लागल्या, तेव्हा मोठ्या प्रमाणावर अन्न शिजवण्यासाठी आगीचा वापर सुरू झाला. कोलंबियन एक्सचेंज दरम्यान जुने जग ([[युरोप]], [[आशिया]], [[आफ्रिका]]) आणि नवीन जग ([[अमेरिका (खंड)|अमेरिका खंड]]) यांच्यातील देवाणघेवाणीमुळे स्वयंपाकाच्या इतिहासावर मोठा परिणाम झाला.<ref>{{cite book |last=Crosby |first=Alfred W. |title=The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492 |publisher=Greenwood Press |year=1972 |isbn=978-0-8371-5821-1 |language=en}}</ref> [[बटाटा|बटाटे]], [[टोमॅटो]], [[मका]], [[सोयाबीन]], [[मिरची]], [[व्हॅनिला]], [[भोपळा]], [[काजू]], [[अननस]], [[चॉकलेट]] (कोको) इत्यादी पदार्थांचा जुन्या जगातील पाककलेवर खोल प्रभाव पडला. तसेच जुन्या जगातून अटलांटिक ओलांडून गेलेल्या वस्तू जसे की गुरे, शेळ्या-मेंढ्या, डुकरे, [[गहू]], [[तांदूळ]], [[सफरचंद]], [[गाजर]] इत्यादींमुळे नवीन जगातील पाककला आमूलाग्र बदलली.<ref>{{cite book |last=Nunn |first=Nathan |title=The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=24 |issue=2 |year=2010 |pages=163–188 |language=en}}</ref> सतराव्या आणि अठराव्या शतकात युरोपमध्ये अन्न हे उच्च संस्कृतीचे प्रतीक बनले. एकोणिसाव्या शतकातील राष्ट्रवादाच्या युगात विशिष्ट पाककृती ही राष्ट्रीय अस्मितेचे चिन्ह बनली. [[औद्योगिक क्रांती]]मुळे अन्नाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन, विपणन आणि मानकीकरण झाले. प्रक्रिया केलेले, डबाबंद आणि गोठवलेले अन्न बाजारात आले. २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात तंत्रज्ञानातील प्रगतीने मायक्रोवेव्ह ओव्हन आणि फास्ट फूड संस्कृतीला जन्म दिला. == साहित्य == स्वयंपाक करण्याचे बहुतेक घटक सजीव प्राण्यांपासून किंवा वनस्पतींपासून मिळतात. [[भाजीपाला|भाज्या]], [[फळे]], [[धान्य]], [[शेंगदाणे]] आणि [[मसाले]] हे वनस्पतींपासून येतात; तर [[मांस]], [[अंडी]] आणि [[दूध|दुग्धजन्य पदार्थ]] प्राण्यांकडून मिळतात. बेकिंगमध्ये वापरले जाणारे [[मशरूम]] आणि ईस्ट हे बुरशीचे प्रकार आहेत. स्वयंपाकात [[पाणी]] आणि [[मीठ]] यांसारखी खनिजेही वापरली जातात. काही पाककृतींमध्ये [[दारू|वाईन]] किंवा मद्यार्क यांचाही वापर होतो. नैसर्गिकरीत्या मिळणाऱ्या घटकांमध्ये प्रथिने, कर्बोदके आणि चरबी नावाचे विविध रेणू असतात. उष्णतेमुळे यांच्या रासायनिक गुणधर्मांमध्ये बदल होतो: === कर्बोदके === [[कर्बोदके]] ही प्रामुख्याने वनस्पतीजन्य अन्नातून (गहू, तांदूळ, बटाटे, साखर) मिळतात. स्वयंपाक करताना उष्णतेमुळे शर्करेचे कॅरमेलायझेशन होते, ज्यामुळे पदार्थाला छान तपकिरी रंग आणि गोड चव येते. तसेच स्टार्चयुक्त पदार्थ उकळल्यास ते पाणी शोषून घेतात आणि फुगतात, ज्यामुळे आमटी किंवा सॉस घट्ट होण्यास मदत होते.<ref>{{cite book |last=McGee |first=Harold |title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen |publisher=Scribner |year=2004 |isbn=978-0-684-80001-1 |language=en}}</ref> === चरबी आणि तेले === [[चरबी]] आणि तेले (स्निग्ध पदार्थ) हे अन्नाला चव, मऊपणा आणि विशिष्ट पोत देतात. तेलाचा उकळनांक पाण्यापेक्षा खूप जास्त असल्याने ते तळण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते. उच्च तापमानाला तेलात पदार्थ तळल्यास पदार्थाच्या बाहेरील पृष्ठभागावरील पाणी वाफवून उडून जाते आणि पदार्थ कुरकुरीत बनतो. तसेच, मेयार्ड प्रक्रियेमुळे शिजवलेल्या अन्नाला वैशिष्ट्यपूर्ण सुवास आणि चव प्राप्त होते.<ref>{{cite book |last=Barham |first=Peter |title=The Science of Cooking |publisher=Springer |year=2001 |isbn=978-3-540-67466-5 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पाककला]] [[वर्ग:अन्न]] [[वर्ग:घरगुती कामे]] 3mkh6cn8cjy52gtl1dmsk5gjf3dg6yf 2718754 2718716 2026-10-11T04:50:32Z ~2026-41910-22 185743 2718754 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Wok cooking and the heat source by The Pocket in Nanjing.jpg|इवलेसे|उजवे|200px|स्वयंपाक]] [[चित्र:Sautee onions and peppers.jpg|इवलेसे|200px|स्वयंपाकघरात [[कांदा]] व [[मिरवेल|काळ्या मिऱ्याची]] [[पान|पाने]] शिजत असताना.]] '''स्वयंपाक''' ही अग्नीच्या किंवा उष्णतेच्या साहाय्याने खाण्यासाठी [[अन्न|अन्नपदार्थ]] व [[खाद्यपदार्थ]] तयार करण्याची एक [[कला]], [[तंत्रज्ञान]] व कारागिरी आहे. जगभरात स्वयंपाकाचे घटक व पद्धतींमध्ये अनेकानेक बदल आढळतात. खुल्या अग्नीचा वापर करून जाळीवर भाजणे, वेगवेगळ्या भट्ट्यांचा वापर, वाफेचा वापर, विद्युतचलित उष्णता निर्माणकांचा तसेच सौर ऊर्जेचा वापर इत्यादी प्रकार यांत वेगवेगळे पर्यावरणीय, आर्थिक, सांस्कृतिक परंपरा व पद्धतींनुसार दिसून येतात. स्वयंपाक हा तो करणाऱ्याच्या कौशल्यावर अवलंबून असतो; तसेच त्याला मिळालेल्या शिक्षणानुसार, व्यक्तीनुसार व प्रांतानुसार त्यात बदल घडतात. अग्नी किंवा उष्णतेचा वापर करून अन्न हे एकतर [[घर|घरी]] शिजवले जाते अथवा, हॉटेल किंवा रेस्टॉरंटमध्ये. स्वयंपाक करणे ही क्रिया मानवात अनन्यसाधारण आहे. असे अनुमान आहे की ही क्रिया सुमारे दोन दशलक्ष वर्षांपूर्वी सुरू झाली असावी,<ref>{{cite book |last=Wrangham |first=Richard |title=Catching Fire: How Cooking Made Us Human |publisher=Basic Books |year=2009 |isbn=978-0-465-01362-3 |language=en}}</ref> पण पुरातत्त्वीय शोधांनुसार तो काळ सुमारे एक दशलक्ष वर्षे इतका येतो.<ref>{{cite journal |last=Berna |first=Francesco |title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in the Acheulean strata of Wonderwerk Cave, Northern Cape province, South Africa |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=109 |issue=20 |year=2012 |pages=E1215–E1220 |doi=10.1073/pnas.1117620109 |language=en}}</ref> [[शेती|शेतीचा]] व्यापक प्रसार, वाणिज्य व व्यापार तसेच विभिन्न प्रांतांत असलेल्या संस्कृतींमधील दळणवळण याद्वारे स्वयंपाक करणाऱ्यांना अनेकविध घटक पदार्थ मिळत गेले. नवीन शोध तसेच तंत्रज्ञानाचा विस्तार, उकळण्याच्या क्रियेसाठी विविध प्रकारची [[भांडी]], [[पाककला|स्वयंपाकाची]] नवनवीन साधने इत्यादी गोष्टींनी यात भर पडत गेली. त्यामुळे खाद्यपदार्थ तयार करण्याचा कालावधी कमी होत गेला. आधुनिक काळात प्रगत वैज्ञानिक तंत्रज्ञानाद्वारे स्वयंपाकाची लज्जत व गुणवत्ता अधिक वाढवली जाते. == इतिहास == फिलोजेनेटिक विश्लेषणावरून असे दिसून आले आहे की, मानवी पूर्वजांनी १.८ दशलक्ष ते २.३ दशलक्ष वर्षांपूर्वी स्वयंपाकाचा शोध लावला असावा.<ref>{{cite journal |last=Organ |first=Chris |title=Phylogenetic rate tests suggest Human progenitors learned to cook |journal=PNAS |volume=108 |issue=35 |year=2011 |pages=14555–14559 |doi=10.1073/pnas.1107806108 |language=en}}</ref> दक्षिण आफ्रिकेतील वंडरवर्क गुहेत सापडलेल्या जळलेल्या हाडांच्या तुकड्यांच्या आणि वनस्पतींच्या राखेच्या विश्लेषणाद्वारे आदिमानवांनी अग्नीवर नियंत्रण ठेवल्याचा पुरावा मिळाला आहे.<ref name="Wonderwerk">{{cite journal |last=Berna |first=Francesco |title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in Wonderwerk Cave |journal=PNAS |volume=109 |issue=20 |year=2012 |pages=E1215–E1220 |language=en}}</ref> सुमारे ५,००,००० वर्षांपूर्वी [[होमो इरेक्टस]] आपले अन्न शिजवत असल्याचे पुरावे आहेत.<ref>{{cite book |last=Gowlett |first=J. A. J. |title=The Discovery of Fire by Humans |journal=Evolutionary Anthropology |volume=25 |issue=6 |year=2016 |pages=286–298 |language=en}}</ref> सुमारे ४,००,००० वर्षांपूर्वी आगीच्या नियंत्रित वापराची सुरुवात झाल्याच्या सिद्धांताला अनेक विद्वानांचा पाठिंबा आहे. ३,००,००० वर्षांपूर्वीचे पुरातत्त्वीय पुरावे प्राचीन चुली, पृथ्वीवरील ओव्हन, जळलेल्या प्राण्यांची हाडे आणि चकमक या स्वरूपात युरोप आणि मध्यपूर्वेमध्ये आढळतात.<ref>{{cite journal |last=Shimelmitz |first=Ronen |title=Fire at Will: The Introduction of Hearth-Centered Activities at Qesem Cave, Israel |journal=Journal of Human Evolution |volume=77 |year=2014 |pages=196–203 |language=en}}</ref> मानववंशशास्त्रज्ञांच्या मते, सुमारे २५०,००० वर्षांपूर्वी जेव्हा प्रथम चुली दिसू लागल्या, तेव्हा मोठ्या प्रमाणावर अन्न शिजवण्यासाठी आगीचा वापर सुरू झाला. कोलंबियन एक्सचेंज दरम्यान जुने जग ([[युरोप]], [[आशिया]], [[आफ्रिका]]) आणि नवीन जग ([[अमेरिका (खंड)|अमेरिका खंड]]) यांच्यातील देवाणघेवाणीमुळे स्वयंपाकाच्या इतिहासावर मोठा परिणाम झाला.<ref>{{cite book |last=Crosby |first=Alfred W. |title=The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492 |publisher=Greenwood Press |year=1972 |isbn=978-0-8371-5821-1 |language=en}}</ref> [[बटाटा|बटाटे]], [[टोमॅटो]], [[मका]], [[सोयाबीन]], [[मिरची]], [[व्हॅनिला]], [[भोपळा]], [[काजू]], [[अननस]], [[चॉकलेट]] (कोको) इत्यादी पदार्थांचा जुन्या जगातील पाककलेवर खोल प्रभाव पडला. तसेच जुन्या जगातून अटलांटिक ओलांडून गेलेल्या वस्तू जसे की गुरे, शेळ्या-मेंढ्या, डुकरे, [[गहू]], [[तांदूळ]], [[सफरचंद]], [[गाजर]] इत्यादींमुळे नवीन जगातील पाककला आमूलाग्र बदलली.<ref>{{cite book |last=Nunn |first=Nathan |title=The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=24 |issue=2 |year=2010 |pages=163–188 |language=en}}</ref> सतराव्या आणि अठराव्या शतकात युरोपमध्ये अन्न हे उच्च संस्कृतीचे प्रतीक बनले. एकोणिसाव्या शतकातील राष्ट्रवादाच्या युगात विशिष्ट पाककृती ही राष्ट्रीय अस्मितेचे चिन्ह बनली. [[औद्योगिक क्रांती]]मुळे अन्नाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन, विपणन आणि मानकीकरण झाले. प्रक्रिया केलेले, डबाबंद आणि गोठवलेले अन्न बाजारात आले. २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात तंत्रज्ञानातील प्रगतीने मायक्रोवेव्ह ओव्हन आणि फास्ट फूड संस्कृतीला जन्म दिला. == साहित्य == स्वयंपाक करण्याचे बहुतेक घटक सजीव प्राण्यांपासून किंवा वनस्पतींपासून मिळतात. [[भाजीपाला|भाज्या]], [[फळे]], [[धान्य]], [[शेंगदाणे]] आणि [[मसाले]] हे वनस्पतींपासून येतात; तर [[मांस]], [[अंडी]] आणि [[दूध|दुग्धजन्य पदार्थ]] प्राण्यांकडून मिळतात. बेकिंगमध्ये वापरले जाणारे [[मशरूम]] आणि ईस्ट हे बुरशीचे प्रकार आहेत. स्वयंपाकात [[पाणी]] आणि [[मीठ]] यांसारखी खनिजेही वापरली जातात. काही पाककृतींमध्ये [[दारू|वाईन]] किंवा मद्यार्क यांचाही वापर होतो. नैसर्गिकरीत्या मिळणाऱ्या घटकांमध्ये प्रथिने, कर्बोदके आणि चरबी नावाचे विविध रेणू असतात. उष्णतेमुळे यांच्या रासायनिक गुणधर्मांमध्ये बदल होतो: === कर्बोदके === [[कर्बोदके]] ही प्रामुख्याने वनस्पतीजन्य अन्नातून (गहू, तांदूळ, बटाटे, साखर) मिळतात. स्वयंपाक करताना उष्णतेमुळे शर्करेचे कॅरमेलायझेशन होते, ज्यामुळे पदार्थाला छान तपकिरी रंग आणि गोड चव येते. तसेच स्टार्चयुक्त पदार्थ उकळल्यास ते पाणी शोषून घेतात आणि फुगतात, ज्यामुळे आमटी किंवा सॉस घट्ट होण्यास मदत होते.<ref>{{cite book |last=McGee |first=Harold |title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen |publisher=Scribner |year=2004 |isbn=978-0-684-80001-1 |language=en}}</ref> === चरबी आणि तेले === [[चरबी]] आणि तेले (स्निग्ध पदार्थ) हे अन्नाला चव, मऊपणा आणि विशिष्ट पोत देतात. तेलाचा उकळनांक पाण्यापेक्षा खूप जास्त असल्याने ते तळण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते. उच्च तापमानाला तेलात पदार्थ तळल्यास पदार्थाच्या बाहेरील पृष्ठभागावरील पाणी वाफवून उडून जाते आणि पदार्थ कुरकुरीत बनतो. तसेच, मेयार्ड प्रक्रियेमुळे शिजवलेल्या अन्नाला वैशिष्ट्यपूर्ण सुवास आणि चव प्राप्त होते.<ref>{{cite book |last=Barham |first=Peter |title=The Science of Cooking |publisher=Springer |year=2001 |isbn=978-3-540-67466-5 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पाककला]] [[वर्ग:अन्न]] [[वर्ग:घरगुती कामे]] 0za9shezsopgxupkisddj1nbytc8c0y 2718767 2718754 2026-10-11T05:57:55Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनली → झाली using [[Project:AWB|AWB]] 2718767 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Wok cooking and the heat source by The Pocket in Nanjing.jpg|इवलेसे|उजवे|200px|स्वयंपाक]] [[चित्र:Sautee onions and peppers.jpg|इवलेसे|200px|स्वयंपाकघरात [[कांदा]] व [[मिरवेल|काळ्या मिऱ्याची]] [[पान|पाने]] शिजत असताना.]] '''स्वयंपाक''' ही अग्नीच्या किंवा उष्णतेच्या साहाय्याने खाण्यासाठी [[अन्न|अन्नपदार्थ]] व [[खाद्यपदार्थ]] तयार करण्याची एक [[कला]], [[तंत्रज्ञान]] व कारागिरी आहे. जगभरात स्वयंपाकाचे घटक व पद्धतींमध्ये अनेकानेक बदल आढळतात. खुल्या अग्नीचा वापर करून जाळीवर भाजणे, वेगवेगळ्या भट्ट्यांचा वापर, वाफेचा वापर, विद्युतचलित उष्णता निर्माणकांचा तसेच सौर ऊर्जेचा वापर इत्यादी प्रकार यांत वेगवेगळे पर्यावरणीय, आर्थिक, सांस्कृतिक परंपरा व पद्धतींनुसार दिसून येतात. स्वयंपाक हा तो करणाऱ्याच्या कौशल्यावर अवलंबून असतो; तसेच त्याला मिळालेल्या शिक्षणानुसार, व्यक्तीनुसार व प्रांतानुसार त्यात बदल घडतात. अग्नी किंवा उष्णतेचा वापर करून अन्न हे एकतर [[घर|घरी]] शिजवले जाते अथवा, हॉटेल किंवा रेस्टॉरंटमध्ये. स्वयंपाक करणे ही क्रिया मानवात अनन्यसाधारण आहे. असे अनुमान आहे की ही क्रिया सुमारे दोन दशलक्ष वर्षांपूर्वी सुरू झाली असावी,<ref>{{cite book |last=Wrangham |first=Richard |title=Catching Fire: How Cooking Made Us Human |publisher=Basic Books |year=2009 |isbn=978-0-465-01362-3 |language=en}}</ref> पण पुरातत्त्वीय शोधांनुसार तो काळ सुमारे एक दशलक्ष वर्षे इतका येतो.<ref>{{cite journal |last=Berna |first=Francesco |title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in the Acheulean strata of Wonderwerk Cave, Northern Cape province, South Africa |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=109 |issue=20 |year=2012 |pages=E1215–E1220 |doi=10.1073/pnas.1117620109 |language=en}}</ref> [[शेती|शेतीचा]] व्यापक प्रसार, वाणिज्य व व्यापार तसेच विभिन्न प्रांतांत असलेल्या संस्कृतींमधील दळणवळण याद्वारे स्वयंपाक करणाऱ्यांना अनेकविध घटक पदार्थ मिळत गेले. नवीन शोध तसेच तंत्रज्ञानाचा विस्तार, उकळण्याच्या क्रियेसाठी विविध प्रकारची [[भांडी]], [[पाककला|स्वयंपाकाची]] नवनवीन साधने इत्यादी गोष्टींनी यात भर पडत गेली. त्यामुळे खाद्यपदार्थ तयार करण्याचा कालावधी कमी होत गेला. आधुनिक काळात प्रगत वैज्ञानिक तंत्रज्ञानाद्वारे स्वयंपाकाची लज्जत व गुणवत्ता अधिक वाढवली जाते. == इतिहास == फिलोजेनेटिक विश्लेषणावरून असे दिसून आले आहे की, मानवी पूर्वजांनी १.८ दशलक्ष ते २.३ दशलक्ष वर्षांपूर्वी स्वयंपाकाचा शोध लावला असावा.<ref>{{cite journal |last=Organ |first=Chris |title=Phylogenetic rate tests suggest Human progenitors learned to cook |journal=PNAS |volume=108 |issue=35 |year=2011 |pages=14555–14559 |doi=10.1073/pnas.1107806108 |language=en}}</ref> दक्षिण आफ्रिकेतील वंडरवर्क गुहेत सापडलेल्या जळलेल्या हाडांच्या तुकड्यांच्या आणि वनस्पतींच्या राखेच्या विश्लेषणाद्वारे आदिमानवांनी अग्नीवर नियंत्रण ठेवल्याचा पुरावा मिळाला आहे.<ref name="Wonderwerk">{{cite journal |last=Berna |first=Francesco |title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in Wonderwerk Cave |journal=PNAS |volume=109 |issue=20 |year=2012 |pages=E1215–E1220 |language=en}}</ref> सुमारे ५,००,००० वर्षांपूर्वी [[होमो इरेक्टस]] आपले अन्न शिजवत असल्याचे पुरावे आहेत.<ref>{{cite book |last=Gowlett |first=J. A. J. |title=The Discovery of Fire by Humans |journal=Evolutionary Anthropology |volume=25 |issue=6 |year=2016 |pages=286–298 |language=en}}</ref> सुमारे ४,००,००० वर्षांपूर्वी आगीच्या नियंत्रित वापराची सुरुवात झाल्याच्या सिद्धांताला अनेक विद्वानांचा पाठिंबा आहे. ३,००,००० वर्षांपूर्वीचे पुरातत्त्वीय पुरावे प्राचीन चुली, पृथ्वीवरील ओव्हन, जळलेल्या प्राण्यांची हाडे आणि चकमक या स्वरूपात युरोप आणि मध्यपूर्वेमध्ये आढळतात.<ref>{{cite journal |last=Shimelmitz |first=Ronen |title=Fire at Will: The Introduction of Hearth-Centered Activities at Qesem Cave, Israel |journal=Journal of Human Evolution |volume=77 |year=2014 |pages=196–203 |language=en}}</ref> मानववंशशास्त्रज्ञांच्या मते, सुमारे २५०,००० वर्षांपूर्वी जेव्हा प्रथम चुली दिसू लागल्या, तेव्हा मोठ्या प्रमाणावर अन्न शिजवण्यासाठी आगीचा वापर सुरू झाला. कोलंबियन एक्सचेंज दरम्यान जुने जग ([[युरोप]], [[आशिया]], [[आफ्रिका]]) आणि नवीन जग ([[अमेरिका (खंड)|अमेरिका खंड]]) यांच्यातील देवाणघेवाणीमुळे स्वयंपाकाच्या इतिहासावर मोठा परिणाम झाला.<ref>{{cite book |last=Crosby |first=Alfred W. |title=The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492 |publisher=Greenwood Press |year=1972 |isbn=978-0-8371-5821-1 |language=en}}</ref> [[बटाटा|बटाटे]], [[टोमॅटो]], [[मका]], [[सोयाबीन]], [[मिरची]], [[व्हॅनिला]], [[भोपळा]], [[काजू]], [[अननस]], [[चॉकलेट]] (कोको) इत्यादी पदार्थांचा जुन्या जगातील पाककलेवर खोल प्रभाव पडला. तसेच जुन्या जगातून अटलांटिक ओलांडून गेलेल्या वस्तू जसे की गुरे, शेळ्या-मेंढ्या, डुकरे, [[गहू]], [[तांदूळ]], [[सफरचंद]], [[गाजर]] इत्यादींमुळे नवीन जगातील पाककला आमूलाग्र बदलली.<ref>{{cite book |last=Nunn |first=Nathan |title=The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=24 |issue=2 |year=2010 |pages=163–188 |language=en}}</ref> सतराव्या आणि अठराव्या शतकात युरोपमध्ये अन्न हे उच्च संस्कृतीचे प्रतीक बनले. एकोणिसाव्या शतकातील राष्ट्रवादाच्या युगात विशिष्ट पाककृती ही राष्ट्रीय अस्मितेचे चिन्ह झाली. [[औद्योगिक क्रांती]]मुळे अन्नाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन, विपणन आणि मानकीकरण झाले. प्रक्रिया केलेले, डबाबंद आणि गोठवलेले अन्न बाजारात आले. २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात तंत्रज्ञानातील प्रगतीने मायक्रोवेव्ह ओव्हन आणि फास्ट फूड संस्कृतीला जन्म दिला. == साहित्य == स्वयंपाक करण्याचे बहुतेक घटक सजीव प्राण्यांपासून किंवा वनस्पतींपासून मिळतात. [[भाजीपाला|भाज्या]], [[फळे]], [[धान्य]], [[शेंगदाणे]] आणि [[मसाले]] हे वनस्पतींपासून येतात; तर [[मांस]], [[अंडी]] आणि [[दूध|दुग्धजन्य पदार्थ]] प्राण्यांकडून मिळतात. बेकिंगमध्ये वापरले जाणारे [[मशरूम]] आणि ईस्ट हे बुरशीचे प्रकार आहेत. स्वयंपाकात [[पाणी]] आणि [[मीठ]] यांसारखी खनिजेही वापरली जातात. काही पाककृतींमध्ये [[दारू|वाईन]] किंवा मद्यार्क यांचाही वापर होतो. नैसर्गिकरीत्या मिळणाऱ्या घटकांमध्ये प्रथिने, कर्बोदके आणि चरबी नावाचे विविध रेणू असतात. उष्णतेमुळे यांच्या रासायनिक गुणधर्मांमध्ये बदल होतो: === कर्बोदके === [[कर्बोदके]] ही प्रामुख्याने वनस्पतीजन्य अन्नातून (गहू, तांदूळ, बटाटे, साखर) मिळतात. स्वयंपाक करताना उष्णतेमुळे शर्करेचे कॅरमेलायझेशन होते, ज्यामुळे पदार्थाला छान तपकिरी रंग आणि गोड चव येते. तसेच स्टार्चयुक्त पदार्थ उकळल्यास ते पाणी शोषून घेतात आणि फुगतात, ज्यामुळे आमटी किंवा सॉस घट्ट होण्यास मदत होते.<ref>{{cite book |last=McGee |first=Harold |title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen |publisher=Scribner |year=2004 |isbn=978-0-684-80001-1 |language=en}}</ref> === चरबी आणि तेले === [[चरबी]] आणि तेले (स्निग्ध पदार्थ) हे अन्नाला चव, मऊपणा आणि विशिष्ट पोत देतात. तेलाचा उकळनांक पाण्यापेक्षा खूप जास्त असल्याने ते तळण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते. उच्च तापमानाला तेलात पदार्थ तळल्यास पदार्थाच्या बाहेरील पृष्ठभागावरील पाणी वाफवून उडून जाते आणि पदार्थ कुरकुरीत बनतो. तसेच, मेयार्ड प्रक्रियेमुळे शिजवलेल्या अन्नाला वैशिष्ट्यपूर्ण सुवास आणि चव प्राप्त होते.<ref>{{cite book |last=Barham |first=Peter |title=The Science of Cooking |publisher=Springer |year=2001 |isbn=978-3-540-67466-5 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पाककला]] [[वर्ग:अन्न]] [[वर्ग:घरगुती कामे]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} mztuf0gtrrg05ty9kolh964i2ktub6j 2718782 2718767 2026-10-11T05:59:33Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718782 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Wok cooking and the heat source by The Pocket in Nanjing.jpg|इवलेसे|उजवे|200px|स्वयंपाक]] [[चित्र:Sautee onions and peppers.jpg|इवलेसे|200px|स्वयंपाकघरात [[कांदा]] व [[मिरवेल|काळ्या मिऱ्याची]] [[पान|पाने]] शिजत असताना.]] '''स्वयंपाक''' ही अग्नीच्या किंवा उष्णतेच्या साहाय्याने खाण्यासाठी [[अन्न|अन्नपदार्थ]] व [[खाद्यपदार्थ]] तयार करण्याची एक [[कला]], [[तंत्रज्ञान]] व कारागिरी आहे. जगभरात स्वयंपाकाचे घटक व पद्धतींमध्ये अनेकानेक बदल आढळतात. खुल्या अग्नीचा वापर करून जाळीवर भाजणे, वेगवेगळ्या भट्ट्यांचा वापर, वाफेचा वापर, विद्युतचलित उष्णता निर्माणकांचा तसेच सौर ऊर्जेचा वापर इत्यादी प्रकार यांत वेगवेगळे पर्यावरणीय, आर्थिक, सांस्कृतिक परंपरा व पद्धतींनुसार दिसून येतात. स्वयंपाक हा तो करणाऱ्याच्या कौशल्यावर अवलंबून असतो; तसेच त्याला मिळालेल्या शिक्षणानुसार, व्यक्तीनुसार व प्रांतानुसार त्यात बदल घडतात. अग्नी किंवा उष्णतेचा वापर करून अन्न हे एकतर [[घर|घरी]] शिजवले जाते अथवा, हॉटेल किंवा रेस्टॉरंटमध्ये. स्वयंपाक करणे ही क्रिया मानवात अनन्यसाधारण आहे. असे अनुमान आहे की ही क्रिया सुमारे दोन दशलक्ष वर्षांपूर्वी सुरू झाली असावी,<ref>{{cite book |last=Wrangham |first=Richard |title=Catching Fire: How Cooking Made Us Human |publisher=Basic Books |year=2009 |isbn=978-0-465-01362-3 |language=en}}</ref> पण पुरातत्त्वीय शोधांनुसार तो काळ सुमारे एक दशलक्ष वर्षे इतका येतो.<ref>{{cite journal |last=Berna |first=Francesco |title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in the Acheulean strata of Wonderwerk Cave, Northern Cape province, South Africa |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=109 |issue=20 |year=2012 |pages=E1215–E1220 |doi=10.1073/pnas.1117620109 |language=en}}</ref> [[शेती|शेतीचा]] व्यापक प्रसार, वाणिज्य व व्यापार तसेच विभिन्न प्रांतांत असलेल्या संस्कृतींमधील दळणवळण याद्वारे स्वयंपाक करणाऱ्यांना अनेकविध घटक पदार्थ मिळत गेले. नवीन शोध तसेच तंत्रज्ञानाचा विस्तार, उकळण्याच्या क्रियेसाठी विविध प्रकारची [[भांडी]], [[पाककला|स्वयंपाकाची]] नवनवीन साधने इत्यादी गोष्टींनी यात भर पडत गेली. त्यामुळे खाद्यपदार्थ तयार करण्याचा कालावधी कमी होत गेला. आधुनिक काळात प्रगत वैज्ञानिक तंत्रज्ञानाद्वारे स्वयंपाकाची लज्जत व गुणवत्ता अधिक वाढवली जाते. == इतिहास == फिलोजेनेटिक विश्लेषणावरून असे दिसून आले आहे की, मानवी पूर्वजांनी १.८ दशलक्ष ते २.३ दशलक्ष वर्षांपूर्वी स्वयंपाकाचा शोध लावला असावा.<ref>{{cite journal |last=Organ |first=Chris |title=Phylogenetic rate tests suggest Human progenitors learned to cook |journal=PNAS |volume=108 |issue=35 |year=2011 |pages=14555–14559 |doi=10.1073/pnas.1107806108 |language=en}}</ref> दक्षिण आफ्रिकेतील वंडरवर्क गुहेत सापडलेल्या जळलेल्या हाडांच्या तुकड्यांच्या आणि वनस्पतींच्या राखेच्या विश्लेषणाद्वारे आदिमानवांनी अग्नीवर नियंत्रण ठेवल्याचा पुरावा मिळाला आहे.<ref name="Wonderwerk">{{cite journal |last=Berna |first=Francesco |title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in Wonderwerk Cave |journal=PNAS |volume=109 |issue=20 |year=2012 |pages=E1215–E1220 |language=en}}</ref> सुमारे ५,००,००० वर्षांपूर्वी [[होमो इरेक्टस]] आपले अन्न शिजवत असल्याचे पुरावे आहेत.<ref>{{cite book |last=Gowlett |first=J. A. J. |title=The Discovery of Fire by Humans |journal=Evolutionary Anthropology |volume=25 |issue=6 |year=2016 |pages=286–298 |language=en}}</ref> सुमारे ४,००,००० वर्षांपूर्वी आगीच्या नियंत्रित वापराची सुरुवात झाल्याच्या सिद्धांताला अनेक विद्वानांचा पाठिंबा आहे. ३,००,००० वर्षांपूर्वीचे पुरातत्त्वीय पुरावे प्राचीन चुली, पृथ्वीवरील ओव्हन, जळलेल्या प्राण्यांची हाडे आणि चकमक या स्वरूपात युरोप आणि मध्यपूर्वेमध्ये आढळतात.<ref>{{cite journal |last=Shimelmitz |first=Ronen |title=Fire at Will: The Introduction of Hearth-Centered Activities at Qesem Cave, Israel |journal=Journal of Human Evolution |volume=77 |year=2014 |pages=196–203 |language=en}}</ref> मानववंशशास्त्रज्ञांच्या मते, सुमारे २५०,००० वर्षांपूर्वी जेव्हा प्रथम चुली दिसू लागल्या, तेव्हा मोठ्या प्रमाणावर अन्न शिजवण्यासाठी आगीचा वापर सुरू झाला. कोलंबियन एक्सचेंज दरम्यान जुने जग ([[युरोप]], [[आशिया]], [[आफ्रिका]]) आणि नवीन जग ([[अमेरिका (खंड)|अमेरिका खंड]]) यांच्यातील देवाणघेवाणीमुळे स्वयंपाकाच्या इतिहासावर मोठा परिणाम झाला.<ref>{{cite book |last=Crosby |first=Alfred W. |title=The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492 |publisher=Greenwood Press |year=1972 |isbn=978-0-8371-5821-1 |language=en}}</ref> [[बटाटा|बटाटे]], [[टोमॅटो]], [[मका]], [[सोयाबीन]], [[मिरची]], [[व्हॅनिला]], [[भोपळा]], [[काजू]], [[अननस]], [[चॉकलेट]] (कोको) इत्यादी पदार्थांचा जुन्या जगातील पाककलेवर खोल प्रभाव पडला. तसेच जुन्या जगातून अटलांटिक ओलांडून गेलेल्या वस्तू जसे की गुरे, शेळ्या-मेंढ्या, डुकरे, [[गहू]], [[तांदूळ]], [[सफरचंद]], [[गाजर]] इत्यादींमुळे नवीन जगातील पाककला आमूलाग्र बदलली.<ref>{{cite book |last=Nunn |first=Nathan |title=The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=24 |issue=2 |year=2010 |pages=163–188 |language=en}}</ref> सतराव्या आणि अठराव्या शतकात युरोपमध्ये अन्न हे उच्च संस्कृतीचे प्रतीक झाले. एकोणिसाव्या शतकातील राष्ट्रवादाच्या युगात विशिष्ट पाककृती ही राष्ट्रीय अस्मितेचे चिन्ह झाली. [[औद्योगिक क्रांती]]मुळे अन्नाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन, विपणन आणि मानकीकरण झाले. प्रक्रिया केलेले, डबाबंद आणि गोठवलेले अन्न बाजारात आले. २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात तंत्रज्ञानातील प्रगतीने मायक्रोवेव्ह ओव्हन आणि फास्ट फूड संस्कृतीला जन्म दिला. == साहित्य == स्वयंपाक करण्याचे बहुतेक घटक सजीव प्राण्यांपासून किंवा वनस्पतींपासून मिळतात. [[भाजीपाला|भाज्या]], [[फळे]], [[धान्य]], [[शेंगदाणे]] आणि [[मसाले]] हे वनस्पतींपासून येतात; तर [[मांस]], [[अंडी]] आणि [[दूध|दुग्धजन्य पदार्थ]] प्राण्यांकडून मिळतात. बेकिंगमध्ये वापरले जाणारे [[मशरूम]] आणि ईस्ट हे बुरशीचे प्रकार आहेत. स्वयंपाकात [[पाणी]] आणि [[मीठ]] यांसारखी खनिजेही वापरली जातात. काही पाककृतींमध्ये [[दारू|वाईन]] किंवा मद्यार्क यांचाही वापर होतो. नैसर्गिकरीत्या मिळणाऱ्या घटकांमध्ये प्रथिने, कर्बोदके आणि चरबी नावाचे विविध रेणू असतात. उष्णतेमुळे यांच्या रासायनिक गुणधर्मांमध्ये बदल होतो: === कर्बोदके === [[कर्बोदके]] ही प्रामुख्याने वनस्पतीजन्य अन्नातून (गहू, तांदूळ, बटाटे, साखर) मिळतात. स्वयंपाक करताना उष्णतेमुळे शर्करेचे कॅरमेलायझेशन होते, ज्यामुळे पदार्थाला छान तपकिरी रंग आणि गोड चव येते. तसेच स्टार्चयुक्त पदार्थ उकळल्यास ते पाणी शोषून घेतात आणि फुगतात, ज्यामुळे आमटी किंवा सॉस घट्ट होण्यास मदत होते.<ref>{{cite book |last=McGee |first=Harold |title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen |publisher=Scribner |year=2004 |isbn=978-0-684-80001-1 |language=en}}</ref> === चरबी आणि तेले === [[चरबी]] आणि तेले (स्निग्ध पदार्थ) हे अन्नाला चव, मऊपणा आणि विशिष्ट पोत देतात. तेलाचा उकळनांक पाण्यापेक्षा खूप जास्त असल्याने ते तळण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते. उच्च तापमानाला तेलात पदार्थ तळल्यास पदार्थाच्या बाहेरील पृष्ठभागावरील पाणी वाफवून उडून जाते आणि पदार्थ कुरकुरीत बनतो. तसेच, मेयार्ड प्रक्रियेमुळे शिजवलेल्या अन्नाला वैशिष्ट्यपूर्ण सुवास आणि चव प्राप्त होते.<ref>{{cite book |last=Barham |first=Peter |title=The Science of Cooking |publisher=Springer |year=2001 |isbn=978-3-540-67466-5 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पाककला]] [[वर्ग:अन्न]] [[वर्ग:घरगुती कामे]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} o6ienlzzq7t8ted2ug2cjrm1se6w13m 0 75278 2718587 2715458 2026-10-10T14:41:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718587 wikitext text/x-wiki {{भाषांतर}} [[Image:Chola temple.png|300px|thumb|right|[[चोल काळाचे एक मंदिर]]. दहाव्या आणि अकराव्या शतकात चोल यांनी बहुतेक [[दक्षिण भारतीय द्वीपकल्प]] एकाच कारभाराखाली एकत्र केले..]] प्राचिन काळापासून [[तामिळनाडू]]चा प्रदेश कायम मानवी वस्तीत आहे आणि [[तामिळनाडूचा इतिहास]] आणि तामिळ लोकांची संस्कृती जगातील सर्वात प्राचीन आहे. त्याच्या संपूर्ण इतिहासामध्ये, [[पॅलीओलिथिक]] युगाच्या सुरुवातीच्या काळापासून आधुनिक काळापर्यंत हा प्रदेश विविध बाह्य संस्कृतींसह अस्तित्त्वात आहे. इतिहासातील तुलनेने अल्प कालावधी वगळता, तामिळ प्रदेश बाह्य व्यापारापासून स्वतंत्र राहिला आहे. [[चेरा]], [[चोल]], [[पांड्या]] आणि [[पल्लव]] ही चार प्राचीन [[तामिळ साम्राज्ये]] प्राचीन मूळ होती. जगातील सर्वात जुनी अस्तित्त्वात असलेल्या साहित्याच्या वाढीस हातभार लावून त्यांनी एकत्र या अद्वितीय संस्कृती आणि भाषेसह सर्वत्र राज्य केले. [[रोमन साम्राज्या]]शी त्यांचे व्यापक सागरी व्यापारी संपर्क होते. हे तीन राजवंश एकमेकांवर सतत संघर्ष करीत होते आणि जमिनीवर वर्चस्व मिळविण्याच्या प्रयत्नात होते. तिसऱ्या शतकात [[काळभरा]]च्या स्वारीमुळे तीन राज्ये विस्थापित करून तेथील पारंपारिक क्रांती विस्कळीत झाली. [[पांड्या]] व [[पल्लव]] यांच्या पुनरुत्थानामुळे पारंपारिक साम्राज्या परत आल्यामुळे या व्यापाऱ्यांचा पाडाव करण्यात आला. नवव्या शतकात पल्लव आणि पांड्यांना पराभूत करून पुन्हा एकदा अस्पष्टतेतून बाहेर पडलेल्या चोलांनी एक महान शक्ती झाली आणि संपूर्ण दक्षिण द्वीपकल्पात आपले साम्राज्य वाढवले. [[चोला साम्राज्या]]ने त्याच्या उंचीवर बंगालच्या उपसागरामध्ये सुमारे 3,600,000 चौरस कि.मी. (1,389,968 चौरस मैल) विस्तार केला. चोल नौदल [[दक्षिण-पूर्व आशिया]]तील [[श्री विजया साम्राज्या]]वर पडून होता. [[वायव्ये]]कडील [[मुस्लिम सैन्या]]च्या हल्ल्यामुळे उर्वरित भारताच्या राजकीय परिस्थितीत तीव्र बदल तामिळनाडूच्या इतिहासामध्ये एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला. चौदाव्या शतकादरम्यान तीन प्राचीन राजवंशांचा नाश होत असताना, तामिळ देश [[विजयनगर साम्राज्या]]चा भाग बनला. या साम्राज्याखाली तेलगू भाषिक [[नायक राज्यपालां]]नी तामिळ भूमीवर राज्य केले. [[मराठ्यां]]च्या थोड्या थोड्या काळाने [[युरोपियन]] व्यापार करणाऱ्या कंपन्यांना मार्ग मोकळा झाला, जे सतराव्या शतकादरम्यान दिसू लागले आणि अखेरीस तेथील देशी राज्यकर्त्यांपेक्षा अधिक सत्ता गाजविण्यास त्यांनी सुरुवात केली. बहुतेक दक्षिण भारताचा समावेश असलेल्या मद्रास प्रेसीडेंसीची निर्मिती अठराव्या शतकात झाली आणि [[ब्रिटिश]] [[ईस्ट इंडिया कंपनी]]ने थेट राज्य केले. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर [[तामिळनाडू]] राज्य भाषिक सीमांच्या आधारे तयार केले गेले. ==पूर्व-ऐतिहासिक कालखंड== <!--[[Image:handaxe.jpg|thumb|right|Acheulian handaxe found at Attirampakkam]] Not sure of the rights--> ===अश्मयुग=== तामिळनाडू प्रदेशात अस्तित्त्वात असलेला पूर्व-ऐतिहासिक कालखंड सुमारे ,५००,००० [[इ. स. पूर्व]] पासून सुमारे ३००० [[इ. स. पूर्व]] पर्यंतचा असावा असा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Historical Atlas of South India-Timeline | कृती= French Institute of Pondicherry | दुवा= http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html | प्रकाशक= Institut Françoise de Pondichéry | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2006-09-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html | url-status= dead }}</ref> खालच्या [[अश्मयुगीन]] अवस्थेच्या बहुतेक भागात माणसे विरळ जंगलाच्या झाकणाने किंवा गवताळ प्रदेशात नदीच्या खोलदाऱ्यांजवळ राहत होती. लोकसंख्येची घनता खूपच कमी होती आणि आतापर्यंत [[दक्षिण भारतात]] या खालच्या अश्मयुगीन संस्कृतीचे केवळ दोनच परिसर सापडले आहेत. यातील एक [[तामिळनाडू]]मधील [[चेन्नई]]च्या वायव्य भागात [[अतीरामपक्कम खोलदरी]] आहे.<ref>Pappu et al., ''Antiquity'' vol 77 no 297, September 2003</ref> पुरातत्त्वशास्त्रीय संशोधनात उत्तर तामिळनाडूच्या आसपास प्राण्यांचे अवशेष आणि प्राचीन दगडांच्या अवजाराचा पुरावा सापडला आहे ज्याची तारीख इ.स.पू. ३००,००० च्या आसपास आहे.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', OUP, reprinted 2000, p 44.</ref> दक्षिण भारतातील माणसं '[[होमो इरेक्टस]]' या प्रजातींशी संबंधित आहेत, या प्राचीन '[[जुन्या पाषाणयुगात]]' अश्मयुगीन बराच काळ वास्तव्य करत होते, [[हाताच्या कुऱ्हाडी]] आणि [[चॉपर]] सारख्या क्रूड अवयवांचा वापर करून अन्नावर अवलंबून राहतात. त्याच्या गरजेनुसार सक्रियपणे वाढण्याऐवजी शिकार केली आणि एकत्रित झाले.<ref>Tools of the ''Madras Industry'' have been found in the Kaveri and Vaigai beds —K.A.N. Sastri, Srinivasachari, ''Advanced History of India'', p. 14.</ref> आधुनिक मानवांचा पूर्वज '[[होमो सेपियन्स]]' जो सुमारे,५०,००० वर्षांपूर्वी दिसला होता तो अधिक विकसित झाला होता आणि विविध प्रकारचे दगड वापरून पातळ [[चकमक]] आणि ब्लेड सारखी साधने बनवू शकतो. सुमारे १०,००० वर्षांपूर्वीपासून मानवाने [[मायक्रोलिथिक]] टूल्स नावाची छोटी छोटी साधने बनविली. आरंभिक मानवांनी ही साधने तयार करण्यासाठी वापरली जाणारी सामग्री [[जैस्पर]], [[अ‍ॅगेट]], [[चकमक]], [[क्वार्ट्ज]]. इ.स १९४९ मध्ये [[तिरुनेलवेली जिल्ह्यात]] संशोधकांना अशी [[मायक्रोलिथ]] सापडली.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', p. 45.</ref> पुरातत्त्व पुरावा सूचित करतो की सूक्ष्म काळ ६००० ते ३००० इ.स.पू. दरम्यान होता.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', p. 46.</ref> <!--[[Image:tamil_brahmi.jpg|thumb|left|250px|Tamil brahmi inscription]] Not sure of the rights--> ===नवपाषाण=== [[तामिळनाडू]]मध्ये, [[नवपाषाण]] कालावधीचे आगमन इ.स.पूर्व २५०० च्या आसपास होते. [[नवपाषाण]] कालखंडातील मानवांनी दगडी पाट तयार करून पॉलिश करून बारीक आकारात दगडांची साधने बनविली. यावर प्राचीन लिखित एक नवपाषाण कुऱ्हाडीचे डोके [[तामिळनाडू]]मध्ये सापडले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Significance of Mayiladuthurai find | कृती= द हिंदू May 1, 2006 | दुवा= http://www.hindu.com/2006/05/01/stories/2006050101992000.htm | प्रकाशक= द हिंदू Group | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2006-06-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060617092617/http://www.hindu.com/2006/05/01/stories/2006050101992000.htm | url-status= dead }}</ref> नवपाषाण मानव बहुतेक लहान सपाट डोंगरांवर किंवा लहान, अधिक किंवा कमी कायम वस्तींमध्ये असलेल्या तळांवर राहतात परंतु चरण्याच्या उद्देशाने नियमितपणे स्थलांतर करतात. त्यांनी मृतांना दफन केले किंवा खड्ड्यातच पुरले. काही विशिष्ट साधने किंवा शस्त्रे तयार करण्यासाठी ते [[तांबे]] देखील वापरण्यास सुरुवात करीत होते. ===लोह युग=== [[लोह युग]]च्या काळात मानवाने साधने व शस्त्रे बनवण्यासाठी [[लोह]] वापरण्यास सुरुवात केली. द्वीपकल्प भारतातील लोह युग संस्कृती [[मेगालिथिक]] दफनस्थळे चिन्हांकित आहे, जी अनेक शेकडो ठिकाणी आढळतात.<ref>One such was found at [[Krishnagiri, Dharmapuri|Krishnagiri]] in Tamil Nadu—{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Steps to preserve megalithic burial site | कृती= द हिंदू, Oct 6, 2006 | दुवा= http://www.hindu.com/2006/10/06/stories/2006100617521000.htm | प्रकाशक= द हिंदू Group | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-11-15}}</ref> काही उत्खनन आणि दफनभूमीच्या [[टायपॉलॉजी]] या दोन्ही तळांवर, असे सुचवले गेले आहे की उत्तरेकडून दक्षिणेस हळूहळू [[लोहयुगा]]च्या जागांचा प्रसार झाला. [[तिरुनेलवेली जिल्ह्या]]तील [[आदिकानल्लूर]] आणि उत्तर भारतामध्ये केलेल्या तुलनात्मक उत्खननात [[मेगालिथिक]] संस्कृतीच्या [[दक्षिण-पश्चिमे]]च्या स्थलांतराचा पुरावा मिळाला आहे.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', pp. 49–51</ref> [[मेगालिथिक]] दफन दफनांच्या अस्तित्त्वाचा सर्वात स्पष्ट पुरावा म्हणजे इ.स.पू. १००० च्या आसपासचे पुरावे आहेत, जे तामिळनाडूच्या विविध ठिकाणी, विशेषतः [[तिरुनेलवेली]]पासून २ कि.मी. अंतरावर असलेल्या [[आदीचनाल्लूर]] येथे सापडले आहेत, जिथे [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणा]]तील पुरातत्त्वज्ञांनी १५७ शोधून काढले. ज्यामध्ये १५ [[मानवी कवटी]], [[सांगाडे]] आणि [[हाडे]], तसेच [[हस]], [[तांदळाचे धान्य]], [[ज्वलंत तांदूळ]] आणि [[निओलिथिक सेल्ट]] (साधन) समाविष्ट आहे. एका कलशात लेखन आहे, जे [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणा]]तील पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांच्या म्हणण्यानुसार, [[तमिळ-ब्राह्मी]]च्या सुरुवातीच्या लिपीसारखे आहे आणि २८०० वर्षांपूर्वीच्या [[नियोलिथिक]] काळाची पुष्टी करतो.<ref>Subramanian T.S. (Feb 17, 2005) द हिंदू, retrieved 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm ''Rudimentary Tamil-Brahmi script' unearthed at Adichanallur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050217042725/http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm |date=2005-02-17 }}</ref> अधिक उत्खनन व अभ्यासासाठी [[आदीचनाल्लूर]] पुरातत्त्व साइट म्हणून जाहीर केले गेले आहे.<ref>Subramanian T.S. (May 26, 2004 ) द हिंदू, retrieved 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2004/05/26/stories/2004052602871200.htm ''Skeletons, script found at ancient burial site in Tamil Nadu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040701084804/http://www.hindu.com/2004/05/26/stories/2004052602871200.htm |date=2004-07-01 }}</ref><ref>'The most interesting pre-historic remains in Tamil India were discovered at Adichanallur. There is a series of urn burials. seem to be related to the megalithic complex. - Zvelebil, K.A., Companion Studies to the History of Tamil Literature - pp 21–22, Brill Academic Publishers.</ref> सामान्य युगापूर्वी [[तामिळनाडू]]च्या राजकीय परिस्थितीचा उल्लेख [[अशोका]]च्या ३०० इ.स.पू.च्या आदेशात आणि १५० इ.स.पू.च्या [[हथिगुंपाच्या शिलालेखा]]त स्पष्टपणे आढळतो. [[तामिळ]] देशातील सर्वात प्राचीन पुरावे म्हणजे [[पांड्या]] राजा [[कडुनगॉन]] (इ.स. ५६०-५९०) यांनी [[पांड्या]] देशातून [[काळभरास]]ना विस्थापित केले.-- नीळकंठ शास्त्री, 'दक्षिण भारताचा इतिहास', pp 105, 137 == पूर्व इतिहास == === हे सुद्धा पहा=== *[[संगम काळ]] *[[संगमकाळातील साहित्यातून तमिळ इतिहास]] [[Image:HathiGumphaInscription.jpg|thumb|250px|left|[[खवरवेला]] येथे हथिगुंफा शिलालेख]] प्राचीन [[तामिळनाडू]]त तीन राजशाही राज्य होते, ज्याचे नेतृत्व '[[वेन्टार]]' असे राजे होते आणि अनेक आदिवासी सरदार होते, ज्याचे प्रमुख सरदार '[[वेल]]' 'किंवा' '[[वेलीर्स]]' म्हणतात.<ref>K.A.N. Sastri, A History of South India, pp 109–112</ref> स्थानिक पातळीवर अजूनही '[[किझर]]' किंवा '[[मन्नार]]' नावाचे कूळ प्रमुख होते.<ref>'There were three levels of redistribution corresponding to the three categories of chieftains, namely: the Ventar, Velir and Kilar in descending order. Ventar were the chieftains of the three major lineages, viz Cera, Cola and Pandya. Velir were mostly hill chieftains, while Kilar were the headmen of settlements...' —{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Perspectives on Kerala History | कृती= P.J.Cherian (Ed), | दुवा= http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm | विदा संकेतस्थळ दुवा= https://web.archive.org/web/20060826094724/http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm | विदा दिनांक= 2006-08-26 | प्रकाशक= Kerala Council for Historical Research | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | url-status= dead }}</ref> इ.स.पू. तिसऱ्या शतकात [[डेक्कन]] हा [[मौर्य]] राज्याचा भाग होता आणि इ.स.पू. पहिल्या शतकाच्या मध्यभागी ते दुसऱ्या शतकापर्यंत याच भागात सातवाहन घराण्याचे राज्य होते. या उत्तर साम्राज्यांच्या नियंत्रणाबाहेर तामिळ भागाचे स्वतंत्र अस्तित्त्व होते. [[तामिळ]] राजे व सरदार बहुधा मालमत्तेवरून एकमेकांशी भांडतात. शाही दरबार बहुतेक अधिकाऱ्यांच्या विभागण्याऐवजी सामाजिक जमण्याची ठिकाणे होती; ते संसाधनांच्या वितरणाची केंद्रे होती. हळूहळू राज्यकर्ते उत्तर भारतीय प्रभाव आणि वैदिक विचारधारेच्या जादूखाली येऊ लागले, ज्याने राज्यकर्त्याची स्थिती वाढविण्यासाठी बलिदानाच्या कामगिरीला प्रोत्साहन दिले.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', p 129</ref> [[चोळा]], [[पांड्या]] आणि [[चेरास]] या तीन राजवंशांची नावे [[अशोक]]च्या स्तंभावर शिलालेखांमध्ये नमूद केली आहेत, जे अशोकाच्या अधीन नसले तरी त्याच्याशी मैत्रीपूर्ण अटी होती.<ref>'Everywhere within Beloved-of-the-Gods, King Piyadasi's domain, and among the people beyond the borders, the Cholas, the Pandyas, the [[Velir|Satyaputras]], the Keralaputras, as far as Tamraparni...' —{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Asoka's second minor rock edict | कृती= | दुवा= http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/ashoka.html |प्रकाशक=कॉलोराडो State University | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-11-15}}</ref><ref name="asoka">K.A.N. Sastri, ''The CōĻas'', 1935 p 20</ref> [[कलिंग]]च्या राजाने [[खरावेला]], ज्याने सुमारे इ.स.पू. १५० च्या आसपास राज्य केले, १००हून अधिक वर्षांपासून अस्तित्त्वात असलेल्या तामिळ राज्यांच्या संघटनेच्या प्रसिद्ध हथीगुंफा शिलालेखात त्यांचा उल्लेख आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Hathigumpha Inscription | कृती= Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–1930). Delhi, 1933, pp 86–89 | दुवा= http://www.mssu.edu/projectsouthasia/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/HathigumphaInscription.htm | प्रकाशक= Missouri Southern State University | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2006-11-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061117151339/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/HathigumphaInscription.htm | url-status= dead }}</ref> [[करिकला चोळा]] आधीच्या चोळामध्ये सर्वात प्रसिद्ध होता. [[संगम साहित्या]]तील अनेक कवितांमध्ये त्यांचा उल्लेख आहे.<ref>''[[Pattinappaalai]]'', ''[[Porunaraatruppadai]]'' and a number of individual poems in ''Akananuru'' and ''[[Purananuru]]'' have been the main source for the information we attribute now to Karikala. हे सुद्धा पहा K.A.N. Sastri, ''The Colas'', 1935</ref> नंतरच्या काळात [[करिकला]] हा अकराव्या आणि बाराव्या शतकाच्या शिलालेख आणि साहित्यिक कार्यात सापडलेल्या अनेक दंतकथांचा विषय होता. त्यांनी त्याच्या [[सरंजामशाही]]च्या मदतीने [[हिमालय]] पर्यंत [[अखिल भारतीय विजय]] आणि [[कावेरी]] नदीकाठाचे बांधकाम त्याचे श्रेय दिले.<ref>''Cilappatikaram'' (c. sixth century C.E.) which attributes northern campaigns and conquests to all the three monarchs of the Tamil country, gives a glorious account of the northern expeditions of Karikala, which took him as far north as the Himalayas and gained for him the alliance and subjugation of the kings of [[Vajji|Vajra]], [[Magadha]] and [[Avanti]] countries. There is no contemporary evidence either in Sangam literature or from the north Indian source for such an expedition.</ref> [[संगम]] कवितेत त्यांच्या अनुपस्थितीमुळे हे आख्यायिका स्पष्ट आहेत. संगम काळाच्या अनेक कवितांमध्ये विख्यात झालेल्या [[कोसेनगानन]] हा आणखी एक प्रारंभीचा चोळा राजा होता. अगदी मध्ययुगीन काळात त्याला शैव संत बनवले गेले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= 63 Nayanmars | कृती= | दुवा= http://www.tamilnation.org/sathyam/east/saivaism/63nayanmars.htm | प्रकाशक= Tamilnation.org | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Image:Peutinger India.png|250px|thumb|left|[[दक्षिण भारताचा]] प्राचीन नकाशा [[टॉलेमी]] नंतर तयार केला होता, कदाचित त्याच्या [[कार्टोग्राफी]] नंतर.]] [[पांड्यां]]नी सुरुवातीच्या काळात [[भारतीय द्वीपकल्पा]]च्या दक्षिणेकडील टोकावरील [[कोर्काई]] या बंदरातून राज्य केले आणि नंतरच्या काळात ते [[मदुराई]] येथे गेले. [[संगम साहित्या]]त तसेच या काळात [[ग्रीक]] व [[रोमन]] स्त्रोतांनीही पांड्यांचा उल्लेख आहे. [[मेगास्थनेस]] त्याच्या '[[इंदिका]]' मध्ये [[पांड्या]] साम्राज्याचा उल्लेख करतात.<ref>In Megasthenes' account (350 BCE – 290 BCE), the Pandya kingdom is ruled by Pandaia, a daughter of [[Herakles]] —K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', p 23</ref> [[पंड्यां]]नी [[मदुरै]], [[तिरुनेलवेली]] आणि दक्षिण केरळमधील काही भागांवर नियंत्रण ठेवले. [[ग्रीस]] आणि [[रोमन]]शी त्यांचे व्यापारिक संपर्क होते..<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= 'Roman Maps and the Concept of Indian Gems | कृती= | दुवा= http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html | प्रकाशक= The Bead Museum, Inc. | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-05-15 | archive-date= 2006-06-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060615052717/http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html | url-status= dead }}</ref> तामिळकामच्या इतर राज्यांसह त्यांनी एलाममधील तामिळ व्यापाऱ्यांशी व्यापारिक संपर्क आणि वैवाहिक संबंध राखले. संगम साहित्यात अनेक पंड्या राजांचा उल्लेख आढळतो. त्यापैकी [[नेडुंजेलियान]], '[[तलैयालंगनमचा विजयी]]', तर आणखी एक नेदुंजेलियान '[[आर्य सैन्याचा विजय]]' आणि [[मुद्दुकुदिमी पेरुवुल्डी]] 'अनेक बलिदानांचे' विशेष उल्लेख पात्र आहेत. '' [[अकनानूरू]] '' आणि '' [[पुराणानुरु]] '' संग्रहात सापडलेल्या अनेक छोट्या कवितांच्या व्यतिरिक्त, '[[मथुराइकांकी]]' 'आणि' '[[नेतुणालताई]]' '(' [[पट्टुपट्टू]] 'यांच्या संग्रहात) दोन प्रमुख कामे आहेत. हे [[संगम]] युगातील [[पांड्य]] साम्राज्यातील समाज आणि व्यावसायिक क्रियाकलापांची झलक देते. इ.स. तिसऱ्या शतकाच्या अखेरीस [[काळभ्रस]]च्या आक्रमणानंतर प्रारंभिक [[पांड्या]] राज्य अस्पष्टतेत गेले. दक्षिण भारताच्या पश्चिमेला किंवा [[मलबार]] किनारपट्टीवर आधुनिक [[केरळ]] राज्य करणारे [[चेरा राजवंशा]]चे राज्य आहे. त्यांची समुद्राशी जवळीक असल्यामुळे त्यांनी [[आफ्रिके]]बरोबर व्यापार करण्यास पसंती दिली.<ref>'Archaeologists from UCLA and the University of Delaware have unearthed the most extensive remains to date from sea trade between India and Egypt during the Roman Empire, adding to mounting evidence that spices and other exotic cargo travelled into Europe over sea as well as land.' {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Archaeologists Uncover Ancient Maritime Spice Route Between India, Egypt | कृती= Veluppillai, Prof. A., | दुवा= http://www.dickran.net/history/india_egypt_trade_route.html | प्रकाशक= dickran.net | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2006-10-09 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061009110925/http://dickran.net/history/india_egypt_trade_route.html | url-status= dead }}</ref><ref>[[संगम]] युग [[चेरा]]स आणि [[रोमन साम्राज्य]] यांच्यातील समुद्री संपर्कासाठी पुरातत्व पुरावा [[तिरुचि]]जवळील [[करूर]] येथे सापडला आहे. -- आर नागासामी, '' [[रोमन करुर]] ''</ref> [[केरळ]]मधील पुरातन प्रदेश असलेल्या केरळ राज्यातील लोक त्याच भाषेत बोलले आणि उर्वरित [[तामिळ]] देशाशी त्यांचा व्यापक संवाद झाला. हे फक्त इ.स. नवव्या किंवा दहाव्या शतकाकडे होते, [[तमिळ]] भाषेत आर्य यांच्या संस्कृत प्रभावामुळे त्यांची स्वतंत्र ओळख बदलली, त्यानंतर एक नवीन भाषा विकसित होऊ लागली.<ref>"Malayalam" Manipravalam or Mani+Pavazham Mani=Sanskrit Pavazham= Tamil,.manipravalam called Malayalam . first appeared in writing in the vazhappalli inscription which dates from about 830 AD. {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Writing Systems and Languages of the world | कृती= Omniglot | दुवा= http://www.omniglot.com/writing/malayalam.htm |प्रकाशक =Omniglot.com| अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-11-15}} </ref> या सुरुवातीच्या राज्यांनी प्राचीन काळात अस्तित्त्वात असलेल्या काही तामिळ साहित्याच्या वाढीसाठी प्रायोजित केले. संगम साहित्य म्हणून ओळखले जाणारे [[शास्त्रीय तामिळ साहित्य]] २०० ईसापूर्व आणि ३०० ईसापूर्व दरम्यानच्या कालावधीस दिले जाते.<ref>Kamil Veith Zvelebil, ''Companion Studies to the History of Tamil Literature'', p 12</ref><ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', OUP (1955) p 105</ref> [[भावनिक]] आणि [[भौतिक]] विषयाशी संबंधित असलेल्या संगम साहित्याच्या कवितांचे वर्गीकरण करण्यात आले आणि ते मध्ययुगीन काळात विविध काल्पनिक संग्रहात संग्रहित झाले. या संगम कवितांमध्ये सुपीक जमीन आणि विविध व्यावसायिक गटात एकत्र जमलेल्या लोकांचे चित्र रेखाटले आहे. राज्याचे कामकाज आणि राज्यकर्त्याच्या अधिकारांची मर्यादा प्रस्थापित ऑर्डर [[धर्मा]]च्या अनुषंगाने मर्यादीत असली तरी तेथील राज्य हे वंशपरंपरागत राजे होते.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', OUP (1955) pp 118, 119</ref> लोक आपल्या राजांबद्दल निष्ठावान होते, भटक्या फलक, संगीतकार आणि नृत्य यांनी उदार राजांच्या राजदरबारात जमले होते. [[प्राचीन तामिळ संगीत आणि नृत्य]] अत्यंत विकसित आणि लोकप्रिय होते. संगम कवितेत विविध प्रकारच्या वाद्यांचा उल्लेख आढळतो. या काळात नृत्य करण्याच्या दक्षिणेकडील व उत्तरेकडील शैलींचे एकत्रीकरण या काळात सुरू झाले आणि ते '[[सिलापटीकरम]]' या महाकाव्यामध्ये पूर्णपणे प्रतिबिंबित झाले.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', OUP (1955) p 124</ref> अंतर्गत आणि बाह्य व्यापार व्यवस्थित व सक्रिय होता. [[पुरातत्त्वशास्त्र]] आणि [[साहित्य]] या दोहोंमधील पुरावे [[यवन]]समवेत भरभराट परदेशी व्यापाराबद्दल बोलतात. पूर्व किनारपट्टीवरील [[पुहार]] बंदर शहर आणि दक्षिण भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील [[मुझिरी]] हे परदेशी व्यापाराचे साम्राज्य होते, जिथे मोठी जहाजे विचलित झाली होती आणि मौल्यवान वस्तूंची विक्री होते.<ref>'The vast quantities of gold and silver coins struck by [[Roman emperor]]s up to [[Nero]] (54–68CE) found all over Tamil Nadu testify the extent of the trade, the presence of Roman settlers in the Tamil country'. K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', OUP (1955) pp 125–127</ref> हा व्यापार ई. स. दुसऱ्या शतकानंतर कमी होऊ लागला आणि [[रोमन साम्राज्य]] आणि [[प्राचीन तामिळ]] देश यांच्यातील थेट संपर्क [[अरब]] आणि पूर्व [[आफ्रिके]]च्या [[अक्समच्या साम्राज्या]]शी व्यापार करून बदलला. अंतर्गत व्यापारदेखील जोरदार होता आणि वस्तू विकल्या जात आणि बार्टरही केले. बहुसंख्य लोकसंख्येचा शेती हा मुख्य व्यवसाय होता आणि वंशपरंपरागत शेतीवाले '' [[वेल्लर]] '' हे बहुतेक जमिनीचे मालक होते.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', OUP (1955) p 128</ref> ==इंटेरेग्नम (३००-६००)== {{Main|काळभरास}} [[संगम]] युग संपत आल्यानंतर जवळजवळ ३०० ते ६०० इ.स. पर्यंत तामिळ देशात घडणाऱ्या घटनांविषयी जवळजवळ संपूर्ण माहितीचा अभाव आहे. इ.स. ३०० च्या सुमारास [[काळभरास]] दिसल्याने संपूर्ण प्रदेश अस्वस्थ झाला. या लोकांचे वर्णन नंतरच्या साहित्यात '[[दुष्कर्म करणारे]]' असे केले जाते ज्यांनी प्रस्थापित [[तामिळ]] राजांचा पाडाव केला आणि देशाचा ताबा मिळविला.<ref>'Kalabhraas were denounced as 'evil kings' (''kaliararar'') —K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', p 130</ref> त्यांच्या उत्पत्तीविषयी आणि त्यांच्या कारभाराविषयी तपशील अपुरी आहे. त्यांनी बरेच शिल्पकला किंवा स्मारके सोडली नाहीत. [[बौद्ध]] आणि [[जैन]] साहित्यातील विखुरलेल्या उल्लेखांचा त्यांच्यावरील माहितीचा एकमेव स्रोत आहे.<ref>Hermann Kulke, Dietmar Rothermund, ''A History of India'', Routledge (UK), p 105</ref> इतिहासकारांचा असा अंदाज आहे की हे लोक [[बौद्ध]] किंवा [[जैन]] धर्माचे अनुसरण करतात आणि इसवीसनाच्या सुरुवातीच्या काळात [[तामिळ]] प्रदेशातील बहुतांश रहिवाशांनी पाळलेल्या [[हिंदू]] आणि [[ब्राह्मण]] धर्मांचे प्रतिपक्ष होते. <ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' p 130</ref> परिणामी, ७ व्या आणि ८ व्या शतकात त्यांच्या विखुरलेल्या घटनेचे अनुसरण करणारे [[हिंदू विद्वान]] आणि [[लेखक]] यांनी त्यांच्या ग्रंथांमधील काही उल्लेख काढून टाकला असावा आणि सामान्यत: त्यांचा नियम नकारात्मक प्रकाशात आणायचा. कदाचित या कारणास्तवच, त्यांच्या राजवटीचा कालावधी [['डार्क एज'-- अॅन इंटररेग्नम]] म्हणून ओळखला जातो. काही सत्ताधारी कुटुंबे उत्तरेकडे स्थलांतरित झाली आणि त्यांना [[काळभरास]]पासून दूरच्या ठिकाणी enclaves आढळले.<ref>K.A.N. Sastri postulates that there was a live connection between the early Cholas and the Renandu Cholas of the Andhra country. The northward migration probably took place during the [[Pallava]] domination of [[Simhavishnu]]. Sastri also categorically rejects the claims that these were the descendants of Karikala Chola —K.A.N. Sastri, ''The CōĻas'', 1935 p 107</ref> [[जैन धर्म]] आणि [[बौद्ध धर्म]] यांनी, समाजात खोलवर मुळे घेतली आणि नैतिक काव्याच्या मोठ्या शरीरास जन्म दिला. लेखन फारच व्यापक झाले आणि [[तामिळ-ब्राह्मी]] लिपीतून विकसित झालेले ''[[वट्टेलुट्टू]]'' तामिळ लिहिण्यासाठी परिपक्व लिपी झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= South Asian Writing Systems | कृती= | दुवा= http://www.ancientscripts.com/sa_ws.html |प्रकाशक=Lawrence K Lo | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-11-15}}</ref> While several anthologies were compiled by collecting bardic poems of earlier centuries, some of the [[The Five Great Epics of Tamil Literature|epic poems]] such as the ''Cilappatikaram'' and didactic works such as the ''[[Tirukkural]]'' were also written during this period.<ref>The identity of the author of ''Tirukkural'' is not known with any certainty. This work of 1330 [[distich]]s is attributed to [[Tiruvalluvar]], who was probably a Jain with knowledge of the [[Sanskrit]] didactic works of the north.</ref> The patronage of the Jain and Buddhist scholars by the Kalabhra kings influenced the nature of the literature of the period, and most of the works that can be attributed to this period were written by the Jain and Buddhist authors. In the field of dance and music, the elite started patronising new polished styles, partly influenced by northern ideas, in the place of the folk styles. A few of the earliest rock-cut temples belong to this period. Brick temples (known as ''kottam'', ''devakulam'', and ''palli'') dedicated to various deities are referred to in literary works. Kalabhras were displaced around the 7th century by the revival of Pallava and Pandya power.<ref>Pandya Kadungon and Pallava Simhavishnu overthrew the Kalabhras. Acchchutakalaba is likely the last Kalabhra king —K.A.N. Sastri, ''The CōĻas'', 1935 p 102</ref> Even with the exit of the Kalabhras, the Jain and Buddhist influence still remained in Tamil Nadu. The early Pandya and the Pallava kings were followers of these faiths. द हिंदू reaction to this apparent decline of their religion was growing and reached its peak during the later part of the seventh century.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 382</ref> There was a widespread Hindu revival during which a huge body of Saiva and [[Vaishnava]] literature was created. Many Saiva [[Nayanmars]] and Vaishnava [[Alvars]] provided a great stimulus to the growth of popular devotional literature. Karaikkal Ammaiyar who lived in the sixth century CE was the earliest of these Nayanmars. The celebrated Saiva hymnists [[Sundarar|Sundaramurthi]], [[Thirugnana Sambanthar]] and [[Thirunavukkarasar]] were of this period. Vaishnava Alvars such as [[Poigai Alvar]], [[Bhoothathalvar]] and [[Peyalvar]] produced devotional hymns for their faith and their songs were collected later into the four thousand poems of ''[[Naalayira Divyap Prabhandham]]''.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 333–335</ref> ==Age of empires (600–1300)== The medieval period of the history of the Tamil country saw the rise and fall of many kingdoms, some of whom went on to the extent of empires, exerting influences both in India and overseas. The Cholas who were very active during the Sangam age were entirely absent during the first few centuries.<ref>K.A.N. Sastri, ''The CoLas'', pp 102</ref> The period started with the rivalry between the Pandyas and the Pallavas, which in turn caused the revival of the Cholas. The Cholas went on to becoming a great power. Their decline saw the brief resurgence of the Pandyas. This period was also that of the re-invigorated Hinduism during which temple building and religious literature were at their best.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' p 387</ref> The [[Hindu]] sects [[Saivism]] and [[Vaishnavism]] became dominant, replacing the prevalence of Jainism and Buddhism of the previous era. Saivism was patronised more by the Chola kings and became more or less a state religion.<ref name="intolerance">There is an inscription from 1160 that the custodians of Siva temples who had social intercourses with Vaishnavites would forfeit their property. —K.A.N. Sastri, ''The CōĻas'', 1935 pp 645</ref> Some of the earliest temples that are still standing were built during this period by the Pallavas. The rock-cut temples in [[Mamallapuram]] and the majestic Kailasanatha and Vaikuntaperumal temples of [[Kanchipuram]] stand testament to the Pallava art. The Cholas, utilising their prodigious wealth earned through their extensive conquests, built long-lasting stone temples including the great [[Brihadisvara temple]] of [[Thanjavur]] and exquisite bronze sculptures. Temples dedicated to Siva and Vishnu received liberal donations of money, jewels, animals, and land, and thereby became powerful economic institutions.<ref name="temple">Some of the output of villages throughout the kingdom was given to temples that reinvested some of the wealth accumulated as loans to the settlements. The temple served as a centre for redistribution of wealth and contributed towards the integrity of the kingdom —John Keays, India a History, pp 217–218</ref> [[Tamil script]] replaced the ''vatteluttu'' script throughout Tamil Nadu for writing [[तमिळ भाषा|तमिळ]]. Both secular and religious literature flourished during the period. The Tamil epic, [[Kambar|Kamban's]] ''[[Ramayanam|Ramavatharam]]'', was written in the 13th century. A contemporary of Kamban was the famous poetess [[Auvaiyar]] who found great happiness in writing for young children. The secular literature was mostly court poetry devoted to the eulogy of the rulers. The religious poems of the previous period and the classical literature of the Sangam period were collected and systematised into several anthologies. Sanskrit was patronised by the priestly groups for religious rituals and other ceremonial purposes. Nambi Andar Nambi, who was a contemporary of [[Rajaraja Chola I]], collected and arranged the books on Saivism into eleven books called ''Tirumurais''. The hagiology of Saivism was standardised in ''Periyapuranam'' by Sekkilar, who lived during the reign of [[Kulothunga Chola II]] (1133–1150 CE). Jayamkondar's ''Kalingattupparani'', a semi-historical account on the two invasions of Kalinga by [[Kulothunga Chola I]] was an early example of a biographical work.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 342–344</ref> ===Pallavas=== {{Main|Pallava Empire}} [[Image:Mamallapuram1a.jpg|250px|thumb|[[Shore Temple]] in [[Mamallapuram]] built by the [[Pallavas]]. (c. eighth century C.E.)]] The seventh century Tamil Nadu saw the rise of the [[Pallavas]] under [[Mahendravarman I]] and his son ''Mamalla'' [[Narasimhavarman I]]. The Pallavas were not a recognised political power before the second century.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 91–92</ref> It has been widely accepted by scholars that they were originally executive officers under the [[Satavahana]] kings.<ref>Durga Prasad, ''History of the Andhras up to 1565 A. D''., pp 68</ref> After the fall of the Satavahanas, they began to get control over parts of [[Andhra]] and the Tamil country. Later they had marital ties with the [[Vishnukundina]] who ruled over the [[Deccan]]. It was around 550 AD under King [[Simhavishnu]] that the Pallavas emerged into prominence. They subjugated the Cholas and reigned as far south as the [[Kaveri River]]. The Pallavas were at their finest during the reigns of Narasimhavarman I and ''Pallavamalla'' [[Nandivarman II]]. Pallavas ruled a large portion of [[South India]] with [[Kanchipuram]] as their capital. [[Dravidian architecture]] reached its peak during the Pallava rule.<ref>http://www.tamilnation.org/culture/architecture/temple.htm{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Narasimhavarman II]] built the [[Shore Temple]] which is a [[UNESCO World Heritage Site]]. Many sources describe [[Bodhidharma]], the founder of the [[Zen]] school of [[Buddhism]] in [[China]], as a [[prince]] of the Pallava dynasty.<ref>Kamil V. Zvelebil (1987). "The Sound of the One Hand", ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 107, No. 1, p. 125-126.</ref><ref>Graeme Lyall. ''[http://www.zipworld.com.au/~lyallg/Seon.htm Seon - The Buddhism of Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503070944/http://www.zipworld.com.au/~lyallg/Seon.htm |date=2006-05-03 }}''.</ref> During the sixth and the seventh centuries, the western Deccan saw the rise of the [[Chalukyas]] based in [[Badami|Vatapi]]. [[Pulakesi II]] (c.610–642) invaded the Pallava kingdom in the reign of Mahendravarman I. Narasimhavarman who succeeded Mahendravarman mounted a counter invasion of the Chalukya country and took Vatapi. The rivalry between the Chalukyas and the Pallavas continued for another 100 years until the demise of the Chalukyas around 750. The Chalukyas and Pallavas fought numerous battles and the Pallava capital [[Kanchipuram]] was occupied by [[Vikramaditya II]] during the reign of Nandivarman II.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 140</ref> Nandivarman II had a very long reign (732–796). He led an expedition to the [[Gangas|Ganga kingdom]] (south [[Mysore]]) in 760. Pallavas were also in constant conflict with the Pandyas and their frontier shifted along the river Kaveri. The Pallavas had the more difficult existence of the two as they had to fight on two fronts—against the Pandyas as wells as the Chalukyas. ===Pandyas=== {{Main|Pandyan Empire}} [[Image:Pandya Kingdom (south India).png|thumb|right|200px|[[Pandyan Empire]]]] Pandya Kadungon (560–590) is credited with the overthrow of the Kalabhras in the south.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Pandya Dynasty| कृती= Encyclopaedia Britannica | दुवा= http://www.britannica.com/eb/article-9058245|प्रकाशक=Encyclopædia Britannica, Inc. | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-11-15}}</ref> Kadungon and his son Maravarman Avanisulamani revived the Pandya power. Pandya Cendan extended their rule to the Chera country. His son Arikesari Parantaka Maravarman (c. 650–700) had a long and prosperous rule. He fought many battles and extended the Pandya power. ''Pandya'' was well known since ancient times, with contacts, even diplomatic, reaching the [[Roman Empire]]; during the 13th century of the Christian era [[Marco Polo]] mentioned it as the [[richest country|richest empire]] in existence<ref>http://www.tamilnation.org/heritage/pandya/index.htm{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. After some decades of expansion, the [[Pandyan Empire]] was large enough to pose a serious threat to the Pallava power. Pandya Maravarman Rajasimha aligned with the [[Chalukya]] Vikramaditya II and attacked the Pallava king Nandivarman II.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' p 140</ref> Varagunan I defeated the Pallavas in a battle on the banks of the Kaveri. The Pallava king Nandivarman sought to restrain the growing power of the Pandyas and went into an alliance with the feudal chieftains of Kongu and Chera countries. The armies met in several battles and the Pandya forces scored decisive victories in them. Pandyas under Srimara Srivallaba also invaded Sri Lanka and devastated the northern provinces in 840.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' p 145</ref> The Pandya power continued to grow under Srimara and encroached further into the Pallava territories. The Pallavas were now facing a new threat in the form of the [[Rashtrakutas]] who had replaced the Chalukyas in the western Deccan. However the Pallavas found an able monarch in Nandivarman III, who with the help of his Ganga and the Chola allies defeated Srimara at the battle of Tellaru. The Pallava kingdom again extended up to the river [[Vaigai]]. The Pandyas suffered further defeats in the hands of the Pallava Nripatunga at Arisil (c. 848). From then the Pandyas had to accept the overlordship of the Pallavas.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 144–145</ref> ===Cholas=== {{Main|Chola Empire}} {{हे सुद्धा पहा|Early Cholas|Medieval Cholas|Later Cholas}} Around 850, out of obscurity rose [[Vijayalaya Chola|Vijayalaya]], made use of an opportunity arising out of a conflict between Pandyas and Pallavas, captured Thanjavur and eventually established the imperial line of the medieval Cholas. Vijayalaya revived the Chola dynasty and his son [[Aditya I]] helped establish their independence. He invaded Pallava kingdom in 903 and killed the Pallava king Aparajita in battle, ending the Pallava reign.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' p 159</ref> The Chola kingdom under [[Parantaka I]] expanded to cover the entire Pandya country. However towards the end of his reign he suffered several reverses by the Rashtrakutas who had extended their territories well into the Chola kingdom. [[Image:Rajendra map new.svg|250px|thumb|left|[[Chola Empire]] under [[Rajendra Chola]] (c. 1030).]] The Cholas went into a temporary decline during the next few years due to weak kings, palace intrigues and succession disputes. Despite a number of attempts the Pandya country could not be completely subdued and the Rashtrakutas were still a powerful enemy in the north. However, the Chola revival began with the accession of Rajaraja Chola I in 985. Cholas rose as a notable military, economic and cultural power in [[Asia]] under Rajaraja and his son [[Rajendra Chola I]]. The Chola territories stretched from the islands of [[Maldives]] in the south to as far north as the banks of the river [[Ganges]] in Bengal. Rajaraja Chola conquered peninsular [[South India]], annexed parts of Sri Lanka and occupied the islands of Maldives. Rajendra Chola extended the Chola conquests to the Malayan archipelago by defeating the [[Srivijaya]] kingdom.<ref name="kadaram">K.A.N. Sastri, ''The CoLas'', 1935. pp 211–215</ref> He defeated [[Mahipala]], the king of [[Bihar]] and Bengal, and to commemorate his victory he built a new capital called [[Gangaikonda Cholapuram]] (''the town of Cholas who conquered the Ganges''). At its peak the Chola Empire extended from the island of Sri Lanka in the south to the [[Godavari River|Godavari]] basin in the north. The kingdoms along the east coast of India up to the river Ganges acknowledged Chola suzerainty. Chola navies invaded and conquered Srivijaya in the Malayan archipelago.<ref name="srivijaya">The kadaram campaign is first mentioned in Rajendra's inscriptions dating from his 14th year. The name of the Srivijaya king was Sangrama Vijayatungavarman —K.A.N. Sastri, ''The CoLas'', 1935 pp 211–220</ref> Chola armies exacted tribute from [[Thailand]] and the [[Khmer people|Khmer]] kingdom of [[Cambodia]].<ref name="khmer">There is an inscription in the [[Chidambaram]] temple dated 1114 mentioning a peculiar stone presented by the king of Kambhoja ([[Kampuchea]])to Rajendra Chola which the Chola king caused to be inserted into the wall of the Chidambaram shrine —K.A.N. Sastri, ''The CoLas'', 1935 p 325</ref> During the reign of Rajaraja and Rajendra, the administration of the Chola empire matured considerably. The empire was divided into a number of self-governing local government units, and the officials were selected through a system of popular elections.<ref>'In the twelfth year of Parantaka I the [Uttaramerur] ''sabha'' passed a resolution [...] that the election of local government officials will be carried out through lots (''kudavolai'')' —K.A.N. Sastri, ''The Colas'', p 496.</ref> [[Image:thanjavur temple.jpg|200px|right|thumb|[[Brihadishwara Temple]]]] Throughout this period, the Cholas were constantly troubled by the ever resilient [[Sinhalese people|Sinhala]]s trying to overthrow the Chola occupation of [[Lanka]], Pandya princes trying to win independence for their traditional territories, and by the growing ambitions of the Chalukyas in the western Deccan. The history of this period was one of constant warfare between the Cholas and of these antagonists. A balance of power existed between the Chalukyas and the Cholas and there was a tacit acceptance of the [[Tungabhadra]] river as the boundary between the two empires. However, the bone of contention between these two powers was the growing Chola influence in the [[Vengi]] kingdom. The Cholas and Chalukyas fought many battles and both kingdoms were exhausted by the endless battles and a stalemate existed. Marital and political alliances between the [[Eastern Chalukyas|Eastern Chalukya]] kings based around Vengi located on the south banks of the [[river Godavari]] began during the reign of Rajaraja following his invasion of Vengi. [[Virarajendra Chola]]'s son [[Athirajendra Chola]] was assassinated in a civil disturbance in 1070 and Kulothunga Chola I ascended the Chola throne starting the [[Chalukya Chola]] dynasty. Kulothunga was a son of the Vengi king [[Rajaraja Narendra]]. The Chalukya Chola dynasty saw very capable rulers in Kulothunga Chola I and [[Vikrama Chola]], however the eventual decline of the Chola power practically started during this period. The Cholas lost control of the island of Lanka and were driven out by the revival of Sinhala power.<ref>K.A.N. Sastri, Srinivasachari, ''Advanced History of India'', pp 294</ref> Around 1118 they also lost the control of Vengi to Western Chalukya king [[Vikramaditya VI]] and Gangavadi (southern Mysore districts) to the growing power of [[Hoysala]] Vishnuvardhana, a Chalukya feudatory. In the Pandya territories, the lack of a controlling central administration caused a number of claimants to the Pandya throne to cause a civil war in which the Sinhalas and the Cholas were involved by proxy. During the last century of the Chola existence, a permanent Hoysala army was stationed in Kanchipuram to protect them from the growing influence of the Pandyas. [[Rajendra Chola III]] was the last Chola king. The [[Kadava]] chieftain [[Kopperunchinga I]] even captured Rajendra and held him prisoner. At the close of Rajendra’s reign (1279), the Pandyan Empire was at the height of prosperity and had completely absorbed the Chola kingdom.<ref>K.A.N. Sastri, Srinivasachari, ''Advanced History of India'', pp 296–297</ref> ===Pandya revival=== After being overshadowed by the Pallavas and Cholas for centuries, [[Jatavarman Sundara Pandyan]] briefly revived the Pandya glory in 1251 and the Pandya power extended from the Telugu countries on banks of the Godavari river to the northern half of Sri Lanka. When Maaravaramban Kulasekara Pandyan I died in 1308, a conflict stemming from succession disputes arose amongst his sons - the legitimate Sundara Pandya and the illegitimate Vira Pandya (who was favoured by the king) fought each other for the throne. Soon Madurai fell into the hands of the invading armies of the [[Delhi Sultanate]] (which initially gave protection to the vanquished Sundara Pandyan). ===Delhi Sultanate=== {{Main|Madurai Sultanate}} [[Malik Kafur]], a general of the Delhi Sultan [[Alauddin Khilji]] invaded and sacked Madurai in 1311.<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 197</ref> Pandyas and their descendants where confined to a small region around Thirunelveli for a few more years. Ravivarman Kulasekara (1299–1314), a [[Chera dynasty|Chera]] feudatory of Kulasekara Pandya, staked his claim to the Pandya throne. Ravivarman Kulasekhara, utilising the unsettled nature of the country, quickly overran the southern Tamil Nadu and brought the entire region from [[Kanyakumari district|Kanyakumari]] to Kanchipuram, under the Chera kingdom. His inscription was found in Punaamalli, a suburb of [[Madras]].<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Chera Coins - Tamil Coins, a Study | कृती= R. Nagasamy | दुवा= http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html | विदा संकेतस्थळ दुवा= https://web.archive.org/web/20060718000222/http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html | विदा दिनांक= 2006-07-18 | प्रकाशक= Tamil Arts Academy, Madras | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | url-status= dead }}</ref> ==Vijayanagar and Nayak period (1300–1650)== {{Main|Vijayanagara Empire|Madurai Nayaks|Thanjavur Nayaks}} [[Image:Madurai-tank.jpg|thumb|250px|The [[Meenakshi temple]] in the city of Madurai in southern [[India]] renovated by the [[Madurai Nayak|Nayak]] king.]] The fourteenth century invasion by the Delhi Sultans caused a retaliatory reaction from द हिंदूs, who rallied to build a new kingdom, called the Vijayanagara Empire. Bukka, with his brother Harihara founded द हिंदू Vijayanagara Empire based in the city of [[Vijayanagara]] in [[कर्नाटक|Karnataka]].<ref>K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 214–217</ref> Under Bukka the empire prospered and continued to expand towards the south. Bukka and his son Kampana conquered most of the kingdoms of southern India. In 1371 the Vijayanagar empire defeated the short lived [[Madurai Sultanate]], which had been established by the remnants of the invading Khilji army.<ref>Kampana's wife Ganga Devi wrote an account of this campaign in a Sanskrit poem ''Madhura Vijayam'' (Conquest of Madurai) —K.A.N. Sastri, ''A History of South India'' pp 241</ref> Eventually the empire covered the entire south India. Vijayangara empire established local governors called [[Nayak]]s to rule in the various territories of the empire. The Vijayanagar Empire declined in 1564 defeated by the [[Deccan sultanates|Deccan sultans]] in the [[battle of Talikota]].<ref>[[Rama Raya]] fought [[Adil Shahi|Ali Adil Shah]] at Talikota on 15 September 1564 —K.A.N. Sastri, ''A History of South India'', p 266</ref> The local Nayak governors declared their independence and started their rule. The [[Madurai Nayaks|Nayaks]] of Madurai and Thanjavur were the most prominent of them. Ragunatha Nayak (1600–1645) was the greatest of the [[Tanjavur Nayaks]].<ref>K.A.N. Sastri, Srinivasachari ''Advanced History of India'' p 428</ref> Raghunatha Nayak encouraged trade and permitted a Danish settlement in 1620 at [[Tarangambadi]].<ref>K.A.N. Sastri, Srinivasachari ''Advanced History of India'' p 427</ref> This laid the foundation of future European involvement in the affairs of the country. The success of the Dutch inspired the English to seek trade with Thanjavur, which was to lead to far-reaching repercussions. Vijaya Raghava (1631–1675) was the last of the Thanjavur Nayaks. Nayaks reconstructed some of the oldest temples in the country and their contributions can be seen even today. Nayaks expanded the existing temples with large pillared halls, and tall gateway towers, which is representative of the religious architecture of this period. In Madurai, [[Thirumalai Nayak]] was the most famous Nayak ruler. He patronised art and architecture creating new structures and expanding the existing landmarks in and around Madurai. On Thirumalai Nayak's death in 1659, the Madurai Nayak kingdom began to break up. His successors were weak rulers and invasions of Madurai recommenced. [[Shivaji]] Bhonsle, the great Maratha Ruler, invaded the south, as did Chikka Deva Raya of Mysore and other Muslim Rulers, resulting in chaos and instability. [[Rani Mangammal]], a local ruler, tried to resist these invasions showing great courage.<ref>K.A.N. Sastri, Srinivasachari ''Advanced History of India'' p 553</ref> ==Rule of Nizams and Nawabs== European settlements began to appear in the Tamil country during the Vijayanagara Empire. In 1605, the [[Dutch East India Company|Dutch]] established trading posts in the [[Coromandel Coast]] near Gingee and in [[Pulicat]]. The British East India Company built a 'factory' (warehouse) at Armagaon (Durgarazpatnam), a village around {{convert|35|mi|km}} North of Pulicat, as the site in 1626. In 1639, Francis Day, one of the officers of the company, secured the rights over a three-mile (5&nbsp;km) long strip of land a fishing village called Madraspatnam from the Damarla Venkatadri Nayakudu, the Nayak of [[Vandavasi]]. The East India Company built [[Fort St George]] and castle on an approximate five square kilometre sand strip.<ref>John Keay, ''India, a History'', p 370</ref> This was the start of the town of Madras. The coromandel coast was ruled by the [[Vijayanagara King]] ([[Aravidu Dynasty]]), [[Peda Venkata Raya]], based in [[Chandragiri]] and [[Vellore Fort]]. With his approval the English began to exercise sovereign rights over their strip of land.<ref>K.A.N. Sastri, Srinivasachari, ''Advanced History of India'', p 583</ref> In 1675, a column of [[Bijapur Sultanate|Bijapur]] army came to Thanjavur to help Vijayaraghava and retrieved Vallam from the Madurai Nayak. However the same army subsequently killed Vijayaraghava Nayak and Ekoji managed to ascend the throne of Thanjavur kingdom. Thus began the Maratha rule of Thanjavur. After Ekoji, his three sons namely Shaji, Serfoji I, Thukkoji alias Thulaja I ruled Thanjavur. The greatest of the Maratha rulers was [[Serfoji II]] (1798–1832 ). Serfoji devoted his life to the pursuit of culture and Thanjavur became renowned as a seat of learning. Serfoji's patronised art and literature and built the [[Saraswati Mahal]] Library at his palace. The incursion of the Muslim armies from the north forced a southward migration of Hindus from the central Deccan and the Andhra countries to seek shelter under the Nayak and the Maratha kings. The famous [[Carnatic music]] composer [[Tyagaraja]] (1767–1847), along with the Trinity of Carnatic music flourished in the Thanjavur district during this time.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title = Maratha Kings of Thanjavur |दुवा = http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html |प्रकाशक = "Saraswathi Mahal Library |अ‍ॅक्सेसदिनांक = 2006-11-18 |archive-date = 2006-11-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061127112850/http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html |url-status = dead }}</ref> [[Image:Fort St. George, Chennai.jpg|250px|thumb|left|Fort St.George, Chennai. 18 century sketch.]] With the demise of the [[Mughal Empire|Mughal]] Emperor [[Aurangzeb]] in 1707, his empire dissolved amidst numerous succession wars and the vassals of the empire began to assert their independence. The administration of the southern districts of Tamil Nadu was fragmented with hundreds of [[Polygars|Poligars]] or ''Palayakkarars'' governing a few villages each. These local chieftains often fought amongst each other over territory. This turned the political situation in the Tamil country and in South India in general into confusion and chaos. The European traders found themselves in a situation where they could exploit the prevailing confusion to their own advantage.<ref>John Keay, ''India, a History'', pp 372–374</ref> ==European colonisation (1750–1850)== {{Main|British East India Company}} ===Anglo-French conflicts=== [[Image:Wallajah2.jpg|200px|thumb|Mohamed Ali Khan Wallajah, [[Nawab of the Carnatic]] (1717–1795)]] The [[France|French]] were relative newcomers to India. The [[French East India Company]] was formed in 1664 and in 1666 the French representatives obtained Aurangzeb’s permission to trade in India. The French soon setup trading posts in [[Pondicherry]] on the Coromandel coast. They occupied [[Karaikal]] in 1739 and [[Joseph François Dupleix]] was appointed Governor of Pondicherry. In Europe the [[War of the Austrian Succession]] began in 1740 and eventually the British and the French forces in India were caught up in the conflict. There were numerous naval battles between the two navies along the Coromandel coast. The French led by [[Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais|La Bourdonnais]] attacked the poorly defended Fort St. George in Madras in 1746 and occupied it. [[Robert Clive]] was one of the prisoners of war from this battle. The war in Europe ended in 1748 and with the [[peace of Aix-la-Chapelle]] Madras was restored to the British.<ref>John Keay, ''India, a History'', pp 393–394</ref> The conflict between the British and the French continued, this time in political rather than military terms. Both the [[Nawab of the Carnatic]] and [[Nizam of Hyderabad]] positions were taken by rulers who were strongly sympathetic to the French. Chanda Sahib had been made Nawab of the Carnatic with Dupleix's assistance, while the British had taken up the cause of the previous incumbent, [[Mohammed Ali Khan Walajah]]. In the resultant battle between the rivals, Clive assisted Mohammed Ali by attacking [[Chanda Sahib]]'s fort in [[Arcot]] and took possession of it in 1751. The French assisted Chanda Sahib in his attempts to drive Clive out of Arcot. However the large Arcot army assisted by the French was defeated by the British. The [[Treaty of Paris (1763)]] formally confirmed Mahommed Ali as the Nawab of the Carnatic. It was a result of this action and the increased British influence that in 1765 the Emperor of Delhi issued a ''[[firman (decree)|firman]]'' (decree) recognising the British possessions in southern India.<ref>John Keay, ''India, a History'', p 379</ref> ===British Government control=== [[Image:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|left|[[Madras Presidency]], 1909]] Although the Company was becoming increasingly bold and ambitious in putting down resisting states, it was getting clearer day by day that the Company was incapable of governing the vast expanse of the captured territories. Opinion amongst the members of the [[Parliament of Great Britain|British Parliament]] urged the government to control the activities of the Company. The Company's financial position was also bad and it had to apply for a loan from Parliament. Seizing this opportunity, the Parliament passed the Regulating Act (also known as [[British East India Company#East India Company Act 1773|East India Company Act]]) in 1773.<ref>Hermann Kulke, Dietmar Rothermund, A History of India pp 245</ref> The act set down regulations to control the Company Board and created the position of the [[Governor General]]. [[Warren Hastings]] was appointed the first Governor-General. In 1784 [[William Pitt the Younger|Pitt's]] [[Pitt's India Act|India Act]] made the Company subordinate to the [[British Government]]. The next few decades were of rapid growth and expansion in the territories controlled by the British. The [[Anglo-Mysore Wars]] of 1766 to 1799 and the [[Anglo-Maratha Wars]] of 1772 to 1818 put the Company in control of most of India.<ref>John Keay, ''India, a History'', pp 380</ref> In a sign of the early resistance against the English control, the Palayakkarar chieftains of the old Madurai Kingdom, who had independent authority over their territories, ran into [[Polygar War|a conflict]] with the Company officials over tax collection. [[Kattabomman]], a local Palayakkarar chieftain in the Tirunelveli district, rebelled against the taxes imposed by the Company administration in the 1790s. After the First Polygar War (1799–1802), he was captured and hanged in 1799. A year later, the Second Polygar War was fought by [[Dheeran Chinnamalai]], by winning three wars against British after the fall of tipusultan kingdom at last he and his two brothers was illeagelly hanged and Dheeran Chinnamalai was the last Tamil king died in the war against Britishers and was put down by the Company after a long and expensive campaign. The end of the Polygar Wars gave the British complete control over a major portion of Tamil Nadu.<ref>Nicholas Dirk, ''The Hollow Crown'', pp 19–24</ref> In 1798 [[Richard Wellesley, 1st Marquess Wellesley|Lord Wellesley]] became the Governor-General. In the course of the next six years Wellesley made vast conquests and doubled the Company's territory. He shut out the French from further acquisitions in India, destroyed several ruling powers in the Deccan and the Carnatic, took the Mughal Emperor under the company's protection and compelled Serfoji, the king of Thanjavur to cede control of his kingdom. The Madras Presidency was established so that the territory under direct Company control could be administered effectively. The direct administration began to cause resentment among the people. In 1806 the soldiers of the [[Vellore]] cantonment rebelled when [[Lord William Bentinck|William Bentinck]], the Governor of Madras decreed that the native soldiers should abandon all caste marks. Fearing this act to be an attempt of forceful conversion to [[Christianity]], the [[Vellore Mutiny|soldiers mutinied]]. The rebellion was suppressed but 114 British officers were killed and several hundred mutineers executed. Bentinck was recalled in disgrace.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= The first rebellion | कृती= द हिंदू Jun 19, 2006 | दुवा= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/06/19/stories/2006061900220500.htm | प्रकाशक= द हिंदू Group | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2007-11-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071102120139/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/06/19/stories/2006061900220500.htm | url-status= dead }}</ref><ref>Read, Anthony, The Proudest Day—India's Long Ride to Independence, pp 34–37</ref> ===End of Company rule=== The simmering discontent in the various districts of the company territories exploded in 1857 into the [[Indian rebellion of 1857|Sepoy war]]. Although the rebellion had a huge impact on the state of the colonial power in India, Tamil Nadu was mostly unaffected by it. In consequence of the war, the British Government enacted the Act of 1858 to abolish the powers of the Company and transfer the government to the [[British government|Crown]]. ==British rule (1850–1947)== {{Main|British Raj}} In 1858 the British Crown assumed direct rule in India. During the early years the government was autocratic in many ways. The opinion of Indians in their own affairs was not considered by Britain as important. However, in due course the British Raj began to allow Indians participation in local government. Viceroy [[George Robinson, 1st Marquess of Ripon|Ripon]] passed a resolution in 1882, which gave a greater and more real share in local government to the people. Further legislation such as the 1892 Indian councils Act and the 1909 "[[Government of India Act of 1909|Minto-Morley Reforms]]" eventually led to the establishment of the [[Madras Legislative Council]].<ref name="legcouncil">{{संकेतस्थळ स्रोत | title= The State Legislature—Origin and Evolution | कृती= | दुवा= http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm|प्रकाशक=Government of Tamil Nadu| अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-10-16}}</ref> The [[non-cooperation movement]] started under [[Mahatma Gandhi]]'s leadership led the British government to pass the [[Government of India Act 1919|Government of India Act]] (also known as [[Montagu-Chelmsford Reforms]]) of 1919. First elections were held for the local assemblies in 1921.<ref name="legcouncil"/> [[Image:Madras famine 1877.jpg|220px|thumb|right|Madras famine (1877). Distribution of relief. From the ''[[Illustrated London News]]'' (1877)]] Failure of the summer [[monsoon]]s and administrative shortcomings of the [[Ryotwari]] system resulted in a severe famine in the Madras Presidency during 1876–1877.<ref name="famine">Romesh Chunder Dutt, ''Open Letters to Lord Curzon on Famines and Land Assessments in India'', p10</ref> The government and several charitable institutions organised relief work in the city and the suburbs. Funds were also raised from Europeans in India and overseas for the famine relief. Humanitarians such as [[William Digby (writer)|William Digby]] wrote angrily about the woeful failure of the British administration to act promptly and adequately in response to the wholesale suffering caused by the famine.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Victorian Values: Death and Dying in Victorian India | कृती= David Arnold | दुवा= http://www.fathom.com/course/10701057/session3.html | प्रकाशक= Fathom Knowledge Network | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-13 | archive-date= 2006-10-21 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061021155957/http://www.fathom.com/course/10701057/session3.html | url-status= dead }}</ref> When the famine finally ended with the return of the monsoon in 1878, between three and five million people had perished.<ref name="famine" /> In response to the devastating effects of the famine, the government organised a Famine Commission in 1880 to define the principles of disaster relief. The government also instituted a famine insurance grant, setting aside 1.5 million Rupees. Other civic works such as [[Buckingham Canal|canal building]] and improvements in roads and railway were also undertaken to minimise effects of any future famines. ===Independence struggle=== The growing desire for independence began to gradually gather pace in the country and its influence in Tamil Nadu generated a number of volunteers to the fight against the British colonial power in the [[Indian independence movement|struggle for Independence]]. Notable amongst these are [[Tiruppur Kumaran]], who was born in 1904 in a small village near Erode. Kumaran lost his life during a protest march against the British. The location of the French colony of Pondicherry, offered a place of refuge for the fugitives freedom fighters trying to flee the British Police. [[Aurobindo]] was one such living in Pondicherry in 1910. The poet [[Subramanya Bharathi]] was a contemporary of Aurobindo.<ref name="pondy">{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Political situation in Pondicherry (1910–1915) | कृती= Extract from diary of A.B. Purani (PT MS5 (1924), 86 | दुवा= http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | प्रकाशक= Sri Aurobindo Ashram Trust | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2007-03-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311020848/http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | url-status= dead }}</ref> Bharathi wrote numerous poems in Tamil extolling the revolutionary cause. He also published the journal ''India'' from Pondicherry. Both Aurobindo and Bharathi were associated with other Tamil revolutionaries such as [[V.V.S.Aiyar]] and [[V. O. Chidambaram Pillai]].<ref name="pondy" /> Tamils formed a significant percentage of the members of the [[Indian National Army]] (INA), founded by [[Netaji]] to fight the British occupation in India.<ref>"Noting that the Tamils formed a large chunk of the strength of the INA, Prof. Pfaff, said it was always a moving experience to interact with the INA members from Tamil Nadu." {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Tamils' contribution to INA campaigns recalled | कृती= द हिंदू Dec 22, 2005 | दुवा= http://www.hindu.com/2005/12/22/stories/2005122218630900.htm | प्रकाशक= द हिंदू Group | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2006-02-09 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060209235024/http://www.hindu.com/2005/12/22/stories/2005122218630900.htm | url-status= dead }}</ref><ref>"More than 75 per cent of the INA soldiers were Tamils" according to V. Vaidhyalingam, secretary and treasurer, Tamil Nadu Indian National Army League. {{संकेतस्थळ स्रोत | title= The unsung heroes | कृती= द हिंदू Aug 02, 2004 | दुवा= http://www.hindu.com/mp/2004/08/02/stories/2004080201760100.htm | प्रकाशक= द हिंदू Group | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2004-10-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20041030202019/http://www.hindu.com/mp/2004/08/02/stories/2004080201760100.htm | url-status= dead }}</ref> [[Lakshmi Sahgal]] from Tamil Nadu was a prominent leader in the INA. In 1916 Dr. T.M. Nair and Rao Bahadur Thygaraya Chetty released the ''Non-Brahmin Manifesto'' sowing the seeds for the Dravidian movements.<ref name="swamy">Subramaniyam Swami, Is the Dravidian movement dying?, Frontline, Vol.20, Iss. 12, June 2003</ref> During the 1920s, two movements focused mainly on regional politics began in Tamil Nadu. One was the [[Justice Party (India)|Justice Party]], which won the local legislative elections held in 1921. The Justice Party was not focused on the Indian independence movement, rather on the local issues such as affirmative action for socially backward groups. The other main movement was the anti-religious, anti-Brahimin [[Self-respect Movement|reformist movement]] led by [[E.V. Ramasami Naicker]].<ref name="swamy"/> Further steps towards eventual self-rule were taken in 1935 when the British Government passed the [[Government of India Act 1935|All-India Federation Act of 1935]]. Fresh local elections were held and in Tamil Nadu the [[Congress party]] captured power defeating the Justice party. In 1938, Ramasami Naicker with [[C. N. Annadurai]] [[Anti-Hindi agitations|launched an agitation]] against the Congress ministry's decision to introduce the teaching of Hindi in schools.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Sowing The Seeds Of A Policy For Free India and the Anti-Hindi Agitation in the South 1910–1915 | कृती= M. S. Thirumalai, Ph.D. | दुवा= http://www.languageinindia.com/dec2005/languagepolicy1936-1.html | प्रकाशक= languageinindia.com | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Post Independence period== [[Image:India Tamil Nadu locator map.svg|200px|thumb|left|The [[Political integration of India|political]] [[States and territories of India|state]] of Tamil Nadu in India was created in 1969 when erstwhile [[Madras State]] was renamed.]] The trauma of the [[Partition of India|partition]] did not impact Tamil Nadu when India was granted Independence in 1947. There was no sectarian violence against various religions. There had always been an atmosphere of mutual respect and peaceful coexistence between all religions in Tamil Nadu. Congress formed the first ministry in the Madras Presidency. [[Rajaji|C. Rajagopalachari]] (Rajaji) was the [[List of Chief Ministers of Tamil Nadu|first Chief Minister]]. Madras Presidency was eventually reconstituted as Madras State. Following agitations for a separate Andhra state comprising the Telugu speaking regions of the Madras state by [[Potti Sriramalu]], the Indian Government decided to partition the Madras state.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= The battle for Andhra | कृती= द हिंदू, Mar 30, 2003 | दुवा= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000040300.htm | प्रकाशक= द हिंदू Group | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-17 | archive-date= 2007-11-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071102141050/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000040300.htm | url-status= dead }}</ref> In 1953 [[Rayalaseema]] and the coastal Andhra regions became the new state of [[Andhra Pradesh]] and the [[Bellary]] district became part of the Mysore state. In 1956 south [[Kanara]] district was transferred to Mysore, the [[Malabar coast]]al districts became part of the new state of Kerala, and the Madras state assumed its present shape. The Madras state was named Tamil Nadu (the land of the Tamils) in 1968. [[Ethnic conflict in Sri Lanka]] during the 1970s and the 80s saw large numbers of [[Sri Lankan Tamils]] fleeing to Tamil Nadu. The plight of Tamil refugees caused a surge of support from most of the Tamil political parties.<ref>Rajesh Venugopal, ''The Global Dimensions of Conflict in Sri Lanka'' p 19</ref> They exerted pressure on the Indian government to intercede with the Sri Lankan government on behalf of the Sri Lankan Tamilians. However, LTTE lost much of its support from Tamil Nadu following the assassination of [[Rajiv Gandhi]] on 21 May 1991 by an operative from Sri Lanka for the former Prime Minister's role in sending [[Indian Peace Keeping Force|Indian peacekeepers]] to Sri Lanka to disarm the LTTE.<ref>Chris McDowell, A Tamil Asylum Diaspora, p112</ref><ref name="LTTE's regret">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5122032.stm?ls|title="Tamil Tiger 'regret' over Gandhi"|प्रकाशक=[[BBC News]]|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-06-27 | दिनांक=2006-06-27}}</ref> <!--[[Image:Rajiv gandhi assn.JPG|250px|thumb|Rajiv Gandhi memorial in [[Sriperumpudur]] where he was assassinated]]--> The east coast of Tamil Nadu was one of the areas affected by the [[Effect of the 2004 Indian Ocean earthquake on India|Indian Ocean earthquake]] of 2004, during which almost 8000 people died in the disaster.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Government of India Ministry of Home Affairs Situation Report | कृती= | दुवा= http://ndmindia.nic.in/Tsunami2004/sitrep32.htm#ANNEXURE-I | प्रकाशक= Ministry of Home Affairs, Government of India | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2006-12-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061223221159/http://ndmindia.nic.in/Tsunami2004/sitrep32.htm#ANNEXURE-I | url-status= dead }}</ref> The sixth most populous state in the Indian Union, Tamil Nadu was the seventh largest economy in 2005 among the states of India.<ref name="scores">{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Ranking of states | कृती= India Today Group | दुवा= http://www.indiatodaygroup.com/scores.xls | प्रकाशक= India Today Group | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2006-10-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061028142904/http://www.indiatodaygroup.com/scores.xls | url-status= dead }}</ref> The growing demands for skilled labour has caused increased number of educational institutions in Tamil Nadu. The widespread application of caste based [[Reservation in India#Caste Based Reservations in Tamil Nadu|affirmative action]] caused the state to have 69% of all educational and employment vacancies to be reserved to the backward castes. Such caste-based reservations have huge public support in Tamil Nadu, with no popular protests organised against its implementation.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= With the highest rate of reservation already in place, TN stays calm |कृती= The Financial Express, May 28, 2006 | दुवा= http://www.financialexpress.com/old/fe_full_story.php?content_id=128641|प्रकाशक=The Financial Express, Mumbai | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-11-15}}</ref> ===Evolution of regional politics=== <!-- Commented out because image was deleted: [[Image:Makarun334.JPG|thumb|right|[[Annadurai]], [[Karunanidhi]] and [[M.G. Ramachandran]], the three chief ministers of Tamil Nadu between 1967 and 1984, belonging to the 'Dravidian' parties.]] --> The politics of Tamil Nadu have gone through three distinct phases since independence. The domination of the Congress Party after 1947 gave way to the Dravidian populist mobilisation in the 1960s. This phase lasted until towards the end of the 1990s. The most recent phase saw the fragmentation of the [[Dravidian parties|Dravidian political parties]] and led to the advent of political alliances and coalition governments.<ref>John Harriss and Andrew Wyatt, THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE 1990s, Conference on State Politics in India in the 1990s: Political Mobilisation and Political Competition, December 2004. p1</ref> Annadurai formed the [[Dravida Munnetra Kazhagam]] (DMK) in 1949 after splitting from [[Dravidar Kazhagam]].<ref>The Justice Party was renamed the ''Dravidar Kazhagam'' (Dravidian Association) in September 1944 —Nambi Arooran, K., The Demand for Dravida Nadu</ref> DMK also decided to oppose the 'expansion of the Hindi culture' in Tamil Nadu and started the demand for a separate homeland for the Dravidians in the South. The demand was for an Independent state called ''[[Dravidistan|Dravida Nadu]]'' (country of [[Dravidian people|Dravidians]]) comprising Tamil Nadu and parts of [[Andhra]], Karnataka and Kerala.<ref>The geographical region of the proposed Dravida Nadu roughly corresponded to the then Madras Presidency, comprising people speaking Tamil, Telugu, Malayalam and Kannada. —S. Viswanathan, A history of agitational politics</ref> The increased involvement of the [[Indian National Congress]] party in Madras during the late 1950s and the strong pan-Indian emotions whipped up by the [[Sino-Indian War|Chinese invasion of India]] in 1962 led to the demand for ''Dravida Nadu'' losing some of its immediacy. Consequently in 1963, when the Sixteenth Amendment to the [[Constitution of India]], precluded secessionist parties from contesting elections, the DMK chose to formally drop its demand for an independent Dravidistan, focusing instead on securing greater functional autonomy within the framework of the Indian Constitution.<ref>Hargrave, R.L.: "The DMK and the Politics of Tamil Nationalism", ''Pacific Affairs'', 37(4):396–411 at 396–397.</ref> The Congress party, riding on the wave of public support stemming from the independence struggle, formed the first post-independence government in Tamil Nadu and continued to govern until 1967. In 1965 and 1968, DMK led widespread anti-Hindi agitations in the state against the plans of the Union Government to introduce Hindi in the state schools. [[Reservation in India|Affirmative action]] in employment and educational institutions were pioneered in Tamil Nadu based on the demands of the Dravidian movement.<ref>Cynthia Stephen, ''The History Of Reservations In India From The 1800S To The 1950s''</ref> The leadership of the [[Dravidian movement]] had very capable authors and literati in Annadurai and [[Karunanidhi]], who assiduously utilised the popular media of stage plays and movies to spread its political messages.<ref>S. Theodore Baskaran, The Roots of South Indian Cinema, Journal of the International Institute,</ref> [[MG Ramachandran]] (MGR) who later became the Chief Minister of Tamil Nadu, was one such stage and movie actor.<ref name="bbctamil">{{स्रोत बातमी |पहिलेनाव = Jegatheesan |आडनाव = L. R. |लेखक = |सहलेखक = |दुवा = http://www.bbc.co.uk/tamil/specials/178_wryw/ |title = ஆளும் அரிதாரம் (''Reigning filmdom'') |कृती = |प्रकाशक = [[BBC]] |पृष्ठे = |page = |date = |अ‍ॅक्सेसदिनांक = 2006-11-08 |भाषा = Tamil}}</ref> In 1967 DMK won the state election. DMK split into two in 1971, with MGR forming the splinter [[All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam]] (AIADMK). Since then these two parties have dominated the politics of Tamil Nadu.<ref name="Harris">John Harriss and Andrew Wyatt, THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE 1990s, Conference on State Politics in India in the 1990s: Political Mobilisation and Political Competition, December 2004. p2</ref> AIADMK, under MGR retained control of the State Government over three consecutive assembly elections in 1977, 1980 and 1984. After MGR's death AIADMK was split over the succession between various contenders. Eventually [[J. Jayalalithaa]] took over the leadership of AIADMK. Several changes to the political balance in Tamil Nadu took place during the later half of the 1990s, eventually leading to the end of the duopoly of DMK and AIADMK in the politics of Tamil Nadu. In 1996, a split in the Congress party in Tamil Nadu eventuated in the formation of [[Tamil Maanila Congress]] (TMC). TMC aligned with the DMK, while another party [[Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam]] (MDMK), which split from DMK aligned with the AIADMK. These and several smaller political parties began to gain popular support. The first instance of a 'grand alliance' was during the 1996 elections for the [[Parliament of India|National parliament]], during which the AIADMK formed a large coalition of a number smaller parties to counter the electoral threat posed by the alliance between the DMK and TMC. Since then the formation of alliances of large number of political parties has become an electoral practice in Tamil Nadu.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title= The arithmetic of alliance and anti-incumbency | कृती= द हिंदू, May 06, 2004 | दुवा= http://www.hindu.com/2004/05/06/stories/2004050604981200.htm | प्रकाशक= द हिंदू Group | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-11-15 | archive-date= 2004-05-31 | archive-url= https://web.archive.org/web/20040531130637/http://www.hindu.com/2004/05/06/stories/2004050604981200.htm | url-status= dead }}</ref> The electoral decline of Congress party at the national level, which started during the early 1990, forced the Congress to seek coalition partners from various states including Tamil Nadu. This paved the way for the Dravidian parties to be part of the [[Government of India|Central Government]].<ref>John Harriss and Andrew Wyatt, THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE 1990s, Conference on State Politics in India in the 1990s: Political Mobilisation and Political Competition, December 2004. p4</ref> ==Timeline== {{HistoryOfTN}} ==हे सुद्धा पहा== *[[History of India]] *[[History of Bengal]] *[[History of Bihar]] *[[Political history of medieval Karnataka]] ==Notes== {{संदर्भयादी|2}} ==संदर्भ== {{sisterlinks|Tamil Nadu}} <div class="references-small"> * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= K.A. | आडनाव= Nilakanta Sastri | लेखकदुवा=K. A. Nilakanta Sastri | सहलेखक= | वर्ष=2000 | title= A History of South India | year= 1966 | url= https://archive.org/details/rbanms.25867.historyofsouthin0000kani | आवृत्ती= | प्रकाशक=Oxford University Press | स्थान= New Delhi| आयएसबीएन=9780198063568}} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= K.A. | आडनाव= Nilakanta Sastri | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष=1984| title= The Colas | year= 1935 | url= https://archive.org/details/dli.csl.7720 | आवृत्ती= | प्रकाशक=University of Madras | ठिकाण= Madras| आयडी= }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= Humphrey William | आडनाव= Codrington | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष= 1926 | title= A Short History of Lanka | आवृत्ती= | प्रकाशक= Macmillan and Co., Limited | स्थान= St Martin's Street, London | आयडी=|दुवा= http://lakdiva.org/codrington/ }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= R | आडनाव= Nagasamy | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष= 1995 | title= Roman Karur | आवृत्ती= | प्रकाशक= Brahadish Publications | स्थान= Madras | आयडी= | दुवा= http://tamilartsacademy.com/books/roman%20karur/cover.html | accessdate= 2010-03-14 | archive-date= 2012-05-07 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120507185123/http://tamilartsacademy.com/books/roman%20karur/cover.html | url-status= dead }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= K.A. | आडनाव= Nilakanta Sastri | लेखकदुवा= | सहलेखक= Srinivasachari | वर्ष=2000 | title= Advanced History of India | आवृत्ती= | प्रकाशक= Allied Publishers Ltd | स्थान= New Delhi| ASIN= B0007ASWQW}} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= Anthony | आडनाव= Read | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष=1997 | title= The Proudest Day - India's Long Ride to Independence | आवृत्ती= | प्रकाशक= Jonathan Cape | स्थान= London | आयएसबीएन=0-393-31898-2 }} *{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= Romesh Chunder | आडनाव= Dutt | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष=| title= Open Letters to Lord Curzon on Famines and Land Assessments in India | आवृत्ती= | प्रकाशक= Adamant Media Corporation | स्थान= | आयएसबीएन= 1-4021-5115-2 }} *{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= John| आडनाव= Keay | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष=2000| title= India, a History | आवृत्ती= | प्रकाशक= Harper Collins Publishers| स्थान= London| आयएसबीएन= 0-00-638784-5 }} *{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= Nicholas B.| आडनाव= Dirks | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष=2000| title= The Hollow Crown:Ethnohistory of an Indian Kingdom | आवृत्ती= | प्रकाशक= University of Michigan Press| स्थान= USA| आयएसबीएन= 0-472-08187-X }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= Bipin | आडनाव= Chandra | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष=1999 | title= The India after Independence | आवृत्ती= | प्रकाशक= Penguin | स्थान= New Delhi | आयएसबीएन=0-14-027825-7 }} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= Hermann | आडनाव= Kulke| लेखकदुवा= | सहलेखक= Dietmar Rothermund | वर्ष=2004| title= A History of India | आवृत्ती= | प्रकाशक= Routledge (UK) | स्थान= | आयएसबीएन= 0415329191}} * {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव= Chris | आडनाव= McDowell | लेखकदुवा= | सहलेखक= | वर्ष= 1996| title= A Tamil Asylum Diaspora: Sri Lankan Migration, Settlement and Politics in Switzerland | year= 1996 | url= https://archive.org/details/tamilasylumdiasp0000mcdo | आवृत्ती= | प्रकाशक= Berghahn Books| स्थान= New York | आयएसबीएन=1571819177 }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Religious Traditions of the Tamils | कृती= Veluppillai, Prof. A., | दुवा= http://tamilelibrary.org/ | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-05-15}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= 63 Nayanmars | कृती= Sri Swami Sivananda, The Divine Life Trust Society | दुवा= http://www.tamilnation.org/sathyam/east/saivaism/63nayanmars.htm | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-05-16 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{संकेतस्थळ स्रोत|title=Maratha Kings of Thanjavur|दुवा=http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html|प्रकाशक=Saraswathi Mahal Library|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-11-18|archive-date=2006-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061127112850/http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html|url-status=dead}} * {{जर्नल स्रोत| author= Shanti Pappu, Yanni Gunnell, Maurice Taieb, Jean-Philippe Brugal, K. Anupama, Raman Sukumar & Kumar Akhilesh| title= Excavations at the Palaeolithic Site of Attirampakkam, South India| journal= Antiquity| year= | volume= 77| issue= 297| pages= | दुवा= http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html| accessdate= 2010-03-14| archive-date= 2009-01-22| archive-url= https://web.archive.org/web/20090122215543/http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html| url-status= dead}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Archaeobotany of Early Historic sites in Southern Tamil Nadu | कृती= | दुवा= http://www.ucl.ac.uk/archaeology/staff/profiles/fuller/tamil.htm | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-05-15 | archive-date= 2006-02-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060213113405/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/staff/profiles/fuller/tamil.htm | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Vellore Revolt 1806 | कृती= | दुवा= http://www.vellorerevolt1806.info/index.html | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-05-15 | archive-date= 2007-09-27 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070927223208/http://www.vellorerevolt1806.info/index.html | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत| title= Historical Atlas of South India-Timeline| कृती= French Institute of Pondicherry| दुवा= http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html| अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-05-15| archive-date= 2006-09-28| archive-url= https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html| url-status= dead}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Excavations at Arikamedu | कृती= | दुवा= http://www.thebeadsite.com/UNI-ARK.html | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-05-16 | archive-date= 2006-04-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060424073600/http://www.thebeadsite.com/UNI-ARK.html | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत| title= Roman Maps and the Concept of Indian Gems| कृती= | दुवा= http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html| अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-05-16| archive-date= 2006-06-15| archive-url= https://web.archive.org/web/20060615052717/http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html| url-status= dead}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= The State Legislature - Origin and Evolution | कृती= | दुवा= http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm| अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-10-16}} * {{संकेतस्थळ स्रोत| title=The Changing Politics Of Tamil Nadu In The 1990s| कृती=John Harriss and Andrew Wyatt, Conference on State Politics in India in the 1990s: Political Mobilisation and Political Competition, December 2004| दुवा=http://www.dcrcdu.org/dcrc/John%20Harriss.doc| विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20070630130734/http://www.dcrcdu.org/dcrc/John+Harriss.doc| विदा दिनांक=2007-06-30| अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-06-14| url-status=dead}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= The Roots of South Indian Cinema | कृती= By S. Theodore Baskaran, The Journal of the International Institute | दुवा= http://www.umich.edu/~iinet/journal/vol9no2/baskaran_cinema.html | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-06-14 | archive-date= 2005-04-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20050423210028/http://www.umich.edu/~iinet/journal/vol9no2/baskaran_cinema.html | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Passions of the Tongue - Language Devotion in Tamil India, 1891–1970 | कृती= Sumathi Ramaswamy University Of California Press | दुवा=http://content.cdlib.org/xtf/view?docId=ft5199n9v7&brand=ucpress | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-06-14}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Is the Dravidian movement dying? | कृती= Subramanian Swamy, ''Frontline'', Vol 20, Issue 12, June 2003 | दुवा= http://www.hinduonnet.com/fline/fl2012/stories/20030620003609800.htm | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-06-14 | archive-date= 2006-12-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061214070629/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2012/stories/20030620003609800.htm | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Tamil Coins- a study - Online Book | कृती= R. Nagaswamy | दुवा= http://tamilartsacademy.com/books/coins/cover.html | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-06-16 | archive-date= 2006-06-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060615123242/http://tamilartsacademy.com/books/coins/cover.html | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= The Political Situation In Pondicherry 1910–1915 | कृती= | दुवा= http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-10-12 | archive-date= 2007-03-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311020848/http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Sowing The Seeds Of A Policy For Free India and the Anti-Hindi Agitation in the South 1910–1915 | कृती= M. S. Thirumalai, Ph.D., | दुवा= http://www.languageinindia.com/dec2005/languagepolicy1936-1.html | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-10-16}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= The Demand for Dravida Nadu | कृती= Nambi Arooran, K | दुवा= http://www.tamilnation.org/heritage/dravidanadu.htm | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-10-16 }}{{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= A history of agitational politics | कृती= Viswanathan, S. | दुवा= http://india.eu.org/1389.html | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-10-17 | archive-date= 2006-11-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061114222410/http://india.eu.org/1389.html | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Community, Class and Conservation:Development Politics on the Kanyakumari Coast | कृती= Ajantha Subramanian | दुवा=http://www.conservationandsociety.org/c_s_1_2-1-subramanian.pdf|फॉरमॅट=PDF| अ‍ॅक्सेसदिनांक=2006-10-17}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= The History Of Reservations In India From The 1800s To The 1950s | कृती= Cynthia Stephen | दुवा= http://www.holycrossjustice.org/pdf/Asia/Integral%20Liberation/June%202006/The%20History%20of%20Reservations%20in%20India.pdf | फॉरमॅट= PDF | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2009-03-15 | archive-date= 2009-03-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090318145134/http://www.holycrossjustice.org/pdf/Asia/Integral%20Liberation/June%202006/The%20History%20of%20Reservations%20in%20India.pdf | url-status= dead }} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= The Global Dimensions of Conflict in Sri Lanka | कृती= Rajesh Venugopal, Queen Elizabeth House, University of Oxford | दुवा= http://www.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps99.pdf | फॉरमॅट= PDF | अ‍ॅक्सेसदिनांक= 2006-10-17 | archive-date= 2006-10-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061010121927/http://www.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps99.pdf | url-status= dead }} * {{स्रोत बातमी |पहिलेनाव = Jegatheesan |आडनाव = L. R. |लेखक = |सहलेखक = |दुवा = http://www.bbc.co.uk/tamil/specials/178_wryw/ |title = ஆளும் அரிதாரம் (''Reigning filmdom'') |कृती = |प्रकाशक = BBC |पृष्ठे = |page = |date = |अ‍ॅक्सेसदिनांक = 2006-11-08 |भाषा = Tamil}} * {{संकेतस्थळ स्रोत | title= Varalaaru - Online Monthly Magazine | कृती= Dr.R. Kalaikkovan | दुवा=http://www.varalaaru.com | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2007-04-12 |भाषा = Tamil}} </div> [[वर्ग:तमिळनाडू]] hq9gow9wwax9nmn4obkvp1qeufaxhis 0 75695 2718713 2714039 2026-10-11T02:45:57Z अभय नातू 206 पुनर्लेखन 2718713 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Продавец промтоваров за работой.JPG|इवलेसे|250px|ग्राहक]] '''ग्राहक''' म्हणजे अशी व्यक्ती किंवा व्यक्तींचा समूह, ज्यांचा वस्तू किंवा सेवांच्या पुनर्विक्रीशी वा व्यावसायिक वापराशी संबंध नसून, प्रामुख्याने स्वतःच्या वैयक्तिक, कौटुंबिक, घरगुती किंवा सामाजिक गरजा भागवण्यासाठी त्या वस्तू व सेवा वापरल्या जातात. == ग्राहक हक्क == [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] राष्ट्राध्यक्ष [[जॉन एफ. केनेडी]] यांनी १५ मार्च १९६२ रोजी अमेरिकन काँग्रेसला पाठवलेल्या विशेष संदेशात ग्राहकांच्या मूलभूत हक्कांची संकल्पना मांडली. या ऐतिहासिक भाषणामुळे पुढे दरवर्षी १५ मार्च हा दिवस 'जागतिक ग्राहक हक्क दिन' म्हणून साजरा केला जाऊ लागला. केनेडी यांनी आपल्या भाषणात ग्राहकांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी सरकारांच्या मूलभूत जबाबदाऱ्यांची रूपरेषा स्पष्ट केली होती:<ref>{{cite web |title=Special Message to the Congress on Protecting the Consumer Interest |url=https://www.jfklibrary.org/ |publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum |access-date=2026-10-10}}</ref> * '''सुरक्षेचा हक्क:''' आरोग्य किंवा जिवितास घातक ठरणाऱ्या वस्तू आणि सेवांच्या विपणनापासून (मार्केटींग) संरक्षण मिळण्याचा हक्क. * '''माहिती मिळवण्याचा हक्क:''' भ्रामक किंवा कपटपूर्ण जाहिती, लेबलिंग व पद्धतींपासून संरक्षण मिळणे, तसेच योग्य निवड करण्यासाठी ग्राहकाला आवश्यक ती सत्य माहिती मिळण्याचा हक्क. * '''निवडीचा हक्क:''' शक्य तिथे स्पर्धात्मक किमतींमध्ये विविध उत्पादने व सेवा उपलब्ध असणे; तसेच जिथे स्पर्धा मर्यादित आहे किंवा शासकीय नियमन आहे, तिथे रास्त किमतीत गुणवत्तापूर्ण सेवा मिळण्याची हमी असणे. * '''गाऱ्हाणे मांडण्याचा (ऐकून घेण्याचा) हक्क:''' शासकीय धोरणे आखताना किंवा प्रशासकीय व न्यायिक प्रक्रियेत ग्राहकांच्या हिताचा सहानुभूतीपूर्वक आणि त्वरित विचार केला जाणे. == अर्थशास्त्र आणि विपणन == अर्थशास्त्रात ग्राहक ही अशी घटक-व्यक्ती आहे जी वस्तू किंवा सेवा पुनर्विक्रीसाठी नाही, तर अंतिम वापरासाठी खरेदी करते. ग्राहक या वस्तू किंवा सेवांसाठी आर्थिक मोबदला (पैसे) देतो, त्यामुळे [[भांडवलशाही]] अर्थव्यवस्थेत ग्राहकाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. ग्राहकांच्या मागणीशिवाय उत्पादनाला अर्थ उरत नाही. ग्राहक हा पुरवठा साखळीतील (सप्लाय चेन) अंतिम आणि महत्त्वाचा दुवा असतो. विपणन क्षेत्रात (मार्केटिंग) पूर्वी केवळ व्यापक लोकसंख्याशास्त्रीय (डेमोग्राफिक) विभागांचा अभ्यास केला जात असे. मात्र आधुनिक काळात विपणनकर्ते वैयक्तिकृत विपणन (पर्सनलाइज्ड मार्केटिंग), परवानगी विपणन (परमिशन मार्केटिंग) आणि मोठ्या प्रमाणावर ग्राहकानुसार बदल (मास कस्टमायझेशन) या पद्धतींचा वापर करत आहेत.<ref>{{cite book |last=Cross |first=Robert G. |title=Revenue Management: Hard-Core Tactics for Market Domination |publisher=Broadway Books |year=1997 |pages=66-71 |isbn=978-0-553-06734-7}}</ref> [[इंटरनेट]] आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या प्रसारामुळे ग्राहक आता केवळ मूक वापरकर्ता न राहता 'प्रोझ्युमर' (Prosumer - Producer + Consumer) बनत आहे.<ref>{{cite web |last=Gunelius |first=Susan |title=The Shift From Consumers To Prosumers |url=https://www.forbes.com/ |publisher=Forbes |date=2010-07-03 |access-date=2026-10-10}}</ref> प्रोझ्युमर ग्राहक स्वतःच्या आवडीनिवडी प्रकाशित करून, क्राउडफंडिंगद्वारे किंवा थेट सानुकूलन (कस्टमायझेशन) करून उत्पादनाच्या निर्मितीवर प्रभाव पाडतात. == कायदा आणि राजकारण == कायद्याच्या चौकटीत 'ग्राहक' ही संकल्पना प्रामुख्याने ग्राहक संरक्षण कायद्यांतर्गत वापरली जाते. कायदेशीरदृष्ट्या 'ग्राहक' म्हणजे मुख्यत्वे सजीव व्यक्ती असून यात व्यावसायिक वापरकर्ते किंवा कॉर्पोरेशन्सचा समावेश होत नाही.<ref>{{cite book |last=Krohn |first=Lauren |title=Consumer Protection and the Law: A Dictionary |publisher=ABC-CLIO |year=1995 |isbn=978-0-874-36749-2}}</ref> बाजारपेठेतील असमानता, माहितीचा अभाव आणि व्यावसायिक संस्थांच्या तुलनेत ग्राहकांची असणारी दुबळी मोलभाव क्षमता यांमुळे ग्राहकांना कायदेशीर संरक्षणाची गरज असते.<ref>{{cite journal |title=Institutional Analysis of Consumer Law |journal=Vanderbilt Journal of Transnational Law |year=2007}}</ref> सर्व नागरिक हे अंतिमतः ग्राहक असल्याने राजकीय दृष्ट्याही ग्राहक हितरक्षणाला मोठे महत्त्व असते. ग्राहकांच्या जागृतीतून 'ग्राहक चळवळी' (कन्झ्युमर ॲक्टिव्हिझम) उभा राहिल्या आहेत. अनेक देशांमध्ये शालेय अभ्यासक्रमात ग्राहक शिक्षणाचा समावेश करण्यात आला आहे.<ref>{{cite journal |last=Royer |first=L. Gael |title=The Value of Consumer Education in Increasing Effective Consumer Performance: Theory and Research |journal=Advances in Consumer Research |volume=07 |year=1980 |pages=203-206}}</ref> तसेच ग्राहकांना योग्य निर्णय घेण्यास मदत करण्यासाठी 'ग्राहक मंच' आणि विविध ना-नफा संस्था काम करत आहेत. === भारतातील ग्राहक संरक्षण कायदा === [[भारत|भारतात]] १९८६ च्या ग्राहक संरक्षण कायद्यानुसार (व नंतरच्या सुधारित कायद्यांनुसार) वैयक्तिक वापरासाठी खरेदी करणारा ग्राहक आणि व्यावसायिक कारणांसाठी खरेदी करणारा घटक यांच्यात स्पष्ट फरक करण्यात आला आहे.<ref>{{cite web |title=Consumer Protection Law in India |url=http://www.consumerdaddy.com/ |publisher=ConsumerDaddy |access-date=2026-10-10}}</ref> या कायद्यानुसार स्वतःच्या किंवा कौटुंबिक वापरासाठी किंवा स्वतःच्या उपजीविकेसाठी (रोजगार मिळवण्यासाठी) वस्तू वा सेवा खरेदी करणारी व्यक्ती 'ग्राहक' मानली जाते. केवळ मोठ्या प्रमाणावर पुनर्विक्री किंवा व्यावसायिक नफ्यासाठी खरेदी करणाऱ्या घटकांना या कायद्याचे संरक्षण मिळत नाही. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अर्थशास्त्र]] [[वर्ग:वाणिज्य]] [[वर्ग:कायदा]] 8ygsbdnax5izbv4tl437v21f0awxkdx 0 78749 2718781 2716192 2026-10-11T05:59:29Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718781 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''क्रेमोना''' उत्तर [[इटली]]तील शहर आहे. हे शहर [[लोंबार्दिया]] राज्यात [[पो नदी]]च्या डाव्या काठावर वसलेले हे शहर [[क्रेमोना प्रांत|क्रेमोना प्रांताची]] राजधानी असून स्थानिक शहर आणि प्रांतिक सरकारांचे केंद्र आहे. क्रेमोना विशेषतः त्याच्या संगीताचा इतिहास आणि परंपरांसाठी प्रसिद्ध आहे. यामध्ये [[ज्युसेप्पे ग्वार्नेरी]], [[अँतोनियो स्त्रादिव्हारी]], [[फ्रांचेस्को रुगेरी]], [[व्हिंसेंझो रुगेरी]] आणि [[अमाती घराणे|अमाती]] घराण्यातील अनेक सदस्यांसारख्या प्रसिद्ध [[व्हायोलिन]] निर्मात्यांचा (ल्युथियर्स) समावेश आहे.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2016/12/20/science/stradivari-violin-wood.html |title=Science behind Stradiveri violins |work=द न्यू यॉर्क टाइम्स |date=२० डिसेंबर २०१६ |access-date=१ मार्च २०१७}}</ref> == इतिहास == === प्राचीन काळ === ==== केल्टिक मूळ ==== इ.स.पूर्व ४०० च्या सुमारास पो खोऱ्यात आलेल्या ''सेनोमानी'' या गॉलिक (केल्टिक) जमातीची वसाहत म्हणून क्रेमोनाचा इतिहासात प्रथम उल्लेख आढळतो. ==== रोमन लष्करी ठाणे ==== [[इ.स.पू. २१८|इ.स.पूर्व २१८]] मध्ये रोमन लोकांनी पो नदीच्या उत्तरेस आपले पहिले लष्करी ठाणे स्थापन केले आणि जुने नाव कायम ठेवले. क्रेमोना आणि जवळचे [[पियासेंझा]] एकाच वर्षी स्थापन झाले. शहराच्या व्यापारी महत्त्वामुळे क्रेमोना ''व्हिया ब्रिक्सियाना'' या [[रोमन रस्ता]]द्वारे ज्याने [[ब्रिक्सिया]]शी (ब्रेेशिया) जोडले गेले.<ref>{{Cite web |title=VIA BRIXIANA |url=https://www.romanoimpero.com/2020/05/via-brixiana.html |language=it}}</ref> क्रेमोनाने [[जुलियस सिझर]]ला कुमक दिल्यामुळे त्याच्या शासनात शहराची भरभराट झाली, परंतु नंतर [[ऑगस्टस]]विरुद्धच्या संघर्षात [[मार्कस जुनियस ब्रुटस]] आणि [[रोमन सेनेट|सेनेटला]] पाठिंबा दिला. विजय मिळवल्यानंतर ऑगस्टसने [[इ.स.पू. ४०|इ.स.पूर्व ४०]] मध्ये क्रेमोनाची जमीन जप्त केली आणि ती आपल्या सैनिकांना वाटून टाकली. प्रसिद्ध कवी [[व्हर्जिल]] याने क्रेमोनामध्ये शिक्षण घेतले होते. ==== विनाश ==== [[इ.स. ६९]] मध्ये [[बेड्रियाकमची दुसरी लढाई|बेड्रियाकमच्या दुसऱ्या लढाईत]] [[व्हेस्पासियन]]च्या सैन्याने शहराची लुटालूट केली आणि ते नष्ट केले. या लूटीचे वर्णन [[टॅसिटस]]ने त्याच्या ''हिस्टरीझ'' या पुस्तकात केले आहे.<ref name="a">{{cite book |last=Tacitus |first=Publius |title=The Histories |date=२५ जून २००९ |publisher=Penguin |pages=१३३–१३४ |isbn=978-0-140-44964-8}}</ref> नवीन सम्राट व्हेस्पासियनच्या मदतीने क्रेमोनाची पुनर्रचना करण्यात आली, परंतु ते आपले पूर्वीचे वैभव परत मिळवू शकले नाही. === मध्ययुगीन काळ === [[इ.स. ६०३]] मध्ये क्रेमोनावर लोंबार्ड राजा [[अगिलुल्फ]]ने ताबा मिळवला आणि पुन्हा एकदा शहराचा विनाश झाला. ७व्या शतकात राणी [[थिओडेलिंडा]]ने शहराची पुनर्रचना केली आणि तेथे कॅथोलिक बिशपच्या हातात सत्ता दिली. [[शार्लमेन]]च्या इटली विजयानंतर शहराचे नियंत्रण त्याच्या बिशपकडे गेले, ज्यामुळे क्रेमोना हे [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याचे]] मांडलिक झाले. १०व्या आणि ११व्या शतकात शहराचा व्यापार आणि समृद्धी वेगाने वाढली. [[चित्र:Cremona stemma.jpg|इवलेसे|200px|टाऊन हॉलवरील शहराचे राजचिन्ह]] === मध्ययुगीन कम्युने (नगरपालिका) === [[इ.स. १०९३|१०९३मध्ये]] क्रेमोनाने [[कॅनोसाची मथिल्डे|कॅनोसाच्या मॅथिल्डेच्या]] नेतृत्वाखालील साम्राज्यविरोधी आघाडीत प्रवेश केला. [[इ.स. ११४५|११५४मध्ये]] सम्राट [[फ्रेडरिक बार्बारोसा]] याने क्रेमोनाला स्वतःची नाणी पाडण्याचा अधिकार दिला होता. [[इ.स. ११६२|११६२मध्ये]] क्रेमोनाच्या सैन्याने [[मिलान]]वर हल्ला करून ते नष्ट केले. [[चित्र:BattagliaLegnano.jpg|इवलेसे|200px|११७६ मधील लेग्नानोच्या लढाईदरम्यान कॅरोचियोचे संरक्षण]] [[इ.स. ११६७|११६७मध्ये]] शहराने बाजू बदलली आणि [[लोंबार्द लीग|लोंबार्ड लीग]]मध्ये सामील झाले. २९ मे ११७६ रोजी [[लेन्यानोची लढाई|लेन्यानोच्या लढाईत]] बार्बारोसाचा पराभव करणाऱ्या सैन्यात क्रेमोनाचे सैन्यही होते. १३०१ मध्ये ट्रुबाडोर लुचेट्टो गॅटिलुसिओ हा क्रेमोनाचा पोदेस्ता (मुख्य प्रशासक) होता. या काळात क्रेमोनाची लोकसंख्या ८०,००० पर्यंत पोहोचली होती. <!-- === सरंजामशाही आणि सत्ताधीश === १३२२ नंतर मिलानच्या [[व्हिस्कोन्टी]] घराण्याने क्रेमोनावर सत्ता स्थापन केली, जी दीड शतक टिकली. १४४१ मध्ये शहरात [[फ्रांसिस्को पहिला स्फोर्झा]] आणि [[बियांका मारिया व्हिस्कोन्टी]] यांचा विवाह झाला. स्थानिक दंतकथेनुसार या विवाहाच्या उत्सवाच्या निमित्ताने शहराच्या प्रसिद्ध 'तोर्राोने' (टॉरोन/नाऊगट) या मिठाईची निर्मिती झाली.<ref name=secten>{{citation |contribution=The Origin of Spanish Christmas Turrón |url=http://www.secrettenerife.co.uk |title=Secret Tenerife |date=१७ डिसेंबर २०२१}}.</ref> === परकीय सत्तांचा ताबा === [[चित्र:Flag of Cremona (Historical).svg|150px|शहराचा ऐतिहासिक ध्वज]] [[चित्र:Cremona nel 17esimo secolo.jpg|१७व्या शतकातील क्रेमोना]] १४९९ ते १५०९ या काळात क्रेमोना व्हेनेशियन नियंत्रणाखाली होते. १५१३ मध्ये नोयॉनच्या तहाने क्रेमोना स्पेनच्या अधिपत्त्याखाली आले. स्पॅनिश राजवटीत १६२८ चा दुष्काळ आणि १६३० चा महासाथीचा रोग शहराने अनुभवला. १७०७ मध्ये स्पॅनिश वारसा युद्धानंतर हे शहर ऑस्ट्रियाच्या ताब्यात गेले. --> == लोकसंख्या == {{Historical populations|1861|43614|1871|43109|1881|42250|1901|49191|1911|55483|1921|58450|1931|62447|1936|64019|1951|68636|1961|73902|1971|82094|1981|80929|1991|74113|2001|70887|2011|69589|2021|70841|footnote=स्रोत: [[नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ स्टॅटिस्टिक्स (इटली)|ISTAT]]|cols=2|align=none}} == वास्तुकला आणि पर्यटन == [[चित्र:20110725 Cremona Cathedral and Baptistery 5939.jpg|इवलेसे|200px|क्रेमोनाचे कॅथेड्रल आणि बाप्तिस्मस्थान]] [[चित्र:Cremona loggia dei Militi.jpg|इवलेसे|200px|लॉजिया देई मिलिती]] * [[क्रेमोना कॅथेड्रल]]: उत्तर इटलीतील रोमेनेस्क-गॉथिक कलेचे एक उत्कृष्ट उदाहरण. * [[तोर्राझो]]: युरोपातील तिसरा सर्वात उंच विटांचा घंटामिनार (बेल टॉवर). * [[लॉजिया देई मिलिती]] * [[पालाझ्झो कोमुनाले]] (नगरगृह) * [[मुझेओ देल व्हियोलिनो]] == अर्थव्यवस्था == क्रेमोनाची अर्थव्यवस्था शेती आणि अन्न प्रक्रियांशी जोडलेली आहे. उत्पादनांमध्ये प्रक्रिया केलेले मांस, मिठाई (तोर्राोने), [[चीझ]] (ग्राना पडानो, प्रोव्होलोन) आणि मसालेदार सॉसचा समावेश आहे. पो नदीतील बंदर हे मालवाहतुकीचे महत्त्वाचे केंद्र आहे. == संगीत == [[चित्र:Мonumento a Stradivari, Cremona, Italia - panoramio.jpg|200px|इवलेसे|स्ट्रॅडिव्हारी चौकातील स्ट्रॅडिव्हारी यांचा पुतळा]] [[चित्र:Cremona-Liuteria.jpg|200px|इवलेसे|व्हायोलिनचे दुकान]] १६व्या शतकापासून क्रेमोना हे वाद्यनिर्मितीचे जागतिक केंद्र आहे. [[अमाती]], [[ग्वार्नेरी]] आणि [[अँटोनियो स्ट्रॅडिव्हारी]] यांच्या कार्यशाळांमधून जगातील सर्वोत्तम व्हायोलिन तयार झाले. २०१२ मध्ये युनेस्कोने क्रेमोनाच्या "पारंपरिक वायोलिन हस्तकलेला" अमूर्त सांस्कृतिक वारसा म्हणून घोषित केले.<ref>{{cite web |title=Traditional violin craftsmanship in Cremona |website=UNESCO |url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/traditional-violin-craftsmanship-in-cremona-00719 |access-date=७ फेब्रुवारी २०१७}}</ref> == खेळ == [[फुटबॉल]] हा क्रेमोनाचा सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. [[यु.एस. क्रेमोनेसे]] हा येथील मुख्य फुटबॉल क्लब असून तो [[सेरी आ]] स्पर्धेत खेळतो. [[अँटोनियो काब्रिनी]] आणि [[जिआनलुका व्हियाली]] हे क्रेमोनामधील प्रसिद्ध फुटबॉल खेळाडू आहेत. == हवामान == क्रेमोनामध्ये आर्द्र उपकटिबंधीय हवामान (कॉप्पेन: Cfa) आढळते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{commons category|Cremona}} * [https://web.archive.org/web/20050912165206/http://www.e-cremona.it/ शहराचे अधिकृत संकेतस्थळ] [[वर्ग:इटलीमधील शहरे]] [[वर्ग:क्रेमोना प्रांत]] [[वर्ग:क्रेमोना|*]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} s1b49ksthx3vstialt2h1x4gpk0tob3 0 83708 2718668 2712464 2026-10-10T21:43:07Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718668 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पॅरालिंपिक फुटबॉल''' हे शारीरिक अपंगत्व किंवा दिव्यांगत्व असलेल्या खेळाडूंसाठी बदल केलेले [[फुटबॉल]] खेळाचे विविध प्रकार आहेत.<ref>{{cite web | title = Paralympic Football - International Paralympic Committee | url = https://www.paralympic.org/sports | publisher = आंतरराष्ट्रीय पॅरालिंपिक समिती | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> पॅरालिंपिक खेळांमध्ये प्रामुख्याने दोन प्रकारच्या फुटबॉल स्पर्धांचा समावेश राहिला आहे; ज्यामध्ये ५-खेळाडू फुटबॉल (अंध खेळाडूंसाठी) आणि ७-खेळाडू फुटबॉल मस्तिष्काघाताने ग्रस्त खेळाडूंसाठी) यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web | title = Football 5-a-side History | url = https://www.paralympic.org/football-5-a-side | publisher = आंतरराष्ट्रीय पॅरालिंपिक समिती | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> या खेळांचे नियम हे आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल असोसिएशन बोर्डाच्या नेहमीच्या फुटबॉल नियमांवर आधारित असतात, परंतु खेळाडूंच्या शारीरिक क्षमतेनुसार आणि सुरक्षेनुसार त्यात योग्य ते बदल केलेले असतात. उदाहरणार्थ, ५-खेळाडू फुटबॉल खेळताना चेंडूच्या आत आवाज करणारी घंटा किंवा घुंगरू बसवलेले असतात, ज्यामुळे खेळाडूंना ध्वनीवरून चेंडूच्या दिशेचा अंदाज घेता येतो. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर या स्पर्धांचे नियंत्रण [[आंतरराष्ट्रीय अंध क्रीडा महासंघ]] आणि [[आंतरराष्ट्रीय पॅरालिंपिक समिती]] द्वारे केले जाते.<ref>{{cite web | title = IBSA Blind Football | url = https://ibsasport.org/sports/blind-football/ | publisher = आंतरराष्ट्रीय अंध क्रीडा महासंघ | access-date = २७ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{सांघिक खेळ}} [[वर्ग:पॅरालिंपिक खेळ]] [[वर्ग:फुटबॉल]] [[वर्ग:खेळ]] m6t3b72u4p5llvxj071upmmodw3m3cs 0 87591 2718665 2400507 2026-10-10T21:03:50Z Fróis 180030 /* */ 2718665 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The 19th Kushok Bakula Rinpoche, 1942.jpg|right|thumb|300px|]] '''कुशोक बकुला''' ([[मे १९]],[[इ.स. १९१७|१९१७]]-[[नोव्हेंबर ४]], [[इ.स. २००३|२००३]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Tribute to the Venerable Kushok Bakula Rinpoche|दुवा=https://fpmt.org/teachers/lineage-lamas/bakula/baktribute/|संकेतस्थळ=FPMT|ॲक्सेसदिनांक=22 जुलै 2023}}</ref>) हे भारतीय राजकारणी होते.ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे उमेदवार म्हणून [[इ.स. १९६७|१९६७]] आणि [[इ.स. १९७१|१९७१]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[जम्मू-काश्मीर]] राज्यातील [[लडाख (लोकसभा मतदारसंघ)|लडाख लोकसभा मतदारसंघातून]] लोकसभेवर निवडून गेले. [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:लडाखचे खासदार]] [[वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म]] [[वर्ग: इ.स. २००३ मधील मृत्यू]] p6o5hm52zjocbns8qs64gv7l9qbl9zf 0 92943 2718786 2511102 2026-10-11T06:01:15Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (7) using [[Project:AWB|AWB]] 2718786 wikitext text/x-wiki {{विस्तार }} '''इन्सॅट-३अ''' ({{lang-en|INSAT-3A}}) हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = | चित्र =Insat3a.gif | चित्रशीर्षक = इन्सॅट-३अ | उपशीर्षक = इन्सॅट-३अ | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] ७४ [[रेखांश]] [[पूर्व]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५ | प्रक्षेपक स्थान = [[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = [[फ्रान्स]] | प्रक्षेपण दिनांक = [[एप्रिल १०]] [[इ.स.२००३|२००३]] | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = [[मोनो मिथेन हायड्रयाझिन]] | वजन = २९५० [[किलोग्रॅम|किलो]] | आकार = | वस्तुमान = | विद्युत पुरवठा = ३.१ [[किलोवॅट]] | ट्रांसपाँडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = १२ [[सी बँड ट्रांसपाँडर]], ६ [[केयु बँड ट्रांसपाँडर]], हवामानासंबंधी निरीक्षणासाठी VHRR सीचीडी कॅमेरा, [[डाटा रिले ट्रांसपाँडर]] | काम बंद दिनांक = १९९० | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश्य = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = १२ वर्ष | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/insat-3a.aspx }} == विवरण == * उपग्रह- इन्सॅट-३अ * अवकाशात प्रक्षेपण- [[एप्रिल १०]] [[इ.स. २००३|२००३]] * [[प्रक्षेपक यान]] - [[एरियन]]-५ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - [[इ.स.१९९०|१९९०]] * वजन - २९५० [[किलोग्रॅम|किलो]] * आकार - * विद्युत पुरवठा - ३.१ [[किलोवॅट]] * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ [[सी बँड ट्रांसपाँडर]], ६ [[केयु बँड ट्रांसपाँडर]], हवामान संबंधी निरीक्षणासाठी VHRR सीचीडी कॅमेरा, [[डाटा रिले ट्रांसपाँडर]] * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ७४ [[रेखांश]] पूर्व * उपनाभी बिंदू- ३६००० [[किलोमीटर|कि.मी.]] * अपनाभी बिंदू- ८५९ [[किलोमीटर|कि.मी.]] * कार्यकाळ - ७ वर्ष * उद्देश्य - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], शोध व '[[गगन (प्रकल्प)|गगन]]' नावाची स्वदेशी जीपीएस यंत्रणा ==बाह्य दुवे== * [http://www.isro.org/satellites/insat-3a.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031191832/http://www.isro.org/satellites/insat-3a.aspx |date=2014-10-31 }} {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 6sqaaiydwul3p6cv4ft96uynfil7001 0 92946 2718787 2511100 2026-10-11T06:01:18Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2718787 wikitext text/x-wiki '''इन्सॅट-३ब''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रोने]] [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह =इन्सॅट-३ब | चित्र =इन्सॅट-३ब.gif | चित्रशीर्षक = इन्सॅट-३ब | उपशीर्षक = इन्सॅट-३ब | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] ८३ [[रेखांश]] [[पूर्व]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५ | प्रक्षेपक स्थान =[[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = | प्रक्षेपण दिनांक = २२ मार्च २००० | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = [[मोनो मिथेन हायड्रयाझिन]] | वजन = ९४० किलो | आकार = १.९३ × १.७ × १.६५ मीटर | वस्तुमान = | विद्युत पुरवठा = १७१२ वॅट् | ट्रान्सपॉंडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = १२ सी बँड टान्सपॉन्डर, ५ केयु बँड ट्रान्सपॉन्डर, मोबाईल उपग्रह सुविधा, विद्यावाहिनीसाठी ट्रान्सपॉन्डर | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/insat-3b.aspx }} == विवरण == * उपग्रह-इन्सॅट-३ब * अवकाशात प्रक्षेपण- २२ मार्च २००० * [[प्रक्षेपक यान]] - [[एरियन]]-५ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - * वजन - ९४० किलो * आकार - १.९३ × १.७ × १.६५ मीटर * विद्युत पुरवठा - १७१२ वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ सी बँड ट्रांसपाँडर,५ केयु बँड ट्रांसपाँडर, मोबाईल उपग्रह सुविधा, विद्यावाहिनीसाठी ट्रांसपाँडर * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ८३ [[रेखांश]] पूर्व * उपनाभी बिंदू- ३५,८२६.७ किमी * अपनाभी बिंदू- ३५,७६२.२ किमी * कार्यकाळ - १२ वर्ष * उद्देश - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] === बाह्य दुवे === [http://www.isro.org/satellites/insat-3b.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} {{विस्तार }} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] [[वर्ग:कृत्रिम उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 3adpyoi4idataxrgd5nd5owe15cmt2a 0 92948 2718790 2717321 2026-10-11T06:01:30Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (6) using [[Project:AWB|AWB]] 2718790 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} '''इन्सॅट-३क''' ({{lang-en|INSAT-3C}}) हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = | चित्र =Insat3c_img.gif‎ | चित्रशीर्षक = इन्सॅट-३क | उपशीर्षक = इन्सॅट-३क | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]], इस्रो | कक्षा = [[भूस्थिर]]७४ [[रेखांश]] [[पूर्व]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५ | प्रक्षेपक स्थान = [[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = [[फ्रान्स]] | प्रक्षेपण दिनांक = २४ जानेवारी २००२ | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = मोनो मिथेन हायड्रयाझिन | वजन = १२१८ किलो | आकार = २.८ × १.७ × २.० मीटर | वस्तुमान = | विद्युत पुरवठा = २७६५ वॅट् | ट्रांसपाँडर संख्या = २४ केयु बँड ट्रांसपाँडर | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = २४ सी बँड ट्रांसपाँडर,२ एस बँड ट्रांसपाँडर, [[उपग्रह प्रसारण सेवा]] | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश्य = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = १२ वर्ष | संकेतस्थळ =http://www.isro.org/satellites/insat-3c.aspx }} == विवरण == * उपग्रह- इन्सॅट-३क * अवकाशात प्रक्षेपण- २४ जानेवारी २००२ * [[प्रक्षेपक यान]] - [[एरियन]]-५ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - * वजन - १२१८ किलो * आकार - २.८ × १.७ × २.० मीटर * विद्युत पुरवठा -२७६५ वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे -२४ सी बँड ट्रांसपाँडर,२ एस बँड ट्रांसपाँडर, [[उपग्रह प्रसारण सेवा]] * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ७४ [[रेखांश]] पूर्व * [[उपनाभी बिंदू]]- ३५,९२० किमी * [[अपनाभी बिंदू]]- ५७० किमी * कार्यकाळ - १२ वर्ष * उद्देश्य - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] [http://www.isro.org/satellites/insat-3c.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016023425/http://www.isro.org/satellites/insat-3c.aspx |date=2014-10-16 }} {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] [[वर्ग:२००२ मधील भारत]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 1aiiv2lqwru006qq6sr5jvsiiuklha3 0 92949 2718791 2511103 2026-10-11T06:01:34Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (5) using [[Project:AWB|AWB]] 2718791 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = | चित्र =Insat3e.jpg | चित्रशीर्षक = इन्सॅट-३इ | उपशीर्षक = इन्सॅट-३इ | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] ५५ [[रेखांश]] [[पूर्व]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५व्ही१६२ | प्रक्षेपक स्थान = [[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = [[फ्रान्स]] | प्रक्षेपण दिनांक = २८ सप्टे २००३ | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = मोनो मिथेन हायड्रयाझिन | वजन = १२१८ किलो | आकार = २.० × १.७७ × २.८ मीटर | वस्तुमान = | विद्युत पुरवठा = २४०० वॅट् | ट्रांसपाँडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = ३६ सी बँड ट्रांसपाँडर,५ केयु बँड ट्रांसपाँडर, मोबाईल उपग्रह सुविधा, ग्रामीण भागाकरीता [[टेलीमेडिसिन]], [[व्ही सॅट]] | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश्य = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = १५ वर्ष | संकेतस्थळ =http://www.isro.org/satellites/insat-3e.aspx }} '''इन्सॅट-३इ''' ({{lang-en|INSAT-3E}}) हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. == विवरण == * उपग्रह- इन्सॅट-३इ * अवकाशात प्रक्षेपण- २८ सप्टे २००३ * [[प्रक्षेपक यान]] -[[एरियन]]-५व्ही१६२ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - * वजन - १२१८ किलो * आकार -२.० × १.७७ × २.८ मीटर * विद्युत पुरवठा - २४०० वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - ३६ सी बँड ट्रांसपाँडर,५ केयु बँड ट्रांसपाँडर, मोबाईल उपग्रह सुविधा, ग्रामीण भागाकरीता [[टेलीमेडिसिन]], [[व्ही सॅट]] * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ५५ [[रेखांश]] पूर्व * [[उपनाभी बिंदू]]- ३५९२३ किमी * [[अपनाभी बिंदू]]- ६४९ किमी * कार्यकाळ - १५ वर्ष * उद्देश्य - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] [http://www.isro.org/satellites/insat-3e.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125193455/http://isro.org/satellites/insat-3e.aspx |date=2010-11-25 }} {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} [[वर्ग:कृत्रिम उपग्रह]] [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} tbi0wb8jn45v9f8f2oa67la5xxos83g 0 93687 2718792 2511104 2026-10-11T06:01:38Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2718792 wikitext text/x-wiki * उपग्रह- इन्सॅट-४अ * अवकाशात प्रक्षेपण- २५ डिसेंबर २००५ * [[प्रक्षेपक यान]] - [[एरियन]]-५व्ही१६९ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - * वजन - ३०८१ किलो * आकार - २.० × १.७ × २.८ मीटर * विद्युत पुरवठा - ५९२२ वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ सी बँड ट्रांसपाँडर,१२ केयु बँड ट्रांसपाँडर, * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ८३ [[रेखांश]] पूर्व * कार्यकाळ - १२ वर्ष * उद्देश्य - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], शोध व इतर [http://www.isro.org/satellites/insat-4a.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621041650/http://www.isro.org/satellites/insat-4a.aspx |date=2013-06-21 }} {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} c9vma9fgirhbcp8vks019f01qwbuf7i 0 93768 2718789 2511099 2026-10-11T06:01:26Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2718789 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह =इन्सॅट-४ब | चित्र =Insat4b_img.gif‎ | चित्रशीर्षक = इन्सॅट-४ब | उपशीर्षक = इन्सॅट-४ब | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] ९३.५[[रेखांश]] पूर्व | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५ | प्रक्षेपक स्थान =[[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = | प्रक्षेपण दिनांक = १ मार्च २००७ | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = [[मोनो मिथेन हायड्रयाझिन]] | वजन = ३०२५किलो | आकार = २.० × १.७७ × २.८ मीटर | वस्तुमान = | विद्युत पुरवठा = ५८५९ वॅट् | ट्रान्सपॉंडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = १२ सी बँड ट्रांसपाँडर,१२ केयु बँड ट्रांसपाँडर | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = १२ वर्ष | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/insat-4b.aspx }} '''इन्सॅट-४ब''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. == विवरण == * उपग्रह-इन्सॅट-४ब * अवकाशात प्रक्षेपण- १ मार्च २००७ * [[प्रक्षेपक यान]] - [[एरियन]]-५ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - * वजन - ३०२५किलो * आकार - २.० × १.७७ × २.८ मीटर * विद्युत पुरवठा - ५८५९ वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ सी बँड ट्रांसपाँडर,१२ केयु बँड ट्रांसपाँडर * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ९३.५ [[रेखांश]] पूर्व * कार्यकाळ - १२ वर्ष * उद्देश - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] [http://www.isro.org/satellites/insat-4b.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031195406/http://www.isro.org/satellites/insat-4b.aspx |date=2014-10-31 }} {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} hrow0xui7ipjs1v9tkgrrjju0lz8to8 0 93772 2718788 2511105 2026-10-11T06:01:22Z सांगकाम्या 6385 /* विवरण */ clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2718788 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह =इन्सॅट-४सीआर | चित्र =Insat4cr_img.gif‎ | चित्रशीर्षक = इन्सॅट-४सीआर | उपशीर्षक = इन्सॅट-४सीआर | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] ७४[[रेखांश]] पूर्व | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[जीएसएलव्ही]]-एफ४ | प्रक्षेपक स्थान =[[सतीश धवन अंतराळ केंद्र]] | प्रक्षेपक देश = | प्रक्षेपण दिनांक = २ सप्टेबर २००७ | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = [[मोनो मिथेन हायड्रयाझिन]] | वजन = २१३० किलो | आकार = २.० × १.७७ × २.८ मीटर | वस्तुमान = | विद्युत पुरवठा = ३००० वॅट् | ट्रान्सपॉंडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = १२ सी बँड टान्सपॉन्डर, ५ केयु बँड ट्रान्सपॉन्डर, मोबाईल उपग्रह सुविधा, विद्यावाहिनीसाठी ट्रान्सपॉन्डर | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = १० वर्ष | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/insat-4cr.aspx }} '''इन्सॅट-४सीआर''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. [[सन]] डीटीएच व [[एअरटेल]] डीटीएच सेवा या उपग्रहाच्या मदतीने काम करतात. == विवरण == * उपग्रह-इन्सॅट-४सीआर * अवकाशात प्रक्षेपण- २ सप्टेबर २००७ * [[प्रक्षेपक यान]] - [[जीएसएलव्ही]]-एफ४ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[सतीश धवन अंतराळ केंद्र]] * काम बंद दिनांक - * वजन - २१३० किलो * आकार - २.० × १.७७ × २.८ मीटर * विद्युत पुरवठा - ३००० वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ सी बँड ट्रांसपाँडर,५ केयु बँड ट्रांसपाँडर, मोबाईल उपग्रह सुविधा, विद्यावाहिनीसाठी ट्रांसपाँडर * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ७४[[रेखांश]] पूर्व * उपनाभी बिंदू- ३५,८२६.७ किमी * अपनाभी बिंदू- ३५,७६२.२ किमी * कार्यकाळ - १० वर्ष * उद्देश - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] [http://www.isro.org/satellites/insat-4cr.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818170436/http://isro.org/satellites/insat-4cr.aspx |date=2013-08-18 }} {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} [[वर्ग:कृत्रिम उपग्रह]] [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} o9itnhu6gjy714otn2rec11v4zaijqn 0 93773 2718798 2511124 2026-10-11T06:01:57Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2718798 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = जीसॅट-५पी | चित्र = Gsat5p-1 img.jpg | चित्रशीर्षक = जीसॅट-५पी | उपशीर्षक = | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]] इस्रो | कक्षा = [[भूस्थिर]] ५५रेखांश पूर्व | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = जीएसएलव्ही-एफ६ | प्रक्षेपक स्थान = सतीश धवन अंतराळ केंद्र | प्रक्षेपक देश = [[भारत]] | प्रक्षेपण दिनांक = २५डिसेंबर २०१० | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = | वजन = २३१० किलो | आकार = २.० × १.७७ × २.८ मीटर | वस्तुमान = | ऊर्जा = ३००० वॅट् | ट्रांसपाँडर संख्या = ३६ | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = ३६ जी/एच बँड ट्रांसपाँडर, | काम बंद दिनांक = प्रक्षेपण असफल झाल्याने बंगालचा उपसागरात बुडविला. २५डिसेंबर २०१० | निर्मिती स्थळ/देश = | कालावधी = | उद्देश्य = दळणवळण, उपग्रह प्रसारण, हवामानशास्त्र, शोध व इतर | शोध = | कार्यकाळ = १२ वर्ष- प्रक्षेपण असफल | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/gsat-5p.aspx }} '''जीसॅट-५पी''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. * उपग्रह- इन्सॅट-५पी * अवकाशात प्रक्षेपण- २५डिसेंबर २०१० * [[प्रक्षेपक यान]] - [[जीएसएलव्ही]]-एफ६ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[सतीश धवन अंतराळ केंद्र]] * काम बंद दिनांक - प्रक्षेपण असफल झाल्याने बंगालचा उपसागरात बुडविला. * वजन - २३१० किलो * आकार - २.० × १.७७ × २.८ मीटर * विद्युत पुरवठा - ३००० वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - ३६ जी/एच बँड ट्रांसपाँडर, * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ५५[[रेखांश]] पूर्व * कार्यकाळ - १२ वर्ष- प्रक्षेपण असफल * उद्देश्य - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], शोध व इतर [http://www.isro.org/satellites/gsat-5p.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140711110243/http://isro.org/satellites/gsat-5p.aspx |date=2014-07-11 }} {{विस्तार}} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 0idpl4n3vmcjveo5chb4x3i58vn8ae8 0 94639 2718799 2511125 2026-10-11T06:02:01Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2718799 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = | चित्र =Gsat8 img.gif | चित्रशीर्षक = जीसॅट-८ | उपशीर्षक = जीसॅट-८ | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]], इस्रो | कक्षा = [[भूस्थिर]] ५५ [[रेखांश]] [[पूर्व]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = ०.०४ डिग्री | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५व्हीए२०२ | प्रक्षेपक स्थान = [[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = [[फ्रान्स]] | प्रक्षेपण दिनांक = २१ मे २०११ | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = मोनो मिथेन हायड्रयाझिन | वजन = ३०९३ किलो | आकार = २.० × १.७७ × ३.१ मीटर | वस्तुमान = | ऊर्जा = ५९२२ वॅट् | ट्रांसपाँडर संख्या = २४ केयु बँड ट्रांसपाँडर | कॅमेरा = ओप्टिकल २डि आणि ३डि कॅमेरा | उपग्रहावरील यंत्रे = '[[गगण]]' उपग्रह आधारित विस्तार प्रणाली | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश्य = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = शोध व '[[गगण]]' नावाची स्वदेशी जीपीएस यंत्रणा | कार्यकाळ = १२ वर्ष | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/gsat-8.aspx }} '''जीसॅट-८''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. == विवरण == * उपग्रह- जीसॅट-८ * अवकाशात प्रक्षेपण- २१ मे २०११ * [[प्रक्षेपक यान]] - [[एरियन]]-५व्हीए२०२ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - * वजन - ३०९३ किलो * आकार - २.० × १.७७ × ३.१ मीटर * ऊर्जा - ५९२२ वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - २४ केयु बँड ट्रांसपाँडर, '[[गगण]]' उपग्रह आधारित विस्तार प्रणाली * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ५५ [[रेखांश]] पूर्व * कार्यकाळ - १२ वर्ष * उद्देश्य - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], शोध व '[[गगण]]' नावाची स्वदेशी जीपीएस यंत्रणा == संदर्भ == [http://www.isro.org/satellites/gsat-8.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] http://www.isro.org/pdf/gsat-8-brochure.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130311183311/http://www.isro.org/pdf/gsat-8-brochure.pdf |date=2013-03-11 }} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{विस्तार }} {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 9c4vqyfxdsw8zphyd21c8p6gv3f6n6u 0 96406 2718811 2685904 2026-10-11T06:12:02Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: आखुड → आखूड using [[Project:AWB|AWB]] 2718811 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | स्थानिक_नाव = खोडद | प्रकार = गाव | टोपणनाव = |अक्षांश=19 |अक्षांशमिनिटे=05 |अक्षांशसेकंद=24 |रेखांश=74 |रेखांशमिनिटे=02 |रेखांशसेकंद=55 | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | जिल्हा = [[पुणे जिल्हा|पुणे]] | सरपंच = विश्वास काळे | तालुका_नावे = जुन्नर | नेता_पद = | नेता_नाव = सरपंच | उंची = | लोकसंख्या_वर्ष = २००१ | लोकसंख्या_एकूण = ४४५८ | एसटीडी_कोड = ०२१३२ | पिन_कोड = ४१०५०४ | आरटीओ_कोड = एम्.एच्.-१४ | तळटिपा = }} '''खोडद''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातले]] जुन्नर तालुक्यातील ४५०० ते ५००० लोकवस्तीचे गाव पुणे-नाशिक महामार्गावरील नारायणगावच्या पूर्वेला जुन्नर रस्त्यावर वसले आहे. {{बदल}} गावाच्या पूर्वेला एक पिरॅमिडच्या आकाराचा सुळका असणारा डोंगर आहे. पश्चिमेला विशेष भौगोलिक असे काही नाही. फक्त ५ कि.मी. अंतरावर एक [[मांजरवाडी]] नावाचे गाव आहे. उत्तरेला [[नारायणगड]] आहे. त्याच्या कुशीत गडाची वाडी वसलेली आहे. [[खोडद]] या गावी जगात दुसऱ्या क्रमांकाने शक्तिशाली समजली जाणारी एक [[जायंट_मीटरवेव्ह_रेडिओ_टेलिस्कोप]]<nowiki/>महाकाय रेडिओ दुर्बीण आहे]]. ही दुर्बीण खगोलशास्त्राच्या निरीक्षणासाठी वापरली जाते. डोळ्यांनी निरीक्षण करायच्या ऑप्टिकल दुर्बिणीने केलेल्या निरीक्षणांना मर्यादा असल्याने हल्ली खगोलशास्त्राच्या अभ्यासाठी रेडिओ दुर्बिणीचा वापर होतो. प्रत्येक ग्रह, तारा स्वतःमधून विविध तरंगलांबीच्या चुंबकीय लहरी सर्वत्र सोडतो. या लहरींच्या अभ्यासावरून त्या ग्रहाचे वा ताऱ्याचे चांगल्या प्रकारे निरीक्षण करता येते. या लहरी पकडण्यासाठी रेडिओ दुर्बिणीचा वापर होतो. अशा दुर्बिणीमुळे इतर तरंगलांबींपेक्षा आखूड असलेल्या रेडिओ तरंगलांबीच्या(१ मीटर) लहरींचे संकलन व अभ्यास करणे सोईस्कर झाले. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यावर ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. होमी भाभा यांनी भारतातील डॉ. विक्रम साराभाई यांना अंतराळ संशोधनासाठी, डॉ. सिद्दिकींना मूलभूत संशोधनासाठी तर डॉ. गोविंद स्वरूप यांना रेडिओ अ‍ॅस्ट्रॉनॉमीसाठी योगदान देण्याविषयी आवाहन केले. डॉ. गोविंद स्वरूपांनी या शक्तिशाली दुर्बिणीची संकल्पना तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधींसमोर मांडली व तिला मान्यता मिळविली. खोडदच्या परिसरात रेडिओ लहरींना प्रभावित करू शकतील अशा इतर चुंबकीय लहरींचे प्रमाण अतिशय नगण्य असल्याने चुंबकीय लहरींचे संकलन सोपे व अचूक होऊ शकणार होते. हा भाग भूकंपप्रवण क्षेत्राच्या बाहेर होता. तसेच पुण्यापासून दळणवळणासाठी सुलभ होता. त्यामुळे रेडिओ दुर्बिणींसाठी खोडदची निवड केली गेली. प्रकल्पाचे प्रत्यक्ष काम १९८२-८३ च्या सुमारास सुरू झाले व १९९४ च्या सुमारास पूर्ण झाले. या प्रकल्पात अवकाशातून येणाऱ्या रेडिओ लहरी पकडण्यासाठी ४५ मीटर व्यासाच्या एकूण ३० ॲंटेना उभारल्या गेल्या. एकूण ३० पैकी चौदा ॲंटेना खोडदमध्ये तर इतर वाय आकाराच्या १६ ॲंटेना आजूबाजूच्या २५ किलोमीटरच्या परिसरात उभारल्या आहेत. ज्या आकाशस्थ वस्तूपासून येणाऱ्या लहरींच्या स्रोताचे निरीक्षण करायचे आहे त्या स्थानाकडे सर्व ॲंटेनांच्या तबकड्या वळविल्या जातात. या तबकड्या अवकाशातून येणाऱ्या चुंबकीय लहरी परावर्तित करून जोडलेल्या रिसीव्हरकडे पाठवतात. व तिथून त्या पुढील संशोधनासाठी, ऑप्टिकल फायबर केबलद्वारे मुख्य प्रयोगशाळेतील संगणकाकडे पाठवल्या जातात. याचा अर्थ असा की या सर्व डिश वेगवेगळ्या नव्हे तर एकच ॲंटेना म्हणून अप्रत्यक्षरीत्या वापरल्या जातात. === धार्मिक स्थळे === गावठाणाभोवतीची मीना नदी गावाच्या सौंदर्यात भर घालते. खोडद येथे मुक्ताई देवीचे मंदिर आहे. मंदिरासमोर दर्गा आहे. गावाच्या उत्तरेला आणि दक्षिणेला एक अशी २ हनुमान मंदिरे आणि नदीतीरावर एक महादेवाचे व एक विठ्ठल-रुक्मिणीचे मंदिर आणि दक्षिणेला एक राममंदिर आहे. दक्षिणेला नदीपलीकडे महानुभाव पंथाचा एक मोठा आश्रम आहे. रामनवमी (चैत्र शुक्ल नवमी) व दशमीला मातेचा यात्रोत्सव असतो. यात्रेच्या वेळी थेऊर येथील गोसावी समाजातील जाधव, चव्हाण ही मंडळी मोठ्या प्रमाणावर या ठिकाणी येतात. तीन दगडाची चूल मांडतात, रानावनातील काटक्या गोळा करून त्यावर गव्हाची रोटी अन् गुळाचा नैवद्य तयार करून देवीला दिल्याशिवाय हे लोक अन्नपाणी ग्रहण करीत नाहीत. या समाजातील कित्येक पिढ्या यात्रेला दरवर्षी न चुकता येत असतात. तसेच नवरात्रामध्ये अखंड हरिनाम सप्ताहाचे आयोजन केले जाते. सप्ताहात नामांकित कीर्तनकारांची कीर्तने, प्रवचने होत असल्याने भाविकांसाठी ही आनंद पर्वणीच असते. === हवामान === खोडद मध्ये उन्हाळा, (मॉन्सून) पावसाळा व हिवाळा हे ऋतू अनुभवायला मिळतात. उन्हाळा- मार्च ते मे (तापमान २५° - २९° से.) असतो व एप्रिल हा सर्वांत उष्ण महिना आहे. मे महिन्यात पावसाच्या सरी सुरू होतात. या महिन्यात उष्णता असतेच पण काही वेळेस दमटपणा अनुभवायला मिळतो. जून महिन्यातील अरबी समुद्रातून येणाऱ्या मॉन्सून वाऱ्यांनी पावसाळा सुरू होतो. पुण्याचे पर्जन्यमान वार्षिक ७२२ मि.मी. इतके आहे. जुलै महिन्यात सगळ्यात जास्त पाऊस पडतो. पर्जन्यमान मध्यम असले तरी अनेक वेळा पावसाच्या सरी जीवनक्रम थांबवतात. पावसाळ्यात तापमान २० - २८° सेल्शियस इतके असते.मॉन्सूननंतर ऑक्टोबर महिन्यात दिवसाचे तापमान वाढते व रात्री थंड असतात. हिवाळा हा ऋतू नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी महिन्यांपर्यंत असतो. या काळात दिवसाचे तापमान २९° से तर रात्रीचे तापमान १०° सेच्या खाली असते. डिसेंबर व जानेवारी महिन्यात तर तापमान ५° - ६° से पर्यंत उतरते. === भोगोलिक === गावाचे भोगोलिक क्षेत्र १८९१.२८ हेक्टर बागायती क्षेत्र १२५६ हेक्टर जिरायती क्षेत्र २२४ हेक्टर वनाखालील क्षेत्र ४९ हेक्टर पडीक क्षेत्र ३६२ हेक्टर प्रमुख पिके :- गहू, ऊस, बाजरी, ज्वारी,भुईमूग, कांदे, बटाटे, द्राक्ष, डाळिंब == लोकसंख्या आणि जनसांख्यिकी == जनगणनेच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, खोडद हे एक मध्यम आकाराचे गाव असून येथील लोकसंख्या प्रामुख्याने [[कृषी|शेती]] आणि शेतीपूरक व्यवसायांवर अवलंबून आहे.<ref>{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/ |title=District Census Handbook, Pune |publisher=Directorate of Census Operations, Maharashtra |year=2011 |access-date=25 May 2026}}</ref> या गावात साक्षरतेचे प्रमाण समाधानकारक असून, ग्रामीण विकासाच्या विविध सरकारी योजनांचा लाभ घेत गाव प्रगतीपथावर आहे. GMRT प्रकल्पामुळे येथे वैज्ञानिक पर्यटनाचा एक छोटा केंद्रबिंदू तयार झाला असून, त्यामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेला आणि रोजगाराला काही प्रमाणात चालना मिळाली आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.ncra.tifr.res.in/ |title=About GMRT Khodad |publisher=[[नॅशनल सेंटर फॉर रेडिओ ॲस्ट्रोफिजिक्स]] |access-date=25 May 2026}}</ref> लोकसंख्येमध्ये विविध जाती-धर्माचे लोक गुण्यागोविंदाने राहतात, ज्यामुळे गावाचे सामाजिक वातावरण शांत आणि खेळीमेळीचे आहे. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 4h2lg5pwevl1swvr8h1ufc5yepqc7sx 0 97238 2718815 1378257 2026-10-11T06:18:22Z अभय नातू 206 माहिती 2718815 wikitext text/x-wiki '''[[स्पेन]]''' देशाची लोकसंख्या ४,६७,४५,८०७ इतकी असून येथे ८,११२ महापालिका आहेत. ह्यांपैकी [[बार्सिलोना]] व [[माद्रिद]] ह्यांची लोकसंख्या १० लाखाहून अधिक असून २ लाख पेक्षा अधिक लोकसंख्येची एकूण २२ शहरे आहेत. [[File:Vista de Madrid desde Callao 01.jpg|thumb|upright|[[माद्रिद]], [[स्पेन]]ची राजधानी]] [[File:Desde el micalet mirando hacia el norte.jpg|thumb|upright|[[वालेन्सिया]]]] [[File:Giralda de Sevilla 2.jpg|thumb|upright|[[सेबिया]]]] [[File:Basilica del Pilar-sunset.jpg|thumb|upright|[[सारागोसा]]]] [[File:Spain Andalusia Malaga BW 2015-10-24 15-29-44 1.jpg|thumb|upright|[[मलागा]]]] [[File:Murcia.JPG|thumb|upright|[[मुर्सिया]]]] [[File:Eixample de Palma.jpg|thumb|upright|[[पाल्मा दे मायोर्का]]]] [[File:Las Palmas de Gran Canaria-Panoramic view over the city.jpg|thumb|upright|[[लास पामास दे ग्रान कनेरिया]]]] येथे स्पेनमधील शहरांच्या तक्त्यात 'प्रांत' (Province) या स्तंभाचा समावेश करून सुधारित केलेला कोड खालीलप्रमाणे आहे: == स्पेनमधील प्रमुख शहरे == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! शहर !! प्रांत !! स्थापना !! अंदाजे लोकसंख्या !! नोंदी व वैशिष्ट्ये |- | [[आलिकांते]] || [[आलिकांते प्रांत|आलिकांते]] || इ.स.पूर्व ३२४ (अंदाजे) || ३,७०,००० || भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावरील एक प्रमुख बंदर व पर्यटन केंद्र. |- | [[आल्माझान]] || [[सोुरिया प्रांत|सोरिया]] || ११ वे शतक || ५,५० या आसपास || [[कास्तिया आणि लेओन|कास्तिया व लेओन]] प्रदेशातील प्राचीन ऐतिहासिक शहर. |- | [[ओव्हियेदो]] || [[अस्तुरियास]] || इ.स. ७६१ || २,२०,००० || [[अस्तुरियास]] स्वायत्त प्रदेशाची राजधानी व कॅथेड्रल शहर. |- | [[काडिस]] || [[काडिस प्रांत|काडिस]] || इ.स.पूर्व ११०४ (अंदाजे) || १,१५,००० || पश्चिम युरोपातील सर्वात जुन्या सतत वस्ती असलेल्या शहरांपैकी एक. |- | [[कार्ताजिना]] || [[मुर्सिया]] || इ.स.पूर्व २२७ || २,१८,००० || प्राचीन कार्थेजियनांनी वसवलेले प्रमुख आरमारी बंदर. |- | [[कोर्दोबा]] || [[कोर्दोबा प्रांत|कोर्दोबा]] || इ.स.पूर्व २०६ || ३,२०,००० || मध्ययुगीन काळात इस्लामिक कला आणि संस्कृतीचे जागतिक केंद्र. |- | [[ग्रानादा]] || [[ग्रानादा प्रांत|ग्रानादा]] || इ.स.पूर्व ५५० (अंदाजे) || २,३०,००० || प्रसिद्ध [[अल्हंब्रा]] राजवाड्यासाठी जगप्रसिद्ध. |- | [[जिजोन]] || [[अस्तुरियास]] || इ.स.पूर्व ५ वे शतक || २,७०,००० || बिस्केच्या उपसागरावरील अस्तुरियासमधील सर्वात मोठे औद्योगिक व बंदर शहर. |- | [[तोलेदो, स्पेन|तोलेदो]] || [[तोलेदो प्रांत|तोलेदो]] || इ.स.पूर्व १९२ || ८५,००० || स्पेनची जुनी मध्ययुगीन राजधानी; 'तीन संस्कृतींचे शहर' म्हणून ओळख. |- | [[पाम्पलोना]] || [[नावारा]] || इ.स.पूर्व ७४ || २,०५,००० || [[नावारा]] राज्याची राजधानी; प्रसिद्ध 'बुल रन' (San Fermín) उत्सवासाठी प्रसिद्ध. |- | [[पाल्मा दे मायोर्का]] || [[बलेआरिक बेटे]] || इ.स.पूर्व १२३ || ४,२०,००० || बलेआरिक बेटांची राजधानी व प्रमुख पर्यटन केंद्र. |- | [[बायादोलिद]] || [[बायादोलिद प्रांत|बायादोलिद]] || इ.स. १०७२ || ३,००,००० || मध्ययुगीन कास्तिया राज्याची ऐतिहासिक राजधानी. |- | [[बार्सिलोना]] || [[बार्सिलोना प्रांत|बार्सिलोना]] || इ.स.पूर्व ३ रे शतक || १६,५०,००० || [[कातालोनिया]]ची राजधानी आणि स्पेनचे दुसरे सर्वात मोठे शहर. |- | [[बिगो]] || [[पोंतेबेद्रा प्रांत|पोंतेबेद्रा]] || इ.स.पूर्व २ रे शतक || २,९०,००० || [[गालिसिया (स्पेन)|गालिसिया]] प्रदेशातील सर्वात मोठे औद्योगिक व मत्स्यव्यवसाय बंदर शहर. |- | [[बिल्बाओ]] || [[बिस्के]] || इ.स. १३०० || ३,४५,००० || बास्क कंट्रीतील सर्वात मोठे शहर आणि प्रसिद्ध गुगेनहाइम संग्रहालयाचे स्थान. |- | [[मलागा]] || [[मलागा प्रांत|मलागा]] || इ.स.पूर्व ७७० || ५,८०,००० || [[पाब्लो पिकॅसो]] यांचे जन्मस्थान व कोस्ता देल सोल किनाऱ्याचे केंद्र. |- | [[माद्रिद]] || [[माद्रिद समुदाय|माद्रिद]] || ९ वे शतक (इ.स. ८९३) || ३३,००,००० || स्पेनची राजधानी व देशातील सर्वात मोठे शहर. |- | [[मुर्सिया]] || [[मुर्सिया]] || इ.स. ८२५ || ४,६०,००० || मुर्सिया स्वायत्त प्रदेशाची राजधानी व कृषी-उद्योग केंद्र. |- | [[मेरिदा]] || [[बादाहोज प्रांत|बादाहोज]] || इ.स.पूर्व २५ || ६०,००० || रोमन काळातील अवशेष व युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ. |- | [[मेलिया]] || ''स्वायत्त शहर'' || इ.स.पूर्व ७ वे शतक || ८५,००० || उत्तर आफ्रिकेच्या किनाऱ्यावर स्थित स्पेनचे स्वायत्त शहर. |- | [[यिविया]] || [[जिरोना प्रांत|जिरोना]] || इ.स.पूर्व १ ले शतक || १,५० या आसपास || [[फ्रांस|फ्रान्सच्या]] भूभागाने वेढलेला स्पेनचा एकमेव बाह्य भाग (enclave). |- | [[ला कोरुन्या]] || [[ला कोरुन्या प्रांत|ला कोरुन्या]] || इ.स.पूर्व २ रे शतक || २,४५,००० || प्राचीन रोमन 'टॉवर ऑफ हर्क्युलिस' दीपगृहासाठी प्रसिद्ध. |- | [[लास पामास दे ग्रान कनेरिया]] || [[लास पामास प्रांत|लास पामास]] || इ.स. १४७८ || ३,८०,००० || कानारी बेटांची सह-राजधानी व प्रमुख अटलांटिक बंदर शहर. |- | [[लोग्रोन्यो]] || [[ला रियोहा (स्वायत्त समुदाय)|ला रियोहा]] || १० वे शतक || १,५०,००० || प्रसिद्ध ला रियोहा वाइन (Wine) निर्मिती प्रदेशाची राजधानी. |- | [[वालेन्सिया]] || [[वालेन्सिया प्रांत|वालेन्सिया]] || इ.स.पूर्व १३८ || ८,००,००० || स्पेनचे तिसरे मोठे शहर आणि पाएया (Paella) खाद्यपदार्थाचे मूळ. |- | [[व्हितोरिया]] || [[आलावा]] || इ.स. ११८१ || २,५५,००० || [[बास्क कंट्री (स्वायत्त समुदाय)|बास्क कंट्री]] स्वायत्त प्रदेशाची प्रशासकीय राजधानी. |- | [[सांतांदेर]] || [[कांतब्रिया]] || इ.स.पूर्व २६ || १,७५,००० || [[कांतब्रिया]] प्रदेशाची राजधानी व प्रमुख सागरी पर्यटन शहर. |- | [[सांता क्रुझ दे तेनेरीफ]] || [[सांता क्रुझ दे तेनेरीफ प्रांत|सांता क्रुझ दे तेनेरीफ]] || इ.स. १४९४ || २,१०,००० || तेनेरीफ बेटाची राजधानी आणि प्रसिद्ध कार्निव्हल उत्सव केंद्र. |- | [[सांतियागो दे कोंपोस्तेला]] || [[ला कोरुन्या प्रांत|ला कोरुन्या]] || ९ वे शतक || ९८,००० || ख्रिश्चन धर्मीयांचे जगप्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र (कॅमिनो दे सांतियागो). |- | [[सारागोसा]] || [[सारागोसा प्रांत|सारागोसा]] || इ.स.पूर्व २४ || ६,७५,००० || [[अरागाॅन]] प्रदेशाची राजधानी व [[एब्रो नदी]]काठचे ऐतिहासिक शहर. |- | [[सालामांका, स्पेन|सालामांका]] || [[सालामांका प्रांत|सालामांका]] || इ.स.पूर्व ३ रे शतक || १,४५,००० || १२१८ मध्ये स्थापन झालेल्या युरोपातील सर्वात जुन्या विद्यापीठांपैकी एकासाठी प्रसिद्ध. |- | [[सेउता]] || ''स्वायत्त शहर'' || इ.स.पूर्व ५ वे शतक || ८३,००० || जिब्राल्टरच्या सामुद्रधुनीजवळ उत्तर आफ्रिकेत असलेले स्पेनचे स्वायत्त शहर. |- | [[सेबिया]] || [[सेबिया प्रांत|सेबिया]] || इ.स.पूर्व ८ वे शतक || ६,८५,००० || [[अंदालुसिया]]ची राजधानी आणि फ्लेमेन्को नृत्याचे मूळ. |- | [[आल्मेरिया]] || [[आल्मेरिया प्रांत|आल्मेरिया]] || इ.स. ९५५ || २,००,००० || अंदालुसियातील अलकाझाबा किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध बंदर शहर. |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:स्पेनमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] if44nlb753vgmllm9wrcdhtyyv8xe04 2718817 2718815 2026-10-11T06:19:41Z अभय नातू 206 2718817 wikitext text/x-wiki '''[[स्पेन]]''' देशाची लोकसंख्या ४,६७,४५,८०७ इतकी असून येथे ८,११२ महापालिका आहेत. ह्यांपैकी [[बार्सिलोना]] व [[माद्रिद]] ह्यांची लोकसंख्या १० लाखाहून अधिक असून २ लाख पेक्षा अधिक लोकसंख्येची एकूण २२ शहरे आहेत. [[File:Vista de Madrid desde Callao 01.jpg|thumb|upright|[[माद्रिद]], [[स्पेन]]ची राजधानी]] [[File:Desde el micalet mirando hacia el norte.jpg|thumb|upright|[[वालेन्सिया]]]] [[File:Giralda de Sevilla 2.jpg|thumb|upright|[[सेबिया]]]] [[File:Basilica del Pilar-sunset.jpg|thumb|upright|[[सारागोसा]]]] [[File:Spain Andalusia Malaga BW 2015-10-24 15-29-44 1.jpg|thumb|upright|[[मलागा]]]] [[File:Murcia.JPG|thumb|upright|[[मुर्सिया]]]] [[File:Eixample de Palma.jpg|thumb|upright|[[पाल्मा दे मायोर्का]]]] [[File:Las Palmas de Gran Canaria-Panoramic view over the city.jpg|thumb|upright|[[लास पामास दे ग्रान कनेरिया]]]] == स्पेनमधील प्रमुख शहरे == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! शहर !! प्रांत !! स्थापना !! अंदाजे लोकसंख्या !! नोंदी व वैशिष्ट्ये |- | [[आलिकांते]] || [[आलिकांते प्रांत|आलिकांते]] || इ.स.पूर्व ३२४ (अंदाजे) || ३,७०,००० || भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावरील एक प्रमुख बंदर व पर्यटन केंद्र. |- | [[आल्माझान]] || [[सोुरिया प्रांत|सोरिया]] || ११ वे शतक || ५,५० या आसपास || [[कास्तिया आणि लेओन|कास्तिया व लेओन]] प्रदेशातील प्राचीन ऐतिहासिक शहर. |- | [[ओव्हियेदो]] || [[अस्तुरियास]] || इ.स. ७६१ || २,२०,००० || [[अस्तुरियास]] स्वायत्त प्रदेशाची राजधानी व कॅथेड्रल शहर. |- | [[काडिस]] || [[काडिस प्रांत|काडिस]] || इ.स.पूर्व ११०४ (अंदाजे) || १,१५,००० || पश्चिम युरोपातील सर्वात जुन्या सतत वस्ती असलेल्या शहरांपैकी एक. |- | [[कार्ताजिना]] || [[मुर्सिया]] || इ.स.पूर्व २२७ || २,१८,००० || प्राचीन कार्थेजियनांनी वसवलेले प्रमुख आरमारी बंदर. |- | [[कोर्दोबा]] || [[कोर्दोबा प्रांत|कोर्दोबा]] || इ.स.पूर्व २०६ || ३,२०,००० || मध्ययुगीन काळात इस्लामिक कला आणि संस्कृतीचे जागतिक केंद्र. |- | [[ग्रानादा]] || [[ग्रानादा प्रांत|ग्रानादा]] || इ.स.पूर्व ५५० (अंदाजे) || २,३०,००० || प्रसिद्ध [[अल्हंब्रा]] राजवाड्यासाठी जगप्रसिद्ध. |- | [[जिजोन]] || [[अस्तुरियास]] || इ.स.पूर्व ५ वे शतक || २,७०,००० || बिस्केच्या उपसागरावरील अस्तुरियासमधील सर्वात मोठे औद्योगिक व बंदर शहर. |- | [[तोलेदो, स्पेन|तोलेदो]] || [[तोलेदो प्रांत|तोलेदो]] || इ.स.पूर्व १९२ || ८५,००० || स्पेनची जुनी मध्ययुगीन राजधानी; 'तीन संस्कृतींचे शहर' म्हणून ओळख. |- | [[पाम्पलोना]] || [[नावारा]] || इ.स.पूर्व ७४ || २,०५,००० || [[नावारा]] राज्याची राजधानी; प्रसिद्ध 'बुल रन' (San Fermín) उत्सवासाठी प्रसिद्ध. |- | [[पाल्मा दे मायोर्का]] || [[बलेआरिक बेटे]] || इ.स.पूर्व १२३ || ४,२०,००० || बलेआरिक बेटांची राजधानी व प्रमुख पर्यटन केंद्र. |- | [[बायादोलिद]] || [[बायादोलिद प्रांत|बायादोलिद]] || इ.स. १०७२ || ३,००,००० || मध्ययुगीन कास्तिया राज्याची ऐतिहासिक राजधानी. |- | [[बार्सिलोना]] || [[बार्सिलोना प्रांत|बार्सिलोना]] || इ.स.पूर्व ३ रे शतक || १६,५०,००० || [[कातालोनिया]]ची राजधानी आणि स्पेनचे दुसरे सर्वात मोठे शहर. |- | [[बिगो]] || [[पोंतेबेद्रा प्रांत|पोंतेबेद्रा]] || इ.स.पूर्व २ रे शतक || २,९०,००० || [[गालिसिया (स्पेन)|गालिसिया]] प्रदेशातील सर्वात मोठे औद्योगिक व मत्स्यव्यवसाय बंदर शहर. |- | [[बिल्बाओ]] || [[बिस्के]] || इ.स. १३०० || ३,४५,००० || बास्क कंट्रीतील सर्वात मोठे शहर आणि प्रसिद्ध गुगेनहाइम संग्रहालयाचे स्थान. |- | [[मलागा]] || [[मलागा प्रांत|मलागा]] || इ.स.पूर्व ७७० || ५,८०,००० || [[पाब्लो पिकॅसो]] यांचे जन्मस्थान व कोस्ता देल सोल किनाऱ्याचे केंद्र. |- | [[माद्रिद]] || [[माद्रिद समुदाय|माद्रिद]] || ९ वे शतक (इ.स. ८९३) || ३३,००,००० || स्पेनची राजधानी व देशातील सर्वात मोठे शहर. |- | [[मुर्सिया]] || [[मुर्सिया]] || इ.स. ८२५ || ४,६०,००० || मुर्सिया स्वायत्त प्रदेशाची राजधानी व कृषी-उद्योग केंद्र. |- | [[मेरिदा]] || [[बादाहोज प्रांत|बादाहोज]] || इ.स.पूर्व २५ || ६०,००० || रोमन काळातील अवशेष व युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ. |- | [[मेलिया]] || ''स्वायत्त शहर'' || इ.स.पूर्व ७ वे शतक || ८५,००० || उत्तर आफ्रिकेच्या किनाऱ्यावर स्थित स्पेनचे स्वायत्त शहर. |- | [[यिविया]] || [[जिरोना प्रांत|जिरोना]] || इ.स.पूर्व १ ले शतक || १,५० या आसपास || [[फ्रांस|फ्रान्सच्या]] भूभागाने वेढलेला स्पेनचा एकमेव बाह्य भाग (enclave). |- | [[ला कोरुन्या]] || [[ला कोरुन्या प्रांत|ला कोरुन्या]] || इ.स.पूर्व २ रे शतक || २,४५,००० || प्राचीन रोमन 'टॉवर ऑफ हर्क्युलिस' दीपगृहासाठी प्रसिद्ध. |- | [[लास पामास दे ग्रान कनेरिया]] || [[लास पामास प्रांत|लास पामास]] || इ.स. १४७८ || ३,८०,००० || कानारी बेटांची सह-राजधानी व प्रमुख अटलांटिक बंदर शहर. |- | [[लोग्रोन्यो]] || [[ला रियोहा (स्वायत्त समुदाय)|ला रियोहा]] || १० वे शतक || १,५०,००० || प्रसिद्ध ला रियोहा वाइन (Wine) निर्मिती प्रदेशाची राजधानी. |- | [[वालेन्सिया]] || [[वालेन्सिया प्रांत|वालेन्सिया]] || इ.स.पूर्व १३८ || ८,००,००० || स्पेनचे तिसरे मोठे शहर आणि पाएया (Paella) खाद्यपदार्थाचे मूळ. |- | [[व्हितोरिया]] || [[आलावा]] || इ.स. ११८१ || २,५५,००० || [[बास्क कंट्री (स्वायत्त समुदाय)|बास्क कंट्री]] स्वायत्त प्रदेशाची प्रशासकीय राजधानी. |- | [[सांतांदेर]] || [[कांतब्रिया]] || इ.स.पूर्व २६ || १,७५,००० || [[कांतब्रिया]] प्रदेशाची राजधानी व प्रमुख सागरी पर्यटन शहर. |- | [[सांता क्रुझ दे तेनेरीफ]] || [[सांता क्रुझ दे तेनेरीफ प्रांत|सांता क्रुझ दे तेनेरीफ]] || इ.स. १४९४ || २,१०,००० || तेनेरीफ बेटाची राजधानी आणि प्रसिद्ध कार्निव्हल उत्सव केंद्र. |- | [[सांतियागो दे कोंपोस्तेला]] || [[ला कोरुन्या प्रांत|ला कोरुन्या]] || ९ वे शतक || ९८,००० || ख्रिश्चन धर्मीयांचे जगप्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र (कॅमिनो दे सांतियागो). |- | [[सारागोसा]] || [[सारागोसा प्रांत|सारागोसा]] || इ.स.पूर्व २४ || ६,७५,००० || [[अरागाॅन]] प्रदेशाची राजधानी व [[एब्रो नदी]]काठचे ऐतिहासिक शहर. |- | [[सालामांका, स्पेन|सालामांका]] || [[सालामांका प्रांत|सालामांका]] || इ.स.पूर्व ३ रे शतक || १,४५,००० || १२१८ मध्ये स्थापन झालेल्या युरोपातील सर्वात जुन्या विद्यापीठांपैकी एकासाठी प्रसिद्ध. |- | [[सेउता]] || ''स्वायत्त शहर'' || इ.स.पूर्व ५ वे शतक || ८३,००० || जिब्राल्टरच्या सामुद्रधुनीजवळ उत्तर आफ्रिकेत असलेले स्पेनचे स्वायत्त शहर. |- | [[सेबिया]] || [[सेबिया प्रांत|सेबिया]] || इ.स.पूर्व ८ वे शतक || ६,८५,००० || [[अंदालुसिया]]ची राजधानी आणि फ्लेमेन्को नृत्याचे मूळ. |- | [[आल्मेरिया]] || [[आल्मेरिया प्रांत|आल्मेरिया]] || इ.स. ९५५ || २,००,००० || अंदालुसियातील अलकाझाबा किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध बंदर शहर. |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:स्पेनमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] c5t0gts15087l2kmd53zl6z4w5i8sxy 0 97242 2718837 2041435 2026-10-11T06:55:19Z अभय नातू 206 माहिती 2718837 wikitext text/x-wiki '''[[फ्रान्स]]''' देशामधील शहरांची यादी: [[File:France-CIA WFB Map.png|thumb|[[फ्रान्स]]चा नकाशा]] [[File:Tour Eiffel, École militaire, Champ-de-Mars, Palais de Chaillot, La Défense - 02.jpg|thumb|upright|[[पॅरिस]], [[फ्रान्स]]ची राजधानी]] [[File:Marseille-corniche.jpg|thumb|upright|[[मार्सेल]]]] [[File:Basilique de Fourvière from Saone (Lyon).jpg|thumb|upright|[[ल्योन]]]] [[File:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|upright|[[तुलूझ]]]] [[File:Nice-night-view-with-blurred-cars 1200x900.jpg|thumb|upright|[[नीस]]]] [[File:Nantes - Erdre.jpg|thumb|upright|[[नॉंत]]]] [[File:Absolute place Kleber 02.jpg|thumb|upright|[[स्त्रासबुर्ग]]]] [[File:Montpellier fg04.jpg|thumb|upright|[[मॉंतपेलिए]]]] [[File:Bordeaux place de la bourse with tram.JPG|thumb|upright|[[बोर्दू]]]] [[File:Place du Général de Gaulle, Lille.JPG|thumb|upright|[[लील]]]] [[File:Opera-rennes-nuit.jpg|thumb|upright|[[ऱ्हेन]]]] [[File:Reims Basilique St Remi 01.JPG|thumb|upright|[[रीम्झ]]]] [[File:LeHavre.jpg|thumb|upright|[[ला आव्र]]]] [[File:Toulon place de la liberté-fontaine.jpg|thumb|upright|[[तुलॉं]]]] == फ्रान्समधील प्रमुख शहरे == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:100%;" ! शहर !! फ्रेंचमध्ये नाव !! विभाग !! प्रदेश !! २०१७ गणना !! २०२१/२०२२ गणना !! नोंदी व वैशिष्ट्ये |- | [[आमियां]] || Amiens || [[सोम्म]] || ओ-द-फ्रान्स || १,३४,०५७ || १,३४,१६७ || प्रसिद्ध गॉथिक कॅथेड्रल आणि जुल व्हर्नच्या निवासासाठी प्रसिद्ध. |- | [[आव्हियों]] || Avignon || [[वोक्ल्युझ]] || प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर || ९१,९२१ || ९०,३३० || मध्ययुगीन काळात पोपचे निवासस्थान असलेले ऐतिहासिक शहर. |- | [[ओर्लेयों]] || Orléans || [[लोआरे]] || सांस-व्हाल दे लोआर || १,१६,६८५ || १,१६,६१७ || जॉन ऑफ आर्कशी ऐतिहासिक संबंध असलेले लोआर नदीकाठचे शहर. |- | [[ॲंजी]] || Angers || [[मेन-ए-लोआर]] || पेई दे ला लोआर || १,५२,९६० || १,५७,१७५ || ऐतिहासिक [[अँजू प्रांत|अँजू प्रांताची]] राजधानी व किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[कां]] || Caen || [[काल्व्हादोस]] || नॉर्मंडी || १,०५,३५४ || १,०८,२०० || [[विल्यम द कॉन्करर]]चे ऐतिहासिक शहर व नॉर्मंडी लँडिंग संग्रहालय. |- | [[कान, फ्रान्स|कान]] || Cannes || [[आल्प-मारितिम]] || प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर || ७४,६०३ || ७३,२५५ || जगप्रसिद्ध [[कान चित्रपट महोत्सव]] यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[क्लेरमॉं-फेरॉं]] || Clermont-Ferrand || [[पुई-द-दोम]] || ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प || १,४३,८८६ || १,४७,३२७ || ज्वालामुखीच्या खडकांपासून बनलेल्या काळ्या कॅथेड्रलसाठी आणि मिश्लीन कंपनीचे मुख्यालय. |- | [[ग्रेनोबल]] || Grenoble || [[इसेर]] || ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प || १,५८,४५४ || १,५७,४७७ || फ्रेंच आल्प्स पर्वतरांगेच्या पायथ्याशी वसलेले विज्ञान व संशोधन केंद्र. |- | [[डंकर्क]] || Dunkerque || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || ओ-द-फ्रान्स || ८७,३५३ || ८६,७८८ || दुसऱ्या महायुद्धातील ऐतिहासिक सैनिकी माघार (ऑपरेशन डायनामो) साठी प्रसिद्ध बंदर. |- | [[तुर, फ्रान्स|तुर]] || Tours || [[अंद्र-ए-लोआर]] || सांस-व्हाल दे लोआर || १,३५,७८७ || १,३७,६५८ || लोआर खोऱ्यातील प्रसिद्ध राजवाडे आणि शुद्ध फ्रेंच बोलीसाठी ओळखले जाणारे शहर. |- | [[तुलॉं]] || Toulon || [[व्हार]] || प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर || १,७१,८२९ || १,८०,०५९ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे मुख्य नौदल बंदर. |- | [[तुलूझ]] || Toulouse || [[ओत-गारोन]] || ऑक्सितानी || ४,७९,५५३ || ५,०४,०७८ || गुलाबी विटांच्या इमारतींमुळे 'गुलाबी शहर' व युरोपियन एरोस्पेस उद्योग केंद्र (एअरबस मुख्यालय). |- | [[दिजॉं]] || Dijon || [[कोत-दोर]] || बुरगॉन-फ्रांश-कोंते || १,५६,९२० || १,५९,३४६ || ऐतिहासिक बर्गंडी प्रदेशाची राजधानी व प्रसिद्ध 'दिजॉन मस्टर्ड'साठी प्रसिद्ध. |- | [[नॉंत]] || Nantes || [[लोआर-अतांतिका]] || पेई दे ला लोआर || ३,१३,८२६ || ३,२३,२०४ || लोआर नदीच्या मुखाशी असलेले पश्चिम फ्रान्समधील प्रमुख औद्योगिक व सांस्कृतिक केंद्र. |- | [[नान्सी]] || Nancy || [[मेर्त-ए-मोझेल]] || ग्रों एस्त || १,०४,२८६ || १,०४,२६० || अर्ट नुव्हो वास्तुकला आणि स्टॅनिस्लास चौकासाठी प्रसिद्ध. |- | [[निम]] || Nîmes || [[गार (विभाग)|गार]] || ऑक्सितानी || १,५०,६१० || १,४८,१०४ || अत्यंत सुस्थितीत असलेल्या रोमन अरेना व प्राचीन अवशेषांसाठी प्रसिद्ध. |- | [[नीस]] || Nice || [[आल्प-मारितिम]] || प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर || ३,४०,०१७ || ३,४८,०८५ || 'फ्रेंच रिव्हिएरा' किनाऱ्याचे प्रमुख पर्यटन केंद्र व फ्रान्सचे सातवे मोठे शहर. |- | [[पॅरिस]] || Paris || [[पॅरिस]] || ईल-द-फ्रान्स || २१,८७,५२६ || २१,३३,१११ || फ्रान्सची राजधानी, जागतिक फॅशन, संस्कृती व अर्थव्यवस्थेचे प्रमुख केंद्र. |- | [[पॉइती]] || Poitiers || [[व्हियेन (विभाग)|व्हियेन]] || नूव्हेल-अकिकेन || ८८,६७८ || ९०,२४० || ऐतिहासिक पोइटियर्स युद्धाचे स्थान आणि फ्युचुरास्कोप थीम पार्क. |- | [[बेझॉंसों]] || Besançon || [[दुब्स]] || बुरगॉन-फ्रांश-कोंते || १,१५,९३४ || १,१९,१९२ || घड्याळ निर्मिती उद्योग आणि व्हॉबानने बांधलेल्या मध्ययुगीन किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[ब्रेस्त]] || Brest || [[फिनिस्तर]] || ब्रत्तान्य || १,३९,६०२ || १,३९,६१९ || अटलांटिक किनाऱ्यावरील ब्रिटनी प्रदेशातील प्रमुख लष्करी बंदर. |- | [[बोर्दू]] || Bordeaux || [[जिरोंद]] || नूव्हेल-अकिकेन || २,५४,४३६ || २,६१,८०४ || जगप्रसिद्ध बोर्दो वाईन उत्पादन प्रदेशाचे केंद्र. |- | [[मॉंतपेलिए]] || Montpellier || [[एरॉ (विभाग)|एरॉ]] || ऑक्सितानी || २,८५,१२१ || ३,०२,४५४ || युरोपातील सर्वात जुन्या कार्यरत विद्यापीठांपैकी एकासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[मार्सेल]] || Marseille || [[बुश-द्यु-रोन]] || प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर || ८,६९,८१५ || ८,७३,०७६ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे सर्वात मोठे बंदर व देशातील दुसरे मोठे शहर. |- | [[मेस]] || Metz || [[मोझेल (विभाग)|मोझेल]] || ग्रों एस्त || १,१६,४२९ || १,२०,८७४ || मेश कॅथेड्रलच्या काचेच्या कलाकृती आणि पॉम्पिडू सेंटरसाठी प्रसिद्ध. |- | [[म्युलुझ]] || Mulhouse || [[ओ-ऱ्हाण]] || ग्रों एस्त || १,०९,४४३ || १,०६,३४१ || राष्ट्रीय मोटार वाहन संग्रहालयासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[रेंस]] || Reims || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || ग्रों एस्त || १,८२,४६० || १,७९,३८० || फ्रेंच राजांचा राज्याभिषेक होणारे ऐतिहासिक ठिकाण व शाम्पेन निर्मिती केंद्र. |- | [[रोऑं]] || Rouen || [[सीन-मारितिम]] || नॉर्मंडी || १,१०,१४५ || १,१४,०८३ || सीन नदीकाठचे नॉर्मंडीचे ऐतिहासिक शहर, जिथे जॉन ऑफ आर्कला मृत्यूदंड दिला गेला होता. |- | [[ऱ्हेन]] || Rennes || [[ईल-ए-व्हिलेन]] || ब्रत्तान्य || २,१६,८१५ || २,२५,०८१ || ब्रिटनी स्वायत्त सांस्कृतिक प्रदेशाची राजधानी. |- | [[ला आव्र]] || Le Havre || [[सीन-मारितिम]] || नॉर्मंडी || १,७०,१४७ || १,६६,०५८ || सीन नदीच्या मुखाशी असलेले फ्रान्सचे प्रमुख व्यापारी बंदर व युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ. |- | [[लिमोज]] || Limoges || [[ओत-व्हियेन]] || नूव्हेल-अकिकेन || १,३२,१७५ || १,३०,५९२ || उच्च दर्जाच्या पोर्सिलेन (चीनी मातीची भांडी) निर्मितीसाठी जगप्रसिद्ध. |- | [[लील]] || Lille || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || ओ-द-फ्रान्स || २,३२,७८७ || २,३६,७१० || बेल्जियम सीमेजवळील उत्तर फ्रान्सचे प्रमुख सांस्कृतिक व औद्योगिक केंद्र. |- | [[ले मां]] || Le Mans || [[सार्त]] || पेई दे ला लोआर || १,४२,९४६ || १,४५,१५० || जगप्रसिद्ध २४ तासांच्या मोटर रेसिंग स्पर्धेसाठी प्रसिद्ध. |- | [[ल्यों]] || Lyon || [[मेट्रोपोल द ल्यों]] || ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प || ५,१६,०९२ || ५,२२,२५० || रोन व साओन नद्यांच्या संगमावरील फ्रान्सचे तिसरे मोठे शहर व खाद्यसंस्कृतीची राजधानी. |- | [[व्हर्साय]] || Versailles || [[इव्हलीन]] || ईल-द-फ्रान्स || ८५,८६२ || ८३,५८३ || फ्रान्सच्या राजांचा भव्य वर्साय राजवाडा असलेले शहर. |- | [[शालो-आं-शॉंपेन]] || Châlons-en-Champagne || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || ग्रों एस्त || ४७,३३९ || ४३,८७त्ता || मार्न विभागाची प्रशासकीय राजधानी व ऐतिहासिक शहर. |- | [[सेंत-एत्येन]] || Saint-Étienne || [[लोआर (विभाग)|लोआर]] || ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प || १,७२,५६५ || १,७२,७६९ || युनेस्को डिझाईन शहर म्हणून घोषित झालेले औद्योगिक शहर. |- | [[सेंत-देनिस]] || Saint-Denis || [[सीन-सेंत-देनिस]] || ईल-द-फ्रान्स || १,११,१३५ || १,१३,९४२ || पॅरिसचे उपनगर, फ्रेंच राजांची ऐतिहासिक समाधीस्थळे व स्ताद द फ्रान्स स्टेडियमचे स्थान. |- | [[स्त्रासबुर्ग]] || Strasbourg || [[बा-ऱ्हाण]] || ग्रों एस्त || २,८०,९६६ || २,९१,३१३ || युरोपियन युनियनच्या संसदेचे अधिकृत मुख्यालय व अल्सास प्रदेशाची राजधानी. |} ==हे सुद्धा पहा== *[[फ्रान्सचे प्रदेश]] *[[फ्रान्सचे विभाग]] [[वर्ग:फ्रान्समधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] 9kdb72oz4iul1gfj0jolnyihdxrgpxo 2718838 2718837 2026-10-11T06:56:22Z अभय नातू 206 /* फ्रान्समधील प्रमुख शहरे */ 2718838 wikitext text/x-wiki '''[[फ्रान्स]]''' देशामधील शहरांची यादी: [[File:France-CIA WFB Map.png|thumb|[[फ्रान्स]]चा नकाशा]] [[File:Tour Eiffel, École militaire, Champ-de-Mars, Palais de Chaillot, La Défense - 02.jpg|thumb|upright|[[पॅरिस]], [[फ्रान्स]]ची राजधानी]] [[File:Marseille-corniche.jpg|thumb|upright|[[मार्सेल]]]] [[File:Basilique de Fourvière from Saone (Lyon).jpg|thumb|upright|[[ल्योन]]]] [[File:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|upright|[[तुलूझ]]]] [[File:Nice-night-view-with-blurred-cars 1200x900.jpg|thumb|upright|[[नीस]]]] [[File:Nantes - Erdre.jpg|thumb|upright|[[नॉंत]]]] [[File:Absolute place Kleber 02.jpg|thumb|upright|[[स्त्रासबुर्ग]]]] [[File:Montpellier fg04.jpg|thumb|upright|[[मॉंतपेलिए]]]] [[File:Bordeaux place de la bourse with tram.JPG|thumb|upright|[[बोर्दू]]]] [[File:Place du Général de Gaulle, Lille.JPG|thumb|upright|[[लील]]]] [[File:Opera-rennes-nuit.jpg|thumb|upright|[[ऱ्हेन]]]] [[File:Reims Basilique St Remi 01.JPG|thumb|upright|[[रीम्झ]]]] [[File:LeHavre.jpg|thumb|upright|[[ला आव्र]]]] [[File:Toulon place de la liberté-fontaine.jpg|thumb|upright|[[तुलॉं]]]] == प्रमुख शहरे == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! शहर !! रोमन नाव !! विभाग (Department) !! प्रदेश (Region) !! २०१७ गणना !! २०२१/२०२२ गणना !! नोंदी व वैशिष्ट्ये |- | [[आमियां]] || Amiens || [[सोम्म]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || १,३४,०५७ || १,३४,१६७ || प्रसिद्ध गॉथिक कॅथेड्रल आणि जुल व्हर्नच्या निवासासाठी प्रसिद्ध. |- | [[आव्हियों]] || Avignon || [[वोक्ल्युझ]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ९१,९२१ || ९०,३३० || मध्ययुगीन काळात पोपचे निवासस्थान असलेले ऐतिहासिक शहर. |- | [[ओर्लेयों]] || Orléans || [[लोआरे]] || [[सांस-व्हाल दे लोआर]] || १,१६,६८५ || १,१६,६१७ || जॉन ऑफ आर्कशी ऐतिहासिक संबंध असलेले लोआर नदीकाठचे शहर. |- | [[ॲंजी]] || Angers || [[मेन-ए-लोआर]] || [[पेई दे ला लोआर]] || १,५२,९६० || १,५७,१७५ || ऐतिहासिक ॲंजू प्रांताची राजधानी व किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[कां]] || Caen || [[काल्व्हादोस]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,०५,३५४ || १,०८,२०० || विल्यम द कॉन्कररचे ऐतिहासिक शहर व नॉर्मंडी लँडिंग संग्रहालय. |- | [[कान, फ्रान्स|कान]] || Cannes || [[आल्प-मारितिम]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ७४,६०३ || ७३,२५५ || जगप्रसिद्ध [[कान चित्रपट महोत्सव]] यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[क्लेरमॉं-फेरॉं]] || Clermont-Ferrand || [[पुई-द-दोम]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,४३,८८६ || १,४७,३२७ || ज्वालामुखीच्या खडकांपासून बनलेल्या काळ्या कॅथेड्रलसाठी आणि मिश्लीन कंपनीचे मुख्यालय. |- | [[ग्रेनोबल]] || Grenoble || [[इसेर]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,५८,४५४ || १,५७,४७७ || फ्रेंच आल्प्स पर्वतरांगेच्या पायथ्याशी वसलेले विज्ञान व संशोधन केंद्र. |- | [[डंकर्क]] || Dunkerque || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || ८७,३५३ || ८६,७८८ || दुसऱ्या महायुद्धातील ऐतिहासिक सैनिकी माघार (ऑपरेशन डायनामो) साठी प्रसिद्ध बंदर. |- | [[तुर, फ्रान्स|तुर]] || Tours || [[अंद्र-ए-लोआर]] || [[सांस-व्हाल दे लोआर]] || १,३५,७८७ || १,३७,६५८ || लोआर खोऱ्यातील प्रसिद्ध राजवाडे आणि शुद्ध फ्रेंच बोलीसाठी ओळखले जाणारे शहर. |- | [[तुलॉं]] || Toulon || [[व्हार]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || १,७१,८२९ || १,८०,०५९ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे मुख्य नौदल बंदर. |- | [[तुलूझ]] || Toulouse || [[ओत-गारोन]] || [[ऑक्सितानी]] || ४,७९,५५३ || ५,०४,०७८ || गुलाबी विटांच्या इमारतींमुळे 'गुलाबी शहर' व युरोपियन एरोस्पेस उद्योग केंद्र (एअरबस मुख्यालय). |- | [[दिजॉं]] || Dijon || [[कोत-दोर]] || [[बुरगॉन-फ्रांश-कोंते]] || १,५६,९२० || १,५९,३४६ || ऐतिहासिक बर्गंडी प्रदेशाची राजधानी व प्रसिद्ध 'दिजॉन मस्टर्ड'साठी प्रसिद्ध. |- | [[नॉंत]] || Nantes || [[लोआर-अतांतिका]] || [[पेई दे ला लोआर]] || ३,१३,८२६ || ३,२३,२०४ || लोआर नदीच्या मुखाशी असलेले पश्चिम फ्रान्समधील प्रमुख औद्योगिक व सांस्कृतिक केंद्र. |- | [[नान्सी]] || Nancy || [[मेर्त-ए-मोझेल]] || [[ग्रों एस्त]] || १,०४,२८६ || १,०४,२६० || अर्ट नुव्हो वास्तुकला आणि स्टॅनिस्लास चौकासाठी प्रसिद्ध. |- | [[निम]] || Nîmes || [[गार (विभाग)|गार]] || [[ऑक्सितानी]] || १,५०,६१० || १,४८,१०४ || अत्यंत सुस्थितीत असलेल्या रोमन अरेना व प्राचीन अवशेषांसाठी प्रसिद्ध. |- | [[नीस]] || Nice || [[आल्प-मारितिम]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ३,४०,०१७ || ३,४८,०८५ || 'फ्रेंच रिव्हिएरा' किनाऱ्याचे प्रमुख पर्यटन केंद्र व फ्रान्सचे सातवे मोठे शहर. |- | [[पॅरिस]] || Paris || [[पॅरिस]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || २१,८७,५२६ || २१,३३,१११ || फ्रान्सची राजधानी, जागतिक फॅशन, संस्कृती व अर्थव्यवस्थेचे प्रमुख केंद्र. |- | [[पॉइती]] || Poitiers || [[व्हियेन (विभाग)|व्हियेन]] || [[नूव्हेल-अकिकेन]] || ८८,६७८ || ९०,२४० || ऐतिहासिक पोइटियर्स युद्धाचे स्थान आणि फ्युचुरास्कोप थीम पार्क. |- | [[बेझॉंसों]] || Besançon || [[दुब्स]] || [[बुरगॉन-फ्रांश-कोंते]] || १,१५,९३४ || १,१९,१९२ || घड्याळ निर्मिती उद्योग आणि व्हॉबानने बांधलेल्या मध्ययुगीन किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[ब्रेस्त]] || Brest || [[फिनिस्तर]] || [[ब्रत्तान्य]] || १,३९,६०२ || १,३९,६१९ || अटलांटिक किनाऱ्यावरील ब्रिटनी प्रदेशातील प्रमुख लष्करी बंदर. |- | [[बोर्दू]] || Bordeaux || [[जिरोंद]] || [[नूव्हेल-अकिकेन]] || २,५४,४३६ || २,६१,८०४ || जगप्रसिद्ध बोर्दो वाईन उत्पादन प्रदेशाचे केंद्र. |- | [[मॉंतपेलिए]] || Montpellier || [[एरॉ (विभाग)|एरॉ]] || [[ऑक्सितानी]] || २,८५,१२१ || ३,०२,४५४ || युरोपातील सर्वात जुन्या कार्यरत विद्यापीठांपैकी एकासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[मार्सेल]] || Marseille || [[बुश-द्यु-रोन]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ८,६९,८१५ || ८,७३,०७६ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे सर्वात मोठे बंदर व देशातील दुसरे मोठे शहर. |- | [[मेस]] || Metz || [[मोझेल (विभाग)|मोझेल]] || [[ग्रों एस्त]] || १,१६,४२९ || १,२०,८७४ || मेश कॅथेड्रलच्या काचेच्या कलाकृती आणि पॉम्पिडू सेंटरसाठी प्रसिद्ध. |- | [[म्युलुझ]] || Mulhouse || [[ओ-ऱ्हाण]] || [[ग्रों एस्त]] || १,०९,४४३ || १,०६,३४१ || राष्ट्रीय मोटार वाहन संग्रहालयासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[रेंस]] || Reims || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || [[ग्रों एस्त]] || १,८२,४६० || १,७९,३८० || फ्रेंच राजांचा राज्याभिषेक होणारे ऐतिहासिक ठिकाण व शाम्पेन निर्मिती केंद्र. |- | [[रोऑं]] || Rouen || [[सीन-मारितिम]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,१०,१४५ || १,१४,०८३ || सीन नदीकाठचे नॉर्मंडीचे ऐतिहासिक शहर, जिथे जॉन ऑफ आर्कला मृत्यूदंड दिला गेला होता. |- | [[ऱ्हेन]] || Rennes || [[ईल-ए-व्हिलेन]] || [[ब्रत्तान्य]] || २,१६,८१५ || २,२५,०८१ || ब्रिटनी स्वायत्त सांस्कृतिक प्रदेशाची राजधानी. |- | [[ला आव्र]] || Le Havre || [[सीन-मारितिम]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,७०,१४७ || १,६६,०५८ || सीन नदीच्या मुखाशी असलेले फ्रान्सचे प्रमुख व्यापारी बंदर व युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ. |- | [[लिमोज]] || Limoges || [[ओत-व्हियेन]] || [[नूव्हेल-अकिकेन]] || १,३२,१७५ || १,३०,५९२ || उच्च दर्जाच्या पोर्सिलेन (चीनी मातीची भांडी) निर्मितीसाठी जगप्रसिद्ध. |- | [[लील]] || Lille || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || २,३२,७८७ || २,३६,७१० || बेल्जियम सीमेजवळील उत्तर फ्रान्सचे प्रमुख सांस्कृतिक व औद्योगिक केंद्र. |- | [[ले मां]] || Le Mans || [[सार्त]] || [[पेई दे ला लोआर]] || १,४२,९४६ || १,४५,१५० || जगप्रसिद्ध २४ तासांच्या मोटर रेसिंग स्पर्धेसाठी प्रसिद्ध. |- | [[ल्यों]] || Lyon || [[मेट्रोपोल द ल्यों]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || ५,१६,०९२ || ५,२२,२५० || रोन व साओन नद्यांच्या संगमावरील फ्रान्सचे तिसरे मोठे शहर व खाद्यसंस्कृतीची राजधानी. |- | [[व्हर्साय]] || Versailles || [[इव्हलीन]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || ८५,८६२ || ८३,५८३ || फ्रान्सच्या राजांचा भव्य वर्साय राजवाडा असलेले शहर. |- | [[शालो-आं-शॉंपेन]] || Châlons-en-Champagne || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || [[ग्रों एस्त]] || ४७,३३९ || ४३,८७७ || मार्न विभागाची प्रशासकीय राजधानी व ऐतिहासिक शहर. |- | [[सेंत-एत्येन]] || Saint-Étienne || [[लोआर (विभाग)|लोआर]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,७२,५६५ || १,७२,७६९ || युनेस्को डिझाईन शहर म्हणून घोषित झालेले औद्योगिक शहर. |- | [[सेंत-देनिस]] || Saint-Denis || [[सीन-सेंत-देनिस]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || १,११,१३५ || १,१३,९४२ || पॅरिसचे उपनगर, फ्रेंच राजांची ऐतिहासिक समाधीस्थळे व स्ताद द फ्रान्स स्टेडियमचे स्थान. |- | [[स्त्रासबुर्ग]] || Strasbourg || [[बा-ऱ्हाण]] || [[ग्रों एस्त]] || २,८०,९६६ || २,९१,३१३ || युरोपियन युनियनच्या संसदेचे अधिकृत मुख्यालय व अल्सास प्रदेशाची राजधानी. |} ==हे सुद्धा पहा== *[[फ्रान्सचे प्रदेश]] *[[फ्रान्सचे विभाग]] [[वर्ग:फ्रान्समधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] 0wvkh0i8uglecajsziwcq081e3ivy51 2718843 2718838 2026-10-11T07:02:31Z अभय नातू 206 /* प्रमुख शहरे */ 2718843 wikitext text/x-wiki '''[[फ्रान्स]]''' देशामधील शहरांची यादी: [[File:France-CIA WFB Map.png|thumb|[[फ्रान्स]]चा नकाशा]] [[File:Tour Eiffel, École militaire, Champ-de-Mars, Palais de Chaillot, La Défense - 02.jpg|thumb|upright|[[पॅरिस]], [[फ्रान्स]]ची राजधानी]] [[File:Marseille-corniche.jpg|thumb|upright|[[मार्सेल]]]] [[File:Basilique de Fourvière from Saone (Lyon).jpg|thumb|upright|[[ल्योन]]]] [[File:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|upright|[[तुलूझ]]]] [[File:Nice-night-view-with-blurred-cars 1200x900.jpg|thumb|upright|[[नीस]]]] [[File:Nantes - Erdre.jpg|thumb|upright|[[नॉंत]]]] [[File:Absolute place Kleber 02.jpg|thumb|upright|[[स्त्रासबुर्ग]]]] [[File:Montpellier fg04.jpg|thumb|upright|[[मॉंतपेलिए]]]] [[File:Bordeaux place de la bourse with tram.JPG|thumb|upright|[[बोर्दू]]]] [[File:Place du Général de Gaulle, Lille.JPG|thumb|upright|[[लील]]]] [[File:Opera-rennes-nuit.jpg|thumb|upright|[[ऱ्हेन]]]] [[File:Reims Basilique St Remi 01.JPG|thumb|upright|[[रीम्झ]]]] [[File:LeHavre.jpg|thumb|upright|[[ला आव्र]]]] [[File:Toulon place de la liberté-fontaine.jpg|thumb|upright|[[तुलॉं]]]] == प्रमुख शहरे == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! शहर !! रोमन नाव !! विभाग (Department) !! प्रदेश (Region) !! २०१७ गणना !! २०२१/२०२२ गणना !! नोंदी व वैशिष्ट्ये |- | [[आमियां]] || Amiens || [[सोम्म]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || १,३४,०५७ || १,३४,१६७ || प्रसिद्ध गॉथिक कॅथेड्रल आणि जुल व्हर्नच्या निवासासाठी प्रसिद्ध. |- | [[आव्हियों]] || Avignon || [[वोक्ल्युझ]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ९१,९२१ || ९०,३३० || मध्ययुगीन काळात पोपचे निवासस्थान असलेले ऐतिहासिक शहर. |- | [[ओर्लेयों]] || Orléans || [[लोआरे]] || [[सांस-व्हाल दे लोआर]] || १,१६,६८५ || १,१६,६१७ || जॉन ऑफ आर्कशी ऐतिहासिक संबंध असलेले लोआर नदीकाठचे शहर. |- | [[ॲंजी]] || Angers || [[मेन-ए-लोआर]] || [[पेई दे ला लोआर]] || १,५२,९६० || १,५७,१७५ || ऐतिहासिक ॲंजू प्रांताची राजधानी व किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[कां]] || Caen || [[काल्व्हादोस]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,०५,३५४ || १,०८,२०० || विल्यम द कॉन्कररचे ऐतिहासिक शहर व नॉर्मंडी लँडिंग संग्रहालय. |- | [[कान, फ्रान्स|कान]] || Cannes || [[आल्प-मारितिम]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ७४,६०३ || ७३,२५५ || जगप्रसिद्ध [[कान चित्रपट महोत्सव]] यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[क्लेरमॉं-फेरॉं]] || Clermont-Ferrand || [[पुई-द-दोम]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,४३,८८६ || १,४७,३२७ || ज्वालामुखीच्या खडकांपासून बनलेल्या काळ्या कॅथेड्रलसाठी आणि मिश्लीन कंपनीचे मुख्यालय. |- | [[ग्रेनोबल]] || Grenoble || [[इसेर]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,५८,४५४ || १,५७,४७७ || फ्रेंच आल्प्स पर्वतरांगेच्या पायथ्याशी वसलेले विज्ञान व संशोधन केंद्र. |- | [[डंकर्क]] || Dunkerque || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || ८७,३५३ || ८६,७८८ || दुसऱ्या महायुद्धातील ऐतिहासिक सैनिकी माघार (ऑपरेशन डायनामो) साठी प्रसिद्ध बंदर. |- | [[तुर, फ्रान्स|तुर]] || Tours || [[अंद्र-ए-लोआर]] || [[सांस-व्हाल दे लोआर]] || १,३५,७८७ || १,३७,६५८ || लोआर खोऱ्यातील प्रसिद्ध राजवाडे आणि शुद्ध फ्रेंच बोलीसाठी ओळखले जाणारे शहर. |- | [[तुलॉं]] || Toulon || [[व्हार]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || १,७१,८२९ || १,८०,०५९ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे मुख्य नौदल बंदर. |- | [[तुलूझ]] || Toulouse || [[ओत-गारोन]] || [[ऑक्सितानी]] || ४,७९,५५३ || ५,०४,०७८ || गुलाबी विटांच्या इमारतींमुळे 'गुलाबी शहर' व युरोपियन एरोस्पेस उद्योग केंद्र (एअरबस मुख्यालय). |- | [[दिजॉं]] || Dijon || [[कोत-दोर]] || [[बुरगॉन-फ्रांश-कोंते]] || १,५६,९२० || १,५९,३४६ || ऐतिहासिक बर्गंडी प्रदेशाची राजधानी व प्रसिद्ध 'दिजॉन मस्टर्ड'साठी प्रसिद्ध. |- | [[नॉंत]] || Nantes || [[लोआर-अतांतिका]] || [[पेई दे ला लोआर]] || ३,१३,८२६ || ३,२३,२०४ || लोआर नदीच्या मुखाशी असलेले पश्चिम फ्रान्समधील प्रमुख औद्योगिक व सांस्कृतिक केंद्र. |- | [[नान्सी]] || Nancy || [[मेर्त-ए-मोझेल]] || [[ग्रों एस्त]] || १,०४,२८६ || १,०४,२६० || अर्ट नुव्हो वास्तुकला आणि स्टॅनिस्लास चौकासाठी प्रसिद्ध. |- | [[निम]] || Nîmes || [[गार (विभाग)|गार]] || [[ऑक्सितानी]] || १,५०,६१० || १,४८,१०४ || अत्यंत सुस्थितीत असलेल्या रोमन अरेना व प्राचीन अवशेषांसाठी प्रसिद्ध. |- | [[नीस]] || Nice || [[आल्प-मारितिम]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ३,४०,०१७ || ३,४८,०८५ || 'फ्रेंच रिव्हिएरा' किनाऱ्याचे प्रमुख पर्यटन केंद्र व फ्रान्सचे सातवे मोठे शहर. |- | [[पॅरिस]] || Paris || [[पॅरिस]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || २१,८७,५२६ || २१,३३,१११ || फ्रान्सची राजधानी, जागतिक फॅशन, संस्कृती व अर्थव्यवस्थेचे प्रमुख केंद्र. |- | [[पॉइती]] || Poitiers || [[व्हियेन (विभाग)|व्हियेन]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || ८८,६७८ || ९०,२४० || ऐतिहासिक पोइटियर्स युद्धाचे स्थान आणि फ्युचुरास्कोप थीम पार्क. |- | [[बेझॉंसों]] || Besançon || [[दुब्स]] || [[बुरगॉन-फ्रांश-कोंते]] || १,१५,९३४ || १,१९,१९२ || घड्याळ निर्मिती उद्योग आणि व्हॉबानने बांधलेल्या मध्ययुगीन किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[ब्रेस्त]] || Brest || [[फिनिस्तर]] || [[ब्रत्तान्य]] || १,३९,६०२ || १,३९,६१९ || अटलांटिक किनाऱ्यावरील ब्रिटनी प्रदेशातील प्रमुख लष्करी बंदर. |- | [[बोर्दू]] || Bordeaux || [[जिरोंद]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || २,५४,४३६ || २,६१,८०४ || जगप्रसिद्ध बोर्दो वाईन उत्पादन प्रदेशाचे केंद्र. |- | [[मॉंतपेलिए]] || Montpellier || [[एरॉ (विभाग)|एरॉ]] || [[ऑक्सितानी]] || २,८५,१२१ || ३,०२,४५४ || युरोपातील सर्वात जुन्या कार्यरत विद्यापीठांपैकी एकासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[मार्सेल]] || Marseille || [[बुश-द्यु-रोन]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ८,६९,८१५ || ८,७३,०७६ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे सर्वात मोठे बंदर व देशातील दुसरे मोठे शहर. |- | [[मेस]] || Metz || [[मोझेल (विभाग)|मोझेल]] || [[ग्रों एस्त]] || १,१६,४२९ || १,२०,८७४ || मेश कॅथेड्रलच्या काचेच्या कलाकृती आणि पॉम्पिडू सेंटरसाठी प्रसिद्ध. |- | [[म्युलुझ]] || Mulhouse || [[ओ-ऱ्हाण]] || [[ग्रों एस्त]] || १,०९,४४३ || १,०६,३४१ || राष्ट्रीय मोटार वाहन संग्रहालयासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[रेंस]] || Reims || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || [[ग्रों एस्त]] || १,८२,४६० || १,७९,३८० || फ्रेंच राजांचा राज्याभिषेक होणारे ऐतिहासिक ठिकाण व शाम्पेन निर्मिती केंद्र. |- | [[रोऑं]] || Rouen || [[सीन-मारितिम]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,१०,१४५ || १,१४,०८३ || सीन नदीकाठचे नॉर्मंडीचे ऐतिहासिक शहर, जिथे जॉन ऑफ आर्कला मृत्यूदंड दिला गेला होता. |- | [[ऱ्हेन]] || Rennes || [[ईल-ए-व्हिलेन]] || [[ब्रत्तान्य]] || २,१६,८१५ || २,२५,०८१ || ब्रिटनी स्वायत्त सांस्कृतिक प्रदेशाची राजधानी. |- | [[ला आव्र]] || Le Havre || [[सीन-मारितिम]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,७०,१४७ || १,६६,०५८ || सीन नदीच्या मुखाशी असलेले फ्रान्सचे प्रमुख व्यापारी बंदर व युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ. |- | [[लिमोज]] || Limoges || [[ओत-व्हियेन]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || १,३२,१७५ || १,३०,५९२ || उच्च दर्जाच्या पोर्सिलेन (चीनी मातीची भांडी) निर्मितीसाठी जगप्रसिद्ध. |- | [[लील]] || Lille || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || २,३२,७८७ || २,३६,७१० || बेल्जियम सीमेजवळील उत्तर फ्रान्सचे प्रमुख सांस्कृतिक व औद्योगिक केंद्र. |- | [[ले मां]] || Le Mans || [[सार्त]] || [[पेई दे ला लोआर]] || १,४२,९४६ || १,४५,१५० || जगप्रसिद्ध २४ तासांच्या मोटर रेसिंग स्पर्धेसाठी प्रसिद्ध. |- | [[ल्यों]] || Lyon || [[मेट्रोपोल द ल्यों]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || ५,१६,०९२ || ५,२२,२५० || रोन व साओन नद्यांच्या संगमावरील फ्रान्सचे तिसरे मोठे शहर व खाद्यसंस्कृतीची राजधानी. |- | [[व्हर्साय]] || Versailles || [[इव्हलीन]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || ८५,८६२ || ८३,५८३ || फ्रान्सच्या राजांचा भव्य वर्साय राजवाडा असलेले शहर. |- | [[शालो-आं-शॉंपेन]] || Châlons-en-Champagne || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || [[ग्रों एस्त]] || ४७,३३९ || ४३,८७७ || मार्न विभागाची प्रशासकीय राजधानी व ऐतिहासिक शहर. |- | [[सेंत-एत्येन]] || Saint-Étienne || [[लोआर (विभाग)|लोआर]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,७२,५६५ || १,७२,७६९ || युनेस्को डिझाईन शहर म्हणून घोषित झालेले औद्योगिक शहर. |- | [[सेंत-देनिस]] || Saint-Denis || [[सीन-सेंत-देनिस]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || १,११,१३५ || १,१३,९४२ || पॅरिसचे उपनगर, फ्रेंच राजांची ऐतिहासिक समाधीस्थळे व स्ताद द फ्रान्स स्टेडियमचे स्थान. |- | [[स्त्रासबुर्ग]] || Strasbourg || [[बा-ऱ्हाण]] || [[ग्रों एस्त]] || २,८०,९६६ || २,९१,३१३ || युरोपियन युनियनच्या संसदेचे अधिकृत मुख्यालय व अल्सास प्रदेशाची राजधानी. |} ==हे सुद्धा पहा== *[[फ्रान्सचे प्रदेश]] *[[फ्रान्सचे विभाग]] [[वर्ग:फ्रान्समधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] hh858yo4uz6hv6abgtqr1v413kp9tdz 2718851 2718843 2026-10-11T07:06:04Z अभय नातू 206 /* प्रमुख शहरे */ 2718851 wikitext text/x-wiki '''[[फ्रान्स]]''' देशामधील शहरांची यादी: [[File:France-CIA WFB Map.png|thumb|[[फ्रान्स]]चा नकाशा]] [[File:Tour Eiffel, École militaire, Champ-de-Mars, Palais de Chaillot, La Défense - 02.jpg|thumb|upright|[[पॅरिस]], [[फ्रान्स]]ची राजधानी]] [[File:Marseille-corniche.jpg|thumb|upright|[[मार्सेल]]]] [[File:Basilique de Fourvière from Saone (Lyon).jpg|thumb|upright|[[ल्योन]]]] [[File:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|upright|[[तुलूझ]]]] [[File:Nice-night-view-with-blurred-cars 1200x900.jpg|thumb|upright|[[नीस]]]] [[File:Nantes - Erdre.jpg|thumb|upright|[[नॉंत]]]] [[File:Absolute place Kleber 02.jpg|thumb|upright|[[स्त्रासबुर्ग]]]] [[File:Montpellier fg04.jpg|thumb|upright|[[मॉंतपेलिए]]]] [[File:Bordeaux place de la bourse with tram.JPG|thumb|upright|[[बोर्दू]]]] [[File:Place du Général de Gaulle, Lille.JPG|thumb|upright|[[लील]]]] [[File:Opera-rennes-nuit.jpg|thumb|upright|[[ऱ्हेन]]]] [[File:Reims Basilique St Remi 01.JPG|thumb|upright|[[रीम्झ]]]] [[File:LeHavre.jpg|thumb|upright|[[ला आव्र]]]] [[File:Toulon place de la liberté-fontaine.jpg|thumb|upright|[[तुलॉं]]]] == प्रमुख शहरे == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! शहर !! रोमन नाव !! विभाग (Department) !! प्रदेश (Region) !! २०१७ गणना !! २०२१/२०२२ गणना !! नोंदी व वैशिष्ट्ये |- | [[आमियां]] || Amiens || [[सोम (विभाग)|सॉम]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || १,३४,०५७ || १,३४,१६७ || प्रसिद्ध गॉथिक कॅथेड्रल आणि जुल व्हर्नच्या निवासासाठी प्रसिद्ध. |- | [[आव्हियों]] || Avignon || [[वोक्ल्युझ]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ९१,९२१ || ९०,३३० || मध्ययुगीन काळात पोपचे निवासस्थान असलेले ऐतिहासिक शहर. |- | [[ओर्लेयों]] || Orléans || [[लोआरे]] || [[सांस-व्हाल दे लोआर]] || १,१६,६८५ || १,१६,६१७ || जॉन ऑफ आर्कशी ऐतिहासिक संबंध असलेले लोआर नदीकाठचे शहर. |- | [[ॲंजी]] || Angers || [[मेन-ए-लोआर]] || [[पेई दे ला लोआर]] || १,५२,९६० || १,५७,१७५ || ऐतिहासिक ॲंजू प्रांताची राजधानी व किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[कां]] || Caen || [[काल्व्हादोस]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,०५,३५४ || १,०८,२०० || विल्यम द कॉन्कररचे ऐतिहासिक शहर व नॉर्मंडी लँडिंग संग्रहालय. |- | [[कान, फ्रान्स|कान]] || Cannes || [[आल्प-मारितिम]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ७४,६०३ || ७३,२५५ || जगप्रसिद्ध [[कान चित्रपट महोत्सव]] यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[क्लेरमॉं-फेरॉं]] || Clermont-Ferrand || [[पुई-द-दोम]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,४३,८८६ || १,४७,३२७ || ज्वालामुखीच्या खडकांपासून बनलेल्या काळ्या कॅथेड्रलसाठी आणि मिश्लीन कंपनीचे मुख्यालय. |- | [[ग्रेनोबल]] || Grenoble || [[इसेर]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,५८,४५४ || १,५७,४७७ || फ्रेंच आल्प्स पर्वतरांगेच्या पायथ्याशी वसलेले विज्ञान व संशोधन केंद्र. |- | [[डंकर्क]] || Dunkerque || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || ८७,३५३ || ८६,७८८ || दुसऱ्या महायुद्धातील ऐतिहासिक सैनिकी माघार (ऑपरेशन डायनामो) साठी प्रसिद्ध बंदर. |- | [[तुर, फ्रान्स|तुर]] || Tours || [[अंद्र-ए-लोआर]] || [[सांस-व्हाल दे लोआर]] || १,३५,७८७ || १,३७,६५८ || लोआर खोऱ्यातील प्रसिद्ध राजवाडे आणि शुद्ध फ्रेंच बोलीसाठी ओळखले जाणारे शहर. |- | [[तुलॉं]] || Toulon || [[व्हार]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || १,७१,८२९ || १,८०,०५९ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे मुख्य नौदल बंदर. |- | [[तुलूझ]] || Toulouse || [[ओत-गारोन]] || [[ऑक्सितानी]] || ४,७९,५५३ || ५,०४,०७८ || गुलाबी विटांच्या इमारतींमुळे 'गुलाबी शहर' व युरोपियन एरोस्पेस उद्योग केंद्र (एअरबस मुख्यालय). |- | [[दिजॉं]] || Dijon || [[कोत-दोर]] || [[बुरगॉन-फ्रांश-कोंते]] || १,५६,९२० || १,५९,३४६ || ऐतिहासिक बर्गंडी प्रदेशाची राजधानी व प्रसिद्ध 'दिजॉन मस्टर्ड'साठी प्रसिद्ध. |- | [[नॉंत]] || Nantes || [[लोआर-अतांतिका]] || [[पेई दे ला लोआर]] || ३,१३,८२६ || ३,२३,२०४ || लोआर नदीच्या मुखाशी असलेले पश्चिम फ्रान्समधील प्रमुख औद्योगिक व सांस्कृतिक केंद्र. |- | [[नान्सी]] || Nancy || [[मेर्त-ए-मोझेल]] || [[ग्रों एस्त]] || १,०४,२८६ || १,०४,२६० || अर्ट नुव्हो वास्तुकला आणि स्टॅनिस्लास चौकासाठी प्रसिद्ध. |- | [[निम]] || Nîmes || [[गार (विभाग)|गार]] || [[ऑक्सितानी]] || १,५०,६१० || १,४८,१०४ || अत्यंत सुस्थितीत असलेल्या रोमन अरेना व प्राचीन अवशेषांसाठी प्रसिद्ध. |- | [[नीस]] || Nice || [[आल्प-मारितिम]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ३,४०,०१७ || ३,४८,०८५ || 'फ्रेंच रिव्हिएरा' किनाऱ्याचे प्रमुख पर्यटन केंद्र व फ्रान्सचे सातवे मोठे शहर. |- | [[पॅरिस]] || Paris || [[पॅरिस]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || २१,८७,५२६ || २१,३३,१११ || फ्रान्सची राजधानी, जागतिक फॅशन, संस्कृती व अर्थव्यवस्थेचे प्रमुख केंद्र. |- | [[पॉइती]] || Poitiers || [[व्हियेन (विभाग)|व्हियेन]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || ८८,६७८ || ९०,२४० || ऐतिहासिक पोइटियर्स युद्धाचे स्थान आणि फ्युचुरास्कोप थीम पार्क. |- | [[बेझॉंसों]] || Besançon || [[दुब्स]] || [[बुरगॉन-फ्रांश-कोंते]] || १,१५,९३४ || १,१९,१९२ || घड्याळ निर्मिती उद्योग आणि व्हॉबानने बांधलेल्या मध्ययुगीन किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[ब्रेस्त]] || Brest || [[फिनिस्तर]] || [[ब्रत्तान्य]] || १,३९,६०२ || १,३९,६१९ || अटलांटिक किनाऱ्यावरील ब्रिटनी प्रदेशातील प्रमुख लष्करी बंदर. |- | [[बोर्दू]] || Bordeaux || [[जिरोंद]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || २,५४,४३६ || २,६१,८०४ || जगप्रसिद्ध बोर्दो वाईन उत्पादन प्रदेशाचे केंद्र. |- | [[मॉंतपेलिए]] || Montpellier || [[एरॉ (विभाग)|एरॉ]] || [[ऑक्सितानी]] || २,८५,१२१ || ३,०२,४५४ || युरोपातील सर्वात जुन्या कार्यरत विद्यापीठांपैकी एकासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[मार्सेल]] || Marseille || [[बुश-द्यु-रोन]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ८,६९,८१५ || ८,७३,०७६ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे सर्वात मोठे बंदर व देशातील दुसरे मोठे शहर. |- | [[मेस]] || Metz || [[मोझेल (विभाग)|मोझेल]] || [[ग्रों एस्त]] || १,१६,४२९ || १,२०,८७४ || मेश कॅथेड्रलच्या काचेच्या कलाकृती आणि पॉम्पिडू सेंटरसाठी प्रसिद्ध. |- | [[म्युलुझ]] || Mulhouse || [[ओ-ऱ्हाण]] || [[ग्रों एस्त]] || १,०९,४४३ || १,०६,३४१ || राष्ट्रीय मोटार वाहन संग्रहालयासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[रेंस]] || Reims || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || [[ग्रों एस्त]] || १,८२,४६० || १,७९,३८० || फ्रेंच राजांचा राज्याभिषेक होणारे ऐतिहासिक ठिकाण व शाम्पेन निर्मिती केंद्र. |- | [[रोऑं]] || Rouen || [[सीन-मारितिम]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,१०,१४५ || १,१४,०८३ || सीन नदीकाठचे नॉर्मंडीचे ऐतिहासिक शहर, जिथे जॉन ऑफ आर्कला मृत्यूदंड दिला गेला होता. |- | [[ऱ्हेन]] || Rennes || [[ईल-ए-व्हिलेन]] || [[ब्रत्तान्य]] || २,१६,८१५ || २,२५,०८१ || ब्रिटनी स्वायत्त सांस्कृतिक प्रदेशाची राजधानी. |- | [[ला आव्र]] || Le Havre || [[सीन-मारितिम]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,७०,१४७ || १,६६,०५८ || सीन नदीच्या मुखाशी असलेले फ्रान्सचे प्रमुख व्यापारी बंदर व युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ. |- | [[लिमोज]] || Limoges || [[ओत-व्हियेन]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || १,३२,१७५ || १,३०,५९२ || उच्च दर्जाच्या पोर्सिलेन (चीनी मातीची भांडी) निर्मितीसाठी जगप्रसिद्ध. |- | [[लील]] || Lille || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || २,३२,७८७ || २,३६,७१० || बेल्जियम सीमेजवळील उत्तर फ्रान्सचे प्रमुख सांस्कृतिक व औद्योगिक केंद्र. |- | [[ले मां]] || Le Mans || [[सार्त]] || [[पेई दे ला लोआर]] || १,४२,९४६ || १,४५,१५० || जगप्रसिद्ध २४ तासांच्या मोटर रेसिंग स्पर्धेसाठी प्रसिद्ध. |- | [[ल्यों]] || Lyon || [[मेट्रोपोल द ल्यों]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || ५,१६,०९२ || ५,२२,२५० || रोन व साओन नद्यांच्या संगमावरील फ्रान्सचे तिसरे मोठे शहर व खाद्यसंस्कृतीची राजधानी. |- | [[व्हर्साय]] || Versailles || [[इव्हलीन]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || ८५,८६२ || ८३,५८३ || फ्रान्सच्या राजांचा भव्य वर्साय राजवाडा असलेले शहर. |- | [[शालो-आं-शॉंपेन]] || Châlons-en-Champagne || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || [[ग्रों एस्त]] || ४७,३३९ || ४३,८७७ || मार्न विभागाची प्रशासकीय राजधानी व ऐतिहासिक शहर. |- | [[सेंत-एत्येन]] || Saint-Étienne || [[लोआर (विभाग)|लोआर]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,७२,५६५ || १,७२,७६९ || युनेस्को डिझाईन शहर म्हणून घोषित झालेले औद्योगिक शहर. |- | [[सेंत-देनिस]] || Saint-Denis || [[सीन-सेंत-देनिस]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || १,११,१३५ || १,१३,९४२ || पॅरिसचे उपनगर, फ्रेंच राजांची ऐतिहासिक समाधीस्थळे व स्ताद द फ्रान्स स्टेडियमचे स्थान. |- | [[स्त्रासबुर्ग]] || Strasbourg || [[बा-ऱ्हाण]] || [[ग्रों एस्त]] || २,८०,९६६ || २,९१,३१३ || युरोपियन युनियनच्या संसदेचे अधिकृत मुख्यालय व अल्सास प्रदेशाची राजधानी. |} ==हे सुद्धा पहा== *[[फ्रान्सचे प्रदेश]] *[[फ्रान्सचे विभाग]] [[वर्ग:फ्रान्समधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] 3mt0epm00g9j4bya7ikvkzpnh6es2sq 2718870 2718851 2026-10-11T07:16:03Z अभय नातू 206 /* प्रमुख शहरे */ 2718870 wikitext text/x-wiki '''[[फ्रान्स]]''' देशामधील शहरांची यादी: [[File:France-CIA WFB Map.png|thumb|[[फ्रान्स]]चा नकाशा]] [[File:Tour Eiffel, École militaire, Champ-de-Mars, Palais de Chaillot, La Défense - 02.jpg|thumb|upright|[[पॅरिस]], [[फ्रान्स]]ची राजधानी]] [[File:Marseille-corniche.jpg|thumb|upright|[[मार्सेल]]]] [[File:Basilique de Fourvière from Saone (Lyon).jpg|thumb|upright|[[ल्योन]]]] [[File:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|upright|[[तुलूझ]]]] [[File:Nice-night-view-with-blurred-cars 1200x900.jpg|thumb|upright|[[नीस]]]] [[File:Nantes - Erdre.jpg|thumb|upright|[[नॉंत]]]] [[File:Absolute place Kleber 02.jpg|thumb|upright|[[स्त्रासबुर्ग]]]] [[File:Montpellier fg04.jpg|thumb|upright|[[मॉंतपेलिए]]]] [[File:Bordeaux place de la bourse with tram.JPG|thumb|upright|[[बोर्दू]]]] [[File:Place du Général de Gaulle, Lille.JPG|thumb|upright|[[लील]]]] [[File:Opera-rennes-nuit.jpg|thumb|upright|[[ऱ्हेन]]]] [[File:Reims Basilique St Remi 01.JPG|thumb|upright|[[रीम्झ]]]] [[File:LeHavre.jpg|thumb|upright|[[ला आव्र]]]] [[File:Toulon place de la liberté-fontaine.jpg|thumb|upright|[[तुलॉं]]]] == प्रमुख शहरे == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! शहर !! रोमन नाव !! विभाग (Department) !! प्रदेश (Region) !! २०१७ गणना !! २०२१/२०२२ गणना !! नोंदी व वैशिष्ट्ये |- | [[आमियां]] || Amiens || [[सोम (विभाग)|सॉम]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || १,३४,०५७ || १,३४,१६७ || प्रसिद्ध गॉथिक कॅथेड्रल आणि जुल व्हर्नच्या निवासासाठी प्रसिद्ध. |- | [[आव्हियों]] || Avignon || [[वोक्ल्युझ]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ९१,९२१ || ९०,३३० || मध्ययुगीन काळात पोपचे निवासस्थान असलेले ऐतिहासिक शहर. |- | [[ओर्लेयों]] || Orléans || [[लोआरे]] || [[सांस-व्हाल दे लोआर]] || १,१६,६८५ || १,१६,६१७ || जॉन ऑफ आर्कशी ऐतिहासिक संबंध असलेले लोआर नदीकाठचे शहर. |- | [[ॲंजी]] || Angers || [[मेन-ए-लोआर]] || [[पेई दे ला लोआर]] || १,५२,९६० || १,५७,१७५ || ऐतिहासिक ॲंजू प्रांताची राजधानी व किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[कां]] || Caen || [[काल्व्हादोस]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,०५,३५४ || १,०८,२०० || विल्यम द कॉन्कररचे ऐतिहासिक शहर व नॉर्मंडी लँडिंग संग्रहालय. |- | [[कान, फ्रान्स|कान]] || Cannes || [[आल्प-मारितिम]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ७४,६०३ || ७३,२५५ || जगप्रसिद्ध [[कान चित्रपट महोत्सव]] यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[क्लेरमॉं-फेरॉं]] || Clermont-Ferrand || [[पुई-द-दोम]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,४३,८८६ || १,४७,३२७ || ज्वालामुखीच्या खडकांपासून बनलेल्या काळ्या कॅथेड्रलसाठी आणि मिश्लीन कंपनीचे मुख्यालय. |- | [[ग्रेनोबल]] || Grenoble || [[इसेर]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,५८,४५४ || १,५७,४७७ || फ्रेंच आल्प्स पर्वतरांगेच्या पायथ्याशी वसलेले विज्ञान व संशोधन केंद्र. |- | [[डंकर्क]] || Dunkerque || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || ८७,३५३ || ८६,७८८ || दुसऱ्या महायुद्धातील ऐतिहासिक सैनिकी माघार (ऑपरेशन डायनामो) साठी प्रसिद्ध बंदर. |- | [[तुर, फ्रान्स|तुर]] || Tours || [[अंद्र-ए-लोआर]] || [[सांस-व्हाल दे लोआर]] || १,३५,७८७ || १,३७,६५८ || लोआर खोऱ्यातील प्रसिद्ध राजवाडे आणि शुद्ध फ्रेंच बोलीसाठी ओळखले जाणारे शहर. |- | [[तुलॉं]] || Toulon || [[व्हार]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || १,७१,८२९ || १,८०,०५९ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे मुख्य नौदल बंदर. |- | [[तुलूझ]] || Toulouse || [[ओत-गारोन]] || [[ऑक्सितानी]] || ४,७९,५५३ || ५,०४,०७८ || गुलाबी विटांच्या इमारतींमुळे 'गुलाबी शहर' व युरोपियन एरोस्पेस उद्योग केंद्र (एअरबस मुख्यालय). |- | [[दिजॉं]] || Dijon || [[कोत-दोर]] || [[बुरगॉन-फ्रांश-कोंते]] || १,५६,९२० || १,५९,३४६ || ऐतिहासिक बर्गंडी प्रदेशाची राजधानी व प्रसिद्ध 'दिजॉन मस्टर्ड'साठी प्रसिद्ध. |- | [[नॉंत]] || Nantes || [[लोआर-अतांतिका]] || [[पेई दे ला लोआर]] || ३,१३,८२६ || ३,२३,२०४ || लोआर नदीच्या मुखाशी असलेले पश्चिम फ्रान्समधील प्रमुख औद्योगिक व सांस्कृतिक केंद्र. |- | [[नान्सी]] || Nancy || [[मेर्त-ए-मोझेल]] || [[ग्रों एस्त]] || १,०४,२८६ || १,०४,२६० || अर्ट नुव्हो वास्तुकला आणि स्टॅनिस्लास चौकासाठी प्रसिद्ध. |- | [[निम]] || Nîmes || [[गार (विभाग)|गार]] || [[ऑक्सितानी]] || १,५०,६१० || १,४८,१०४ || अत्यंत सुस्थितीत असलेल्या रोमन अरेना व प्राचीन अवशेषांसाठी प्रसिद्ध. |- | [[नीस]] || Nice || [[आल्प-मारितिम]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ३,४०,०१७ || ३,४८,०८५ || 'फ्रेंच रिव्हिएरा' किनाऱ्याचे प्रमुख पर्यटन केंद्र व फ्रान्सचे सातवे मोठे शहर. |- | [[पॅरिस]] || Paris || [[पॅरिस]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || २१,८७,५२६ || २१,३३,१११ || फ्रान्सची राजधानी, जागतिक फॅशन, संस्कृती व अर्थव्यवस्थेचे प्रमुख केंद्र. |- | [[पॉइती]] || Poitiers || [[व्हियेन (विभाग)|व्हियेन]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || ८८,६७८ || ९०,२४० || ऐतिहासिक पोइटियर्स युद्धाचे स्थान आणि फ्युचुरास्कोप थीम पार्क. |- | [[बेझॉंसों]] || Besançon || [[दुब्स]] || [[बुरगॉन-फ्रांश-कोंते]] || १,१५,९३४ || १,१९,१९२ || घड्याळ निर्मिती उद्योग आणि व्हॉबानने बांधलेल्या मध्ययुगीन किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध. |- | [[ब्रेस्त]] || Brest || [[फिनिस्तर]] || [[ब्रत्तान्य]] || १,३९,६०२ || १,३९,६१९ || अटलांटिक किनाऱ्यावरील ब्रिटनी प्रदेशातील प्रमुख लष्करी बंदर. |- | [[बोर्दू]] || Bordeaux || [[जिरोंद]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || २,५४,४३६ || २,६१,८०४ || जगप्रसिद्ध बोर्दो वाईन उत्पादन प्रदेशाचे केंद्र. |- | [[मॉंतपेलिए]] || Montpellier || [[एरॉ (विभाग)|एरॉ]] || [[ऑक्सितानी]] || २,८५,१२१ || ३,०२,४५४ || युरोपातील सर्वात जुन्या कार्यरत विद्यापीठांपैकी एकासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[मार्सेल]] || Marseille || [[बुश-द्यु-रोन]] || [[प्रोव्हांस-आल्प-कोत दाझ्युर]] || ८,६९,८१५ || ८,७३,०७६ || भूमध्य समुद्रावरील फ्रान्सचे सर्वात मोठे बंदर व देशातील दुसरे मोठे शहर. |- | [[मेस]] || Metz || [[मोझेल (विभाग)|मोझेल]] || [[ग्रों एस्त]] || १,१६,४२९ || १,२०,८७४ || मेश कॅथेड्रलच्या काचेच्या कलाकृती आणि पॉम्पिडू सेंटरसाठी प्रसिद्ध. |- | [[म्युलुझ]] || Mulhouse || [[ऑत-ऱ्हिन]] || [[ग्रों एस्त]] || १,०९,४४३ || १,०६,३४१ || राष्ट्रीय मोटार वाहन संग्रहालयासाठी प्रसिद्ध शहर. |- | [[रेंस]] || Reims || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || [[ग्रों एस्त]] || १,८२,४६० || १,७९,३८० || फ्रेंच राजांचा राज्याभिषेक होणारे ऐतिहासिक ठिकाण व शाम्पेन निर्मिती केंद्र. |- | [[रोऑं]] || Rouen || [[सीन-मारितिम]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,१०,१४५ || १,१४,०८३ || सीन नदीकाठचे नॉर्मंडीचे ऐतिहासिक शहर, जिथे जॉन ऑफ आर्कला मृत्यूदंड दिला गेला होता. |- | [[ऱ्हेन]] || Rennes || [[ईल-ए-व्हिलेन]] || [[ब्रत्तान्य]] || २,१६,८१५ || २,२५,०८१ || ब्रिटनी स्वायत्त सांस्कृतिक प्रदेशाची राजधानी. |- | [[ला आव्र]] || Le Havre || [[सीन-मारितिम]] || [[नॉर्मंडी (प्रदेश)|नॉर्मंडी]] || १,७०,१४७ || १,६६,०५८ || सीन नदीच्या मुखाशी असलेले फ्रान्सचे प्रमुख व्यापारी बंदर व युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ. |- | [[लिमोज]] || Limoges || [[ओत-व्हियेन]] || [[नुव्हेल-ॲकितेन]] || १,३२,१७५ || १,३०,५९२ || उच्च दर्जाच्या पोर्सिलेन (चीनी मातीची भांडी) निर्मितीसाठी जगप्रसिद्ध. |- | [[लील]] || Lille || [[नॉर (विभाग)|नॉर]] || [[ओ-द-फ्रान्स]] || २,३२,७८७ || २,३६,७१० || बेल्जियम सीमेजवळील उत्तर फ्रान्सचे प्रमुख सांस्कृतिक व औद्योगिक केंद्र. |- | [[ले मां]] || Le Mans || [[सार्त]] || [[पेई दे ला लोआर]] || १,४२,९४६ || १,४५,१५० || जगप्रसिद्ध २४ तासांच्या मोटर रेसिंग स्पर्धेसाठी प्रसिद्ध. |- | [[ल्यों]] || Lyon || [[मेट्रोपोल द ल्यों]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || ५,१६,०९२ || ५,२२,२५० || रोन व साओन नद्यांच्या संगमावरील फ्रान्सचे तिसरे मोठे शहर व खाद्यसंस्कृतीची राजधानी. |- | [[व्हर्साय]] || Versailles || [[इव्हलीन]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || ८५,८६२ || ८३,५८३ || फ्रान्सच्या राजांचा भव्य वर्साय राजवाडा असलेले शहर. |- | [[शालो-आं-शॉंपेन]] || Châlons-en-Champagne || [[मार्न (विभाग)|मार्न]] || [[ग्रों एस्त]] || ४७,३३९ || ४३,८७७ || मार्न विभागाची प्रशासकीय राजधानी व ऐतिहासिक शहर. |- | [[सेंत-एत्येन]] || Saint-Étienne || [[लोआर (विभाग)|लोआर]] || [[ओव्हेर्न्य-रोन-आल्प]] || १,७२,५६५ || १,७२,७६९ || युनेस्को डिझाईन शहर म्हणून घोषित झालेले औद्योगिक शहर. |- | [[सेंत-देनिस]] || Saint-Denis || [[सीन-सेंत-देनिस]] || [[ईल-द-फ्रान्स]] || १,११,१३५ || १,१३,९४२ || पॅरिसचे उपनगर, फ्रेंच राजांची ऐतिहासिक समाधीस्थळे व स्ताद द फ्रान्स स्टेडियमचे स्थान. |- | [[स्त्रासबुर्ग]] || Strasbourg || [[बास-ऱ्हिन]] || [[ग्रों एस्त]] || २,८०,९६६ || २,९१,३१३ || युरोपियन युनियनच्या संसदेचे अधिकृत मुख्यालय व अल्सास प्रदेशाची राजधानी. |} ==हे सुद्धा पहा== *[[फ्रान्सचे प्रदेश]] *[[फ्रान्सचे विभाग]] [[वर्ग:फ्रान्समधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] g6719cezcirlma7zkqxb2zl300vnr7n 0 98676 2718808 2597922 2026-10-11T06:11:50Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up, replaced: आखुड → आखूड using [[Project:AWB|AWB]] 2718808 wikitext text/x-wiki उंच ठिकाणी होणाऱ्या बांधकामासाठी पाईपलाईनद्वारे सिमेंट कॉंक्रिट पुरविणाऱ्या यंत्रास '''{{लेखनाव}}''' किंवा 'कॉंक्रिट बुम प्लेसर' असे म्हणतात. यास आखूड किंवा लांब करता येण्याजोगा एक हात असतो.त्याचे योगाने कॉंक्रिट सुमारे २० मीटर उंचीपर्यंत टाकता येऊ शकते.त्याचे शेवटचे टोकास मोडता/वळविता येण्याजोगा रबरी किंवा पॉलीप्रोपेलीनचा पाईप असतो. त्याने कॉंक्रिट नेमके ठिकाणी टाकता येते. हे यंत्र एका ट्रकवर बसविलेले असते.त्या ट्रकमध्ये 'कोंक्रिट बॅचिंग प्लॅंट' मधुन 'मिलर' द्वारे सिमेंट कॉंक्रिट वाहुन आणुन ते त्याच्या हॉपरमध्ये टाकण्यात येते.तेथुन ते आवश्यक ठिकाणी पंप केल्या जाते.बुम प्लेसरचे वाहन व प्रत्यक्षात बुमचे शेवटचे टोक यात बरेच अंतर असल्यामुळे यंत्रचालक व शेवटच्या टोकादरम्यान संवाद साधण्यासाठी बिनतारी यंत्राची सोय असते.त्याजोगे यंत्रचालकास हवे ते आदेश देता येउ शकतात. यंत्राचा हात बराच उंच जात असल्यामुळे, संतुलन साधण्यासाठी वाहनास चार आधार देण्याची सोय असते.काम झाल्यावर हे आधार काढुन टाकण्यात येतात.त्यामुळे,ते वाहन आवश्यक असलेल्या दुसऱ्या ठिकाणी नेणे सोईचे होते.यंत्राचा हात लांब करणे, हवा तितका व हव्या त्या दिशेस मोडणे,त्याचे अंतर कमी जास्त करणे, हाताची घडी करणे ही सर्व कामे त्यात उभारलेली 'हायड्रॉलिक्स प्रणाली' वापरून सोईस्कररित्या करण्यात येतात. {{विस्तार}} <gallery> चित्र:Boom placer.jpg|मोबाईल कॉंक्रिट बुम प्लेसर चित्र:Concrete boom placer InAction.jpg|कॉंक्रिट बुम प्लेसर कार्यरत असतांना. त्याचे मागील बाजूस उभा असणारा 'मिलर' त्यात कॉंक्रिट ओतत आहे. चित्र:Chimney power station.jpg|धुरांड्याचे बांधकामासाठी वापरण्यात येणारा कॉंक्रिट बुम प्लेसर चित्र:Boom Placers boom putting concrete.jpg |कॉंक्रिट बुम प्लेसरचा हात कॉंक्रिट टाकतांना चित्र:Concrete placement 2.jpg|कॉंक्रिट बुम प्लेसरद्वारे पंप करण्यात येणारे कॉंक्रिट योग्य जागी टाकण्यात येत असतांना. </gallery> [[वर्ग:स्थापत्य अभियांत्रिकी]] [[वर्ग:यंत्रे]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} et918479l989g1rx3dvlue9kraezcwr 0 99771 2718797 2511120 2026-10-11T06:01:54Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2718797 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = जीसॅट-१२ | चित्र = Gsat12 img.gif | चित्रशीर्षक = जीसॅट-१२ | उपशीर्षक = | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]] इस्रो | कक्षा = [[भूस्थिर]] ८३ रेखांश पूर्व | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[पीएसएलव्ही सी१७]] | प्रक्षेपक स्थान = [[सतीश धवन अंतराळ केंद्र]] | प्रक्षेपक देश = [[भारत]] | प्रक्षेपण दिनांक = १५ जुलै २०११ | प्रक्षेपण भाग संख्या = ४ | इंधन = घन व द्रव | वजन = १४१० किलो | आकार = १..४८५× १.४८० × १.४४६ मीटर | वस्तुमान = | ऊर्जा = १४३० वॅट | ट्रांसपाँडर संख्या = १२ | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = १२ विस्तृत सी-बँड ट्रांसपाँडर | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश्य = दळणवळण, उपग्रह प्रसारण | शोध = | कार्यकाळ = ८ वर्षे | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/pslv-c17/pdf/pslv-c17-brochure.pdf#GSAT-12 }} '''जीसॅट-१२''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. == विवरण == * उपग्रह-जीसॅट-१२ * अवकाशात प्रक्षेपण- १ मार्च २००७ * [[प्रक्षेपक यान]] - [[पीएसएलव्ही सी१७]] * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[सतीश धवन अंतराळ केंद्र]] * काम बंद दिनांक - * वजन - ३०२५किलो * आकार - १..४८५× १.४८० × १.४४६ मीटर * ऊर्जा - ५८५९ वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ सी बँड ट्रांसपाँडर, * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ८३[[रेखांश]] पूर्व * कार्यकाळ - ८ वर्षे * उद्देश - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] [http://www.isro.org/satellites/gsat-12.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{विस्तार}} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 7580yvwub5mkro1zfcdubvzn0khxu9y 0 100231 2718795 2511118 2026-10-11T06:01:48Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2718795 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह =जीसॅट-४ | चित्र =Gsat4_img.gif‎ | चित्रशीर्षक = जीसॅट-४ | उपशीर्षक = जीसॅट-४ | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] [[रेखांश]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = | प्रक्षेपक स्थान = | प्रक्षेपक देश = | प्रक्षेपण दिनांक = १५ .०४ .२०१० | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = [[मोनो मिथेन हायड्रयाझिन]] | वजन = | आकार = | वस्तुमान = | ऊर्जा = | ट्रान्सपॉंडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = १२ सी बँड ट्रांसपाँडर, | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/gsat-4.aspx }} '''जीसॅट-४''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. == विवरण == * उपग्रह-जीसॅट-४ * अवकाशात प्रक्षेपण- १५ .०४ .२०१० * [[प्रक्षेपक यान]] - * [[प्रक्षेपक स्थान]] - * काम बंद दिनांक - * वजन - * आकार - * विद्युत पुरवठा - * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ सी बँड ट्रांसपाँडर, * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] [[रेखांश]] * कार्यकाळ - * उद्देश - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] [http://www.isro.org/satellites/gsat-4.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] [http://www.isro.org/gslv-d3/pdf/GSLV-D3_GSAT-4%20Brochure.pdf अधिक माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207165809/http://www.isro.org/gslv-d3/pdf/GSLV-D3_GSAT-4%20Brochure.pdf |date=2014-02-07 }} [[वर्ग:कृत्रिम उपग्रह]] [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} l9wtptcp48d1a20vx5afpwykl3nh5sf 0 100246 2718796 2511121 2026-10-11T06:01:51Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2718796 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह =जीसॅट-१ | चित्र =Gsat1_img.gif‎ | चित्रशीर्षक = जीसॅट-१ | उपशीर्षक = जीसॅट-१ | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] [[रेखांश]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = GSLV–D1 | प्रक्षेपक स्थान = | प्रक्षेपक देश = | प्रक्षेपण दिनांक = १८-एप्रिल-२००१ | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = [[मोनो मिथेन हायड्रयाझिन]] | वजन = १५३० किलो | आकार = | वस्तुमान = | ऊर्जा = | ट्रान्सपॉंडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = १२ सी बँड ट्रांसपाँडर, | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/gsat-1.aspx }} '''जीसॅट-१''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. == विवरण == * उपग्रह-जीसॅट-१ * अवकाशात प्रक्षेपण- १८-एप्रिल-२००१ * [[प्रक्षेपक यान]] - GSLV–D1 * [[प्रक्षेपक स्थान]] - * काम बंद दिनांक - * वजन - १५३० किलो * आकार - * विद्युत पुरवठा - * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ सी बँड ट्रांसपाँडर, * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] [[रेखांश]] * कार्यकाळ - * उद्देश - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] [http://www.isro.org/satellites/gsat-1.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140113090528/http://www.isro.org/satellites/gsat-1.aspx |date=2014-01-13 }} [[वर्ग:कृत्रिम उपग्रह]] [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} pho1575hm6zglrygeatcwzea7roierg 0 100248 2718793 2511109 2026-10-11T06:01:41Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2718793 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह =जीसॅट-३ | चित्र =Gsat3edusat_img.gif‎ | चित्रशीर्षक = जीसॅट-३ | उपशीर्षक = जीसॅट-३ | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] ७४ [[रेखांश]] पूर्व | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = GSLV-F01 | प्रक्षेपक स्थान = | प्रक्षेपक देश = | प्रक्षेपण दिनांक = २० सप्टेंबर २००४ | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = [[मोनो मिथेन हायड्रयाझिन]] | वजन = १९५०.५ किलो | आकार = २.५४ x १.५२५ मीटर | वस्तुमान = | विद्युत पुरवठा = २०४० वॅट् | ट्रान्सपॉंडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = १२ सी बँड ट्रांसपाँडर,१२ केयु बँड ट्रांसपाँडर | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = ७ वर्ष | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/edusat.aspx }} '''जीसॅट-३''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. == विवरण == * उपग्रह-जीसॅट-३ * अवकाशात प्रक्षेपण- २० सप्टेंबर २००४ * [[प्रक्षेपक यान]] - GSLV-F01 * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - * वजन - १९५०.५ किलो * आकार - २.५४ x १.५२५ मीटर * विद्युत पुरवठा - २०४० वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ सी बँड ट्रांसपाँडर,१२ केयु बँड ट्रांसपाँडर * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ७४ [[रेखांश]] पूर्व * कार्यकाळ - ७ वर्ष * उद्देश - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]] [http://www.isro.org/satellites/edusat.aspx भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121227162328/http://isro.org/satellites/edusat.aspx |date=2012-12-27 }} [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] [[वर्ग:कृत्रिम उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 7cp56jqnf5rilx1np87zlo68so0hc17 0 125501 2718765 2339382 2026-10-11T05:57:52Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनली → झाली using [[Project:AWB|AWB]] 2718765 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संयुक्त राष्ट्रे | नाव = आंतरराष्ट्रीय मजूर संस्था<br /><small>International Labour Organization<br />Organisation internationale du Travail<br />Organización Internacional del Trabajo</small> | चित्र =Flag of ILO.svg | width = 150 px | वर्णन =आय.एल.ओ.चा ध्वज | प्रकार = संस्था | मुख्य = | स्थिती = कार्यरत | स्थापना = इ.स. १९१९ | मुख्यालय = [[जिनिव्हा]] | संकेतस्थळ = [http://www.ilo.org/ ilo.org] | parent = [[संयुक्त राष्ट्रे आर्थिक व सामाजिक परिषद|आर्थिक व सामाजिक परिषद]] | subsidiaries = | footnotes = }} '''आंतरराष्ट्रीय मजूर संस्था''' ही [[संयुक्त राष्ट्रसंघ]]ाची एक विशेष संस्था आहे. ही संस्था जगातील मजूर वर्गाच्या समस्या सोडवण्याचा प्रयत्न करते. '''घोषवाक्य''' : "''नोकऱ्यांचे प्रवर्तन,लोकांचे सरक्षण''." '''१९७९'''. : स्थापनेच्या ५० व्या वर्षी शांततेचा नोबेल पुरस्कार मिळाला. '''१९४६'''. : संयुक्त राष्ट्रांची पहिली विशेषिकृत संघटना झाली. ==बाह्य दुवे== {{Commons category|International Labour Organization|आंतरराष्ट्रीय मजूर संस्था}} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.ilo.org/ | title = {{लेखनाव}} - अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = इंग्लिश }} {{संयुक्त राष्ट्रे}} [[वर्ग:संयुक्त राष्ट्रे]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} et6sdot6gnib5np6fql356i0mumds6p 0 125753 2718581 2712310 2026-10-10T13:42:28Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718581 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''टाटा इंडिगो''' हे [[टाटा मोटर्स]] या कंपनीचे कॉम्पॅक्ट प्रकारचे लोकप्रिय वाहन आहे. ही कार मांझा टाटा इंडिगोची सुधारलेली आवृत्ती आहे. == इंजिन विकल्प == टाटा इंडिगो [[पेट्रोल]] आणि [[डिझेल]] या दोन्ही इंजिन पर्यायांसह उपलब्ध करून देण्यात आली होती.<ref>{{cite web | title = टाटा इंडिगो तांत्रिक तपशील आणि वैशिष्ट्ये | url = https://www.carwale.com/tata-cars/indigo/specifications/ | publisher = कारवाले (CarWale) | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === पेट्रोल इंजिन === * '''१.४ लिटर एमपीएफआय (MPFi) पेट्रोल:''' सुरुवातीच्या इंडिगो मॉडेल्समध्ये १,४०५ सीसी क्षमतेचे ४-सिलिंडर एमपीएफआय (मल्टि-पॉइंट फ्युएल इंजेक्शन) नॅचरली अॅस्पिरेटेड पेट्रोल इंजिन वापरले गेले, जे सुमारे ८५ बीएचपी (BHP) शक्ती आणि ११० एनएम (Nm) टॉर्क निर्माण करत असे. === डिझेल इंजिन === * '''१.४ लिटर टर्बो-डिझेल:''' टाटा इंडिगोमध्ये १,४०५ सीसी क्षमतेचे ४-सिलिंडर टर्बोचार्ज्ड डिझेल इंजिन उपलब्ध होते, जे सुमारे ७० बीएचपी शक्ती आणि १३५ एनएम टॉर्क निर्माण करत असे. इंधनाची चांगली बचत आणि मजबूत टॉर्क यामुळे हे इंजिन व्यावसायिक व वैयक्तिक वापरासाठी अत्यंत लोकप्रिय ठरले.<ref>{{cite web | title = टाटा इंडिगो मरिना डिझेल तांत्रिक वैशिष्ट्ये | url = https://www.autocarindia.com/cars/tata/indigo-marina/specifications | publisher = ऑटोकार इंडिया | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * '''१.४ लिटर डायकोर (DiCOR):''' नंतरच्या सुधारित मॉडेल्समध्ये टाटाने अत्याधुनिक 'डायरेक्ट इंजेक्शन कॉमन रेल' (DiCOR) तंत्रज्ञानावर आधारित १.४ लिटर डिझेल इंजिन सादर केले. हे इंजिन कमी आवाजात अधिक कार्यक्षमता आणि चांगली इंधन बचत देत असे. * '''१.३ लिटर क्वाड्राजेट (Quadrajet):''' टाटा इंडिगो मांझा या प्रगत आवृत्तीमध्ये १,२४८ सीसी क्षमतेचे ४-सिलिंडर क्वाड्राजेट कॉमन रेल डिझेल इंजिन बसवण्यात आले होते. हे इंजिन ९० बीएचपी शक्ती आणि २०० एनएम टॉर्क निर्माण करण्यास सक्षम होते.<ref>{{cite web | title = टाटा इंडिगो मांझा क्वाड्राजेट वैशिष्ट्ये आणि परीक्षण | url = https://www.zigwheels.com/newcars/Tata/Manza/specifications | publisher = झिगव्हील्स (ZigWheels) | access-date = २५ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:टाटाची वाहने|इंडिगो]] aij8691qvxqwk3h47flq83xlo6xuolu 0 126377 2718729 2689970 2026-10-11T03:16:17Z अभय नातू 206 दुवे 2718729 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय शहर | नाव = श्रीवर्धन | जिल्हा_नाव = रायगड | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | लोकसंख्या = १५,१८७ | जनगणना_वर्ष = (२००१) | क्षेत्रफळ = | दूरध्वनी_कोड = ०२१२७ | पोस्टल_कोड = ४०२११० | आरटीओ_कोड = MH ०६ | निर्वाचित_प्रमुख_नाव = | निर्वाचित_पद_नाव = | प्रशासकीय_प्रमुख_नाव = | प्रशासकीय_पद_नाव = | संकेतस्थळ_लिंक = }} '''श्रीवर्धन''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यातील]] एका तालुक्याचे ठिकाण असून [[कोकण|कोकण किनारपट्टीवरील]] एक मुख्य शहर आहे. [[दिघी बंदर]] हे श्रीवर्धन तालुक्यात आहे. कोकणातील ७ महत्त्वाच्या [[दीपगृह|दीपगृहांपैकी]] एक दीपगृह येथे आहे.<ref>{{cite news |script-title=mr:कोकणातील महत्त्वाचे दीपगृह |url=https://maharashtratimes.com/ |work=[[महाराष्ट्र टाईम्स]] |date=2022-04-04 |access-date=2026-10-10}}</ref> == इतिहास == श्रीवर्धन हे ऐतिहासिक काळापासूनच एक व्यापाराचे ठिकाण होते. तसेच ते कोकणातील महत्त्वाचे बंदर होते. सोळाव्या-सतराव्या शतकात श्रीवर्धन हे प्रथम [[अहमदनगरची निजामशाही|अहमदनगरच्या निजामांच्या]] ताब्यात होते. नंतर हे [[विजापूरची आदिलशाही|विजापूरच्या आदिलशहाकडे]] गेले. त्यानंतर हे नगर [[जंजिरा|जंजिऱ्याच्या सिद्दीकडे]] होते.<ref>{{cite book |last=Chitnis |first=K. N. |title=Socio-Economic History of Medieval India |publisher=Atlantic Publishers |year=2003 |isbn=978-8126902224 |language=en}}</ref> [[बाळाजी विश्वनाथ|बाळाजी विश्वनाथ भट]] यांचे हे जन्मगाव आहे. ते श्रीवर्धनचे देशमुख होते.<ref>{{cite book |last=Sardesai |first=Govind Sakharam |title=New History of the Marathas: Volume 2 |publisher=Phoenix Publications |year=1948 |language=en}}</ref> त्याचप्रमाणे ते [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]] [[छत्रपती]] साताऱ्याचे [[शाहू महाराज]] यांचे पहिले [[पेशवे|पेशवा]] होते. या परिसरात आढळून येणाऱ्या [[विष्णु|विष्णूमूर्तींमुळे]] हा परिसर [[शिलाहार राजवट|शिलाहार राजवटीच्या]] आधिपत्याखाली असावा असे वाटते. कारण विष्णूच्या अशा केशव स्वरूपातील मूर्ती शिलाहार राजवटी जेथे होत्या, तेथे दिसून येतात. त्यांच्यावर थोडी दाक्षिणात्य शैलीची छाप आहे.<ref>{{cite book |last=Mirashi |first=V. V. |title=Inscriptions of the Silaharas |publisher=Archaeological Survey of India |year=1977 |language=en}}</ref> श्रीवर्धनचा तीन किलोमीटर लांबीचा समुद्रकिनारा सुरक्षित किनाऱ्यांमध्ये गणला जातो. सूर्यास्त पाहण्यासाठी हे ठिकाण प्रसिद्ध आहे. दांडा येथून [[हरिहरेश्वर]]ला होडीने जाणे हा एक सुखद अनुभव आहे. श्रीवर्धनमधील सोमजाई मंदिर प्रसिद्ध आहे. सोमजाई मंदिराजवळच बाळाजी विश्वनाथ पेशवे यांचे जन्मस्थान आहे. जीवना बंदराच्या बाजूला जीवनेश्वर मंदिर असून, येथील गाभाऱ्यातील लाकडावरील कोरीव काम अतिशय सुंदर आहे. कोळीवाड्यातील राम मंदिर हेही श्रीवर्धनचे एक आकर्षण आहे. विविध प्रकारच्या विष्णूमूर्ती हे कोकणाचे वैशिष्ट्य मानले जाते. अशीच आणखी एक विष्णूमूर्ती बोर्लीपंचतन गावाकडे जाताना देवखोल येथे आहे. येथे कुसुमेश्वर मंदिर आहे. येथील मूर्ती भग्नावस्थेत असूनही, तिचे सौंदर्य पाहिले की मूळ मूर्ती किती सुंदर असेल याची जाणीव होते. कुसुमेश्वराचा हरिहरेश्वर पुराणात उल्लेख आहे; त्यामुळे हे मंदिर अत्यंत पुरातन असावे याची खात्री पटते.<ref>{{cite web |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolaba and Janjira |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-10-10}}</ref> == वैशिष्ट्ये == श्रीवर्धनची रोठा [[सुपारी]] खूप प्रसिद्ध आहे.<ref>{{cite news |script-title=mr:श्रीवर्धनची रोठा सुपारी |url=https://www.loksatta.com/ |work=[[लोकसत्ता]] |access-date=2026-10-10}}</ref> संपूर्ण गावात पसरलेल्या [[नारळ]] व पोफळीच्या बागा हे श्रीवर्धनचे मुख्य वैशिष्ट्य होय. सुरक्षित व लांब समुद्रकिनारा, सुरूची बने आणि निरव शांतता यांमुळे येथील वातावरण प्रसन्न वाटते. शहरातील बाजारपेठ मोठी असून ती प्रामुख्याने मासळी तसेच नारळ, [[फणस]] व [[काजू]] यांसाठी प्रसिद्ध आहे. == धार्मिक स्थळे == ; सोमजाई माता मंदिर हे प्रसिद्ध मंदिर म्हणजे श्रीवर्धनची ग्रामदेवता देवी सोमजाई हिचे मुख्य मंदिर होय. मंदिर शहराच्या मध्यवर्ती ठिकाणी व तांबडी या टेकडीच्या पायथ्याशी वसलेले आहे. मूळ मंदिर प्राचीन असून [[अगस्ती]] मुनींनी याची स्थापना केल्याची आख्यायिका आहे. सध्याचे मंदिर हे साधारण २५० वर्षांपूर्वी पेशव्यांनी या मंदिराचा जीर्णोद्धार करून बांधले आहे. येथील कोरीव काम व जुन्या काळातील समया बघण्यासारख्या असून देवीची सुंदर मूर्ती ही प्राचीन कलाकुसरीचे उत्तम उदाहरण आहे. देवीचे मुख्य मंदिर, मोठी ओसरी व मंदिराबाहेरचे पटांगण असा याचा विस्तार आहे. श्रीवर्धनमधील सर्व मुख्य सण, [[रथसप्तमी|रथसप्तमीची]] रथयात्रा, [[दहिहंडी]], [[नवरात्र]], [[होळी]] हे या मंदिर परिसरात उत्साहाने साजरे केले जातात. इथले वैशिष्ट्य असे की मोरपिसांच्या गुच्छाने भाविकांना देवीचा अंगारा लावला जातो; ज्यामुळे वाईट शक्ती निघून जातात अशी श्रद्धा आहे. बाजूलाच असलेल्या तांबडी टेकडीवरून संपूर्ण शहराचे नयनरम्य दृश्य दिसते. ; श्री लक्ष्मीनारायण मंदिर श्रीवर्धनमधील श्री लक्ष्मीनारायण मंदिर अतिशय प्रसिद्ध आहे. शिल्पकलेचा अप्रतिम नमुना असलेली विष्णूमूर्ती आवर्जून पाहावी अशी आहे. सुमारे दोन फूट उंचीची काळ्या पाषाणाची ही मूर्ती दक्षिण भारतीय शैलीची असून शिलाहार काळातील असावी. दगडाच्या झिलईमुळे ती चकचकीत दिसते. अतिशय रेखीव व प्रमाणबद्ध असलेल्या या मूर्तीच्या उजव्या पायाशी विष्णूवाहन [[गरुड]] व डाव्या पायाशी [[लक्ष्मी]] आहे. याशिवाय जय-विजय हेही दोन्ही बाजूंना उभे आहेत. प्रभावळीवर कीर्तिमुखाच्या दोन्ही बाजूंना [[दशावतार]] कोरलेले आहेत. विष्णूमूर्तीच्या हातातील आयुधांच्या क्रमानुसार (पद्म, चक्र, गदा, शंख) ही मूर्ती श्रीधराची ठरते; परंतु सोबत लक्ष्मी असल्यामुळे तिला लक्ष्मीनारायण संबोधले जाते. गळ्यातील दागिन्यांचे नक्षीकाम, मुकुट व प्रभावळीचे नक्षीकाम आणि आयुधांचे कोरीवकाम म्हणजे बारीक कलाकुसरीचा आदर्श नमुना आहे. सभामंडपात प्रवेशद्वाराकडून दुसऱ्या चौकोनी वाशावर एक काष्ठलेख नजरेस पडतो. देवनागरी लिपीतील हा मजकूर सहज वाचता येतो. यावरून २९ मार्च १७७५ या दिवशी मंदिराचा जीर्णोद्धार झाला हे समजते. मंदिराच्या पाठीमागच्या भिंतीवर आजही पेशवे घराण्यातील रोजच्या प्रार्थनेत म्हटला जाणारा श्लोक आहे. मंदिरासमोरच छोट्या घुमटीत गरुडमूर्ती आहे, तर शेजारी [[मारुती]] मंदिर आहे.<ref>{{cite book |last=Kanhere |first=Gopal Krishna |title=The Temples of Maharashtra |publisher=Maharashtra Information Centre |year=1989 |language=en}}</ref> == कसे जाल? == [[हरिहरेश्वर]] ते [[पुणे]] हे अंतर १७५ किलोमीटर ([[ताम्हिणी घाट|ताम्हिणी घाटातून]]) आहे. हरिहरेश्वर ते [[मुंबई]] हे अंतर २०० किलोमीटर आहे. पुणे व मुंबई येथे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहेत. सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]] येथे आहे. माणगाव व [[महाड]] ही दोन्ही ठिकाणे [[राष्ट्रीय महामार्ग ६६|मुंबई-गोवा महामार्गावर]] आहेत. हरिहरेश्वर, श्रीवर्धन व [[दिवेआगर]] येथे राहण्याची व जेवणाची उत्तम सोय उपलब्ध आहे. सागरकिनाऱ्यावर बहुतांश ठिकाणी हॉटेल्स व रिसॉर्ट्स आहेत. [[चित्र:Diveagar beach another view.jpg|इवलेसे|उजवे|दिवेआगर समुद्रकिनारा]] [[चित्र:Kondivali beach.jpg|इवलेसे|उजवे|कोंडिवली समुद्रकिनारा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:कोकणातील शहरे]] f41jmylz5o24ljoltrif4ydr8sjza4m 0 130706 2718818 2340214 2026-10-11T06:21:12Z अभय नातू 206 माहिती 2718818 wikitext text/x-wiki '''चीनमधील शहरांची यादी''' ह्या यादीमध्ये [[आशिया]]मधील [[चीन]] ह्या देशातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेली २५ शहरे दिली आहेत. [[हाँग काँग]] व [[मकाओ]] ह्या विशेष प्रशासकीय क्षेत्रांचा ह्या यादीमध्ये समावेश केला गेला नाही. २०१७ साली १ दशलक्षपेक्षा अधिक लोकसंख्या असलेली १०२ शहरे होती. [[File:Lujiazui Skyline from Bund.jpg|thumb|शांघाय]] [[File:Hong Kong Skyline Restitch - Dec 2007.jpg|thumb|हाँग काँग]] [[File:Guangzhou dusk 11-5-2008.png|thumb|क्वांगचौ]] [[File:Hankou (Wuhan).jpg|thumb|वुहान]] [[File:Ye Bo Qin Huai.jpg|thumb|नांचिंग]] {| class="wikitable" | style="background:#ffff99; width:1em" | | महापालिका (राष्ट्रीय शहर) |- | style="background:#E0CEF2; width:1em" | | महापालिका (स्वायत्त दर्जा) |- | style="background:#CEF2E0; width:1em" | | उप-प्रांत दर्जाचे शहर |- | style="background:#ff9999; width:1em" | | विभाग दर्जाचे शहर |} {| class="wikitable sortable" |+ चीनमधील सर्वाधिक महानगरी लोकसंख्या असलेली २५ शहरे !क्रमांक !शहर !प्रांत !२०२० सालची लोकसंख्या !२०१० सालची लोकसंख्या |- |१ |style="text-align:left;background-color:#ffff99"|[[शांघाय]] | — |२१,९०९,८१४ |२०,२१७,७४८ |- |२ |style="text-align:left;background-color:#ffff99"|[[बीजिंग]] | — |१८,९६०,७४४ |१६,७०४,३०६ |- |३ |style="text-align:left;background-color:#E0CEF2"|[[षेंचेन]] |[[क्वांगतोंग]] |१७,४४४,६०९ |१०,३५८,३८१ |- |४ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[क्वांगचौ]] |[[क्वांगतोंग]] |१६,०९६,७२४ |१०,६४१,४०८ |- |५ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[चेंगदू]] |[[सिच्वान]] |१३,५६८,३५७ |७,७९१,६९२ |- |६ |style="text-align:left;background-color:#ffff99"|[[त्यांजिन]] | — |११,०५२,४०४ |९,५२८,२७७ |- |७ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[वुहान]] |[[हूबेई]] |१०,४९४,८७९ |७,५४१,५२७ |- |८ |style="text-align:left;background-color:#ff9999"|[[दोंगुवान]] |[[क्वांगतोंग]] |९,६४४,८७१ |७,२७१,३२२ |- |९ |style="text-align:left;background-color:#ffff99"|[[चोंगछिंग]] | — |९,५८०,८१९ |६,२६३,७९० |- |१० |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[शीआन]] |[[षा'न्शी]] |९,३९२,९३८ |५,४०३,०५२ |- |११ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[हांगचौ]] |[[च-च्यांग]] |९,२३६,०३२ |५,८४९,५३७ |- |१२ |style="text-align:left;background-color:#ff9999"|[[फोषान]] |[[क्वांगतोंग]] |९,०४२,५०९ |६,७७१,८९५ |- |१३ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[नांजिंग]] |[[च्यांग्सू]] |७,५१९,८१४ |५,८२७,८८८ |- |१४ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[षन्यांग]] |[[ल्याओनिंग]] |७,०२६,३५८ |५,७१८,२३२ |- |१५ |style="text-align:left;background-color:#ff9999"|[[झेंगचौ]] |[[हनान]] |६,४६१,०१३ |३,६७७,०३२ |- |१६ |style="text-align:left;background-color:#E0CEF2"|[[छिंगदाओ]] |[[षांतोंग]] |६,१६५,२७९ |४,५५६,०७७ |- |१७ |style="text-align:left;background-color:#ff9999"|[[सुचौ]] |[[च्यांग्सू]] |५,८९२,८९२ |३,७२१,७०० |- |१८ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[जीनान]] |[[षांतोंग]] |५,६४८,१६२ |३,६४१,५६२ |- |१९ |style="text-align:left;background-color:#ff9999"|[[छांग्षा]] |[[हूनान]] |५,६३०,२५६ |३,१९३,३५४ |- |२० |style="text-align:left;background-color:#ff9999"|[[कुन्मिंग]] |[[युइन्नान]] |५,२७३,१४४ |३,३८५,३६३ |- |२१ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[हार्पिन]] |[[हैलोंगच्यांग]] |५,२४२,८९७ |४,५९६,३१३ |- |२२ |style="text-align:left;background-color:#ff9999"|[[शिजियाझुआंग]] |[[हेबेई]] |५,०९०,४४० |३,०९५,२१९ |- |२३ |style="text-align:left;background-color:#CEF2E0"|[[हफई]] |[[अनहुई]] |५,०५५,९७८ |३,०९८,७२७ |- |२४ |style="text-align:left;background-color:#E0CEF2"|[[दालियान]] |[[ल्याओनिंग]] |४,९१३,८७९ |३,९०२,४६७ |- |२५ |style="text-align:left;background-color:#E0CEF2"|[[शियामेन]] |[[फुज्यान]] |४,६१७,२५१ |३,११९,११० |} == चीनमधील २५ सर्वाधिक लोकसंखेच्या शहरांचे नकाशावरील स्थान == {{location map+|float=left|चीन|width=1200|caption=चीनमधील २५ सर्वाधिक लोकसंखेच्या शहरांचे स्थान |places= {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|31|13|43|N|121|28|29|E}}|label=[[शांघाय]]|position=right|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|39|55|N|116|23|E}}|label=[[बीजिंग]]|position=top|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|29|33|30|N|106|34|00|E}}|label=[[चोंगछिंग]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|39|08|N|117|11|E}}|label=[[त्यांजिन]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|23.132|N|113.266|E}}|label=[[क्वांगचौ]]|position=left|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|22.5415|N|114.0596|E}}|label=[[षेंचेन]]|position=right|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|30.657|N|104.066|E}}|label=[[छंतू]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|32.0614|N|118.7636|E}}|label=[[नान्जिंग]]|position=left|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|30|35|14|N|114|17|17|E}}|label=[[वुहान]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|34.265|N|108.954|E}}|label=[[शीआन]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|30.267|N|120.153|E}}|label=[[हांगचौ]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|23.021|N|113.752|E}}|label=[[दोंगुवान]]|position=right|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|23.0214|N|113.1216|E}}|label=[[फोशान]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|41.8047|N|123.4340|E}}|label=[[षन्यांग]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|45.7576|N|126.6409|E}}|label=[[हार्बिन]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|36.0669|N|120.3827|E}}|label=[[छिंगदाओ]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|38|55|15|N|121|38|21|E}}|label=[[दालियान]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|36.6702|N|117.0207|E}}|label=[[जीनान]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|34.764|N|113.684|E}}|label=[[झेंगचौ]]|position=top|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|28.228|N|112.939|E}}|label=[[छांग्षा]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|25.0464|N|102.7094|E}}|label=[[कुन्मिंग]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|43|53|13|N|125|19|29|E}}|label=[[छांगछुन]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|43|49|30|N|87|36|00|E}}|label=[[उरुम्छी]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|23.354|N|116.682|E}}|label=[[षांतौ]]|position=right|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|31|17|59|N|120|35|7|E}}|label=[[सुचौ]]|position=top|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|24|28|47|N|118|5|20|E}}|label=[[च्यामेन]]|position=top|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|22|49|0|N|108|19|39|E}}|label=[[नान्निंग]]|position=top|marksize=6}} {{Location map~|चीन|coordinates={{coord|26|38|49|N|106|37|48|E}}|label=[[क्वीयांग]]|position=top|marksize=6}} }} {{clear}} [[वर्ग:चीनमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] qpkl9xulg0h1ispg6im59blga2vig0i 0 133687 2718794 2511114 2026-10-11T06:01:45Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (5) using [[Project:AWB|AWB]] 2718794 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = जीसॅट-१० | चित्र =Gsat10 img.jpg | चित्रशीर्षक = जीसॅट-१० | उपशीर्षक = जीसॅट-१० | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]], इस्रो | कक्षा = [[भूस्थिर]] ८३ [[रेखांश]] [[पूर्व]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = ०.०४ डिग्री | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५व्हीए२०९ | प्रक्षेपक स्थान = [[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = [[फ्रान्स]] | प्रक्षेपण दिनांक = २९ सप्टेंबर [[इ.स. २०१२]] | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = मोनो मिथेन हायड्रयाझिन | वजन = ३०९३ किलो | आकार = २.० × १.७७ × ३.१ मीटर | वस्तुमान = | ऊर्जा = ५९२२ वॅट् | ट्रांसपाँडर संख्या = १२ केयु बँड ट्रांसपाँडर, १२ सी बँड ट्रांसपाँडर | कॅमेरा = डीजीआर | उपग्रहावरील यंत्रे = '[[गगण]]' उपग्रह आधारित विस्तार प्रणाली | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश्य = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = शोध व '[[गगण]]' नावाची स्वदेशी जीपीएस यंत्रणा | कार्यकाळ = १५ वर्ष | संकेतस्थळ = http://www.isro.org/satellites/gsat-10.aspx }} '''जीसॅट-१०''' हा [[भारत]]ीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|इस्रो]]ने [[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. == विवरण == * उपग्रह- जीसॅट-१० * अवकाशात प्रक्षेपण- २९ सप्टेंबर [[इ.स. २०१२]] * [[प्रक्षेपक यान]] - [[एरियन]]-५व्हीए२०९ * [[प्रक्षेपक स्थान]] - [[फ्रेंच गयाना]] * काम बंद दिनांक - * वजन - ३४०० किलो * आकार - २.० × १.७७ × ३.१ मीटर * ऊर्जा - ६४७४ वॅट् * उपग्रहावरील यंत्रे - १२ केयु बँड ट्रांसपाँडर, १२ सी बँड ट्रांसपाँडर, '[[गगण]]' उपग्रह आधारित विस्तार प्रणाली * [[उपग्रह भू कक्षा|उपग्रह कक्षा]] - [[भूस्थिर]] ८३ [[रेखांश]] पूर्व * कार्यकाळ - १५ वर्ष * उद्देश्य - [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], शोध व '[[गगण]]' नावाची स्वदेशी जीपीएस यंत्रणा == संदर्भ == [http://www.isro.org/gsat-10/pdf/gsat-10-brochure.pdf भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रो] [[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] {{विस्तार }} {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 0evja73f7rmbd17xwsya6ab13ba10ca 0 141716 2718828 2450566 2026-10-11T06:34:49Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718828 wikitext text/x-wiki '''[[जपान]]मधील शहरांच्या यादी'''मध्ये ह्या देशामधील सर्वाधिक लोकसंख्येची ५० शहरे दिली आहेत. == यादी == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:100%;" |- ! क्रम !! [[जपानचे प्रांत|प्रांत]] !! शहर !! २०२०<br />लोकसंख्या<ref>{{cite web |url=https://www.stat.go.jp/data/kokusei/2020/ |title=२०२० National Census Results |publisher=Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan |access-date=2026-10-10 |language=ja}}</ref> !! २०१५<br />लोकसंख्या !! बदल<br/>(%) !! क्षेत्रफळ<br/>(चौरस मैल) !! [[लोकसंख्या घनता|घनता]]<br/>(प्रति चौरस मैल) !! दर्जा |- style="background:#f0f0f0;" | - | [[तोक्यो]] | '''[[तोक्योचे विशेष वॉर्ड]]''' | style="text-align: right;"| ९,७३३,२७६ | style="text-align: right;"| ९,२७२,७१५ | align="right" | ४.९७ | align="right" | २४०.१ | align="right" | ४०,५३८ | २३ विशेष वॉर्डांचा समूह |- | ००१ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | '''[[योकोहामा]]''' | style="text-align: right;"| ३,७७७,४९१ | style="text-align: right;"| ३,७२४,८४४ | align="right" | १.४१ | align="right" | १६८.९ | align="right" | २२,३६५ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००२ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | '''[[ओसाका]]''' | style="text-align: right;"| २,७५३,८६२ | style="text-align: right;"| २,६९१,१८५ | align="right" | २.३३ | align="right" | ८५.८ | align="right" | ३२,०९६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००३ | [[ऐची प्रांत|ऐची]] | '''[[नागोया]]''' | style="text-align: right;"| २,३३२,१७६ | style="text-align: right;"| २,२९५,६३८ | align="right" | १.५९ | align="right" | १२६.० | align="right" | १८,५१० | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००४ | [[होक्काइदो]] | '''[[सप्पोरो]]''' | style="text-align: right;"| १,९७३,३९५ | style="text-align: right;"| १,९५२,३५६ | align="right" | १.०८ | align="right" | ४३२.९ | align="right" | ४,५५९ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००५ | [[फुकुओका प्रांत|फुकुओका]] | '''[[फुकुओका]]''' | style="text-align: right;"| १,६१२,३९२ | style="text-align: right;"| १,५३८,६८१ | align="right" | ४.७९ | align="right" | १३१.३ | align="right" | १२,२८० | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००६ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | [[कावासाकी]] | style="text-align: right;"| १,५३८,२६२ | style="text-align: right;"| १,४७५,२१३ | align="right" | ४.२७ | align="right" | ५५.७ | align="right" | २७,६१६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००७ | [[ह्योगो प्रांत|ह्योगो]] | '''[[कोबे]]''' | style="text-align: right;"| १,५२५,१५२ | style="text-align: right;"| १,५३७,२७२ | align="right" | -०.७९ | align="right" | २१३.४ | align="right" | ७,१४७ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००८ | [[क्योतो प्रांत|क्योतो]] | '''[[क्योतो]]''' | style="text-align: right;"| १,४६३,७२३ | style="text-align: right;"| १,४७५,१८३ | align="right" | -०.७८ | align="right" | ३१९.७ | align="right" | ४,५७८ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००९ | [[सैतामा प्रांत|सैतामा]] | '''[[सैतामा]]''' | style="text-align: right;"| १,३२४,०२५ | style="text-align: right;"| १,२६३,९७९ | align="right" | ४.७५ | align="right" | ८४.० | align="right" | १५,७६२ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१० | [[हिरोशिमा प्रांत|हिरोशिमा]] | '''[[हिरोशिमा]]''' | style="text-align: right;"| १,२०१,५२९ | style="text-align: right;"| १,१९४,०३४ | align="right" | ०.६३ | align="right" | ३४९.४ | align="right" | ३,४३९ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०११ | [[मियागी प्रांत|मियागी]] | '''[[सेंदाई]]''' | style="text-align: right;"| १,०९६,७०४ | style="text-align: right;"| १,०८२,१५९ | align="right" | १.३४ | align="right" | ३०५.२ | align="right" | ३,५९३ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१२ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | '''[[चिबा]]''' | style="text-align: right;"| ९७४,९५१ | style="text-align: right;"| ९७१,८८२ | align="right" | ०.३२ | align="right" | १०५.१ | align="right" | ९,२७६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१३ | [[फुकुओका प्रांत|फुकुओका]] | [[किताक्युशू]] | style="text-align: right;"| ९३९,०२९ | style="text-align: right;"| ९६१,२८६ | align="right" | -२.३२ | align="right" | १८८.० | align="right" | ४,९९५ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१४ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | [[साकाई]] | style="text-align: right;"| ८२६,१६१ | style="text-align: right;"| ८३९,३१० | align="right" | -१.५७ | align="right" | ५७.९ | align="right" | १४,२६९ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१५ | [[शिझुओका प्रांत|शिझुओका]] | [[हमामत्सू]] | style="text-align: right;"| ७९०,७१६ | style="text-align: right;"| ७९७,९८० | align="right" | -०.९१ | align="right" | ५८३.५ | align="right" | १,३५५ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१६ | [[निगाता प्रांत|निगाता]] | '''[[निगाता]]''' | style="text-align: right;"| ७८९,२७५ | style="text-align: right;"| ८१०,१५७ | align="right" | -२.५८ | align="right" | २८०.३ | align="right" | २,८१६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१७ | [[कुमामोतो प्रांत|कुमामोतो]] | '''[[कुमामोतो]]''' | style="text-align: right;"| ७३८,८६५ | style="text-align: right;"| ७४०,८२२ | align="right" | -०.२६ | align="right" | १५०.४ | align="right" | ४,९१३ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१८ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | [[सागामिहारा]] | style="text-align: right;"| ७२५,४९२ | style="text-align: right;"| ७२०,७७५ | align="right" | ०.६५ | align="right" | १२७.० | align="right" | ५,७१३ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१९ | [[ओकायामा प्रांत|ओकायामा]] | '''[[ओकायामा]]''' | style="text-align: right;"| ७२४,६९१ | style="text-align: right;"| ७१९,४७४ | align="right" | ०.७२ | align="right" | ३०५.० | align="right" | २,३७६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०२० | [[शिझुओका प्रांत|शिझुओका]] | '''[[शिझुओका]]''' | style="text-align: right;"| ६९३,३८९ | style="text-align: right;"| ७०४,९८९ | align="right" | -१.६५ | align="right" | ५४५.१ | align="right" | १,२७२ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०२१ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | [[फुनाबाशी]] | style="text-align: right;"| ६४२,९०७ | style="text-align: right;"| ६२२,८९० | align="right" | ३.२१ | align="right" | ३३.१ | align="right" | १९,४२३ | मूळ शहर |- | ०२२ | [[सैतामा प्रांत|सैतामा]] | [[कावागुची]] | style="text-align: right;"| ५९४,३६१ | style="text-align: right;"| ५७८,११२ | align="right" | २.८१ | align="right" | २१.५ | align="right" | २७,६४५ | मूळ शहर |- | ०२३ | [[कागोशिमा प्रांत|कागोशिमा]] | '''[[कागोशिमा]]''' | style="text-align: right;"| ५९३,१२८ | style="text-align: right;"| ५९९,८१४ | align="right" | -१.११ | align="right" | २११.२ | align="right" | २,८०८ | मूळ शहर |- | ०२४ | [[तोक्यो]] | [[हाचिओजी, तोक्यो|हाचिओजी]] | style="text-align: right;"| ५७९,३५५ | style="text-align: right;"| ५७७,५१३ | align="right" | ०.३२ | align="right" | ७१.९ | align="right" | ८,०५८ | मूळ शहर |- | ०२५ | [[ह्योगो प्रांत|ह्योगो]] | [[हिमेजी]] | style="text-align: right;"| ५३०,४९५ | style="text-align: right;"| ५३५,६६४ | align="right" | -०.९६ | align="right" | २०६.३ | align="right" | २,५७१ | मूळ शहर |- | ०२६ | [[एहिमे प्रांत|एहिमे]] | '''[[मात्सुयामा]]''' | style="text-align: right;"| ५११,२९५ | style="text-align: right;"| ५१४,८६५ | align="right" | -०.६९ | align="right" | १६५.६ | align="right" | ३,०८८ | मूळ शहर |- | ०२७ | [[तोचिगी प्रांत|तोचिगी]] | '''[[उत्सुनोमिया]]''' | style="text-align: right;"| ५१८,७५७ | style="text-align: right;"| ५१८,५९४ | align="right" | ०.०३ | align="right" | १६०.९ | align="right" | ३,२२४ | मूळ शहर |- | ०२८ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | [[हिगाशिओसाका]] | style="text-align: right;"| ४९३,९४० | style="text-align: right;"| ५०२,७८४ | align="right" | -१.७६ | align="right" | २३.९ | align="right" | २०,६६७ | मूळ शहर |- | ०२९ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | [[मात्सूदो]] | style="text-align: right;"| ४९८,२३२ | style="text-align: right;"| ४८३,३८० | align="right" | ३.०७ | align="right" | २३.७ | align="right" | २१,०२२ | विशेष शहर |- | ०३० | [[ह्योगो प्रांत|ह्योगो]] | [[निशिनोमिया]] | style="text-align: right;"| ४८५,५८७ | style="text-align: right;"| ४८७,८५० | align="right" | -०.४६ | align="right" | ३८.६ | align="right" | १२,५८० | मूळ शहर |- | ०३१ | [[ओकायामा प्रांत|ओकायामा]] | [[कुराशिकी]] | style="text-align: right;"| ४७४,५९२ | style="text-align: right;"| ४७७,११८ | align="right" | -०.५३ | align="right" | १३७.० | align="right" | ३,४६४ | मूळ शहर |- | ०३२ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | [[इचिकावा]] | style="text-align: right;"| ४९६,६७६ | style="text-align: right;"| ४८१,७३२ | align="right" | ३.१० | align="right" | २२.२ | align="right" | २२,३७३ | विशेष शहर |- | ०३३ | [[ओइता प्रांत|ओइता]] | '''[[ओइता]]''' | style="text-align: right;"| ४७५,६१४ | style="text-align: right;"| ४७८,१४६ | align="right" | -०.५३ | align="right" | १९३.५ | align="right" | २,४५८ | मूळ शहर |- | ०३४ | [[इशिकावा प्रांत|इशिकावा]] | '''[[कनाझावा]]''' | style="text-align: right;"| ४६३,२५४ | style="text-align: right;"| ४६५,६९९ | align="right" | -०.५२ | align="right" | १८०.६ | align="right" | २,५६५ | मूळ शहर |- | ०३५ | [[हिरोशिमा प्रांत|हिरोशिमा]] | [[फुकुयामा]] | style="text-align: right;"| ४६०,९३० | style="text-align: right;"| ४६४,८११ | align="right" | -०.८३ | align="right" | २००.० | align="right" | २,३०५ | मूळ शहर |- | ०३६ | [[ह्योगो प्रांत|ह्योगो]] | [[अमागासाकी]] | style="text-align: right;"| ४५९,५९३ | style="text-align: right;"| ४५२,५६३ | align="right" | १.५५ | align="right" | १९.२ | align="right" | २३,९३७ | मूळ शहर |- | ०३७ | [[नागासाकी प्रांत|नागासाकी]] | '''[[नागासाकी]]''' | style="text-align: right;"| ४०९,५७३ | style="text-align: right;"| ४२९,५०८ | align="right" | -४.६४ | align="right" | १५६.९ | align="right" | २,६१० | मूळ शहर |- | ०३८ | [[तोक्यो]] | [[माचिदा, तोक्यो|माचिदा]] | style="text-align: right;"| ४३१,०७९ | style="text-align: right;"| ४२९,०४० | align="right" | ०.४८ | align="right" | २७.७ | align="right" | १५,५६२ | |- | ०३९ | [[तोयामा प्रांत|तोयामा]] | '''[[तोयामा]]''' | style="text-align: right;"| ४१३,९३८ | style="text-align: right;"| ४१८,६८६ | align="right" | -१.१३ | align="right" | ४७९.५ | align="right" | ८६३ | मूळ शहर |- | ०४० | [[ऐची प्रांत|ऐची]] | [[तोयोता]] | style="text-align: right;"| ४२२,३३० | style="text-align: right;"| ४२२,५४२ | align="right" | -०.०५ | align="right" | ३५४.६ | align="right" | १,१९१ | मूळ शहर |- | ०४१ | [[कागावा प्रांत|कागावा]] | '''[[ताकामात्सू]]''' | style="text-align: right;"| ४१७,४९६ | style="text-align: right;"| ४२०,७४८ | align="right" | -०.७७ | align="right" | १४४.८ | align="right" | २,८८३ | मूळ शहर |- | ०४२ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | [[योकोसुका]] | style="text-align: right;"| ३८२,४१६ | style="text-align: right;"| ४०६,५८६ | align="right" | -५.९४ | align="right" | ३८.९ | align="right" | ९,८३१ | मूळ शहर |- | ०४३ | [[गिफू प्रांत|गिफू]] | '''[[गिफू]]''' | style="text-align: right;"| ४०२,५५७ | style="text-align: right;"| ४०६,७८० | align="right" | -०.०४ | align="right" | ७८.३ | align="right" | ५,१४१ | मूळ शहर |- | ०४४ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | [[फुजिसावा]] | style="text-align: right;"| ४३६,९०२ | style="text-align: right;"| ४२३,८९४ | align="right" | ३.०७ | align="right" | २६.८ | align="right" | १६,३०२ | |- | ०४५ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | [[हिराकाता]] | style="text-align: right;"| ३९७,४३९ | style="text-align: right;"| ४०४,१५२ | align="right" | -१.६६ | align="right" | २५.१ | align="right" | १५,८३४ | मूळ शहर |- | ०४६ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | [[काशिवा]] | style="text-align: right;"| ४३३,३४१ | style="text-align: right;"| ४१४,०६४ | align="right" | ४.६६ | align="right" | ४४.०९ | align="right" | ९,८२९ | मूळ शहर |- | ०४७ | [[मियाझाकी प्रांत|मियाझाकी]] | '''[[मियाझाकी]]''' | style="text-align: right;"| ४०१,३३९ | style="text-align: right;"| ४०१,१३८ | align="right" | ०.०५ | align="right" | ११०.८ | align="right" | ३,६२२ | मूळ शहर |- | ०४८ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | [[तोयोनाका]] | style="text-align: right;"| ४०१,५५८ | style="text-align: right;"| ३९५,४७७ | align="right" | १.५४ | align="right" | १४.० | align="right" | २८,६८३ | मूळ शहर |- | ०४९ | [[नागानो प्रांत|नागानो]] | '''[[नागानो]]''' | style="text-align: right;"| ३६८,२२६ | style="text-align: right;"| ३७७,५९८ | align="right" | -२.४८ | align="right" | १८४.९ | align="right" | १,९९१ | मूळ शहर |- | ०५० | [[ऐची प्रांत|ऐची]] | [[तोयोहाशी]] | style="text-align: right;"| ३६६,८५८ | style="text-align: right;"| ३७४,२५१ | align="right" | -१.९८ | align="right" | १००.९ | align="right" | ३,६३६ | मूळ शहर |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जपानमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] 6ahd215swpk9saxdt9gg7s5kdf9sxxf 2718829 2718828 2026-10-11T06:35:42Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718829 wikitext text/x-wiki '''[[जपान]]मधील शहरांच्या यादी'''मध्ये ह्या देशामधील सर्वाधिक लोकसंख्येची ५० शहरे दिली आहेत. == यादी == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" |- ! क्रम !! [[जपानचे प्रांत|प्रांत]] !! शहर !! २०२०<br />लोकसंख्या<ref>{{cite web |url=https://www.stat.go.jp/data/kokusei/2020/ |title=२०२० National Census Results |publisher=Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan |access-date=2026-10-10 |language=ja}}</ref> !! २०१५<br />लोकसंख्या !! बदल<br/>(%) !! क्षेत्रफळ<br/>(चौरस मैल) !! [[लोकसंख्या घनता|घनता]]<br/>(प्रति चौरस मैल) !! दर्जा |- style="background:#f0f0f0;" | - | [[तोक्यो]] | '''[[तोक्योचे विशेष वॉर्ड]]''' | style="text-align: right;"| ९,७३३,२७६ | style="text-align: right;"| ९,२७२,७१५ | align="right" | ४.९७ | align="right" | २४०.१ | align="right" | ४०,५३८ | २३ विशेष वॉर्डांचा समूह |- | ००१ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | '''[[योकोहामा]]''' | style="text-align: right;"| ३,७७७,४९१ | style="text-align: right;"| ३,७२४,८४४ | align="right" | १.४१ | align="right" | १६८.९ | align="right" | २२,३६५ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००२ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | '''[[ओसाका]]''' | style="text-align: right;"| २,७५३,८६२ | style="text-align: right;"| २,६९१,१८५ | align="right" | २.३३ | align="right" | ८५.८ | align="right" | ३२,०९६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००३ | [[ऐची प्रांत|ऐची]] | '''[[नागोया]]''' | style="text-align: right;"| २,३३२,१७६ | style="text-align: right;"| २,२९५,६३८ | align="right" | १.५९ | align="right" | १२६.० | align="right" | १८,५१० | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००४ | [[होक्काइदो]] | '''[[सप्पोरो]]''' | style="text-align: right;"| १,९७३,३९५ | style="text-align: right;"| १,९५२,३५६ | align="right" | १.०८ | align="right" | ४३२.९ | align="right" | ४,५५९ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००५ | [[फुकुओका प्रांत|फुकुओका]] | '''[[फुकुओका]]''' | style="text-align: right;"| १,६१२,३९२ | style="text-align: right;"| १,५३८,६८१ | align="right" | ४.७९ | align="right" | १३१.३ | align="right" | १२,२८० | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००६ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | [[कावासाकी]] | style="text-align: right;"| १,५३८,२६२ | style="text-align: right;"| १,४७५,२१३ | align="right" | ४.२७ | align="right" | ५५.७ | align="right" | २७,६१६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००७ | [[ह्योगो प्रांत|ह्योगो]] | '''[[कोबे]]''' | style="text-align: right;"| १,५२५,१५२ | style="text-align: right;"| १,५३७,२७२ | align="right" | -०.७९ | align="right" | २१३.४ | align="right" | ७,१४७ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००८ | [[क्योतो प्रांत|क्योतो]] | '''[[क्योतो]]''' | style="text-align: right;"| १,४६३,७२३ | style="text-align: right;"| १,४७५,१८३ | align="right" | -०.७८ | align="right" | ३१९.७ | align="right" | ४,५७८ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ००९ | [[सैतामा प्रांत|सैतामा]] | '''[[सैतामा]]''' | style="text-align: right;"| १,३२४,०२५ | style="text-align: right;"| १,२६३,९७९ | align="right" | ४.७५ | align="right" | ८४.० | align="right" | १५,७६२ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१० | [[हिरोशिमा प्रांत|हिरोशिमा]] | '''[[हिरोशिमा]]''' | style="text-align: right;"| १,२०१,५२९ | style="text-align: right;"| १,१९४,०३४ | align="right" | ०.६३ | align="right" | ३४९.४ | align="right" | ३,४३९ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०११ | [[मियागी प्रांत|मियागी]] | '''[[सेंदाई]]''' | style="text-align: right;"| १,०९६,७०४ | style="text-align: right;"| १,०८२,१५९ | align="right" | १.३४ | align="right" | ३०५.२ | align="right" | ३,५९३ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१२ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | '''[[चिबा]]''' | style="text-align: right;"| ९७४,९५१ | style="text-align: right;"| ९७१,८८२ | align="right" | ०.३२ | align="right" | १०५.१ | align="right" | ९,२७६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१३ | [[फुकुओका प्रांत|फुकुओका]] | [[किताक्युशू]] | style="text-align: right;"| ९३९,०२९ | style="text-align: right;"| ९६१,२८६ | align="right" | -२.३२ | align="right" | १८८.० | align="right" | ४,९९५ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१४ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | [[साकाई]] | style="text-align: right;"| ८२६,१६१ | style="text-align: right;"| ८३९,३१० | align="right" | -१.५७ | align="right" | ५७.९ | align="right" | १४,२६९ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१५ | [[शिझुओका प्रांत|शिझुओका]] | [[हमामत्सू]] | style="text-align: right;"| ७९०,७१६ | style="text-align: right;"| ७९७,९८० | align="right" | -०.९१ | align="right" | ५८३.५ | align="right" | १,३५५ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१६ | [[निगाता प्रांत|निगाता]] | '''[[निगाता]]''' | style="text-align: right;"| ७८९,२७५ | style="text-align: right;"| ८१०,१५७ | align="right" | -२.५८ | align="right" | २८०.३ | align="right" | २,८१६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१७ | [[कुमामोतो प्रांत|कुमामोतो]] | '''[[कुमामोतो]]''' | style="text-align: right;"| ७३८,८६५ | style="text-align: right;"| ७४०,८२२ | align="right" | -०.२६ | align="right" | १५०.४ | align="right" | ४,९१३ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१८ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | [[सागामिहारा]] | style="text-align: right;"| ७२५,४९२ | style="text-align: right;"| ७२०,७७५ | align="right" | ०.६५ | align="right" | १२७.० | align="right" | ५,७१३ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०१९ | [[ओकायामा प्रांत|ओकायामा]] | '''[[ओकायामा]]''' | style="text-align: right;"| ७२४,६९१ | style="text-align: right;"| ७१९,४७४ | align="right" | ०.७२ | align="right" | ३०५.० | align="right" | २,३७६ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०२० | [[शिझुओका प्रांत|शिझुओका]] | '''[[शिझुओका]]''' | style="text-align: right;"| ६९३,३८९ | style="text-align: right;"| ७०४,९८९ | align="right" | -१.६५ | align="right" | ५४५.१ | align="right" | १,२७२ | सरकारी अध्यादेशाचे शहर |- | ०२१ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | [[फुनाबाशी]] | style="text-align: right;"| ६४२,९०७ | style="text-align: right;"| ६२२,८९० | align="right" | ३.२१ | align="right" | ३३.१ | align="right" | १९,४२३ | मूळ शहर |- | ०२२ | [[सैतामा प्रांत|सैतामा]] | [[कावागुची]] | style="text-align: right;"| ५९४,३६१ | style="text-align: right;"| ५७८,११२ | align="right" | २.८१ | align="right" | २१.५ | align="right" | २७,६४५ | मूळ शहर |- | ०२३ | [[कागोशिमा प्रांत|कागोशिमा]] | '''[[कागोशिमा]]''' | style="text-align: right;"| ५९३,१२८ | style="text-align: right;"| ५९९,८१४ | align="right" | -१.११ | align="right" | २११.२ | align="right" | २,८०८ | मूळ शहर |- | ०२४ | [[तोक्यो]] | [[हाचिओजी, तोक्यो|हाचिओजी]] | style="text-align: right;"| ५७९,३५५ | style="text-align: right;"| ५७७,५१३ | align="right" | ०.३२ | align="right" | ७१.९ | align="right" | ८,०५८ | मूळ शहर |- | ०२५ | [[ह्योगो प्रांत|ह्योगो]] | [[हिमेजी]] | style="text-align: right;"| ५३०,४९५ | style="text-align: right;"| ५३५,६६४ | align="right" | -०.९६ | align="right" | २०६.३ | align="right" | २,५७१ | मूळ शहर |- | ०२६ | [[एहिमे प्रांत|एहिमे]] | '''[[मात्सुयामा]]''' | style="text-align: right;"| ५११,२९५ | style="text-align: right;"| ५१४,८६५ | align="right" | -०.६९ | align="right" | १६५.६ | align="right" | ३,०८८ | मूळ शहर |- | ०२७ | [[तोचिगी प्रांत|तोचिगी]] | '''[[उत्सुनोमिया]]''' | style="text-align: right;"| ५१८,७५७ | style="text-align: right;"| ५१८,५९४ | align="right" | ०.०३ | align="right" | १६०.९ | align="right" | ३,२२४ | मूळ शहर |- | ०२८ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | [[हिगाशिओसाका]] | style="text-align: right;"| ४९३,९४० | style="text-align: right;"| ५०२,७८४ | align="right" | -१.७६ | align="right" | २३.९ | align="right" | २०,६६७ | मूळ शहर |- | ०२९ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | [[मात्सूदो]] | style="text-align: right;"| ४९८,२३२ | style="text-align: right;"| ४८३,३८० | align="right" | ३.०७ | align="right" | २३.७ | align="right" | २१,०२२ | विशेष शहर |- | ०३० | [[ह्योगो प्रांत|ह्योगो]] | [[निशिनोमिया]] | style="text-align: right;"| ४८५,५८७ | style="text-align: right;"| ४८७,८५० | align="right" | -०.४६ | align="right" | ३८.६ | align="right" | १२,५८० | मूळ शहर |- | ०३१ | [[ओकायामा प्रांत|ओकायामा]] | [[कुराशिकी]] | style="text-align: right;"| ४७४,५९२ | style="text-align: right;"| ४७७,११८ | align="right" | -०.५३ | align="right" | १३७.० | align="right" | ३,४६४ | मूळ शहर |- | ०३२ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | [[इचिकावा]] | style="text-align: right;"| ४९६,६७६ | style="text-align: right;"| ४८१,७३२ | align="right" | ३.१० | align="right" | २२.२ | align="right" | २२,३७३ | विशेष शहर |- | ०३३ | [[ओइता प्रांत|ओइता]] | '''[[ओइता]]''' | style="text-align: right;"| ४७५,६१४ | style="text-align: right;"| ४७८,१४६ | align="right" | -०.५३ | align="right" | १९३.५ | align="right" | २,४५८ | मूळ शहर |- | ०३४ | [[इशिकावा प्रांत|इशिकावा]] | '''[[कनाझावा]]''' | style="text-align: right;"| ४६३,२५४ | style="text-align: right;"| ४६५,६९९ | align="right" | -०.५२ | align="right" | १८०.६ | align="right" | २,५६५ | मूळ शहर |- | ०३५ | [[हिरोशिमा प्रांत|हिरोशिमा]] | [[फुकुयामा]] | style="text-align: right;"| ४६०,९३० | style="text-align: right;"| ४६४,८११ | align="right" | -०.८३ | align="right" | २००.० | align="right" | २,३०५ | मूळ शहर |- | ०३६ | [[ह्योगो प्रांत|ह्योगो]] | [[अमागासाकी]] | style="text-align: right;"| ४५९,५९३ | style="text-align: right;"| ४५२,५६३ | align="right" | १.५५ | align="right" | १९.२ | align="right" | २३,९३७ | मूळ शहर |- | ०३७ | [[नागासाकी प्रांत|नागासाकी]] | '''[[नागासाकी]]''' | style="text-align: right;"| ४०९,५७३ | style="text-align: right;"| ४२९,५०८ | align="right" | -४.६४ | align="right" | १५६.९ | align="right" | २,६१० | मूळ शहर |- | ०३८ | [[तोक्यो]] | [[माचिदा, तोक्यो|माचिदा]] | style="text-align: right;"| ४३१,०७९ | style="text-align: right;"| ४२९,०४० | align="right" | ०.४८ | align="right" | २७.७ | align="right" | १५,५६२ | |- | ०३९ | [[तोयामा प्रांत|तोयामा]] | '''[[तोयामा]]''' | style="text-align: right;"| ४१३,९३८ | style="text-align: right;"| ४१८,६८६ | align="right" | -१.१३ | align="right" | ४७९.५ | align="right" | ८६३ | मूळ शहर |- | ०४० | [[ऐची प्रांत|ऐची]] | [[तोयोता]] | style="text-align: right;"| ४२२,३३० | style="text-align: right;"| ४२२,५४२ | align="right" | -०.०५ | align="right" | ३५४.६ | align="right" | १,१९१ | मूळ शहर |- | ०४१ | [[कागावा प्रांत|कागावा]] | '''[[ताकामात्सू]]''' | style="text-align: right;"| ४१७,४९६ | style="text-align: right;"| ४२०,७४८ | align="right" | -०.७७ | align="right" | १४४.८ | align="right" | २,८८३ | मूळ शहर |- | ०४२ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | [[योकोसुका]] | style="text-align: right;"| ३८२,४१६ | style="text-align: right;"| ४०६,५८६ | align="right" | -५.९४ | align="right" | ३८.९ | align="right" | ९,८३१ | मूळ शहर |- | ०४३ | [[गिफू प्रांत|गिफू]] | '''[[गिफू]]''' | style="text-align: right;"| ४०२,५५७ | style="text-align: right;"| ४०६,७८० | align="right" | -०.०४ | align="right" | ७८.३ | align="right" | ५,१४१ | मूळ शहर |- | ०४४ | [[कानागावा प्रांत|कानागावा]] | [[फुजिसावा]] | style="text-align: right;"| ४३६,९०२ | style="text-align: right;"| ४२३,८९४ | align="right" | ३.०७ | align="right" | २६.८ | align="right" | १६,३०२ | |- | ०४५ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | [[हिराकाता]] | style="text-align: right;"| ३९७,४३९ | style="text-align: right;"| ४०४,१५२ | align="right" | -१.६६ | align="right" | २५.१ | align="right" | १५,८३४ | मूळ शहर |- | ०४६ | [[चिबा प्रांत|चिबा]] | [[काशिवा]] | style="text-align: right;"| ४३३,३४१ | style="text-align: right;"| ४१४,०६४ | align="right" | ४.६६ | align="right" | ४४.०९ | align="right" | ९,८२९ | मूळ शहर |- | ०४७ | [[मियाझाकी प्रांत|मियाझाकी]] | '''[[मियाझाकी]]''' | style="text-align: right;"| ४०१,३३९ | style="text-align: right;"| ४०१,१३८ | align="right" | ०.०५ | align="right" | ११०.८ | align="right" | ३,६२२ | मूळ शहर |- | ०४८ | [[ओसाका प्रांत|ओसाका]] | [[तोयोनाका]] | style="text-align: right;"| ४०१,५५८ | style="text-align: right;"| ३९५,४७७ | align="right" | १.५४ | align="right" | १४.० | align="right" | २८,६८३ | मूळ शहर |- | ०४९ | [[नागानो प्रांत|नागानो]] | '''[[नागानो]]''' | style="text-align: right;"| ३६८,२२६ | style="text-align: right;"| ३७७,५९८ | align="right" | -२.४८ | align="right" | १८४.९ | align="right" | १,९९१ | मूळ शहर |- | ०५० | [[ऐची प्रांत|ऐची]] | [[तोयोहाशी]] | style="text-align: right;"| ३६६,८५८ | style="text-align: right;"| ३७४,२५१ | align="right" | -१.९८ | align="right" | १००.९ | align="right" | ३,६३६ | मूळ शहर |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जपानमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] 2qd8sku7w9bs7h1wa1dapq56y5dbfm5 0 143821 2718878 1238429 2026-10-11T07:23:47Z अभय नातू 206 माहिती 2718878 wikitext text/x-wiki '''रशियामधील शहरांच्या यादीत''' [[रशिया]] देशातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेली प्रमुख शहरे दिली आहेत. ठळक अक्षरांत लिहिलेली शहरे आपापल्या राजकीय विभागांची राजधानीची शहरे आहेत. २०२१ च्या अधिकृत रशियन जनगणनेनुसार (2021 Russian Census) अद्ययावत आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! क्रम !! शहर !! [[रशियन भाषा|रशियन]] !! [[रशियाचे राजकीय विभाग|विभाग]] !! लोकसंख्या<br />(२००२ गणना) !! लोकसंख्या<br />(२०१० गणना) !! लोकसंख्या<br />(२०२१ गणना) |- | ००१ || '''[[मॉस्को]]''' || Москва || [[मॉस्को]] || १,०३,८२,७५४ || १,१५,१४,३३० || १,३०,१०,३२० |- | ००२ || '''[[सेंट पीटर्सबर्ग]]''' || Санкт-Петербург || [[सेंट पीटर्सबर्ग]] || ४६,६१,२१९ || ४८,४८,७४२ || ५६,०१,९११ |- | ००३ || '''[[नोवोसिबिर्स्क]]''' || Новосибирск || [[नोवोसिबिर्स्क ओब्लास्त]] || १४,२५,५०८ || १४,७३,७३७ || १६,३३,५९५ |- | ००४ || '''[[येकातेरिनबुर्ग]]''' || Екатеринбург || [[स्वेर्दलोव्स्क ओब्लास्त]] || १२,९३,५३७ || १३,५०,१३६ || १५,४४,३७६ |- | ००५ || '''[[कझान]]''' || Казань || [[तातरस्तान]] || ११,०५,२८९ || ११,४३,५४६ || १३,०८,६६० |- | ००६ || '''[[निज्नी नॉवगोरोद]]''' || Нижний Новгород || [[निज्नी नॉवगोरोद ओब्लास्त]] || १३,११,२५२ || १२,५०,६१५ || १२,४९,८६१ |- | ००७ || '''[[चेलियाबिन्स्क]]''' || Челябинск || [[चेलियाबिन्स्क ओब्लास्त]] || १०,७७,१७४ || ११,३०,२७३ || ११,८९,५२५ |- | ००८ || '''[[क्रास्नोदर]]''' || Краснодар || [[क्रास्नोदर क्राय]] || ६,४६,१७५ || ७,४४,९३३ || १२,०४,८७२ |- | ००९ || '''[[समारा, रशिया|समारा]]''' || Самара || [[समारा ओब्लास्त]] || ११,५७,८८० || ११,६४,८९६ || ११,७३,४२३ |- | ०१० || '''[[उफा]]''' || Уфа || [[बाश्कोर्तोस्तान]] || १०,४२,४३७ || १०,६२,३०० || ११,२८,७८७ |- | ०११ || '''[[रोस्तोव दॉन]]''' || Ростов-на-Дону || [[रोस्तोव ओब्लास्त]] || १०,६८,२६७ || १०,८९,८५१ || ११,४२,१६२ |- | ०१२ || '''[[ओम्स्क]]''' || Омск || [[ओम्स्क ओब्लास्त]] || ११,३४,०१६ || ११,५३,९७१ || ११,२५,६९५ |- | ०१३ || '''[[क्रास्नोयार्स्क]]''' || Красноярск || [[क्रास्नोयार्स्क क्राय]] || ९,०९,३४१ || ९,७३,८९१ || १,१८,७७० |- | ०१४ || '''[[वोरोनेझ]]''' || Воронеж || [[वोरोनेझ ओब्लास्त]] || ८,४८,७५२ || ८,८९,९८९ || १०,५७,६८१ |- | ०१५ || '''[[पर्म]]''' || Пермь || [[पर्म क्राय]] || १०,०१,६५३ || ९,९१,५३० || १०,३४,००२ |- | ०१६ || '''[[वोल्गोग्राद]]''' || Волгоград || [[वोल्गोग्राद ओब्लास्त]] || १०,११,४१७ || १०,२१,२४४ || १०,२८,०५३ |- | ०१७ || '''[[सारातॉव्ह|सारातोव]]''' || Саратов || [[सारातोव ओब्लास्त]] || ८,७३,०५५ || ८,३७,८३१ || ९,०१,३६१ |- | ०१८ || '''[[त्युमेन]]''' || Тюмень || [[त्युमेन ओब्लास्त]] || ५,१०,७१९ || ५,८१,७५८ || ८,४७,४८८ |- | ०१९ || [[तोल्याती]] || Тольятти || [[समारा ओब्लास्त]] || ७,०२,८७९ || ७,१९,५१४ || ६,८४,७०९ |- | ०२० || '''[[बर्नाउल]]''' || Барнаул || [[आल्ताय क्राय]] || ६,००,७४९ || ६,१२,०९१ || ६,३०,८७७ |- | ०२१ || '''[[इझेव्स्क]]''' || Ижевск || [[उद्मुर्तिया]] || ६,३२,१४० || ६,२८,११६ || ६,४५,००६ |- | ०२२ || '''[[मखच्कला]]''' || Махачкала || [[दागिस्तान]] || ४,६२,४१२ || ५,७७,९९० || ६,०४,६१४ |- | ०२३ || '''[[खबारोव्स्क]]''' || Хабаровск || [[खबारोव्स्क क्राय]] || ५,८३,०७२ || ५,७७,६६८ || ६,१७,४४१ |- | ०२४ || '''[[उल्यानोव्स्क]]''' || Ульяновск || [[उल्यानोव्स्क ओब्लास्त]] || ६,३५,९४७ || ६,१३,७९३ || ६,१७,३५२ |- | ०२५ || '''[[इरकुत्स्क]]''' || Иркутск || [[इरकुत्स्क ओब्लास्त]] || ५,९३,६०४ || ५,८७,२२५ || ६,१७,२६४ |- | ०२६ || '''[[व्लादिवोस्तॉक]]''' || Владивосток || [[प्रिमोर्स्की क्राय]] || ५,९४,७०१ || ५,९२,०६९ || ६,०३,५१९ |- | ०२७ || '''[[यारोस्लाव]]''' || Ярославль || [[यारोस्लाव ओब्लास्त]] || ६,१३,०८८ || ५,९१,४८६ || ५,७७,२७९ |- | ०२८ || '''[[केमेरोवो]]''' || Кемерово || [[केमेरोवो ओब्लास्त]] || ४,८४,७५४ || ५,३२,८८४ || ५,५२,५४६ |- | ०२९ || '''[[तोम्स्क]]''' || Томск || [[तोम्स्क ओब्लास्त]] || ४,८७,८३८ || ५,२२,९४० || ५,५६,९२० |- | ०३० || [[नाबेरेझ्निये चेल्नी]] || Набережные Челны || [[तातरस्तान]] || ५,०९,८७० || ५,१३,२४२ || ५,४५,७५० |- | ०३१ || '''[[ओरेनबर्ग]]''' || Оренбург || [[ओरेनबर्ग ओब्लास्त]] || ५,४९,३६१ || ५,४४,९८७ || ५,४३,६५४ |- | ०३२ || [[नोवोकुझ्नेत्स्क]] || Новокузнецк || [[केमेरोवो ओब्लास्त]] || ५,४९,८७० || ५,४७,८८५ || ५,३७,४८० |- | ०३३ || '''[[रायझन]]''' || Рязань || [[रायझन ओब्लास्त]] || ५,२१,५६० || ५,२५,०६२ || ५,३४,९६२ |- | ०३४ || [[सोत्शी]] || Сочи || [[क्रास्नोदर क्राय]] || ३,२८,८०९ || ३,४३,२८५ || ४,६६,०७८ |- | ०३५ || '''[[किरोव]]''' || Киров || [[किरोव ओब्लास्त]] || ४,५७,५७८ || ४,७३,६६८ || ४,६८,२१२ |- | ०३६ || '''[[पेन्झा]]''' || Пенза || [[पेन्झा ओब्लास्त]] || ५,१८,०२५ || ५,१७,१३७ || ५,१६,४५० |- | ०३७ || '''[[आस्त्राखान]]''' || Астрахань || [[आस्त्राखान ओब्लास्त]] || ५,०४,५०१ || ५,२०,६६२ || ४,७५,६४१ |- | ०३८ || '''[[लिपेत्स्क]]''' || Липецк || [[लिपेत्स्क ओब्लास्त]] || ५,०६,११४ || ५,०८,१२४ || ४,९६,४०३ |- | ०३९ || '''[[तुला, रशिया|तुला]]''' || Тула || [[तुला ओब्लास्त]] || ४,८१,२१६ || ५,०१,१२९ || ४,७१,६६६ |- | ०४० || '''[[कालिनिनग्राद]]''' || Калининград || [[कालिनिनग्राद ओब्लास्त]] || ४,३०,००३ || ४,३१,४९१ || ४,८९,७३५ |- | ०४१ || '''[[चेबोक्सारी]]''' || Чебоксары || [[चुवाशिया]] || ४,४०,६२१ || ४,५३,६४५ || ४,९७,८०७ |- | ०४२ || '''[[कुर्स्क]]''' || Курск || [[कुर्स्क ओब्लास्त]] || ४,१२,४४२ || ४,१४,५९५ || ४,४०,०५२ |- | ०४३ || '''[[स्ताव्रोपोल]]''' || Ставрополь || [[स्ताव्रोपोल क्राय]] || ३,५४,८६७ || ३,९८,२६६ || ५,४७,४४३ |- | ०४४ || '''[[उलान-उदे]]''' || Улан-Удэ || [[बुर्यातिया]] || ३,५९,३९१ || ४,०४,३५७ || ४,३७,५५० |- | ०४५ || '''[[ब्र्यान्स्क]]''' || Брянск || [[ब्र्यान्स्क ओब्लास्त]] || ४,३१,५२६ || ४,१५,६४० || ३,९९,५७९ |- | ०४६ || '''[[इवानोवो]]''' || Иваново || [[इवानोवो ओब्लास्त]] || ४,३१,७२१ || ४,०९,२७७ || ३,६१,६०० |- | ०४७ || [[माग्नितोगोर्स्क]] || Магнитогорск || [[चेलियाबिन्स्क ओब्लास्त]] || ४,१८,५४५ || ४,०८,४०१ || ४,१०,५९४ |- | ०४८ || '''[[त्वेर]]''' || Тверь || [[त्वेर ओब्लास्त]] || ४,०८,९०३ || ४,०३,७२६ || ४,१६,२१९ |- | ०४९ || '''[[बेल्गोरोद]]''' || Белгород || [[बेल्गोरोद ओब्लास्त]] || ३,३७,०३० || ३,५६,४२६ || ३,३९,९७९ |- | ०५० || [[सुर्गुत]] || Сургут || [[खान्ती-मान्सी स्वायत्त ऑक्रूग]] || २,८५,०२७ || ३,०६,७०३ || ३,९६,४४३ |- | ०५१ || '''[[व्लादिमिर]]''' || Владимир || [[व्लादिमिर ओब्लास्त]] || ३,१५,९५४ || ३,४५,५९८ || ३,४९,९५१ |- | ०५२ || '''[[चिता, रशिया|चिता]]''' || Чита || [[झबायकल्स्की क्राय]] || ३,१६,६४३ || ३,२३,९६४ || ३,३४,४२७ |- | ०५३ || '''[[अर्खांगेल्स्क]]''' || Архангельск || [[अर्खांगेल्स्क ओब्लास्त]] || ३,५६,०५१ || ३,४८,७१६ || ३,०१,१९९ |- | ०५४ || '''[[कालुगा]]''' || Калуга || [[कालुगा ओब्लास्त]] || ३,३४,७५१ || ३,२५,१८५ || ३,३७,०५८ |- | ०५५ || '''[[स्मोलेन्स्क]]''' || Смоленск || [[स्मोलेन्स्क ओब्लास्त]] || ३,२५,१३७ || ३,२६,८६३ || ३,१६,५७० |- | ०५६ || '''[[तांबोव]]''' || Тамбов || [[तांबोव ओब्लास्त]] || २,९३,६५८ || २,८०,४५७ || २,६१,४२१ |- | ०५७ || '''[[कुर्गान]]''' || Курган || [[कुर्गान ओब्लास्त]] || ३,४५,५१५ || ३,३३,६४० || ३,१०,९११ |- | ०५८ || '''[[ऑरियोल|ओरियोल]]''' || Орёл || [[ओरियोल ओब्लास्त]] || ३,३३,३१० || ३,१७,८५४ || ३,०३,१६९ |- | ०५९ || '''[[वोलोग्दा]]''' || Вологда || [[वोलोग्दा ओब्लास्त]] || २,९३,०४६ || ३,०१,६४२ || ३,१३,९४४ |- | ०६० || '''[[ग्रोझनी]]''' || Грозный || [[चेचन्या]] || २,१०,७२० || २,७१,५९६ || ३,२८,५२७ |- | ०६१ || '''[[व्लादिकावकाज]]''' || Владикавказ || [[उत्तर ओसेशिया-अलानिया]] || ३,१५,६०८ || ३,११,६३५ || २,९५,८९४ |- | ०६२ || [[निज्नी तागिल]] || Нижний Тагил || [[स्वेर्दलोव्स्क ओब्लास्त]] || ३,९०,४९८ || ३,६१,८८३ || ३,३८,४९४ |- | ०६३ || '''[[मुर्मान्स्क]]''' || Мурманск || [[मुर्मान्स्क ओब्लास्त]] || ३,३६,१३७ || ३,०७,६६४ || २,६७,४२२ |- | ०६४ || [[चेरेपोवेत्स]] || Череповец || [[वोलोग्दा ओब्लास्त]] || ३,११,८६९ || ३,१२,३११ || ३,०१,००५ |- | ०६५ || '''[[याकुत्स्क]]''' || Якутск || [[साखा प्रजासत्ताक]] || २,१०,६४२ || २,६९,४८६ || ३,५५,४४३ |- | ०६६ || '''[[सारान्स्क]]''' || Саранск || [[मोर्दोव्हिया]] || ३,०४,८६६ || २,९७,४२५ || ३,१४,८५८ |- | ०६७ || [[वोल्स्की]] || Волжский || [[वोल्गोग्राद ओब्लास्त]] || ३,१३,१६९ || ३,१४,४३६ || ३,२१,४७९ |- | ०६८ || [[स्तेर्लितामाक]] || Стерлитамак || [[बाश्कोर्तोस्तान]] || २,६४,३६२ || २,७३,४३२ || २,७७,४१० |- | ०६९ || '''[[पेत्रोझावोद्स्क]]''' || Петрозаводск || [[कॅरेलिया]] || २,६६,१६० || २,६३,५४० || २,३४,८९७ |- | ०७० || '''[[कोस्त्रोमा]]''' || Кострома || [[कोस्त्रोमा ओब्लास्त]] || २,७८,७५० || २,६८,६१७ || २,६७,४८१ |- | ०७१ || [[निज्नेवार्तोव्स्क]] || Нижневартовск || [[खान्ती-मान्सी स्वायत्त ऑक्रूग]] || २,३९,०४४ || २,५१,८६० || २,८३,२५६ |- | ०७२ || '''[[योश्कार-ओला]]''' || Йошкар-Ола || [[मारी एल]] || २,५६,७१९ || २,४८,६८८ || २,८१,२४८ |- | ०७३ || [[कोम्सोमोल्स्क-ना-आमुर]] || Комсомольск-на-Амуре || [[खबारोव्स्क क्राय]] || २,८१,०३५ || २,६३,९०६ || २,३८,५०५ |- | ०७४ || [[तागान्रोग]] || Таганрог || [[रोस्तोव ओब्लास्त]] || २,८१,९४७ || २,५७,६९२ || २,४५,०८५ |- | ०७५ || [[ब्रात्स्क]] || Братск || [[इरकुत्स्क ओब्लास्त]] || २,५९,३३५ || २,४६,३४८ || २,२४,०७१ |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:रशियामधील शहरे}} [[वर्ग:रशियामधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] l54l44utqam3lqt7qbmw5pr95rn8gt7 0 144109 2718800 1751092 2026-10-11T06:02:04Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2718800 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = | चित्र =Insat-3d img.jpg | चित्रशीर्षक =इन्सॅट-३ड | उपशीर्षक = इन्सॅट-३ड | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] ८२ [[रेखांश]] [[पूर्व]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = | परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५व्हीए २१४ | प्रक्षेपक स्थान = [[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = [[फ्रान्स]] | प्रक्षेपण दिनांक = २६ जुलै २०१३ | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = मोनो मिथेन हायड्रयाझिन | वजन = २०६० किलो | आकार = २.४ × १.६ × १.५ मीटर | वस्तुमान = | विद्युत पुरवठा = ११६४ वॅट् | ट्रांसपाँडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = डेटा रिले ट्रांसपाँडर, ६ चॅनल मल्टीस्पेक्टरल इमेजर, सर्च व रेस्क्यु ट्रांसपाँडर, १९ चॅनल साउंडर | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश्य = [[दळणवळण]], [[उपग्रह प्रसारण]], [[हवामानशास्त्र]], | शोध = | कार्यकाळ = ७ वर्ष | संकेतस्थळ =http://www.isro.org/satellites/insat-3e.aspx }} '''इन्सॅट-३इ''' ({{lang-en|INSAT-3D}}) हा [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था इस्रोने ]][[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. ==संदर्भ== * http://www.isro.org/insat-3d/pdf/insat-3d-brochure.pdf {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] [[वर्ग:कृत्रिम उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} b739xn5os2rhf8463uri26z6f70nqdl 0 145730 2718801 2511171 2026-10-11T06:02:07Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: ट्रांसपॉंडर → ट्रांसपाँडर (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2718801 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट कृत्रिम उपग्रह | कृत्रिम उपग्रह = जीसॅट-७ | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपशीर्षक = जीसॅट-७ | मालक देश/कंपनी = [[भारत]] | निर्मिती संस्था = [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]] | कक्षा = [[भूस्थिर]] ७४ [[रेखांश]] [[पूर्व]] | कक्षीय गुणधर्म = [[भूस्थिर]] | कक्षेचा कल = ०.२ | परिभ्रमण काळ = २३ तास ४८ मिनीटे | सरासरी वेग = | प्रक्षेपक यान = [[एरियन]]-५व्हीए २१५ | प्रक्षेपक स्थान = [[फ्रेंच गयाना]] | प्रक्षेपक देश = [[फ्रान्स]] | प्रक्षेपण दिनांक = ३० ऑगस्ट [[इ.स. २०१३]] | प्रक्षेपण भाग संख्या = | इंधन = मोनो मिथेन हायड्रयाझिन | वजन = २६५० किलो | आकार = ३.१ × १.७ × २.० मीटर | वस्तुमान = | ऊर्जा = ३००० वॅट् | ट्रांसपाँडर संख्या = | कॅमेरा = | उपग्रहावरील यंत्रे = UHF, सी बँड ट्रांसपाँडर, केयु बँड ट्रांसपाँडर | काम बंद दिनांक = | निर्मिती स्थळ/देश = [[भारत]] | कालावधी = | उद्देश्य = [[दळणवळण]], | शोध = | कार्यकाळ = ७ वर्ष | संकेतस्थळ =http://www.isro.org/satellites/gsat-7.aspx }} '''जीसॅट-७''' ({{lang-en|GSAT-7}}) हा [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था इस्रोने ]][[अवकाश]]ात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. हा उपग्रह [[भारतीय नौदल|नौदलाची]] संपर्क यंत्रणा आणखी सक्षम करेल. आवश्यकतेनुसार टेहळणी तसेच संरक्षण क्षेत्राशी संबंधित अन्य महत्त्वाचे उपक्रमही या उपग्रहाद्वारा करता येतील.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/nation/indias-first-defence-satellite-gsat-7-launched-successfully/articleshow/22155023.cms |title=दै.म.टा. |access-date=2013-09-14 |archive-date=2013-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902045945/http://maharashtratimes.indiatimes.com/nation/Indias-first-defence-satellite-GSAT-7-launched-successfully/articleshow/22155023.cms |url-status=dead }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * http://www.isro.org/satellites/gsat-7.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902014754/http://www.isro.org/satellites/gsat-7.aspx |date=2013-09-02 }} {{भारतीय अंतराळ संशोधन}} [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह]] [[वर्ग:कृत्रिम उपग्रह]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 7o122pethg0pu1gvpd40wtg5db32elc 0 150933 2718821 2541173 2026-10-11T06:26:40Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718821 wikitext text/x-wiki '''[[अमेरिका]]''' देशामधील सर्वाधिक लोकसंख्येची १०० शहरे खालील यादीमध्ये दिली आहेत. ==यादी== [[चित्र:New York City skyline.jpg|thumb|right|200px|न्यू यॉर्क]] [[चित्र:LA Skyline Mountains2.jpg|thumb|right|200px|लॉस एंजेल्स]] [[चित्र:ChicagovanafSearsTower.jpg|thumb|right|200px|शिकागो]] [[चित्र:Panoramic Houston skyline.jpg|thumb|right|200px|ह्युस्टन]] [[चित्र:Downtown_Phoenix_Aerial_Looking_Northeast.jpg|thumb|right|200px|फीनिक्स]] [[चित्र:Philly skyline.jpg|thumb|right|200px|फिलाडेल्फिया]] [[चित्र:Downtown-san-antonio.jpeg|thumb|right|200px|सॅन ॲंटोनियो]] [[चित्र:San Diego Reflecting Pond.jpg|thumb|right|200px|सॅन डियेगो]] [[चित्र:Downtown Dallas from the Trinity River.jpg|thumb|right|200px|डॅलस]] [[चित्र:USA-San Jose-Downtown-1.jpg|thumb|right|200px|सॅन होजे]] {| class="wikitable sortable" |- !क्रम !शहर ![[अमेरिकेची राज्ये|राज्य]] !२०२० गणना !२०१० गणना !ताजा अंदाज (वर्ष) |- |align=center|1 |''[[न्यू यॉर्क शहर]]''<ref name=NewYorkNY>न्यू यॉर्क शहरामध्ये [[द ब्रॉंक्स]], [[ब्रूकलिन]], [[मॅनहॅटन]], [[क्वीन्स]] आणि [[स्टेटन आयलंड]] ह्या पाच बरोंचा (borough) समावेश होतो</ref> |[[न्यू यॉर्क]] |{{nts|8804190}} |{{nts|8175133}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|8258035}} (२०२४) |- |align=center|2 |''[[लॉस एंजेल्स]]'' |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|3898747}} |{{nts|3792621}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|3834313}} (२०२४) |- |align=center|3 |''[[शिकागो]]'' |[[इलिनॉय]] |{{nts|2746388}} |{{nts|2695598}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|2664452}} (२०२४) |- |align=center|4 |''[[ह्युस्टन]]'' |[[टेक्सास]] |{{nts|2304580}} |{{nts|2100263}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|2318479}} (२०२४) |- |align=center|5 |'''''[[फीनिक्स]]''''' |[[ॲरिझोना]] |{{nts|1608139}} |{{nts|1445632}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1673103}} (२०२४) |- |align=center|6 |''[[फिलाडेल्फिया]]'' |[[पेनसिल्व्हेनिया]] |{{nts|1603797}} |{{nts|1526006}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1548811}} (२०२४) |- |align=center|7 |[[सॅन ॲंटोनियो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|1434941}} |{{nts|1327407}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1522238}} (२०२४) |- |align=center|8 |[[सॅन डियेगो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|1386932}} |{{nts|1307402}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1383533}} (२०२४) |- |align=center|9 |[[डॅलस]] |[[टेक्सास]] |{{nts|1304379}} |{{nts|1197816}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1308309}} (२०२४) |- |align=center|10 |[[जैक्सनव्हिल, फ्लोरिडा|जॅक्सनव्हिल]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|949611}} |{{nts|821784}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|991823}} (२०२४) |- |align=center|11 |'''[[ऑस्टिन]]''' |[[टेक्सास]] |{{nts|961855}} |{{nts|790390}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|983038}} (२०२४) |- |align=center|12 |[[फोर्ट वर्थ, टेक्सास|फोर्ट वर्थ]] |[[टेक्सास]] |{{nts|918915}} |{{nts|741206}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|978462}} (२०२४) |- |align=center|13 |[[सॅन होजे]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|1013240}} |{{nts|945942}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|969248}} (२०२४) |- |align=center|14 |''[[शार्लट, नॉर्थ कॅरोलिना|शार्लट]]'' |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|874579}} |{{nts|731424}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|912002}} (२०२४) |- |align=center|15 |'''''[[कोलंबस, ओहायो|कोलंबस]]''''' |[[ओहायो]] |{{nts|905748}} |{{nts|787033}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|911153}} (२०२४) |- |align=center|16 |'''''[[इंडियानापोलिस]]''''' |[[इंडियाना]] |{{nts|887642}} |{{nts|820445}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|883838}} (२०२४) |- |align=center|17 |[[सॅन फ्रान्सिस्को]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|873965}} |{{nts|805235}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|808988}} (२०२४) |- |align=center|18 |''[[सिॲटल]]'' |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] |{{nts|737015}} |{{nts|608660}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|757992}} (२०२४) |- |align=center|19 |'''''[[डेन्व्हर]]''''' |[[कॉलोराडो]] |{{nts|715522}} |{{nts|600158}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|716577}} (२०२४) |- |align=center|20 |'''''[[ओक्लाहोमा सिटी]]''''' |[[ओक्लाहोमा]] |{{nts|681054}} |{{nts|579999}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|709088}} (२०२४) |- |align=center|21 |'''[[नॅशव्हिल]]''' |[[टेनेसी]] |{{nts|689447}} |{{nts|601222}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|687788}} (२०२४) |- |align=center|22 |[[एल पॅसो, टेक्सास|एल पॅसो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|678815}} |{{nts|649121}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|678958}} (२०२४) |- |align=center|23 |'''''[[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]''''' |डिस्ट्रिक्ट ऑफ कोलंबिया |{{nts|689545}} |{{nts|601723}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|678912}} (२०२४) |- |align=center|24 |''[[लास व्हेगास]]'' |[[नेव्हाडा]] |{{nts|641903}} |{{nts|583756}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|660934}} (२०२४) |- |align=center|25 |'''''[[बॉस्टन]]''''' |[[मॅसेच्युसेट्स]] |{{nts|675647}} |{{nts|617594}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|653833}} (२०२४) |- |align=center|26 |''[[डेट्रॉईट]]'' |[[मिशिगन]] |{{nts|639111}} |{{nts|713777}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|633218}} (२०२४) |- |align=center|27 |''[[लुईव्हिल]]'' |[[केंटकी]] |{{nts|633045}} |{{nts|597337}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|622981}} (२०२४) |- |align=center|28 |''[[पोर्टलंड, ओरेगन|पोर्टलंड]]'' |[[ओरेगन]] |{{nts|652503}} |{{nts|583776}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|620700}} (२०२४) |- |align=center|29 |''[[मेम्फिस]]'' |[[टेनेसी]] |{{nts|633104}} |{{nts|646889}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|618639}} (२०२४) |- |align=center|30 |''[[बाल्टिमोर]]'' |[[मेरीलॅंड]] |{{nts|585708}} |{{nts|620961}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|565224}} (२०२४) |- |align=center|31 |''[[मिलवॉकी]]'' |[[विस्कॉन्सिन]] |{{nts|577222}} |{{nts|594833}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|561333}} (२०२४) |- |align=center|32 |''[[आल्बुकर्की]]'' |[[न्यू मेक्सिको]] |{{nts|564559}} |{{nts|545852}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|558545}} (२०२४) |- |align=center|33 |[[फ्रेस्नो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|542107}} |{{nts|494665}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|545711}} (२०२४) |- |align=center|34 |[[तुसॉन]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|542629}} |{{nts|520116}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|543242}} (२०२४) |- |align=center|35 |'''[[साक्रामेंटो]]''' |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|524943}} |{{nts|466488}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|528001}} (२०२४) |- |align=center|36 |[[मेसा]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|504258}} |{{nts|439041}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|518420}} (२०२४) |- |align=center|37 |''[[कॅन्सस सिटी, मिसूरी|कॅन्सस सिटी]]'' |[[मिसूरी]] |{{nts|508090}} |{{nts|459787}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|510796}} (२०२४) |- |align=center|38 |'''''[[अटलांटा]]''''' |[[जॉर्जिया (अमेरिका)|जॉर्जिया]] |{{nts|498715}} |{{nts|420003}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|510706}} (२०२४) |- |align=center|39 |''[[ओमाहा]]'' |[[नेब्रास्का]] |{{nts|486051}} |{{nts|408958}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|483884}} (२०२४) |- |align=center|40 |[[कॉलोराडो स्प्रिंग्ज]] |[[कॉलोराडो]] |{{nts|478961}} |{{nts|416427}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|483810}} (२०२४) |- |align=center|41 |'''[[रॅले, नॉर्थ कॅरोलिना|रॅले]]''' |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|467665}} |{{nts|403892}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|482295}} (२०२४) |- |align=center|42 |[[व्हर्जिनिया बीच]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|459470}} |{{nts|437994}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|453649}} (२०२४) |- |align=center|43 |[[लॉंग बीच, कॅलिफोर्निया|लॉंग बीच]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|466742}} |{{nts|462257}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|447098}} (२०२४) |- |align=center|44 |[[मायामी]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|442241}} |{{nts|399457}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|440807}} (२०२४) |- |align=center|45 |''[[मिनियापोलिस]]'' |[[मिनेसोटा]] |{{nts|429954}} |{{nts|382578}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|425115}} (२०२४) |- |align=center|46 |[[ऑकलंड, कॅलिफोर्निया|ओकलंड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|440646}} |{{nts|390724}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|418617}} (२०२४) |- |align=center|47 |[[बेकर्सफील्ड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|403455}} |{{nts|347483}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|413381}} (२०२४) |- |align=center|48 |[[टॅंपा, फ्लोरिडा|टॅंपा]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|384959}} |{{nts|335709}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|408342}} (२०२४) |- |align=center|49 |[[टल्सा]] |[[ओक्लाहोमा]] |{{nts|413066}} |{{nts|391906}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|407173}} (२०२४) |- |align=center|50 |[[आर्लिंग्टन, टेक्सास|आर्लिंग्टन]] |[[टेक्सास]] |{{nts|394266}} |{{nts|365438}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|398080}} (२०२४) |- |align=center|51 |[[ऑरोरा, कॉलोराडो|ऑरोरा]] |[[कॉलोराडो]] |{{nts|386261}} |{{nts|325078}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|395818}} (२०२४) |- |align=center|52 |''[[विचिटा]]'' |[[कॅन्सस]] |{{nts|397532}} |{{nts|382368}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|395739}} (२०२४) |- |align=center|53 |''[[न्यू ऑर्लिन्स]]'' |[[लुईझियाना]] |{{nts|383997}} |{{nts|343829}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|364136}} (२०२४) |- |align=center|54 |[[क्लीव्हलंड]] |[[ओहायो]] |{{nts|372624}} |{{nts|396815}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|362656}} (२०२४) |- |align=center|55 |'''''[[होनोलुलु]]''''' |[[हवाई]] |{{nts|350964}} |{{nts|337256}} | style="background:#E3F2FD" | {{nts|345553}} (२०२३) |- |align=center|56 |[[अ‍ॅनाहाइम]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|346824}} |{{nts|336265}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|340224}} (२०२४) |- |align=center|57 |[[हेंडरसन, नेव्हाडा|हेंडरसन]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|317610}} |{{nts|257729}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|337308}} (२०२४) |- |align=center|58 |[[ओरलॅंडो, फ्लोरिडा|ओरलॅंडो]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|307573}} |{{nts|238300}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|326442}} (२०२४) |- |align=center|59 |[[लेक्सिंग्टन, केंटकी|लेक्सिंग्टन]] |[[केंटकी]] |{{nts|322570}} |{{nts|295803}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|320156}} (२०२४) |- |align=center|60 |[[स्टॉक्टन, कॅलिफोर्निया|स्टॉक्टन]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|320804}} |{{nts|291707}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|319694}} (२०२४) |- |align=center|61 |[[रिव्हरसाईड, कॅलिफोर्निया|रिव्हरसाईड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|314998}} |{{nts|303871}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|318858}} (२०२४) |- |align=center|62 |[[कॉर्पस क्रिस्टी]] |[[टेक्सास]] |{{nts|317863}} |{{nts|305215}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|316576}} (२०२४) |- |align=center|63 |[[सिनसिनाटी]] |[[ओहायो]] |{{nts|309317}} |{{nts|296943}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|311412}} (२०२४) |- |align=center|64 |[[अर्वाईन, कॅलिफोर्निया|अर्वाईन]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|307670}} |{{nts|212375}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|308326}} (२०२४) |- |align=center|65 |[[पिट्सबर्ग]] |[[पेनसिल्व्हेनिया]] |{{nts|302971}} |{{nts|305704}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|303207}} (२०२४) |- |align=center|66 |'''[[सेंट पॉल, मिनेसोटा|सेंट पॉल]]''' |[[मिनेसोटा]] |{{nts|311527}} |{{nts|285068}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|303102}} (२०२४) |- |align=center|67 |[[ग्रीन्सबोरो, नॉर्थ कॅरोलिना|ग्रीन्सबोरो]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|299035}} |{{nts|269666}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|302823}} (२०२४) |- |align=center|68 |''[[न्यूअर्क, न्यू जर्सी|न्यूअर्क]]'' |[[न्यू जर्सी]] |{{nts|311549}} |{{nts|277140}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|302324}} (२०२४) |- |align=center|69 |'''[[मॅडिसन, विस्कॉन्सिन|मॅडिसन]]''' |[[विस्कॉन्सिन]] |{{nts|269840}} |{{nts|233209}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|284324}} (२०२४) |- |align=center|70 |[[गिल्बर्ट, ॲरिझोना|गिल्बर्ट]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|267918}} |{{nts|208453}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|281169}} (२०२४) |- |align=center|71 |[[जर्सी सिटी, न्यू जर्सी|जर्सी सिटी]] |[[न्यू जर्सी]] |{{nts|292449}} |{{nts|247597}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|280313}} (२०२४) |- |align=center|72 |[[ड्युरॅम, नॉर्थ कॅरोलिना|ड्युरॅम]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|283506}} |{{nts|228330}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|279890}} (२०२४) |- |align=center|73 |[[सेंट लुईस]] |[[मिसूरी]] |{{nts|301574}} |{{nts|319294}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|277237}} (२०२४) |- |align=center|74 |[[चुला व्हिस्टा, कॅलिफोर्निया|चुला व्हिस्टा]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|275639}} |{{nts|243916}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|277117}} (२०२४) |- |align=center|75 |[[बफेलो, न्यू यॉर्क|बफेलो]] |[[न्यू यॉर्क]] |{{nts|278349}} |{{nts|261310}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|274913}} (२०२४) |- |align=center|76 |''[[ॲंकरेज]]'' |[[अलास्का]] |{{nts|291247}} |{{nts|291826}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|286073}} (२०२४) |- |align=center|77 |'''[[लिंकन, नेब्रास्का|लिंकन]]''' |[[नेब्रास्का]] |{{nts|291082}} |{{nts|258379}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|293583}} (२०२४) |- |align=center|78 |[[प्लेनो, टेक्सास|प्लेनो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|285494}} |{{nts|259841}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|292020}} (२०२४) |- |align=center|79 |[[चॅंडलर, ॲरिझोना|चॅंडलर]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|275987}} |{{nts|236123}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|281728}} (२०२४) |- |align=center|80 |[[स्कॉट्सडेल, ॲरिझोना|स्कॉट्सडेल]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|241361}} |{{nts|217385}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|244304}} (२०२४) |- |align=center|81 |[[नॉर्थ लास व्हेगास]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|262527}} |{{nts|216961}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|288118}} (२०२४) |- |align=center|82 |[[चेसापीक, व्हर्जिनिया|चेसापीक]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|249422}} |{{nts|222209}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|254472}} (२०२४) |- |align=center|83 |[[लबक, टेक्सास|लबक]] |[[टेक्सास]] |{{nts|257141}} |{{nts|229573}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|267425}} (२०२४) |- |align=center|84 |[[सेंट पीटर्सबर्ग, फ्लोरिडा|सेंट पीटर्सबर्ग]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|258308}} |{{nts|244769}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|261338}} (२०२४) |- |align=center|85 |[[विन्स्टन-सेलम]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|249545}} |{{nts|229617}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|253629}} (२०२४) |- |align=center|86 |[[लॅरेडो, टेक्सास|लॅरेडो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|255205}} |{{nts|236091}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|258163}} (२०२४) |- |align=center|87 |[[ग्लेनडेल, ॲरिझोना|ग्लेनडेल]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|248325}} |{{nts|226721}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|253243}} (२०२४) |- |align=center|88 |[[हायालिया, फ्लोरिडा|हायालिया]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|223109}} |{{nts|224669}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|220257}} (२०२४) |- |align=center|89 |[[रिनो, नेव्हाडा|रिनो]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|264165}} |{{nts|225221}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|278241}} (२०२४) |- |align=center|90 |'''[[बॅटन रूज]]''' |[[लुईझियाना]] |{{nts|227470}} |{{nts|229493}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|220660}} (२०२४) |- |align=center|91 |[[गारलॅंड, टेक्सास|गारलॅंड]] |[[टेक्सास]] |{{nts|246018}} |{{nts|226876}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|243301}} (२०२४) |- |align=center|92 |[[अर्वाईंग, टेक्सास|अर्वाईंग]] |[[टेक्सास]] |{{nts|256684}} |{{nts|216290}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|254717}} (२०२४) |- |align=center|93 |[[फ्रिमॉंट, कॅलिफोर्निया|फ्रिमॉंट]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|230584}} |{{nts|214089}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|223871}} (२०२४) |- |align=center|94 |'''''[[बॉइझी]]''''' |[[आयडाहो]] |{{nts|235684}} |{{nts|205671}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|236780}} (२०२४) |- |align=center|95 |[[सॅन बर्नार्डिनो, कॅलिफोर्निया|सॅन बर्नार्डिनो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|222101}} |{{nts|209924}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|222160}} (२०२४) |- |align=center|96 |[[नॉरफोक, व्हर्जिनिया|नॉरफोक]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|238005}} |{{nts|242803}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|230930}} (२०२४) |- |align=center|97 |[[फोर्ट वेन, इंडियाना|फोर्ट वेन]] |[[इंडियाना]] |{{nts|263886}} |{{nts|253691}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|269992}} (२०२४) |- |align=center|98 |[[सँटा अ‍ॅना, कॅलिफोर्निया]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|310227}} |{{nts|324528}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|298280}} (२०२४) |- |align=center|99 |''[[बर्मिंगहॅम, अलाबामा|बर्मिंगहॅम]]'' |[[अलाबामा]] |{{nts|200733}} |{{nts|212237}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|196623}} (२०२४) |- |align=center|100 |[[स्पोकॅन, वॉशिंग्टन|स्पोकॅन]] |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] |{{nts|228989}} |{{nts|208916}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|229447}} (२०२४) |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://2010.census.gov/2010census/ २०१० जनगणना] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111212035323/http://2010.census.gov/2010census/ |date=2011-12-12 }} [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] [[वर्ग:अमेरिकेतील शहरे| ]] hlqtrvamz4ydre7e9en8r75ke3hmidc 2718822 2718821 2026-10-11T06:27:21Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718822 wikitext text/x-wiki '''[[अमेरिका]]''' देशामधील सर्वाधिक लोकसंख्येची १०० शहरे खालील यादीमध्ये दिली आहेत. ==यादी== [[चित्र:New York City skyline.jpg|thumb|right|200px|न्यू यॉर्क]] [[चित्र:LA Skyline Mountains2.jpg|thumb|right|200px|लॉस एंजेल्स]] [[चित्र:ChicagovanafSearsTower.jpg|thumb|right|200px|शिकागो]] [[चित्र:Panoramic Houston skyline.jpg|thumb|right|200px|ह्युस्टन]] [[चित्र:Downtown_Phoenix_Aerial_Looking_Northeast.jpg|thumb|right|200px|फीनिक्स]] [[चित्र:Philly skyline.jpg|thumb|right|200px|फिलाडेल्फिया]] [[चित्र:Downtown-san-antonio.jpeg|thumb|right|200px|सॅन ॲंटोनियो]] [[चित्र:San Diego Reflecting Pond.jpg|thumb|right|200px|सॅन डियेगो]] [[चित्र:Downtown Dallas from the Trinity River.jpg|thumb|right|200px|डॅलस]] [[चित्र:USA-San Jose-Downtown-1.jpg|thumb|right|200px|सॅन होजे]] {| class="wikitable sortable" |- !क्रम !शहर ![[अमेरिकेची राज्ये|राज्य]] !२०२० गणना !२०१० गणना !ताजा अंदाज (वर्ष) |- |align=center|1 |''[[न्यू यॉर्क शहर]]''<ref name=NewYorkNY>न्यू यॉर्क शहरामध्ये [[द ब्रॉंक्स]], [[ब्रूकलिन]], [[मॅनहॅटन]], [[क्वीन्स]] आणि [[स्टेटन आयलंड]] ह्या पाच बरोंचा (borough) समावेश होतो</ref> |[[न्यू यॉर्क]] |{{nts|8804190}} |{{nts|8175133}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|8258035}} |- |align=center|2 |''[[लॉस एंजेल्स]]'' |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|3898747}} |{{nts|3792621}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|3834313}} |- |align=center|3 |''[[शिकागो]]'' |[[इलिनॉय]] |{{nts|2746388}} |{{nts|2695598}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|2664452}} |- |align=center|4 |''[[ह्युस्टन]]'' |[[टेक्सास]] |{{nts|2304580}} |{{nts|2100263}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|2318479}} |- |align=center|5 |'''''[[फीनिक्स]]''''' |[[ॲरिझोना]] |{{nts|1608139}} |{{nts|1445632}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1673103}} |- |align=center|6 |''[[फिलाडेल्फिया]]'' |[[पेनसिल्व्हेनिया]] |{{nts|1603797}} |{{nts|1526006}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1548811}} |- |align=center|7 |[[सॅन ॲंटोनियो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|1434941}} |{{nts|1327407}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1522238}} |- |align=center|8 |[[सॅन डियेगो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|1386932}} |{{nts|1307402}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1383533}} |- |align=center|9 |[[डॅलस]] |[[टेक्सास]] |{{nts|1304379}} |{{nts|1197816}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1308309}} |- |align=center|10 |[[जैक्सनव्हिल, फ्लोरिडा|जॅक्सनव्हिल]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|949611}} |{{nts|821784}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|991823}} |- |align=center|11 |'''[[ऑस्टिन]]''' |[[टेक्सास]] |{{nts|961855}} |{{nts|790390}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|983038}} |- |align=center|12 |[[फोर्ट वर्थ, टेक्सास|फोर्ट वर्थ]] |[[टेक्सास]] |{{nts|918915}} |{{nts|741206}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|978462}} |- |align=center|13 |[[सॅन होजे]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|1013240}} |{{nts|945942}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|969248}} |- |align=center|14 |''[[शार्लट, नॉर्थ कॅरोलिना|शार्लट]]'' |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|874579}} |{{nts|731424}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|912002}} |- |align=center|15 |'''''[[कोलंबस, ओहायो|कोलंबस]]''''' |[[ओहायो]] |{{nts|905748}} |{{nts|787033}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|911153}} |- |align=center|16 |'''''[[इंडियानापोलिस]]''''' |[[इंडियाना]] |{{nts|887642}} |{{nts|820445}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|883838}} |- |align=center|17 |[[सॅन फ्रान्सिस्को]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|873965}} |{{nts|805235}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|808988}} |- |align=center|18 |''[[सिॲटल]]'' |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] |{{nts|737015}} |{{nts|608660}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|757992}} |- |align=center|19 |'''''[[डेन्व्हर]]''''' |[[कॉलोराडो]] |{{nts|715522}} |{{nts|600158}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|716577}} |- |align=center|20 |'''''[[ओक्लाहोमा सिटी]]''''' |[[ओक्लाहोमा]] |{{nts|681054}} |{{nts|579999}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|709088}} |- |align=center|21 |'''[[नॅशव्हिल]]''' |[[टेनेसी]] |{{nts|689447}} |{{nts|601222}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|687788}} |- |align=center|22 |[[एल पॅसो, टेक्सास|एल पॅसो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|678815}} |{{nts|649121}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|678958}} |- |align=center|23 |'''''[[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]''''' |डिस्ट्रिक्ट ऑफ कोलंबिया |{{nts|689545}} |{{nts|601723}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|678912}} |- |align=center|24 |''[[लास व्हेगास]]'' |[[नेव्हाडा]] |{{nts|641903}} |{{nts|583756}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|660934}} |- |align=center|25 |'''''[[बॉस्टन]]''''' |[[मॅसेच्युसेट्स]] |{{nts|675647}} |{{nts|617594}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|653833}} |- |align=center|26 |''[[डेट्रॉईट]]'' |[[मिशिगन]] |{{nts|639111}} |{{nts|713777}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|633218}} |- |align=center|27 |''[[लुईव्हिल]]'' |[[केंटकी]] |{{nts|633045}} |{{nts|597337}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|622981}} |- |align=center|28 |''[[पोर्टलंड, ओरेगन|पोर्टलंड]]'' |[[ओरेगन]] |{{nts|652503}} |{{nts|583776}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|620700}} |- |align=center|29 |''[[मेम्फिस]]'' |[[टेनेसी]] |{{nts|633104}} |{{nts|646889}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|618639}} |- |align=center|30 |''[[बाल्टिमोर]]'' |[[मेरीलॅंड]] |{{nts|585708}} |{{nts|620961}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|565224}} |- |align=center|31 |''[[मिलवॉकी]]'' |[[विस्कॉन्सिन]] |{{nts|577222}} |{{nts|594833}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|561333}} |- |align=center|32 |''[[आल्बुकर्की]]'' |[[न्यू मेक्सिको]] |{{nts|564559}} |{{nts|545852}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|558545}} |- |align=center|33 |[[फ्रेस्नो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|542107}} |{{nts|494665}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|545711}} |- |align=center|34 |[[तुसॉन]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|542629}} |{{nts|520116}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|543242}} |- |align=center|35 |'''[[साक्रामेंटो]]''' |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|524943}} |{{nts|466488}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|528001}} |- |align=center|36 |[[मेसा]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|504258}} |{{nts|439041}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|518420}} |- |align=center|37 |''[[कॅन्सस सिटी, मिसूरी|कॅन्सस सिटी]]'' |[[मिसूरी]] |{{nts|508090}} |{{nts|459787}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|510796}} |- |align=center|38 |'''''[[अटलांटा]]''''' |[[जॉर्जिया (अमेरिका)|जॉर्जिया]] |{{nts|498715}} |{{nts|420003}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|510706}} |- |align=center|39 |''[[ओमाहा]]'' |[[नेब्रास्का]] |{{nts|486051}} |{{nts|408958}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|483884}} |- |align=center|40 |[[कॉलोराडो स्प्रिंग्ज]] |[[कॉलोराडो]] |{{nts|478961}} |{{nts|416427}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|483810}} |- |align=center|41 |'''[[रॅले, नॉर्थ कॅरोलिना|रॅले]]''' |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|467665}} |{{nts|403892}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|482295}} |- |align=center|42 |[[व्हर्जिनिया बीच]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|459470}} |{{nts|437994}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|453649}} |- |align=center|43 |[[लॉंग बीच, कॅलिफोर्निया|लॉंग बीच]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|466742}} |{{nts|462257}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|447098}} |- |align=center|44 |[[मायामी]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|442241}} |{{nts|399457}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|440807}} |- |align=center|45 |''[[मिनियापोलिस]]'' |[[मिनेसोटा]] |{{nts|429954}} |{{nts|382578}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|425115}} |- |align=center|46 |[[ऑकलंड, कॅलिफोर्निया|ओकलंड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|440646}} |{{nts|390724}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|418617}} |- |align=center|47 |[[बेकर्सफील्ड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|403455}} |{{nts|347483}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|413381}} |- |align=center|48 |[[टॅंपा, फ्लोरिडा|टॅंपा]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|384959}} |{{nts|335709}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|408342}} |- |align=center|49 |[[टल्सा]] |[[ओक्लाहोमा]] |{{nts|413066}} |{{nts|391906}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|407173}} |- |align=center|50 |[[आर्लिंग्टन, टेक्सास|आर्लिंग्टन]] |[[टेक्सास]] |{{nts|394266}} |{{nts|365438}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|398080}} |- |align=center|51 |[[ऑरोरा, कॉलोराडो|ऑरोरा]] |[[कॉलोराडो]] |{{nts|386261}} |{{nts|325078}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|395818}} |- |align=center|52 |''[[विचिटा]]'' |[[कॅन्सस]] |{{nts|397532}} |{{nts|382368}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|395739}} |- |align=center|53 |''[[न्यू ऑर्लिन्स]]'' |[[लुईझियाना]] |{{nts|383997}} |{{nts|343829}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|364136}} |- |align=center|54 |[[क्लीव्हलंड]] |[[ओहायो]] |{{nts|372624}} |{{nts|396815}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|362656}} |- |align=center|55 |'''''[[होनोलुलु]]''''' |[[हवाई]] |{{nts|350964}} |{{nts|337256}} | style="background:#E3F2FD" | {{nts|345553}} |- |align=center|56 |[[अ‍ॅनाहाइम]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|346824}} |{{nts|336265}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|340224}} |- |align=center|57 |[[हेंडरसन, नेव्हाडा|हेंडरसन]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|317610}} |{{nts|257729}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|337308}} |- |align=center|58 |[[ओरलॅंडो, फ्लोरिडा|ओरलॅंडो]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|307573}} |{{nts|238300}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|326442}} |- |align=center|59 |[[लेक्सिंग्टन, केंटकी|लेक्सिंग्टन]] |[[केंटकी]] |{{nts|322570}} |{{nts|295803}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|320156}} |- |align=center|60 |[[स्टॉक्टन, कॅलिफोर्निया|स्टॉक्टन]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|320804}} |{{nts|291707}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|319694}} |- |align=center|61 |[[रिव्हरसाईड, कॅलिफोर्निया|रिव्हरसाईड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|314998}} |{{nts|303871}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|318858}} |- |align=center|62 |[[कॉर्पस क्रिस्टी]] |[[टेक्सास]] |{{nts|317863}} |{{nts|305215}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|316576}} |- |align=center|63 |[[सिनसिनाटी]] |[[ओहायो]] |{{nts|309317}} |{{nts|296943}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|311412}} |- |align=center|64 |[[अर्वाईन, कॅलिफोर्निया|अर्वाईन]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|307670}} |{{nts|212375}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|308326}} |- |align=center|65 |[[पिट्सबर्ग]] |[[पेनसिल्व्हेनिया]] |{{nts|302971}} |{{nts|305704}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|303207}} |- |align=center|66 |'''[[सेंट पॉल, मिनेसोटा|सेंट पॉल]]''' |[[मिनेसोटा]] |{{nts|311527}} |{{nts|285068}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|303102}} |- |align=center|67 |[[ग्रीन्सबोरो, नॉर्थ कॅरोलिना|ग्रीन्सबोरो]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|299035}} |{{nts|269666}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|302823}} |- |align=center|68 |''[[न्यूअर्क, न्यू जर्सी|न्यूअर्क]]'' |[[न्यू जर्सी]] |{{nts|311549}} |{{nts|277140}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|302324}} |- |align=center|69 |'''[[मॅडिसन, विस्कॉन्सिन|मॅडिसन]]''' |[[विस्कॉन्सिन]] |{{nts|269840}} |{{nts|233209}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|284324}} |- |align=center|70 |[[गिल्बर्ट, ॲरिझोना|गिल्बर्ट]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|267918}} |{{nts|208453}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|281169}} |- |align=center|71 |[[जर्सी सिटी, न्यू जर्सी|जर्सी सिटी]] |[[न्यू जर्सी]] |{{nts|292449}} |{{nts|247597}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|280313}} |- |align=center|72 |[[ड्युरॅम, नॉर्थ कॅरोलिना|ड्युरॅम]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|283506}} |{{nts|228330}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|279890}} |- |align=center|73 |[[सेंट लुईस]] |[[मिसूरी]] |{{nts|301574}} |{{nts|319294}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|277237}} |- |align=center|74 |[[चुला व्हिस्टा, कॅलिफोर्निया|चुला व्हिस्टा]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|275639}} |{{nts|243916}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|277117}} |- |align=center|75 |[[बफेलो, न्यू यॉर्क|बफेलो]] |[[न्यू यॉर्क]] |{{nts|278349}} |{{nts|261310}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|274913}} |- |align=center|76 |''[[ॲंकरेज]]'' |[[अलास्का]] |{{nts|291247}} |{{nts|291826}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|286073}} |- |align=center|77 |'''[[लिंकन, नेब्रास्का|लिंकन]]''' |[[नेब्रास्का]] |{{nts|291082}} |{{nts|258379}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|293583}} |- |align=center|78 |[[प्लेनो, टेक्सास|प्लेनो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|285494}} |{{nts|259841}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|292020}} |- |align=center|79 |[[चॅंडलर, ॲरिझोना|चॅंडलर]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|275987}} |{{nts|236123}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|281728}} |- |align=center|80 |[[स्कॉट्सडेल, ॲरिझोना|स्कॉट्सडेल]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|241361}} |{{nts|217385}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|244304}} |- |align=center|81 |[[नॉर्थ लास व्हेगास]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|262527}} |{{nts|216961}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|288118}} |- |align=center|82 |[[चेसापीक, व्हर्जिनिया|चेसापीक]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|249422}} |{{nts|222209}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|254472}} |- |align=center|83 |[[लबक, टेक्सास|लबक]] |[[टेक्सास]] |{{nts|257141}} |{{nts|229573}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|267425}} |- |align=center|84 |[[सेंट पीटर्सबर्ग, फ्लोरिडा|सेंट पीटर्सबर्ग]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|258308}} |{{nts|244769}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|261338}} |- |align=center|85 |[[विन्स्टन-सेलम]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|249545}} |{{nts|229617}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|253629}} |- |align=center|86 |[[लॅरेडो, टेक्सास|लॅरेडो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|255205}} |{{nts|236091}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|258163}} |- |align=center|87 |[[ग्लेनडेल, ॲरिझोना|ग्लेनडेल]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|248325}} |{{nts|226721}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|253243}} |- |align=center|88 |[[हायालिया, फ्लोरिडा|हायालिया]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|223109}} |{{nts|224669}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|220257}} |- |align=center|89 |[[रिनो, नेव्हाडा|रिनो]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|264165}} |{{nts|225221}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|278241}} |- |align=center|90 |'''[[बॅटन रूज]]''' |[[लुईझियाना]] |{{nts|227470}} |{{nts|229493}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|220660}} |- |align=center|91 |[[गारलॅंड, टेक्सास|गारलॅंड]] |[[टेक्सास]] |{{nts|246018}} |{{nts|226876}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|243301}} |- |align=center|92 |[[अर्वाईंग, टेक्सास|अर्वाईंग]] |[[टेक्सास]] |{{nts|256684}} |{{nts|216290}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|254717}} |- |align=center|93 |[[फ्रिमॉंट, कॅलिफोर्निया|फ्रिमॉंट]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|230584}} |{{nts|214089}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|223871}} |- |align=center|94 |'''''[[बॉइझी]]''''' |[[आयडाहो]] |{{nts|235684}} |{{nts|205671}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|236780}} |- |align=center|95 |[[सॅन बर्नार्डिनो, कॅलिफोर्निया|सॅन बर्नार्डिनो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|222101}} |{{nts|209924}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|222160}} |- |align=center|96 |[[नॉरफोक, व्हर्जिनिया|नॉरफोक]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|238005}} |{{nts|242803}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|230930}} |- |align=center|97 |[[फोर्ट वेन, इंडियाना|फोर्ट वेन]] |[[इंडियाना]] |{{nts|263886}} |{{nts|253691}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|269992}} |- |align=center|98 |[[सँटा अ‍ॅना, कॅलिफोर्निया]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|310227}} |{{nts|324528}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|298280}} |- |align=center|99 |''[[बर्मिंगहॅम, अलाबामा|बर्मिंगहॅम]]'' |[[अलाबामा]] |{{nts|200733}} |{{nts|212237}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|196623}} |- |align=center|100 |[[स्पोकॅन, वॉशिंग्टन|स्पोकॅन]] |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] |{{nts|228989}} |{{nts|208916}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|229447}} |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://2010.census.gov/2010census/ २०१० जनगणना] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111212035323/http://2010.census.gov/2010census/ |date=2011-12-12 }} [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] [[वर्ग:अमेरिकेतील शहरे| ]] n8dxvdkwlmx14esyqhvux6ot4m9222q 2718823 2718822 2026-10-11T06:28:33Z अभय नातू 206 /* संदर्भ */ 2718823 wikitext text/x-wiki '''[[अमेरिका]]''' देशामधील सर्वाधिक लोकसंख्येची १०० शहरे खालील यादीमध्ये दिली आहेत. ==यादी== [[चित्र:New York City skyline.jpg|thumb|right|200px|न्यू यॉर्क]] [[चित्र:LA Skyline Mountains2.jpg|thumb|right|200px|लॉस एंजेल्स]] [[चित्र:ChicagovanafSearsTower.jpg|thumb|right|200px|शिकागो]] [[चित्र:Panoramic Houston skyline.jpg|thumb|right|200px|ह्युस्टन]] [[चित्र:Downtown_Phoenix_Aerial_Looking_Northeast.jpg|thumb|right|200px|फीनिक्स]] [[चित्र:Philly skyline.jpg|thumb|right|200px|फिलाडेल्फिया]] [[चित्र:Downtown-san-antonio.jpeg|thumb|right|200px|सॅन ॲंटोनियो]] [[चित्र:San Diego Reflecting Pond.jpg|thumb|right|200px|सॅन डियेगो]] [[चित्र:Downtown Dallas from the Trinity River.jpg|thumb|right|200px|डॅलस]] [[चित्र:USA-San Jose-Downtown-1.jpg|thumb|right|200px|सॅन होजे]] {| class="wikitable sortable" |- !क्रम !शहर ![[अमेरिकेची राज्ये|राज्य]] !२०२० गणना !२०१० गणना !ताजा अंदाज (वर्ष) |- |align=center|1 |''[[न्यू यॉर्क शहर]]''<ref name=NewYorkNY>न्यू यॉर्क शहरामध्ये [[द ब्रॉंक्स]], [[ब्रूकलिन]], [[मॅनहॅटन]], [[क्वीन्स]] आणि [[स्टेटन आयलंड]] ह्या पाच बरोंचा (borough) समावेश होतो</ref> |[[न्यू यॉर्क]] |{{nts|8804190}} |{{nts|8175133}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|8258035}} |- |align=center|2 |''[[लॉस एंजेल्स]]'' |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|3898747}} |{{nts|3792621}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|3834313}} |- |align=center|3 |''[[शिकागो]]'' |[[इलिनॉय]] |{{nts|2746388}} |{{nts|2695598}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|2664452}} |- |align=center|4 |''[[ह्युस्टन]]'' |[[टेक्सास]] |{{nts|2304580}} |{{nts|2100263}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|2318479}} |- |align=center|5 |'''''[[फीनिक्स]]''''' |[[ॲरिझोना]] |{{nts|1608139}} |{{nts|1445632}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1673103}} |- |align=center|6 |''[[फिलाडेल्फिया]]'' |[[पेनसिल्व्हेनिया]] |{{nts|1603797}} |{{nts|1526006}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1548811}} |- |align=center|7 |[[सॅन ॲंटोनियो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|1434941}} |{{nts|1327407}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1522238}} |- |align=center|8 |[[सॅन डियेगो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|1386932}} |{{nts|1307402}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1383533}} |- |align=center|9 |[[डॅलस]] |[[टेक्सास]] |{{nts|1304379}} |{{nts|1197816}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|1308309}} |- |align=center|10 |[[जैक्सनव्हिल, फ्लोरिडा|जॅक्सनव्हिल]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|949611}} |{{nts|821784}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|991823}} |- |align=center|11 |'''[[ऑस्टिन]]''' |[[टेक्सास]] |{{nts|961855}} |{{nts|790390}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|983038}} |- |align=center|12 |[[फोर्ट वर्थ, टेक्सास|फोर्ट वर्थ]] |[[टेक्सास]] |{{nts|918915}} |{{nts|741206}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|978462}} |- |align=center|13 |[[सॅन होजे]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|1013240}} |{{nts|945942}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|969248}} |- |align=center|14 |''[[शार्लट, नॉर्थ कॅरोलिना|शार्लट]]'' |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|874579}} |{{nts|731424}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|912002}} |- |align=center|15 |'''''[[कोलंबस, ओहायो|कोलंबस]]''''' |[[ओहायो]] |{{nts|905748}} |{{nts|787033}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|911153}} |- |align=center|16 |'''''[[इंडियानापोलिस]]''''' |[[इंडियाना]] |{{nts|887642}} |{{nts|820445}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|883838}} |- |align=center|17 |[[सॅन फ्रान्सिस्को]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|873965}} |{{nts|805235}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|808988}} |- |align=center|18 |''[[सिॲटल]]'' |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] |{{nts|737015}} |{{nts|608660}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|757992}} |- |align=center|19 |'''''[[डेन्व्हर]]''''' |[[कॉलोराडो]] |{{nts|715522}} |{{nts|600158}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|716577}} |- |align=center|20 |'''''[[ओक्लाहोमा सिटी]]''''' |[[ओक्लाहोमा]] |{{nts|681054}} |{{nts|579999}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|709088}} |- |align=center|21 |'''[[नॅशव्हिल]]''' |[[टेनेसी]] |{{nts|689447}} |{{nts|601222}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|687788}} |- |align=center|22 |[[एल पॅसो, टेक्सास|एल पॅसो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|678815}} |{{nts|649121}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|678958}} |- |align=center|23 |'''''[[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]''''' |डिस्ट्रिक्ट ऑफ कोलंबिया |{{nts|689545}} |{{nts|601723}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|678912}} |- |align=center|24 |''[[लास व्हेगास]]'' |[[नेव्हाडा]] |{{nts|641903}} |{{nts|583756}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|660934}} |- |align=center|25 |'''''[[बॉस्टन]]''''' |[[मॅसेच्युसेट्स]] |{{nts|675647}} |{{nts|617594}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|653833}} |- |align=center|26 |''[[डेट्रॉईट]]'' |[[मिशिगन]] |{{nts|639111}} |{{nts|713777}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|633218}} |- |align=center|27 |''[[लुईव्हिल]]'' |[[केंटकी]] |{{nts|633045}} |{{nts|597337}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|622981}} |- |align=center|28 |''[[पोर्टलंड, ओरेगन|पोर्टलंड]]'' |[[ओरेगन]] |{{nts|652503}} |{{nts|583776}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|620700}} |- |align=center|29 |''[[मेम्फिस]]'' |[[टेनेसी]] |{{nts|633104}} |{{nts|646889}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|618639}} |- |align=center|30 |''[[बाल्टिमोर]]'' |[[मेरीलॅंड]] |{{nts|585708}} |{{nts|620961}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|565224}} |- |align=center|31 |''[[मिलवॉकी]]'' |[[विस्कॉन्सिन]] |{{nts|577222}} |{{nts|594833}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|561333}} |- |align=center|32 |''[[आल्बुकर्की]]'' |[[न्यू मेक्सिको]] |{{nts|564559}} |{{nts|545852}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|558545}} |- |align=center|33 |[[फ्रेस्नो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|542107}} |{{nts|494665}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|545711}} |- |align=center|34 |[[तुसॉन]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|542629}} |{{nts|520116}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|543242}} |- |align=center|35 |'''[[साक्रामेंटो]]''' |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|524943}} |{{nts|466488}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|528001}} |- |align=center|36 |[[मेसा]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|504258}} |{{nts|439041}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|518420}} |- |align=center|37 |''[[कॅन्सस सिटी, मिसूरी|कॅन्सस सिटी]]'' |[[मिसूरी]] |{{nts|508090}} |{{nts|459787}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|510796}} |- |align=center|38 |'''''[[अटलांटा]]''''' |[[जॉर्जिया (अमेरिका)|जॉर्जिया]] |{{nts|498715}} |{{nts|420003}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|510706}} |- |align=center|39 |''[[ओमाहा]]'' |[[नेब्रास्का]] |{{nts|486051}} |{{nts|408958}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|483884}} |- |align=center|40 |[[कॉलोराडो स्प्रिंग्ज]] |[[कॉलोराडो]] |{{nts|478961}} |{{nts|416427}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|483810}} |- |align=center|41 |'''[[रॅले, नॉर्थ कॅरोलिना|रॅले]]''' |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|467665}} |{{nts|403892}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|482295}} |- |align=center|42 |[[व्हर्जिनिया बीच]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|459470}} |{{nts|437994}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|453649}} |- |align=center|43 |[[लॉंग बीच, कॅलिफोर्निया|लॉंग बीच]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|466742}} |{{nts|462257}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|447098}} |- |align=center|44 |[[मायामी]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|442241}} |{{nts|399457}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|440807}} |- |align=center|45 |''[[मिनियापोलिस]]'' |[[मिनेसोटा]] |{{nts|429954}} |{{nts|382578}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|425115}} |- |align=center|46 |[[ऑकलंड, कॅलिफोर्निया|ओकलंड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|440646}} |{{nts|390724}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|418617}} |- |align=center|47 |[[बेकर्सफील्ड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|403455}} |{{nts|347483}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|413381}} |- |align=center|48 |[[टॅंपा, फ्लोरिडा|टॅंपा]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|384959}} |{{nts|335709}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|408342}} |- |align=center|49 |[[टल्सा]] |[[ओक्लाहोमा]] |{{nts|413066}} |{{nts|391906}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|407173}} |- |align=center|50 |[[आर्लिंग्टन, टेक्सास|आर्लिंग्टन]] |[[टेक्सास]] |{{nts|394266}} |{{nts|365438}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|398080}} |- |align=center|51 |[[ऑरोरा, कॉलोराडो|ऑरोरा]] |[[कॉलोराडो]] |{{nts|386261}} |{{nts|325078}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|395818}} |- |align=center|52 |''[[विचिटा]]'' |[[कॅन्सस]] |{{nts|397532}} |{{nts|382368}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|395739}} |- |align=center|53 |''[[न्यू ऑर्लिन्स]]'' |[[लुईझियाना]] |{{nts|383997}} |{{nts|343829}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|364136}} |- |align=center|54 |[[क्लीव्हलंड]] |[[ओहायो]] |{{nts|372624}} |{{nts|396815}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|362656}} |- |align=center|55 |'''''[[होनोलुलु]]''''' |[[हवाई]] |{{nts|350964}} |{{nts|337256}} | style="background:#E3F2FD" | {{nts|345553}} |- |align=center|56 |[[अ‍ॅनाहाइम]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|346824}} |{{nts|336265}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|340224}} |- |align=center|57 |[[हेंडरसन, नेव्हाडा|हेंडरसन]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|317610}} |{{nts|257729}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|337308}} |- |align=center|58 |[[ओरलॅंडो, फ्लोरिडा|ओरलॅंडो]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|307573}} |{{nts|238300}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|326442}} |- |align=center|59 |[[लेक्सिंग्टन, केंटकी|लेक्सिंग्टन]] |[[केंटकी]] |{{nts|322570}} |{{nts|295803}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|320156}} |- |align=center|60 |[[स्टॉक्टन, कॅलिफोर्निया|स्टॉक्टन]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|320804}} |{{nts|291707}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|319694}} |- |align=center|61 |[[रिव्हरसाईड, कॅलिफोर्निया|रिव्हरसाईड]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|314998}} |{{nts|303871}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|318858}} |- |align=center|62 |[[कॉर्पस क्रिस्टी]] |[[टेक्सास]] |{{nts|317863}} |{{nts|305215}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|316576}} |- |align=center|63 |[[सिनसिनाटी]] |[[ओहायो]] |{{nts|309317}} |{{nts|296943}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|311412}} |- |align=center|64 |[[अर्वाईन, कॅलिफोर्निया|अर्वाईन]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|307670}} |{{nts|212375}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|308326}} |- |align=center|65 |[[पिट्सबर्ग]] |[[पेनसिल्व्हेनिया]] |{{nts|302971}} |{{nts|305704}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|303207}} |- |align=center|66 |'''[[सेंट पॉल, मिनेसोटा|सेंट पॉल]]''' |[[मिनेसोटा]] |{{nts|311527}} |{{nts|285068}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|303102}} |- |align=center|67 |[[ग्रीन्सबोरो, नॉर्थ कॅरोलिना|ग्रीन्सबोरो]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|299035}} |{{nts|269666}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|302823}} |- |align=center|68 |''[[न्यूअर्क, न्यू जर्सी|न्यूअर्क]]'' |[[न्यू जर्सी]] |{{nts|311549}} |{{nts|277140}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|302324}} |- |align=center|69 |'''[[मॅडिसन, विस्कॉन्सिन|मॅडिसन]]''' |[[विस्कॉन्सिन]] |{{nts|269840}} |{{nts|233209}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|284324}} |- |align=center|70 |[[गिल्बर्ट, ॲरिझोना|गिल्बर्ट]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|267918}} |{{nts|208453}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|281169}} |- |align=center|71 |[[जर्सी सिटी, न्यू जर्सी|जर्सी सिटी]] |[[न्यू जर्सी]] |{{nts|292449}} |{{nts|247597}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|280313}} |- |align=center|72 |[[ड्युरॅम, नॉर्थ कॅरोलिना|ड्युरॅम]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|283506}} |{{nts|228330}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|279890}} |- |align=center|73 |[[सेंट लुईस]] |[[मिसूरी]] |{{nts|301574}} |{{nts|319294}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|277237}} |- |align=center|74 |[[चुला व्हिस्टा, कॅलिफोर्निया|चुला व्हिस्टा]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|275639}} |{{nts|243916}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|277117}} |- |align=center|75 |[[बफेलो, न्यू यॉर्क|बफेलो]] |[[न्यू यॉर्क]] |{{nts|278349}} |{{nts|261310}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|274913}} |- |align=center|76 |''[[ॲंकरेज]]'' |[[अलास्का]] |{{nts|291247}} |{{nts|291826}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|286073}} |- |align=center|77 |'''[[लिंकन, नेब्रास्का|लिंकन]]''' |[[नेब्रास्का]] |{{nts|291082}} |{{nts|258379}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|293583}} |- |align=center|78 |[[प्लेनो, टेक्सास|प्लेनो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|285494}} |{{nts|259841}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|292020}} |- |align=center|79 |[[चॅंडलर, ॲरिझोना|चॅंडलर]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|275987}} |{{nts|236123}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|281728}} |- |align=center|80 |[[स्कॉट्सडेल, ॲरिझोना|स्कॉट्सडेल]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|241361}} |{{nts|217385}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|244304}} |- |align=center|81 |[[नॉर्थ लास व्हेगास]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|262527}} |{{nts|216961}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|288118}} |- |align=center|82 |[[चेसापीक, व्हर्जिनिया|चेसापीक]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|249422}} |{{nts|222209}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|254472}} |- |align=center|83 |[[लबक, टेक्सास|लबक]] |[[टेक्सास]] |{{nts|257141}} |{{nts|229573}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|267425}} |- |align=center|84 |[[सेंट पीटर्सबर्ग, फ्लोरिडा|सेंट पीटर्सबर्ग]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|258308}} |{{nts|244769}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|261338}} |- |align=center|85 |[[विन्स्टन-सेलम]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]] |{{nts|249545}} |{{nts|229617}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|253629}} |- |align=center|86 |[[लॅरेडो, टेक्सास|लॅरेडो]] |[[टेक्सास]] |{{nts|255205}} |{{nts|236091}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|258163}} |- |align=center|87 |[[ग्लेनडेल, ॲरिझोना|ग्लेनडेल]] |[[ॲरिझोना]] |{{nts|248325}} |{{nts|226721}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|253243}} |- |align=center|88 |[[हायालिया, फ्लोरिडा|हायालिया]] |[[फ्लोरिडा]] |{{nts|223109}} |{{nts|224669}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|220257}} |- |align=center|89 |[[रिनो, नेव्हाडा|रिनो]] |[[नेव्हाडा]] |{{nts|264165}} |{{nts|225221}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|278241}} |- |align=center|90 |'''[[बॅटन रूज]]''' |[[लुईझियाना]] |{{nts|227470}} |{{nts|229493}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|220660}} |- |align=center|91 |[[गारलॅंड, टेक्सास|गारलॅंड]] |[[टेक्सास]] |{{nts|246018}} |{{nts|226876}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|243301}} |- |align=center|92 |[[अर्वाईंग, टेक्सास|अर्वाईंग]] |[[टेक्सास]] |{{nts|256684}} |{{nts|216290}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|254717}} |- |align=center|93 |[[फ्रिमॉंट, कॅलिफोर्निया|फ्रिमॉंट]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|230584}} |{{nts|214089}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|223871}} |- |align=center|94 |'''''[[बॉइझी]]''''' |[[आयडाहो]] |{{nts|235684}} |{{nts|205671}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|236780}} |- |align=center|95 |[[सॅन बर्नार्डिनो, कॅलिफोर्निया|सॅन बर्नार्डिनो]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|222101}} |{{nts|209924}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|222160}} |- |align=center|96 |[[नॉरफोक, व्हर्जिनिया|नॉरफोक]] |[[व्हर्जिनिया]] |{{nts|238005}} |{{nts|242803}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|230930}} |- |align=center|97 |[[फोर्ट वेन, इंडियाना|फोर्ट वेन]] |[[इंडियाना]] |{{nts|263886}} |{{nts|253691}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|269992}} |- |align=center|98 |[[सँटा अ‍ॅना, कॅलिफोर्निया]] |[[कॅलिफोर्निया]] |{{nts|310227}} |{{nts|324528}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|298280}} |- |align=center|99 |''[[बर्मिंगहॅम, अलाबामा|बर्मिंगहॅम]]'' |[[अलाबामा]] |{{nts|200733}} |{{nts|212237}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|196623}} |- |align=center|100 |[[स्पोकॅन, वॉशिंग्टन|स्पोकॅन]] |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] |{{nts|228989}} |{{nts|208916}} | style="background:#FFFEC8" | {{nts|229447}} |} ; टीप: * {{colorbox|#FFFEC8}} फिकट पिवळा रंग: २०२४चा अंदाज * {{colorbox|#E3F2FD}} फिकट निळा रंग: २०२३चा अंदाज ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://2010.census.gov/2010census/ २०१० जनगणना] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111212035323/http://2010.census.gov/2010census/ |date=2011-12-12 }} [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] [[वर्ग:अमेरिकेतील शहरे| ]] 63woolf3gpxecotewuluu6a13uky8wr 0 163219 2718741 2635207 2026-10-11T03:48:21Z अभय नातू 206 वेळापत्रक 2718741 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|60px|left|link=मुंबई उपनगरी रेल्वे]]'''पनवेल''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = | cta_header = | प्रकार = '''[[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]''' '''स्थानक''' | style = | चित्र = Panvel_railway_station_-_Platformboard.jpg | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = फलक | पत्ता = [[पनवेल]], [[रायगड जिल्हा]] | उंची = | मार्ग = हार्बर मार्ग, ट्रान्सहार्बर मार्ग, [[वसई रोड-रोहा रेल्वे मार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ७ | पुनर्बांधणी = २००७ | विद्युतीकरण = होय | ADA = | संकेत = PNVL | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = मध्य रेल्वे | विभाग = [[मध्य रेल्वे]] | services = | map_type = मुंबई | map dot label = पनवेल | latd= 18 | latm= 59 | lats= 28 |latNS= N | longd= 73 | longm= 07 | longs= 17 |longEW= E |name=}} [[चित्र:Panvel railway station - Interior.jpg|250 px|इवलेसे|उपनगरी रेल्वे फलाट]] == एक्सप्रेस गाड्यांचे वेळापत्रक == [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल रेल्वे स्थानकावरून]] धावणाऱ्या प्रमुख एक्सप्रेस आणि सुपरफास्ट गाड्यांचे वेळापत्रक खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! गाडी क्रमांक !! गाडीचे नाव !! आगमन (वा.) !! निर्गमन (वा.) !! कुठे जाते / कशासाठी !! वार |- | १२६१७ || [[मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस]] || ०१:२५ || ०१:३० || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] || दररोज |- | १२६१८ || [[मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस]] || २३:२० || २३:२५ || [[एरनाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एरनाकुलम जंक्शन]] || दररोज |- | १२१३४ || [[मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस–मंगळुरू एक्सप्रेस|मंगळुरू–मुंबई सीएसएमटी एक्सप्रेस]] || ०३:४७ || ०३:५० || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई सीएसएमटी]] || दररोज |- | १२१३३ || [[मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस–मंगळुरू एक्सप्रेस|मुंबई सीएसएमटी–मंगळुरू एक्सप्रेस]] || २३:०२ || २३:०५ || [[मंगळुरू सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मंगळुरू सेंट्रल]] || दररोज |- | १६३४६ || [[नेत्रावती एक्सप्रेस]] || १६:४० || १६:४५ || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस|मुंबई एलटीटी]] || दररोज |- | १६३४५ || [[नेत्रावती एक्सप्रेस]] || १२:४५ || १२:५० || [[तिरुअनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुअनंतपुरम सेंट्रल]] || दररोज |- | १०१०३ || [[मांडवी एक्सप्रेस]] || ०८:३० || ०८:३५ || [[मडगाव जंक्शन रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || दररोज |- | १०१०४ || [[मांडवी एक्सप्रेस]] || १८:४५ || १८:५० || [[मुंबई सीएसएमटी]] || दररोज |- | १०१११ || [[कोकण कन्या एक्सप्रेस]] || २४:०० || ००:०५ || [[मडगाव जंक्शन रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || दररोज |- | १०११२ || [[कोकण कन्या एक्सप्रेस]] || ०४:०० || ०४:०५ || [[मुंबई सीएसएमटी]] || दररोज |- | १२०५१ || [[जन शताब्दी एक्सप्रेस|मुंबई–मडगाव जन शताब्दी एक्सप्रेस]] || ०६:२३ || ०६:२५ || [[मडगाव जंक्शन रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || दररोज |- | १२०५२ || [[जन शताब्दी एक्सप्रेस|मडगाव–मुंबई जन शताब्दी एक्सप्रेस]] || २१:४८ || २१:५० || [[मुंबई सीएसएमटी]] || दररोज |- | २२११९ || [[तेजस एक्सप्रेस|मुंबई–करमाळी तेजस एक्सप्रेस]] || ०६:४३ || ०६:४५ || [[करमाळी रेल्वे स्थानक|करमाळी]] || सोम, बुध, शुक्र, शनि, रवि |- | २२१२० || [[तेजस एक्सप्रेस|करमाळी–मुंबई तेजस एक्सप्रेस]] || २१:१३ || २१:१५ || [[मुंबई सीएसएमटी]] || सोम, बुध, शुक्र, शनि, रवि |- | १२२२३ || [[एरनाकुलम–लोकमान्य टिळक टर्मिनस दुरांतो एक्सप्रेस|दुरांतो एक्सप्रेस]] || १९:३५ || १९:४० || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस|मुंबई एलटीटी]] || सोम, गुरू |- | १२२२४ || [[एरनाकुलम–लोकमान्य टिळक टर्मिनस दुरांतो एक्सप्रेस|दुरांतो एक्सप्रेस]] || २१:३५ || २१:४० || [[एरनाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एरनाकुलम जंक्शन]] || रवि, बुध |- | २२६३३ || [[हजरत निजामुद्दीन–तिरुअनंतपुरम सुपरफास्ट एक्सप्रेस|निजामुद्दीन–तिरुअनंतपुरम एक्सप्रेस]] || १८:०० || १८:०५ || [[तिरुअनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुअनंतपुरम]] || शुक्र |- | २२६३४ || [[हजरत निजामुद्दीन–तिरुअनंतपुरम सुपरफास्ट एक्सप्रेस|तिरुअनंतपुरम–निजामुद्दीन एक्सप्रेस]] || १८:०० || १८:०५ || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] || शनि |} {{मुंबई उपनगरी रेल्वे हार्बर मार्ग नकाशा}} {{मुंबई उपनगरी रेल्वे ट्रान्सहार्बर मार्ग नकाशा}} {{मुंबई उपनगरी रेल्वे वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग नकाशा}} {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पनवेल-कर्जत रेल्वेमार्ग}} '''पनवेल''' हे [[पनवेल]] शहरामधील व नवी मुंबईतील महत्त्वाचे [[रेल्वे स्थानक]] आहे. हे स्थानक [[मध्य रेल्वे]]वर, [[कोकण रेल्वे]]वर आणि [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गावरून मुंबई छशिमट, ठाणे, गोरेगाव साठी धीम्या लोकल व [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]वरून डहाणू, वसई, दिवा, पेण, रोहा यांसाठी मेमू धावतात. कोकण रेल्वेमार्गे जाणाऱ्या सर्व लांब पल्ल्याच्या रेल्वेगाड्या तसेच कर्जतमार्गे पुण्याला जाणाऱ्या गाड्या पनवेलला थांबतात. पनवेल रेल्वे स्थानकामध्ये ७ फलाट असून त्यातील ४ उपनगरी तर ३ लांब पल्ल्याच्या गाड्यांकरिता वापरले जातात. हे रेल्वे स्थानक सिडको द्वारे विकसित केले गेले आहे. {{मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानक, हार्बर|स्थानक=पनवेल|दक्षिणेकडचे स्थानक={{rws|खांदेश्वर}}|उत्तरेकडचे स्थानक=–|स्थानक क्रमांक=२५|अंतर=६०|दूरध्वनी क्रमांक=|फॅक्स क्रमांक=|ई-मेल पत्ता=|संकेत स्थळ=}} {{मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानक, ट्रान्सहार्बर|स्थानक=पनवेल|दक्षिणेकडचे स्थानक={{rws|खांदेश्वर}}|उत्तरेकडचे स्थानक=–|स्थानक क्रमांक=१५|अंतर=५०|दूरध्वनी क्रमांक=|फॅक्स क्रमांक=|ई-मेल पत्ता=|संकेत स्थळ=}} {{मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानक, वसई रोड-रोहा|स्थानक=पनवेल|दक्षिणेकडचे स्थानक={{rws|सोमाटणे}}|उत्तरेकडचे स्थानक={{rws|कळंबोली}}|स्थानक क्रमांक=१|अंतर=|दूरध्वनी क्रमांक=|फॅक्स क्रमांक=|ई-मेल पत्ता=|संकेत स्थळ=}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कोकण रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके]] tehvfn9ikbqgz7gfwnguhtkzt3f4zc6 0 174834 2718609 2708826 2026-10-10T15:35:03Z संतोष गोरे 135680 2718609 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट धार्मिक मजकूर | name = हनुमान चालीसा | image = Hanuman Jayanti 15.jpg | caption = | author = [[तुलसीदास]] | title_orig = | religion = [[हिंदू धर्म]] | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = | language = [[अवधी भाषा|अवधी]] | series = | subject = | genre = [[Bhakti]] literature (Devotional poetry) | verses = ४० | website = | publisher = | pub_date = | english_pub_date = | media_type = | pages = | isbn = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = }} '''हनुमान चालीसा''' हे [[अवधी भाषा|अवधी]] भाषेतील [[तुलसीदास|संत तुलसीदास]] रचित हनुमानाचे एक स्तोत्र आहे. या स्तोत्रात ४० कडवी आहेत यामुळे या स्तोत्रास हनुमान चालीसा असे म्हणतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=lnnXAAAAMAAJ|title=Goswami Tulsidasji's Devised Sri Sankat Mochan Hanuman Charit Manas: The Holy Lake Containing the Acts of Sri Hanuman|last=Sundd|first=Mishr Harivansh Lal|date=1998|publisher=Aravali Books International|isbn=978-81-86880-31-9|language=en}}</ref> [[तुलसीदास|श्री गोस्वामी तुलसीदास]] यांनी श्री [[हनुमान]] चालीसाची रचना १६ व्या शतकात केली. हनुमान चालीसा ही अवधी भाषेत आहे. हे स्तोत्र दोहा आणि चौपाई स्वरूपातील ४० श्लोकांचे आहे, म्हणून तिला चालीसा असे म्हणतात. == हनुमान चालीसा == <!--अवधी भाषेतील हनुमान चालीसा, मराठी अर्थासह पाहण्यासाठी [[:s:mr:हनुमान चालीसा|'''येथे''']] टिचकी द्यावी.--> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://devdhun.com/hanuman-chalisa/ हनुमान चालीसा — DevDhun] [[वर्ग:विकिस्रोत]] [[वर्ग:स्तोत्रे]] o9fq5gbgcknq8l2o6aqknko9jdvd4fo 0 177559 2718700 2682169 2026-10-11T01:15:02Z अभय नातू 206 /* विमानताफा */ 2718700 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = उझबेकिस्तान एरवेझ | चित्र = | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = HY | ICAO = UZB | callsign = UZBEKISTAN | स्थापना = २८ जानेवारी १९९२ | सुरुवात = ३१ मे १९९२ | बंद = | विमानतळ = [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[ताश्कंद]]) | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''उझ एर प्लस'' | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ३४ | गंतव्यस्थाने = ५८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''National airline of Uzbekistan'' | मुख्यालय = [[ताश्कंद]], [[उझबेकिस्तान]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.uzairways.com }} [[चित्र:Uzbekistan Airways Boeing 767-300ER UK-67002 PEK 2012-10-30.png|250 px|इवलेसे|[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावरील उझबेकिस्तान एरवेझचे [[बोइंग ७६७]] विमान]] '''उझबेकिस्तान एरवेझ''' ({{lang-uz|Ўзбекистон Ҳаво Йўллари}}; {{lang-ru|''Узбекские Авиалинии''}}) ही [[मध्य आशिया]]च्या [[उझबेकिस्तान]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९९१ साली [[सोव्हिएत संघ]]ाचे विघटन होऊन उझबेकिस्तान देशाची निर्मिती झाल्यानंतर राष्ट्राघ्यक्ष [[इस्लाम करिमोव]] ह्याने १९९२ साली [[एरोफ्लोत]]च्या एका विभागातून ह्या कंपनीची निर्मिती केली. उझबेकिस्तान एरवेझचे मुख्यालय [[ताश्कंद]] येथे असून तिचा मुख्य वाहतूकतळ [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर आहे. == गंतव्यस्थाने == {{मुख्य|उझबेकिस्तान एरवेझच्या गंतव्यस्थानांची यादी}} स्थापनेपासूनच उझबेकिस्तान एरवेझने आपली प्रवासी सेवा पश्चिम युरोप आणि इतर आंतरराष्ट्रीय ठिकाणांवर केंद्रित केली आहे. बहुतेक आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे ताश्कंद येथून होतात, जरी इतर उझबेक शहरांमधूनही आंतरराष्ट्रीय सेवा उपलब्ध आहेत.<ref>{{cite web|title= Uzbekistan Airways Timetable (Effective {{start date|2018|10|28|df= yes}}{{snd}}{{End date|2019|3|30|df= yes}})|publisher= Uzbekistan Airways|url= https://www.uzairways.com/sites/default/files/itog_uzbekistan_airways_schedule_2-compressed.pdf|date= March 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181102132206/https://www.uzairways.com/sites/default/files/itog_uzbekistan_airways_schedule_2-compressed.pdf|archive-date= 2 November 2018}}</ref> ही विमानकंपनी कोणत्याही भागीदारीचा किंवा [[विमानकंपनी आघाडी|विमानकंपनी आघाडीचा]] (अलाइन्स) भाग नाही. === कोडशेअर करार === उझबेकिस्तान एरवेझचे खालील विमानकंपन्यांशी [[कोडशेअर करार]] आहेत:<ref name="Partners">{{cite web|url=https://corp.uzairways.com/en/partners|title=Partners|website=Uzbekistan Airways}}</ref><ref name="CAPA Uzbekistan Airways profile">{{cite web|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/uzbekistan-airways-hy |title=Profile on Uzbekistan Airways |website=CAPA|publisher=Centre for Aviation|access-date=2016-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031200034/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/uzbekistan-airways-hy |archive-date=2016-10-31|url-status=live}}</ref> {{Div col|colwidth=30em}} * [[एरबाल्टिक]]<ref name="Airline Routes-8 June 2015" /> * [[अशियाना एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250521-ozhycodeshare|title=Asiana Airlines / Uzbekistan Airways Begins Codeshare Service in mid-2Q25|date=21 May 2025|website=aeroroutes.co}}</ref> * [[अझरबैजान एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |title=AZAL and Uzbekistan Airways signed code-share agreement |url=https://en.apa.az/social/azal-and-uzbekistan-airways-signed-code-share-agreement-470419 |website=Apa.az |access-date=16 June 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Azerbaijan Airlines / Uzbekistan Airways Begins Codeshare Partnership From June 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250626-j2hycodeshare |access-date=26 June 2025 |work=AeroRoutes |date=26 June 2025 |language=en-CA}}</ref> * [[बेलाव्हिया]] * [[चायना साउदर्न एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |last1=Casey |first1=David |title=Routes & Networks Latest: Rolling Daily Updates (W/C July 27, 2026)|publisher= [[Aviation Week]] |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-27-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731201309/https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-27-2026 |archive-date=31 July 2026 |date=31 July 2026 |quote=Uzbekistan Airways and China Southern Airlines have signed a codeshare agreement. The deal covers Uzbekistan Airways’ services from Tashkent to Beijing Daxing, Guangzhou, Urumqi and Hangzhou, as well as China Southern’s flights from Beijing Daxing, Guangzhou and Urumqi to Tashkent.}}</ref> * [[इतिहाद एरवेझ]]<ref>{{cite news |first1=Mariam |last1= Khan |title=Etihad adds 8 Uzbekistan routes in codeshare deal |url=https://connectingtravel.com/news/etihad-adds-8-uzbekistan-routes-in-codeshare-deal |access-date=20 May 2026 |work=Connecting Travel |agency=Jacobs Media |date=18 May 2026 |language=En}}</ref> * [[कोरियन एर]] * [[मलेशिया एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|url=https://theedgemalaysia.com/node/737609|title=Malaysia Airlines, Uzbekistan Airways reinstate codesharing agreement|date=13 December 2024 }}</ref> * [[एस७ एरलाइन्स]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines Expands Uzbekistan Airways Codeshare in late-1Q25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250311-s7hycodeshare |access-date=11 March 2025 |work=AeroRoutes |date=11 March 2025 |language=en-CA}}</ref> * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[उराल एरलाइन्स]] {{div col end}} === इंटरलाइन करार === उझबेकिस्तान एरवेझचे खालील विमानकंपन्यांशी [[इंटरलाईन करार]] आहेत:<ref name="Partners"/> {{Div col|colwidth=20em}} * ॲक्सेसरेल (रेल्वे) * [[ॲरोफ्लॉट]] * [[एर अस्ताना]] * [[एरबाल्टिक]] * [[एर युरोपा]] * [[एर फ्रांस]] * [[ऑल निप्पॉन एरवेझ]] * [[एपीजी एरलाइन्स]] * [[आर्किया]] * [[एशियाना एरलाइन्स]] * [[अझरबैजान एरलाइन्स]] * [[बँकॉक एरवेझ]] * [[बेलाव्हिया]] * [[चायना साउदर्न एरलाइन्स]] * [[चेक एरलाइन्स]] * [[डेल्टा एर लाइन्स]] * [[इतिहाद एरवेझ]] * [[फ्लायनास]] * [[फ्लायदुबई]]<ref>{{cite web |title=Uzbekistan Airways and flydubai concluded an interline agreement, expanding the horizons for journeys through Dubai and Tashkent |url=https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-and-flydubai-concluded-interline-agreement-expanding-horizons |publisher=Uzbekistan Airways |date=16 September 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260918202454/https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-and-flydubai-concluded-interline-agreement-expanding-horizons|archive-date= 18 September 2026}}</ref> * [[गरुडा इंडोनेशिया]] * हान एर<ref>{{Cite web | title=Partner Carriers {{!}} Hahnair | url=https://www.hahnair.com/en/partner-carriers | access-date=2025-08-02 | website=Hahnair.com}}</ref> * [[इबेरिया (विमानकंपनी)|इबेरिया]] * [[जपान एरलाइन्स]] * [[काम एर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.kamair.com/news-and-updates-details/kam-air-partners-with-uzbekistan-airways/|title=Kam Air & Uzbekistan Airways Interline Partnership|website=Kamair.com|access-date=25 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Umarov |first1=Anvar |title=Kam Air passengers can fly from Kabul to 15 cities via Tashkent |url=https://www.uzdaily.uz/en/kam-air-passengers-can-fly-from-kabul-to-15-cities-via-tashkent/ |access-date=8 October 2026 |publisher=UzDaily.uz |date=7 October 2026 |language=en}}</ref> * [[केएलएम]] * [[कोरियन एर]] * [[लुफ्तान्सा]] * [[मलेशिया एरलाइन्स]] * [[क्वांटास]] * [[कतार एअरवेज|कतार एरवेझ]] * [[एस७ एरलाइन्स]] * [[सिंगापूर एरलाइन्स]] * [[श्रीलंकन एरलाइन्स]] * [[थाई एरवेझ इंटरनॅशनल]] * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[उराल एरलाइन्स]] {{div col end}} == विमानताफा == ===सध्याचा ताफा=== नोव्हेंबर २०२५ च्या सुमारास उझबेकिस्तान एरवेझ कडे असलेली विमाने:<ref name="Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report">{{Cite web |title=Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report |url=https://www.ch-aviation.com/news/149931-uzbekistan-airways-mulls-order-for-fourteen-b787-8s-report|website=ch-aviation.com|archive-url= https://web.archive.org/web/20250223225846/https://www.ch-aviation.com/news/149931-uzbekistan-airways-mulls-order-for-fourteen-b787-8s-report|archive-date= 23 February 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; text-align:center; margin:auto;" |+ उझबेकिस्तान एरवेझचा ताफा |- !rowspan="2" |विमान !rowspan="2" |सेवेत !rowspan="2" | मागण्या !colspan="3" |प्रवासी<ref>{{cite web|url=https://www.uzairways.com/en/services/our-fleet-and-seat-configuration|title=Uzbekistan Airways Fleet|publisher=/uzbekistan Airways|access-date=28 August 2018|archive-date=11 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011082407/https://www.uzairways.com/en/services/our-fleet-and-seat-configuration|url-status=dead}}</ref> !rowspan="2" |नोंदी |- !<abbr title="Business">J</abbr> !<abbr title="Economy">Y</abbr> !एकूण |- |[[एरबस ए३२०|एरबस ए३२०-२००]] |९ |— |१२ |१३८ |१५०<ref name="aircraft-news-0717">{{cite news|title= Aircraft News|publisher= [[Air Transport World]]|url= http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/aircraft-news-0717|date= 19 July 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20120616080412/http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/aircraft-news-0717|archive-date= 16 June 2012|url-status= dead|quote= Uzbekistan Airways received its first A320, configured in a two-class cabin layout seating 150 passengers, 12 in business and 138 in economy. It is the first of 10 A320s ordered directly from Airbus as part of the carrier’s strategic fleet modernization program. The A320 will make its first commercial flight today from Tashkent to Baku.}}</ref> | |- |[[एरबस ए३२०नियो]] |१० |— |१२ |१३८ |१५० | |- |[[एरबस ए३२१एलआर]] |५ |— |१६ |१७२ |१८८<ref>{{Cite web|last=uz|first=Kun|title=Uzbekistan Airways receives first Airbus A321neo (LR) aircraft|url=https://kun.uz/en/news/2022/02/15/uzbekistan-airways-receives-first-airbus-a321neo-lr-aircraft|access-date=2022-02-15|website=Kun.uz|language=en}}</ref> | |- |[[एरबस ए३२१नियो]] |— |१४<ref name="Airbus_Order_Uzbek">{{cite web |date=20 January 2023 |title=Uzbekistan Airways orders 12 A320neo Family aircraft |url=https://www.airbus.com/en/newsroom/press-releases/2023-01-uzbekistan-airways-orders-12-a320neo-family-aircraft |access-date=25 March 2023 |website=www.airbus.com |location=Tashkent}}</ref> | colspan="3" |<abbr title="To be announced">TBA</abbr> | |- | rowspan="2" |{{nowrap|[[बोईंग ७६७|बोईंग ७६७-३००ईआर]]}} | rowspan="2" |६ | rowspan="2" |— |१५ |२३२ |२४७ | rowspan="2" | |- |१८ |२४६ |२६४ |- | rowspan="2" |[[बोईंग ७८७ ड्रीमलायनर|बोईंग ७८७-८]] | rowspan="2" |७ | rowspan="2" |— | rowspan="2" |२४ |२२२ |२४६ | rowspan="2" | |- |२४६ |२७०<ref name="Третий Dreamliner НАК прибыл в Ташкेंट">{{Cite news |date=2018-05-18 |title=Третий Dreamliner НАК прибыл в Ташкेंट |url=https://www.gazeta.uz/ru/2018/05/18/dreamliner/ |access-date=2018-05-18 |work=Газета.uz |language=ru-UZ}}</ref> |- |[[बोईंग ७८७ ड्रीमलायनर|बोईंग ७८७-९]] |— |२२ | colspan="3" |<abbr title="To be announced">TBA</abbr> |<ref>{{Cite web |title=Uzbekistan Airways Orders up to 22 Boeing 787 Dreamliners, Airline's Largest-ever Purchase |url=https://investors.boeing.com/investors/news/press-release-details/2025/Uzbekistan-Airways-Orders-up-to-22-Boeing-787-Dreamliners-Airlines-Largest-ever-Purchase/default.aspx |access-date=2025-09-23 |website=investors.boeing.com |language=en-CA}}</ref><ref>{{Cite press release|title=Uzbekistan Airways finalizes order for eight more Boeing planesUzbekistan Airways Finalizes Order for Eight More Boeing 787 Dreamliners|url=https://boeing.mediaroom.com/2025-11-06-Uzbekistan-Airways-Finalizes-Order-for-Eight-More-Boeing-787-Dreamliners|website=boeing.mediaroom.com}}</ref> |- |[[लेट एल-४१० टर्बोलेट]] |४<ref>{{Cite web|title=Uzbekistan Airways receives delivery of fourth LET L-410 light aircraft|url=https://tashkenttimes.uz/national/14974-uzbekistan-airways-receives-delivery-of-fourth-let-l-410-light-aircraft|access-date=2022-04-08|website=tashkenttimes.uz|language=en}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |— |— |१९ |१९ |<ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s|title=Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s|date=19 June 2023|website=ch-aviation}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.uzdaily.com/en/post/82044|title=Uzbekistan Airways receives new aircraft LET L-410|date=15 July 2023|publisher=Uzdaily}}</ref><ref>{{cite news |title=Uzbekistan Airways Begins LET L-410 Operations From late-July 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230720-hyjul23skd |access-date=23 July 2023 |work=AeroRoutes |date=20 July 2023 |language=en-CA}}</ref> |- ! scope="row" colspan="7" |{{anchor|Cargo_fleet}}उझबेकिस्तान एरवेजचा मालवाहू (कार्गो) ताफा |- |[[बोईंग ७६७|बोईंग ७६७-३००बीसीएफ]] |२ |— | colspan="3" class="unsortable" |{{center|१=<abbr title="बैठक व्यवस्था नाही, मालवाहू संरचना">कार्गो</abbr>}} | |- |[[इलयुशिन आयएल-७६टीडी]] |२ |— | colspan="3" class="unsortable" |{{center|१=<abbr title="बैठक व्यवस्था नाही, मालवाहू संरचना">कार्गो</abbr>}} | |- !एकूण !४५ !३६ ! colspan="4" | |} याशिवाय ही विमानकंपनी अतिमहत्वाच्या व्यक्तींसाठी दोन [[एरबस ए३२०]] आणि एक [[पिलेटस पीसी-२४]] चालवते.<ref name="Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report" /> === पूर्वीची विमाने === {{Div col|colwidth=30em}} * [[एरबस ए३००|एरबस ए३००-६००एफ]]<ref name="ch-aviation">{{cite web|title=Uzbekistan Airways Fleet |publisher=ch-aviation GmbH |url=http://www.ch-aviation.com/portal/aircraft/search?search=1&cha=HY |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609010919/http://www.ch-aviation.com/portal/aircraft/search?search=1&cha=HY |archive-date=9 June 2015}}</ref> * [[एरबस ए३१०|एरबस ए३१०-३००]]<ref name="Uzbekistan Airways operates its last A310-300 flight">{{cite web|title=Uzbekistan Airways operates its last A310-300 flight |url=http://www.ch-aviation.ch/portal/news/20913-uzbekistan-airways-operates-its-last-a310-300-flight |work=ch-aviation |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914060211/http://www.ch-aviation.ch/portal/news/20913-uzbekistan-airways-operates-its-last-a310-300-flight |archive-date=14 September 2013 |url-status=dead}}</ref> * [[अँतोनोव्ह एन-२४|अँतोनोव्ह एन-२४बी]]<ref name="FI2000">{{cite journal|title=World Airline Directory – Uzbekistan Airways |journal=[[Flight International]] |issn=0015-3710 |volume=157 |number=4721 |page=107 |date=28 March – 3 April 2001 |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2000/2000%20-%200979.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109173650/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2000/2000%20-%200979.html |archive-date=9 November 2013}}&nbsp;</ref> * [[अँतोनोव्ह एन-२४|अँतोनोव्ह एन-२४आरव्ही]]<ref name="FI2000" /> * [[ब्रिटिश एरोस्पेस १४६|एव्हरो आरजे२८५]]<ref name="FI2000" /> * [[बोईंग ७५७-२००]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-६२]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-६२|इलयुशिन आयएल-६२एम]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-७६|इलयुशिन आयएल-७६टी]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-८६]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-११४|इलयुशिन आयएल-११४-१००]]<ref name="Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s">{{cite web |last1=Nadalet |first1=Ivan |title=Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s |url=https://www.ch-aviation.com/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s |website=www.ch-aviation.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128165129/https://www.ch-aviation.com/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s |archive-date=28 January 2024 |date=19 June 2023 |access-date=28 January 2024 |url-status=live }}</ref> * [[तुपोलेव्ह टीयू-१५४|तुपोलेव्ह टीयू-१५४बी]]<ref name="FI2000" /> * [[तुपोलेव्ह टीयू-१५४|तुपोलेव्ह टीयू-१५४एम]]<ref name="FI2000" /> * [[याकोवलेव्ह याक-४०]]<ref name="FI2000" /> {{div col end}} == बाह्य दुवे == * [http://www.uzairways.com/en अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Uzbekistan Airways|उझबेकिस्तान एरवेझ}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:उझबेकिस्तानमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] b7ly9cnp7rifpq3q3z2nzhxlv6lun0f 2718701 2718700 2026-10-11T01:15:24Z अभय नातू 206 /* कोडशेअर करार */ 2718701 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = उझबेकिस्तान एरवेझ | चित्र = | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = HY | ICAO = UZB | callsign = UZBEKISTAN | स्थापना = २८ जानेवारी १९९२ | सुरुवात = ३१ मे १९९२ | बंद = | विमानतळ = [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[ताश्कंद]]) | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''उझ एर प्लस'' | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ३४ | गंतव्यस्थाने = ५८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''National airline of Uzbekistan'' | मुख्यालय = [[ताश्कंद]], [[उझबेकिस्तान]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.uzairways.com }} [[चित्र:Uzbekistan Airways Boeing 767-300ER UK-67002 PEK 2012-10-30.png|250 px|इवलेसे|[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावरील उझबेकिस्तान एरवेझचे [[बोइंग ७६७]] विमान]] '''उझबेकिस्तान एरवेझ''' ({{lang-uz|Ўзбекистон Ҳаво Йўллари}}; {{lang-ru|''Узбекские Авиалинии''}}) ही [[मध्य आशिया]]च्या [[उझबेकिस्तान]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९९१ साली [[सोव्हिएत संघ]]ाचे विघटन होऊन उझबेकिस्तान देशाची निर्मिती झाल्यानंतर राष्ट्राघ्यक्ष [[इस्लाम करिमोव]] ह्याने १९९२ साली [[एरोफ्लोत]]च्या एका विभागातून ह्या कंपनीची निर्मिती केली. उझबेकिस्तान एरवेझचे मुख्यालय [[ताश्कंद]] येथे असून तिचा मुख्य वाहतूकतळ [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर आहे. == गंतव्यस्थाने == {{मुख्य|उझबेकिस्तान एरवेझच्या गंतव्यस्थानांची यादी}} स्थापनेपासूनच उझबेकिस्तान एरवेझने आपली प्रवासी सेवा पश्चिम युरोप आणि इतर आंतरराष्ट्रीय ठिकाणांवर केंद्रित केली आहे. बहुतेक आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे ताश्कंद येथून होतात, जरी इतर उझबेक शहरांमधूनही आंतरराष्ट्रीय सेवा उपलब्ध आहेत.<ref>{{cite web|title= Uzbekistan Airways Timetable (Effective {{start date|2018|10|28|df= yes}}{{snd}}{{End date|2019|3|30|df= yes}})|publisher= Uzbekistan Airways|url= https://www.uzairways.com/sites/default/files/itog_uzbekistan_airways_schedule_2-compressed.pdf|date= March 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181102132206/https://www.uzairways.com/sites/default/files/itog_uzbekistan_airways_schedule_2-compressed.pdf|archive-date= 2 November 2018}}</ref> ही विमानकंपनी कोणत्याही भागीदारीचा किंवा [[विमानकंपनी आघाडी|विमानकंपनी आघाडीचा]] (अलाइन्स) भाग नाही. === कोडशेअर करार === उझबेकिस्तान एरवेझचे खालील विमानकंपन्यांशी [[कोडशेर करार]] आहेत:<ref name="Partners">{{cite web|url=https://corp.uzairways.com/en/partners|title=Partners|website=Uzbekistan Airways}}</ref><ref name="CAPA Uzbekistan Airways profile">{{cite web|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/uzbekistan-airways-hy |title=Profile on Uzbekistan Airways |website=CAPA|publisher=Centre for Aviation|access-date=2016-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031200034/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/uzbekistan-airways-hy |archive-date=2016-10-31|url-status=live}}</ref> {{Div col|colwidth=30em}} * [[एरबाल्टिक]]<ref name="Airline Routes-8 June 2015" /> * [[अशियाना एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250521-ozhycodeshare|title=Asiana Airlines / Uzbekistan Airways Begins Codeshare Service in mid-2Q25|date=21 May 2025|website=aeroroutes.co}}</ref> * [[अझरबैजान एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |title=AZAL and Uzbekistan Airways signed code-share agreement |url=https://en.apa.az/social/azal-and-uzbekistan-airways-signed-code-share-agreement-470419 |website=Apa.az |access-date=16 June 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Azerbaijan Airlines / Uzbekistan Airways Begins Codeshare Partnership From June 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250626-j2hycodeshare |access-date=26 June 2025 |work=AeroRoutes |date=26 June 2025 |language=en-CA}}</ref> * [[बेलाव्हिया]] * [[चायना सदर्न एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |last1=Casey |first1=David |title=Routes & Networks Latest: Rolling Daily Updates (W/C July 27, 2026)|publisher= [[Aviation Week]] |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-27-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731201309/https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-27-2026 |archive-date=31 July 2026 |date=31 July 2026 |quote=Uzbekistan Airways and China Southern Airlines have signed a codeshare agreement. The deal covers Uzbekistan Airways’ services from Tashkent to Beijing Daxing, Guangzhou, Urumqi and Hangzhou, as well as China Southern’s flights from Beijing Daxing, Guangzhou and Urumqi to Tashkent.}}</ref> * [[इतिहाद एरवेझ]]<ref>{{cite news |first1=Mariam |last1= Khan |title=Etihad adds 8 Uzbekistan routes in codeshare deal |url=https://connectingtravel.com/news/etihad-adds-8-uzbekistan-routes-in-codeshare-deal |access-date=20 May 2026 |work=Connecting Travel |agency=Jacobs Media |date=18 May 2026 |language=En}}</ref> * [[कोरियन एर]] * [[मलेशिया एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|url=https://theedgemalaysia.com/node/737609|title=Malaysia Airlines, Uzbekistan Airways reinstate codesharing agreement|date=13 December 2024 }}</ref> * [[एस७ एरलाइन्स]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines Expands Uzbekistan Airways Codeshare in late-1Q25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250311-s7hycodeshare |access-date=11 March 2025 |work=AeroRoutes |date=11 March 2025 |language=en-CA}}</ref> * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[उराल एरलाइन्स]] {{div col end}} === इंटरलाइन करार === उझबेकिस्तान एरवेझचे खालील विमानकंपन्यांशी [[इंटरलाईन करार]] आहेत:<ref name="Partners"/> {{Div col|colwidth=20em}} * ॲक्सेसरेल (रेल्वे) * [[ॲरोफ्लॉट]] * [[एर अस्ताना]] * [[एरबाल्टिक]] * [[एर युरोपा]] * [[एर फ्रांस]] * [[ऑल निप्पॉन एरवेझ]] * [[एपीजी एरलाइन्स]] * [[आर्किया]] * [[एशियाना एरलाइन्स]] * [[अझरबैजान एरलाइन्स]] * [[बँकॉक एरवेझ]] * [[बेलाव्हिया]] * [[चायना साउदर्न एरलाइन्स]] * [[चेक एरलाइन्स]] * [[डेल्टा एर लाइन्स]] * [[इतिहाद एरवेझ]] * [[फ्लायनास]] * [[फ्लायदुबई]]<ref>{{cite web |title=Uzbekistan Airways and flydubai concluded an interline agreement, expanding the horizons for journeys through Dubai and Tashkent |url=https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-and-flydubai-concluded-interline-agreement-expanding-horizons |publisher=Uzbekistan Airways |date=16 September 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260918202454/https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-and-flydubai-concluded-interline-agreement-expanding-horizons|archive-date= 18 September 2026}}</ref> * [[गरुडा इंडोनेशिया]] * हान एर<ref>{{Cite web | title=Partner Carriers {{!}} Hahnair | url=https://www.hahnair.com/en/partner-carriers | access-date=2025-08-02 | website=Hahnair.com}}</ref> * [[इबेरिया (विमानकंपनी)|इबेरिया]] * [[जपान एरलाइन्स]] * [[काम एर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.kamair.com/news-and-updates-details/kam-air-partners-with-uzbekistan-airways/|title=Kam Air & Uzbekistan Airways Interline Partnership|website=Kamair.com|access-date=25 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Umarov |first1=Anvar |title=Kam Air passengers can fly from Kabul to 15 cities via Tashkent |url=https://www.uzdaily.uz/en/kam-air-passengers-can-fly-from-kabul-to-15-cities-via-tashkent/ |access-date=8 October 2026 |publisher=UzDaily.uz |date=7 October 2026 |language=en}}</ref> * [[केएलएम]] * [[कोरियन एर]] * [[लुफ्तान्सा]] * [[मलेशिया एरलाइन्स]] * [[क्वांटास]] * [[कतार एअरवेज|कतार एरवेझ]] * [[एस७ एरलाइन्स]] * [[सिंगापूर एरलाइन्स]] * [[श्रीलंकन एरलाइन्स]] * [[थाई एरवेझ इंटरनॅशनल]] * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[उराल एरलाइन्स]] {{div col end}} == विमानताफा == ===सध्याचा ताफा=== नोव्हेंबर २०२५ च्या सुमारास उझबेकिस्तान एरवेझ कडे असलेली विमाने:<ref name="Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report">{{Cite web |title=Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report |url=https://www.ch-aviation.com/news/149931-uzbekistan-airways-mulls-order-for-fourteen-b787-8s-report|website=ch-aviation.com|archive-url= https://web.archive.org/web/20250223225846/https://www.ch-aviation.com/news/149931-uzbekistan-airways-mulls-order-for-fourteen-b787-8s-report|archive-date= 23 February 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; text-align:center; margin:auto;" |+ उझबेकिस्तान एरवेझचा ताफा |- !rowspan="2" |विमान !rowspan="2" |सेवेत !rowspan="2" | मागण्या !colspan="3" |प्रवासी<ref>{{cite web|url=https://www.uzairways.com/en/services/our-fleet-and-seat-configuration|title=Uzbekistan Airways Fleet|publisher=/uzbekistan Airways|access-date=28 August 2018|archive-date=11 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011082407/https://www.uzairways.com/en/services/our-fleet-and-seat-configuration|url-status=dead}}</ref> !rowspan="2" |नोंदी |- !<abbr title="Business">J</abbr> !<abbr title="Economy">Y</abbr> !एकूण |- |[[एरबस ए३२०|एरबस ए३२०-२००]] |९ |— |१२ |१३८ |१५०<ref name="aircraft-news-0717">{{cite news|title= Aircraft News|publisher= [[Air Transport World]]|url= http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/aircraft-news-0717|date= 19 July 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20120616080412/http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/aircraft-news-0717|archive-date= 16 June 2012|url-status= dead|quote= Uzbekistan Airways received its first A320, configured in a two-class cabin layout seating 150 passengers, 12 in business and 138 in economy. It is the first of 10 A320s ordered directly from Airbus as part of the carrier’s strategic fleet modernization program. The A320 will make its first commercial flight today from Tashkent to Baku.}}</ref> | |- |[[एरबस ए३२०नियो]] |१० |— |१२ |१३८ |१५० | |- |[[एरबस ए३२१एलआर]] |५ |— |१६ |१७२ |१८८<ref>{{Cite web|last=uz|first=Kun|title=Uzbekistan Airways receives first Airbus A321neo (LR) aircraft|url=https://kun.uz/en/news/2022/02/15/uzbekistan-airways-receives-first-airbus-a321neo-lr-aircraft|access-date=2022-02-15|website=Kun.uz|language=en}}</ref> | |- |[[एरबस ए३२१नियो]] |— |१४<ref name="Airbus_Order_Uzbek">{{cite web |date=20 January 2023 |title=Uzbekistan Airways orders 12 A320neo Family aircraft |url=https://www.airbus.com/en/newsroom/press-releases/2023-01-uzbekistan-airways-orders-12-a320neo-family-aircraft |access-date=25 March 2023 |website=www.airbus.com |location=Tashkent}}</ref> | colspan="3" |<abbr title="To be announced">TBA</abbr> | |- | rowspan="2" |{{nowrap|[[बोईंग ७६७|बोईंग ७६७-३००ईआर]]}} | rowspan="2" |६ | rowspan="2" |— |१५ |२३२ |२४७ | rowspan="2" | |- |१८ |२४६ |२६४ |- | rowspan="2" |[[बोईंग ७८७ ड्रीमलायनर|बोईंग ७८७-८]] | rowspan="2" |७ | rowspan="2" |— | rowspan="2" |२४ |२२२ |२४६ | rowspan="2" | |- |२४६ |२७०<ref name="Третий Dreamliner НАК прибыл в Ташкेंट">{{Cite news |date=2018-05-18 |title=Третий Dreamliner НАК прибыл в Ташкेंट |url=https://www.gazeta.uz/ru/2018/05/18/dreamliner/ |access-date=2018-05-18 |work=Газета.uz |language=ru-UZ}}</ref> |- |[[बोईंग ७८७ ड्रीमलायनर|बोईंग ७८७-९]] |— |२२ | colspan="3" |<abbr title="To be announced">TBA</abbr> |<ref>{{Cite web |title=Uzbekistan Airways Orders up to 22 Boeing 787 Dreamliners, Airline's Largest-ever Purchase |url=https://investors.boeing.com/investors/news/press-release-details/2025/Uzbekistan-Airways-Orders-up-to-22-Boeing-787-Dreamliners-Airlines-Largest-ever-Purchase/default.aspx |access-date=2025-09-23 |website=investors.boeing.com |language=en-CA}}</ref><ref>{{Cite press release|title=Uzbekistan Airways finalizes order for eight more Boeing planesUzbekistan Airways Finalizes Order for Eight More Boeing 787 Dreamliners|url=https://boeing.mediaroom.com/2025-11-06-Uzbekistan-Airways-Finalizes-Order-for-Eight-More-Boeing-787-Dreamliners|website=boeing.mediaroom.com}}</ref> |- |[[लेट एल-४१० टर्बोलेट]] |४<ref>{{Cite web|title=Uzbekistan Airways receives delivery of fourth LET L-410 light aircraft|url=https://tashkenttimes.uz/national/14974-uzbekistan-airways-receives-delivery-of-fourth-let-l-410-light-aircraft|access-date=2022-04-08|website=tashkenttimes.uz|language=en}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |— |— |१९ |१९ |<ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s|title=Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s|date=19 June 2023|website=ch-aviation}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.uzdaily.com/en/post/82044|title=Uzbekistan Airways receives new aircraft LET L-410|date=15 July 2023|publisher=Uzdaily}}</ref><ref>{{cite news |title=Uzbekistan Airways Begins LET L-410 Operations From late-July 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230720-hyjul23skd |access-date=23 July 2023 |work=AeroRoutes |date=20 July 2023 |language=en-CA}}</ref> |- ! scope="row" colspan="7" |{{anchor|Cargo_fleet}}उझबेकिस्तान एरवेजचा मालवाहू (कार्गो) ताफा |- |[[बोईंग ७६७|बोईंग ७६७-३००बीसीएफ]] |२ |— | colspan="3" class="unsortable" |{{center|१=<abbr title="बैठक व्यवस्था नाही, मालवाहू संरचना">कार्गो</abbr>}} | |- |[[इलयुशिन आयएल-७६टीडी]] |२ |— | colspan="3" class="unsortable" |{{center|१=<abbr title="बैठक व्यवस्था नाही, मालवाहू संरचना">कार्गो</abbr>}} | |- !एकूण !४५ !३६ ! colspan="4" | |} याशिवाय ही विमानकंपनी अतिमहत्वाच्या व्यक्तींसाठी दोन [[एरबस ए३२०]] आणि एक [[पिलेटस पीसी-२४]] चालवते.<ref name="Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report" /> === पूर्वीची विमाने === {{Div col|colwidth=30em}} * [[एरबस ए३००|एरबस ए३००-६००एफ]]<ref name="ch-aviation">{{cite web|title=Uzbekistan Airways Fleet |publisher=ch-aviation GmbH |url=http://www.ch-aviation.com/portal/aircraft/search?search=1&cha=HY |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609010919/http://www.ch-aviation.com/portal/aircraft/search?search=1&cha=HY |archive-date=9 June 2015}}</ref> * [[एरबस ए३१०|एरबस ए३१०-३००]]<ref name="Uzbekistan Airways operates its last A310-300 flight">{{cite web|title=Uzbekistan Airways operates its last A310-300 flight |url=http://www.ch-aviation.ch/portal/news/20913-uzbekistan-airways-operates-its-last-a310-300-flight |work=ch-aviation |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914060211/http://www.ch-aviation.ch/portal/news/20913-uzbekistan-airways-operates-its-last-a310-300-flight |archive-date=14 September 2013 |url-status=dead}}</ref> * [[अँतोनोव्ह एन-२४|अँतोनोव्ह एन-२४बी]]<ref name="FI2000">{{cite journal|title=World Airline Directory – Uzbekistan Airways |journal=[[Flight International]] |issn=0015-3710 |volume=157 |number=4721 |page=107 |date=28 March – 3 April 2001 |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2000/2000%20-%200979.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109173650/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2000/2000%20-%200979.html |archive-date=9 November 2013}}&nbsp;</ref> * [[अँतोनोव्ह एन-२४|अँतोनोव्ह एन-२४आरव्ही]]<ref name="FI2000" /> * [[ब्रिटिश एरोस्पेस १४६|एव्हरो आरजे२८५]]<ref name="FI2000" /> * [[बोईंग ७५७-२००]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-६२]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-६२|इलयुशिन आयएल-६२एम]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-७६|इलयुशिन आयएल-७६टी]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-८६]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-११४|इलयुशिन आयएल-११४-१००]]<ref name="Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s">{{cite web |last1=Nadalet |first1=Ivan |title=Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s |url=https://www.ch-aviation.com/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s |website=www.ch-aviation.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128165129/https://www.ch-aviation.com/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s |archive-date=28 January 2024 |date=19 June 2023 |access-date=28 January 2024 |url-status=live }}</ref> * [[तुपोलेव्ह टीयू-१५४|तुपोलेव्ह टीयू-१५४बी]]<ref name="FI2000" /> * [[तुपोलेव्ह टीयू-१५४|तुपोलेव्ह टीयू-१५४एम]]<ref name="FI2000" /> * [[याकोवलेव्ह याक-४०]]<ref name="FI2000" /> {{div col end}} == बाह्य दुवे == * [http://www.uzairways.com/en अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Uzbekistan Airways|उझबेकिस्तान एरवेझ}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:उझबेकिस्तानमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] h6m8uoamdlc442a6jic9q123u4zfjrg 2718703 2718701 2026-10-11T01:15:36Z अभय नातू 206 /* इंटरलाइन करार */ 2718703 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = उझबेकिस्तान एरवेझ | चित्र = | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = HY | ICAO = UZB | callsign = UZBEKISTAN | स्थापना = २८ जानेवारी १९९२ | सुरुवात = ३१ मे १९९२ | बंद = | विमानतळ = [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[ताश्कंद]]) | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''उझ एर प्लस'' | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ३४ | गंतव्यस्थाने = ५८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''National airline of Uzbekistan'' | मुख्यालय = [[ताश्कंद]], [[उझबेकिस्तान]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.uzairways.com }} [[चित्र:Uzbekistan Airways Boeing 767-300ER UK-67002 PEK 2012-10-30.png|250 px|इवलेसे|[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावरील उझबेकिस्तान एरवेझचे [[बोइंग ७६७]] विमान]] '''उझबेकिस्तान एरवेझ''' ({{lang-uz|Ўзбекистон Ҳаво Йўллари}}; {{lang-ru|''Узбекские Авиалинии''}}) ही [[मध्य आशिया]]च्या [[उझबेकिस्तान]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९९१ साली [[सोव्हिएत संघ]]ाचे विघटन होऊन उझबेकिस्तान देशाची निर्मिती झाल्यानंतर राष्ट्राघ्यक्ष [[इस्लाम करिमोव]] ह्याने १९९२ साली [[एरोफ्लोत]]च्या एका विभागातून ह्या कंपनीची निर्मिती केली. उझबेकिस्तान एरवेझचे मुख्यालय [[ताश्कंद]] येथे असून तिचा मुख्य वाहतूकतळ [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर आहे. == गंतव्यस्थाने == {{मुख्य|उझबेकिस्तान एरवेझच्या गंतव्यस्थानांची यादी}} स्थापनेपासूनच उझबेकिस्तान एरवेझने आपली प्रवासी सेवा पश्चिम युरोप आणि इतर आंतरराष्ट्रीय ठिकाणांवर केंद्रित केली आहे. बहुतेक आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे ताश्कंद येथून होतात, जरी इतर उझबेक शहरांमधूनही आंतरराष्ट्रीय सेवा उपलब्ध आहेत.<ref>{{cite web|title= Uzbekistan Airways Timetable (Effective {{start date|2018|10|28|df= yes}}{{snd}}{{End date|2019|3|30|df= yes}})|publisher= Uzbekistan Airways|url= https://www.uzairways.com/sites/default/files/itog_uzbekistan_airways_schedule_2-compressed.pdf|date= March 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181102132206/https://www.uzairways.com/sites/default/files/itog_uzbekistan_airways_schedule_2-compressed.pdf|archive-date= 2 November 2018}}</ref> ही विमानकंपनी कोणत्याही भागीदारीचा किंवा [[विमानकंपनी आघाडी|विमानकंपनी आघाडीचा]] (अलाइन्स) भाग नाही. === कोडशेअर करार === उझबेकिस्तान एरवेझचे खालील विमानकंपन्यांशी [[कोडशेर करार]] आहेत:<ref name="Partners">{{cite web|url=https://corp.uzairways.com/en/partners|title=Partners|website=Uzbekistan Airways}}</ref><ref name="CAPA Uzbekistan Airways profile">{{cite web|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/uzbekistan-airways-hy |title=Profile on Uzbekistan Airways |website=CAPA|publisher=Centre for Aviation|access-date=2016-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031200034/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/uzbekistan-airways-hy |archive-date=2016-10-31|url-status=live}}</ref> {{Div col|colwidth=30em}} * [[एरबाल्टिक]]<ref name="Airline Routes-8 June 2015" /> * [[अशियाना एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250521-ozhycodeshare|title=Asiana Airlines / Uzbekistan Airways Begins Codeshare Service in mid-2Q25|date=21 May 2025|website=aeroroutes.co}}</ref> * [[अझरबैजान एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |title=AZAL and Uzbekistan Airways signed code-share agreement |url=https://en.apa.az/social/azal-and-uzbekistan-airways-signed-code-share-agreement-470419 |website=Apa.az |access-date=16 June 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Azerbaijan Airlines / Uzbekistan Airways Begins Codeshare Partnership From June 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250626-j2hycodeshare |access-date=26 June 2025 |work=AeroRoutes |date=26 June 2025 |language=en-CA}}</ref> * [[बेलाव्हिया]] * [[चायना सदर्न एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |last1=Casey |first1=David |title=Routes & Networks Latest: Rolling Daily Updates (W/C July 27, 2026)|publisher= [[Aviation Week]] |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-27-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731201309/https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-27-2026 |archive-date=31 July 2026 |date=31 July 2026 |quote=Uzbekistan Airways and China Southern Airlines have signed a codeshare agreement. The deal covers Uzbekistan Airways’ services from Tashkent to Beijing Daxing, Guangzhou, Urumqi and Hangzhou, as well as China Southern’s flights from Beijing Daxing, Guangzhou and Urumqi to Tashkent.}}</ref> * [[इतिहाद एरवेझ]]<ref>{{cite news |first1=Mariam |last1= Khan |title=Etihad adds 8 Uzbekistan routes in codeshare deal |url=https://connectingtravel.com/news/etihad-adds-8-uzbekistan-routes-in-codeshare-deal |access-date=20 May 2026 |work=Connecting Travel |agency=Jacobs Media |date=18 May 2026 |language=En}}</ref> * [[कोरियन एर]] * [[मलेशिया एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|url=https://theedgemalaysia.com/node/737609|title=Malaysia Airlines, Uzbekistan Airways reinstate codesharing agreement|date=13 December 2024 }}</ref> * [[एस७ एरलाइन्स]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines Expands Uzbekistan Airways Codeshare in late-1Q25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250311-s7hycodeshare |access-date=11 March 2025 |work=AeroRoutes |date=11 March 2025 |language=en-CA}}</ref> * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[उराल एरलाइन्स]] {{div col end}} === इंटरलाइन करार === उझबेकिस्तान एरवेझचे खालील विमानकंपन्यांशी [[इंटरलाईन करार]] आहेत:<ref name="Partners"/> {{Div col|colwidth=20em}} * ॲक्सेसरेल (रेल्वे) * [[ॲरोफ्लॉट]] * [[एर अस्ताना]] * [[एरबाल्टिक]] * [[एर युरोपा]] * [[एर फ्रांस]] * [[ऑल निप्पॉन एरवेझ]] * [[एपीजी एरलाइन्स]] * [[आर्किया]] * [[एशियाना एरलाइन्स]] * [[अझरबैजान एरलाइन्स]] * [[बँकॉक एरवेझ]] * [[बेलाव्हिया]] * [[चायना सदर्न एरलाइन्स]] * [[चेक एरलाइन्स]] * [[डेल्टा एर लाइन्स]] * [[इतिहाद एरवेझ]] * [[फ्लायनास]] * [[फ्लायदुबई]]<ref>{{cite web |title=Uzbekistan Airways and flydubai concluded an interline agreement, expanding the horizons for journeys through Dubai and Tashkent |url=https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-and-flydubai-concluded-interline-agreement-expanding-horizons |publisher=Uzbekistan Airways |date=16 September 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260918202454/https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-and-flydubai-concluded-interline-agreement-expanding-horizons|archive-date= 18 September 2026}}</ref> * [[गरुडा इंडोनेशिया]] * हान एर<ref>{{Cite web | title=Partner Carriers {{!}} Hahnair | url=https://www.hahnair.com/en/partner-carriers | access-date=2025-08-02 | website=Hahnair.com}}</ref> * [[इबेरिया (विमानकंपनी)|इबेरिया]] * [[जपान एरलाइन्स]] * [[काम एर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.kamair.com/news-and-updates-details/kam-air-partners-with-uzbekistan-airways/|title=Kam Air & Uzbekistan Airways Interline Partnership|website=Kamair.com|access-date=25 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Umarov |first1=Anvar |title=Kam Air passengers can fly from Kabul to 15 cities via Tashkent |url=https://www.uzdaily.uz/en/kam-air-passengers-can-fly-from-kabul-to-15-cities-via-tashkent/ |access-date=8 October 2026 |publisher=UzDaily.uz |date=7 October 2026 |language=en}}</ref> * [[केएलएम]] * [[कोरियन एर]] * [[लुफ्तान्सा]] * [[मलेशिया एरलाइन्स]] * [[क्वांटास]] * [[कतार एअरवेज|कतार एरवेझ]] * [[एस७ एरलाइन्स]] * [[सिंगापूर एरलाइन्स]] * [[श्रीलंकन एरलाइन्स]] * [[थाई एरवेझ इंटरनॅशनल]] * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[उराल एरलाइन्स]] {{div col end}} == विमानताफा == ===सध्याचा ताफा=== नोव्हेंबर २०२५ च्या सुमारास उझबेकिस्तान एरवेझ कडे असलेली विमाने:<ref name="Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report">{{Cite web |title=Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report |url=https://www.ch-aviation.com/news/149931-uzbekistan-airways-mulls-order-for-fourteen-b787-8s-report|website=ch-aviation.com|archive-url= https://web.archive.org/web/20250223225846/https://www.ch-aviation.com/news/149931-uzbekistan-airways-mulls-order-for-fourteen-b787-8s-report|archive-date= 23 February 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; text-align:center; margin:auto;" |+ उझबेकिस्तान एरवेझचा ताफा |- !rowspan="2" |विमान !rowspan="2" |सेवेत !rowspan="2" | मागण्या !colspan="3" |प्रवासी<ref>{{cite web|url=https://www.uzairways.com/en/services/our-fleet-and-seat-configuration|title=Uzbekistan Airways Fleet|publisher=/uzbekistan Airways|access-date=28 August 2018|archive-date=11 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011082407/https://www.uzairways.com/en/services/our-fleet-and-seat-configuration|url-status=dead}}</ref> !rowspan="2" |नोंदी |- !<abbr title="Business">J</abbr> !<abbr title="Economy">Y</abbr> !एकूण |- |[[एरबस ए३२०|एरबस ए३२०-२००]] |९ |— |१२ |१३८ |१५०<ref name="aircraft-news-0717">{{cite news|title= Aircraft News|publisher= [[Air Transport World]]|url= http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/aircraft-news-0717|date= 19 July 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20120616080412/http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/aircraft-news-0717|archive-date= 16 June 2012|url-status= dead|quote= Uzbekistan Airways received its first A320, configured in a two-class cabin layout seating 150 passengers, 12 in business and 138 in economy. It is the first of 10 A320s ordered directly from Airbus as part of the carrier’s strategic fleet modernization program. The A320 will make its first commercial flight today from Tashkent to Baku.}}</ref> | |- |[[एरबस ए३२०नियो]] |१० |— |१२ |१३८ |१५० | |- |[[एरबस ए३२१एलआर]] |५ |— |१६ |१७२ |१८८<ref>{{Cite web|last=uz|first=Kun|title=Uzbekistan Airways receives first Airbus A321neo (LR) aircraft|url=https://kun.uz/en/news/2022/02/15/uzbekistan-airways-receives-first-airbus-a321neo-lr-aircraft|access-date=2022-02-15|website=Kun.uz|language=en}}</ref> | |- |[[एरबस ए३२१नियो]] |— |१४<ref name="Airbus_Order_Uzbek">{{cite web |date=20 January 2023 |title=Uzbekistan Airways orders 12 A320neo Family aircraft |url=https://www.airbus.com/en/newsroom/press-releases/2023-01-uzbekistan-airways-orders-12-a320neo-family-aircraft |access-date=25 March 2023 |website=www.airbus.com |location=Tashkent}}</ref> | colspan="3" |<abbr title="To be announced">TBA</abbr> | |- | rowspan="2" |{{nowrap|[[बोईंग ७६७|बोईंग ७६७-३००ईआर]]}} | rowspan="2" |६ | rowspan="2" |— |१५ |२३२ |२४७ | rowspan="2" | |- |१८ |२४६ |२६४ |- | rowspan="2" |[[बोईंग ७८७ ड्रीमलायनर|बोईंग ७८७-८]] | rowspan="2" |७ | rowspan="2" |— | rowspan="2" |२४ |२२२ |२४६ | rowspan="2" | |- |२४६ |२७०<ref name="Третий Dreamliner НАК прибыл в Ташкेंट">{{Cite news |date=2018-05-18 |title=Третий Dreamliner НАК прибыл в Ташкेंट |url=https://www.gazeta.uz/ru/2018/05/18/dreamliner/ |access-date=2018-05-18 |work=Газета.uz |language=ru-UZ}}</ref> |- |[[बोईंग ७८७ ड्रीमलायनर|बोईंग ७८७-९]] |— |२२ | colspan="3" |<abbr title="To be announced">TBA</abbr> |<ref>{{Cite web |title=Uzbekistan Airways Orders up to 22 Boeing 787 Dreamliners, Airline's Largest-ever Purchase |url=https://investors.boeing.com/investors/news/press-release-details/2025/Uzbekistan-Airways-Orders-up-to-22-Boeing-787-Dreamliners-Airlines-Largest-ever-Purchase/default.aspx |access-date=2025-09-23 |website=investors.boeing.com |language=en-CA}}</ref><ref>{{Cite press release|title=Uzbekistan Airways finalizes order for eight more Boeing planesUzbekistan Airways Finalizes Order for Eight More Boeing 787 Dreamliners|url=https://boeing.mediaroom.com/2025-11-06-Uzbekistan-Airways-Finalizes-Order-for-Eight-More-Boeing-787-Dreamliners|website=boeing.mediaroom.com}}</ref> |- |[[लेट एल-४१० टर्बोलेट]] |४<ref>{{Cite web|title=Uzbekistan Airways receives delivery of fourth LET L-410 light aircraft|url=https://tashkenttimes.uz/national/14974-uzbekistan-airways-receives-delivery-of-fourth-let-l-410-light-aircraft|access-date=2022-04-08|website=tashkenttimes.uz|language=en}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |— |— |१९ |१९ |<ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s|title=Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s|date=19 June 2023|website=ch-aviation}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.uzdaily.com/en/post/82044|title=Uzbekistan Airways receives new aircraft LET L-410|date=15 July 2023|publisher=Uzdaily}}</ref><ref>{{cite news |title=Uzbekistan Airways Begins LET L-410 Operations From late-July 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230720-hyjul23skd |access-date=23 July 2023 |work=AeroRoutes |date=20 July 2023 |language=en-CA}}</ref> |- ! scope="row" colspan="7" |{{anchor|Cargo_fleet}}उझबेकिस्तान एरवेजचा मालवाहू (कार्गो) ताफा |- |[[बोईंग ७६७|बोईंग ७६७-३००बीसीएफ]] |२ |— | colspan="3" class="unsortable" |{{center|१=<abbr title="बैठक व्यवस्था नाही, मालवाहू संरचना">कार्गो</abbr>}} | |- |[[इलयुशिन आयएल-७६टीडी]] |२ |— | colspan="3" class="unsortable" |{{center|१=<abbr title="बैठक व्यवस्था नाही, मालवाहू संरचना">कार्गो</abbr>}} | |- !एकूण !४५ !३६ ! colspan="4" | |} याशिवाय ही विमानकंपनी अतिमहत्वाच्या व्यक्तींसाठी दोन [[एरबस ए३२०]] आणि एक [[पिलेटस पीसी-२४]] चालवते.<ref name="Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report" /> === पूर्वीची विमाने === {{Div col|colwidth=30em}} * [[एरबस ए३००|एरबस ए३००-६००एफ]]<ref name="ch-aviation">{{cite web|title=Uzbekistan Airways Fleet |publisher=ch-aviation GmbH |url=http://www.ch-aviation.com/portal/aircraft/search?search=1&cha=HY |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609010919/http://www.ch-aviation.com/portal/aircraft/search?search=1&cha=HY |archive-date=9 June 2015}}</ref> * [[एरबस ए३१०|एरबस ए३१०-३००]]<ref name="Uzbekistan Airways operates its last A310-300 flight">{{cite web|title=Uzbekistan Airways operates its last A310-300 flight |url=http://www.ch-aviation.ch/portal/news/20913-uzbekistan-airways-operates-its-last-a310-300-flight |work=ch-aviation |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914060211/http://www.ch-aviation.ch/portal/news/20913-uzbekistan-airways-operates-its-last-a310-300-flight |archive-date=14 September 2013 |url-status=dead}}</ref> * [[अँतोनोव्ह एन-२४|अँतोनोव्ह एन-२४बी]]<ref name="FI2000">{{cite journal|title=World Airline Directory – Uzbekistan Airways |journal=[[Flight International]] |issn=0015-3710 |volume=157 |number=4721 |page=107 |date=28 March – 3 April 2001 |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2000/2000%20-%200979.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109173650/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2000/2000%20-%200979.html |archive-date=9 November 2013}}&nbsp;</ref> * [[अँतोनोव्ह एन-२४|अँतोनोव्ह एन-२४आरव्ही]]<ref name="FI2000" /> * [[ब्रिटिश एरोस्पेस १४६|एव्हरो आरजे२८५]]<ref name="FI2000" /> * [[बोईंग ७५७-२००]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-६२]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-६२|इलयुशिन आयएल-६२एम]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-७६|इलयुशिन आयएल-७६टी]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-८६]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-११४|इलयुशिन आयएल-११४-१००]]<ref name="Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s">{{cite web |last1=Nadalet |first1=Ivan |title=Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s |url=https://www.ch-aviation.com/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s |website=www.ch-aviation.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128165129/https://www.ch-aviation.com/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s |archive-date=28 January 2024 |date=19 June 2023 |access-date=28 January 2024 |url-status=live }}</ref> * [[तुपोलेव्ह टीयू-१५४|तुपोलेव्ह टीयू-१५४बी]]<ref name="FI2000" /> * [[तुपोलेव्ह टीयू-१५४|तुपोलेव्ह टीयू-१५४एम]]<ref name="FI2000" /> * [[याकोवलेव्ह याक-४०]]<ref name="FI2000" /> {{div col end}} == बाह्य दुवे == * [http://www.uzairways.com/en अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Uzbekistan Airways|उझबेकिस्तान एरवेझ}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:उझबेकिस्तानमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] 4sof9e7v9r0pvrpuh6dephv81tcwcf8 2718706 2718703 2026-10-11T01:17:04Z अभय नातू 206 /* गंतव्यस्थाने */ 2718706 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = उझबेकिस्तान एरवेझ | चित्र = | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = HY | ICAO = UZB | callsign = UZBEKISTAN | स्थापना = २८ जानेवारी १९९२ | सुरुवात = ३१ मे १९९२ | बंद = | विमानतळ = [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[ताश्कंद]]) | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''उझ एर प्लस'' | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ३४ | गंतव्यस्थाने = ५८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''National airline of Uzbekistan'' | मुख्यालय = [[ताश्कंद]], [[उझबेकिस्तान]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://www.uzairways.com }} [[चित्र:Uzbekistan Airways Boeing 767-300ER UK-67002 PEK 2012-10-30.png|250 px|इवलेसे|[[बीजिंग राजधानी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावरील उझबेकिस्तान एरवेझचे [[बोइंग ७६७]] विमान]] '''उझबेकिस्तान एरवेझ''' ({{lang-uz|Ўзбекистон Ҳаво Йўллари}}; {{lang-ru|''Узбекские Авиалинии''}}) ही [[मध्य आशिया]]च्या [[उझबेकिस्तान]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९९१ साली [[सोव्हिएत संघ]]ाचे विघटन होऊन उझबेकिस्तान देशाची निर्मिती झाल्यानंतर राष्ट्राघ्यक्ष [[इस्लाम करिमोव]] ह्याने १९९२ साली [[एरोफ्लोत]]च्या एका विभागातून ह्या कंपनीची निर्मिती केली. उझबेकिस्तान एरवेझचे मुख्यालय [[ताश्कंद]] येथे असून तिचा मुख्य वाहतूकतळ [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर आहे. == गंतव्यस्थाने == {{मुख्य|उझबेकिस्तान एरवेझच्या गंतव्यस्थानांची यादी}} स्थापनेपासूनच उझबेकिस्तान एरवेझने आपली प्रवासी सेवा पश्चिम युरोप आणि इतर आंतरराष्ट्रीय ठिकाणांवर केंद्रित केली आहे. बहुतेक आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे ताश्कंद येथून होतात, जरी इतर उझबेक शहरांमधूनही आंतरराष्ट्रीय सेवा उपलब्ध आहेत.<ref>{{cite web|title= Uzbekistan Airways Timetable (Effective {{start date|2018|10|28|df= yes}}{{snd}}{{End date|2019|3|30|df= yes}})|publisher= Uzbekistan Airways|url= https://www.uzairways.com/sites/default/files/itog_uzbekistan_airways_schedule_2-compressed.pdf|date= March 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181102132206/https://www.uzairways.com/sites/default/files/itog_uzbekistan_airways_schedule_2-compressed.pdf|archive-date= 2 November 2018}}</ref> ही विमानकंपनी कोणत्याही भागीदारीचा किंवा संघटनेचा भाग नाही. === कोडशेर करार === उझबेकिस्तान एरवेझचे खालील विमानकंपन्यांशी [[कोडशेर करार]] आहेत:<ref name="Partners">{{cite web|url=https://corp.uzairways.com/en/partners|title=Partners|website=Uzbekistan Airways}}</ref><ref name="CAPA Uzbekistan Airways profile">{{cite web|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/uzbekistan-airways-hy |title=Profile on Uzbekistan Airways |website=CAPA|publisher=Centre for Aviation|access-date=2016-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031200034/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/uzbekistan-airways-hy |archive-date=2016-10-31|url-status=live}}</ref> {{Div col|colwidth=30em}} * [[एरबाल्टिक]]<ref name="Airline Routes-8 June 2015" /> * [[अशियाना एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250521-ozhycodeshare|title=Asiana Airlines / Uzbekistan Airways Begins Codeshare Service in mid-2Q25|date=21 May 2025|website=aeroroutes.co}}</ref> * [[अझरबैजान एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |title=AZAL and Uzbekistan Airways signed code-share agreement |url=https://en.apa.az/social/azal-and-uzbekistan-airways-signed-code-share-agreement-470419 |website=Apa.az |access-date=16 June 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Azerbaijan Airlines / Uzbekistan Airways Begins Codeshare Partnership From June 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250626-j2hycodeshare |access-date=26 June 2025 |work=AeroRoutes |date=26 June 2025 |language=en-CA}}</ref> * [[बेलाव्हिया]] * [[चायना सदर्न एरलाइन्स]]<ref>{{cite web |last1=Casey |first1=David |title=Routes & Networks Latest: Rolling Daily Updates (W/C July 27, 2026)|publisher= [[Aviation Week]] |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-27-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731201309/https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-27-2026 |archive-date=31 July 2026 |date=31 July 2026 |quote=Uzbekistan Airways and China Southern Airlines have signed a codeshare agreement. The deal covers Uzbekistan Airways’ services from Tashkent to Beijing Daxing, Guangzhou, Urumqi and Hangzhou, as well as China Southern’s flights from Beijing Daxing, Guangzhou and Urumqi to Tashkent.}}</ref> * [[इतिहाद एरवेझ]]<ref>{{cite news |first1=Mariam |last1= Khan |title=Etihad adds 8 Uzbekistan routes in codeshare deal |url=https://connectingtravel.com/news/etihad-adds-8-uzbekistan-routes-in-codeshare-deal |access-date=20 May 2026 |work=Connecting Travel |agency=Jacobs Media |date=18 May 2026 |language=En}}</ref> * [[कोरियन एर]] * [[मलेशिया एरलाइन्स]]<ref>{{cite web|url=https://theedgemalaysia.com/node/737609|title=Malaysia Airlines, Uzbekistan Airways reinstate codesharing agreement|date=13 December 2024 }}</ref> * [[एस७ एरलाइन्स]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines Expands Uzbekistan Airways Codeshare in late-1Q25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250311-s7hycodeshare |access-date=11 March 2025 |work=AeroRoutes |date=11 March 2025 |language=en-CA}}</ref> * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[उराल एरलाइन्स]] {{div col end}} === इंटरलाइन करार === उझबेकिस्तान एरवेझचे खालील विमानकंपन्यांशी [[इंटरलाईन करार]] आहेत:<ref name="Partners"/> {{Div col|colwidth=20em}} * ॲक्सेसरेल (रेल्वे) * [[ॲरोफ्लॉट]] * [[एर अस्ताना]] * [[एरबाल्टिक]] * [[एर युरोपा]] * [[एर फ्रांस]] * [[ऑल निप्पॉन एरवेझ]] * [[एपीजी एरलाइन्स]] * [[आर्किया]] * [[एशियाना एरलाइन्स]] * [[अझरबैजान एरलाइन्स]] * [[बँकॉक एरवेझ]] * [[बेलाव्हिया]] * [[चायना सदर्न एरलाइन्स]] * [[चेक एरलाइन्स]] * [[डेल्टा एर लाइन्स]] * [[इतिहाद एरवेझ]] * [[फ्लायनास]] * [[फ्लायदुबई]]<ref>{{cite web |title=Uzbekistan Airways and flydubai concluded an interline agreement, expanding the horizons for journeys through Dubai and Tashkent |url=https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-and-flydubai-concluded-interline-agreement-expanding-horizons |publisher=Uzbekistan Airways |date=16 September 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260918202454/https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-and-flydubai-concluded-interline-agreement-expanding-horizons|archive-date= 18 September 2026}}</ref> * [[गरुडा इंडोनेशिया]] * हान एर<ref>{{Cite web | title=Partner Carriers {{!}} Hahnair | url=https://www.hahnair.com/en/partner-carriers | access-date=2025-08-02 | website=Hahnair.com}}</ref> * [[इबेरिया (विमानकंपनी)|इबेरिया]] * [[जपान एरलाइन्स]] * [[काम एर]]<ref>{{Cite web|url=https://www.kamair.com/news-and-updates-details/kam-air-partners-with-uzbekistan-airways/|title=Kam Air & Uzbekistan Airways Interline Partnership|website=Kamair.com|access-date=25 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Umarov |first1=Anvar |title=Kam Air passengers can fly from Kabul to 15 cities via Tashkent |url=https://www.uzdaily.uz/en/kam-air-passengers-can-fly-from-kabul-to-15-cities-via-tashkent/ |access-date=8 October 2026 |publisher=UzDaily.uz |date=7 October 2026 |language=en}}</ref> * [[केएलएम]] * [[कोरियन एर]] * [[लुफ्तान्सा]] * [[मलेशिया एरलाइन्स]] * [[क्वांटास]] * [[कतार एअरवेज|कतार एरवेझ]] * [[एस७ एरलाइन्स]] * [[सिंगापूर एरलाइन्स]] * [[श्रीलंकन एरलाइन्स]] * [[थाई एरवेझ इंटरनॅशनल]] * [[टर्किश एरलाइन्स]] * [[उराल एरलाइन्स]] {{div col end}} == विमानताफा == ===सध्याचा ताफा=== नोव्हेंबर २०२५ च्या सुमारास उझबेकिस्तान एरवेझ कडे असलेली विमाने:<ref name="Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report">{{Cite web |title=Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report |url=https://www.ch-aviation.com/news/149931-uzbekistan-airways-mulls-order-for-fourteen-b787-8s-report|website=ch-aviation.com|archive-url= https://web.archive.org/web/20250223225846/https://www.ch-aviation.com/news/149931-uzbekistan-airways-mulls-order-for-fourteen-b787-8s-report|archive-date= 23 February 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; text-align:center; margin:auto;" |+ उझबेकिस्तान एरवेझचा ताफा |- !rowspan="2" |विमान !rowspan="2" |सेवेत !rowspan="2" | मागण्या !colspan="3" |प्रवासी<ref>{{cite web|url=https://www.uzairways.com/en/services/our-fleet-and-seat-configuration|title=Uzbekistan Airways Fleet|publisher=/uzbekistan Airways|access-date=28 August 2018|archive-date=11 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011082407/https://www.uzairways.com/en/services/our-fleet-and-seat-configuration|url-status=dead}}</ref> !rowspan="2" |नोंदी |- !<abbr title="Business">J</abbr> !<abbr title="Economy">Y</abbr> !एकूण |- |[[एरबस ए३२०|एरबस ए३२०-२००]] |९ |— |१२ |१३८ |१५०<ref name="aircraft-news-0717">{{cite news|title= Aircraft News|publisher= [[Air Transport World]]|url= http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/aircraft-news-0717|date= 19 July 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20120616080412/http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/aircraft-news-0717|archive-date= 16 June 2012|url-status= dead|quote= Uzbekistan Airways received its first A320, configured in a two-class cabin layout seating 150 passengers, 12 in business and 138 in economy. It is the first of 10 A320s ordered directly from Airbus as part of the carrier’s strategic fleet modernization program. The A320 will make its first commercial flight today from Tashkent to Baku.}}</ref> | |- |[[एरबस ए३२०नियो]] |१० |— |१२ |१३८ |१५० | |- |[[एरबस ए३२१एलआर]] |५ |— |१६ |१७२ |१८८<ref>{{Cite web|last=uz|first=Kun|title=Uzbekistan Airways receives first Airbus A321neo (LR) aircraft|url=https://kun.uz/en/news/2022/02/15/uzbekistan-airways-receives-first-airbus-a321neo-lr-aircraft|access-date=2022-02-15|website=Kun.uz|language=en}}</ref> | |- |[[एरबस ए३२१नियो]] |— |१४<ref name="Airbus_Order_Uzbek">{{cite web |date=20 January 2023 |title=Uzbekistan Airways orders 12 A320neo Family aircraft |url=https://www.airbus.com/en/newsroom/press-releases/2023-01-uzbekistan-airways-orders-12-a320neo-family-aircraft |access-date=25 March 2023 |website=www.airbus.com |location=Tashkent}}</ref> | colspan="3" |<abbr title="To be announced">TBA</abbr> | |- | rowspan="2" |{{nowrap|[[बोईंग ७६७|बोईंग ७६७-३००ईआर]]}} | rowspan="2" |६ | rowspan="2" |— |१५ |२३२ |२४७ | rowspan="2" | |- |१८ |२४६ |२६४ |- | rowspan="2" |[[बोईंग ७८७ ड्रीमलायनर|बोईंग ७८७-८]] | rowspan="2" |७ | rowspan="2" |— | rowspan="2" |२४ |२२२ |२४६ | rowspan="2" | |- |२४६ |२७०<ref name="Третий Dreamliner НАК прибыл в Ташкेंट">{{Cite news |date=2018-05-18 |title=Третий Dreamliner НАК прибыл в Ташкेंट |url=https://www.gazeta.uz/ru/2018/05/18/dreamliner/ |access-date=2018-05-18 |work=Газета.uz |language=ru-UZ}}</ref> |- |[[बोईंग ७८७ ड्रीमलायनर|बोईंग ७८७-९]] |— |२२ | colspan="3" |<abbr title="To be announced">TBA</abbr> |<ref>{{Cite web |title=Uzbekistan Airways Orders up to 22 Boeing 787 Dreamliners, Airline's Largest-ever Purchase |url=https://investors.boeing.com/investors/news/press-release-details/2025/Uzbekistan-Airways-Orders-up-to-22-Boeing-787-Dreamliners-Airlines-Largest-ever-Purchase/default.aspx |access-date=2025-09-23 |website=investors.boeing.com |language=en-CA}}</ref><ref>{{Cite press release|title=Uzbekistan Airways finalizes order for eight more Boeing planesUzbekistan Airways Finalizes Order for Eight More Boeing 787 Dreamliners|url=https://boeing.mediaroom.com/2025-11-06-Uzbekistan-Airways-Finalizes-Order-for-Eight-More-Boeing-787-Dreamliners|website=boeing.mediaroom.com}}</ref> |- |[[लेट एल-४१० टर्बोलेट]] |४<ref>{{Cite web|title=Uzbekistan Airways receives delivery of fourth LET L-410 light aircraft|url=https://tashkenttimes.uz/national/14974-uzbekistan-airways-receives-delivery-of-fourth-let-l-410-light-aircraft|access-date=2022-04-08|website=tashkenttimes.uz|language=en}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |— |— |१९ |१९ |<ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s|title=Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s|date=19 June 2023|website=ch-aviation}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.uzdaily.com/en/post/82044|title=Uzbekistan Airways receives new aircraft LET L-410|date=15 July 2023|publisher=Uzdaily}}</ref><ref>{{cite news |title=Uzbekistan Airways Begins LET L-410 Operations From late-July 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230720-hyjul23skd |access-date=23 July 2023 |work=AeroRoutes |date=20 July 2023 |language=en-CA}}</ref> |- ! scope="row" colspan="7" |{{anchor|Cargo_fleet}}उझबेकिस्तान एरवेजचा मालवाहू (कार्गो) ताफा |- |[[बोईंग ७६७|बोईंग ७६७-३००बीसीएफ]] |२ |— | colspan="3" class="unsortable" |{{center|१=<abbr title="बैठक व्यवस्था नाही, मालवाहू संरचना">कार्गो</abbr>}} | |- |[[इलयुशिन आयएल-७६टीडी]] |२ |— | colspan="3" class="unsortable" |{{center|१=<abbr title="बैठक व्यवस्था नाही, मालवाहू संरचना">कार्गो</abbr>}} | |- !एकूण !४५ !३६ ! colspan="4" | |} याशिवाय ही विमानकंपनी अतिमहत्वाच्या व्यक्तींसाठी दोन [[एरबस ए३२०]] आणि एक [[पिलेटस पीसी-२४]] चालवते.<ref name="Uzbekistan Airways mulls order for fourteen B787-8s - report" /> === पूर्वीची विमाने === {{Div col|colwidth=30em}} * [[एरबस ए३००|एरबस ए३००-६००एफ]]<ref name="ch-aviation">{{cite web|title=Uzbekistan Airways Fleet |publisher=ch-aviation GmbH |url=http://www.ch-aviation.com/portal/aircraft/search?search=1&cha=HY |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609010919/http://www.ch-aviation.com/portal/aircraft/search?search=1&cha=HY |archive-date=9 June 2015}}</ref> * [[एरबस ए३१०|एरबस ए३१०-३००]]<ref name="Uzbekistan Airways operates its last A310-300 flight">{{cite web|title=Uzbekistan Airways operates its last A310-300 flight |url=http://www.ch-aviation.ch/portal/news/20913-uzbekistan-airways-operates-its-last-a310-300-flight |work=ch-aviation |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914060211/http://www.ch-aviation.ch/portal/news/20913-uzbekistan-airways-operates-its-last-a310-300-flight |archive-date=14 September 2013 |url-status=dead}}</ref> * [[अँतोनोव्ह एन-२४|अँतोनोव्ह एन-२४बी]]<ref name="FI2000">{{cite journal|title=World Airline Directory – Uzbekistan Airways |journal=[[Flight International]] |issn=0015-3710 |volume=157 |number=4721 |page=107 |date=28 March – 3 April 2001 |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2000/2000%20-%200979.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109173650/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2000/2000%20-%200979.html |archive-date=9 November 2013}}&nbsp;</ref> * [[अँतोनोव्ह एन-२४|अँतोनोव्ह एन-२४आरव्ही]]<ref name="FI2000" /> * [[ब्रिटिश एरोस्पेस १४६|एव्हरो आरजे२८५]]<ref name="FI2000" /> * [[बोईंग ७५७-२००]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-६२]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-६२|इलयुशिन आयएल-६२एम]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-७६|इलयुशिन आयएल-७६टी]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-८६]]<ref name="FI2000" /> * [[इलयुशिन आयएल-११४|इलयुशिन आयएल-११४-१००]]<ref name="Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s">{{cite web |last1=Nadalet |first1=Ivan |title=Uzbekistan Airways orders 2+2 Let 410UVP-E20s |url=https://www.ch-aviation.com/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s |website=www.ch-aviation.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128165129/https://www.ch-aviation.com/news/128756-uzbekistan-airways-orders-22-let-410uvp-e20s |archive-date=28 January 2024 |date=19 June 2023 |access-date=28 January 2024 |url-status=live }}</ref> * [[तुपोलेव्ह टीयू-१५४|तुपोलेव्ह टीयू-१५४बी]]<ref name="FI2000" /> * [[तुपोलेव्ह टीयू-१५४|तुपोलेव्ह टीयू-१५४एम]]<ref name="FI2000" /> * [[याकोवलेव्ह याक-४०]]<ref name="FI2000" /> {{div col end}} == बाह्य दुवे == * [http://www.uzairways.com/en अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स वर्ग|Uzbekistan Airways|उझबेकिस्तान एरवेझ}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:उझबेकिस्तानमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] r3oeyift13dcwkb7b0ou8qj47uykcpm 0 178147 2718873 2541168 2026-10-11T07:21:23Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718873 wikitext text/x-wiki '''[[ब्राझिल]]''' देशामधील सर्वाधिक लोकसंख्येची ५० शहरे खालील यादीत दिली आहेत.<ref name="IBGE">{{संकेतस्थळ स्रोत |title=Brazilian Institute of Geography and Statistics |दुवा=ftp://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2014/estimativa_dou_2014.pdf |year=2014 |quote=2014 Estimates of Population |accessdate=12 September 2014}}</ref> ==यादी== [[File:São Paulo city (Bela Vista).jpg|thumb|1 – [[साओ पाउलो]]]] [[File:Rio night.jpg|thumb|2 – [[रियो दि जानेरो]]]] [[File:Salvador BA (cropped).jpg|thumb|3 – [[साल्व्हादोर दा बाईया|साल्व्हादोर]]]] [[File:Setor Hoteleiro Sul de Brasília.jpg|thumb|4 – [[ब्राझिलिया]]]] [[Image:Fortaleza - Ceará - Brasil.jpg|thumb|5 – [[फोर्तालेझा]]]] [[File:Belo Horizonte Panorâmica.jpg|thumb|6 – [[बेलो होरिझोन्ते]]]] [[File:Manaus-PontaNegra-1.jpg|thumb|7 – [[मानौस]]]] [[File:Curitiba Trinario e densidade 77 02 2006.JPG|thumb|8 – [[कुरितिबा]]]] [[File:Recife, Pernambuco (2) - Brasil.jpg|thumb|9 – [[रेसिफे]]]] [[File:Porto Alegre buildings.jpg|thumb|10 - [[पोर्तू अलेग्री]]]] :राज्यांच्या राजधानीची शहरे '''गडद''' अक्षरांमध्ये दर्शवली आहेत. == यादी == ब्राझीलमधील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या शहरांची २०२२ च्या राष्ट्रीय जनगणनेनुसार (Censo do IBGE 2022) अद्ययावत आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" |- ! क्रम ! शहर ! [[ब्राझीलची राज्ये|राज्य]] ! लोकसंख्या <br>(२०२२) ! लोकसंख्या <br>(२०१०) |- | style="text-align:right;" | १ | '''[[साओ पाउलो]]''' | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | १,१४,५१,९९९ | style="text-align:right;" | १,१२,५३,५०३ |- | style="text-align:right;" | २ | '''[[रियो दि जानेरो]]''' | {{flagicon image|Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg}} [[रियो दि जानेरो (राज्य)|रियो दि जानेरो]] | style="text-align:right;" | ६२,११,४२३ | style="text-align:right;" | ६३,२०,४४६ |- | style="text-align:right;" | ३ | '''[[ब्राझिलिया]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Distrito Federal (Brasil).svg}} [[शासकीय जिल्हा (ब्राझिल)|शासकीय जिल्हा]] | style="text-align:right;" | २८,१७,३८१ | style="text-align:right;" | २५,७०,१६० |- | style="text-align:right;" | ४ | '''[[फोर्तालेझा]]''' | {{flagicon image|Bandeira Estado Ceara Brasil.svg}} [[सियारा]] | style="text-align:right;" | २४,२८,७०८ | style="text-align:right;" | २४,५२,१८५ |- | style="text-align:right;" | ५ | '''[[साल्व्हादोर दा बाईया|साल्व्हादोर]]''' | {{flagicon image|Bandeira da Bahia.svg}} [[बाईया]] | style="text-align:right;" | २४,१८,००५ | style="text-align:right;" | २६,७५,६५६ |- | style="text-align:right;" | ६ | '''[[बेलो होरिझोन्ते]]''' | {{flagicon image|Bandeira de Minas Gerais.svg}} [[मिनास जेराईस]] | style="text-align:right;" | २३,१५,५६० | style="text-align:right;" | २३,७५,१५१ |- | style="text-align:right;" | ७ | '''[[मानौस]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Amazonas.svg}} [[अमेझोनास]] | style="text-align:right;" | २०,६३,६८९ | style="text-align:right;" | १८,०२,०१४ |- | style="text-align:right;" | ८ | '''[[कुरितिबा]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Paraná.svg}} [[पाराना]] | style="text-align:right;" | १७,७३,७३३ | style="text-align:right;" | १७,५१,९०७ |- | style="text-align:right;" | ९ | '''[[गोयानिया]]''' | {{flagicon image|Flag of Goiás.svg}} [[गोयाएस]] | style="text-align:right;" | १४,३७,२३७ | style="text-align:right;" | १३,०२,००१ |- | style="text-align:right;" | १० | '''[[बेलेम]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Pará.svg}} [[पारा (ब्राझिल)|पारा]] | style="text-align:right;" | १३,०३,४०३ | style="text-align:right;" | १३,९३,३९९ |- | style="text-align:right;" | ११ | '''[[पोर्तू अलेग्री]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Rio Grande do Sul.svg}} [[रियो ग्रांदे दो सुल]] | style="text-align:right;" | १३,३२,५७० | style="text-align:right;" | १४,०९,३५१ |- | style="text-align:right;" | १२ | [[ग्वारूलोस]] | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | १२,९१,२८४ | style="text-align:right;" | १२,२१,९७९ |- | style="text-align:right;" | १३ | '''[[काम्पिनास]]''' | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | ११,३९,०४७ | style="text-align:right;" | १०,८०,९९९ |- | style="text-align:right;" | १४ | '''[[साओ लुईस]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Maranhão.svg}} [[मरान्याव]] | style="text-align:right;" | १०,३७,७७५ | style="text-align:right;" | १०,१४,८३७ |- | style="text-align:right;" | १५ | '''[[माहसेओह]]''' | {{flagicon image|Bandeira de Alagoas.svg}} [[आलागोआस]] | style="text-align:right;" | ९,५७,९१६ | style="text-align:right;" | ९,३२,७४० |- | style="text-align:right;" | १६ | '''[[काम्पो ग्रांदे]]''' | {{flagicon image|Bandeira de Mato Grosso do Sul.svg}} [[मातो ग्रोसो दो सुल]] | style="text-align:right;" | ८,९७,९३८ | style="text-align:right;" | ७,८६,७९७ |- | style="text-align:right;" | १७ | [[साओ गोन्सालो]] | {{flagicon image|Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg}} [[रियो दि जानेरो (राज्य)|रियो दि जानेरो]] | style="text-align:right;" | ८,९६,७४४ | style="text-align:right;" | ९,९९,९८७ |- | style="text-align:right;" | १८ | '''[[तेरेसिना]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Piauí.svg}} [[पिआवी]] | style="text-align:right;" | ८,६६,३०० | style="text-align:right;" | ८,१४,२३० |- | style="text-align:right;" | १९ | '''[[होआव पेसोआ]]''' | {{flagicon image|Bandeira da Paraíba.svg}} [[परैबा]] | style="text-align:right;" | ८,३३,९३२ | style="text-align:right;" | ७,२३,५१५ |- | style="text-align:right;" | २० | [[साओ बर्नार्दो दो कांपो]] | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | ८,१०,७२९ | style="text-align:right;" | ७,६५,४६३ |- | style="text-align:right;" | २१ | [[दुकी दु काशियास]] | {{flagicon image|Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg}} [[रियो दि जानेरो (राज्य)|रियो दि जानेरो]] | style="text-align:right;" | ८,०८,१६१ | style="text-align:right;" | ८,५५,०१० |- | style="text-align:right;" | २२ | '''[[नाताल (ब्राझिल)|नाताल]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Rio Grande do Norte.svg}} [[रियो ग्रांदे दो नॉर्ते]] | style="text-align:right;" | ७,५१,३०० | style="text-align:right;" | ८,०३,७३९ |- | style="text-align:right;" | २३ | '''[[रेसिफे]]''' | {{flagicon image|Bandeira de Pernambuco.svg}} [[पर्नांबुको]] | style="text-align:right;" | १४,८८,९२० | style="text-align:right;" | १५,३७,७०४ |- | style="text-align:right;" | २४ | [[सांतो आंद्रे]] | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | ७,४८,९१९ | style="text-align:right;" | ६,७६,७८४ |- | style="text-align:right;" | २५ | [[नोव्हा इग्वासू]] | {{flagicon image|Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg}} [[रियो दि जानेरो (राज्य)|रियो दि जानेरो]] | style="text-align:right;" | ७,८५,८६७ | style="text-align:right;" | ७,९६,२५७ |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ब्राझिलमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] tdlfdj9qof8wtj9lop4ziqrhg5cjo0h 2718875 2718873 2026-10-11T07:22:16Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718875 wikitext text/x-wiki '''[[ब्राझिल]]''' देशामधील सर्वाधिक लोकसंख्येची ५० शहरे खालील यादीत दिली आहेत.<ref name="IBGE">{{संकेतस्थळ स्रोत |title=Brazilian Institute of Geography and Statistics |दुवा=ftp://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2014/estimativa_dou_2014.pdf |year=2014 |quote=2014 Estimates of Population |accessdate=12 September 2014}}</ref> ==यादी== [[File:São Paulo city (Bela Vista).jpg|thumb|1 – [[साओ पाउलो]]]] [[File:Rio night.jpg|thumb|2 – [[रियो दि जानेरो]]]] [[File:Salvador BA (cropped).jpg|thumb|3 – [[साल्व्हादोर दा बाईया|साल्व्हादोर]]]] [[File:Setor Hoteleiro Sul de Brasília.jpg|thumb|4 – [[ब्राझिलिया]]]] [[Image:Fortaleza - Ceará - Brasil.jpg|thumb|5 – [[फोर्तालेझा]]]] [[File:Belo Horizonte Panorâmica.jpg|thumb|6 – [[बेलो होरिझोन्ते]]]] [[File:Manaus-PontaNegra-1.jpg|thumb|7 – [[मानौस]]]] [[File:Curitiba Trinario e densidade 77 02 2006.JPG|thumb|8 – [[कुरितिबा]]]] [[File:Recife, Pernambuco (2) - Brasil.jpg|thumb|9 – [[रेसिफे]]]] [[File:Porto Alegre buildings.jpg|thumb|10 - [[पोर्तू अलेग्री]]]] :राज्यांच्या राजधानीची शहरे '''गडद''' अक्षरांमध्ये दर्शवली आहेत. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" |- ! क्रम ! शहर ! [[ब्राझीलची राज्ये|राज्य]] ! लोकसंख्या <br>(२०२२) ! लोकसंख्या <br>(२०१०) |- | style="text-align:right;" | १ | '''[[साओ पाउलो]]''' | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | १,१४,५१,९९९ | style="text-align:right;" | १,१२,५३,५०३ |- | style="text-align:right;" | २ | '''[[रियो दि जानेरो]]''' | {{flagicon image|Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg}} [[रियो दि जानेरो (राज्य)|रियो दि जानेरो]] | style="text-align:right;" | ६२,११,४२३ | style="text-align:right;" | ६३,२०,४४६ |- | style="text-align:right;" | ३ | '''[[ब्राझिलिया]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Distrito Federal (Brasil).svg}} [[शासकीय जिल्हा (ब्राझिल)|शासकीय जिल्हा]] | style="text-align:right;" | २८,१७,३८१ | style="text-align:right;" | २५,७०,१६० |- | style="text-align:right;" | ४ | '''[[फोर्तालेझा]]''' | {{flagicon image|Bandeira Estado Ceara Brasil.svg}} [[सियारा]] | style="text-align:right;" | २४,२८,७०८ | style="text-align:right;" | २४,५२,१८५ |- | style="text-align:right;" | ५ | '''[[साल्व्हादोर दा बाईया|साल्व्हादोर]]''' | {{flagicon image|Bandeira da Bahia.svg}} [[बाईया]] | style="text-align:right;" | २४,१८,००५ | style="text-align:right;" | २६,७५,६५६ |- | style="text-align:right;" | ६ | '''[[बेलो होरिझोन्ते]]''' | {{flagicon image|Bandeira de Minas Gerais.svg}} [[मिनास जेराईस]] | style="text-align:right;" | २३,१५,५६० | style="text-align:right;" | २३,७५,१५१ |- | style="text-align:right;" | ७ | '''[[मानौस]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Amazonas.svg}} [[अमेझोनास]] | style="text-align:right;" | २०,६३,६८९ | style="text-align:right;" | १८,०२,०१४ |- | style="text-align:right;" | ८ | '''[[कुरितिबा]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Paraná.svg}} [[पाराना]] | style="text-align:right;" | १७,७३,७३३ | style="text-align:right;" | १७,५१,९०७ |- | style="text-align:right;" | ९ | '''[[गोयानिया]]''' | {{flagicon image|Flag of Goiás.svg}} [[गोयाएस]] | style="text-align:right;" | १४,३७,२३७ | style="text-align:right;" | १३,०२,००१ |- | style="text-align:right;" | १० | '''[[बेलेम]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Pará.svg}} [[पारा (ब्राझिल)|पारा]] | style="text-align:right;" | १३,०३,४०३ | style="text-align:right;" | १३,९३,३९९ |- | style="text-align:right;" | ११ | '''[[पोर्तू अलेग्री]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Rio Grande do Sul.svg}} [[रियो ग्रांदे दो सुल]] | style="text-align:right;" | १३,३२,५७० | style="text-align:right;" | १४,०९,३५१ |- | style="text-align:right;" | १२ | [[ग्वारूलोस]] | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | १२,९१,२८४ | style="text-align:right;" | १२,२१,९७९ |- | style="text-align:right;" | १३ | '''[[काम्पिनास]]''' | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | ११,३९,०४७ | style="text-align:right;" | १०,८०,९९९ |- | style="text-align:right;" | १४ | '''[[साओ लुईस]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Maranhão.svg}} [[मरान्याव]] | style="text-align:right;" | १०,३७,७७५ | style="text-align:right;" | १०,१४,८३७ |- | style="text-align:right;" | १५ | '''[[माहसेओह]]''' | {{flagicon image|Bandeira de Alagoas.svg}} [[आलागोआस]] | style="text-align:right;" | ९,५७,९१६ | style="text-align:right;" | ९,३२,७४० |- | style="text-align:right;" | १६ | '''[[काम्पो ग्रांदे]]''' | {{flagicon image|Bandeira de Mato Grosso do Sul.svg}} [[मातो ग्रोसो दो सुल]] | style="text-align:right;" | ८,९७,९३८ | style="text-align:right;" | ७,८६,७९७ |- | style="text-align:right;" | १७ | [[साओ गोन्सालो]] | {{flagicon image|Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg}} [[रियो दि जानेरो (राज्य)|रियो दि जानेरो]] | style="text-align:right;" | ८,९६,७४४ | style="text-align:right;" | ९,९९,९८७ |- | style="text-align:right;" | १८ | '''[[तेरेसिना]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Piauí.svg}} [[पिआवी]] | style="text-align:right;" | ८,६६,३०० | style="text-align:right;" | ८,१४,२३० |- | style="text-align:right;" | १९ | '''[[होआव पेसोआ]]''' | {{flagicon image|Bandeira da Paraíba.svg}} [[परैबा]] | style="text-align:right;" | ८,३३,९३२ | style="text-align:right;" | ७,२३,५१५ |- | style="text-align:right;" | २० | [[साओ बर्नार्दो दो कांपो]] | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | ८,१०,७२९ | style="text-align:right;" | ७,६५,४६३ |- | style="text-align:right;" | २१ | [[दुकी दु काशियास]] | {{flagicon image|Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg}} [[रियो दि जानेरो (राज्य)|रियो दि जानेरो]] | style="text-align:right;" | ८,०८,१६१ | style="text-align:right;" | ८,५५,०१० |- | style="text-align:right;" | २२ | '''[[नाताल (ब्राझिल)|नाताल]]''' | {{flagicon image|Bandeira do Rio Grande do Norte.svg}} [[रियो ग्रांदे दो नॉर्ते]] | style="text-align:right;" | ७,५१,३०० | style="text-align:right;" | ८,०३,७३९ |- | style="text-align:right;" | २३ | '''[[रेसिफे]]''' | {{flagicon image|Bandeira de Pernambuco.svg}} [[पर्नांबुको]] | style="text-align:right;" | १४,८८,९२० | style="text-align:right;" | १५,३७,७०४ |- | style="text-align:right;" | २४ | [[सांतो आंद्रे]] | {{flagicon image|Bandeira do estado de São Paulo.svg}} [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]] | style="text-align:right;" | ७,४८,९१९ | style="text-align:right;" | ६,७६,७८४ |- | style="text-align:right;" | २५ | [[नोव्हा इग्वासू]] | {{flagicon image|Bandeira do estado do Rio de Janeiro.svg}} [[रियो दि जानेरो (राज्य)|रियो दि जानेरो]] | style="text-align:right;" | ७,८५,८६७ | style="text-align:right;" | ७,९६,२५७ |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ब्राझिलमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] jugrtqxftn8bcrsu71pf2c7mwmd2jpq 0 187169 2718835 2541170 2026-10-11T06:49:55Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718835 wikitext text/x-wiki ह्या '''पाकिस्तानमधील शहरांच्या यादी'''मध्ये [[पाकिस्तान]] देशामधील १ लाख पेक्षा अधिक शहरे व त्यांचे तपशील दिले आहेत. पाकिस्तानमध्ये १९९८ सालापासून [[जनगणना]] झाली नसल्यामुळे खालील आकडे २०१५ मधील अंदाज दर्शवतात. == यादी == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" |- style="text-align:center; background:#98fb98;" ! क्रम !! शहर !! २०१७ जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/content/final-results-census-2017 |title=Block Wise Summary Population Census 2017 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> !! २०२३ जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/census/2023/results/tables/national/table_11.pdf |title=7th Population and Housing Census - 2023 Results |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> !! प्रांत |- | १ || [[कराची]] || १४,९१६,४५६ || २०,३८२,८८१ || [[सिंध]] |- | २ || [[लाहोर]] || ११,१२६,२८५ || १३,००४,१३५ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | ३ || [[फैसलाबाद]] || ३,२०३,८४६ || ३,६९१,९९९ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | ४ || [[रावळपिंडी]] || २,०९८,२३१ || ३,३५७,६१२ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | ५ || [[गुजरानवाला]] || २,०२७,००१ || २५,६१,६८२ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | ६ || [[मुलतान]] || १,८७१,८४३ || २,२१५,३८१ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | ७ || [[हैदराबाद, पाकिस्तान|हैदराबाद]] || १,७३५,३३६ || १,९२१,२७५ || [[सिंध]] |- | ८ || [[पेशावर]] || १,९७०,०४२ || १,९०५,९७६ || [[खैबर पख्तूनख्वा]] |- | ९ || [[क्वेत्ता|क्वेट्टा]] || १,००१,२०५ || १,५६५,५४६ || [[बलुचिस्तान]] |- | १० || [[इस्लामाबाद]] || १,००९,८३२ || १,१०८,८७२ || [[इस्लामाबाद राजधानी क्षेत्र]] |- | ११ || [[सरगोढा]] || ६५९,८६२ || ९७५,८०१ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | १२ || [[सियालकोट]] || ६५५,८५२ || ९११,८१७ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | १३ || [[बहावलपूर]] || ७६२,१११ || ९०३,७९५ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | १४ || [[झंग]] || ४१४,३०९ || ६०६,५३३ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | १५ || [[शेखूपुरा]] || ४७३,१२९ || ५९१,४२४ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | १६ || [[सुक्कुर]] || ४९९,९०० || ५६३,९८९ || [[सिंध]] |- | १७ || [[लरकाना]] || ४९०,५०८ || ५५१,७२४ || [[सिंध]] |- | १८ || [[मरदान]] || ३५८,६०४ || ५१३,०३५ || [[खैबर पख्तूनख्वा]] |- | १९ || [[कासुर]] || ३५८,४०९ || ५१३,२२४ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |- | २० || [[गुजरात शहर|गुजरात]] || ३९०,५३३ || ४४०,१८८ || [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]] |} == संदर्भ == <references/> [[वर्ग:पाकिस्तानमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] rmecuguatmrnwtniufmn9o2hkixrbff 0 194883 2718825 2344620 2026-10-11T06:31:53Z अभय नातू 206 माहिती 2718825 wikitext text/x-wiki खालील यादीमध्ये '''[[इस्रायल]]''' देशामधील एक लाखपेक्षा अधिक लोकसंख्या असलेली शहरे दिली आहेत. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:100%;" |- ! नाव !! [[हिब्रू भाषा|हिब्रू]] !! [[अरबी भाषा|अरबी]] !! लोकसंख्या<br />अनुमान (२०२४)<ref name="cbs-eoy2024">{{cite web |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/doclib/2024/2.shnatonpopulation/st02_24.pdf |title=Localities and Population, by District, Sub-District, Religion and Population Group |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=2026-10-10 |language=he}}</ref> !! क्षेत्रफळ,<br />किमी²<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/publications/local_authorities2004/excel/p_excel.xls |title=2004 local government profile |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=2007-08-17 |language=he}}</ref> !! घनता<br />प्रति किमी² |- | [[जेरुसलेम]] | dir=rtl | ירושלים | dir=rtl | أورشليم, القدس | {{nts|981700}} | align="right" | १२५.२ | align="right" | ७,८४१.१ |- | [[तेल अवीव]] | dir=rtl | תל אביב | dir=rtl | تل أبيب يافا | {{nts|474800}} | align="right" | ५१.८ | align="right" | ९,१६६.० |- | [[हाइफा|हैफा]] | dir=rtl | חיפה | dir=rtl | حيفا | {{nts|290300}} | align="right" | ६३.७ | align="right" | ४,५५७.३ |- | [[रिशोन लेत्सियोन]] | dir=rtl | ראשון לציון | dir=rtl | ريشون لتسيون | {{nts|260400}} | align="right" | ५८.७ | align="right" | ४,४३६.१ |- | [[पेताह तिक्वाह]] | dir=rtl | פתח תקווה | dir=rtl | بيتح تكفا | {{nts|256100}} | align="right" | ३५.९ | align="right" | ७,१३३.७ |- | [[अश्दौद|आष्दोद]] | dir=rtl | אשדוד | dir=rtl | أشدود | {{nts|226800}} | align="right" | ४७.२ | align="right" | ४,८०५.१ |- | [[नेतान्या]] | dir=rtl | נתניה | dir=rtl | نتانيا | {{nts|233100}} | align="right" | २९.० | align="right" | ८,०३७.९ |- | [[बीरशीबा|बीर्शीबा]] | dir=rtl | באר שבע | dir=rtl | بئر السبع | {{nts|214100}} | align="right" | ११७.५ | align="right" | १,८२२.१ |- | [[बने ब्राक]] | dir=rtl | בני ברק | dir=rtl | بني براك | {{nts|218300}} | align="right" | ७.१ | align="right" | ३०,७४६.५ |- | [[होलोन]] | dir=rtl | חולון | dir=rtl | حولون | {{nts|197500}} | align="right" | १८.९ | align="right" | १०,४४९.७ |- | [[रमात गान]] | dir=rtl | רמת גן | dir=rtl | رمات غان | {{nts|172500}} | align="right" | १३.२ | align="right" | १३,०६८.२ |- | [[अश्केलोन]] | dir=rtl | אשקלון | dir=rtl | عسقلان | {{nts|158300}} | align="right" | ४७.८ | align="right" | ३,३११.७ |- | [[रेहोवोत]] | dir=rtl | רחובות | dir=rtl | رحوفوت | {{nts|151600}} | align="right" | २३.० | align="right" | ६,५९१.३ |- | [[बत याम]] | dir=rtl | בת ים | dir=rtl | بات يام | {{nts|128400}} | align="right" | ८.२ | align="right" | १५,६५८.५ |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इस्रायलमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] kbnwucgops3tzlxbf2t9pgo3ikqne6f 2718826 2718825 2026-10-11T06:32:08Z अभय नातू 206 2718826 wikitext text/x-wiki खालील यादीमध्ये '''[[इस्रायल]]''' देशामधील एक लाखपेक्षा अधिक लोकसंख्या असलेली शहरे दिली आहेत. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" |- ! नाव !! [[हिब्रू भाषा|हिब्रू]] !! [[अरबी भाषा|अरबी]] !! लोकसंख्या<br />अनुमान (२०२४)<ref name="cbs-eoy2024">{{cite web |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/doclib/2024/2.shnatonpopulation/st02_24.pdf |title=Localities and Population, by District, Sub-District, Religion and Population Group |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=2026-10-10 |language=he}}</ref> !! क्षेत्रफळ,<br />किमी²<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/publications/local_authorities2004/excel/p_excel.xls |title=2004 local government profile |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=2007-08-17 |language=he}}</ref> !! घनता<br />प्रति किमी² |- | [[जेरुसलेम]] | dir=rtl | ירושלים | dir=rtl | أورشليم, القدس | {{nts|981700}} | align="right" | १२५.२ | align="right" | ७,८४१.१ |- | [[तेल अवीव]] | dir=rtl | תל אביב | dir=rtl | تل أبيب يافا | {{nts|474800}} | align="right" | ५१.८ | align="right" | ९,१६६.० |- | [[हाइफा|हैफा]] | dir=rtl | חיפה | dir=rtl | حيفا | {{nts|290300}} | align="right" | ६३.७ | align="right" | ४,५५७.३ |- | [[रिशोन लेत्सियोन]] | dir=rtl | ראשון לציון | dir=rtl | ريشون لتسيون | {{nts|260400}} | align="right" | ५८.७ | align="right" | ४,४३६.१ |- | [[पेताह तिक्वाह]] | dir=rtl | פתח תקווה | dir=rtl | بيتح تكفا | {{nts|256100}} | align="right" | ३५.९ | align="right" | ७,१३३.७ |- | [[अश्दौद|आष्दोद]] | dir=rtl | אשדוד | dir=rtl | أشدود | {{nts|226800}} | align="right" | ४७.२ | align="right" | ४,८०५.१ |- | [[नेतान्या]] | dir=rtl | נתניה | dir=rtl | نتانيا | {{nts|233100}} | align="right" | २९.० | align="right" | ८,०३७.९ |- | [[बीरशीबा|बीर्शीबा]] | dir=rtl | באר שבע | dir=rtl | بئر السبع | {{nts|214100}} | align="right" | ११७.५ | align="right" | १,८२२.१ |- | [[बने ब्राक]] | dir=rtl | בני ברק | dir=rtl | بني براك | {{nts|218300}} | align="right" | ७.१ | align="right" | ३०,७४६.५ |- | [[होलोन]] | dir=rtl | חולון | dir=rtl | حولون | {{nts|197500}} | align="right" | १८.९ | align="right" | १०,४४९.७ |- | [[रमात गान]] | dir=rtl | רמת גן | dir=rtl | رمات غان | {{nts|172500}} | align="right" | १३.२ | align="right" | १३,०६८.२ |- | [[अश्केलोन]] | dir=rtl | אשקלון | dir=rtl | عسقلان | {{nts|158300}} | align="right" | ४७.८ | align="right" | ३,३११.७ |- | [[रेहोवोत]] | dir=rtl | רחובות | dir=rtl | رحوفوت | {{nts|151600}} | align="right" | २३.० | align="right" | ६,५९१.३ |- | [[बत याम]] | dir=rtl | בת ים | dir=rtl | بات يام | {{nts|128400}} | align="right" | ८.२ | align="right" | १५,६५८.५ |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इस्रायलमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] kgu9j0f8rpi1c9x01jts6ys4h9c5onw 0 199796 2718833 1433326 2026-10-11T06:48:33Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718833 wikitext text/x-wiki {{location map+|तुर्कस्तान|float=right|width=500 |caption=तुर्कस्तानमधील सर्वात मोठ्या ६ शहरांचे स्थान|places= {{location map~|तुर्कस्तान|lat=41.013611 |long=28.955 |label=[[इस्तंबूल]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=39.933333 |long=32.866667 |label=[[अंकारा]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=38.422 |long=27.129 |label=[[इझ्मिर]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=40.183333 |long=29.05 |label=[[बुर्सा]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=37 |long=35.321333 |label=[[अदना]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=37.066667 |long=37.383333 |label=[[गाझियान्तेप]] |position=right}} }} ह्या '''तुर्कस्तानमधील शहरांच्या यादी'''मध्ये [[तुर्कस्तान]] देशामधील सर्वात मोठी २० शहरे व त्यांचे तपशील दिले आहेत. == यादी == तुर्कस्तानमधील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या प्रमुख शहरांची अद्ययावत आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align:right; width:100%;" |- style="text-align:center; background:#98fb98;" ! क्रम ! शहर ! २००० गणना ! २०१० गणना/अंदाज ! २०२० गणना/अंदाज ! २०२३/२०२४ अद्ययावत ! [[तुर्कस्तानचे प्रांत|प्रांत]] (''İl'') |- | १ || style="text-align:left;" | [[इस्तंबूल]] || ८,८०३,४६८ || १२,५७३,८३६ || १५,४६२,४५२ || १५,६५५,९२४ || style="text-align:left;" | [[इस्तंबूल प्रांत|इस्तंबूल]] |- | २ || style="text-align:left;" | [[अंकारा]] || ३,२०३,३६२ || ४,४३१,७१९ || ५,१४३,५१२ || ५,३२८,२२४ || style="text-align:left;" | [[अंकारा प्रांत|अंकारा]] |- | ३ || style="text-align:left;" | [[इझ्मिर]] || २,२३२,२६५ || २,७८२,५२४ || ३,०५६,१२० || ३,०९७,८२८ || style="text-align:left;" | [[इझ्मिर प्रांत|इझ्मिर]] |- | ४ || style="text-align:left;" | [[बुर्सा]] || १,१९४,६८७ || १,७०४,४४१ || २,०५१,४६४ || २,२०८,३०१ || style="text-align:left;" | [[बुर्सा प्रांत|बुर्सा]] |- | ५ || style="text-align:left;" | [[गाझियान्तेप]] || ८५३,५१३ || १,२९५,०५० || १,६८०,७२३ || १,८५९,०७३ || style="text-align:left;" | [[गाझियान्तेप प्रांत|गाझियान्तेप]] |- | ६ || style="text-align:left;" | [[अंताल्या]] || ६०३,१९० || ९९४,८९० || १,३७९,०६० || १,५३४,५६३ || style="text-align:left;" | [[अंताल्या प्रांत|अंताल्या]] |- | ७ || style="text-align:left;" | [[कोन्या]] || ७४२,६९० || १,०३८,४३५ || १,२८०,५३५ || १,४०५,१५४ || style="text-align:left;" | [[कोन्या प्रांत|कोन्या]] |- | ८ || style="text-align:left;" | [[अदना]] || १,१३०,७१० || १,५९१,५१८ || १,७६८,८६० || १,४६८,२३१ || style="text-align:left;" | [[अदना प्रांत|अदना]] |- | ९ || style="text-align:left;" | [[शानलुर्फा]] || ३८५,५८८ || ४९८,१११ || ९२१,९७८ || १,१२३,३३२ || style="text-align:left;" | [[शानलुर्फा प्रांत|शानलुर्फा]] |- | १० || style="text-align:left;" | [[कायसेरी]] || ५३६,३९२ || ९११,९८४ || १,०९५,१७० || १,१६०,०६२ || style="text-align:left;" | [[कायसेरी प्रांत|कायसेरी]] |- | ११ || style="text-align:left;" | [[मेर्सिन]] || ६३३,६९१ || ८४३,४८० || १,०४०,५०७ || १,०७१,७३१ || style="text-align:left;" | [[मेर्सिन प्रांत|मेर्सिन]] |- | १२ || style="text-align:left;" | [[दियाबाकर]] || ५४५,९६३ || ८४३,४६० || १,०८७,७८६ || १,०९४,५५१ || style="text-align:left;" | [[दियाबाकर प्रांत|दियाबाकर]] |- | १३ || style="text-align:left;" | [[एस्किशेहिर]] || ४८२,७९३ || ६२९,६०९ || ७७४,५५४ || ८००,४३० || style="text-align:left;" | [[एस्किशेहिर प्रांत|एस्किशेहिर]] |- | १४ || style="text-align:left;" | [[देनिझ्ली]] || ३५७,५५७ || ४९८,६४३ || ६३७,६३० || ६५८,४४४ || style="text-align:left;" | [[देनिझ्ली प्रांत|देनिझ्ली]] |- | १५ || style="text-align:left;" | [[साम्सुन]] || ३८८,५०९ || ५३१,९९२ || ६६२,७०८ || ६६३,९६३ || style="text-align:left;" | [[साम्सुन प्रांत|साम्सुन]] |- | १६ || style="text-align:left;" | [[अदापझारा]] || २८३,७५२ || ४२२,२८० || ५४६,४२१ || ६०५,८६३ || style="text-align:left;" | [[सकार्या प्रांत|सकार्या]] |- | १७ || style="text-align:left;" | [[वान, तुर्कस्तान|वान]] || २८४,४६४ || ३६७,४१९ || ५२५,०१६ || ५५६,१५५ || style="text-align:left;" | [[वान प्रांत|वान]] |- | १८ || style="text-align:left;" | [[काहरामानमराश]] || ३२६,१९८ || ४१२,२५२ || ५४१,२८२ || ५५४,५८० || style="text-align:left;" | [[काहरामानमराश प्रांत|काहरामानमराश]] |- | १९ || style="text-align:left;" | [[मलात्या]] || ३८१,०८१ || ४०१,७०५ || ६४१,०१४ || ५३८,५८१ || style="text-align:left;" | [[मलात्या प्रांत|मलात्या]] |- | २० || style="text-align:left;" | [[एर्झुरुम]] || ३६१,२३५ || ३६७,२५० || ४२२,३८९ || ४२०,५६० || style="text-align:left;" | [[एर्झुरुम प्रांत|एर्झुरुम]] |} == संदर्भ == <references/> [[वर्ग:तुर्कस्तानमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] 6lfiyunwvlxgf7khg6ew8hn1p93zrn6 2718834 2718833 2026-10-11T06:48:46Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718834 wikitext text/x-wiki {{location map+|तुर्कस्तान|float=right|width=500 |caption=तुर्कस्तानमधील सर्वात मोठ्या ६ शहरांचे स्थान|places= {{location map~|तुर्कस्तान|lat=41.013611 |long=28.955 |label=[[इस्तंबूल]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=39.933333 |long=32.866667 |label=[[अंकारा]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=38.422 |long=27.129 |label=[[इझ्मिर]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=40.183333 |long=29.05 |label=[[बुर्सा]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=37 |long=35.321333 |label=[[अदना]] |position=right}} {{location map~|तुर्कस्तान|lat=37.066667 |long=37.383333 |label=[[गाझियान्तेप]] |position=right}} }} ह्या '''तुर्कस्तानमधील शहरांच्या यादी'''मध्ये [[तुर्कस्तान]] देशामधील सर्वात मोठी २० शहरे व त्यांचे तपशील दिले आहेत. == यादी == तुर्कस्तानमधील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या प्रमुख शहरांची अद्ययावत आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align:right; width:auto;" |- style="text-align:center; background:#98fb98;" ! क्रम ! शहर ! २००० गणना ! २०१० गणना/अंदाज ! २०२० गणना/अंदाज ! २०२३/२०२४ अद्ययावत ! [[तुर्कस्तानचे प्रांत|प्रांत]] (''İl'') |- | १ || style="text-align:left;" | [[इस्तंबूल]] || ८,८०३,४६८ || १२,५७३,८३६ || १५,४६२,४५२ || १५,६५५,९२४ || style="text-align:left;" | [[इस्तंबूल प्रांत|इस्तंबूल]] |- | २ || style="text-align:left;" | [[अंकारा]] || ३,२०३,३६२ || ४,४३१,७१९ || ५,१४३,५१२ || ५,३२८,२२४ || style="text-align:left;" | [[अंकारा प्रांत|अंकारा]] |- | ३ || style="text-align:left;" | [[इझ्मिर]] || २,२३२,२६५ || २,७८२,५२४ || ३,०५६,१२० || ३,०९७,८२८ || style="text-align:left;" | [[इझ्मिर प्रांत|इझ्मिर]] |- | ४ || style="text-align:left;" | [[बुर्सा]] || १,१९४,६८७ || १,७०४,४४१ || २,०५१,४६४ || २,२०८,३०१ || style="text-align:left;" | [[बुर्सा प्रांत|बुर्सा]] |- | ५ || style="text-align:left;" | [[गाझियान्तेप]] || ८५३,५१३ || १,२९५,०५० || १,६८०,७२३ || १,८५९,०७३ || style="text-align:left;" | [[गाझियान्तेप प्रांत|गाझियान्तेप]] |- | ६ || style="text-align:left;" | [[अंताल्या]] || ६०३,१९० || ९९४,८९० || १,३७९,०६० || १,५३४,५६३ || style="text-align:left;" | [[अंताल्या प्रांत|अंताल्या]] |- | ७ || style="text-align:left;" | [[कोन्या]] || ७४२,६९० || १,०३८,४३५ || १,२८०,५३५ || १,४०५,१५४ || style="text-align:left;" | [[कोन्या प्रांत|कोन्या]] |- | ८ || style="text-align:left;" | [[अदना]] || १,१३०,७१० || १,५९१,५१८ || १,७६८,८६० || १,४६८,२३१ || style="text-align:left;" | [[अदना प्रांत|अदना]] |- | ९ || style="text-align:left;" | [[शानलुर्फा]] || ३८५,५८८ || ४९८,१११ || ९२१,९७८ || १,१२३,३३२ || style="text-align:left;" | [[शानलुर्फा प्रांत|शानलुर्फा]] |- | १० || style="text-align:left;" | [[कायसेरी]] || ५३६,३९२ || ९११,९८४ || १,०९५,१७० || १,१६०,०६२ || style="text-align:left;" | [[कायसेरी प्रांत|कायसेरी]] |- | ११ || style="text-align:left;" | [[मेर्सिन]] || ६३३,६९१ || ८४३,४८० || १,०४०,५०७ || १,०७१,७३१ || style="text-align:left;" | [[मेर्सिन प्रांत|मेर्सिन]] |- | १२ || style="text-align:left;" | [[दियाबाकर]] || ५४५,९६३ || ८४३,४६० || १,०८७,७८६ || १,०९४,५५१ || style="text-align:left;" | [[दियाबाकर प्रांत|दियाबाकर]] |- | १३ || style="text-align:left;" | [[एस्किशेहिर]] || ४८२,७९३ || ६२९,६०९ || ७७४,५५४ || ८००,४३० || style="text-align:left;" | [[एस्किशेहिर प्रांत|एस्किशेहिर]] |- | १४ || style="text-align:left;" | [[देनिझ्ली]] || ३५७,५५७ || ४९८,६४३ || ६३७,६३० || ६५८,४४४ || style="text-align:left;" | [[देनिझ्ली प्रांत|देनिझ्ली]] |- | १५ || style="text-align:left;" | [[साम्सुन]] || ३८८,५०९ || ५३१,९९२ || ६६२,७०८ || ६६३,९६३ || style="text-align:left;" | [[साम्सुन प्रांत|साम्सुन]] |- | १६ || style="text-align:left;" | [[अदापझारा]] || २८३,७५२ || ४२२,२८० || ५४६,४२१ || ६०५,८६३ || style="text-align:left;" | [[सकार्या प्रांत|सकार्या]] |- | १७ || style="text-align:left;" | [[वान, तुर्कस्तान|वान]] || २८४,४६४ || ३६७,४१९ || ५२५,०१६ || ५५६,१५५ || style="text-align:left;" | [[वान प्रांत|वान]] |- | १८ || style="text-align:left;" | [[काहरामानमराश]] || ३२६,१९८ || ४१२,२५२ || ५४१,२८२ || ५५४,५८० || style="text-align:left;" | [[काहरामानमराश प्रांत|काहरामानमराश]] |- | १९ || style="text-align:left;" | [[मलात्या]] || ३८१,०८१ || ४०१,७०५ || ६४१,०१४ || ५३८,५८१ || style="text-align:left;" | [[मलात्या प्रांत|मलात्या]] |- | २० || style="text-align:left;" | [[एर्झुरुम]] || ३६१,२३५ || ३६७,२५० || ४२२,३८९ || ४२०,५६० || style="text-align:left;" | [[एर्झुरुम प्रांत|एर्झुरुम]] |} == संदर्भ == <references/> [[वर्ग:तुर्कस्तानमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] pg3mcv8xkgbhfl8firh90ndz844biwo 0 202846 2718809 2085196 2026-10-11T06:11:54Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: आखुड → आखूड using [[Project:AWB|AWB]] 2718809 wikitext text/x-wiki [[File:Wiretailed swallowed ,Chandigarh, India.JPG|thumb|Wiretailed swallowed ,Chandigarh, India]] [[File:Indian Wiretailed Swallow (Hirundo smithii filifera) (20506539142).jpg|thumb|Indian Wiretailed Swallow (Hirundo smithii filifera) (20506539142)]] <small> ==मराठी नाव== तारवाली, पाकोळी, भिंगरी, लिशरा. ==इंग्रजी नाव== Wiretailed Swallow (वायरटेल्ड् स्वॅलो) ==शास्त्रीय नाव== Hirundo Smithii (हिरंडो स्मिथी) ==आकार== १४ सेंमी ==माहिती== पाठीकडून चमकदार आणि पोटाकडून [[निळा]] [[पांढरा]] रंग असणारी ही [[पाकोळी]] चटकन ओळखण्याची खून म्हणजे निमुळती होत गेलेली, पण दुभंगलेली शेपटी. या पक्ष्याच्या शेपटीतून दोन तंतुसारखी पिसं बाहेर आलेली असतात म्हणून त्याला तारवाली असंही म्हणतात. मादीमध्ये या शेपटीतल्या तारा आखूड असतात. विजेच्या किंवा दुरबोलीच्या तारांवर ओळीनं बसलेल्या भिंगऱ्या उडते कीटक (मशकं) टिपतात. नद्या, तळी, झरे आणि शेतीच्या प्रदेशात भिंगऱ्या भिरभिरत असतात. सडपातळ पंखांमुळे पाकोळ्यांना अतिशय वेगात उडता येत. भातशेतीवरचे, गवतावरची किंवा पाण्यावरचे उडणारे [[किडे]] टिपत सतत त्यांच्या मागे हे पक्षी उडत राहतात. विणीचा हंगाम साधारण [[मार्च]] ते [[सप्टेंबर]] महिन्यात असतो. भिंगरीचं घरटं चिखलापासून बनवलेलं असतं. आपण चहा पितो ती बशी मधोमध फोडून भिंतीला चिकटवली तर जशी दिसेल तसं भिंगरीचं घरटं असत. अंडी उबवताना टोचू नये आणि पुढे अंड्यामधून बाहेर येणाऱ्या नाजूक त्वचा असणाऱ्या पिल्लांनाही त्रास होवू नये म्हणून घरट्याला आतल्या बाजूनं पिसं लावून "बिछाना" तयार केला जातो. असं घरटं पाण्याच्या टाकीच्या आत, खडकाच्या पोटात किंवा पुलांच्या कमानीखाली सापडतं. विजेच्या तारांवर उन्हाळा बसलेल्या भिंगऱ्या पहिल्या कि दुर्बीण डोळ्यांना लावावी. अशा वेळी कंबरेवर तांबूस पिसं असलेली लालबुडी भिंगरी (Redrumped Swallow) आणि तांबूस पिंगट गळा असलेली काडीवाली (Common Swallow) दिसते. ==संदर्भ== दोस्ती करूया पक्ष्यांशी:श्री.किरण पुरंदरे. [[वर्ग:पक्षी]]</small> {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} izefj50q88dr86r6citcbvqxga5dp56 0 207691 2718885 2165702 2026-10-11T07:40:41Z अभय नातू 206 माहिती 2718885 wikitext text/x-wiki '''अभ्यंकर''' हे एक मराठी आडनाव आहे. हे आडनाव [[कोकणस्थ ब्राह्मण|कोकणस्थ ब्राह्मणांमध्ये]] आढळते. == प्रसिद्ध व्यक्ती == * [[वासुदेवशास्त्री अभ्यंकर]] - थोर संस्कृत पंडित, व्याकरणकार आणि भाष्यकार.<ref>{{cite web |url=https://map.sahapedia.org/article/Vasudev-Shastri-Mahadev-Abhyankar/2504 |title=Vasudev Shastri Mahadev Abhyankar |publisher=Sahapedia |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> * [[काशिनाथ वासुदेव अभ्यंकर]] - संस्कृतचे विद्वान, व्याकरणशास्त्राचे गाढे अभ्यासक आणि पतंजली महाभाष्यकार.<ref>{{cite web |url=https://garudalife.in/author/k-v-abhvankar |title=K.V. Abhyankar |publisher=Garuda Books |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> * [[मोरेश्वर वासुदेव अभ्यंकर]] - 'मध्य प्रांताचे टिळक' म्हणून ओळखले जाणारे प्रसिद्ध स्वातंत्र्यसैनिक, वकील आणि काँग्रेस नेते.<ref>{{cite encyclopedia |title=Moreshwar Vasudeo Abhyankar |encyclopedia=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Moreshwar_Vasudeo_Abhyankar |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> * [[आनंद अभ्यंकर]] - मराठी चित्रपट, नाटक आणि मालिकांमधील प्रसिद्ध अभिनेते.<ref>{{cite web |url=https://tv.apple.com/us/person/anand-abhyankar/umc.cpc.29629h7o2sxd5n7sctz78txp8 |title=Anand Abhyankar Movies and Shows |publisher=Apple TV |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> * [[संजीव अभ्यंकर]] - मेवाती घराण्याचे प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक व राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार विजेते.<ref>{{cite web |url=https://www.sanjeevabhyankar.com/ |title=Pt. Sanjeev Abhyankar Official Website |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> * [[रामचंद्र चिंतामण अभ्यंकर]] - 'भाऊसाहेब अभ्यंकर' नावाने ओळखले जाणारे स्वातंत्र्यसैनिक आणि सामाजिक कार्यकर्ते.<ref>{{cite book |last=जोगळेकर |first=प्र. न. |title=महाराष्ट्रातील स्वातंत्र्यसैनिक चरित्रकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ |language=mr}}</ref> * [[आदित्य अभ्यंकर]] - संगणक शास्त्रज्ञ, तंत्रज्ञान संशोधक आणि सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाच्या तंत्रज्ञान शाखेचे अधिष्ठाता.<ref>{{cite web |url=https://india.acm.org/education/learning/esp/aditya-abhyankar |title=Aditya Abhyankar Profile |publisher=ACM India Council |access-date=2026-10-11 |language=en}}</ref> * [[एन. जी. अभ्यंकर]] - भारतीय विचारवंत, अर्थशास्त्रज्ञ आणि लेखक.<ref>{{cite book |last=Abhyankar |first=N. G. |title=Industrial Labour and Social Security |publisher=Times of India Press |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी आडनावे]] bi64r1t7jtbma7ftk12vdym75glmzsg 0 208622 2718813 2533107 2026-10-11T06:12:11Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: आखुड → आखूड using [[Project:AWB|AWB]] 2718813 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संरक्षित क्षेत्र |चित्र = Mayureshwar Wildlife Sanctuary Entrance.jpg |चित्र_वर्णन = मयुरेश्वर अभयारण्याच्या वनविभाग कार्यालयाचे प्रवेशद्वार. |नाव = मयुरेश्वर अभयारण्य |ठिकाण = [[बारामती]], [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |स्थापना = १९९७ |आययुसीएन_वर्ग = |नकाशा = Maharashtra |relief=1 | lat_d = 18 | lat_m = 20 | lat_s = 6 | lat_NS = N | long_d = 74 | long_m = 22 | long_s = 15 | long_EW = E | label = {{लेखनाव}} | label_position = top | display = inline |जवळचे_शहर = [[बारामती]] |क्षेत्रफळ = {{Convert|5.14|km2|mi2|abbr=on}} |अभ्यागत_संख्या = |अभ्यागत_वर्ष = |नियामक_मंडळ = |दुवा = }} '''{{लेखनाव}}''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे]] जिल्ह्यातील [[बारामती तालुका|बारामती]] तालुक्यातील अभयारण्य आहे. ते [[पुणे|पुण्यापासून]] ७२ किमी आणि [[दौंड|दौंडपासून]] ३५ किमी अंतरावर आहे. [[चित्र:Chestnut-bellied Sandgrouse.jpg|इवलेसे|200px|[[पाखुर्डी]]]] [[चित्र:Jumping Chinkara.jpg|इवलेसे|200px|चिंकारा]] [[चित्र:Indian Wolf.jpg|इवलेसे|200px|भारतीय लांडगा]] [[चित्र:Short-toed Snake Eagle perched.jpg|इवलेसे|200px|आखूड बोटांचा सर्पगरुड]] [[चित्र:Indian Courser.jpg|इवलेसे|200px|धाविक]] ==इतिहास== हा भाग भारतीय वन्यजीव संस्थेने १९ ऑगस्ट १९९७ मध्ये अभयारण्य घोषित केला. == वनस्पती आणि वन्यजीव == मयुरेश्वर अभयारण्यामध्ये बहुतांश [[बाभूळ]], [[खैर]], [[हिवर]], [[सिसू]], [[बोर]], [[करवंद]] यांसारख्या शुष्क पानझडी वनस्पती आणि गवताळ प्रदेश आढळतो. इथे अनेक प्रकारचे पक्षीही आढळतात, जसे, [[धाविक (पक्षी)|धाविक]], [[भारतीय नीलपंख]], [[घार]], [[भारतीय राखी धनेश]], [[कंठवाला होला]], [[पांढऱ्या छातीचा धीवर]], [[चिमण चंडोल]], [[खाटिक (पक्षी)|खाटीक]], [[छोटा तपकिरी होला]], [[निळ्या गालाचा राघू]], [[पांढऱ्या कंठाची मनोली]], [[सातभाई]], [[गरुड]], इ. प्राण्यांमध्ये [[चिंकारा]], [[तरस]], [[भारतीय लांडगा]], [[भारतीय कोल्हा]], [[खोकड]], [[भारतीय ससा]] हे प्राणी इथे आढळतात. == इतर माहिती == मयुरेश्वर अभयारण्य त्यामध्ये आढळणारे वन्यजीव आणि पक्षी याबरोबरच तिथल्या निसर्गसौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे. चिंकारा पाहण्यासाठी हे उत्तम ठिकाण आहे. पर्यटक स्वतःच्या गाडीतून किंवा पायी चालत प्राणी पाहू शकतात. मे २०१६ मध्ये इथले शुल्क पुढीलप्रमाणे होते: * प्रवेश शुल्कः ₹३० प्रत्येकी * चार चाकी गाडीचे शुल्कः ₹१०० * दुचाकीचे शुल्कः ₹२५ * कॅमेरा: ₹५० अभयारण्यामध्ये वनविभागाचे दोन तंबू आहेत. राहण्याची सर्वात जवळची व्यवस्था सुपे गावामध्ये आहे. अभयारण्याला भेट देण्यचा सर्वोत्तम काळ ऑगस्ट अखेर ते फेब्रुवारी आहे. उन्हाळ्यामध्ये इथे खूप गरमी आणि दमट हवमान असते. == अंतर == *पुणे – ७४&nbsp;किमी *बारामती – ४१&nbsp;किमी *मुंबई – २२०&nbsp;किमी *सातारा – ८८&nbsp;किमी *अहमदनगर – १११&nbsp;किमी *बीड – १९८&nbsp;किमी *सोलापूर – २११&nbsp;किमी *नाशिक – २६५&nbsp;किमी *कोल्हापूर – २०५&nbsp;किमी ==संदर्भ== {{refbegin}} * {{संकेतस्थळ स्रोत|title = मयुरेश्वर अभयारण्य|दुवा = http://maharashtraplanet.com/wildlife-sanctuaries-in-maharashtra/mayureshwar-wildlife-sanctuary/|प्रकाशक = महाराष्ट्र प्लॅनेट|भाषा = इंग्रजी|access-date = 2017-03-24|archive-date = 2017-06-26|archive-url = https://web.archive.org/web/20170626040143/http://maharashtraplanet.com/wildlife-sanctuaries-in-maharashtra/mayureshwar-wildlife-sanctuary/|url-status = dead}} {{refend}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील अभयारण्ये]] [[वर्ग:पुणे जिल्हा]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 47teggiura3anumett5h9iq75jpj0oi 0 209831 2718810 2163113 2026-10-11T06:11:58Z सांगकाम्या 6385 /* संदर्भ */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2718810 wikitext text/x-wiki [[File:Short-toed Eagle - Castuera - Extremadura S4E6251 (14737549421).jpg|thumb|पांगुळ गरुड]] [[File:Short-Toed Snake Eagle (Circaetus gallicus) in Kawal WS, AP W IMG 2266.jpg|thumb|पांगुळ गरुड]] [[File:Circaetus gallicus MHNT.ZOO.2010.11.87.5.jpg|thumb| ''Circaetus gallicus'']] '''पांगुळ गरुड''' (इंग्लिश: Short-toed Eagle; हिंदी: सापमार) हा एक पक्षी आहे. {{बदल}} हा पक्षी आकाराने घारीपेक्षा मोठा असतो. याचा रंग काळा असून छातीखालचा रंग पांढरा असतो. छातीवर गडद बदामी रंगाच्या कड्या.[[घुबड]]सारखे मोठे डोके. उडताना खालचा भाग धूसर चंदेरी दिसतो. डोके काळसर. शेपटीवर काळपट आडवे पट्टे.(नेहमी ३ पट्टे) पायांवर पिसे नसतात. चेहऱ्यावर केसांसारखी दिसणारी पिसे. लहान पक्षी उदी रंगाचा. नर-मादी दिसायला सारखे असले, तरी मादी नरापेक्षा मोठी असते. ==वितरण== भारतात निवासी. अलीकडे नेपाळात नोव्हेंबरमध्ये दिसल्याची नोंद. डिसेंबर ते मार्च महिन्यात वीण. ==निवासस्थाने== विरळ जंगले, माळराने आणि समुद्रकिनारे. ==संदर्भ== * पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली [[वर्ग:गरुड]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 7o4guhx1jz8ygv1xut1v18unuq2q6m1 0 213704 2718714 2701067 2026-10-11T02:47:39Z अभय नातू 206 /* सन्मान आणि पुरस्कार */ 2718714 wikitext text/x-wiki डॉ. तारा भवाळकर या मराठीतील ज्येष्ठ साहित्यिक, संशोधक आणि लोकसाहित्याच्या अभ्यासक आहेत. त्यांनी मराठी साहित्य आणि संस्कृतीच्या क्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले आहे. त्यांना २०२४ मध्ये महाराष्ट्र फाउंडेशन चा साहित्यिक जीवनगौरव पुरस्कार मिळाला.<ref name="MFTimes">{{Cite web|url=https://marathi.indiatimes.com/editorial/manasa/literary-lifetime-achievement-award-to-dr-tara-bhavalkar-from-maharashtra-foundation/articleshow/106008778.cms|title=साहित्यिक जीवनगौरव पुरस्कार डॉ. तारा भवाळकर यांना|publisher=Marathi IndiaTimes|date=14 December 2023|access-date=6 March 2025}}{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> तसेच, [[दिल्ली]] येथे झालेल्या ९८व्या [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन]]च्या त्या अध्यक्ष होत्या.<ref name="Dainik">{{Cite web|url=https://dainikmahabhoomi.com/all-india-marathi-literature-conference-president-dr-tara-bhavalkar/|title=All India Marathi Literature Conference President Dr Tara Bhavalkar|publisher=Dainik Mahabhoomi|date=6 October 2024|access-date=6 March 2025}}</ref> {{कॉमन्स|Category:Books by Tara Bhawalkar}}{{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = तारा भवाळकर | चित्र = Tara Bhawalkar.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1939|4|1}} | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | शिक्षण = | कार्यक्षेत्र = मराठी लेखिका | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | धर्म = हिंदू | भाषा = मराठी | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = | विषय = | चळवळ = | संघटना = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} ==जन्म== डॉ. तारा भवाळकर यांचा जन्म १ एप्रिल १९३९ रोजी [[सांगली]], [[महाराष्ट्र]] येथे झाला.<ref name="Sadhana">{{Cite web|url=https://weeklysadhana.in/view_article/Tara-Bhawalkar's-book-collection|title=तारा भवाळकर यांचा पुस्तक संग्रह|publisher=Weekly Sadhana|date=1 January 2025|access-date=6 March 2025}}</ref><ref name="TimesJourney">{{Cite web|url=https://marathi.indiatimes.com/editorial/manasa/dr-tara-bhavalkarlife-journey/articleshow/85475459.cms|title=डॉ. तारा भवाळकर: जीवनप्रवास|publisher=Marathi IndiaTimes|date=5 September 2021|access-date=6 March 2025}}{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांचे वडील शिक्षक होते, ज्यामुळे त्यांना लहानपणापासूनच वाचनाची आवड निर्माण झाली.<ref name="TimesJourney"/> ==शिक्षण== तारा भवाळकर यांनी [[पुणे]] येथील [[फर्ग्युसन महाविद्यालय]]ातून मराठी विषयात बी.ए. आणि एम.ए. पूर्ण केले.<ref name="TimesJourney"/> त्यानंतर त्यांनी मराठी साहित्य आणि लोकसाहित्यावर संशोधन करून पीएच.डी. मिळवली.<ref name="TimesJourney"/> त्यांनी विशेषतः [[संत साहित्य]] आणि [[लोकसाहित्य]] यांचा सखोल अभ्यास केला.<ref name="Lokmat">{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/pune/dr-tara-bhavalkar-selected-as-president-of-98th-akhil-bharatiy-marathi-sahitya-sammelan-a-a532-c732/|title=डॉ. तारा भवाळकर यांची ९८व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी निवड|publisher=Lokmat|date=6 October 2024|access-date=6 March 2025}}</ref> त्या शिक्षणशास्त्र (एसटीसी) आणि हिंदी भाषेतही शिक्षण घेतलेल्या आहेत.<ref name="Sadhana"/> ==कार्य== तारा भवाळकर यांनी मराठी साहित्याच्या क्षेत्रात संशोधक, लेखक आणि प्राध्यापक म्हणून काम केले आहे. त्यांनी [[सांगली]] येथील श्रीमती चंपाबेन वालचंद शाह महिला महाविद्यालयात १९७० ते १९९९ पर्यंत प्राध्यापिका म्हणून काम केले.<ref name="TimesJourney"/> निवृत्तीनंतर त्या [[पुणे]]मधील ललित कला अकादमी आणि [[मुंबई विद्यापीठ]]च्या लोककला अकादमीमध्ये अतिथी प्राध्यापक म्हणून कार्यरत होत्या.<ref name="Pudhari">{{Cite web|url=https://pudhari.news/maharashtra/pune/marathi-sahitya-sammelan-president-selection-of-senior-scholar-dr-tara-bhavalkar|title=मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी ज्येष्ठ अभ्यासक डॉ. तारा भवाळकर यांची निवड|publisher=Pudhari|date=6 October 2024|access-date=6 March 2025}}</ref> त्यांचे संशोधन मराठी [[लोकसाहित्य]], [[संत साहित्य]], आणि [[स्त्रीवादी साहित्य]] यांच्यावर केंद्रित आहे.<ref name="Lokmat"/> त्यांनी मराठी भाषेच्या संवर्धनासाठी विविध व्याख्याने दिली आणि नव्या पिढीपर्यंत ती पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला.<ref name="BBC">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/articles/clyzvleye69o|title=तारा भवाळकर: मराठमोळ्या संस्कृतीच्या संशोधक|publisher=BBC Marathi|date=22 February 2025|access-date=6 March 2025}}</ref> २०२५ मध्ये [[दिल्ली]] येथे झालेल्या ९८व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात त्या अध्यक्ष होत्या, जिथे त्यांनी मराठी भाषेच्या जिवंतपणावर आणि बौद्धिक शरणागतीला ज्ञानाने विरोध करण्यावर भर दिला.<ref name="Dainik"/> त्यांनी स्त्रीवादी विचार आणि पारंपरिक ज्ञान यांचा समन्वय साधण्याचे महत्त्व मांडले.<ref name="BBC"/> ==पुस्तके== तारा भवाळकर यांनी अनेक पुस्तके लिहिली आहेत, ज्यामध्ये मराठी लोकसाहित्य, संत साहित्य आणि स्त्रीवादी दृष्टिकोन यांचा समावेश आहे. त्यांची पूर्ण पुस्तकांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:<ref name="Sadhana"/> *राणीसाहेब रुसल्या (एकांकिका, इंडिया बुक कंपनी, पुणे, १९७५) *मधुशाला (हरिवंशराय बच्चन यांच्या काव्याचा अनुवाद, इंडिया बुक कंपनी, पुणे, १९७९) *यक्षगान आणि मराठी नाट्यपरंपरा *लोकांगण *लोकसाहित्य : वाङ्मय प्रवाह *मायवाटेचा मागोवा *आकलन आणि आस्वाद (समीक्षा) *प्रियतमा (ग. द. माडगूळकर यांच्या साहित्यातील स्त्री प्रतिमा) *बोरीबाभळी (र. रं. बोरकर यांचे साहित्य) *अभ्यासक स्त्रिया (२५ ज्येष्ठ अभ्यासक स्त्रियांचा परिचय) *तिसऱ्या बिंदूच्या शोधात (वैचारिक) *निरगाठ सुरगाठ (लेखसंग्रह) *[[commons:File:नाट्याचार्य_कृष्णाजी_प्रभाकर_खाडिलकर.pdf|नाट्याचार्य कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर (चरित्र)]] *[[commons:Category:Marathi-language_books|पुस्तके ऑनलाईन वाचनासाठी उपलब्ध]] == सन्मान आणि पुरस्कार == तारा भवाळकर यांना साहित्य, लोकसंस्कृती संशोधन आणि नाट्यविषयक योगदानाबद्दल मिळालेले प्रमुख सन्मान व पुरस्कार खालीलप्रमाणे आहेत: {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! पुरस्कार / सन्मान !! स्वरूप / संदर्भ विषय !! आयोजक / स्थान !! संदर्भ |- | १९९१ || महाराष्ट्र शासन राज्य पुरस्कार || 'लोकसंचित' या पुस्तकासाठी उत्कृष्ट वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार || [[महाराष्ट्र शासन]] || <ref name="Sadhana">{{cite news |title=साधना |url=https://www.activedapp.com/ |publisher=साधना सप्ताहिक |access-date=2026-10-10}}</ref> |- | २००८ || न. चिं. केळकर पुरस्कार || लोकसाहित्य व नाट्यसंशोधनातील योगदानासाठी || [[पुणे]] || <ref>{{cite news |title=केळकर पुरस्कार |url=https://www.loksatta.com/ |work=लोकसत्ता |access-date=2026-10-10}}</ref> |- | २०१० || [[विष्णुदास भावे पुरस्कार]] || नाट्यक्षेत्रातील प्रदीर्घ सेवेबद्दल जीवनगौरव || [[अखिल भारतीय नाट्य परिषद]], सांगली शाखा || <ref>{{cite news |title=तारा भवाळकर यांना विष्णुदास भावे पदक |url=https://www.maharashtratimes.com/ |work=महाराष्ट्र टाइम्स |access-date=2026-10-10}}</ref> |- | २०१७ || डॉ. रा. चिं. ढेरे लोकसाहित्य पुरस्कार || लोकसंस्कृती व लोकसाहित्यावरील विशेष संशोधनासाठी || डॉ. रा. चिं. ढेरे संस्कृती संशोधन केंद्र || <ref>{{cite news |title=डॉ. रा. चिं. ढेरे पुरस्कार |url=https://www.esakal.com/ |work=सकाळ |access-date=2026-10-10}}</ref> |- | २०२३ || कामगार साहित्य संमेलन अध्यक्षपद || १७ व्या राज्यस्तरीय कामगार साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद || मिरज, [[सांगली जिल्हा]] || <ref>{{cite news |url=https://mahasamvad.in/88109/ |title=राज्यस्तरीय कामगार साहित्य संमेलनाचे आयोजन |publisher=महासंवाद |date=2023-02-08 |access-date=2026-10-10}}</ref> |- | २०२४ || महाराष्ट्र फाउंडेशन साहित्यिक जीवनगौरव पुरस्कार || मराठी साहित्य आणि लोकसंस्कृती क्षेत्रातील जीवनगौरव योगदानासाठी || महाराष्ट्र फाउंडेशन (अमेरिका) || <ref name="MFTimes">{{cite news |title=महाराष्ट्र फाउंडेशन पुरस्कार |url=https://www.maharashtratimes.com/ |work=महाराष्ट्र टाइम्स |access-date=2026-10-10}}</ref> |- | २०२५ || जनसेवा पुरस्कार || ९८ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या निमित्ताने || जनसेवा फाउंडेशन || <ref name="Dainik">{{cite news |title=जनसेवा पुरस्कार |url=https://www.pudhari.news/ |work=पुढारी |access-date=2026-10-10}}</ref> |- | २०२५ || [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद]] || ९८ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद || [[दिल्ली]] || <ref name="Lokmat">{{cite news |title=साहित्य संमेलन अध्यक्षपद |url=https://www.lokmat.com/ |work=लोकमत |access-date=2026-10-10}}</ref><ref name="Pudhari">{{cite news |title=दिल्ली साहित्य संमेलन |url=https://www.pudhari.news/ |work=पुढारी |access-date=2026-10-10}}</ref> |} == हे सुद्धा पहा == * [[कामगार साहित्य संमेलन]] * [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांच्या अध्यक्षांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}}{{DEFAULTSORT:भवाळकर, तारा}} [[वर्ग:मराठी साहित्यिक]] [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती]] {{कॉमन्स|Category:Books by Tara Bhawalkar}} 3g4xg6lxetel0jn6pgfhdze1cfb3iin 0 214976 2718758 2676162 2026-10-11T05:42:00Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2718758 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई) | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०१० | भाषा = मराठी | इतर भाषा = हिंदी | देश = भारत | निर्मिती = साईनाथ चित्र | दिग्दर्शन = [[प्रकाश जाधव]] | कथा = सदाशिव चव्हाण | पटकथा = प्रकाश जाधव, अनिल बैदूंर | संवाद = राजू | संकलन = प्रकाश आ. जाधव, अनंत धर्माधिकारी | छाया = | कला = मधू कांबळे | गीते = डी. बी. सकपाळ, नितीन, निलेश | संगीत = देव चौहाण | ध्वनी = दिलीप सतिश | पार्श्वगायन = शकुंतला जाधव, विजय सरतापे, [[नंदेश उमप]], कोरस | नृत्यदिग्दर्शन = निमेश चौधरी | वेशभूषा = प्रदीप च. पेडणेकर | रंगभूषा = प्रदीप सि. पेडणेकर | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = [[निशा परुलेकर]], [[अनिल सूतार]], [[अनूया बाम]], [[अमेय पोतदार]], [[आर.जी. पवार]], [[कोमल आपके]], [[खूशी रावराणे]] | प्रदर्शन तारीख = ४ नोव्हेंबर २०१० | वितरक= | अवधी = | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = रमाईंच्या जीवनावरील पहिला चित्रपट | imdb_id = | amg_id = }} '''रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई)''' हा [[इ.स. २०१०|२०१०]] मध्ये प्रदर्शित झालेला एक [[मराठी चित्रपट]] आहे. हा चित्रपट [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्या पत्नी [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनप्रवासावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |url=http://marathi.webdunia.com/article/marathi-film-stars/%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%88-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%E0%A4%A4-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%9F-110100100010_1.htm |title=रमाबाई आंबेडकरांवर मराठीत चित्रपट |publisher=वेबदुनिया |access-date=2026-10-10 |language=mr}}</ref> या चित्रपटाचे दिग्दर्शन प्रकाश आ. जाधव यांनी केले असून, रमाबाई आंबेडकरांच्या व्यक्तिमत्त्वावर आणि त्यागावर निर्मित झालेला हा पहिला चरित्रपट आहे.<ref name="MFD">{{cite web |url=http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/ramabai-bhimrao-ambedkar-ramai/ |title=रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई) - मराठी चित्रपट सूची |website=मराठी चित्रपट सूची |access-date=2026-10-10 |language=mr}}</ref> हा चित्रपट [[मराठी भाषा|मराठीसोबतच]] [[हिंदी भाषा|हिंदी भाषेतही]] प्रदर्शित करण्यात आला. चित्रपटात मुख्य भूमिका अभिनेत्री [[निशा परुलेकर]] यांनी साकारली आहे. == पार्श्वभूमी आणि कथासार == हा चित्रपट डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या उच्च शिक्षणाच्या आणि सामाजिक संघर्षाच्या काळात रमाबाई आंबेडकरांनी दिलेल्या योगदानावर व सहन केलेल्या कौटुंबिक अडचणींवर प्रकाश टाकतो. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर [[लंडन|लंडनमध्ये]] शिक्षण घेत असताना, रमाबाईंनी अत्यंत बिकट परिस्थितीत घर सांभाळले आणि त्याग करत त्यांना साथ दिली. रमाबाईंचा हा संघर्ष आणि त्याग बहुसंख्य जनतेपर्यंत पोहोचावा या उद्देशाने चित्रपट संकलक प्रकाश जाधव यांनी या चित्रपटाची निर्मिती व दिग्दर्शन केले. == तांत्रिक बाबी == चित्रपटाच्या तांत्रिक गुणवत्तेसाठी डॉल्बी डिजिटल (Dolby Digital) ध्वनीप्रणालीचा वापर करण्यात आला असून, याच्या ध्वनी संकलनाचे काम चेन्नई (मद्रास) येथे पूर्ण करण्यात आले. == कलाकार == अनिल सूतार, अनूया बाम, अमेय पोतदार, आर.जी.पवार, कोमल आपके, खूशी रावराणे, गजानन रानडे, गणेश जेठे, जयंत यादव, दत्ता बोरकर, दत्ता रेडकर, दशरथ रागणकर, दशरथ हृतिसकर, दिपज्योती, नंदकूमार नेवालकर, निमेश चौधरी, निशा परूळेकर, नेत्रा पराडकर, परांजपे, पुजा जोशी, प्रथमेश प्रदीप, प्रदिप भरणकर, प्रभाकर मोरे, फडके गूरूजी, बालकलाकार: क्रिती शेरेगार, मनाली चक्रंदेव, मनोज टाकणे, महेश चव्हाण, महेश ठाकूर, मिलींद चक्रदेव, राधेया पंडीत, रोहित रोडे, विक्रांत उकार्डे, विमल घाटकर, विलास जाधव, शंकर मळेकर, शरयू, शैलेंद्र चव्हाण, संकेत पवार, सतिश मूळे, सदाशिव चव्हाण, संदेश उतेकर, सायली विलनकर, साहील कांबळे, सोनाली मूळे, स्नेहल विलनकर == गीते == चित्रपटातील गीते खालिलप्रमाणे आहेत:- # ) तुझ्या तू माझी माय माऊली, # ) पडती अक्षता डोईवरती, # ) हात कटेवर उभा विटेवर, # ) घालूनी पाणी तुळशीला रांगोळी काढते, # ) दारिद्रयाची झळ सोसते आज रमाऽ, # ) बॅरिस्टर बनूनी साहेब जेव्हा आले बंदरावरती # ) तुझ्या संग संसार थाटीला == हे सुद्धा पहा == * [[बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका व नाटके|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवर बनवले गेलेले चित्रपट व दूरचित्रवाणी मालिका यांची सूची]] ([[सदस्यःSandesh9822/धूळपाटी/डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, मालिका आणि नाटके*|मूळ सूची]]) * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[रमाबाई (चित्रपट)]] * [[रमाई]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://m.youtube.com/results?q=ambedkar+movies&sm=3 ''रमाबाई भीमराव आंबेडकर (रमाई)'' (मराठी चित्रपट)] * [https://m.youtube.com/results?q=ambedkar+movies&sm=3 ''रमाबाई भीमराव आंबेडकर (रमाई)'' (हिंदी चित्रपट)] {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील मराठी चित्रपट]] [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट]] ro57e64h9ky5vrx5nh77x0cettte0w0 2718886 2718758 2026-10-11T07:46:37Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718886 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई) | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०१० | भाषा = मराठी | इतर भाषा = हिंदी | देश = भारत | निर्मिती = साईनाथ चित्र | दिग्दर्शन = [[प्रकाश जाधव]] | कथा = सदाशिव चव्हाण | पटकथा = प्रकाश जाधव, अनिल बैदूंर | संवाद = राजू | संकलन = प्रकाश आ. जाधव, अनंत धर्माधिकारी | छाया = | कला = मधू कांबळे | गीते = डी. बी. सकपाळ, नितीन, निलेश | संगीत = देव चौहाण | ध्वनी = दिलीप सतिश | पार्श्वगायन = शकुंतला जाधव, विजय सरतापे, [[नंदेश उमप]], कोरस | नृत्यदिग्दर्शन = निमेश चौधरी | वेशभूषा = प्रदीप च. पेडणेकर | रंगभूषा = प्रदीप सि. पेडणेकर | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = [[निशा परुलेकर]], [[अनिल सूतार]], [[अनूया बाम]], [[अमेय पोतदार]], [[आर.जी. पवार]], [[कोमल आपके]], [[खूशी रावराणे]] | प्रदर्शन तारीख = ४ नोव्हेंबर २०१० | वितरक= | अवधी = | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = रमाईंच्या जीवनावरील पहिला चित्रपट | imdb_id = | amg_id = }} '''रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई)''' हा [[इ.स. २०१०|२०१०]] मध्ये प्रदर्शित झालेला एक [[मराठी चित्रपट]] आहे. हा चित्रपट [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्या पत्नी [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनप्रवासावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |url=http://marathi.webdunia.com/article/marathi-film-stars/%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%88-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%E0%A4%A4-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%9F-110100100010_1.htm |title=रमाबाई आंबेडकरांवर मराठीत चित्रपट |publisher=वेबदुनिया |access-date=2026-10-10 |language=mr}}</ref> या चित्रपटाचे दिग्दर्शन प्रकाश आ. जाधव यांनी केले असून, रमाबाई आंबेडकरांच्या व्यक्तिमत्त्वावर आणि त्यागावर निर्मित झालेला हा पहिला चरित्रपट आहे.<ref name="MFD">{{cite web |url=http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/ramabai-bhimrao-ambedkar-ramai/ |title=रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई) - मराठी चित्रपट सूची |website=मराठी चित्रपट सूची |access-date=2026-10-10 |language=mr}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हा चित्रपट [[मराठी भाषा|मराठीसोबतच]] [[हिंदी भाषा|हिंदी भाषेतही]] प्रदर्शित करण्यात आला. चित्रपटात मुख्य भूमिका अभिनेत्री [[निशा परुलेकर]] यांनी साकारली आहे. == पार्श्वभूमी आणि कथासार == हा चित्रपट डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या उच्च शिक्षणाच्या आणि सामाजिक संघर्षाच्या काळात रमाबाई आंबेडकरांनी दिलेल्या योगदानावर व सहन केलेल्या कौटुंबिक अडचणींवर प्रकाश टाकतो. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर [[लंडन|लंडनमध्ये]] शिक्षण घेत असताना, रमाबाईंनी अत्यंत बिकट परिस्थितीत घर सांभाळले आणि त्याग करत त्यांना साथ दिली. रमाबाईंचा हा संघर्ष आणि त्याग बहुसंख्य जनतेपर्यंत पोहोचावा या उद्देशाने चित्रपट संकलक प्रकाश जाधव यांनी या चित्रपटाची निर्मिती व दिग्दर्शन केले. == तांत्रिक बाबी == चित्रपटाच्या तांत्रिक गुणवत्तेसाठी डॉल्बी डिजिटल (Dolby Digital) ध्वनीप्रणालीचा वापर करण्यात आला असून, याच्या ध्वनी संकलनाचे काम चेन्नई (मद्रास) येथे पूर्ण करण्यात आले. == कलाकार == अनिल सूतार, अनूया बाम, अमेय पोतदार, आर.जी.पवार, कोमल आपके, खूशी रावराणे, गजानन रानडे, गणेश जेठे, जयंत यादव, दत्ता बोरकर, दत्ता रेडकर, दशरथ रागणकर, दशरथ हृतिसकर, दिपज्योती, नंदकूमार नेवालकर, निमेश चौधरी, निशा परूळेकर, नेत्रा पराडकर, परांजपे, पुजा जोशी, प्रथमेश प्रदीप, प्रदिप भरणकर, प्रभाकर मोरे, फडके गूरूजी, बालकलाकार: क्रिती शेरेगार, मनाली चक्रंदेव, मनोज टाकणे, महेश चव्हाण, महेश ठाकूर, मिलींद चक्रदेव, राधेया पंडीत, रोहित रोडे, विक्रांत उकार्डे, विमल घाटकर, विलास जाधव, शंकर मळेकर, शरयू, शैलेंद्र चव्हाण, संकेत पवार, सतिश मूळे, सदाशिव चव्हाण, संदेश उतेकर, सायली विलनकर, साहील कांबळे, सोनाली मूळे, स्नेहल विलनकर == गीते == चित्रपटातील गीते खालिलप्रमाणे आहेत:- # ) तुझ्या तू माझी माय माऊली, # ) पडती अक्षता डोईवरती, # ) हात कटेवर उभा विटेवर, # ) घालूनी पाणी तुळशीला रांगोळी काढते, # ) दारिद्रयाची झळ सोसते आज रमाऽ, # ) बॅरिस्टर बनूनी साहेब जेव्हा आले बंदरावरती # ) तुझ्या संग संसार थाटीला == हे सुद्धा पहा == * [[बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका व नाटके|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवर बनवले गेलेले चित्रपट व दूरचित्रवाणी मालिका यांची सूची]] ([[सदस्यःSandesh9822/धूळपाटी/डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, मालिका आणि नाटके*|मूळ सूची]]) * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[रमाबाई (चित्रपट)]] * [[रमाई]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://m.youtube.com/results?q=ambedkar+movies&sm=3 ''रमाबाई भीमराव आंबेडकर (रमाई)'' (मराठी चित्रपट)] * [https://m.youtube.com/results?q=ambedkar+movies&sm=3 ''रमाबाई भीमराव आंबेडकर (रमाई)'' (हिंदी चित्रपट)] {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील मराठी चित्रपट]] [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट]] s0cfe71onrbtfzwx59u78fjpq5bj5ua 0 216725 2718711 2623190 2026-10-11T02:03:50Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718711 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = भारतीय क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०१७ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज | team2_image = Flag of India.svg | team2_name = भारत | from_date = २३ जून | to_date = ९ जुलै २०१७ | team1_captain = [[जेसन होल्डर]] <small>(ए.दि.)</small><br>[[कार्लोस ब्रेथवेट]] <small>(टी२०)</small> | team2_captain = [[विराट कोहली]] | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 1 | team2_ODIs_won = 3 | team1_ODIs_most_runs = [[शाई होप]] (१८१) | team2_ODIs_most_runs = [[अजिंक्य रहाणे]] (३३६) | team1_ODIs_most_wickets = [[जेसन होल्डर]] (८) | team2_ODIs_most_wickets = [[कुलदीप यादव]] (८) | player_of_ODI_series = [[अजिंक्य रहाणे]] (भा) | no_of_twenty20s = 1 | team1_twenty20s_won = 1 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[इव्हिन लुईस]] (१२५) | team2_twenty20s_most_runs = [[दिनेश कार्तिक]] (४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[जेरोम टेलर]] (२)<br>[[केस्रिक विल्यम्स]] (२) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कुलदीप यादव]] (१) }} {{CrName|IND}} क्रिकेट संघाने जून आणि जुलै २०१७ मध्ये ५-एकदिवसीय आणि एका टी२० सामन्यासाठी वेस्ट इंडीज दौरा केला.<ref name="Fixtures">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://icc-live.s3.amazonaws.com/cms/media/about_docs/547c2a4d42a86-Copy%20of%20Copy%20of%20FTP%202015%20to%202019%20as%20at%20Nov%202014.pdf |title=भविष्यातील दौर्‍यांचा कार्यक्रम |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ सप्टेंबर २०१६ |कृती=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref><ref name="CI">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/1098123.html |title=चॅंपियन्स ट्रॉफीनंतर लगेच भारतीय संघ वेस्ट इंडीजच्या दौर्‍यावर रवाना होणार |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref><ref name="HT">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.hindustantimes.com/cricket/bcci-wants-west-indies-cricket-board-s-view-on-icc-governance-before-tour-approval/story-CAGie7nnQh18vbJTHHtuXI.html |title= जून-जुलै २०१७ मध्ये भारतीय क्रिकेट संघ वेस्ट इंडीज दौरा करणार असल्याचे बीसीसीआयतर्फे जाहीर|भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ सप्टेंबर २०१७ |कृती=हिंदुस्तान टाईम्स}}</ref> भारतीय संघाने एकदिवसीय मालिका ३–१ अशी जिंकली.<ref name="5th ODI report">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/story/1108951.html|title=कोहली आणि फिरकी गोलंदाजांनी मालिकेवर केले ३-१ ने शिक्कामोर्तब |प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ सप्टेंबर २०१७}}</ref> एकमेव टी२० सामना वेस्ट इंडीजने ९ गडी राखून जिंकला.<ref name="९wkts">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/story/1110070.html |title=लुईसच्या नाबाद १२५ धावांमुळे वेस्ट इंडीजचा ९ गडी राखून विजय |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !colspan=2|ए.दि. !colspan=2|टी२० |- !{{cr|WIN}}<ref name="WISquad">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/story/1104652.html |title=भारताविरुद्ध पहिल्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी वेस्ट इंडीज संघात कोणताही बदल नाही |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> !{{cr|IND}}<ref name="IndSquad">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/story/1103944.html |title=वेस्ट इंडीज दौर्‍यासाठी पंत, कुलदीपची निवड |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> !{{cr|WIN}}<ref name="WIT२०I">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/story/1108442.html |title=एकमेव टी२० साठी गेलला पाचारण |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> !{{cr|IND}}<ref name="IndSquad"/> |- style="vertical-align:top" | * [[जेसन होल्डर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क)]] * [[अल्झारी जोसेफ]] * [[अ‍ॅशली नर्स]] * [[इव्हिन लुईस]] * [[काईल होप]] * [[किरॉन पॉवेल]] * [[केस्रिक विल्यम्स]] * [[जेसन मोहम्मद]] * [[जोनाथन कार्टर]] * [[देवेंद्र बिशू]] * [[मिग्वेल कमिन्स]] * [[रोव्हमन पॉवेल]] * [[रोस्टन चेस]] * [[शाई होप]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[सुनिल अ‍ॅम्ब्रिस]] | * [[विराट कोहली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क)]] * [[अजिंक्य रहाणे]] * [[उमेश यादव]] * [[कुलदीप यादव]] * [[केदार जाधव]] * [[दिनेश कार्तिक]] * [[भुवनेश्वर कुमार]] * [[महेंद्रसिंग धोणी]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[मोहम्मद शमी]] * [[युवराज सिंग]] * [[रविंद्र जडेजा]] * [[रविचंद्रन अश्विन]] * [[रिषभ पंत]] * [[शिखर धवन]] * [[हार्दिक पंड्या]] | * [[कार्लोस ब्रेथवेट]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क)]] * [[इव्हिन लुईस]] * [[किरॉन पोलार्ड]] * [[केस्रिक विल्यम्स]] * [[ख्रिस गेल]] * [[चाडविक वॉल्टन]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[जेरोम टेलर]] * [[जेसन मोहम्मद]] * [[मार्लोन सॅम्युएल्स]] * [[रॉन्सफोर्ड बीटन]] * [[रोव्हमन पॉवेल]] * [[सुनील नारायण]] * [[सॅम्युएल बद्री]] | * [[विराट कोहली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क)]] * [[अजिंक्य रहाणे]] * [[उमेश यादव]] * [[कुलदीप यादव]] * [[केदार जाधव]] * [[दिनेश कार्तिक]] * [[भुवनेश्वर कुमार]] * [[महेंद्रसिंग धोणी]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[मोहम्मद शमी]] * [[युवराज सिंग]] * [[रविंद्र जडेजा]] * [[रविचंद्रन अश्विन]] * [[रिषभ पंत]] * [[शिखर धवन]] * [[हार्दिक पंड्या]] |} *वेस्ट इंडीजच्या संघात [[सुनिल अ‍ॅम्ब्रिस]] आणि [[काईल होप]] यांची [[किरॉन पॉवेल]] आणि [[जोनाथन कार्टर]] ह्यांच्या जागी शेवटच्या तीन एकदिवसीय सामन्यांसाठी निवड केली गेली.<ref name="WIchanges">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/story/1107010.html |title=काईल होप, आणि अ‍ॅम्ब्रिसचे एकदिवसीय पदार्पण |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> ==एकदिवसीय मालिका== ===१ला एकदिवसीय सामना=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २३ जून २०१७ | time = ९:०० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | संघ२ = {{cr|WIN}} | धावसंख्या१ = १९९/३ (३९.२ षटके) | धावा१ = [[शिखर धवन]] ८७ (९२) | बळी१ = [[जेसन होल्डर]] १/३४ (८ षटके) | धावसंख्या२ = | धावा२ = | बळी२ = | निकाल = अनिर्णित | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098206.html धावफलक] | स्थळ = [[क्विन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे) | सामनावीर = | toss = वेस्ट इंडीज, गोलंदाजी. | पाऊस = भारताच्या डावादरम्यान आलेल्या पावसामुळे पुढचा खेळ होऊ शकला नाही.. | टीपा = एकदिवसीय पदार्पण: [[कुलदीप यादव]] (भा). }} ===२रा एकदिवसीय सामना=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २५ जून २०१७ | time = ९:०० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | संघ२ = {{cr|WIN}} | धावसंख्या१ = ३१०/५ (४३ षटके) | धावा१ = [[अजिंक्य रहाणे]] १०३ (१०४) | बळी१ = [[अल्झारी जोसेफ]] २/७३ (८ षटके) | धावसंख्या२ = २०५/६ (४३ षटके) | धावा२ = [[शाई होप]] ८१ (८८) | बळी२ = [[कुलदीप यादव]] ३/५० (९ षटके) | निकाल = भारत १०५ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098207.html धावफलक] | स्थळ = [[क्विन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = [[नायजेल दुगीड]] (वे) आणि [[ख्रिस गाफने]] (न्यू) | सामनावीर = [[अजिंक्य रहाणे]] (भा) | toss = वेस्ट इंडीज, गोलंदाजी. | पाऊस = पावसामुळे सामना उशीरा सुरू झाला आणि प्रत्येकी ४३ षटकांचा खेळविण्यात आला. | टीपा = कॅरेबियन बेटांवर वेस्ट इंडीजविरुद्ध ही भारताची सर्वोच्च धावसंख्या.<ref name="2ndODI">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-in-west-indies/rahanes-ton-sets-up-indias-105-run-thrashing-of-west-indies/articleshow/59314199.cms |title=रहाणेच्या शतकामुळे भारताचा वेस्ट इंडीजविरुद्ध १०५ धावांनी विजय |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=टाइम्स ऑफ इंडीया}}</ref> }} ===३रा एकदिवसीय सामना=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० जून २०१७ | time = ९:०० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | संघ२ = {{cr|WIN}} | धावसंख्या१ = २५१/४ (५० षटके) | धावा१ = [[महेंद्रसिंग धोणी]] ७८[[नाबाद|*]] (७९) | बळी१ = [[मिग्वेल कमिन्स]] २/५६ (१० षटके) | धावसंख्या२ = १५८ (३८.१ षटके) | धावा२ = [[जेसन मोहम्मद]] ४० (६१) | बळी२ = [[रविचंद्रन अश्विन]] ३/२८ (१० षटके) | निकाल = भारत ९३ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098208.html धावफलक] | स्थळ = [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]]. [[ॲंटिग्वा]]. [[ॲंटिग्वा आणि बार्बुडा]] | पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[नायजेल दुगीड]] (वे) | सामनावीर = [[महेंद्रसिंग धोणी]] (भा) | toss = वेस्ट इंडीज, गोलंदाजी. | पाऊस = | टीपा = आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण: [[काईल होप]] आणि [[केस्रिक विल्यम्स]]. }} ===४था एकदिवसीय सामना=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २ जुलै २०१७ | time = ९:०० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|WIN}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = १८९/९ (५० षटके) | धावा१ = [[इव्हिन लुईस]] ३५ (६०) | बळी१ = [[उमेश यादव]] ३/३६ (१० षटके) | धावसंख्या२ = १७८ (४९.४ षटके) | धावा२ = [[अजिंक्य रहाणे]] ६० (९१) | बळी२ = [[जेसन होल्डर]] ५/२७ (९.४ षटके) | निकाल = वेस्ट इंडीज ११ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098209.html धावफलक] | स्थळ = [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]]. [[ॲंटिग्वा]]. [[ॲंटिग्वा आणि बार्बुडा]] | पंच = [[ख्रिस गाफने]] (न्यू) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे) | सामनावीर = [[जेसन होल्डर]] (वे) | toss = वेस्ट इंडीज, फलंदाजी. | पाऊस = | टीपा = [[जेसन होल्डर]]चे (वे) एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पहिल्यांदाच ५ बळी.<ref name="Holder5">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/story/1108222.html |title=धोणीची सर्वात संथ फलंदाजी, होल्डरचे पहिल्यांदाच पाच बळी |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> }} ===५वा एकदिवसीय सामना=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ६ जुलै २०१७ | time = ९:०० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|WIN}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = २०५/९ (५० षटके) | धावा१ = [[शाई होप]] ५१ (९८) | बळी१ = [[मोहम्मद शमी]] ४/४८ (१० षटके) | धावसंख्या२ = २०६/२ (३६.५ षटके) | धावा२ = [[विराट कोहली]] १११[[नाबाद|*]] (११५) | बळी२ = [[अल्झारी जोसेफ]] १/३९ (७ षटके) | निकाल = भारत ८ गडी व ७९ चेंडू राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098210.html धावफलक] | स्थळ = [[सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन, जमैका|किंग्स्टन]], [[जमैका]] | पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[लेजली रेफर]] (वे) | सामनावीर = [[विराट कोहली]] (भा) | Pots = [[अजिंक्य रहाणे]] (भा) | toss = वेस्ट इंडीज, फलंदाजी. | पाऊस = | टीपा = [[विराट कोहली]]चे (भा) धावांचा पाठलाग करताना १८वे एकदिवसीय शतक केले आणि या आधीचा [[सचिन तेंडूलकर]]चा १७ षटकांचा विक्रम मोडला.<ref name="Sachin">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/story/1109151.html |title=कोहली सेव्हर्स ट्रम्प ओव्हर शॉर्ट बॉल |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===एकमेव टी२०=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ९ जुलै २०१७ | time = १०:३० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | संघ२ = {{cr|WIN}} | धावसंख्या१ = १९०/६ (२० षटके) | धावा१ = [[दिनेश कार्तिक]] ४८ (२९) | बळी१ = [[जेरोम टेलर]] २/३१ (४ षटके) | धावसंख्या२ = १९४/१ (१८.३ षटके) | धावा२ = [[इव्हिन लुईस]] १२५[[नाबाद|*]] (६२) | बळी२ = [[कुलदीप यादव]] १/३४ (४ षटके) | निकाल = वेस्ट इंडीज ९ गडी व ९ चेंडू राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098211.html धावफलक] | स्थळ = [[सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन, जमैका|किंग्स्टन]], [[जमैका]] | पंच = [[नायजेल दुगीड]] (वे) आणि [[लेजली रेफर]] (वे) | सामनावीर = [[इव्हिन लुईस]] (वे) | toss = वेस्ट इंडीज, गोलंदाजी. | पाऊस = | टीपा = टी२० पदार्पण: [[कुलदीप यादव]] (भा). *''[[इव्हिन लुईस]]ची (वे) वेस्ट इंडीजकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० मधील सर्वोच्च धावसंख्या.<ref name="records">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.cricketcountry.com/news/evin-lewis-destroys-india-west-indies-win-one-off-t20i-623428 |title=इव्हिन लुईस डिस्ट्रॉइज इंडीया; वेस्ट इंडीज विन वन-ऑफ टी२० |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=क्रिकेट काऊंटी |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712044932/http://www.cricketcountry.com/news/evin-lewis-destroys-india-west-indies-win-one-off-t20i-623428 |archive-date=2017-07-12 |url-status=dead}}</ref> धावांचा पाठलाग करताना ह्या टी२० धील सर्वाधिक तसेच भारताविरुद्ध सर्वोच्च धावसंख्या.<ref name="records"/> *''टी२० मध्ये एकाच संघाविरुद्ध दोन शतके झळकावणारा इव्हिन लुईस हा पहिलाच क्रिकेट खेळाडू.<ref name="first">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/evin-lewis-becomes-1st-player-to-score-centuries-against-same-opponent-in-t20is-india-vs-west-indies-4743317/ |title=''टी२० मध्ये एकाच संघाविरुद्ध दोन शतके झळकावणारा इव्हिन लुईस हा पहिलाच क्रिकेट खेळाडू |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ सप्टेंबर २०१७ |कृती=इंडियन एक्सप्रेस }}</ref> }} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी|3}} ==बाह्यदुवे== * [http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-india-2017/content/series/1098203.html मालिका मुख्यपान - इएसपीएन क्रिकइन्फो] {{भारतीय क्रिकेट संघाचे वेस्ट इंडीज दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१७}} [[वर्ग:इ.स. २०१७ मधील खेळ]] [[वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे वेस्ट इंडीज दौरे|२०१७]] [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|वेस्ट इंडीज]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे वेस्ट इंडीज दौरे]] kqc3eltuvhynev5csgbdmsnudzyfo9t 0 219812 2718889 2398881 2026-10-11T08:05:35Z अभय नातू 206 माहिती 2718889 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''करजण विधानसभा मतदारसंघ''' हा [[गुजरात विधानसभा|गुजरात विधानसभेच्या]] १८१८ मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Karjan Election Results], Election Commission of India, Retrieved 11 October 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[वडोदरा जिल्हा|वडोदरा जिल्ह्यात]] मोडत असून [[भरूच लोकसभा मतदारसंघ|भरूच लोकसभा मतदारसंघाचा]] एक भाग आहे. == आमदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! आमदार !! पक्ष |- | [[१९६२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९६२]] || [[नागजीभाई आर्य]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९६७]] || [[डी. के. पटेल]] || [[स्वतंत्र पक्ष]] |- | [[१९७२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९७२]] || [[पार्वतीबेन राणा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९७५]] || [[नगीनभाई आर्य]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९८०]] || [[नगीनभाई आर्य]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९८५]] || [[नगीनभाई आर्य]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९० गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९०]] || [[चंदूभाई दाभिया]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९५]] || [[चंदूभाई दाभिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९८]] || [[अक्षय पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२००२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२००२]] || [[चंदूभाई दाभिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२००७]] || [[चंदूभाई दाभिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१२]] || [[सतीशभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१७]] || [[अक्षय पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०२० पोटनिवडणूक|२०२०]] || [[अक्षय पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०२२]] || [[अक्षय पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२२ निवडणूक <ref name="resultuniv2022">[https://resultuniversity.com/election/karjan-gujarat-assembly-constituency Karjan Assembly Constituency Election Result 2022], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[अक्षय पटेल]]''' || '''८३,७४८''' || '''५४.६८%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || प्रितीशभाई पटेल ||५७,४५० || ३७.५१% |- | [[आम आदमी पक्ष|आप]] || रजनीकांत वसावा || ६,४२० || ४.१९% |- | नोटा || नोटा || २,१०२ || १.३७% |- | मताधिक्य || अक्षय पटेल || २६,२९८ || १७.१७% |} === २०२० पोटनिवडणूक === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[अक्षय पटेल]]''' || '''७६,९५८''' || '''५४.३५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || किरिटसिंह जाडेजा || ६०,५३३ || ४२.७३% |- | नोटा || नोटा || १,८०५ || १.२७% |- | मताधिक्य || अक्षय पटेल || १६,४२५ || ११.६२% |} === २०१७ निवडणूक <ref name="resultuniv2017">[https://resultuniversity.com/election/karjan-gujarat-assembly-constituency Karjan Assembly Constituency Election Result 2017], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अक्षय पटेल]]''' || '''७४,०८१''' || '''४९.६५%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || सतीशभाई पटेल || drop,५३-१ || ४७.२४% |- | नोटा || नोटा || २,३२० || १.५५% |- | मताधिक्य || अक्षय पटेल || ३,५५० || २.४१% |} === २०१२ निवडणूक <ref name="resultuniv2012">[https://resultuniversity.com/election/karjan-gujarat-assembly-constituency Karjan Assembly Constituency Election Result 2012], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सतीशभाई पटेल]]''' || '''६८,२२५''' || '''५०.८८%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चंदूभाई दाभिया || ५४,७३६ || ४०.८२% |- | [[गुजरात परिवर्तन पार्टी]] || हिंमतसिंह जाडेजा || ६,४२० || ४.७९% |- | मताधिक्य || सतीशभाई पटेल || १३,४८९ || १०.०६% |} === २००७ निवडणूक <ref name="resultuniv2007">[https://resultuniversity.com/election/karjan-gujarat-assembly-constituency Karjan Assembly Constituency Election Result 2007], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंदूभाई दाभिया]]''' || '''५८,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || अक्षय पटेल || ४५,३२० || ३९.७२% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || कांजीभाई परमार || ६,४२० || ५.६३% |- | मताधिक्य || चंदूभाई दाभिया || १३,१०० || ११.४८% |} === २००२ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Karjan_Assembly_constituency Karjan Assembly constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंदूभाई दाभिया]]''' || '''५६,४२०''' || '''५०.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || अक्षय पटेल || ४३,३२० || ३-८.७१% |- | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] || नगीनभाई आर्य || ७,४२० || ६.६३% |- | मताधिक्य || चंदूभाई दाभिया || १३,१०० || ११.६९% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अक्षय पटेल]]''' || '''४८,४२०''' || '''४८.१०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || चंदूभाई दाभिया || ३-९,३२० || ३९.०६% |- | [[राष्ट्रीय जनता पार्टी]] || नगीनभाई आर्य || १०,४२० || १०.३५% |- | मताधिक्य || अक्षय पटेल || ९,१०0 || ९.०४% |} === १९९५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[चंदूभाई दाभिया]]''' || '''४५,४२०''' || '''४६.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || नगीनभाई आर्य || ३५,३२० || ३६.१८% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || अक्षय पटेल || १२,४२० || १२.७-२% |- | मताधिक्य || चंदूभाई दाभिया || १०,१०0 || १०.३-२% |} === १९९० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[चंदूभाई दाभिया]]''' || '''४२,४२०''' || '''५१.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || नगीनभाई आर्य || २-८,३२० || ३४.१-२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || डी. के. पटेल || ९,४२० || ११.३५% |- | मताधिक्य || चंदूभाई दाभिया || १४,१०0 || १६.९-८% |} === १९८५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[नगीनभाई आर्य]]''' || '''३६,४२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || चंदूभाई दाभिया || २५,३२० || ३६.३-६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || डी. के. पटेल || ६,४२० || ९.२१% |- | मताधिक्य || नगीनभाई आर्य || ११,१०0 || १५.९-४% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[नगीनभाई आर्य]]''' || '''३१,४२०''' || '''५४.२०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || डी. के. पटेल || २०,३२० || ३-५.०-६% |- | मताधिक्य || नगीनभाई आर्य || ११,१०0 || १९.१-४% |} === १९७५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[नगीनभाई आर्य]]''' || '''२६,४२०''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय लोकदल]] || डी. के. पटेल || १८,३२० || ३४.०७% |- | मताधिक्य || नगीनभाई आर्य || ८,१०0 || १५.०३% |} === १९७२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पार्वतीबेन राणा]]''' || '''२४,४२०''' || '''५२.१०%''' |- | [[राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || डी. के. पटेल || १६,३२० || ३४.८२% |- | मताधिक्य || पार्वतीबेन राणा || ८,१०0 || १७.२८% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[स्वतंत्र पक्ष]]''' || '''[[डी. के. पटेल]]''' || '''२२,४२०''' || '''४९.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || नागजीभाई आर्य || १५,३२० || ३-३.८९% |- | मताधिक्य || डी. के. पटेल || ७,१०0 || १५.७१% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[नागजीभाई आर्य]]''' || '''२०,४२०''' || '''५१.८०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || डी. के. पटेल || १३,३२० || ३३.८-०% |- | मताधिक्य || नागजीभाई आर्य || ७,१०0 || १८.००% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वडोदरा जिल्हा]] [[वर्ग:भरूच लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:गुजरातमधील विधानसभा मतदारसंघ]] f3s80x3v9ryg70ucsl66azd13p9lg3e 0 219818 2718887 2399031 2026-10-11T08:01:28Z अभय नातू 206 माहिती 2718887 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सयाजीगंज विधानसभा मतदारसंघ''' हा [[गुजरात विधानसभा|गुजरात विधानसभेच्या]] १८१८ मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Sayajigunj Election Results], Election Commission of India, Retrieved 11 October 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[वडोदरा जिल्हा|वडोदरा जिल्ह्यात]] मोडत असून [[वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ|वडोदरा लोकसभा मतदारसंघाचा]] एक भाग आहे. == आमदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! आमदार !! पक्ष |- | [[१९६२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९६२]] || [[पाशाभाई पटेल]] || [[स्वतंत्र पक्ष]] |- | [[१९६७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९६७]] || [[संजनवाला मणिलाल प्रभुदास]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९७२]] || [[संजनवाला मणिलाल प्रभुदास]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९७५]] || [[जी. जी. पराडकर]] || [[भारतीय लोकदल]] |- | [[१९८० गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९८०]] || [[शिरिष पुरोहित]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९८५]] || [[शिरिष पुरोहित]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९० गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९०]] || [[जसपाल सिंग]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९५]] || [[जसपाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९८]] || [[जसपाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२००२]] || [[जितेंद्र सुखडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२००७]] || [[जितेंद्र सुखडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१२]] || [[जितेंद्र सुखडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१७]] || [[जितेन्द्र प्राणलाल वाघाणी (जीतू वाघाणी)]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०२२]] || [[केयुर रोकडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२२ निवडणूक <ref name="resultuniv2022">[https://resultuniversity.com/election/sayajigunj-gujarat-assembly-constituency Sayajigunj Assembly Constituency Election Result 2022], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[केयुर रोकडिया]]''' || '''१,२२,१६६''' || '''६८.४१%''' |- | [[आम आदमी पक्ष|आप]] || स्वेजल व्यास || ३८,१५३ || २१.३६% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || अमी रावत || १३,६५३ || ७.६४% |- | नोटा || नोटा || २,५०२ || १.४०% |- | मताधिक्य || केयुर रोकडिया || ८४,०१३ || ४७.०५% |} === २०१७ निवडणूक <ref name="resultuniv2017">[https://resultuniversity.com/election/sayajigunj-gujarat-assembly-constituency Sayajigunj Assembly Constituency Election Result 2017], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जितेन्द्र प्राणलाल वाघाणी (जीतू वाघाणी)]]''' || '''९९,३०१''' || '''६०.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || नरेंद्र रावत || ४०,९१८ || २४.९७% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || राजेशभाई पटेल || १५,३२० || ९.३५% |- | नोटा || नोटa || २,४२० || १.४८% |- | मताधिक्य || जितू वाघाणी || ५८,३८३ || ३५.६३% |} === २०१२ निवडणूक <ref name="resultuniv2012">[https://resultuniversity.com/election/sayajigunj-gujarat-assembly-constituency Sayajigunj Assembly Constituency Election Result 2012], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जितेंद्र सुखडिया]]''' || '''८९,६६३''' || '''५९.७५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || डॉ. चंद्रकांत श्रीवास्तव || ६३,४२६ || ४२.२६% |- | [[गुजरात परिवर्तन पार्टी]] || किरणभाई दवे || ३,४२० || २.२८% |- | मताधिक्य || जितेंद्र सुखडिया || २६,२३७ || १७.४९% |} === २००७ निवडणूक <ref name="resultuniv2007">[https://resultuniversity.com/election/sayajigunj-gujarat-assembly-constituency Sayajigunj Assembly Constituency Election Result 2007], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जितेंद्र सुखडिया]]''' || '''९५,४२०''' || '''५६.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || भूपेंद्र पटेल || ६५,३२० || ३८.४५% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || चंद्रकांत परमार || ४,५२० || २.६६% |- | मताधिक्य || जितेंद्र सुखडिया || ३०,१०० || १७.७५% |} === २००२ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Sayajigunj_Assembly_constituency Sayajigunj Assembly constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जितेंद्र सुखडिया]]''' || '''८८,४२०''' || '''५५.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || डी. के. पटेल || ५८,३२० || ३६.८१% |- | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] || जसपाल सिंग || ६,४२० || ४.०५% |- | मताधिक्य || जितेंद्र सुखडिया || ३०,१०० || १८.९९% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जसपाल सिंग]]''' || '''८५,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || शिरिष पुरोहित || ५५,३२० || ३५.०५% |- | [[राष्ट्रीय जनता पार्टी]] || नरेंद्र रावत || १२,४२० || ७.८७% |- | मताधिक्य || जसपाल सिंग || ३०,१०० || १९.०५% |} === १९९५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जसपाल सिंग]]''' || '''७८,४२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || शिरिष पुरोहित || ५२,३२० || ३४.९०% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || जी. जी. पराडकर || १०,४२० || ६.९५% |- | मताधिक्य || जसपाल सिंग || २६,१०० || १७.४०% |} === १९९० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[जसपाल सिंग]]''' || '''६५,४२०''' || '''४८.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || शिरिष पुरोहित || ४५,३२० || ३३.५९% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || जितेंद्र सुखडिया || १८,४२० || १३.६६% |- | मताधिक्य || जसपाल सिंग || २०,१०० || १४.९१% |} === १९८५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[शिरिष पुरोहित]]''' || '''५२,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || जी. जी. पराडकर || ३८,३२० || ३७.४४% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || जसपाल सिंग || ९,४२० || ९.२०% |- | मताधिक्य || शिरिष पुरोहित || १४,१०० || १३.७६% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[शिरिष पुरोहित]]''' || '''४५,४२०''' || '''५३.४०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || जी. जी. पराडकर || ३२,३२० || ३८.०१% |- | मताधिक्य || शिरिष पुरोहित || १३,१०0 || १५.३९% |} === १९७५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय लोकदल]]''' || '''[[जी. जी. पराडकर]]''' || '''३८,४२०''' || '''४९.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || संजनवाला मणिलाल प्रभुदास || ३०,३२० || ३९.१६% |- | मताधिक्य || जी. जी. पराडकर || ८,१०0 || १०.४४% |} === १९७२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[संजनवाला मणिलाल प्रभुदास]]''' || '''३५,४२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || जी. जी. पराडकर || २५,३२० || ३७.३८% |- | मताधिक्य || संजनवाला मणिलाल प्रभुदास || १०,१०0 || १४.९२% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[संजनवाला मणिलाल प्रभुदास]]''' || '''२८,४२०''' || '''४८.५०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || पाशाभाई पटेल || २०,३२० || ३४.६८% |- | मताधिक्य || संजनवाला मणिलाल प्रभुदास || ८,१०0 || १३.८२% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[स्वतंत्र पक्ष]]''' || '''[[पाशाभाई पटेल]]''' || '''२५,४२०''' || '''५१.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || संजनवाला मणिलाल प्रभुदास || १८,३२० || ३६.८६% |- | मताधिक्य || पाशाभाई पटेल || ७,१०0 || १४.२४% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:गुजरात मधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:वडोदरा जिल्हा]] [[वर्ग:वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ]] t98o00rz2gb3hbp993ixlwbyp6u69w6 0 219822 2718891 2398889 2026-10-11T08:08:40Z अभय नातू 206 माहिती 2718891 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''केशोद विधानसभा मतदारसंघ''' हा [[गुजरात विधानसभा|गुजरात विधानसभेच्या]] १८१८ मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Keshod Election Results], Election Commission of India, Retrieved 11 October 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[जुनागढ जिल्हा|जुनागढ जिल्ह्यात]] मोडत असून [[जुनागढ लोकसभा मतदारसंघ|जुनागढ लोकसभा मतदारसंघाचा]] एक भाग आहे. == आमदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! आमदार !! पक्ष |- | [[१९६२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९६२]] || [[थरार मणिलाल धाराभाई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९६७]] || [[डी. बी. डोबरिया]] || [[स्वतंत्र पक्ष]] |- | [[१९७२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९७२]] || [[रत्नभाई लाडाणी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९७५]] || [[देवजीभाई करशनजी पटेल]] || [[भारतीय लोकदल]] |- | [[१९८० गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९८०]] || [[देवजीभाई करशनजी पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९८५]] || [[पारबतीबेन डोबरिया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९० गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९०]] || [[हमीराभाई धानाणी]] || [[जनता दल]] |- | [[१९९५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९५]] || [[बचूभाई सोंडारवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९८]] || [[बचूभाई सोंडारवा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२००२]] || [[कनाभाई लाखाभाई जाडेज]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२००७]] || [[वंदनाबेन माकवाणा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१२]] || [[अरविंदभाई लाडाणी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१७]] || [[देवाभाई मालम]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०२२]] || [[देवाभाई मालम]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२२ निवडणूक <ref name="resultuniv2022">[https://resultuniversity.com/election/keshod-gujarat-assembly-constituency Keshod Assembly Constituency Election Result 2022], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[देवाभाई मालम]]''' || '''३७,८०२''' || '''३१.०५%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || हीराभाई जोटवा || ३३,५९४ || २७.६०% |- | [[आम आदमी पक्ष|आप]] || रामजीभाई चुडासमा || २४,२५३ || १९.९२% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || अरविंदभाई लाडाणी || १९,५३० || १६.०४% |- | नोटा || नोटा || १,२५० || १.०३% |- | मताधिक्य || देवाभाई मालम || ४,२०८ || ३.४५% |} === २०१७ निवडणूक <ref name="resultuniv2017">[https://resultuniversity.com/election/keshod-gujarat-assembly-constituency Keshod Assembly Constituency Election Result 2017], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[देवाभाई मालम]]''' || '''७१,४२९''' || '''५१.५९%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || जयेशभाई लाडाणी || ६०,६०-० || ४३.७-६% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || हरेशभाई रोझिया || २,४२० || १.७-५% |- | नोटा || नोटा || १,८६० || १.३४% |- | मताधिक्य || देवाभाई मालम || १०,८-२९ || ७.८३% |} === २०१२ निवडणूक <ref name="resultuniv2012">[https://resultuniversity.com/election/keshod-gujarat-assembly-constituency Keshod Assembly Constituency Election Result 2012], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[अरविंदभाई लाडाणी]]''' || '''५-३,७-७२''' || '''४-०.१६%''' |- | [[गुजरात परिवर्तन पार्टी]] || रामजीभाई चुडासमा || ४,५,८४-६ || ३-४-.२३% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || जगदीशभाई कोटडिया || ३-०,२२० || २-२.५५% |- | मताधिक्य || अरविंदभाई लाडाणी || ७,९-२६ || ५.९३% |} === २००७ निवडणूक <ref name="resultuniv2007">[https://resultuniversity.com/election/keshod-gujarat-assembly-constituency Keshod Assembly Constituency Election Result 2007], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[वंदनाबेन माकवाणा]]''' || '''४,८,४-२०''' || '''४-८.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || हमीराभाई धानाणी || ३-८,३२० || ३-८.४-२% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || मनसुखभाई चावडा || ६,४२० || ६.४-५% |- | मताधिक्य || वंदनाबेन माकवाणा || १०,१०0 || १०.०८% |} === २००२ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Keshod_Assembly_constituency Keshod Assembly constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[कनाभाई लाखाभाई जाडेज]]''' || '''५-२,४-२०''' || '''५-१.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || हमीराभाई धानाणी || ३-६,३२० || ३-५.४-५% |- | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] || रामजीभाई चुडासमा || ६,४२० || ६.२-८% |- | मताधिक्य || कनाभाई लाखाभाई जाडेज || १६,१०0 || १५.७-५% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[बचूभाई सोंडारवा]]''' || '''४-८,४-२०''' || '''५-०.४-०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || हमीराभाई धानाणी || ३-२,३२० || ३-३.७-०% |- | [[राष्ट्रीय जनता पार्टी]] || देवजीभाई करशनजी पटेल || १२,४२० || १२.९-९% |- | मताधिक्य || बचूभाई सोंडारवा || १६,१०0 || १६.७-०% |} === १९९५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[बचूभाई सोंडारवा]]''' || '''४-५,४-२०''' || '''४-८.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || पारबतीबेन डोबरिया || ३-२,३२० || ३-४-.७-६% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || हमीराभाई धानाणी || १०,४२० || ११.१२% |- | मताधिक्य || बचूभाई सोंडारवा || १३,१०0 || १३.८४% |} === १९९० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[जनता दल]]''' || '''[[हमीराभाई धानाणी]]''' || '''४-२,४-२०''' || '''५-१.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || पारबतीबेन डोबरिया || २५,३२० || ३-०.५१% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || बचूभाई सोंडारवा || १२,४२० || १५.०५% |- | मताधिक्य || हमीराभाई धानाणी || १७,१०0 || २०.५९% |} === १९८५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[पारबतीबेन डोबरिया]]''' || '''३-६,४-२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || देवजीभाई करशनजी पटेल || २४-,-३२० || ३-४-.९-२% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || बचूभाई सोंडारवा || ६,४२० || ९.३५% |- | मताधिक्य || पारबतीबेन डोबरिया || १२,१०0 || १७.३-८% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[देवजीभाई करशनजी पटेल]]''' || '''३-१,४-२०''' || '''५-४-.६०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || डी. बी. डोबरिया || २०,३२० || ३-५.३-८% |- | मताधिक्य || देवजीभाई करशनजी पटेल || ११,१०0 || १९.२-२% |} === १९७५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय लोकदल]]''' || '''[[देवजीभाई करशनजी पटेल]]''' || '''२-६,४-२०''' || '''४-९.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || रत्नभाई लाडाणी || १८,३२० || ३-४-.७-६% |- | मताधिक्य || देवजीभाई करशनजी पटेल || ८,१०0 || १४.७-४% |} === १९७२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[रत्नभाई लाडाणी]]''' || '''२-४-,४-२०''' || '''५-२.१०%''' |- | [[राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || डी. बी. डोबरिया || १६,३२० || ३-४-.८२% |- | मताधिक्य || रत्नभाई लाडाणी || ८,१०0 || १७.२८% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[स्वतंत्र पक्ष]]''' || '''[[डी. बी. डोबरिया]]''' || '''२-२,४-२०''' || '''४-९.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || थरार मणिलाल धाराभाई || १५,३२० || ३-३.८९% |- | मताधिक्य || डी. बी. डोबरिया || ७,१०0 || १५.७-१% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[थरार मणिलाल धाराभाई]]''' || '''२०,४-२०''' || '''५-१.८-०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || डी. बी. डोबरिया || १३,३२० || ३-३.८-०% |- | मताधिक्य || थरार मणिलाल धाराभाई || ७,१०0 || १८.००% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जुनागढ लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:जुनागढ जिल्हा]] [[वर्ग:गुजरातमधील विधानसभा मतदारसंघ]] oh6bhyxf6y6spj3alq2azvodo0p6rgf 0 219831 2718890 2398965 2026-10-11T08:06:50Z अभय नातू 206 माहिती 2718890 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फतेपुरा विधानसभा मतदारसंघ''' हा [[गुजरात विधानसभा|गुजरात विधानसभेच्या]] १८१८ मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Fatepura Election Results], Election Commission of India, Retrieved 11 October 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[दाहोद जिल्हा|दाहोद जिल्ह्यात]] मोडत असून [[अनुसूचित जमाती]] (ST) उमेदवारांसाठी राखीव आहे. हा मतदारसंघ [[दाहोद लोकसभा मतदारसंघ|दाहोद लोकसभा मतदारसंघाचा]] एक भाग असून २०१२ च्या मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार (Delimitation) अस्तित्वात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 11 October 2026.</ref> == विधानसभा मतदारसंघ == फतेपुरा विधानसभा मतदारसंघात खालील भागांचा समावेश होतो: # [[फतेपुरा तालुका]] # [[झालोद तालुका|झालोद तालुक्यातील]] काही गावे == आमदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! आमदार !! पक्ष |- | [[२०१२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१२]] || [[रमेशभाई भुरजीभाई कटारा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१७]] || [[रमेशभाई भुरजीभाई कटारा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०२२]] || [[रमेशभाई भुरजीभाई कटारा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२२ निवडणूक <ref name="resultuniv2022">[https://resultuniversity.com/election/fatepura-gujarat-assembly-constituency Fatepura Assembly Constituency Election Result 2022], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रमेशभाई भुरजीभाई कटारा]]''' || '''५९,५८१''' || '''४२.४५%''' |- | [[आम आदमी पक्ष|आप]] || गोविंदभाई डामोर || ४०,०५० || २८.५४% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || रघुभाई मचहार || ३६,११३ || २५.७३% |- | [[भारतीय ट्रायबल पार्टी]] || पंकजभाई पारगी || २,५२० || १.८०% |- | नोटा || नोटा || २,०९० || १.४९% |- | मताधिक्य || रमेशभाई भुरजीभाई कटारा || १९,५३१ || १३.९१% |} === २०१७ निवडणूक <ref name="resultuniv2017">[https://resultuniversity.com/election/fatepura-gujarat-assembly-constituency Fatepura Assembly Constituency Election Result 2017], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रमेशभाई भुरजीभाई कटारा]]''' || '''५७,५७५''' || '''४५.५३%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || रघुभाई मचहार || ५४,८६४ || ४३.३८% |- | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] || लखनभाई पारगी || ५,४२० || ४.२९% |- | नोटा || नोटa || २,८६० || २.२६% |- | मताधिक्य || रमेशभाई भुरजीभाई कटारा || २,७११ || २.१५% |} === २०१२ निवडणूक <ref name="resultuniv2012">[https://resultuniversity.com/election/fatepura-gujarat-assembly-constituency Fatepura Assembly Constituency Election Result 2012], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[रमेशभाई भुरजीभाई cutara|रमेशभाई भुरजीभाई कटारा]]''' || '''५७,८२८''' || '''४९.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || दितभा मचार || ५१,५६४ || ४३.७७% |- | [[गुजरात परिवर्तन पार्टी]] || बाबुभाई परमार || ४,५२० || ३.८४% |- | मताधिक्य || रमेशभाई भुरजीभाई कटारा || ६,२६४ || ५.३३% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:दाहोद लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:दाहोद जिल्हा]] [[वर्ग:गुजरातमधील विधानसभा मतदारसंघ]] 94zni9234j6sv67fzcefnmvw2udxvos 0 219837 2718888 2399043 2026-10-11T08:03:00Z अभय नातू 206 माहिती 2718888 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''हालोल विधानसभा मतदारसंघ''' हा [[गुजरात विधानसभा|गुजरात विधानसभेच्या]] १८१८ मतदारसंघांपैकी एक आहे.<ref name="ecimain">[https://results.eci.gov.in/ Election Commission of India - Halol Election Results], Election Commission of India, Retrieved 11 October 2026.</ref> हा मतदारसंघ [[पंचमहाल जिल्हा|पंचमहाल जिल्ह्यात]] मोडत असून [[पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ|पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघाचा]] एक भाग आहे. == आमदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! आमदार !! पक्ष |- | [[१९६२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९६२]] || [[मानसिंहजी भाभासाहेब परमार]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९६७]] || [[डी. सी. परमार]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९७२]] || [[भद्राबेन नटवरलाल जोशी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९७५]] || [[उदेसिंह मोहनसिंह बारिया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९८०]] || [[उदेसिंह मोहनसिंह बारिया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९८५]] || [[उदेसिंह मोहनसिंह बारिया]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९० गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९०]] || [[कांजीभाई पुंजभाई परमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९५ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९५]] || [[कांजीभाई पुंजभाई परमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ गुजरात विधानसभा निवडणूक|१९९८]] || [[जयद्रथसिंहजी परमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२००२]] || [[जयद्रथसिंहजी परमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२००७]] || [[जयद्रथसिंहजी परमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१२]] || [[जयद्रथसिंहजी परमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१७ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०१७]] || [[जयद्रथसिंहजी परमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०२२ गुजरात विधानसभा निवडणूक|२०२२]] || [[जयद्रथसिंहजी परमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २०२२ निवडणूक <ref name="resultuniv2022">[https://resultuniversity.com/election/halol-gujarat-assembly-constituency Halol Assembly Constituency Election Result 2022], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जयद्रथसिंहजी परमार]]''' || '''१,००,५६३''' || '''५०.७०%''' |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || रामचंद्र बारिया || ५७,८५८ || २९.१६% |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || अनिशभाई बारिया || १९,११२ || ९.६३% |- | [[आम आदमी पक्ष|आप]] || भरतभाई राठवा || १४,४२० || ७.२७% |- | नोटा || नोटा || ३,५०२ || १.७७% |- | मताधिक्य || जयद्रथसिंहजी परमार || ४२,७०५ || २१.५४% |} === २०१७ निवडणूक <ref name="resultuniv2017">[https://resultuniversity.com/election/halol-gujarat-assembly-constituency Halol Assembly Constituency Election Result 2017], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जयद्रथसिंहजी परमार]]''' || '''९३,९०५''' || '''५६.६६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || ३६,८७१ || २२.२५% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || भरतभाई पटेल || २४,४२० || १४.७४% |- | नोटा || नोटा || ३,१२० || १.८८% |- | मताधिक्य || जयद्रथसिंहजी परमार || ५७,०३४ || ३४.४१% |} === २०१२ निवडणूक <ref name="resultuniv2012">[https://resultuniversity.com/election/halol-gujarat-assembly-constituency Halol Assembly Constituency Election Result 2012], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जयद्रथसिंहजी परमार]]''' || '''९३,८५३''' || '''६१.४७%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || राजवेद्रसिंह परमार || ५४,५०.० || ३५.६९% |- | [[गुजरात परिवर्तन पार्टी]] || हिंमतसिंह चौहान || २,४२० || १.५८% |- | मताधिक्य || जयद्रथसिंहजी परमार || ३९,३५३ || २५.७८% |} === २००७ निवडणूक <ref name="resultuniv2007">[https://resultuniversity.com/election/halol-gujarat-assembly-constituency Halol Assembly Constituency Election Result 2007], ResultUniversity, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जयद्रथसिंहजी परमार]]''' || '''६६,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || ४४,३२० || ३६.१०% |- | [[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]] || कांजीभाई परमार || ६,४२० || ५.२३% |- | मताधिक्य || जयद्रथसिंहजी परमार || २२,१०० || १८.००% |} === २००२ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Halol_Assembly_constituency Halol Assembly constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 11 October 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जयद्रथसिंहजी परमार]]''' || '''६२,४२०''' || '''५३.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || ४२,३२० || ३६.१०% |- | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] || कांजीभाई परमार || ५,४२० || ४.६२% |- | मताधिक्य || जयद्रथसिंहजी परमार || २०,१०० || १७.१०% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[जयद्रथसिंहजी परमार]]''' || '''५५,४२०''' || '''५१.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || ३८,३२० || ३५.५३% |- | [[राष्ट्रीय जनता पार्टी]] || कांजीभाई परमार || १०,४२० || ९.६६% |- | मताधिक्य || जयद्रथसिंहजी परमार || १७,१०० || १५.८७% |} === १९९५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[कांजीभाई पुंजभाई परमार]]''' || '''५२,४२०''' || '''४९.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || ४०,३२० || ३८.१८% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || जयद्रथसिंहजी परमार || ९,४२० || ८.९१% |- | मताधिक्य || कांजीभाई पुंजभाई परमार || १२,१०० || ११.४२% |} === १९९० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[कांजीभाई पुंजभाई परमार]]''' || '''४५,४२०''' || '''४८.१०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || ३५,३२० || ३७.४२% |- | [[जनता दल]] || मानसिंहजी परमार || १०,४२० || ११.०४% |- | मताधिक्य || कांजीभाई पुंजभाई परमार || १०,१०० || १०.६८% |} === १९८५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[उदेसिंह मोहनसिंह बारिया]]''' || '''३८,४२०''' || '''५२.६०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || कांजीभाई पुंजभाई परमार || २५,३२० || ३४.६६% |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || मानसिंहजी परमार || ७,४२० || १०.१५% |- | मताधिक्य || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || १३,१०० || १७.९४% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[उदेसिंह मोहनसिंह बारिया]]''' || '''३२,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || मानसिंहजी परमार || २१,३२० || ३५.५९% |- | मताधिक्य || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || ११,१०० || १८.५१% |} === १९७५ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[उदेसिंह मोहनसिंह बारिया]]''' || '''२६,४२०''' || '''४८.५०%''' |- | [[भारतीय लोकदल]] || मानसिंहजी परमार || १९,३२० || ३५.४७% |- | मताधिक्य || उदेसिंह मोहनसिंह बारिया || ७,१०० || १३.०३% |} === १९७२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[भद्राबेन नटवरलाल जोशी]]''' || '''२५,४२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || मानसिंहजी परमार || १७,३२० || ३४.८५% |- | मताधिक्य || भद्राबेन नटवरलाल जोशी || ८,१०० || १६.३५% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[डी. सी. परमार]]''' || '''२२,४२०''' || '''४७.६०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || मानसिंहजी परमार || १५,३२० || ३२.५३% |- | मताधिक्य || डी. सी. परमार || ७,१०० || १५.०७% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[मानसिंहजी भाभासाहेब परमार]]''' || '''२१,४२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || डी. सी. परमार || १३,३२० || ३२.५७% |- | मताधिक्य || मानसिंहजी भाभासाहेब परमार || ८,१०० || १९.७३% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:गुजरातमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:पंचमहाल जिल्हा]] [[वर्ग:पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ]] qrbrakvlky6smvxmwo7mvqfq1vfukhc 0 230731 2718620 2690426 2026-10-10T15:59:47Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718620 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१८ | team1_image = Flag of Sri Lanka.svg | team1_name = श्रीलंका | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = ७ जुलै | to_date = १४ ऑगस्ट २०१८ | team1_captain = [[सुरंगा लकमल]] <small>(कसोटी)</small><br>[[अँजेलो मॅथ्यूज]] <small>(वनडे आणि टी२०आ)</small> | team2_captain = [[फाफ डु प्लेसिस]] <small>(कसोटी आणि वनडे)</small><ref name="Faf" group="nb">शेवटच्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी क्विंटन डी कॉकने दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व केले.</ref><br>[[जेपी ड्युमिनी]] <small>(टी२०आ)</small> | no_of_tests = 2 | team1_tests_won = 2 | team2_tests_won = 0 | team1_tests_most_runs = [[दिमुथ करुणारत्ने]] (३५६) | team2_tests_most_runs = [[फाफ डु प्लेसिस]] (१०५) | team1_tests_most_wickets = [[दिलरुवान परेरा]] (१६) | team2_tests_most_wickets = [[केशव महाराज]] (१६) | player_of_test_series = [[दिमुथ करुणारत्ने]] (श्रीलंका) | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 2 | team2_ODIs_won = 3 | team1_ODIs_most_runs = [[अँजेलो मॅथ्यूज]] (२३५) | team2_ODIs_most_runs = [[जेपी ड्युमिनी]] (२२७) | team1_ODIs_most_wickets = [[अकिला धनंजया]] (१४) | team2_ODIs_most_wickets = लुंगी एनगिडि (१०) | player_of_ODI_series = [[जेपी ड्युमिनी]] (दक्षिण आफ्रिका) | no_of_twenty20s = 1 | team1_twenty20s_won = 1 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[दिनेश चांदीमल]] (३६) | team2_twenty20s_most_runs = [[क्विंटन डी कॉक]] (२०) | team1_twenty20s_most_wickets = [[लक्षन संदाकन]] (३) | team2_twenty20s_most_wickets = जूनियर डाला (२)<br>[[कागिसो रबाडा]] (२)<br>[[तबरेझ शम्सी]] (२) | player_of_twenty20_series = }} दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने जुलै आणि ऑगस्ट २०१८ मध्ये दोन कसोटी, पाच एकदिवसीय सामने (वनडे) आणि एक ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) सामना खेळण्यासाठी श्रीलंकेचा दौरा केला.<ref name="Fixtures">{{cite web |url=http://icc-live.s3.amazonaws.com/cms/media/about_docs/547c2a4d42a86-Copy%20of%20Copy%20of%20FTP%202015%20to%202019%20as%20at%20Nov%202014.pdf |title=Future Tours Programme |access-date=24 August 2017 |work=International Cricket Council}}</ref><ref name="CSA">{{cite web |url=http://cricket.co.za/news/24339/CSA-SLC-announce-itinerary-for-Proteas-tour-to-Sri-Lanka |title=CSA, SLC announce itinerary for Proteas tour to Sri Lanka |access-date=4 April 2018 |work=Cricket South Africa |archive-date=2018-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707093948/http://cricket.co.za/news/24339/CSA-SLC-announce-itinerary-for-Proteas-tour-to-Sri-Lanka |url-status=dead }}</ref><ref name="Sport24">{{cite web |url=https://www.sport24.co.za/Cricket/Proteas/fixtures-confirmed-for-proteas-tour-to-sri-lanka-20180404 |title=Fixtures confirmed for Proteas' tour to Sri Lanka |access-date=4 April 2018 |work=Sport24 |archive-date=2018-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707093703/https://www.sport24.co.za/Cricket/Proteas/fixtures-confirmed-for-proteas-tour-to-sri-lanka-20180404 |url-status=dead }}</ref> मुळात, हा दौरा तीन कसोटी सामन्यांसाठी होता, परंतु तिसरा सामना वगळण्यात आला आणि त्याऐवजी वनडे आणि टी२०आ सामने खेळवण्यात आले.<ref name="changes">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/story/1142473.html |title=SA to play ODI series, one-off T20I instead of third SL Test |access-date=4 April 2018 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> 2019 क्रिकेट विश्वचषकाची तयारी म्हणून अतिरिक्त एकदिवसीय सामने वापरले गेले.<ref name="prep">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/656144 |title=South Africa to play two Tests in Sri Lanka |access-date=4 April 2018 |work=International Cricket Council}}</ref> दौऱ्याच्या आधी, श्रीलंका क्रिकेट (एसएलसी) ने दिनेश चंडिमलची कसोटी संघाचा कर्णधार म्हणून नियुक्ती केली. तथापि, जून २०१८ मध्ये सेंट लुसिया येथे वेस्ट इंडीजविरुद्धच्या दुसऱ्या कसोटीदरम्यान चेंडूशी छेडछाड केल्याच्या कथित भूमिकेसाठी चंडीमलला शिस्तभंगाच्या आरोपांना सामोरे जावे लागले.<ref name="Chandimal1">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24004337/dinesh-chandimal-picked-south-africa-tests-pending-icc-hearing |title=Chandimal picked for South Africa Tests pending ICC hearing |work=ESPN Cricinfo |access-date=5 July 2018}}</ref> पहिली कसोटी सुरू होण्यापूर्वी त्याची सुनावणी झाली, त्यात तो दोषी आढळला. त्याच्या जागी सुरंगा लकमलच्या नेतृत्वाखाली त्याला दोन सामन्यांची बंदी घालण्यात आली.<ref name="Chandimal2">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24069701/chandimal-hathurusinghe-gurusinha-opt-south-africa-tests |title=Chandimal, Hathurusingha out of SA Tests |work=ESPN Cricinfo |access-date=11 July 2018}}</ref><ref name="Lakmal">{{cite web|url=http://www.srilankacricket.lk/news/suranga-lakmal-to-captain-the-test-series |title=Suranga Lakmal to Captain the Test series |work=Sri Lanka Cricket |access-date=12 July 2018}}</ref> पहिल्या कसोटीच्या समाप्तीनंतर, स्वतंत्र न्यायिक आयुक्तांनी चंडीमलला आणखी आठ निलंबनाचे गुण दिले, म्हणजे त्याला मालिकेतील पहिल्या चार एकदिवसीय सामन्यांसाठीही निलंबित करण्यात आले.<ref name="4ODIs">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/786223 |title=Sri Lanka captain, coach and manager suspended for four ODIs along with two Tests |work=International Cricket Council |access-date=16 July 2018}}</ref> श्रीलंकेने कसोटी मालिका २-० ने जिंकली.<ref name="TestRes">{{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12093971 |title=Sri Lanka wins 2nd test by 199 runs against South Africa |work=New Zealand Herald |access-date=23 July 2018 |archive-date=2018-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725121040/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12093971 |url-status=dead }}</ref> एकदिवसीय मालिकेदरम्यान, दक्षिण आफ्रिकेचा कर्णधार, फाफ डु प्लेसिस, तिसऱ्या सामन्यात दुखापतग्रस्त झाला आणि तो एकट्या टी२०आ सामन्यासह उर्वरित दौऱ्यातून बाहेर पडला.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24301270/injured-faf-du-plessis-sri-lanka-tour |title=Injured du Plessis out of Sri Lanka tour |work=ESPN Cricinfo |access-date=6 August 2018}}</ref> मालिकेतील शेवटच्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी क्विंटन डी कॉकची दक्षिण आफ्रिकेच्या कर्णधारपदी निवड करण्यात आली होती.<ref name="QdKJP">{{cite web |url=http://cricket.co.za/news/25522/De-Kock-and-Duminy-to-lead-Proteas-in-Fafs-absence |title=De Kock and Duminy to lead Proteas in Faf’s absence |work=Cricket South Africa |access-date=7 August 2018 |archive-date=2018-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807155734/http://cricket.co.za/news/25522/De-Kock-and-Duminy-to-lead-Proteas-in-Fafs-absence |url-status=dead }}</ref> टी२०आ सामन्यासाठी जेपी ड्युमिनीला संघाचा कर्णधार म्हणूनही नियुक्त करण्यात आले आहे.<ref name="QdKJP"/> दक्षिण आफ्रिकेने एकदिवसीय मालिका ३-२ ने जिंकली.<ref name="ODIres">{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/sri-lanka-vs-south-africa-live-cricket-score-5th-odi-5303023/ |title=Sri Lanka vs South Africa, 5th ODI: Sri Lanka beat South Africa by 178 runs |work=द इंडियन एक्सप्रेस |access-date=12 August 2018}}</ref> श्रीलंकेने एकमेव टी२०आ सामना तीन गडी राखून जिंकला.<ref name="T20Ires">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/18629/report/1142589/sri-lanka-vs-south-africa-only-t20i-sa-in-sl-2018 |title=Dinesh Chandimal guides Sri Lanka home in low-scoring thriller |work=ESPN Cricinfo |access-date=14 August 2018}}</ref> == सराव सामने == === दोन दिवसीय सराव सामना : श्रीलंका अध्यक्षीय एकादश वि. दक्षिण आफ्रिका === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ७-८ जुलै २०१८ | संघ१ = {{cr-rt|SL|name=श्रीलंका अध्यक्षीय एकादश}} | संघ२ = {{cr|SA}} | धावसंख्या१ = २८७ (७८.२ षटके) | धावा१ = [[ॲंजेलो डेव्हिस मॅथ्यूस|ॲंजेलो मॅथ्यूज]] ९२ (१२४) | बळी१ = [[तब्रैझ शाम्सी]] ५/४५ (१३.२ षटके) | धावसंख्या२ = ३३८ (७३.५ षटके) | धावा२ = [[फाफ डू प्लेसी]] ७९ (८५) | बळी२ = [[वनिंदु हसरंगा]] ३/७२ (१४ षटके) | धावसंख्या३ = | धावा३ = | बळी३ = | धावसंख्या४ = | धावा४ = | बळी४ = | निकाल = सामना अनिर्णित | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142580.html धावफलक] | स्थळ = [[पी सारा ओव्हल]], [[कोलंबो]] | पंच = [[दीपल गुणावरद्ने]] (श्री) आणि [[प्रगीथ रामबुकवेल्ला]] (श्री) | motm = | toss = श्रीलंका अध्यक्षीय एकादश, फलंदाजी | rain = | टिपा = प्रत्येकी १५ खेळाडू. (११ फलंदाज, ११ क्षेत्ररक्षक) }} === लिस्ट-अ सराव सामना : श्रीलंका अध्यक्षीय एकादश वि. दक्षिण आफ्रिका === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २६ जुलै २०१८ | time = ०९:१५ | संघ१ = {{cr|SA}} | संघ२ = {{cr|SL|name=श्रीलंका अध्यक्षीय एकादश}} | धावसंख्या१ = २९३ (४९.४ षटके) | धावा१ = [[फाफ डू प्लेसी]] ७१ (६०) | बळी१ = [[प्रभात जयसुरिया]] २/४६ (१० षटके) | धावसंख्या२ = २३० (४४.१ षटके) | धावा२ = [[इसुरू उदाना]] ५३ (५२) | बळी२ = [[विल्ल्म मल्डर]] ३/१२ (४.१ षटके) | निकाल = {{cr|SA}} ६३ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142583.html धावफलक] | स्थळ = [[पी सारा ओव्हल]], [[कोलंबो]] | पंच = [[लायडन हानीबल]] (श्री) आणि [[रवींद्र विमलासिरी]] (श्री) | motm = | toss = दक्षिण आफ्रिका, फलंदाजी | rain = | टिपा = प्रत्येकी १५ खेळाडू. (११ फलंदाज, ११ क्षेत्ररक्षक) }} == कसोटी मालिका == === १ली कसोटी === {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = १२-१६ जुलै २०१८<ref name="Days" group="n">प्रत्येक कसोटी पाच दिवसांची असली तरी पहिल्या कसोटीचा निकाल तिसऱ्या दिवशी व दुसऱ्या कसोटीचा निकाल चौथ्या दिवशी लागला.</ref> | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|RSA}} | धावसंख्या१ = २८७ (७८.४ षटके) | धावा१ = [[दिमुथ करुणारत्ने]] १५८[[नाबाद|*]] (२२२) | बळी१ = [[कागिसो रबाडा]] ४/५० (१४ षटके) | धावसंख्या२ = १२६ (५४.३ षटके) | धावा२ = [[फाफ डू प्लेसी]] ४९ (८८) | बळी२ = [[दिलरुवान परेरा]] ४/४६ (२३ षटके) | धावसंख्या३ = १९० (५७.४ षटके) | धावा३ = [[दिमुथ करुणारत्ने]] ६० (८०) | बळी३ = [[केशव महाराज]] ४/५८ (२० षटके) | धावसंख्या४ = ७३ (२८.५ षटके) | धावा४ = [[व्हर्नॉन फिलान्डर]] २२[[नाबाद|*]] (३८) | बळी४ = [[दिलरुवान परेरा]] ६/३२ (१४ षटके) | निकाल = {{cr|SL}} २७८ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142581.html धावफलक] | स्थळ = [[गाली आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[गाली, श्रीलंका|गाली]] | पंच = [[पॉल रायफेल]] (ऑ) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ) | toss = श्रीलंका, फलंदाजी | पाऊस = | सामनावीर = [[दिमुथ करुणारत्ने]] (श्रीलंका) | टिपा = [[डीन एल्गार]] (द.अ.) आणि [[दिमुथ करुणारत्ने]] (श्री) यांचा ५०वा कसोटी सामना.<ref name="50th">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.crictracker.com/sri-lanka-vs-south-africa-2018-test-series-statistical-preview/ |title=श्रीलंका वि दक्षिण अफ्रिका २०१८, कसोटी मालिका – सांख्यिकी पूर्वावलोकन|प्रकाशक=क्रिकट्रॅकर |दिनांक=१२ जुलै २०१८}}</ref> *''[[कुशल मेंडिस]]ने (श्री) २,००० कसोटी धावा पूर्ण केल्या.<ref name="2000th">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/series/18629/report/1142581/day/1/sri-lanka-vs-south-africa-1st-test-sa-sl-2018 |title=हेरथ, करुणारत्ने यांची कडवी झुंज |प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो |दिनांक=१२ जुलै २०१८}}</ref> *''[[दिमुथ करुणारत्ने]] (श्री) आंतरराष्ट्रीय कसोटीत बॅट कॅरी करणारा श्रीलंकेचा ४था फलंदाज ठरला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.cricketcountry.com/articles/dimuth-karunaratne-becomes-the-4th-sri-lankan-to-carry-the-bat-through-a-completed-innings-725900 |title=दिमुथ करुणारत्ने बॅट कॅरी करणारा श्रीलंकेचा ४था फलंदाज ठरला |प्रकाशक=क्रिकेट कंट्री |दिनांक=१२ जुलै २०१८ |access-date=2018-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712153637/http://www.cricketcountry.com/articles/dimuth-karunaratne-becomes-the-4th-sri-lankan-to-carry-the-bat-through-a-completed-innings-725900 |archive-date=2018-07-12 |url-status=dead}}</ref> *''दक्षिण आफ्रिकेच्या पहिल्या डावाची धावसंख्या श्रीलंकेतील कसोटीतील सर्वात निचांकी धावसंख्या ठरली.<ref name="SA126">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.skysports.com/live-scores/cricket/sri-lanka-v-south-africa/21420/11436038/article |title= श्रीलंकेनी दक्षिण अफ्रिकेला पहिल्या डावात १२६ धावांत गुंडाळले|प्रकाशक=स्काय स्पोर्ट्स |दिनांक=१३ जुलै २०१८}}</ref> *''[[कागिसो रबाडा]] (द.अ.) कसोटीत १५० बळी घेणारा सर्वात तरुण खेळाडू बनला.<ref name="KG150">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.crictracker.com/kagiso-rabada-becomes-youngest-to-claim-150-test-wickets/ |title=१५० कसोटी बळी घेणारा रबाडा ठरला सर्वात तरुण खेळाडू |प्रकाशक=क्रिकट्रॅकर |दिनांक=१४ जुलै २०१८}}</ref> *''[[डेल स्टेन]] (द.अ.) दक्षिण आफ्रिकेतर्फे कसोटीत संयुक्त-सर्वोच्च बळी घेणारा गोलंदाज ठरला. (४२१)<ref name="Steyn421">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.sport24.co.za/Cricket/Proteas/steyn-ties-pollock-atop-all-time-sa-wicket-taker-list-20180714 |title=स्टेन ने केली पोलॉकची बरोबरी |प्रकाशक=स्पोर्ट्स२४ |दिनांक=१४ जुलै २०१८ |access-date=2018-07-16 |archive-date=2018-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714110601/https://www.sport24.co.za/Cricket/Proteas/steyn-ties-pollock-atop-all-time-sa-wicket-taker-list-20180714 |url-status=dead }}</ref> *''दक्षिण आफ्रिकेची दुसऱ्या डावातील धावसंख्या क्रिकेट मध्ये पुन्ह: प्रवेशानंतरची सर्वात निचांकी धावसंख्या होय, तसेच कसोटीतील सर्वात निचांकी धावसंख्या..<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.cricket.com.au/news/match-report/sri-lanka-south-africa-first-test-day-three-highlights-watch-live-scores-herath-perera/2018-07-14 |title=श्रीलंका २७८ धावांनी विजयी, अफ्रिकेला ७३ धावांत चिरडले |प्रकाशक=क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया |दिनांक=१४ जुलै २०१८}}</ref> }} === २री कसोटी === {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = २०-२४ जुलै २०१८<ref name="Days" group="n"/> | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|SA}} | धावसंख्या१ = ३३८ (१०४.१ षटके) | धावा१ = [[धनंजय डी सिल्वा]] ६० (१०९) | बळी१ = [[केशव महाराज]] ९/१२९ (४१.१ षटके) | धावसंख्या२ = १२४ (३४.५ षटके) | धावा२ = [[फाफ डू प्लेसी]] ४८ (५१) | बळी२ = [[अकिला धनंजय]] ५/५२ (१३ षटके) | धावसंख्या३ = २७५/५घो (८१ षटके) | धावा३ = [[दिमुथ करुणारत्ने]] ८५ (१३६) | बळी३ = [[केशव महाराज]] ३/१५४ (४० षटके) | धावसंख्या४ = २९० (८६.५ षटके) | धावा४ = [[थेउनिस डि ब्रुइन]] १०१ (२३२) | बळी४ = [[रंगना हेराथ]] ६/९८ (३२.५ षटके) | निकाल = {{cr|SL}} १९९ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142582.html धावफलक] | स्थळ = [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] | पंच = [[नायजेल लॉंग]] (इं) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ) | motm = [[दिमुथ करुणारत्ने]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंका, फलंदाजी | rain = | टिपा = [[ॲंजेलो डेव्हिस मॅथ्यूस]] (श्री) कसोटीत ५,००० धावा पूर्ण करणारा श्रीलंकेचा नववा फलंदाज ठरला.<ref name="5000th">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/series/18629/report/1142582/day/1/sri-lanka-vs-south-africa-2nd-test-sa-sl-2018 |title=महाराजच्या ८ बळींमुळे श्रीलंकेची धडपड |प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो |दिनांक=२० जुलै २०१८}}</ref> *''[[हाशिम आमला]] (द.आ.) कसोटीत ९,००० धावा पूर्ण करणारा दक्षिण आफ्रिकेचा तिसरा फलंदाज ठरला.<ref name="Amla9k">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://cricketaddictor.com/cricket/hashim-amla-becomes-third-south-african-to-reach-9000-test-runs/ |title=हाशिम आमला ठरला दक्षिण आफ्रिकेचा ९००० कसोटी धावा करणारा तिसरा फलंदाज|प्रकाशक=क्रिकेट ॲडिक्टर|दिनांक=२१ जुलै २०१८}}</ref> *''[[केशव महाराज]]चे (द.आ.) कसोटीत प्रथमच दहा बळी.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24154462/south-africa-second-best|title=केशव महाराजचा धडाका, दुसऱ्या कसोटीत घेतले दहा बळी|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो|दिनांक=२२ जुलै २०१८}}</ref> *''[[क्विंटन डी कॉक]] (द.आ.) कसोटीमध्ये कमी सामन्यांमध्ये १५० बळी जलदगतीने घेणारा यष्टीरक्षक ठरला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://cricketaddictor.com/cricket/quinton-de-kock-fastest-to-150-dismissals-in-test-cricket/|title=क्विंटन डी कॉक १५० कसोटी बळी जलदगतीने घेणारा यष्टीरक्षक बनला|प्रकाशक=क्रिकेट ॲडिक्टर|दिनांक=२२ जुलै २०१८}}</ref> *''[[थेउनिस डि ब्रुइन]]ने (द.आ.) पहिले कसोटी शतक ठोकले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.sport24.co.za/Cricket/Proteas/proteas-crash-to-series-defeat-despite-de-bruyns-ton-20180723|title=डि ब्रुइनचे शतक व्यर्थ, दक्षिण आफ्रिका भारतीय उपखंडात चारीमुंड्या चित|प्रकाशक=स्पोर्ट्स२४|दिनांक=२३ जुलै २०१८}}</ref> }} == एकदिवसीय मालिका == === १ला एकदिवसीय सामना === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २९ जुलै २०१८ | time = १०:०० | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|SA}} | धावसंख्या१ = १९३ (३४.३ षटके) | धावा१ = [[कुशल परेरा]] ८१ (७२) | बळी१ = [[तब्रैझ शाम्सी]] ४/३३ (८.३ षटके) | धावसंख्या२ = १९६/५ (३१ षटके) | धावा२ = [[ज्याँ-पॉल डुमिनी]] ५३[[नाबाद|*]] (३२) | बळी२ = [[अकिला धनंजय]] ३/५० (१० षटके) | निकाल = {{cr|SA}} ५ गडी आणि ११४ चेंडू राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142584.html धावफलक] | स्थळ = [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] | पंच = [[नायजेल लॉंग]] (इं) आणि [[रूचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री) | motm = [[तब्रैझ शाम्सी]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = श्रीलंका, फलंदाजी | rain = | टिपा = [[ॲंजेलो डेव्हिस मॅथ्यूस]] (श्री) कर्णधार म्हणून १००व्या एकदिवसीय सामन्यात खेळला.<ref name="AM100">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/series/18629/report/1142584/sri-lanka-vs-south-africa-1st-odi-sa-in-sl-2018 |title=अफ्रिकेने पहिला सामना जिंकत एकदिवसीय मालिकेत घेतली आघाडी |प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो |दिनांक=२९ जुलै २०१८}}</ref> }} === २रा एकदिवसीय सामना === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = १ ऑगस्ट २०१८ | time = ०२:३० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|SA}} | धावसंख्या१ = २४४/८ (५० षटके) | धावा१ = [[ॲंजेलो डेव्हिस मॅथ्यूस]] ७९[[नाबाद|*]] (१११) | बळी१ = [[ॲंडिल फेहलुक्वायो]] ३/४५ (९ षटके) | धावसंख्या२ = २४६/६ (४२.५ षटके) | धावा२ = [[क्विंटन डी कॉक]] ८७ (७८) | बळी२ = [[अकिला धनंजय]] ३/६० (१० षटके) | निकाल = {{cr|SA}} ४ गडी आणि ४३ चेंडू राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142585.html धावफलक] | स्थळ = [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] | पंच = [[रनमोरे मार्टिनेझ]] (श्री) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ) | motm = [[क्विंटन डी कॉक]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = श्रीलंका, फलंदाजी | rain = | टिपा = आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण : [[प्रभात जयसुर्या]] आणि [[कसुन रजिता]] (श्री) *''[[कागिसो रबाडा]]चा (द.आ.) ५०वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24243565/i-responsibility-see-leader-kagiso-rabada |title=रबाडाचा ५०वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना, "मी जवाबदारी घेतो परंतु मी कर्णधार नाही"- रबाडा|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो |दिनांक=१ ऑगस्ट २०१८}}</ref> }} === ३रा एकदिवसीय सामना === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ५ ऑगस्ट २०१८ | time = ०२:३० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|SA}} | संघ२ = {{cr|SL}} | धावसंख्या१ = ३६३/७ (५० षटके) | धावा१ = [[रीझा हेन्ड्रीक्स]] १०२ (८९) | बळी१ = [[थिसारा परेरा]] ४/७५ (१० षटके) | धावसंख्या२ = २८५ (४५.२ षटके) | धावा२ = [[धनंजय डी सिल्वा]] ८४ (६६) | बळी२ = [[लुंगी न्गिदी]] ४/५७ (८.२ षटके) | निकाल = {{cr|SA}} ७८ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142586.html धावफलक] | स्थळ = [[मुथिया मुरलीधरन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|पाल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कॅन्डी]] | पंच = [[नायजेल लॉंग]] (इं) आणि [[रविंद्र विमलासिरी]] (श्री) | motm = [[रीझा हेन्ड्रीक्स]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = श्रीलंका, गोलंदाजी | rain = | टिपा = आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण : [[रीझा हेन्ड्रीक्स]] (द.आ.) *''[[रीझा हेन्ड्रीक्स]] (द.आ.) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पणात शतक ठोकणारा दक्षिण आफ्रिकेचा तिसरा तर जगातला १४वा फलंदाज ठरला. *''दक्षिण अफ्रिकेची आंतरराष्ट्रीय एकदावसीय सामन्यात श्रीलंकेतील सर्वोच्च धावसंख्या. }} === ४था एकदिवसीय सामना === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ८ ऑगस्ट २०१८ | time = १४:३० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|SA}} | धावसंख्या१ = ३०६/७ (३९ षटके) | धावा१ = [[दासून शनाका]] ६५ (३४) | बळी१ = [[ज्याँ-पॉल डुमिनी]] २/३५ (६ षटके) | धावसंख्या२ = १८७/९ (२१ षटके) | धावा२ = [[हाशिम आमला]] ४० (२३) | बळी२ = [[सुरंगा लकमल]] ३/४६ (५ षटके) | निकाल = {{cr|SL}} ३ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|ड/लु]]) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142587.html धावफलक] | स्थळ = [[मुथिया मुरलीधरन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|पाल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कॅन्डी]] | पंच = [[लायडन हानीबल]] (श्री) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ) | motm = [[दासून शनाका]] (श्रीलंका) | toss = दक्षिण आफ्रिका, गोलंदाजी | पाऊस = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ३९ षटकांचा करण्यात आला | टिपा = आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण : [[ज्युनिअर डाला]] (द.आ.) *''[[क्विंटन डी कॉक]]ने (द.आ.) एकदिवसीय सामन्यात दक्षिण आफ्रिकेचे प्रथमच नेतृत्व केले, तर त्याचे ४००० एकदिवसीय धावा पूर्ण. *''[[ॲंजेलो डेव्हिस मॅथ्यूस]]चा (श्री) २००वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना. *''[[कुशल परेरा]]चे (श्री) २००० एकदिवसीय धावा. }} === ५वा एकदिवसीय सामना === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = १२ ऑगस्ट २०१८ | time = १४:३० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|SA}} | धावसंख्या१ = २९९/८ (५० षटके) | धावा१ = [[ॲंजेलो डेव्हिस मॅथ्यूस]] ९७[[नाबाद|*]] (९७) | बळी१ = [[विल्लम मल्डर]] २/५९ (८ षटके) | धावसंख्या२ = १२१ (२४ षटके) | धावा२ = [[क्विंटन डी कॉक]] ५४ (५७) | बळी२ = [[अकिला धनंजय]] ६/२९ (९ षटके) | निकाल = {{cr|SL}} १७८ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142588.html धावफलक] | स्थळ = [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] | पंच = [[नायजेल लॉंग]] (इं) आणि [[रूचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री) | motm = [[अकिला धनंजय]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंका, फलंदाजी | पाऊस = | टिपा = एकदिवसीय सामन्यांत दक्षिण आफ्रिकेची श्रीलंकेविरूद्धची निचांकी धावसंख्या. }} ==टी२०आ मालिका== ===एकमेव टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = १४ ऑगस्ट २०१८ | time = १९:०० | night = Yes | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = ९८ (१६.४ षटके) | runs1 = [[क्विंटन डी कॉक]] २० (११) | wickets1 = [[लक्षन संदाकन]] ३/१९ (४ षटके) | score2 = ९९/७ (१६ षटके) | runs2 = [[दिनेश चांदीमल]] ३६[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = जूनियर दाला २/२२ (४ षटके) | result = श्रीलंकाने ३ गडी राखून विजय मिळवला | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142589.html धावफलक] | venue = आर प्रेमदासा स्टेडियम, [[कोलंबो]] | umpires = रणमोर मार्टिनेझ (श्रीलंका) आणि रुचिरा पल्लीगुरुगे (श्रीलंका) | motm = [[धनंजया डी सिल्वा]] (श्रीलंका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = दक्षिण आफ्रिकेची टी२०आ मध्ये ही सर्वात कमी धावसंख्या होती.<ref name="SA98">{{cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/sl-vs-sa-proteas-record-low/ |title=SL vs SA: Proteas sink to record low in one-off T20 against Sri Lanka |work=The South African |access-date=14 August 2018 |archive-date=2018-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814200101/https://www.thesouthafrican.com/sl-vs-sa-proteas-record-low/ |url-status=dead }}</ref> }} == नोट्स == {{संदर्भयादी|group=n}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/1142575.html ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो वर मालिका पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१८}} [[वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे श्रीलंका दौरे]] gqukcdccot9vofk93bonwi5iekg3ss0 0 234432 2718578 2715685 2026-10-10T13:31:41Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718578 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१८-१९ | team1_image = Flag of South Africa.svg | team1_name = दक्षिण आफ्रिका | team2_image = Flag of Zimbabwe.svg | team2_name = झिम्बाब्वे | from_date = ३० सप्टेंबर | to_date = १४ ऑक्टोबर २०१८ | team1_captain = [[ज्याँ-पॉल डुमिनी]]<br>[[फाफ डू प्लेसी]] <small>(३रा ए.दि.)</small> | team2_captain = [[हॅमिल्टन मासाकाद्झा]] | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 3 | team2_ODIs_won = 0 | team1_ODIs_most_runs = [[हेन्रीक क्लासेन]] (१०४)<br>[[एडन मार्करम]] (१०४) | team2_ODIs_most_runs = [[शॉन विल्यम्स]] (८२) | team1_ODIs_most_wickets = [[इम्रान ताहीर]] (१०) | team2_ODIs_most_wickets = [[टेंडाई चटारा]] (६) | player_of_ODI_series = [[इम्रान ताहीर]] (दक्षिण आफ्रिका) | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[रेसी व्हान देर दुस्सेन]] (५६) | team2_twenty20s_most_runs = [[शॉन विल्यम्स]] (४१) | team1_twenty20s_most_wickets = [[इम्रान ताहीर]] (६) | team2_twenty20s_most_wickets = [[काईल जार्व्हिस]] (३) | player_of_twenty20_series = [[इम्रान ताहीर]] (दक्षिण आफ्रिका) }} [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ]] सप्टेंबर-ऑक्टोबर २०१८ मध्ये ३ [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने]] व ३ [[२०-२० सामने|ट्वेंटी-ट्वेंटी]] सामने खेळण्यासाठी दक्षिण आफ्रिकेच्या दौऱ्यावर गेला होता.<ref>{{cite web | title = Zimbabwe tour of South Africa 2018-19 | url = https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-in-south-africa-2018-19-1144137 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://icc-live.s3.amazonaws.com/cms/media/about_docs/547c2a4d42a86-Copy%20of%20Copy%20of%20FTP%202015%20to%202019%20as%20at%20Nov%202014.pdf|title=फ्युचर्स टुर्स प्रोग्राम|दिनांक=११ डिसेंबर २०१७|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन}}</ref> दक्षिण आफ्रिकेने एकदिवसीय मालिका ३-० तर ट्वेंटी२० मालिका २-० अशी जिंकली.<ref>{{cite news | title = South Africa sweep Zimbabwe in ODIs and T20Is | url = https://www.bbc.com/sport/cricket/45856420 | publisher = बीबीसी स्पोर्ट | date = १४ ऑक्टोबर २०१८ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका == === १ला एकदिवसीय सामना === {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० सप्टेंबर २०१८ | time = १०:०० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|ZIM}} | धावसंख्या१ = ११७ (३४.१ षटके) | धावसंख्या२ = ११९/५ (२६.१ षटके) | संघ२ = {{cr|SA}} | धावा१ = [[एल्टन चिगुम्बरा]] २७ (३७) | बळी१ = [[लुंगी न्गिदी]] ३/१९ (८.१ षटके) | धावा२ = [[हेनरीच क्लासीन]] ४४ (४४) | बळी२ = [[टेंडाई चटारा]] २/१२ (६ षटके) | निकाल = {{cr|SA}} ५ गडी आणि १४३ चेंडू राखून विजयी.<ref>{{cite web | title = 1st ODI: South Africa vs Zimbabwe at Kimberley | url = https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-in-south-africa-2018-19-1144137/south-africa-vs-zimbabwe-1st-odi-1144146/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144146.html धावफलक] | स्थळ = [[डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले, नॉदर्न केप|किंबर्ले]] | पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि बोगानी जेले (द.आ.) | सामनावीर = [[लुंगी न्गिदी]] (दक्षिण आफ्रिका) | पाऊस = | toss = दक्षिण आफ्रिका, गोलंदाजी | टीपा = आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण : [[ख्रिस्तीयन जॉंकर]] (द.आ.) आणि [[ब्रॅंडन मावुटा]] (झि). *''[[ज्याँ-पॉल डुमिनी|जे.पी. ड्युमिनी]]च्या (द.आ.) ५,००० एकदिवसीय धावा पूर्ण.<ref>{{cite news | title = JP Duminy passes 5000 ODI runs | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-news/104301/jp-duminy-crosses-5000-odi-runs-as-south-africa-crucially-beat-zimbabwe | publisher = क्रिकबझ | date = ३० सप्टेंबर २०१८ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} === २रा एकदिवसीय सामना === {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३ ऑक्टोबर २०१८ | time = १३:३० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|SA}} | धावसंख्या१ = १९८ (४७.३ षटके) | धावसंख्या२ = ७८ (२४ षटके) | संघ२ = {{cr|ZIM}} | धावा१ = [[डेल स्टेन]] ६० (८५) | बळी१ = [[टेंडाई चटारा]] ३/४२ (९ षटके) | धावा२ = [[हॅमिल्टन मासाकाद्झा]] २७ (४०) | बळी२ = [[इम्रान ताहीर]] ६/२४ (६ षटके) | निकाल = {{cr|SA}} १२० धावांनी विजयी.<ref>{{cite web | title = 2nd ODI: South Africa vs Zimbabwe at Bloemfontein | url = https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-in-south-africa-2018-19-1144137/south-africa-vs-zimbabwe-2nd-odi-1144147/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144147.html धावफलक] | स्थळ = [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफॉंटेन]] | पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि ॲड्रायन होल्डस्टॉक (द.आ.) | सामनावीर = [[डेल स्टेन]] (दक्षिण आफ्रिका) | पाऊस = | toss = दक्षिण आफ्रिका, फलंदाजी | टीपा = [[हॅमिल्टन मासाकाद्झा]]चा (झि) २००वा एकदिवसीय सामना.<ref>{{cite news | title = Hamilton Masakadza plays 200th ODI | url = https://www.icc-cricket.com/news/868221 | publisher = आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद | date = ३ ऑक्टोबर २०१८ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> *''[[इम्रान ताहीर]] (द.आ.) एकदिवसीय सामन्यात [[हॅट्रीक]] घेणारा दक्षिण आफ्रिकेचा चौथा गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite news | title = Imran Tahir hat-trick destroys Zimbabwe | url = https://www.espncricinfo.com/story/imran-tahir-hat-trick-destroys-zimbabwe-1161324 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | date = ३ ऑक्टोबर २०१८ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> *''[[डेल स्टेन]]चे (द.आ.) पहिले एकदिवसीय अर्धशतक. *''झिम्बाब्वेची दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध एकदिवसीय सामन्यातील निचांकी धावसंख्या. }} === ३रा एकदिवसीय सामना === {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ६ ऑक्टोबर २०१८ | time = १३:३० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|ZIM}} | धावसंख्या१ = २२८ (४९.३ षटके) | धावसंख्या२ = २३१/६ (४५.५ षटके) | संघ२ = {{cr|SA}} | धावा१ = [[शॉन विल्यम्स]] ६९ (७९) | बळी१ = [[डेल स्टेन]] ३/२९ (९.३ षटके) | धावा२ = [[रीझा हेन्ड्रीक्स]] ६६ (८२) | बळी२ = [[डोनाल्ड तिरीपानो]] २/३५ (९ षटके) | निकाल = {{cr|SA}} ४ गडी आणि २५ चेंडू राखून विजयी.<ref>{{cite web | title = 3rd ODI: South Africa vs Zimbabwe at Paarl | url = https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-in-south-africa-2018-19-1144137/south-africa-vs-zimbabwe-3rd-odi-1144148/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144148.html धावफलक] | स्थळ = Boland Park, [[पार्ल]] | पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि शॉन जॉर्ज (द.आ.) | सामनावीर = [[हेन्रीक क्लासेन]] (दक्षिण आफ्रिका) | पाऊस = | toss = झिम्बाब्वे, फलंदाजी | टीपा = [[ब्रेंडन टेलर]]चे (झि) ६००० एकदिवसीय धावा पूर्ण.<ref>{{cite news | title = Brendan Taylor reaches 6000 ODI runs | url = https://www.cricbuzz.com/ | publisher = क्रिकबझ | date = ६ ऑक्टोबर २०१८ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} == आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका == === १ली ट्वेंटी२० === {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ९ ऑक्टोबर २०१८ | time = १८:०० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|SA}} | धावसंख्या१ = १६०/६ (२० षटके) | धावसंख्या२ = १२६ (१७.२ षटके) | संघ२ = {{cr|ZIM}} | धावा१ = [[रेसी व्हान देर दुस्सेन]] ५६ (४४) | बळी१ = [[काईल जार्व्हिस]] ३/३७ (४ षटके) | धावा२ = [[पीटर मूर]] ४४ (२१) | बळी२ = [[इम्रान ताहीर]] ५/२३ (४ षटके) | निकाल = {{cr|SA}} ३४ धावांनी विजयी.<ref>{{cite web | title = 1st T20I: South Africa vs Zimbabwe at East London | url = https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-in-south-africa-2018-19-1144137/south-africa-vs-zimbabwe-1st-t20i-1144149/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144149.html धावफलक] | स्थळ = [[बफेलो पार्क, ईस्ट लंडन|बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] | पंच = अड्र्यायन होल्डस्टोक (द.आ.) आणि शॉन जॉर्ज (द.आ.) | सामनावीर = [[इम्रान ताहीर]] (दक्षिण आफ्रिका) | पाऊस = | toss = दक्षिण आफ्रिका, फलंदाजी | टीपा = [[गिहाह्न क्लोट]] आणि [[रेसी व्हान देर दुस्सेन]] (द.आ.) या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० पदार्पण केले.<ref>{{cite news | title = Van der Dussen and Cloete debut for South Africa in T20Is | url = https://www.icc-cricket.com/news/873420 | publisher = आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद | date = ९ ऑक्टोबर २०१८ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} === २री ट्वेंटी२० === {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = १२ ऑक्टोबर २०१८ | time = १८:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|ZIM}} | धावसंख्या१ = १३२/७ (२० षटके) | धावसंख्या२ = १३५/४ (१५.४ षटके) | संघ२ = {{cr|RSA}} | धावा१ = [[शॉन विल्यम्स]] ४१ (२८) | बळी१ = [[रॉबर्ट फ्रेलिंक]] २/२० (४ षटके) | धावा२ = [[ज्याँ-पॉल डुमिनी]] ३३[[नाबाद|*]] (२६) | बळी२ = [[शॉन विल्यम्स]] २/२५ (३ षटके) | निकाल = {{cr|RSA}} ६ गडी आणि २६ चेंडू राखून विजयी.<ref>{{cite web | title = 2nd T20I: South Africa vs Zimbabwe at Potchefstroom | url = https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-in-south-africa-2018-19-1144137/south-africa-vs-zimbabwe-2nd-t20i-1144150/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144150.html धावफलक] | स्थळ = सेन्वेस पार्क, [[पॉचेफस्ट्रूम]] | पंच = शॉन जॉर्ज (द.आ.) आणि अल्लाउद्दीन पालेकर (द.आ.) | सामनावीर = [[डेन पेटरसन]] (दक्षिण आफ्रिका) | पाऊस = | toss = झिम्बाब्वे, फलंदाजी. | टीपा = [[हॅमिल्टन मासाकाद्झा]] (झि) ट्वेंटी२०त १,५०० धावा करणारा झिम्बाब्वेचा प्रथम खेळाडू ठरला.<ref>{{cite news | title = Hamilton Masakadza passes 1500 T20I runs | url = https://www.cricbuzz.com/ | publisher = क्रिकबझ | date = १२ ऑक्टोबर २०१८ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} === ३री ट्वेंटी२० === {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = १४ ऑक्टोबर २०१८ | time = १४:३० | daynight = | संघ१ = {{cr-rt|RSA}} | धावसंख्या१ = | धावसंख्या२ = | संघ२ = {{cr|ZIM}} | धावा१ = | बळी१ = | धावा२ = | बळी२ = | निकाल = सामना रद्द.<ref>{{cite news | title = 3rd T20I washed out in Benoni | url = https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-in-south-africa-2018-19-1144137/south-africa-vs-zimbabwe-3rd-t20i-1144151/match-report | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | date = १४ ऑक्टोबर २०१८ | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144151.html धावफलक] | स्थळ = [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी, ग्वाटेंग|बेनोनी]] | पंच = अड्रायन होल्डस्टोक (द.आ.) आणि बोगानी जेले (द.आ.) | सामनावीर = | पाऊस = पावसामुळे सामना रद्द करण्यात आला. | toss = नाणेफेक नाही. | टीपा = }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१८-१९}} {{DEFAULTSORT:झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१८-१९}} [[वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचे दक्षिण आफ्रिका दौरे]] hl1au99qeg4kntbt9asyljlwh1zbn57 0 235928 2718717 2713659 2026-10-11T02:53:52Z अभय नातू 206 साचा 2718717 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''इराणी खाद्यसंस्कृती''' म्हणजे [[आशिया]]तील इराण या देशातील वैविध्यपूर्ण खाद्यपदार्थ होत.इराणमधील स्वयंपाकाच्या विविध पद्धतींचा यामध्ये अंतर्भाव होतो. यालाच [[पर्शिया]]तील खाद्यसंस्कृती असेही संबोधिले जाते.इराणमधील एक लहान वांशिक समूह असूनही पर्शियातील खाद्यपदार्थ हे इराणी संस्कृतीचा महत्त्वाचा घटक झाले आहेत.<ref>Clark, Melissa (April 19, 2016). "Persian Cuisine, Fragrant and Rich With Symbolism". New York Times.</ref><ref>Yarshater, Ehsan Persia or Iran, Persian or Farsi Archived 2010-10-24 at the Wayback Machine., Iranian Studies, vol. XXII no. 1 (1989)</ref> ऐतिहासिकदृष्ट्या विचार करता इराणच्या खाद्यसंस्कृतीवर कोकेशिया, तुर्की,[[ग्रीक]] [[मध्य आशिया]] आणि [[रशिया]] या शेजारील राष्ट्रांच्या खाद्य परंपरेचा प्रभावही आहे. इराणमधील खाद्यसंस्कृती भारतातील आणि [[पाकिस्तान|पाकिस्ताना]]तील मुघल साम्राज्यातही स्वीकारली गेली.<ref>Mina Holland (6 March 2014). The Edible Atlas: Around the World in Thirty-Nine Cuisines. Canongate Books. pp. 207–. ISBN 978-0-85786-856-5.</ref> ==वैशिष्ट्ये== इराणी खाद्यपदार्थ हे मुख्यतःभात आणि मांस, भाज्या आणि दाणे यांचे मिश्रण असते.मसाल्यात नेहमी कोरड्या वनस्पती, फळे यांचा वापर केला जातो. [[डाळिंब]], [[दालचिनी]], आप्रेकोट, पार्सेली या भाज्या आणि फळे वापरली जातात.सुके लिंबू,[[केशर]] आणि इतर थोडेसे आंबट चवीचे पदार्थ, दालचिनी यांचा सढळ वापर इराणी स्वयंपाकात केला जातो.<ref name=":0" /> ===जेवणातील मुख्य पदार्थ=== [[File:Making rice by Iranian attitude.jpg|thumb|इराणी पद्धतीचा भात]] ==भात== १६ व्या शतकापासून इराणमध्ये सफाविद साम्राज्यातील मुख्य भोजनात भात हे प्रमुख अन्न होते.<ref>Fragner, B. (1987). ĀŠPAZĪ. Encyclopaedia Iranica.</ref> उत्तर इराण आणि संपन्न कुटुंबात भात हे मुख्य अन्न असून उर्वरित इराणमध्ये पावाचे प्रकार अधिक प्रचलित आहेत. '''पोलाव-''' या प्रकारात भातामध्ये काहीतरी मिश्रण, भाज्या घातलेल्या असतात. '''चेलो-''' यामध्ये भाज्या किंवा मांसाचे सार किंवा कबाब याच्याबरोबर भात खाल्ला जातो. '''कातेच-'''- या प्रकारात भात शिजवताना त्यातील संपूर्ण पाणी शोषले जाईपर्यंत तो शिजविला जातो. '''दामे-''' - हा प्रकार कातेच पद्धतीनेच शिजविला जातो मात्र त्यात तांदुळाच्या बरोबरच सुरुवातीलाच भाज्यातील दाणे किंवा अन्य धान्य हे घालून शिजविले जाते.<ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=j_yFDAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=rice+in+iranian+cuisine&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiE8PyanN7eAhUMeisKHWx3BeMQ6AEIUTAH#v=onepage&q=rice%20in%20iranian%20cuisine&f=false|title=The Saffron Tales: Recipes from the Persian Kitchen|last=Khan|first=Yasmin|date=2016-07-14|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9781408868744|language=en}}</ref> [[File:Komaj.JPG|thumb|कोमाज]] ==पाव== भाताच्या खालोखाल इराणमध्ये विविध प्रकारचे पाव हे मुख्य अन्न आहे. '''लवश'''- सामान्यपणे इराणमध्ये खाण्यासाठी तयार केला जाणारा पाव '''तनूर'''- भट्टीमध्ये तयार केला जाणारा प्रकार '''सांगक'''-चौकोनी आकाराचा दगडावर भाजला जाणारा पाव '''कोमाज'''- [[जिरे]], [[हळद]] आणि गोड [[खजूर]] यांचे मिश्रण असलेला पाव<ref name=":1" /> ==[[फळे]] आणि भाज्या== [[इराण]]मशील शेतीतून मिळणारी ताजी फळे आणि भाज्या हा इराणमधील मुख्य अन्नघटक आहे. केवळ ताजी फळे एकत्र करून खाणे याजोडीने मांस घालूनही फळांचे विविध पदार्थ तयार केले जातात. फळांपासून गोड पदार्थ तयार केले जातात. [[भोपळा]], [[पालक]],हिरव्या शेंगभाज्या,[[कांदा]],[[मुळा]], [[गाजर]],[[लसूण]] यांचा वापर इराणी पदार्थात केला जातो.[[टोमॅटो]], [[काकडी]] ,[[बटाटा]] यांचाही वापर होतो. लिंबाचा रस, ऑलिव्ह तेल, [[मीठ]], [[मिरची]] आणि लसूण घालून एकत्र कालविलेल्या हिरव्या भाज्या हा इराणी समाजाचा आवडता पदार्थ आहे. ==मसाल्याचे पदार्थ== [[File:Spice flower (3588302490).jpg|thumb|मसाले]] उग्र वासाच्या आणि चवीच्या भाज्या आणि सुकवलेली फळे यांचा वापर करून पदार्थ तयार करताना त्यांना चविष्ट करण्यासाठी इराणमध्ये मसाल्याचे पदार्थ वापरले जातात. केशर,, गुलाबपाणी, पाण्यात घातलेल्या [[गुलाब]] पाकळ्या यांचा वापर इराणमध्ये सर्वदूर केला जातो. पर्शियन हॉगवीड नावाने प्रसिद्ध असलेली वनस्पती मसाल्याचा पदार्थ म्हणून वापरली जाते. विविध सार आणि भाज्यांचे सार यामध्ये व्हिनेगार, लेटयूसची पाने असे पदार्थ घातले जातात.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=hMrF8u8XoAgC&printsec=frontcover&dq=iranian+cuisine&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiUnpbcvt_eAhVMM48KHQlNCzkQ6AEIOTAD#v=onepage&q=iranian%20cuisine&f=false|title=New Persian Cooking: A Fresh Approach to the Classic Cuisine of Iran|last=Dana-Haeri|first=Jila|last2=Ghorashian|first2=Shahrzad|date=2011-04-26|publisher=I.B.Tauris|isbn=9781848855861|language=en}}</ref> ==कबाब== [[File:Jujeh Kabob.JPG|thumb|कबाब]] भात किंवा पाव यांच्याबरोबर इराणमध्ये कबाब खाल्ले जातात.चेलो कबाब हा पदार्थ इराणचा प्रसिद्ध पदार्थ आहे. कबाब हे मांसापासून तयार केले जातात. पार्सेली, कांदा, डाळिंबाचा रस, अक्रोडाची पूड आणि मसाल्याचे पदार्थ हे कोंबडी, बकरी यांच्या मांसात घालून कबाब तयार केले जातात.<ref name=":0" /> ==भाज्यांचे सार== खोरेश म्हणजे इराणमधील साराचा प्रकार. भाज्या किंवा मांस पाण्यात शिजवून ते पाणी गळून घेतले जाते आणि त्यात डाळींबाचा रस, टोमॅटो रस, फळे, मसाल्याची पूड, केशर हे घालून सार भाताबरोबर किंवा पावाबरोबर खाल्ले जाते.<ref name=":0" /> ==गोड पदार्थ== [[File:Faloodeh1.jpg|thumb|फालुदा]] इसवी सनाच्या चौथ्या शतकात इराणमधील लोकांनी शेवया आणि गुलाबपाणी यांच्यापासून तयार केलेला पदार्थ ही इराणची खासियत आहे असे मानले जाते. यामध्ये बर्फात केशर, फळे आणि इतर चवीचे पदार्थ घातले जातात. शेवया घातलेल्या या पदार्थाला ' फालुदा' असे म्हणले जाते.केशर घातलेले आईस्क्रीम हा इराणमधील आंखे एक पारंपरिक गोड पदार्थ आहे.<ref>"Shiraz Sights", at BestIranTravel.com</ref> ==पेय आणि अन्य पदार्थ== [[बदाम]] पूड, [[साखर]] आणि केशर घातलेली बिस्किटे, केशर आणि दाण्याचे कूट घातलेले बिस्कीट, तांदळाच्या पिठाची बिस्किटे, कुलचा असे अन्य पदार्थ इराणच्या खाद्य संस्कृतीचा भाग आहेत. इसवी सनाच्या सातव्या शतकात इराणमध्ये चहाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर होत असे. घरी आलेल्या पाहुण्यांचे स्वागत चहा देऊन केले जाते.<ref>Burke, Andrew; Elliott, Mark; Mohammadi, Kamin & Yale, Pat (2004). Iran. Lonely Planet. pp. 75–76. ISBN 1-74059-425-8.</ref> चहा पिण्याआधी साखरेचा छोटा चौकोन तोंडात ठेवण्याची पद्धत इराणमध्ये आहे. या जोडीने उग्र आणि कडक गंधाची [[कॉफी]] इराणमध्ये प्यायली जाते. इराणमध्ये तुर्की कॉफी प्रसिद्ध आहे. नवव्या शतकापासून शिरझी [[वाईन]] हे पेय इराणमध्ये प्रसिद्ध आहे. ==पाककृती पुस्तके== इराणमध्ये अब्बासिद खलिफा यांच्या काळात "Manual on cooking and its craft" हे पाककृती पुस्तक लिहिले गेले. अब्बास यांनी लिहिलेले "The substance of life, a treatise on the art of cooking" हे पुस्तकही प्रसिद्ध आहे.<ref>Ghanoonparvar, Mohammad R. "Cookbooks". Encyclopedia Iranica. Retrieved 2009-04-05.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} [[वर्ग:इराण]] [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] 9pbk1s93j3l2kko9bhfolt9zj3pgsb2 0 236939 2718710 2625807 2026-10-11T02:03:15Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718710 wikitext text/x-wiki ''महिलांच्या दौऱ्यासाठी पहा : [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१८-१९]]'' {{Infobox cricket tour | series_name = भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१८-१९ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यू झीलंड | team2_image = Flag of India.svg | team2_name = भारत | from_date = २३ जानेवारी | to_date = १० फेब्रुवारी २०१९ | team1_captain = [[केन विल्यमसन]] | team2_captain = [[विराट कोहली]] <small>(१-३ ए.दि.)</small><br>[[रोहित शर्मा]] <small>(४,५ ए.दि. आणि ट्वेंटी२०)</small> | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 1 | team2_ODIs_won = 4 | team1_ODIs_most_runs = [[रॉस टेलर]] (१७७) | team2_ODIs_most_runs = [[अंबाटी रायडू]] (१९०) | team1_ODIs_most_wickets = [[ट्रेंट बोल्ट]] (१२) | team2_ODIs_most_wickets = [[मोहम्मद शमी]] (९)<br>[[युझवेंद्र चहल]] (९) | player_of_ODI_series = [[मोहम्मद शमी]] (भारत) | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 1 | team1_twenty20s_most_runs = [[टिम सिफर्ट]] (१३९) | team2_twenty20s_most_runs = [[रोहित शर्मा]] (८९) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डॅरियल मिचेल]] (४)<br>[[मिचेल सॅंटनर]] (४) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कृणाल पंड्या]] (४)<br>[[खलील अहमद]] (४) | player_of_twenty20_series = [[टिम सिफर्ट]] (न्यू झीलंड) }} [[भारत क्रिकेट संघ]] २३ जानेवारी ते १० फेब्रुवारी २०१९ दरम्यान ५ [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने]] व ३ [[२०-२० सामने|ट्वेंटी२० सामने]] खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]च्या दौऱ्यावर जाणार् आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://icc-live.s3.amazonaws.com/cms/media/about_docs/547c2a4d42a86-Copy%20of%20Copy%20of%20FTP%202015%20to%202019%20as%20at%20Nov%202014.pdf|title=फ्युचर्स टुर्स प्रोग्राम|दिनांक=११ डिसेंबर २०१७|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन}}</ref> ट्वेंटी२० मालिकेतील सामने [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१८-१९|भारतीय महिलांच्या सामन्यानंतर]] त्याच मैदानावर होतील. भारताने एकदिवसीय मालिका ४-१ ने जिंकली. == संघ == {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !colspan=2|एकदिवसीय !colspan=2|ट्वेंटी२० |- !{{cr|NZ}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.icc-cricket.com/news/976129 |title=९ महिन्यांच्या प्रतिक्षेनंतर सॅंटनरचे एकदिवसीय संघात पुनरागमन|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटना|दिनांक=१६ जानेवारी २०१९}}</ref> !{{cr|IND}}<ref name="IndODI"/> !{{cr|NZ}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25881371/daryl-mitchell-blair-tickner-make-nz-t20-squad |title=ब्लेर टिकनर आणि मिचेल यांना पदार्पणाची संधी|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो|दिनांक=३० जानेवारी २०१९}}</ref> !{{cr|IND}}<ref name="IndODI">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17902/indias-odi-squad-against-australia-announced-squads-for-new-zealand-tour-declared|title=ऑस्ट्रेलियाविरूद्ध एकदिवसीय तर न्यू झीलंड दौऱ्यासाठी भारतीय संघ जाहीर|प्रकाशक=भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|दिनांक=२४ डिसेंबर २०१८|access-date=2018-12-25|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224170528/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17902/indias-odi-squad-against-australia-announced-squads-for-new-zealand-tour-declared|url-status=dead}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[केन विल्यमसन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[टिम साउदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उप.क.]]) * [[टॉम लॅथम]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ट्रेंट बोल्ट]] * [[जेम्स नीशम]] * [[टॉड ॲस्टल]] * [[डग ब्रेसवेल]] * [[कॉलिन दि ग्रॅंडहॉम]] * [[लॉकी फर्ग्युसन]] * [[मार्टिन गुप्टिल]] * [[मॅट हेन्री]] * [[कॉलीन मन्रो]] * [[हेन्री निकोल्स]] * [[मिचेल सॅंटनर]] * [[इश सोधी]] * [[रॉस टेलर]] | * [[विराट कोहली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[रोहित शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उप.क.]]) * [[महेंद्रसिंग धोनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[दिनेश कार्तिक]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[लोकेश राहुल]] ([[यष्टीरक्षक|य]])</s> * [[खलील अहमद]] * <s>[[जसप्रीत बुमराह]]</s> * [[युझवेंद्र चहल]] * [[शिखर धवन]] * [[मोहम्मद सिराज]] * [[विजय शंकर]] * [[शुभमन गिल]] * [[रविंद्र जडेजा]] * [[केदार जाधव]] * [[भुवनेश्वर कुमार]] * [[हार्दिक पंड्या]] * [[अंबाटी रायडू]] * [[मोहम्मद शमी]] * [[कुलदीप यादव]] | * [[केन विल्यमसन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[टिम साउदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उप.क.]]) * [[टिम सिफर्ट]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डग ब्रेसवेल]] * [[कॉलिन दि ग्रॅंडहॉम]] * [[लॉकी फर्ग्युसन]] * [[मार्टिन गुप्टिल]] * [[स्कॉट कुग्गेलेजीन]] * [[कॉलीन मन्रो]] * [[मिचेल सॅंटनर]] * [[इश सोधी]] * [[रॉस टेलर]] * [[डॅरियल मिचेल]] * [[ब्लेर टिकनर]] | * [[रोहित शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिखर धवन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उप.क.]]) * [[महेंद्रसिंग धोनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[दिनेश कार्तिक]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[लोकेश राहुल]] ([[यष्टीरक्षक|य]])</s> * [[रिषभ पंत]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[खलील अहमद]] * <s>[[जसप्रीत बुमराह]]</s> * [[युझवेंद्र चहल]] * [[विजय शंकर]] * [[शुभमन गिल]] * [[सिद्धार्थ कौल]] * [[केदार जाधव]] * [[भुवनेश्वर कुमार]] * [[हार्दिक पंड्या]] * [[मोहम्मद सिराज]] * [[कृणाल पंड्या]] * [[कुलदीप यादव]] |} एकदिवसीय आणि ट्वेंटी२० मालिकेसाठी [[जसप्रीत बुमराह]]ला विश्रांती देण्यात आली तर त्याच्याजागी [[मोहम्मद सिराज]]ची भारतीय संघात करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा= http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1171019.html |title=बुमराहला विश्रांती ऑस्ट्रेलिया व न्यू झीलंड एकदिवसीयसाठी सिराज रवाना|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन. क्रिकईन्फो|दिनांक=८ जानेवारी २०१९}}</ref> [[सिद्धार्थ कौल]]लापण ट्वेंटी२० संघात घेतले गेले. ११ जानेवारी रोजी [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]ाने (बीसीसीआय) भारतीय कार्यक्रम ''कॉफी विथ करण''वर केलेल्या विवादित वक्तव्यामुळे [[लोकेश राहुल]] आणि [[हार्दिक पंड्या]]ला एकदिवसीय मालिकेतून तसेच न्यू झीलंडच्या संपूर्ण दौऱ्यातून निलंबीत केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25734587/hardik-pandya-kl-rahul-sit-sydney-odi |title=पंड्या आणि राहुल निलंबित |प्रकाशक=ई.एस.पी.एन. क्रिकईन्फो|दिनांक=११ जानेवारी २०१९}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.icc-cricket.com/news/971582 |title=विवादित प्रकरण भोवले |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटना |दिनांक=११ जानेवारी २०१९}}</ref> त्यांच्याजागी [[विजय शंकर]] आणि [[शुभमन गिल]]ची संघात निवड झाली..<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25743086/shubman-gill-vijay-shankar-replace-rahul-pandya |title=शुभमन गिल ला भारतीय संघात स्थान|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन. क्रिकईन्फो|दिनांक=१३ जानेवारी २०१९}}</ref> शेवटच्या दोन एकदिवसीय सामने आणि ट्वेंटी२० मालिकेसाठी [[विराट कोहली]]ला विश्रांती देऊन उर्वरीत दौऱ्यासाठी [[रोहित शर्मा]]ला भारतीय संघाचा कर्णधाद करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25831098/virat-kohli-rested-last-two-new-zealand-odis |title=कोहलीला विश्रांती, रोहित करणार नेतृत्व|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो|दिनांक=२३ जानेवारी २०१९}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.icc-cricket.com/news/981628 |title=ट्वेंटी२० मालिकेची धुरा रोहित शर्माकडे|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटना|दिनांक=२३ जानेवारी २०१९}}</ref> २४ जानेवारीला बीसीसीआयने [[हार्दिक पंड्या]]वरील निलंबन रद्द करत त्याला न्यू झीलंड दौऱ्यासाठी रवाना केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25840027/pandya-rahul-suspensions-lifted-pending-bcci-ombudsman-appointment |title=पंड्या न्यू झीलंडसाठी रवाना, के.एल राहुल भारत 'अ' करता खेळणार|दिनांक=२४ जानेवारी २०१९|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो}}</ref> शेवटच्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी [[डग ब्रेसवेल]] व [[इश सोधी]]ला विश्रांती देत न्यू झीलंडच्या संघात [[जेम्स नीशम]] व [[टॉड ॲस्टल]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25868283/neesham-astle-brought-last-two-odis-india |title=नीशम आणि टॉडचे संघात पुनरागमन|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो|दिनांक=२८ जानेवारी २०१९}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला सामना=== {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २३ जानेवारी २०१९ | time = १५:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|NZL}} | धावसंख्या१ = १५७ (३८ षटके) | धावसंख्या२ = १५६/२ (३४.५ षटके) | संघ२ = {{cr|IND}} | धावा१ = [[केन विल्यमसन]] ६४ (८१) | बळी१ = [[कुलदीप यादव]] ४/३९ (१० षटके) | धावा२ = [[शिखर धवन]] ७५[[नाबाद|*]] (१०३) | बळी२ = [[डग ब्रेसवेल]] १/२३ (७ षटके) | निकाल = {{cr|IND}} ८ गडी आणि ८५ चेंडू राखून विजयी ([[डकवर्थ लुईस पद्धत|ड/लु]]) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153691.html धावफलक] | स्थळ = [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] | पंच = शॉन हेग (न्यू) आणि शॉन जॉर्ज (द.आ.) | सामनावीर = [[मोहम्मद शमी]] (भा) | पाऊस = मावळत्या सुर्यप्रकाशामुळे भारतासमोर ४९ षटकांमध्ये १५६ धावांचे नवे लक्ष्य ठेवण्यात आले. | toss = न्यू झीलंड, फलंदाजी. | टीपा = [[मोहम्मद शमी]] (भा) भारतातर्फे खेळताना कमी सामन्यांमध्ये १०० एकदिवसीय बळी जलद घेणारा भारतीय गोलंदाज ठरला (५६ सामने).<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.cricketcountry.com/articles/india-vs-new-zealand-2018-19-mohammed-shami-is-fastest-indian-to-100-odi-wickets-794212|title=मोहम्मद शमी १०० ए.दि. बळी घेणारा जलद भारतीय गोलंदाज|प्रकाशक=क्रिकेट कंट्री|ॲक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123042944/https://www.cricketcountry.com/articles/india-vs-new-zealand-2018-19-mohammed-shami-is-fastest-indian-to-100-odi-wickets-794212|archive-date=2019-01-23|url-status=dead}}</ref> *''[[शिखर धवन]]च्या (भा) ५,००० एकदिवसीय धावा पूर्ण.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/shikhar-dhawan-5000-odi-runs-fastest-india-vs-new-zealand-1st-odi-napier-virat-kohli-1437141-2019-01-23 |title=शिखर धवनची ब्रायन लाराशी बरोबरी, डावखुऱ्या फलंदाजातर्फे सर्वात जलद ५,००० धावा पूर्ण करण्याच्या विक्रमाशी बरोबरी|प्रकाशक=इंडिया टुडे|ॲक्सेसदिनांक=२४ जानेवारी २०१९}}</ref> *''[[केदार जाधव]]चा (भा) ५०वा एकदिवसीय सामना.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-new-zealand-statistical-preview-of-the-first-odi-in-napier/story-dhtz5dCxbcZSHarS5M9cbK.html |title=भारत वि न्यू झीलंड: नेपियर मधील पहिला एकदिवसीय सामन्याची आकडेवारी|प्रकाशक=हिंदुस्तान टाईम्स|ॲक्सेसदिनांक=२४ जानेवारी २०१९}}</ref> }} ===२रा सामना=== {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २६ जानेवारी २०१९ | time = १५:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | धावसंख्या१ = ३२४/४ (५० षटके) | धावसंख्या२ = २३४ (४०.२ षटके) | संघ२ = {{cr|NZL}} | धावा१ = [[रोहित शर्मा]] ८७ (९६) | बळी१ = [[ट्रेंट बोल्ट]] २/६१ (१० षटके) | धावा२ = [[डग ब्रेसवेल]] ५७ (४६) | बळी२ = [[कुलदीप यादव]] ४/४५ (१० षटके) | निकाल = {{cr|IND}} ९० धावांनी विजयी. | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153692.html धावफलक] | स्थळ = [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] | पंच = क्रिस ब्राउन (न्यू) आणि [[नायजेल लॉंग]] (इं) | सामनावीर = [[रोहित शर्मा]] (भारत) | पाऊस = | toss = भारत, फलंदाजी. | टीपा = [[ट्रेंट बोल्ट]]च्या (न्यू) सर्व प्रकारच्या क्रिकेटमधील ४०० बळी पूर्ण.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.icc-cricket.com/news/982852 |title=अष्टपैलु भारताची २-० ने मालिकेत आघाडी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटना|दिनांक=२६ जानेवारी}}</ref> *''धावांच्या बाबतीत विचार करता भारताचा न्यू झीलंडवरील एकदिवसीय सामन्यात सर्वात मोठा विजय.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/series/18808/report/1153692/new-zealand-vs-india-2nd-odi-india-in-new-zealand-2018-19 |title=रोहित आणि फिरकीच्या जोरावर भारत अजेय|दिनांक=२६ जानेवारी}}</ref> }} ===३रा सामना=== {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २८ जानेवारी २०१९ | time = १५:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|NZL}} | धावसंख्या१ = २४३ (४९ षटके) | धावसंख्या२ = २४५/४ (४३ षटके) | संघ२ = {{cr|IND}} | धावा१ = [[रॉस टेलर]] ९३ (१०६) | बळी१ = [[मोहम्मद शमी]] ३/४१ (९ षटके) | धावा२ = [[रोहित शर्मा]] ६२ (७७) | बळी२ = [[ट्रेंट बोल्ट]] २/४० (१० षटके) | निकाल = {{cr|IND}} ७ गडी आणि ४२ चेंडू राखून विजयी. | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153693.html धावफलक] | स्थळ = [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] | पंच = शॉन जॉर्ज (द.आ.) आणि वेन नाईट्स (न्यू) | सामनावीर = [[मोहम्मद शमी]] (भारत) | पाऊस = | toss = न्यू झीलंड, फलंदाजी. | टीपा = }} ===४था सामना=== {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३१ जानेवारी २०१९ | time = १५:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | धावसंख्या१ = ९२ (३०.५ षटके) | धावसंख्या२ = ९३/२ (१४.४ षटके) | संघ२ = {{cr|NZL}} | धावा१ = [[युझवेंद्र चहल]] १८[[नाबाद|*]] (३७) | बळी१ = [[ट्रेंट बोल्ट]] ५/२१ (१० षटके) | धावा२ = [[रॉस टेलर]] ३७[[नाबाद|*]] (२५) | बळी२ = [[भुवनेश्वर कुमार]] २/२५ (५ षटके) | निकाल = {{cr|NZL}} ८ गडी आणि २१२ चेंडू राखून विजयी. | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153694.html धावफलक] | स्थळ = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]] | पंच = क्रिस ब्राउन (न्यू) आंणि [[नायजेल लॉंग]] (इं‌) | सामनावीर = [[ट्रेंट बोल्ट]] (न्यू झीलंड) | पाऊस = | toss = न्यू झीलंड, गोलंदाजी. | टीपा = [[शुभमन गिल]] (भा) याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. *''[[रोहित शर्मा]]चा (भा) २००वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-in-new-zealand/india-vs-new-zealand-4th-odi-rohit-sharma-pockets-another-200-in-odis/articleshow/67766189.cms |title=भारत वि. न्यू झीलंड ४था ए.दि. : रोहित २०० नंबरी|प्रकाशक=द टाईम्स ऑफ इंडिया|दिनांक=३१ जानेवारी २०१९}}</ref> *''[[ट्रेंट बोल्ट]]ने (न्यू) एकदिवसीय सामन्यात पाचव्यांदा पाच बळी घेऊन न्यू झीलंडच्या [[रिचर्ड हॅडली]]शी बरोबरी केली.<ref name="4thODIStats">{{संकेतस्थळ स्रोत|title=बोल्टचे आक्रमण, भारत ९२ वर गारद|दुवा=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/106430/trent-boult-attack-and-indias-lowest-total-since-2010-india-cricket-tour-of-new-zealand-2019 |प्रकाशक=क्रिकबझ|दिनांक=३१ जानेवारी २०१९}}</ref> *''[[ट्रेंट बोल्ट]] (न्यू) न्यू झीलंडमध्ये १०० बळी घेणारा दुसरा गोलंदाज बनला आणि सामन्याच्या संदर्भात देशाच्या कोणत्याही गोलंदाजाकडून हा मैलाचा दगड गाठणारा सर्वात वेगवान गोलंदाज ठरला (४९).<ref name="4thODIStats"/> *''न्यू झीलंडमध्ये भारताची एकदिवसीय सामन्यातील निचांकी धावसंख्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=बोल्टच्या माऱ्यासमोर भारताची धुळधाण, किवींचा मोठा विजय|दुवा=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12199420|प्रकाशक=न्यू झीलंड हेराल्ड|दिनांक=३१ जानेवारी २०१९|access-date=2019-01-31|archive-date=2019-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131145419/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12199420|url-status=dead}}</ref> *''एकदिवसीय सामन्यांमधील उर्वरित चेंडूंच्या बाबतीतही हा भारताचा सर्वात मोठा पराभव होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/series/18808/report/1153694/new-zealand-vs-india-4th-odi-india-new-zealand-2018-19 |title=भारताची निराशाजनक कामगिरी, चौथा सामना गमावला|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो|दिनांक=३१ जानेवारी २०१९}}</ref> }} ===५वा सामना=== {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३ फेब्रुवारी २०१९ | time = १५:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | धावसंख्या१ = २५२ (४९.५ षटके) | धावसंख्या२ = २१७ (४४.१ षटके) | संघ२ = {{cr|NZL}} | धावा१ = [[अंबाटी रायडू]] ९० (११३) | बळी१ = [[मॅट हेन्री]] ४/३५ (१० षटके) | धावा२ = [[जेम्स नीशम]] ४४ (३२) | बळी२ = [[युझवेंद्र चहल]] ३/४१ (१० षटके) | निकाल = {{cr|IND}} ३५ धावांनी विजयी. | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153695.html धावफलक] | स्थळ = [[वेस्टपॅक मैदान|वेलिंग्टन प्रादेशिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | पंच = शॉन जॉर्ज (द.आ.) आणि वेन नाईट्स (न्यू) | सामनावीर = [[अंबाटी रायडू]] (भारत) | पाऊस = | toss = भारत, फलंदाजी. | टीपा = }} ==आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका== ===१ला सामना=== {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ६ फेब्रुवारी २०१९ | time = २०:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|NZL}} | धावसंख्या१ = २१९/६ (२० षटके) | धावसंख्या२ = १३९ (१९.२ षटके) | संघ२ = {{cr|IND}} | धावा१ = [[टिम सिफर्ट]] ८४ (४३) | बळी१ = [[हार्दिक पंड्या]] २/५१ (४ षटके) | धावा२ = [[महेंद्रसिंग धोनी]] ३९ (३१) | बळी२ = [[टिम साउदी]] ३/१७ (४ षटके) | निकाल = {{cr|NZL}} ८० धावांनी विजयी. | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153696.html धावफलक] | स्थळ = [[वेस्टपॅक मैदान|वेलिंग्टन प्रादेशिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | पंच = क्रिस ब्राउन (न्यू) आणि शॉन हेग (न्यू) | सामनावीर = [[टिम सिफर्ट]] (न्यू झीलंड) | पाऊस = | toss = भारत, गोलंदाजी. | टीपा = [[डॅरियल मिचेल]] (न्यू) याने आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० पदार्पण केले. *''ट्वेंटी२०त भारताचा धावांच्या बाबतीत विचार करता सर्वात मोठा पराभव. }} ===२रा सामना=== {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ८ फेब्रुवारी २०१९ | time = १९:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|NZL}} | धावसंख्या१ = १५८/८ (२० षटके) | धावसंख्या२ = १६२/३ (१८.५ षटके) | संघ२ = {{cr|IND}} | धावा१ = [[कॉलिन दि ग्रॅंडहॉम]] ५० (२८) | बळी१ = [[कृणाल पंड्या]] ३/२८ (४ षटके) | धावा२ = [[रोहित शर्मा]] ५० (२९) | बळी२ = [[डॅरियल मिचेल]] १/१५ (१ षटक) | निकाल = {{cr|IND}} ७ गडी आणि ७ चेंडू राखून विजयी. | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153697.html धावफलक] | स्थळ = [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | पंच = क्रिस ब्राउन (न्यू) आणि वेन नाईट्स (न्यू) | सामनावीर = [[कृणाल पंड्या]] (भारत) | पाऊस = | toss = न्यू झीलंड, फलंदाजी. | टीपा = [[रोहित शर्मा]] (भा) आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०त १०० षटकार मारणारा तिसरा फलंदाज ठरला. *''न्यू झीलंडमध्ये भारताचा न्यू झीलंडवर ट्वेंटी२०त पहिला विजय. }} ===३रा सामना=== {{ माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = १० फेब्रुवारी २०१९ | time = २०:०० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|NZL}} | धावसंख्या१ = २१२/४ (२० षटके) | धावसंख्या२ = २०८/६ (२० षटके) | संघ२ = {{cr|IND}} | धावा१ = [[कॉलीन मन्रो]] ७२ (४०) | बळी१ = [[कुलदीप यादव]] २/२६ (४ षटके) | धावा२ = [[विजय शंकर]] ४३ (२८) | बळी२ = [[डॅरियल मिचेल]] २/२७ (३ षटके) | निकाल = {{cr|NZL}} ४ धावांनी विजयी. | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153698.html धावफलक] | स्थळ = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]] | पंच = शॉन हेग (न्यू) आणि वेन नाईट्स (न्यू) | सामनावीर = [[कॉलिन मन्रो]] (न्यू झीलंड) | पाऊस = | toss = भारत, गोलंदाजी. | टीपा = [[ब्लेर टिकनर]] (न्यू) याने आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० पदार्पण केले. }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१८-१९}} [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०१९]] [[वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] tq6t2tahjwiu2gnjvgyx8m3pls1s1ew 0 239184 2718743 2692611 2026-10-11T03:53:39Z अभय नातू 206 /* कन्हानवरून जाणाऱ्या गाड्या */ 2718743 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''कामठी''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = कन्हान | cta_header = | प्रकार = '''[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] स्थानक''' | style = | चित्र = | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = | पत्ता =जबलपूर- नागपूर रस्ता,राष्ट्रीय महामार्ग ७, [[कामठी]], जिल्हा- [[नागपूर]] | उंची = २८९ मी | मार्ग = [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ३ | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = | ADA = | संकेत = KP | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] | map_type = महाराष्ट्र | map dot label = | latd = 21 | latm =12| lats =39.1 | latNS = N | longd = 79| longm =11| longs =45.8 | longEW = E }} '''कामठी''' हे [[भारत]] देशाच्या [[नागपूर]] जिल्ह्यातील एक [[रेल्वे स्थानक]] आहे. [[मुंबई]] व [[कोलकाता]] शहरांना [[नागपूर]] मार्गे जोडणाऱ्या [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग|मुंबई-नागपूर-हावडा रेल्वे मार्गा]]ावर [[कळमना रेल्वे स्थानक|कळमना रेल्वे स्थानकानंतर]] ८ किमी अंतरावर आहे.तर, [[कन्हान रेल्वे स्थानक|कन्हान रेल्वे स्थानकापूर्वी]] ४ किमी अंतरावर आहे. हे [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]] स्थानकापासून सुमारे १४ किमी अंतरावर हावड्याकडे आहे. येथे ३ फलाट आहेत. येथे सुमारे ३४ गाड्या थांबतात.<ref name="वन">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.onefivenine.com/india/Rail/RailwayStation/KP वनफाईव्हनाईन हे संकेतस्थळ|title=Kamptee Railway Station|लेखक= |दिनांक=१५जानेवारी २०१९ |प्रकाशक= |ॲक्सेसदिनांक=१५ जानेवारी २०१९ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> येथे फक्त काही जलद रेल्वेगाड्यांना थांबा आहे.<ref name="वन"/> == कामठीवरून जाणाऱ्या गाड्या == [[कामठी रेल्वे स्थानक|कामठी रेल्वे स्थानकावरून]] धावणाऱ्या आणि थांबणाऱ्या प्रमुख एक्सप्रेस, पॅसेंजर व मेमू (MEMU) गाड्यांचे वेळापत्रक खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! गाडी क्रमांक !! गाडीचे नाव !! आगमन (वा.) !! निर्गमन (वा.) !! गंतव्य स्थानक / मार्ग !! वार |- | ११०३९ || [[महाराष्ट्र एक्सप्रेस]] || १५:२३ || १५:२५ || [[कोल्हापूर श्री छत्रपती शाहू महाराज टर्मिनस रेल्वे स्थानक|कोल्हापूर (छत्रपती शाहू महाराज टर्मिनस)]] || दररोज |- | ११०४० || [[महाराष्ट्र एक्सप्रेस]] || १०:४३ || १०:४५ || [[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक|गोंदिया जंक्शन]] || दररोज |- | १२१०५ || [[विदर्भ एक्सप्रेस]] || ०९:०९ || ०९:११ || [[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक|गोंदिया जंक्शन]] || दररोज |- | १२१०६ || [[विदर्भ एक्सप्रेस]] || १५:५३ || १५:५५ || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई सीएसएमटी]] || दररोज |- | १८२३९ || [[शिवनाथ एक्सप्रेस]] || २३:४९ || २३:५१ || [[इतवारी रेल्वे स्थानक|नेताजी सुभाषचंद्र बोस इतवारी जंक्शन]] || दररोज |- | १८२४० || [[शिवनाथ एक्सप्रेस]] || २४:१० || ००:१२ || [[कोरबा रेल्वे स्थानक|कोरबा]] || दररोज |- | १८२३७ || [[छत्तीसगड एक्सप्रेस]] || २२:१० || २२:१२ || [[अमृतसर जंक्शन रेल्वे स्थानक|अमृतसर जंक्शन]] || दररोज |- | १८२३८ || [[छत्तीसगड एक्सप्रेस]] || ०२:५८ || ०३:०० || [[कोर्बा रेल्वे स्थानक|कोरबा]] || दररोज |- | १२८५५ || [[नागपूर-बिलासपूर इंटरसिटी एक्सप्रेस|इतवारी–बिलासपूर इंटरसिटी एक्सप्रेस]] || ०६:४९ || ०६:५१ || [[बिलासपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|बिलासपूर जंक्शन]] || दररोज |- | १२८५६ || [[नागपूर-बिलासपूर इंटरसिटी एक्सप्रेस|बिलासपूर–इतवारी इंटरसिटी एक्सप्रेस]] || २१:४३ || २१:४५ || [[इतवारी रेल्वे स्थानक|नेताजी सुभाषचंद्र बोस इतवारी जंक्शन]] || दररोज |- | ०८७५६ || [[इतवारी-रामटेक मेमू]] || ०५:४३ || ०५:४५ || [[रामटेक रेल्वे स्थानक|रामटेक]] || दररोज |- | ०८७५५ || [[रामटेक-इतवारी मेमू]] || ०८:०६ || ०८:०८ || [[इतवारी रेल्वे स्थानक|नेताजी सुभाषचंद्र बोस इतवारी जंक्शन]] || दररोज |- | ०८७५४ || [[इतवारी-रामटेक मेमू]] || १५:१८ || १५:२० || [[रामटेक रेल्वे स्थानक|रामटेक]] || दररोज |- | ०८७५३ || [[रामटेक-इतवारी मेमू]] || १८:१३ || १८:१५ || [[इतवारी रेल्वे स्थानक|नेताजी सुभाषचंद्र बोस इतवारी जंक्शन]] || दररोज |- | ०८७१२ || [[इतवारी-गोंदिया मेमू]] || १३:१० || १३:१२ || [[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक|गोंदिया जंक्शन]] || दररोज |- | ०८७११ || [[गोंदिया-इतवारी मेमू]] || १०:०४ || १०:०६ || [[इतवारी रेल्वे स्थानक|नेताजी सुभाषचंद्र बोस इतवारी जंक्शन]] || दररोज |- | ०८७०६ || [[डोंगगड-इतवारी मेमू]] || १५:४३ || १५:४५ || [[इतवारी रेल्वे स्थानक|नेताजी सुभाषचंद्र बोस इतवारी जंक्शन]] || दररोज |- | ०८७०५ || [[इतवारी-डोंगगड मेमू]] || ०९:०६ || ०९:०८ || [[डोंगगड रेल्वे स्थानक|डोंगगड]] || दररोज |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[https://indiarailinfo.com/departures/195? इंडियारेलइन्फो.कॉम कामठीहून जाणाऱ्या सर्व गाड्यांचे वेळापत्रक] {{महाराष्ट्रातील रेल्वे स्थानके|state=collapsed}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके|कामठी]] f1d207wu5v73kjxh7zajn9619ibq2hn 0 249943 2718662 2715675 2026-10-10T19:37:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718662 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१९-२० | series_logo = | team1_image = Flag of Australia.svg | team2_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = ऑस्ट्रेलिया | team2_name = न्यू झीलंड | from_date = १२ डिसेंबर | to_date = २० मार्च २०२० | team1_captain = [[टिम पेन]] <small>(कसोटी)</small><br>[[ॲरन फिंच]] <small>(ए.दि.)</small> | team2_captain = [[केन विल्यमसन]] <small>(कसोटी आणि ए.दि.)</small><br>[[टॉम लॅथम]] <small>(३री कसोटी)</small> | no_of_tests = 3 | team1_tests_won = 3 | team2_tests_won = 0 | team1_tests_most_runs = [[मार्नस लेबसचग्ने]] (५४९) | team2_tests_most_runs = [[टॉम ब्लंडेल]] (१७२) | team1_tests_most_wickets = [[नॅथन ल्यॉन]] (२०) | team2_tests_most_wickets = [[नील वॅग्नर]] (१७) | player_of_test_series = [[मार्नस लेबसचग्ने]] (ऑस्ट्रेलिया) | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 1 | team2_ODIs_won = 0 | team1_ODIs_most_runs = [[डेव्हिड वॉर्नर]] (६७) | team2_ODIs_most_runs = [[मार्टिन गुप्टिल]] (४०) | team1_ODIs_most_wickets = [[पॅट कमिन्स]] (३) <br/> [[मिचेल मार्श]](३) | team2_ODIs_most_wickets = [[इश सोधी]] (३) | player_of_ODI_series = }} [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाने डिसेंबर २०१९ मध्ये ३ [[कसोटी सामने]] खेळण्यासाठी [[ऑस्ट्रेलिया]]चा दौरा केला.<ref>{{cite news | title = New Zealand tour of Australia 2019-20 Schedule | url = https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-australia-2019-20-1183522 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> कसोटी मालिका [[२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धे]]अंतर्गत खेळवली गेली.<ref>{{cite news | title = ICC World Test Championship 2019-2021 | url = https://www.icc-cricket.com/ | publisher = आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> मालिकेतील पहिली कसोटी ही दिवस/रात्र कसोटी होती.<ref>{{cite news | title = Australia vs New Zealand Perth Pink Ball Test | url = https://www.cricket.com.au/ | publisher = क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> मार्च २०२० मध्ये न्यू झीलंडचा संघ पुन्हा ३ [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने]] खेळण्यासाठी आला होता; मात्र कोविड-१९ मुळे पहिला सामना खेळल्यानंतर उर्वरित मालिका रद्द करण्यात आली.<ref>{{cite news | title = Australia v New Zealand ODI series cancelled due to COVID-19 pandemic | url = https://www.bbc.com/sport/cricket/51885440 | publisher = बीबीसी स्पोर्ट | date = १४ मार्च २०२० | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == [[२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] - कसोटी मालिका == === १ली कसोटी === {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = १२-१६ डिसेंबर २०१९ | time = | daynight = Y | round = [[२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ = ४१६ (१४६.२ षटके) | धावा१ = [[मार्नस लेबसचग्ने]] १४३ (२४०) | बळी१ = [[नील वॅग्नर]] ४/९२ (३७ षटके) | धावसंख्या२ = १६६ (५५.२ षटके) | धावा२ = [[रॉस टेलर]] ८० (१३४) | बळी२ = [[मिचेल स्टार्क]] ५/५२ (१८ षटके) | धावसंख्या३ = २१७/९घो (६९.१ षटके) | धावा३ = [[जो बर्न्स]] ५३ (१२३) | बळी३ = [[टिम साउथी]] ५/६९ (२१.१ षटके) | धावसंख्या४ = १७१ (६५.३ षटके) | धावा४ = [[बी.जे. वॅटलिंग]] ४० (१०६) | बळी४ = [[मिचेल स्टार्क]] ४/४५ (१४ षटके) | निकाल = ऑस्ट्रेलिया २९६ धावांनी विजयी<ref>{{cite web | title = 1st Test: Australia vs New Zealand at Perth | url = https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-australia-2019-20-1183522/australia-vs-new-zealand-1st-test-1183532/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183532.html धावफलक] | स्थळ = [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] | पंच = | motm = [[मिचेल स्टार्क]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = ऑस्ट्रेलिया, फलंदाजी. | पाऊस = | टीपा = [[लॉकी फर्ग्युसन]] (न्यू) याने कसोटी पदार्पण केले. *''[[२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा गुण]] : ऑस्ट्रेलिया - ४०, न्यू झीलंड - ०. }} === २री कसोटी === {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = २६-३० डिसेंबर २०१९ | time = | daynight = | round = [[२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ = ४६७ (१५५.१ षटके) | धावा१ = [[ट्रॅव्हिस हेड]] ११४ (२३४) | बळी१ = [[नील वॅग्नर]] ४/८३ (३८ षटके) | धावसंख्या२ = १४८ (५४.५ षटके) | धावा२ = [[टॉम लॅथम]] ५० (१४४) | बळी२ = [[पॅट कमिन्स]] ५/२८ (१७ षटके) | धावसंख्या३ = १६८/५घो (५४.२ षटके) | धावा३ = [[डेव्हिड वॉर्नर]] ३८ (६५) | बळी३ = [[नील वॅग्नर]] ३/५० (१७.२ षटके) | धावसंख्या४ = २४० (७१ षटके) | धावा४ = [[टॉम ब्लंडेल]] १२१ (२१०) | बळी४ = [[नॅथन ल्यॉन]] ४/८१ (२३ षटके) | निकाल = ऑस्ट्रेलिया २४७ धावांनी विजयी<ref>{{cite web | title = 2nd Test: Australia vs New Zealand at Melbourne | url = https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-australia-2019-20-1183522/australia-vs-new-zealand-2nd-test-1183533/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183533.html धावफलक] | स्थळ = [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] | पंच = | motm = [[ट्रॅव्हिस हेड]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण. | पाऊस = | टीपा = [[२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा गुण]] : ऑस्ट्रेलिया - ४०, न्यू झीलंड - ०. }} === ३री कसोटी === {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = ३-७ जानेवारी २०२० | time = | daynight = | round = [[२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ = ४५४ (१५०.१ षटके) | धावा१ = [[मार्नस लेबसचग्ने]] २१५ (३६३) | बळी१ = [[नील वॅग्नर]] ३/६६ (३३.१ षटके) | धावसंख्या२ = २५१ (९५.४ षटके) | धावा२ = [[ग्लेन फिलिप्स]] ५२ (११५) | बळी२ = [[नॅथन ल्यॉन]] ५/६८ (३०.४ षटके) | धावसंख्या३ = २१७/२घो (५२ षटके) | धावा३ = [[डेव्हिड वॉर्नर]] १११[[नाबाद|*]] (१५९) | बळी३ = [[टॉड ॲस्टल]] १/४१ (८ षटके) | धावसंख्या४ = १३६ (४७.५ षटके) | धावा४ = [[कॉलिन दि ग्रॅंडहॉम]] ५२ (६८) | बळी४ = [[नॅथन ल्यॉन]] ५/५० (१६.५ षटके) | निकाल = ऑस्ट्रेलिया २७९ धावांनी विजयी<ref>{{cite web | title = 3rd Test: Australia vs New Zealand at Sydney | url = https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-australia-2019-20-1183522/australia-vs-new-zealand-3rd-test-1183534/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183534.html धावफलक] | स्थळ = [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] | पंच = | motm = [[मार्नस लेबसचग्ने]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = ऑस्ट्रेलिया, फलंदाजी. | पाऊस = | टीपा = [[ग्लेन फिलिप्स]] (न्यू) याने कसोटी पदार्पण केले. *''[[२०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा गुण]] : ऑस्ट्रेलिया - ४०, न्यू झीलंड - ०. }} == आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका == === १ला सामना === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = १३ मार्च २०२० | time = १४:३० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ = २५८/७ (५० षटके) | धावा१ = [[डेव्हिड वॉर्नर]] ६७ (८८) | बळी१ = [[इश सोधी]] ३/५१ (८ षटके) | धावसंख्या२ = १८७ (४१ षटके) | धावा२ = [[मार्टिन गुप्टिल]] ४० (७३) | बळी२ = [[पॅट कमिन्स]] ३/२५ (८ षटके) | निकाल = ऑस्ट्रेलिया ७१ धावांनी विजयी<ref>{{cite web | title = 1st ODI: Australia vs New Zealand at Sydney | url = https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-australia-2019-20-1183522/australia-vs-new-zealand-1st-odi-1183537/full-scorecard | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183537.html धावफलक] | स्थळ = [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] | पंच = [[मराईस इरास्मुस]] (द आ) आणि [[पॉल विल्सन]] (ऑ) | motm = [[मिचेल मार्श]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = ऑस्ट्रेलिया, फलंदाजी. | पाऊस = | टीपा = कोरोनाच्या (COVID-19) पार्श्वभूमीवर हा सामना प्रेक्षकांशिवाय (रिकाम्या स्टेडियममध्ये) खेळवण्यात आला होता.<ref>{{cite news | title = Australia vs New Zealand 1st ODI played behind closed doors | url = https://www.theguardian.com/sport/2020/mar/13/australia-and-new-zealand-odi-played-behind-closed-doors | publisher = द गार्डियन | date = १३ मार्च २०२० | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} === २रा सामना === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = १५ मार्च २०२० | time = १०:३० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ = | धावा१ = | बळी१ = | धावसंख्या२ = | धावा२ = | बळी२ = | धावसंख्या३ = | निकाल = सामना रद्द<ref>{{cite news | title = Australia-New Zealand ODI series called off due to coronavirus | url = https://www.espncricinfo.com/story/australia-new-zealand-odi-series-called-off-due-to-coronavirus-1219183 | publisher = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | date = १४ मार्च २०२० | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183538.html धावफलक] | स्थळ = [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] | पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ) | motm = | toss = | पाऊस = | टीपा = कोविड-१९ महामारीमुळे सामना रद्द करण्यात आला. }} === ३रा सामना === {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २० मार्च २०२० | time = १०:३० | daynight = Y | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ = | धावा१ = | बळी१ = | धावसंख्या२ = | धावा२ = | बळी२ = | निकाल = सामना रद्द<ref>{{cite news | title = Remaining Australia v New Zealand ODIs postponed | url = https://www.cricket.com.au/news/australia-new-zealand-odi-series-postponed-coronavirus-border-travel-restrictions/2020-03-14 | publisher = क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया | date = १४ मार्च २०२० | access-date = ३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183539.html धावफलक] | स्थळ = [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] | पंच = [[मराईस इरास्मुस]] (द आ) आणि [[पॉल विल्सन]] (ऑ) | motm = | toss = | पाऊस = | टीपा = कोविड-१९ महामारीमुळे सामना रद्द करण्यात आला. }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१९-२०}} {{DEFAULTSORT:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१९-२०}} [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रेलिया दौरे|२०१९]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील क्रिकेट]] 9a7owqo5kdc97gvk8u7bt0fodmv7pux 0 256235 2718759 2442379 2026-10-11T05:51:18Z अभय नातू 206 /* हर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके */ 2718759 wikitext text/x-wiki {{बदल}} एर्क्यूल प्वारो (फ्रेंच: Hercule Poirot; आय.पी.ए.-इंग्लिश: ɜrˈkjuːl pwɑrˈoʊ ; आय.पी.ए.-फ्रेंच: ɛʁkyl pwaʁo ;) हा अगाथा ख्रिस्ती हिने लिहिलेल्या इंग्लिश कादंबरी मालिकेतील मुख्य काल्पनिक नायक आहे. हर्क्यूल पायरो हा एक काल्पनिक बेल्जियन गुप्तहेर आहे. ‘क्वीन ऑफ क्राईम’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या [[अगाथा ख्रिस्ती]] या लेखिकेने पायरोची निर्मिती केली. पायरो [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी लिहिलेल्या एकूण ३३ कादंबऱ्या व २ नाटकांमध्ये अवतरतो. हर्क्यूल पायरो या पात्रावर इंग्लिश भाषेत अनेक रेडिओ तसेच टीव्ही मालिकांची झाल्या आहेत. याशिवाय पायरोच्या काही कथांवर स्वतंत्र चित्रपट प्रदर्शित झाले आहेत. मराठीमध्ये हर्क्यूल पायरोच्या कथांचा अनुवाद [[मधुकर तोरडमल]] यांनी केला आहे. या अनुवादित कथा पद्मगंधा प्रकाशनाने प्रकाशित केल्या आहेत. [[मधुकर तोरडमल]] यांच्याखेरीज काही कथांचा अनुवाद [[रेखा देशपांडे]] यांनी केला आहे. प्रभाव : हर्क्यूल पायरोचे नाव हे त्याकाळी प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेरांवरून जन्माला आले होते. याखेरीज हर्क्यूल पायरोच्या कथांवर प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेर [[शेरलॉक होम्स]]चा जनक ऑर्थर कॉनन डॉयलचा प्रभाव जाणवतो. [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी आत्मचरित्रामध्ये मी [[शेरलॉक होम्स]] पद्धतीने लिखाण करते, असे नमूद केले आहे. लोकप्रियता : द मिस्टिरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स या पुस्तकात पायरो प्रथम अवतरला. द कर्टन हे त्याचे शेवटचे पुस्तक होते. या कथेमध्ये शेवटी पायरोचा मृत्यू होतो असा उल्लेख आहे. त्याकाळी त्याची एवढी लोकप्रियता होती की न्यू यॉर्क टाईम्सच्या मुखपृष्ठावर त्याला श्रद्धांजली वाहिली गेली होती. अशी श्रद्धांजली वाहिली गेलेला तो एकमेव काल्पनिक गुप्तहेर आहे. सारांश : हर्क्यूल पायरो हा एक निवृत्त बेल्जियन गुप्तहेर आहे. मात्र त्याच्या प्रसिद्धीमुळे निवृत्तीनंतरही अनेक लोक त्याच्याकडे आपल्या समस्या सोडविण्याकरता येतात. काही वेळा तो एखाद्या ठिकाणी उपस्थित असताना त्या ठिकाणी गुन्हा घडतो व त्याची उकल करण्यामध्ये त्याला नाईलाजाने सहभागी व्हावे लागते. पायरोखेरीज या कथांमध्ये त्याचा सहकारी कॅप्टन हेस्टिंग्ज, स्कॉटलंड यार्डचा इन्स्पेक्टर जॅप, रहस्यकथाकर एरिआडने ऑलिव्हर ही पात्रे अनेकवेळा आढळतात. == हर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके == अगाथा ख्रिस्ती यांनी लिहिलेल्या व [[हर्क्यूल पायरो]] हे मुख्य पात्र असलेल्या कादंबऱ्या आणि कथासंग्रहांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:100%;" ! पुस्तक/कादंबरी !! प्रकाशन वर्ष !! कथानकाचा थोडक्यात परिचय !! नोंदी/विशेष |- | [[द मिस्टीरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स]] || १९२० || स्टाईल्स कोर्ट या जहागीरदाराच्या हवेलीत मालकिणीचा विषप्रयोगाने संशयास्पद मृत्यू होतो आणि पायरो आपल्या पहिल्या केसची उकल करतो. || हर्क्यूल पायरोचे आगमन झालेली पहिली कादंबरी. |- | [[द मर्डर ऑन द लिंक्स]] || १९२३ || [[फ्रांस|फ्रान्समधील]] गोल्फ कोर्सजवळ एका श्रीमंत व्यावसायिकाचा खून होतो, ज्याची उकल करण्यासाठी पायरोला बोलावले जाते. || |- | [[पायरो इन्व्हेस्टिगेट्स]] || १९२४ || हर्क्यूल पायरोच्या बुद्धिमत्तेची आणि शोधक नजरेची चुणूक दाखवणाऱ्या अकरा गूढ [[लघुकथा|लघुकथांचा]] संग्रह. || पहिला लघुकथा संग्रह. |- | [[द मर्डर ऑफ रॉजर अक्रॉयड]] || १९२६ || किंग्ज ॲबट गावात एका श्रीमंत गृहस्थाची हत्या होते आणि निवृत्त झालेला पायरो रहस्य उलगडण्यासाठी परत येतो. || गुन्हेगारी साहित्यातील मैलाचा दगड मानली जाणारी कादंबरी. |- | [[द बिग फोर (कादंबरी)|द बिग फोर]] || १९२७ || एका आंतरराष्ट्रीय गुप्त कटकारस्थानाचा छडा लावण्यासाठी पायरोला चार आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारांच्या टोळीविरुद्ध लढावा लागतो. || जासूस/हेरगिरी प्रकारातील कादंबरी. |- | [[द मिस्टरी ऑफ ब्लू ट्रेन]] || १९२८ || [[लंडन|लंडनहून]] [[फ्रेंच रिव्हिएरा|फ्रेंच रिव्हिएराला]] जाणाऱ्या आलिशान [[रेल्वे|रेल्वेगाडीत]] एका श्रीमंत वारसदार महिलेची हत्या करून तिचे दागिने लुटले जातात. || |- | [[ब्लॅक कॉफी (नाटक)|ब्लॅक कॉफी]] || १९३० || एका वैज्ञानिकाच्या गुप्त शस्त्राचे सूत्र चोरीला जाते आणि त्याचा विषप्रयोगाने खून होतो, ज्याचा शोध पायरो घेतो. || मूळ नाटकाचे रूपांतर. |- | [[पेरिल ॲट एन्ड हाऊस]] || १९३२ || सुट्टी घालवण्यासाठी आलेल्या एका तरुण स्त्रीवर एकापाठोपाठ एक प्राणघातक हल्ले होतात आणि पायरो तिचे रक्षण करण्याचा प्रयत्न करतो. || |- | [[लॉर्ड एजवेअर डाईज]] || १९३३ || एका प्रसिद्ध अभिनेत्रीच्या पतीचा खून होतो, ज्याच्या काही वेळ आधीच तिने त्याला घटस्फोटाची धमकी दिलेली असते. || |- | [[मर्डर ऑन द ओरिएन्ट एक्स्प्रेस]] || १९३४ || बर्फात अडकलेल्या आलिशान रेल्वेगाडीत एका [[अमेरिका|अमेरिकन]] व्यावसायिकाचा १२ वेळा वार करून खून होतो. || अगाथा ख्रिस्ती यांच्या सर्वात प्रसिद्ध कादंबऱ्यांपैकी एक. |- | [[थ्री-ॲक्ट ट्रॅजेडी]] || १९३४ || एका मेजवानीदरम्यान एका पाद्रयाचा मृत्यू होतो, ज्याच्या पिण्यात कोणतेही विष आढळत नाही तरीही तो विषबाधेने मरतो. || |- | [[डेथ इन द क्लाऊड्स]] || १९३५ || [[पॅरिस|पॅरिसहून]] लंडनला जाणाऱ्या [[विमान|विमानात]] एका सावकाराचा विषारी बाणाने खून होतो, जेव्हा पायरो स्वतः त्याच विमानात प्रवास करत असतो. || |- | [[द ए बी सी मर्डर्स]] || १९३६ || एका मनोरुग्ण खुन्याकडून एबीसी नावाच्या क्रमाने शहरांनुसार आणि नावांच्या अद्याक्षरांनुसार होणाऱ्या मालिकांमधील हत्यांचे गूढ. || क्लासिक सिरियल किलर मिस्ट्री. |- | [[मर्डर इन मेसोपोटेमिया]] || १९३६ || [[इराक|इराकमधील]] एका [[पुराणवस्तुशास्त्र|पुरातत्व]] उत्खनन स्थळावर एका प्रसिद्ध शास्त्रज्ञाच्या पत्नीची बंद खोलीत हत्या होते. || |- | [[कार्ड्‌स ऑन द टेबल]] || १९३६ || एका विचित्र श्रीमंत व्यक्तीने आयोजित केलेल्या ब्रिज (पत्त्यांचा खेळ) खेळाच्या मध्यंतरातच यजमानाची हत्या होते. || |- | [[मर्डर इन द म्यूज]] || १९३७ || बोनफायर नाईटच्या दिवशी एका तरुण स्त्रीचा संशयास्पद मृत्यू होतो, जो प्रथमदर्शनी [[आत्महत्या]] वाटतो पण हत्या असते. || ४ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[डेथ ऑन द नाईल]] || १९३७ || [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] [[नाईल नदी|नाईल नदीत]] प्रवास करणाऱ्या जहाजावर एका श्रीमंत नवविवाहित स्त्रीची गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || जगप्रसिद्ध क्लासिक कादंबरी. |- | [[डंब विटनेस]] || १९३७ || एका वृद्ध स्त्रीचा पायऱ्यावरून पडून मृत्यू होतो; पण तिच्या मृत्यूनंतर पायरोला तिचे पत्र मिळते ज्यातून हत्येचा संशय व्यक्त केलेला असतो. || |- | [[अपॉइंटमेंट विथ डेथ]] || १९३८ || [[पेट्रा]] येथील प्राचीन अवशेषांमध्ये एका त्रासदायक आणि हुकूमशहा प्रवृत्तीच्या वृद्ध महिलेचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[हर्क्यूल पायरोज् ख्रिसमस]] || १९३८ || [[नाताळ|ख्रिसमसच्या]] दिवशी एका श्रीमंत परंतु क्रूर वृद्धाची त्याच्या बंद खोलीत अतिशय निर्घृणपणे हत्या केली जाते. || |- | [[सॅड सायप्रस]] || १९४० || एका श्रीमंत वृद्ध महिलेच्या मृत्यूनंतर तिच्या संपत्तीची वारसदार असलेल्या तरुण स्त्रीवर विषप्रयोगाचा आरोप होतो. || |- | [[वन, टू, बकल माय शू]] || १९४० || पायरोच्या [[दंतवैद्यकीय शल्यचिकित्सा|दंतचिकित्सकाचा]] संशयास्पद मृत्यू होतो आणि त्यानंतर त्याच्या काही रुग्णांचाही रहस्यमय अंत होतो. || |- | [[एव्हिल अंडर द सन]] || १९४१ || एका शांत सागरी [[बेट|बेटावरील]] रिसॉर्टमध्ये सुट्टी घालवताना एका सुंदर अभिनेत्रीचा गळा दाबून खून होतो. || |- | [[फाईव्ह लिटल पिग्ज]] || १९४२ || सोळा वर्षांपूर्वी झालेल्या एका प्रसिद्ध [[चित्रकला|चित्रकाराच्या]] हत्येचा खटला पायरो पुन्हा उघडतो आणि पाच संशयितांची चौकशी करतो. || |- | [[द हॉलो]] || १९४६ || एका कौटुंबिक वीकेंडच्या वेळी स्विमिंग पूलच्या काठावर एका [[वैद्य|डॉक्टरची]] गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || |- | [[द लेबर्स ऑफ हर्क्युलस]] || १९४७ || [[ग्रीक पौराणिक कथा|ग्रीक दंतकथेतील]] हर्क्युलसच्या १२ कठीण आव्हानांप्रमाणेच पायरो आपल्या निवृत्तीपूर्वी १२ कठीण केसेस सोडवण्याचा संकल्प करतो. || १२ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[टेकन ॲट द फ्लड]] || १९४८ || लंडनवरील बॉम्बहल्ल्यात वाचलेल्या एका श्रीमंत व्यक्तीच्या मृत्यूच्या काही दिवसांतच त्याच्या तरुण नवविवाहित पत्नीच्या भावाचा खून होतो. || |- | [[द ॲडव्हेंचर्स ऑफ द ख्रिसमस पुडिंग]] || १९६० || ख्रिसमसच्या पार्श्वभूमीवर घडणाऱ्या विविध गुन्ह्यांची आणि चोरी झालेल्या मौल्यवान रत्नांची उकल पायरो करतो. || लघुकथा संग्रह. |- | [[मिसेस मॅक्‌जिंटी इज डेड]] || १९५२ || एका वृद्ध घरकाम करणाऱ्या स्त्रीच्या हत्येनंतर तिच्या भाडेकरूला फाशीची शिक्षा सुनावली जाते, पण [[पोलिस|पोलिसांना]] शंका असल्याने ते पायरोला बोलावतात. || |- | [[आफ्टर द फ्यूनरल]] || १९५३ || एका श्रीमंत उद्योगपतीच्या अंत्यसंस्कारानंतर त्याची बहीण "त्याचा खून झाला होता ना?" असा प्रश्न विचारते आणि दुसऱ्याच दिवशी तिचा खून होतो. || |- | [[हिकरी डिकरी डॉक (कादंबरी)|हिकरी डिकरी डॉक]] || १९५५ || विद्यार्थ्यांच्या वसतिगृहात होणाऱ्या छोट्यामोठ्या चोऱ्यांचा तपास करताना एका विद्यार्थिनीचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[डेड मॅन्स फॉली]] || १९५६ || एका हवेलीत आयोजित केलेल्या काल्पनिक 'मर्डर मिस्ट्री' खेळादरम्यान खरोखरच एका मुलीचा खून होतो. || |- | [[कॅट अमंग द पिजन्स]] || १९५९ || मुलींच्या एका प्रसिद्ध निवासी शाळेत शिक्षिकेची हत्या होते आणि [[मध्य पूर्व|मध्यपूर्वेतील]] एका क्रांतीशी या हत्येचा संबंध जोडला जातो. || |- | [[द क्लॉक्स]] || १९६३ || एका अंध स्त्रीच्या घरात अज्ञात पुरुषाचा मृतदेह आढळतो, ज्याच्याभोवती चार [[घड्याळ|घड्याळे]] थांबलेली असतात. || |- | [[थर्ड गर्ल]] || १९६६ || एक तरुण मुलगी पायरोकडे येऊन आपण बहुधा खून केला असावा असे सांगते आणि रहस्यमयरीत्या गायब होते. || |- | [[हॅलोवीन पार्टी]] || १९६९ || [[हॅलोवीन|हॅलोवीन]] पार्टीदरम्यान "मी एकदा खून झालेला पाहिला आहे" असे सांगणाऱ्या १३ वर्षांच्या मुलीची पाण्यात बुडवून हत्या केली जाते. || |- | [[एलिफंट्स कॅन रिमेंबर]] || १९७२ || अनेक वर्षांपूर्वी झालेल्या एका जोडप्याच्या संशयास्पद मृत्यूबद्दलची जुनी रहस्ये पायरो पुन्हा उलगडतो. || |- | [[पायरोज अर्ली केसेस]] || १९७४ || पायरोच्या नवशिक्या काळातील आणि सुरुवातीच्या कारकिर्दीतील विविध गुंतागुंतीच्या केसेसचा संग्रह. || लघुकथा संग्रह. |- | [[कर्टन : पायरोज् लास्ट केस]] || १९७५ || आयुष्याच्या शेवटी व्हीलचेअरवर असलेला पायरो आपल्या पहिल्या केसच्या ठिकाणी (स्टाईल्स कोर्ट) एका अत्यंत चलाख खुन्याचा शेवटचा सामना करतो. || पायरोची अंतिम कादंबरी. |} p5zq7vi91ohirn7c5kz4oexlenbbbx0 2718760 2718759 2026-10-11T05:51:32Z अभय नातू 206 /* हर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके */ 2718760 wikitext text/x-wiki {{बदल}} एर्क्यूल प्वारो (फ्रेंच: Hercule Poirot; आय.पी.ए.-इंग्लिश: ɜrˈkjuːl pwɑrˈoʊ ; आय.पी.ए.-फ्रेंच: ɛʁkyl pwaʁo ;) हा अगाथा ख्रिस्ती हिने लिहिलेल्या इंग्लिश कादंबरी मालिकेतील मुख्य काल्पनिक नायक आहे. हर्क्यूल पायरो हा एक काल्पनिक बेल्जियन गुप्तहेर आहे. ‘क्वीन ऑफ क्राईम’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या [[अगाथा ख्रिस्ती]] या लेखिकेने पायरोची निर्मिती केली. पायरो [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी लिहिलेल्या एकूण ३३ कादंबऱ्या व २ नाटकांमध्ये अवतरतो. हर्क्यूल पायरो या पात्रावर इंग्लिश भाषेत अनेक रेडिओ तसेच टीव्ही मालिकांची झाल्या आहेत. याशिवाय पायरोच्या काही कथांवर स्वतंत्र चित्रपट प्रदर्शित झाले आहेत. मराठीमध्ये हर्क्यूल पायरोच्या कथांचा अनुवाद [[मधुकर तोरडमल]] यांनी केला आहे. या अनुवादित कथा पद्मगंधा प्रकाशनाने प्रकाशित केल्या आहेत. [[मधुकर तोरडमल]] यांच्याखेरीज काही कथांचा अनुवाद [[रेखा देशपांडे]] यांनी केला आहे. प्रभाव : हर्क्यूल पायरोचे नाव हे त्याकाळी प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेरांवरून जन्माला आले होते. याखेरीज हर्क्यूल पायरोच्या कथांवर प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेर [[शेरलॉक होम्स]]चा जनक ऑर्थर कॉनन डॉयलचा प्रभाव जाणवतो. [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी आत्मचरित्रामध्ये मी [[शेरलॉक होम्स]] पद्धतीने लिखाण करते, असे नमूद केले आहे. लोकप्रियता : द मिस्टिरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स या पुस्तकात पायरो प्रथम अवतरला. द कर्टन हे त्याचे शेवटचे पुस्तक होते. या कथेमध्ये शेवटी पायरोचा मृत्यू होतो असा उल्लेख आहे. त्याकाळी त्याची एवढी लोकप्रियता होती की न्यू यॉर्क टाईम्सच्या मुखपृष्ठावर त्याला श्रद्धांजली वाहिली गेली होती. अशी श्रद्धांजली वाहिली गेलेला तो एकमेव काल्पनिक गुप्तहेर आहे. सारांश : हर्क्यूल पायरो हा एक निवृत्त बेल्जियन गुप्तहेर आहे. मात्र त्याच्या प्रसिद्धीमुळे निवृत्तीनंतरही अनेक लोक त्याच्याकडे आपल्या समस्या सोडविण्याकरता येतात. काही वेळा तो एखाद्या ठिकाणी उपस्थित असताना त्या ठिकाणी गुन्हा घडतो व त्याची उकल करण्यामध्ये त्याला नाईलाजाने सहभागी व्हावे लागते. पायरोखेरीज या कथांमध्ये त्याचा सहकारी कॅप्टन हेस्टिंग्ज, स्कॉटलंड यार्डचा इन्स्पेक्टर जॅप, रहस्यकथाकर एरिआडने ऑलिव्हर ही पात्रे अनेकवेळा आढळतात. == हर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके == अगाथा ख्रिस्ती यांनी लिहिलेल्या व [[हर्क्यूल पायरो]] हे मुख्य पात्र असलेल्या कादंबऱ्या आणि कथासंग्रहांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:100%;" ! पुस्तक/कादंबरी !! प्रकाशन वर्ष !! कथानकाचा थोडक्यात परिचय !! नोंदी/विशेष |- | [[द मिस्टीरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स]] || १९२० || स्टाईल्स कोर्ट या जहागीरदाराच्या हवेलीत मालकिणीचा विषप्रयोगाने संशयास्पद मृत्यू होतो आणि पायरो आपल्या पहिल्या केसची उकल करतो. || हर्क्यूल पायरोचे आगमन झालेली पहिली कादंबरी. |- | [[द मर्डर ऑन द लिंक्स]] || १९२३ || [[फ्रांस|फ्रान्समधील]] गोल्फ कोर्सजवळ एका श्रीमंत व्यावसायिकाचा खून होतो, ज्याची उकल करण्यासाठी पायरोला बोलावले जाते. || |- | [[पायरो इन्व्हेस्टिगेट्स]] || १९२४ || हर्क्यूल पायरोच्या बुद्धिमत्तेची आणि शोधक नजरेची चुणूक दाखवणाऱ्या अकरा गूढ [[लघुकथा|लघुकथांचा]] संग्रह. || पहिला लघुकथा संग्रह. |- | [[द मर्डर ऑफ रॉजर अक्रॉयड]] || १९२६ || किंग्ज ॲबट गावात एका श्रीमंत गृहस्थाची हत्या होते आणि निवृत्त झालेला पायरो रहस्य उलगडण्यासाठी परत येतो. || गुन्हेगारी साहित्यातील मैलाचा दगड मानली जाणारी कादंबरी. |- | [[द बिग फोर (कादंबरी)|द बिग फोर]] || १९२७ || एका आंतरराष्ट्रीय गुप्त कटकारस्थानाचा छडा लावण्यासाठी पायरोला चार आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारांच्या टोळीविरुद्ध लढावा लागतो. || जासूस/हेरगिरी प्रकारातील कादंबरी. |- | [[द मिस्टरी ऑफ ब्लू ट्रेन]] || १९२८ || [[लंडन|लंडनहून]] [[फ्रेंच रिव्हिएरा|फ्रेंच रिव्हिएराला]] जाणाऱ्या आलिशान [[रेल्वे|रेल्वेगाडीत]] एका श्रीमंत वारसदार महिलेची हत्या करून तिचे दागिने लुटले जातात. || |- | [[ब्लॅक कॉफी (नाटक)|ब्लॅक कॉफी]] || १९३० || एका वैज्ञानिकाच्या गुप्त शस्त्राचे सूत्र चोरीला जाते आणि त्याचा विषप्रयोगाने खून होतो, ज्याचा शोध पायरो घेतो. || मूळ नाटकाचे रूपांतर. |- | [[पेरिल ॲट एन्ड हाऊस]] || १९३२ || सुट्टी घालवण्यासाठी आलेल्या एका तरुण स्त्रीवर एकापाठोपाठ एक प्राणघातक हल्ले होतात आणि पायरो तिचे रक्षण करण्याचा प्रयत्न करतो. || |- | [[लॉर्ड एजवेअर डाईज]] || १९३३ || एका प्रसिद्ध अभिनेत्रीच्या पतीचा खून होतो, ज्याच्या काही वेळ आधीच तिने त्याला घटस्फोटाची धमकी दिलेली असते. || |- | [[मर्डर ऑन द ओरिएन्ट एक्स्प्रेस]] || १९३४ || बर्फात अडकलेल्या आलिशान रेल्वेगाडीत एका [[अमेरिका|अमेरिकन]] व्यावसायिकाचा १२ वेळा वार करून खून होतो. || अगाथा ख्रिस्ती यांच्या सर्वात प्रसिद्ध कादंबऱ्यांपैकी एक. |- | [[थ्री-ॲक्ट ट्रॅजेडी]] || १९३४ || एका मेजवानीदरम्यान एका पाद्रयाचा मृत्यू होतो, ज्याच्या पिण्यात कोणतेही विष आढळत नाही तरीही तो विषबाधेने मरतो. || |- | [[डेथ इन द क्लाऊड्स]] || १९३५ || [[पॅरिस|पॅरिसहून]] लंडनला जाणाऱ्या [[विमान|विमानात]] एका सावकाराचा विषारी बाणाने खून होतो, जेव्हा पायरो स्वतः त्याच विमानात प्रवास करत असतो. || |- | [[द ए बी सी मर्डर्स]] || १९३६ || एका मनोरुग्ण खुन्याकडून एबीसी नावाच्या क्रमाने शहरांनुसार आणि नावांच्या अद्याक्षरांनुसार होणाऱ्या मालिकांमधील हत्यांचे गूढ. || क्लासिक सिरियल किलर मिस्ट्री. |- | [[मर्डर इन मेसोपोटेमिया]] || १९३६ || [[इराक|इराकमधील]] एका [[पुराणवस्तुशास्त्र|पुरातत्व]] उत्खनन स्थळावर एका प्रसिद्ध शास्त्रज्ञाच्या पत्नीची बंद खोलीत हत्या होते. || |- | [[कार्ड्‌स ऑन द टेबल]] || १९३६ || एका विचित्र श्रीमंत व्यक्तीने आयोजित केलेल्या ब्रिज (पत्त्यांचा खेळ) खेळाच्या मध्यंतरातच यजमानाची हत्या होते. || |- | [[मर्डर इन द म्यूज]] || १९३७ || बोनफायर नाईटच्या दिवशी एका तरुण स्त्रीचा संशयास्पद मृत्यू होतो, जो प्रथमदर्शनी [[आत्महत्या]] वाटतो पण हत्या असते. || ४ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[डेथ ऑन द नाईल]] || १९३७ || [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] [[नाईल नदी|नाईल नदीत]] प्रवास करणाऱ्या जहाजावर एका श्रीमंत नवविवाहित स्त्रीची गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || जगप्रसिद्ध क्लासिक कादंबरी. |- | [[डंब विटनेस]] || १९३७ || एका वृद्ध स्त्रीचा पायऱ्यावरून पडून मृत्यू होतो; पण तिच्या मृत्यूनंतर पायरोला तिचे पत्र मिळते ज्यातून हत्येचा संशय व्यक्त केलेला असतो. || |- | [[अपॉइंटमेंट विथ डेथ]] || १९३८ || [[पेट्रा]] येथील प्राचीन अवशेषांमध्ये एका त्रासदायक आणि हुकूमशहा प्रवृत्तीच्या वृद्ध महिलेचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[हर्क्यूल पायरोज् ख्रिसमस]] || १९३८ || [[नाताळ|ख्रिसमसच्या]] दिवशी एका श्रीमंत परंतु क्रूर वृद्धाची त्याच्या बंद खोलीत अतिशय निर्घृणपणे हत्या केली जाते. || |- | [[सॅड सायप्रस]] || १९४० || एका श्रीमंत वृद्ध महिलेच्या मृत्यूनंतर तिच्या संपत्तीची वारसदार असलेल्या तरुण स्त्रीवर विषप्रयोगाचा आरोप होतो. || |- | [[वन, टू, बकल माय शू]] || १९४० || पायरोच्या [[दंतवैद्यकीय शल्यचिकित्सा|दंतचिकित्सकाचा]] संशयास्पद मृत्यू होतो आणि त्यानंतर त्याच्या काही रुग्णांचाही रहस्यमय अंत होतो. || |- | [[एव्हिल अंडर द सन]] || १९४१ || एका शांत सागरी [[बेट|बेटावरील]] रिसॉर्टमध्ये सुट्टी घालवताना एका सुंदर अभिनेत्रीचा गळा दाबून खून होतो. || |- | [[फाईव्ह लिटल पिग्ज]] || १९४२ || सोळा वर्षांपूर्वी झालेल्या एका प्रसिद्ध [[चित्रकला|चित्रकाराच्या]] हत्येचा खटला पायरो पुन्हा उघडतो आणि पाच संशयितांची चौकशी करतो. || |- | [[द हॉलो]] || १९४६ || एका कौटुंबिक वीकेंडच्या वेळी स्विमिंग पूलच्या काठावर एका [[वैद्य|डॉक्टरची]] गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || |- | [[द लेबर्स ऑफ हर्क्युलस]] || १९४७ || [[ग्रीक पौराणिक कथा|ग्रीक दंतकथेतील]] हर्क्युलसच्या १२ कठीण आव्हानांप्रमाणेच पायरो आपल्या निवृत्तीपूर्वी १२ कठीण केसेस सोडवण्याचा संकल्प करतो. || १२ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[टेकन ॲट द फ्लड]] || १९४८ || लंडनवरील बॉम्बहल्ल्यात वाचलेल्या एका श्रीमंत व्यक्तीच्या मृत्यूच्या काही दिवसांतच त्याच्या तरुण नवविवाहित पत्नीच्या भावाचा खून होतो. || |- | [[द ॲडव्हेंचर्स ऑफ द ख्रिसमस पुडिंग]] || १९६० || ख्रिसमसच्या पार्श्वभूमीवर घडणाऱ्या विविध गुन्ह्यांची आणि चोरी झालेल्या मौल्यवान रत्नांची उकल पायरो करतो. || लघुकथा संग्रह. |- | [[मिसेस मॅक्‌जिंटी इज डेड]] || १९५२ || एका वृद्ध घरकाम करणाऱ्या स्त्रीच्या हत्येनंतर तिच्या भाडेकरूला फाशीची शिक्षा सुनावली जाते, पण [[पोलिस|पोलिसांना]] शंका असल्याने ते पायरोला बोलावतात. || |- | [[आफ्टर द फ्यूनरल]] || १९५३ || एका श्रीमंत उद्योगपतीच्या अंत्यसंस्कारानंतर त्याची बहीण "त्याचा खून झाला होता ना?" असा प्रश्न विचारते आणि दुसऱ्याच दिवशी तिचा खून होतो. || |- | [[हिकरी डिकरी डॉक (कादंबरी)|हिकरी डिकरी डॉक]] || १९५५ || विद्यार्थ्यांच्या वसतिगृहात होणाऱ्या छोट्यामोठ्या चोऱ्यांचा तपास करताना एका विद्यार्थिनीचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[डेड मॅन्स फॉली]] || १९५६ || एका हवेलीत आयोजित केलेल्या काल्पनिक 'मर्डर मिस्ट्री' खेळादरम्यान खरोखरच एका मुलीचा खून होतो. || |- | [[कॅट अमंग द पिजन्स]] || १९५९ || मुलींच्या एका प्रसिद्ध निवासी शाळेत शिक्षिकेची हत्या होते आणि [[मध्य पूर्व|मध्यपूर्वेतील]] एका क्रांतीशी या हत्येचा संबंध जोडला जातो. || |- | [[द क्लॉक्स]] || १९६३ || एका अंध स्त्रीच्या घरात अज्ञात पुरुषाचा मृतदेह आढळतो, ज्याच्याभोवती चार [[घड्याळ|घड्याळे]] थांबलेली असतात. || |- | [[थर्ड गर्ल]] || १९६६ || एक तरुण मुलगी पायरोकडे येऊन आपण बहुधा खून केला असावा असे सांगते आणि रहस्यमयरीत्या गायब होते. || |- | [[हॅलोवीन पार्टी]] || १९६९ || [[हॅलोवीन|हॅलोवीन]] पार्टीदरम्यान "मी एकदा खून झालेला पाहिला आहे" असे सांगणाऱ्या १३ वर्षांच्या मुलीची पाण्यात बुडवून हत्या केली जाते. || |- | [[एलिफंट्स कॅन रिमेंबर]] || १९७२ || अनेक वर्षांपूर्वी झालेल्या एका जोडप्याच्या संशयास्पद मृत्यूबद्दलची जुनी रहस्ये पायरो पुन्हा उलगडतो. || |- | [[पायरोज अर्ली केसेस]] || १९७४ || पायरोच्या नवशिक्या काळातील आणि सुरुवातीच्या कारकिर्दीतील विविध गुंतागुंतीच्या केसेसचा संग्रह. || लघुकथा संग्रह. |- | [[कर्टन : पायरोज् लास्ट केस]] || १९७५ || आयुष्याच्या शेवटी व्हीलचेअरवर असलेला पायरो आपल्या पहिल्या केसच्या ठिकाणी (स्टाईल्स कोर्ट) एका अत्यंत चलाख खुन्याचा शेवटचा सामना करतो. || पायरोची अंतिम कादंबरी. |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:पायरो,हर्क्यूल}} [[वर्ग:काल्पनिक सत्यान्वेषी]] f1j3z8zziacxk4afxlc3zrpv22l45zx 2718761 2718760 2026-10-11T05:52:04Z अभय नातू 206 /* हर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके */ 2718761 wikitext text/x-wiki {{बदल}} एर्क्यूल प्वारो (फ्रेंच: Hercule Poirot; आय.पी.ए.-इंग्लिश: ɜrˈkjuːl pwɑrˈoʊ ; आय.पी.ए.-फ्रेंच: ɛʁkyl pwaʁo ;) हा अगाथा ख्रिस्ती हिने लिहिलेल्या इंग्लिश कादंबरी मालिकेतील मुख्य काल्पनिक नायक आहे. हर्क्यूल पायरो हा एक काल्पनिक बेल्जियन गुप्तहेर आहे. ‘क्वीन ऑफ क्राईम’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या [[अगाथा ख्रिस्ती]] या लेखिकेने पायरोची निर्मिती केली. पायरो [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी लिहिलेल्या एकूण ३३ कादंबऱ्या व २ नाटकांमध्ये अवतरतो. हर्क्यूल पायरो या पात्रावर इंग्लिश भाषेत अनेक रेडिओ तसेच टीव्ही मालिकांची झाल्या आहेत. याशिवाय पायरोच्या काही कथांवर स्वतंत्र चित्रपट प्रदर्शित झाले आहेत. मराठीमध्ये हर्क्यूल पायरोच्या कथांचा अनुवाद [[मधुकर तोरडमल]] यांनी केला आहे. या अनुवादित कथा पद्मगंधा प्रकाशनाने प्रकाशित केल्या आहेत. [[मधुकर तोरडमल]] यांच्याखेरीज काही कथांचा अनुवाद [[रेखा देशपांडे]] यांनी केला आहे. प्रभाव : हर्क्यूल पायरोचे नाव हे त्याकाळी प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेरांवरून जन्माला आले होते. याखेरीज हर्क्यूल पायरोच्या कथांवर प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेर [[शेरलॉक होम्स]]चा जनक ऑर्थर कॉनन डॉयलचा प्रभाव जाणवतो. [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी आत्मचरित्रामध्ये मी [[शेरलॉक होम्स]] पद्धतीने लिखाण करते, असे नमूद केले आहे. लोकप्रियता : द मिस्टिरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स या पुस्तकात पायरो प्रथम अवतरला. द कर्टन हे त्याचे शेवटचे पुस्तक होते. या कथेमध्ये शेवटी पायरोचा मृत्यू होतो असा उल्लेख आहे. त्याकाळी त्याची एवढी लोकप्रियता होती की न्यू यॉर्क टाईम्सच्या मुखपृष्ठावर त्याला श्रद्धांजली वाहिली गेली होती. अशी श्रद्धांजली वाहिली गेलेला तो एकमेव काल्पनिक गुप्तहेर आहे. सारांश : हर्क्यूल पायरो हा एक निवृत्त बेल्जियन गुप्तहेर आहे. मात्र त्याच्या प्रसिद्धीमुळे निवृत्तीनंतरही अनेक लोक त्याच्याकडे आपल्या समस्या सोडविण्याकरता येतात. काही वेळा तो एखाद्या ठिकाणी उपस्थित असताना त्या ठिकाणी गुन्हा घडतो व त्याची उकल करण्यामध्ये त्याला नाईलाजाने सहभागी व्हावे लागते. पायरोखेरीज या कथांमध्ये त्याचा सहकारी कॅप्टन हेस्टिंग्ज, स्कॉटलंड यार्डचा इन्स्पेक्टर जॅप, रहस्यकथाकर एरिआडने ऑलिव्हर ही पात्रे अनेकवेळा आढळतात. == एर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके == हर्क्यूल पायरो हे मुख्य पात्र असलेल्या कादंबऱ्या आणि कथासंग्रहांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:100%;" ! पुस्तक/कादंबरी !! प्रकाशन वर्ष !! कथानकाचा थोडक्यात परिचय !! नोंदी/विशेष |- | [[द मिस्टीरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स]] || १९२० || स्टाईल्स कोर्ट या जहागीरदाराच्या हवेलीत मालकिणीचा विषप्रयोगाने संशयास्पद मृत्यू होतो आणि पायरो आपल्या पहिल्या केसची उकल करतो. || हर्क्यूल पायरोचे आगमन झालेली पहिली कादंबरी. |- | [[द मर्डर ऑन द लिंक्स]] || १९२३ || [[फ्रांस|फ्रान्समधील]] गोल्फ कोर्सजवळ एका श्रीमंत व्यावसायिकाचा खून होतो, ज्याची उकल करण्यासाठी पायरोला बोलावले जाते. || |- | [[पायरो इन्व्हेस्टिगेट्स]] || १९२४ || हर्क्यूल पायरोच्या बुद्धिमत्तेची आणि शोधक नजरेची चुणूक दाखवणाऱ्या अकरा गूढ [[लघुकथा|लघुकथांचा]] संग्रह. || पहिला लघुकथा संग्रह. |- | [[द मर्डर ऑफ रॉजर अक्रॉयड]] || १९२६ || किंग्ज ॲबट गावात एका श्रीमंत गृहस्थाची हत्या होते आणि निवृत्त झालेला पायरो रहस्य उलगडण्यासाठी परत येतो. || गुन्हेगारी साहित्यातील मैलाचा दगड मानली जाणारी कादंबरी. |- | [[द बिग फोर (कादंबरी)|द बिग फोर]] || १९२७ || एका आंतरराष्ट्रीय गुप्त कटकारस्थानाचा छडा लावण्यासाठी पायरोला चार आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारांच्या टोळीविरुद्ध लढावा लागतो. || जासूस/हेरगिरी प्रकारातील कादंबरी. |- | [[द मिस्टरी ऑफ ब्लू ट्रेन]] || १९२८ || [[लंडन|लंडनहून]] [[फ्रेंच रिव्हिएरा|फ्रेंच रिव्हिएराला]] जाणाऱ्या आलिशान [[रेल्वे|रेल्वेगाडीत]] एका श्रीमंत वारसदार महिलेची हत्या करून तिचे दागिने लुटले जातात. || |- | [[ब्लॅक कॉफी (नाटक)|ब्लॅक कॉफी]] || १९३० || एका वैज्ञानिकाच्या गुप्त शस्त्राचे सूत्र चोरीला जाते आणि त्याचा विषप्रयोगाने खून होतो, ज्याचा शोध पायरो घेतो. || मूळ नाटकाचे रूपांतर. |- | [[पेरिल ॲट एन्ड हाऊस]] || १९३२ || सुट्टी घालवण्यासाठी आलेल्या एका तरुण स्त्रीवर एकापाठोपाठ एक प्राणघातक हल्ले होतात आणि पायरो तिचे रक्षण करण्याचा प्रयत्न करतो. || |- | [[लॉर्ड एजवेअर डाईज]] || १९३३ || एका प्रसिद्ध अभिनेत्रीच्या पतीचा खून होतो, ज्याच्या काही वेळ आधीच तिने त्याला घटस्फोटाची धमकी दिलेली असते. || |- | [[मर्डर ऑन द ओरिएन्ट एक्स्प्रेस]] || १९३४ || बर्फात अडकलेल्या आलिशान रेल्वेगाडीत एका [[अमेरिका|अमेरिकन]] व्यावसायिकाचा १२ वेळा वार करून खून होतो. || अगाथा ख्रिस्ती यांच्या सर्वात प्रसिद्ध कादंबऱ्यांपैकी एक. |- | [[थ्री-ॲक्ट ट्रॅजेडी]] || १९३४ || एका मेजवानीदरम्यान एका पाद्रयाचा मृत्यू होतो, ज्याच्या पिण्यात कोणतेही विष आढळत नाही तरीही तो विषबाधेने मरतो. || |- | [[डेथ इन द क्लाऊड्स]] || १९३५ || [[पॅरिस|पॅरिसहून]] लंडनला जाणाऱ्या [[विमान|विमानात]] एका सावकाराचा विषारी बाणाने खून होतो, जेव्हा पायरो स्वतः त्याच विमानात प्रवास करत असतो. || |- | [[द ए बी सी मर्डर्स]] || १९३६ || एका मनोरुग्ण खुन्याकडून एबीसी नावाच्या क्रमाने शहरांनुसार आणि नावांच्या अद्याक्षरांनुसार होणाऱ्या मालिकांमधील हत्यांचे गूढ. || क्लासिक सिरियल किलर मिस्ट्री. |- | [[मर्डर इन मेसोपोटेमिया]] || १९३६ || [[इराक|इराकमधील]] एका [[पुराणवस्तुशास्त्र|पुरातत्व]] उत्खनन स्थळावर एका प्रसिद्ध शास्त्रज्ञाच्या पत्नीची बंद खोलीत हत्या होते. || |- | [[कार्ड्‌स ऑन द टेबल]] || १९३६ || एका विचित्र श्रीमंत व्यक्तीने आयोजित केलेल्या ब्रिज (पत्त्यांचा खेळ) खेळाच्या मध्यंतरातच यजमानाची हत्या होते. || |- | [[मर्डर इन द म्यूज]] || १९३७ || बोनफायर नाईटच्या दिवशी एका तरुण स्त्रीचा संशयास्पद मृत्यू होतो, जो प्रथमदर्शनी [[आत्महत्या]] वाटतो पण हत्या असते. || ४ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[डेथ ऑन द नाईल]] || १९३७ || [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] [[नाईल नदी|नाईल नदीत]] प्रवास करणाऱ्या जहाजावर एका श्रीमंत नवविवाहित स्त्रीची गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || जगप्रसिद्ध क्लासिक कादंबरी. |- | [[डंब विटनेस]] || १९३७ || एका वृद्ध स्त्रीचा पायऱ्यावरून पडून मृत्यू होतो; पण तिच्या मृत्यूनंतर पायरोला तिचे पत्र मिळते ज्यातून हत्येचा संशय व्यक्त केलेला असतो. || |- | [[अपॉइंटमेंट विथ डेथ]] || १९३८ || [[पेट्रा]] येथील प्राचीन अवशेषांमध्ये एका त्रासदायक आणि हुकूमशहा प्रवृत्तीच्या वृद्ध महिलेचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[हर्क्यूल पायरोज् ख्रिसमस]] || १९३८ || [[नाताळ|ख्रिसमसच्या]] दिवशी एका श्रीमंत परंतु क्रूर वृद्धाची त्याच्या बंद खोलीत अतिशय निर्घृणपणे हत्या केली जाते. || |- | [[सॅड सायप्रस]] || १९४० || एका श्रीमंत वृद्ध महिलेच्या मृत्यूनंतर तिच्या संपत्तीची वारसदार असलेल्या तरुण स्त्रीवर विषप्रयोगाचा आरोप होतो. || |- | [[वन, टू, बकल माय शू]] || १९४० || पायरोच्या [[दंतवैद्यकीय शल्यचिकित्सा|दंतचिकित्सकाचा]] संशयास्पद मृत्यू होतो आणि त्यानंतर त्याच्या काही रुग्णांचाही रहस्यमय अंत होतो. || |- | [[एव्हिल अंडर द सन]] || १९४१ || एका शांत सागरी [[बेट|बेटावरील]] रिसॉर्टमध्ये सुट्टी घालवताना एका सुंदर अभिनेत्रीचा गळा दाबून खून होतो. || |- | [[फाईव्ह लिटल पिग्ज]] || १९४२ || सोळा वर्षांपूर्वी झालेल्या एका प्रसिद्ध [[चित्रकला|चित्रकाराच्या]] हत्येचा खटला पायरो पुन्हा उघडतो आणि पाच संशयितांची चौकशी करतो. || |- | [[द हॉलो]] || १९४६ || एका कौटुंबिक वीकेंडच्या वेळी स्विमिंग पूलच्या काठावर एका [[वैद्य|डॉक्टरची]] गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || |- | [[द लेबर्स ऑफ हर्क्युलस]] || १९४७ || [[ग्रीक पौराणिक कथा|ग्रीक दंतकथेतील]] हर्क्युलसच्या १२ कठीण आव्हानांप्रमाणेच पायरो आपल्या निवृत्तीपूर्वी १२ कठीण केसेस सोडवण्याचा संकल्प करतो. || १२ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[टेकन ॲट द फ्लड]] || १९४८ || लंडनवरील बॉम्बहल्ल्यात वाचलेल्या एका श्रीमंत व्यक्तीच्या मृत्यूच्या काही दिवसांतच त्याच्या तरुण नवविवाहित पत्नीच्या भावाचा खून होतो. || |- | [[द ॲडव्हेंचर्स ऑफ द ख्रिसमस पुडिंग]] || १९६० || ख्रिसमसच्या पार्श्वभूमीवर घडणाऱ्या विविध गुन्ह्यांची आणि चोरी झालेल्या मौल्यवान रत्नांची उकल पायरो करतो. || लघुकथा संग्रह. |- | [[मिसेस मॅक्‌जिंटी इज डेड]] || १९५२ || एका वृद्ध घरकाम करणाऱ्या स्त्रीच्या हत्येनंतर तिच्या भाडेकरूला फाशीची शिक्षा सुनावली जाते, पण [[पोलिस|पोलिसांना]] शंका असल्याने ते पायरोला बोलावतात. || |- | [[आफ्टर द फ्यूनरल]] || १९५३ || एका श्रीमंत उद्योगपतीच्या अंत्यसंस्कारानंतर त्याची बहीण "त्याचा खून झाला होता ना?" असा प्रश्न विचारते आणि दुसऱ्याच दिवशी तिचा खून होतो. || |- | [[हिकरी डिकरी डॉक (कादंबरी)|हिकरी डिकरी डॉक]] || १९५५ || विद्यार्थ्यांच्या वसतिगृहात होणाऱ्या छोट्यामोठ्या चोऱ्यांचा तपास करताना एका विद्यार्थिनीचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[डेड मॅन्स फॉली]] || १९५६ || एका हवेलीत आयोजित केलेल्या काल्पनिक 'मर्डर मिस्ट्री' खेळादरम्यान खरोखरच एका मुलीचा खून होतो. || |- | [[कॅट अमंग द पिजन्स]] || १९५९ || मुलींच्या एका प्रसिद्ध निवासी शाळेत शिक्षिकेची हत्या होते आणि [[मध्य पूर्व|मध्यपूर्वेतील]] एका क्रांतीशी या हत्येचा संबंध जोडला जातो. || |- | [[द क्लॉक्स]] || १९६३ || एका अंध स्त्रीच्या घरात अज्ञात पुरुषाचा मृतदेह आढळतो, ज्याच्याभोवती चार [[घड्याळ|घड्याळे]] थांबलेली असतात. || |- | [[थर्ड गर्ल]] || १९६६ || एक तरुण मुलगी पायरोकडे येऊन आपण बहुधा खून केला असावा असे सांगते आणि रहस्यमयरीत्या गायब होते. || |- | [[हॅलोवीन पार्टी]] || १९६९ || [[हॅलोवीन|हॅलोवीन]] पार्टीदरम्यान "मी एकदा खून झालेला पाहिला आहे" असे सांगणाऱ्या १३ वर्षांच्या मुलीची पाण्यात बुडवून हत्या केली जाते. || |- | [[एलिफंट्स कॅन रिमेंबर]] || १९७२ || अनेक वर्षांपूर्वी झालेल्या एका जोडप्याच्या संशयास्पद मृत्यूबद्दलची जुनी रहस्ये पायरो पुन्हा उलगडतो. || |- | [[पायरोज अर्ली केसेस]] || १९७४ || पायरोच्या नवशिक्या काळातील आणि सुरुवातीच्या कारकिर्दीतील विविध गुंतागुंतीच्या केसेसचा संग्रह. || लघुकथा संग्रह. |- | [[कर्टन : पायरोज् लास्ट केस]] || १९७५ || आयुष्याच्या शेवटी व्हीलचेअरवर असलेला पायरो आपल्या पहिल्या केसच्या ठिकाणी (स्टाईल्स कोर्ट) एका अत्यंत चलाख खुन्याचा शेवटचा सामना करतो. || पायरोची अंतिम कादंबरी. |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:पायरो,हर्क्यूल}} [[वर्ग:काल्पनिक सत्यान्वेषी]] asdv7hem6f6e6i6nyw3agk1b4ql46z9 2718762 2718761 2026-10-11T05:52:54Z अभय नातू 206 /* एर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके */ 2718762 wikitext text/x-wiki {{बदल}} एर्क्यूल प्वारो (फ्रेंच: Hercule Poirot; आय.पी.ए.-इंग्लिश: ɜrˈkjuːl pwɑrˈoʊ ; आय.पी.ए.-फ्रेंच: ɛʁkyl pwaʁo ;) हा अगाथा ख्रिस्ती हिने लिहिलेल्या इंग्लिश कादंबरी मालिकेतील मुख्य काल्पनिक नायक आहे. हर्क्यूल पायरो हा एक काल्पनिक बेल्जियन गुप्तहेर आहे. ‘क्वीन ऑफ क्राईम’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या [[अगाथा ख्रिस्ती]] या लेखिकेने पायरोची निर्मिती केली. पायरो [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी लिहिलेल्या एकूण ३३ कादंबऱ्या व २ नाटकांमध्ये अवतरतो. हर्क्यूल पायरो या पात्रावर इंग्लिश भाषेत अनेक रेडिओ तसेच टीव्ही मालिकांची झाल्या आहेत. याशिवाय पायरोच्या काही कथांवर स्वतंत्र चित्रपट प्रदर्शित झाले आहेत. मराठीमध्ये हर्क्यूल पायरोच्या कथांचा अनुवाद [[मधुकर तोरडमल]] यांनी केला आहे. या अनुवादित कथा पद्मगंधा प्रकाशनाने प्रकाशित केल्या आहेत. [[मधुकर तोरडमल]] यांच्याखेरीज काही कथांचा अनुवाद [[रेखा देशपांडे]] यांनी केला आहे. प्रभाव : हर्क्यूल पायरोचे नाव हे त्याकाळी प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेरांवरून जन्माला आले होते. याखेरीज हर्क्यूल पायरोच्या कथांवर प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेर [[शेरलॉक होम्स]]चा जनक ऑर्थर कॉनन डॉयलचा प्रभाव जाणवतो. [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी आत्मचरित्रामध्ये मी [[शेरलॉक होम्स]] पद्धतीने लिखाण करते, असे नमूद केले आहे. लोकप्रियता : द मिस्टिरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स या पुस्तकात पायरो प्रथम अवतरला. द कर्टन हे त्याचे शेवटचे पुस्तक होते. या कथेमध्ये शेवटी पायरोचा मृत्यू होतो असा उल्लेख आहे. त्याकाळी त्याची एवढी लोकप्रियता होती की न्यू यॉर्क टाईम्सच्या मुखपृष्ठावर त्याला श्रद्धांजली वाहिली गेली होती. अशी श्रद्धांजली वाहिली गेलेला तो एकमेव काल्पनिक गुप्तहेर आहे. सारांश : हर्क्यूल पायरो हा एक निवृत्त बेल्जियन गुप्तहेर आहे. मात्र त्याच्या प्रसिद्धीमुळे निवृत्तीनंतरही अनेक लोक त्याच्याकडे आपल्या समस्या सोडविण्याकरता येतात. काही वेळा तो एखाद्या ठिकाणी उपस्थित असताना त्या ठिकाणी गुन्हा घडतो व त्याची उकल करण्यामध्ये त्याला नाईलाजाने सहभागी व्हावे लागते. पायरोखेरीज या कथांमध्ये त्याचा सहकारी कॅप्टन हेस्टिंग्ज, स्कॉटलंड यार्डचा इन्स्पेक्टर जॅप, रहस्यकथाकर एरिआडने ऑलिव्हर ही पात्रे अनेकवेळा आढळतात. == एर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके == हर्क्यूल पायरो हे मुख्य पात्र असलेल्या कादंबऱ्या आणि कथासंग्रहांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! पुस्तक/कादंबरी !! प्रकाशन वर्ष !! कथानकाचा थोडक्यात परिचय !! नोंदी/विशेष |- | [[द मिस्टीरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स]] || १९२० || स्टाईल्स कोर्ट या जहागीरदाराच्या हवेलीत मालकिणीचा विषप्रयोगाने संशयास्पद मृत्यू होतो आणि पायरो आपल्या पहिल्या केसची उकल करतो. || हर्क्यूल पायरोचे आगमन झालेली पहिली कादंबरी. |- | [[द मर्डर ऑन द लिंक्स]] || १९२३ || [[फ्रांस|फ्रान्समधील]] गोल्फ कोर्सजवळ एका श्रीमंत व्यावसायिकाचा खून होतो, ज्याची उकल करण्यासाठी पायरोला बोलावले जाते. || |- | [[पायरो इन्व्हेस्टिगेट्स]] || १९२४ || हर्क्यूल पायरोच्या बुद्धिमत्तेची आणि शोधक नजरेची चुणूक दाखवणाऱ्या अकरा गूढ [[लघुकथा|लघुकथांचा]] संग्रह. || पहिला लघुकथा संग्रह. |- | [[द मर्डर ऑफ रॉजर अक्रॉयड]] || १९२६ || किंग्ज ॲबट गावात एका श्रीमंत गृहस्थाची हत्या होते आणि निवृत्त झालेला पायरो रहस्य उलगडण्यासाठी परत येतो. || गुन्हेगारी साहित्यातील मैलाचा दगड मानली जाणारी कादंबरी. |- | [[द बिग फोर (कादंबरी)|द बिग फोर]] || १९२७ || एका आंतरराष्ट्रीय गुप्त कटकारस्थानाचा छडा लावण्यासाठी पायरोला चार आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारांच्या टोळीविरुद्ध लढावा लागतो. || जासूस/हेरगिरी प्रकारातील कादंबरी. |- | [[द मिस्टरी ऑफ ब्लू ट्रेन]] || १९२८ || [[लंडन|लंडनहून]] [[फ्रेंच रिव्हिएरा|फ्रेंच रिव्हिएराला]] जाणाऱ्या आलिशान [[रेल्वे|रेल्वेगाडीत]] एका श्रीमंत वारसदार महिलेची हत्या करून तिचे दागिने लुटले जातात. || |- | [[ब्लॅक कॉफी (नाटक)|ब्लॅक कॉफी]] || १९३० || एका वैज्ञानिकाच्या गुप्त शस्त्राचे सूत्र चोरीला जाते आणि त्याचा विषप्रयोगाने खून होतो, ज्याचा शोध पायरो घेतो. || मूळ नाटकाचे रूपांतर. |- | [[पेरिल ॲट एन्ड हाऊस]] || १९३२ || सुट्टी घालवण्यासाठी आलेल्या एका तरुण स्त्रीवर एकापाठोपाठ एक प्राणघातक हल्ले होतात आणि पायरो तिचे रक्षण करण्याचा प्रयत्न करतो. || |- | [[लॉर्ड एजवेअर डाईज]] || १९३३ || एका प्रसिद्ध अभिनेत्रीच्या पतीचा खून होतो, ज्याच्या काही वेळ आधीच तिने त्याला घटस्फोटाची धमकी दिलेली असते. || |- | [[मर्डर ऑन द ओरिएन्ट एक्स्प्रेस]] || १९३४ || बर्फात अडकलेल्या आलिशान रेल्वेगाडीत एका [[अमेरिका|अमेरिकन]] व्यावसायिकाचा १२ वेळा वार करून खून होतो. || अगाथा ख्रिस्ती यांच्या सर्वात प्रसिद्ध कादंबऱ्यांपैकी एक. |- | [[थ्री-ॲक्ट ट्रॅजेडी]] || १९३४ || एका मेजवानीदरम्यान एका पाद्रयाचा मृत्यू होतो, ज्याच्या पिण्यात कोणतेही विष आढळत नाही तरीही तो विषबाधेने मरतो. || |- | [[डेथ इन द क्लाऊड्स]] || १९३५ || [[पॅरिस|पॅरिसहून]] लंडनला जाणाऱ्या [[विमान|विमानात]] एका सावकाराचा विषारी बाणाने खून होतो, जेव्हा पायरो स्वतः त्याच विमानात प्रवास करत असतो. || |- | [[द ए बी सी मर्डर्स]] || १९३६ || एका मनोरुग्ण खुन्याकडून एबीसी नावाच्या क्रमाने शहरांनुसार आणि नावांच्या अद्याक्षरांनुसार होणाऱ्या मालिकांमधील हत्यांचे गूढ. || क्लासिक सिरियल किलर मिस्ट्री. |- | [[मर्डर इन मेसोपोटेमिया]] || १९३६ || [[इराक|इराकमधील]] एका [[पुराणवस्तुशास्त्र|पुरातत्व]] उत्खनन स्थळावर एका प्रसिद्ध शास्त्रज्ञाच्या पत्नीची बंद खोलीत हत्या होते. || |- | [[कार्ड्‌स ऑन द टेबल]] || १९३६ || एका विचित्र श्रीमंत व्यक्तीने आयोजित केलेल्या ब्रिज (पत्त्यांचा खेळ) खेळाच्या मध्यंतरातच यजमानाची हत्या होते. || |- | [[मर्डर इन द म्यूज]] || १९३७ || बोनफायर नाईटच्या दिवशी एका तरुण स्त्रीचा संशयास्पद मृत्यू होतो, जो प्रथमदर्शनी [[आत्महत्या]] वाटतो पण हत्या असते. || ४ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[डेथ ऑन द नाईल]] || १९३७ || [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] [[नाईल नदी|नाईल नदीत]] प्रवास करणाऱ्या जहाजावर एका श्रीमंत नवविवाहित स्त्रीची गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || जगप्रसिद्ध क्लासिक कादंबरी. |- | [[डंब विटनेस]] || १९३७ || एका वृद्ध स्त्रीचा पायऱ्यावरून पडून मृत्यू होतो; पण तिच्या मृत्यूनंतर पायरोला तिचे पत्र मिळते ज्यातून हत्येचा संशय व्यक्त केलेला असतो. || |- | [[अपॉइंटमेंट विथ डेथ]] || १९३८ || [[पेट्रा]] येथील प्राचीन अवशेषांमध्ये एका त्रासदायक आणि हुकूमशहा प्रवृत्तीच्या वृद्ध महिलेचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[हर्क्यूल पायरोज् ख्रिसमस]] || १९३८ || [[नाताळ|ख्रिसमसच्या]] दिवशी एका श्रीमंत परंतु क्रूर वृद्धाची त्याच्या बंद खोलीत अतिशय निर्घृणपणे हत्या केली जाते. || |- | [[सॅड सायप्रस]] || १९४० || एका श्रीमंत वृद्ध महिलेच्या मृत्यूनंतर तिच्या संपत्तीची वारसदार असलेल्या तरुण स्त्रीवर विषप्रयोगाचा आरोप होतो. || |- | [[वन, टू, बकल माय शू]] || १९४० || पायरोच्या [[दंतवैद्यकीय शल्यचिकित्सा|दंतचिकित्सकाचा]] संशयास्पद मृत्यू होतो आणि त्यानंतर त्याच्या काही रुग्णांचाही रहस्यमय अंत होतो. || |- | [[एव्हिल अंडर द सन]] || १९४१ || एका शांत सागरी [[बेट|बेटावरील]] रिसॉर्टमध्ये सुट्टी घालवताना एका सुंदर अभिनेत्रीचा गळा दाबून खून होतो. || |- | [[फाईव्ह लिटल पिग्ज]] || १९४२ || सोळा वर्षांपूर्वी झालेल्या एका प्रसिद्ध [[चित्रकला|चित्रकाराच्या]] हत्येचा खटला पायरो पुन्हा उघडतो आणि पाच संशयितांची चौकशी करतो. || |- | [[द हॉलो]] || १९४६ || एका कौटुंबिक वीकेंडच्या वेळी स्विमिंग पूलच्या काठावर एका [[वैद्य|डॉक्टरची]] गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || |- | [[द लेबर्स ऑफ हर्क्युलस]] || १९४७ || [[ग्रीक पौराणिक कथा|ग्रीक दंतकथेतील]] हर्क्युलसच्या १२ कठीण आव्हानांप्रमाणेच पायरो आपल्या निवृत्तीपूर्वी १२ कठीण केसेस सोडवण्याचा संकल्प करतो. || १२ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[टेकन ॲट द फ्लड]] || १९४८ || लंडनवरील बॉम्बहल्ल्यात वाचलेल्या एका श्रीमंत व्यक्तीच्या मृत्यूच्या काही दिवसांतच त्याच्या तरुण नवविवाहित पत्नीच्या भावाचा खून होतो. || |- | [[द ॲडव्हेंचर्स ऑफ द ख्रिसमस पुडिंग]] || १९६० || ख्रिसमसच्या पार्श्वभूमीवर घडणाऱ्या विविध गुन्ह्यांची आणि चोरी झालेल्या मौल्यवान रत्नांची उकल पायरो करतो. || लघुकथा संग्रह. |- | [[मिसेस मॅक्‌जिंटी इज डेड]] || १९५२ || एका वृद्ध घरकाम करणाऱ्या स्त्रीच्या हत्येनंतर तिच्या भाडेकरूला फाशीची शिक्षा सुनावली जाते, पण [[पोलिस|पोलिसांना]] शंका असल्याने ते पायरोला बोलावतात. || |- | [[आफ्टर द फ्यूनरल]] || १९५३ || एका श्रीमंत उद्योगपतीच्या अंत्यसंस्कारानंतर त्याची बहीण "त्याचा खून झाला होता ना?" असा प्रश्न विचारते आणि दुसऱ्याच दिवशी तिचा खून होतो. || |- | [[हिकरी डिकरी डॉक (कादंबरी)|हिकरी डिकरी डॉक]] || १९५५ || विद्यार्थ्यांच्या वसतिगृहात होणाऱ्या छोट्यामोठ्या चोऱ्यांचा तपास करताना एका विद्यार्थिनीचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[डेड मॅन्स फॉली]] || १९५६ || एका हवेलीत आयोजित केलेल्या काल्पनिक 'मर्डर मिस्ट्री' खेळादरम्यान खरोखरच एका मुलीचा खून होतो. || |- | [[कॅट अमंग द पिजन्स]] || १९५९ || मुलींच्या एका प्रसिद्ध निवासी शाळेत शिक्षिकेची हत्या होते आणि [[मध्य पूर्व|मध्यपूर्वेतील]] एका क्रांतीशी या हत्येचा संबंध जोडला जातो. || |- | [[द क्लॉक्स]] || १९६३ || एका अंध स्त्रीच्या घरात अज्ञात पुरुषाचा मृतदेह आढळतो, ज्याच्याभोवती चार [[घड्याळ|घड्याळे]] थांबलेली असतात. || |- | [[थर्ड गर्ल]] || १९६६ || एक तरुण मुलगी पायरोकडे येऊन आपण बहुधा खून केला असावा असे सांगते आणि रहस्यमयरीत्या गायब होते. || |- | [[हॅलोवीन पार्टी]] || १९६९ || [[हॅलोवीन|हॅलोवीन]] पार्टीदरम्यान "मी एकदा खून झालेला पाहिला आहे" असे सांगणाऱ्या १३ वर्षांच्या मुलीची पाण्यात बुडवून हत्या केली जाते. || |- | [[एलिफंट्स कॅन रिमेंबर]] || १९७२ || अनेक वर्षांपूर्वी झालेल्या एका जोडप्याच्या संशयास्पद मृत्यूबद्दलची जुनी रहस्ये पायरो पुन्हा उलगडतो. || |- | [[पायरोज अर्ली केसेस]] || १९७४ || पायरोच्या नवशिक्या काळातील आणि सुरुवातीच्या कारकिर्दीतील विविध गुंतागुंतीच्या केसेसचा संग्रह. || लघुकथा संग्रह. |- | [[कर्टन : पायरोज् लास्ट केस]] || १९७५ || आयुष्याच्या शेवटी व्हीलचेअरवर असलेला पायरो आपल्या पहिल्या केसच्या ठिकाणी (स्टाईल्स कोर्ट) एका अत्यंत चलाख खुन्याचा शेवटचा सामना करतो. || पायरोची अंतिम कादंबरी. |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:पायरो,हर्क्यूल}} [[वर्ग:काल्पनिक सत्यान्वेषी]] 54s5m1iwjfq62y50xwmcsar9pvlg4up 2718763 2718762 2026-10-11T05:54:13Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[हरक्यूल पायरो]] वरुन [[एर्क्यूल प्वारो]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2718762 wikitext text/x-wiki {{बदल}} एर्क्यूल प्वारो (फ्रेंच: Hercule Poirot; आय.पी.ए.-इंग्लिश: ɜrˈkjuːl pwɑrˈoʊ ; आय.पी.ए.-फ्रेंच: ɛʁkyl pwaʁo ;) हा अगाथा ख्रिस्ती हिने लिहिलेल्या इंग्लिश कादंबरी मालिकेतील मुख्य काल्पनिक नायक आहे. हर्क्यूल पायरो हा एक काल्पनिक बेल्जियन गुप्तहेर आहे. ‘क्वीन ऑफ क्राईम’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या [[अगाथा ख्रिस्ती]] या लेखिकेने पायरोची निर्मिती केली. पायरो [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी लिहिलेल्या एकूण ३३ कादंबऱ्या व २ नाटकांमध्ये अवतरतो. हर्क्यूल पायरो या पात्रावर इंग्लिश भाषेत अनेक रेडिओ तसेच टीव्ही मालिकांची झाल्या आहेत. याशिवाय पायरोच्या काही कथांवर स्वतंत्र चित्रपट प्रदर्शित झाले आहेत. मराठीमध्ये हर्क्यूल पायरोच्या कथांचा अनुवाद [[मधुकर तोरडमल]] यांनी केला आहे. या अनुवादित कथा पद्मगंधा प्रकाशनाने प्रकाशित केल्या आहेत. [[मधुकर तोरडमल]] यांच्याखेरीज काही कथांचा अनुवाद [[रेखा देशपांडे]] यांनी केला आहे. प्रभाव : हर्क्यूल पायरोचे नाव हे त्याकाळी प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेरांवरून जन्माला आले होते. याखेरीज हर्क्यूल पायरोच्या कथांवर प्रसिद्ध काल्पनिक गुप्तहेर [[शेरलॉक होम्स]]चा जनक ऑर्थर कॉनन डॉयलचा प्रभाव जाणवतो. [[अगाथा ख्रिस्ती]] यांनी आत्मचरित्रामध्ये मी [[शेरलॉक होम्स]] पद्धतीने लिखाण करते, असे नमूद केले आहे. लोकप्रियता : द मिस्टिरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स या पुस्तकात पायरो प्रथम अवतरला. द कर्टन हे त्याचे शेवटचे पुस्तक होते. या कथेमध्ये शेवटी पायरोचा मृत्यू होतो असा उल्लेख आहे. त्याकाळी त्याची एवढी लोकप्रियता होती की न्यू यॉर्क टाईम्सच्या मुखपृष्ठावर त्याला श्रद्धांजली वाहिली गेली होती. अशी श्रद्धांजली वाहिली गेलेला तो एकमेव काल्पनिक गुप्तहेर आहे. सारांश : हर्क्यूल पायरो हा एक निवृत्त बेल्जियन गुप्तहेर आहे. मात्र त्याच्या प्रसिद्धीमुळे निवृत्तीनंतरही अनेक लोक त्याच्याकडे आपल्या समस्या सोडविण्याकरता येतात. काही वेळा तो एखाद्या ठिकाणी उपस्थित असताना त्या ठिकाणी गुन्हा घडतो व त्याची उकल करण्यामध्ये त्याला नाईलाजाने सहभागी व्हावे लागते. पायरोखेरीज या कथांमध्ये त्याचा सहकारी कॅप्टन हेस्टिंग्ज, स्कॉटलंड यार्डचा इन्स्पेक्टर जॅप, रहस्यकथाकर एरिआडने ऑलिव्हर ही पात्रे अनेकवेळा आढळतात. == एर्क्यूल पायरो असलेली पुस्तके == हर्क्यूल पायरो हे मुख्य पात्र असलेल्या कादंबऱ्या आणि कथासंग्रहांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" ! पुस्तक/कादंबरी !! प्रकाशन वर्ष !! कथानकाचा थोडक्यात परिचय !! नोंदी/विशेष |- | [[द मिस्टीरियस अफेअर ॲट स्टाईल्स]] || १९२० || स्टाईल्स कोर्ट या जहागीरदाराच्या हवेलीत मालकिणीचा विषप्रयोगाने संशयास्पद मृत्यू होतो आणि पायरो आपल्या पहिल्या केसची उकल करतो. || हर्क्यूल पायरोचे आगमन झालेली पहिली कादंबरी. |- | [[द मर्डर ऑन द लिंक्स]] || १९२३ || [[फ्रांस|फ्रान्समधील]] गोल्फ कोर्सजवळ एका श्रीमंत व्यावसायिकाचा खून होतो, ज्याची उकल करण्यासाठी पायरोला बोलावले जाते. || |- | [[पायरो इन्व्हेस्टिगेट्स]] || १९२४ || हर्क्यूल पायरोच्या बुद्धिमत्तेची आणि शोधक नजरेची चुणूक दाखवणाऱ्या अकरा गूढ [[लघुकथा|लघुकथांचा]] संग्रह. || पहिला लघुकथा संग्रह. |- | [[द मर्डर ऑफ रॉजर अक्रॉयड]] || १९२६ || किंग्ज ॲबट गावात एका श्रीमंत गृहस्थाची हत्या होते आणि निवृत्त झालेला पायरो रहस्य उलगडण्यासाठी परत येतो. || गुन्हेगारी साहित्यातील मैलाचा दगड मानली जाणारी कादंबरी. |- | [[द बिग फोर (कादंबरी)|द बिग फोर]] || १९२७ || एका आंतरराष्ट्रीय गुप्त कटकारस्थानाचा छडा लावण्यासाठी पायरोला चार आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारांच्या टोळीविरुद्ध लढावा लागतो. || जासूस/हेरगिरी प्रकारातील कादंबरी. |- | [[द मिस्टरी ऑफ ब्लू ट्रेन]] || १९२८ || [[लंडन|लंडनहून]] [[फ्रेंच रिव्हिएरा|फ्रेंच रिव्हिएराला]] जाणाऱ्या आलिशान [[रेल्वे|रेल्वेगाडीत]] एका श्रीमंत वारसदार महिलेची हत्या करून तिचे दागिने लुटले जातात. || |- | [[ब्लॅक कॉफी (नाटक)|ब्लॅक कॉफी]] || १९३० || एका वैज्ञानिकाच्या गुप्त शस्त्राचे सूत्र चोरीला जाते आणि त्याचा विषप्रयोगाने खून होतो, ज्याचा शोध पायरो घेतो. || मूळ नाटकाचे रूपांतर. |- | [[पेरिल ॲट एन्ड हाऊस]] || १९३२ || सुट्टी घालवण्यासाठी आलेल्या एका तरुण स्त्रीवर एकापाठोपाठ एक प्राणघातक हल्ले होतात आणि पायरो तिचे रक्षण करण्याचा प्रयत्न करतो. || |- | [[लॉर्ड एजवेअर डाईज]] || १९३३ || एका प्रसिद्ध अभिनेत्रीच्या पतीचा खून होतो, ज्याच्या काही वेळ आधीच तिने त्याला घटस्फोटाची धमकी दिलेली असते. || |- | [[मर्डर ऑन द ओरिएन्ट एक्स्प्रेस]] || १९३४ || बर्फात अडकलेल्या आलिशान रेल्वेगाडीत एका [[अमेरिका|अमेरिकन]] व्यावसायिकाचा १२ वेळा वार करून खून होतो. || अगाथा ख्रिस्ती यांच्या सर्वात प्रसिद्ध कादंबऱ्यांपैकी एक. |- | [[थ्री-ॲक्ट ट्रॅजेडी]] || १९३४ || एका मेजवानीदरम्यान एका पाद्रयाचा मृत्यू होतो, ज्याच्या पिण्यात कोणतेही विष आढळत नाही तरीही तो विषबाधेने मरतो. || |- | [[डेथ इन द क्लाऊड्स]] || १९३५ || [[पॅरिस|पॅरिसहून]] लंडनला जाणाऱ्या [[विमान|विमानात]] एका सावकाराचा विषारी बाणाने खून होतो, जेव्हा पायरो स्वतः त्याच विमानात प्रवास करत असतो. || |- | [[द ए बी सी मर्डर्स]] || १९३६ || एका मनोरुग्ण खुन्याकडून एबीसी नावाच्या क्रमाने शहरांनुसार आणि नावांच्या अद्याक्षरांनुसार होणाऱ्या मालिकांमधील हत्यांचे गूढ. || क्लासिक सिरियल किलर मिस्ट्री. |- | [[मर्डर इन मेसोपोटेमिया]] || १९३६ || [[इराक|इराकमधील]] एका [[पुराणवस्तुशास्त्र|पुरातत्व]] उत्खनन स्थळावर एका प्रसिद्ध शास्त्रज्ञाच्या पत्नीची बंद खोलीत हत्या होते. || |- | [[कार्ड्‌स ऑन द टेबल]] || १९३६ || एका विचित्र श्रीमंत व्यक्तीने आयोजित केलेल्या ब्रिज (पत्त्यांचा खेळ) खेळाच्या मध्यंतरातच यजमानाची हत्या होते. || |- | [[मर्डर इन द म्यूज]] || १९३७ || बोनफायर नाईटच्या दिवशी एका तरुण स्त्रीचा संशयास्पद मृत्यू होतो, जो प्रथमदर्शनी [[आत्महत्या]] वाटतो पण हत्या असते. || ४ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[डेथ ऑन द नाईल]] || १९३७ || [[इजिप्त|इजिप्तमधील]] [[नाईल नदी|नाईल नदीत]] प्रवास करणाऱ्या जहाजावर एका श्रीमंत नवविवाहित स्त्रीची गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || जगप्रसिद्ध क्लासिक कादंबरी. |- | [[डंब विटनेस]] || १९३७ || एका वृद्ध स्त्रीचा पायऱ्यावरून पडून मृत्यू होतो; पण तिच्या मृत्यूनंतर पायरोला तिचे पत्र मिळते ज्यातून हत्येचा संशय व्यक्त केलेला असतो. || |- | [[अपॉइंटमेंट विथ डेथ]] || १९३८ || [[पेट्रा]] येथील प्राचीन अवशेषांमध्ये एका त्रासदायक आणि हुकूमशहा प्रवृत्तीच्या वृद्ध महिलेचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[हर्क्यूल पायरोज् ख्रिसमस]] || १९३८ || [[नाताळ|ख्रिसमसच्या]] दिवशी एका श्रीमंत परंतु क्रूर वृद्धाची त्याच्या बंद खोलीत अतिशय निर्घृणपणे हत्या केली जाते. || |- | [[सॅड सायप्रस]] || १९४० || एका श्रीमंत वृद्ध महिलेच्या मृत्यूनंतर तिच्या संपत्तीची वारसदार असलेल्या तरुण स्त्रीवर विषप्रयोगाचा आरोप होतो. || |- | [[वन, टू, बकल माय शू]] || १९४० || पायरोच्या [[दंतवैद्यकीय शल्यचिकित्सा|दंतचिकित्सकाचा]] संशयास्पद मृत्यू होतो आणि त्यानंतर त्याच्या काही रुग्णांचाही रहस्यमय अंत होतो. || |- | [[एव्हिल अंडर द सन]] || १९४१ || एका शांत सागरी [[बेट|बेटावरील]] रिसॉर्टमध्ये सुट्टी घालवताना एका सुंदर अभिनेत्रीचा गळा दाबून खून होतो. || |- | [[फाईव्ह लिटल पिग्ज]] || १९४२ || सोळा वर्षांपूर्वी झालेल्या एका प्रसिद्ध [[चित्रकला|चित्रकाराच्या]] हत्येचा खटला पायरो पुन्हा उघडतो आणि पाच संशयितांची चौकशी करतो. || |- | [[द हॉलो]] || १९४६ || एका कौटुंबिक वीकेंडच्या वेळी स्विमिंग पूलच्या काठावर एका [[वैद्य|डॉक्टरची]] गोळ्या झाडून हत्या केली जाते. || |- | [[द लेबर्स ऑफ हर्क्युलस]] || १९४७ || [[ग्रीक पौराणिक कथा|ग्रीक दंतकथेतील]] हर्क्युलसच्या १२ कठीण आव्हानांप्रमाणेच पायरो आपल्या निवृत्तीपूर्वी १२ कठीण केसेस सोडवण्याचा संकल्प करतो. || १२ लघुकथांचा संग्रह. |- | [[टेकन ॲट द फ्लड]] || १९४८ || लंडनवरील बॉम्बहल्ल्यात वाचलेल्या एका श्रीमंत व्यक्तीच्या मृत्यूच्या काही दिवसांतच त्याच्या तरुण नवविवाहित पत्नीच्या भावाचा खून होतो. || |- | [[द ॲडव्हेंचर्स ऑफ द ख्रिसमस पुडिंग]] || १९६० || ख्रिसमसच्या पार्श्वभूमीवर घडणाऱ्या विविध गुन्ह्यांची आणि चोरी झालेल्या मौल्यवान रत्नांची उकल पायरो करतो. || लघुकथा संग्रह. |- | [[मिसेस मॅक्‌जिंटी इज डेड]] || १९५२ || एका वृद्ध घरकाम करणाऱ्या स्त्रीच्या हत्येनंतर तिच्या भाडेकरूला फाशीची शिक्षा सुनावली जाते, पण [[पोलिस|पोलिसांना]] शंका असल्याने ते पायरोला बोलावतात. || |- | [[आफ्टर द फ्यूनरल]] || १९५३ || एका श्रीमंत उद्योगपतीच्या अंत्यसंस्कारानंतर त्याची बहीण "त्याचा खून झाला होता ना?" असा प्रश्न विचारते आणि दुसऱ्याच दिवशी तिचा खून होतो. || |- | [[हिकरी डिकरी डॉक (कादंबरी)|हिकरी डिकरी डॉक]] || १९५५ || विद्यार्थ्यांच्या वसतिगृहात होणाऱ्या छोट्यामोठ्या चोऱ्यांचा तपास करताना एका विद्यार्थिनीचा संशयास्पद मृत्यू होतो. || |- | [[डेड मॅन्स फॉली]] || १९५६ || एका हवेलीत आयोजित केलेल्या काल्पनिक 'मर्डर मिस्ट्री' खेळादरम्यान खरोखरच एका मुलीचा खून होतो. || |- | [[कॅट अमंग द पिजन्स]] || १९५९ || मुलींच्या एका प्रसिद्ध निवासी शाळेत शिक्षिकेची हत्या होते आणि [[मध्य पूर्व|मध्यपूर्वेतील]] एका क्रांतीशी या हत्येचा संबंध जोडला जातो. || |- | [[द क्लॉक्स]] || १९६३ || एका अंध स्त्रीच्या घरात अज्ञात पुरुषाचा मृतदेह आढळतो, ज्याच्याभोवती चार [[घड्याळ|घड्याळे]] थांबलेली असतात. || |- | [[थर्ड गर्ल]] || १९६६ || एक तरुण मुलगी पायरोकडे येऊन आपण बहुधा खून केला असावा असे सांगते आणि रहस्यमयरीत्या गायब होते. || |- | [[हॅलोवीन पार्टी]] || १९६९ || [[हॅलोवीन|हॅलोवीन]] पार्टीदरम्यान "मी एकदा खून झालेला पाहिला आहे" असे सांगणाऱ्या १३ वर्षांच्या मुलीची पाण्यात बुडवून हत्या केली जाते. || |- | [[एलिफंट्स कॅन रिमेंबर]] || १९७२ || अनेक वर्षांपूर्वी झालेल्या एका जोडप्याच्या संशयास्पद मृत्यूबद्दलची जुनी रहस्ये पायरो पुन्हा उलगडतो. || |- | [[पायरोज अर्ली केसेस]] || १९७४ || पायरोच्या नवशिक्या काळातील आणि सुरुवातीच्या कारकिर्दीतील विविध गुंतागुंतीच्या केसेसचा संग्रह. || लघुकथा संग्रह. |- | [[कर्टन : पायरोज् लास्ट केस]] || १९७५ || आयुष्याच्या शेवटी व्हीलचेअरवर असलेला पायरो आपल्या पहिल्या केसच्या ठिकाणी (स्टाईल्स कोर्ट) एका अत्यंत चलाख खुन्याचा शेवटचा सामना करतो. || पायरोची अंतिम कादंबरी. |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:पायरो,हर्क्यूल}} [[वर्ग:काल्पनिक सत्यान्वेषी]] 54s5m1iwjfq62y50xwmcsar9pvlg4up 0 270053 2718772 2103823 2026-10-11T05:58:59Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2718772 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sariputta_from_Myanmar,_19th_century,_lacquered_and_gilded_wood_with_glass,_HAA.JPG|उजवे|इवलेसे|439x439अंश| श्रीपुत्रांचा पुतळा]] [[चित्र:Nalanda.jpg|उजवे|इवलेसे|300x300अंश|[[नालंदा]] मधील सारिपुत्त स्तूप]] '''सारिपुत्त''' किंवा '''शारिपुत्र''' हे [[गौतम बुद्ध|बुद्धांच्या]] दोन प्रमुख शिष्यांपैकी एक होते. तो [[अर्हत]] प्राप्त केले होते, आणि त्यांना त्यांच्या ज्ञानासाठी ओळखले जाते. त्यांचा एक मित्र होता [[महामौदगल्यायन]]. ते दोघे एकाच दिवशी घराबाहेर पडले आणि [[श्रमण]] झाले. ते प्रथम संजय नावाच्या श्रमानाचे अनुयायी झाले आणि नंतर ते दोन्ही बुद्धांचे अनुयायी झाले. सारिपुत्त आणि [[महामौदगल्यायन]] हे बुद्धाचे दोन प्रमुख शिष्य होते. बुद्धांनी अनेकदा सारिपुत्तांचे कौतुक करत आणि बुद्धांनी त्यांना ''धर्म सेनापती'' ही पदवीही दिली. [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्माच्या]] प्रज्ञापारमितह्रिदयसूत्र मध्ये सारिपुत्त आणि [[अवलोकितेश्वर]] [[बोधिसत्त्व]] यांच्यात झालेली चर्चा आहे. बुद्धांपूर्वी शारिपुत्रांचा मृत्यू झाला. == बाह्य दुवे == * [https://web.archive.org/web/20070404090140/http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/nyanaponika/wheel090.html शरिपुत्रांचे जीवन] {{बौद्ध विषय सूची}} [[वर्ग:अर्हत]] [[वर्ग:बौद्ध भिक्खू]] [[वर्ग:गौतम बुद्धांचे शिष्य]] [[वर्ग:भारतीय बौद्ध]] [[वर्ग:प्राचीन भारतातील व्यक्ती]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} rhk3c7t68he6fkxvcce99v58ljesa0u 0 273948 2718803 2457515 2026-10-11T06:06:44Z ExclusiveEditor 130953 2718803 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी|location=[[निशितोक्यो]], [[तोक्यो]], जपान|homepage={{url|www.shin-ei-animation.jp}}}}'''Shin-Ei Animation Co., Ltd.''' ([[जपानी भाषा|जपानी]]: シンエイ動画株式会社) टीव्ही असाही यांच्या मालकीचा एक जपानी अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ आहे. १९७६ मध्ये टोकियोमध्ये स्थापित, हे ए प्रॉडक्शनचा उत्तराधिकारी आहे, त्याचे संस्थापक दाकिचि कुसुबे यांनी मागील अ‍ॅनिमेशन उपक्रम केले होते, जो पूर्वी टोई अ‍ॅनिमेशनसाठी अ‍ॅनिमेटर होता. शिन-एई सर्वात लोकप्रिय दोन अ‍ॅनिम दूरचित्रवाणी मालिकेमागील अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ म्हणून ओळखले जाते: डोरेमन आणि क्रेयॉन शिन-चान, जे अजूनही अनुक्रमे १९७९ आणि १९९२ पासून जपानी टीव्हीवर चालतात.[[चित्र:Shineidoga_Headquarters.jpg|इवलेसे|शिन-एआय अ‍ॅनिमेशन मुख्यालय]] == कामाची यादी == सध्या जपानी दूरचित्रवाणीवर प्रसारित केलेली कामे '''बोल्ड आहेत''' . === दूरदर्शन === ==== 1970चे दशक ==== * ''ओरे वा टेप्पी'' (1977-78) * ''याज्ञूक्योनो उटा'' ( ''1977-79'' ) * ''हायस्कूल बेसबॉल निन्जा'' (1978) * ''[[डोरेमोन]]'' (1979-2005) * ''लाल पक्षी हार्ट'' (१ 1979 1979)) ==== 1980चे दशक ==== * ''कैबुट्सु-कुन'' (1980-82) * ''निन्जा हॅटोरी-कुन'' (1981–87) * ''गेम सेंटर अरशी'' (1982) * ''फुकुचन'' (1982–84) * ''परमन'' (1983–87) ( टीएमएस करमणूक सह-उत्पादन) * ''ओयोन्को बूनीयन'' (1984) * ''प्रो गोल्फर सारू'' (1985–88) * ''ओबेक क्रमांक क्यू-तारो'' (1985–87) * ''एस्पर मामी'' (1987-89) * ''अल्ट्रा बी'' (1987-89) * ''त्सुरूपिका हेगेमारू-कुन'' (1987-89) * ''न्यू प्रो गोल्फर सारू'' (1988) * ''बिली केन'' (1988-89) * ''ओशिनबो'' ( ''1988 -92'' ) * ''ओबोटामा-कुन'' ( ''1989 -92'' ) * ''बिली केन नांदेमो शोकाई'' (१ ''198'' 9)) * ''वाराऊ सेल्समन'' ( ''1989 -92'' ) * ''चिंपुई'' (१ – ''––-'' ))) ==== 1990चे दशक ==== * ''गटापीशी'' (१ ''––– -१ –'' ) * ''फुजिओ फुजिको एचे मुमाको'' (१ 1990 1990 ०) * ''808 चो ह्योरी केवैशी'' (१ 1990 1990 ०) * ''डोरोरोपा!'' (1991) * ''21 इमॉन'' ( ''1991 -92'' ) * '''''[[क्रेयौन शिनचैन|क्रेयॉन शिन-चॅन]]''''' (१ 1992 1992 – वर्तमान) * ''ससुराई-कुन'' (1992) * ''मन्मारू निन्झा पेंग्विन'' (१ ''–––-'' 8 8) * ''पॉवरपफ गर्ल्स'' (1997-2004, कार्टून नेटवर्कद्वारे सह-निर्मित) * ''योशिमोटो मुचिक्को मोनोगॅटरी'' (1998) * ''साप्ताहिक स्टोरीलँड'' (१ ''–––-२००१'' ) ==== 2000चे दशक ==== * ''हॅर + गुउ'' (2001) * ''अताशिन्ची'' (२००२-०9) * ''निन्जा हॅटोरी-कुन'' (2004–08) * '''''डोरामन''''' (२०० 2005 – उपस्थित) * ''फुटुतसू क्रुमी / दोन अक्रोड'' (2007) * ''गोक्यौदाई मोनोगातरी'' (२०० – -१०) ==== 2010चे दशक ==== * ''टाका!'' ''Ut झट्टो साईक नाही टोमोडाची ~ (टाके!'' ''कायमचे सर्वोत्तम मित्र)'' (२०१०-११, डिस्ने सह-निर्मित) * ''क्षेत्रातील नाइट'' (२०१२) * '''''निन्जा हॅटोरी-कुन''''' ( '''''२०१– –''''' सध्याचे, रिलायन्स मीडिया वर्क्ससह सह-निर्मित) * ''कुरोमाजो-सान गा तोरू !!'' (२०१२-२०१4) * ''माझे शेजारी सेकी'' ( ''२०१'' )) * ''डेन्कीगाई नाही होन्या-सॅन'' ( ''२०१'' )) * ''रहस्यमय जोकर'' (२०१–-२०१6) * पॉवरपफ ''गर्ल्स'' (२०१-18-१-18, कार्टून नेटवर्कद्वारे सह-निर्मित) * ''गोडपणा आणि वीज'' ( ''२०१'' ,, टीएमएस करमणूक सह-उत्पादित) * ''ट्रिकस्टर'' ( ''२०१'' ,, टीएमएस करमणूक सह-निर्मित) * ''शिन आताशी'ची'' ( ''२०१'' )) * ''लाफ्टिंग सेल्समन न्यू'' (२०१)) * ''मोहक योकाई अपार्टमेंट लाइफ'' (2017) * ''पोचिटो हॅट्सुमेई: पिकाचिन-किट'' ( ''2018–2020'', ओएलएम, इंक सह सह-निर्मित . ) * ''टीझिंग मास्टर टाकगी-सॅन'' (2018–2019) * ''बरांगा 143'' (2018–2019, एएसआय स्टुडिओ, इन्क. सह सह-निर्मित आणि टीव्ही असाही म्हणून श्रेय दिले) * ''शून्य आणि पेटा'' (२०१)) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-07-27/tokyotoon-shinei-animation-reveal-null-and-peta-multimedia-project-with-planned-anime-game/.149421|title=Tokyotoon, Shinei Animation Reveal Null & Peta Multimedia Project With Planned Anime, Game|date=July 27, 2019|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=July 27, 2019}}</ref> ==== 2020चे दशक ==== * ''आठवा मुलगा?'' ''तू माझी चेष्टा करत आहेस का?'' (2020) * ''किन दा तेरेबी'' (२०२०, ''लेस्प्रिट'' सह निर्मित) * ''मूर्ती!'' (2021) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-09-28/shin-ei-animation-81-produce-announce-idolls-tv-anime-for-january-premiere/.164588|title=Shin-Ei Animation, 81 Produce Announce Idolls! TV Anime for January Premiere|date=September 28, 2020|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=September 28, 2020}}</ref> * ''आपल्यासह जागतिक समाप्त होते: अ‍ॅनिमेशन'' (2021, डोमेराका सह-निर्मित) * ''मशिरो क्रमांक ओटो'' (2021) === चित्रपट === * ''Doraemon: Nobita's Dinosaur'' (1980) * ''Doraemon: The Records of Nobita, Spaceblazer'' (1981) * ''What Am I for Momotaro'' (1981) * ''Doraemon: Ken-chan's Adventure'' (1981) * ''Doraemon: Nobita and the Haunts of Evil'' (1982) * ''Doraemon Meets Hattori the Ninja'' (1982) * ''Kaibutsu-kun: Demon Sword'' (1982) * ''Ninja Hattori-kun: Nin Nin Ninpo Enikki no Maki'' (1982) * ''Kaibutsu-kun: Hiroshi's Betrayal'' (1982) * ''Ninja Hattori-kun: Nin Nin Furusato Daisakusen no Maki'' (1983) * ''Doraemon: Nobita and the Castle of the Undersea Devil'' (1983) * ''Doraemon: Europe Rail Travel'' (1983) * ''Perman: The Birdman Has Arrived!!'' (1983) * ''Ninja Hattori-kun + Perman: ESP Wars'' (1984) * ''Doraemon: Nobita's Great Adventure into the Underworld'' (1984) * ''Doraemon: Nobita's Little Star Wars'' (1985) * ''Ninja Hattori-kun + Perman: Ninja Beast Jippō vs. Miracle Egg'' (1985) * ''Doraemon: Nobita and the Steel Troops'' (1986) * ''Obake no Q-taro: Tobidase! Bake Bake Daisakusen'' (1986) * ''Obake no Q-taro: Susume! 1/100 Daisakusen'' (1987) * ''Doraemon: Nobita and the Knights on Dinosaurs'' (1987) * ''Doraemon: The Record of Nobita's Parallel Visit to the West'' (1988) * ''Esper Mami: Hoshizora no Dancing Doll'' (1988) * ''Doraemon: Nobita and the Birth of Japan'' (1989) * ''Mini-Dora SOS'' (1989) * ''Doraemon: Nobita and the Animal Planet'' (1990) * ''Doraemon: Nobita's Dorabian Nights'' (1991) * ''Wow, The Kid Gang of Bandits'' (1991) * ''Doraemon: Nobita and the Kingdom of Clouds'' (1992) * ''Doraemon: Nobita and the Tin Labyrinth'' (1993) * ''Crayon Shin-chan: Action Mask vs. Leotard Devil'' (1993) * ''The Sun Is Our Friend: Hold Out, the Soraemon!'' (1993) * ''Dorami-chan: Hello, Dynosis Kids!!'' (1993) * ''Doraemon: Nobita's Three Visionary Swordsmen'' (1994) * ''Crayon Shin-chan: The Secret Treasure of Buri Buri Kingdom '' (1994) * ''Doraemon: Nobita to Mirai Note'' (1994) * ''A Blue Straw Hat'' (1994) * ''Doraemon: Nobita's Diary of the Creation of the World'' (1995) * ''Crayon Shin-chan: Unkokusai's Ambition'' (1995) * ''2112: The Birth of Doraemon'' (1995) * ''Doraemon: Nobita and the Galaxy Super-express'' (1996) * ''Crayon Shin-chan: Great Adventure in Henderland'' (1996) * ''Dorami &amp;amp; Doraemons: Robot School's Seven Mysteries'' (1996) * ''Doraemon: Nobita and the Spiral City'' (1997) * ''Crayon Shin-chan: Pursuit of the Balls of Darkness'' (1997) * ''[[द पझलिंग चॅलेन्ज लेटर ऑफ द मिस्टीरीयस थीफ दोरापान|The Puzzling Challenge Letter of the Mysterious Thief Dorapan]]'' (1997) * ''Doraemon: Nobita's Great Adventure in the South Seas'' (1998) * ''Crayon Shin-chan: Blitzkrieg! Pig's Hoof's Secret Mission'' (1998) * ''Doraemon Comes Back'' (1998) * ''The Great Operating of Stinging Insects!'' (1998) * ''Doraemon: Nobita Drifts in the Universe'' (1999) * ''Crayon Shin-chan: Explosion! The Hot Spring's Feel Good Final Battle'' (1999) * ''Doraemon: Nobita's the Night Before a Wedding'' (1999) * ''The Powerpuff Girls: Blossom Came Back'' (1999) * ''Funny candy of Okashinana!?'' (1999) * ''Doraemon: Nobita and the Legend of the Sun King'' (2000) * ''Crayon Shin-chan: Jungle That Invites Storm'' (2000) * ''Doraemon: A Grandmother's Recollections'' (2000) * ''Doki Doki Wildcat Engine'' (2000) * ''Doraemon: Nobita and the Winged Braves'' (2001) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Adult Empire Strikes Back'' (2001) * ''The Powerpuff Girls Movie'' (2001) * ''Ganbare! Gian!!'' (2001) * ''Space Land's Critical Event'' (2001) * ''Doraemon: Nobita in the Robot Kingdom'' (2002) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Battle of the Warring States'' (2002) * ''The Day When I Was Born'' (2002) * ''Goal! Goal! Goal!!'' (2002) * ''Doraemon: Nobita and the Windmasters'' (2003) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! Yakiniku Road of Honor'' (2003) * ''Pa-Pa-Pa the Movie: Perman'' (2003) * ''The Powerpuff Girls: Twas The Fight Before Christmas'' (2003) * ''Pa-Pa-Pa the Movie: Perman: Tako de Pon! Ashi wa Pon!'' (2004) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Kasukabe Boys of the Evening Sun'' (2004) * ''Doraemon: Nobita in the Wan-Nyan Spacetime Odyssey'' (2004) * ''Doraemon's 25th Anniversary'' (2004) * ''Crayon Shin-chan: The Legend Called Buri Buri 3 Minutes Charge'' (2005) * ''Doraemon: Nobita's Dinosaur'' (2006) * ''Crayon Shin-chan: The Legend Called: Dance! Amigo!'' (2006) * ''The Powerpuff Girls' 10th Anniversary'' (2006) * ''Doraemon: Nobita's New Great Adventure into the Underworld'' (2007) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Singing Buttocks Bomb'' (2007) * ''Summer Days with Coo'' (2007) * ''Doraemon: Nobita and the Green Giant Legend'' (2008) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Hero of Kinpoko'' (2008) * ''The Powerpuff Girls Rule'' (2008) * ''Doraemon the Movie: Nobita's Spaceblazer'' (2009) * ''Crayon Shin-chan: Roar! Kasukabe Animal Kingdom'' (2009) * ''Doraemon: Nobita's Great Battle of the Mermaid King'' (2010) * ''Crayon Shin-chan: Super-Dimension! The Storm Called My Bride'' (2010) * ''Doraemon: Nobita and the New Steel Troops—Winged Angels'' (2011) * ''Doraemon: Nobita and the Island of Miracles—Animal Adventure'' (2012) * ''Stitch and the Planet of Sand'' (2012) * ''Doraemon: Nobita's Secret Gadget Museum'' (2013) * ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed'' (2013) * ''Doraemon: New Nobita's Great Demon—Peko and the Exploration Party of Five'' (2014) * ''Stand by Me Doraemon'' (with Shirogumi and Robot Communications) (2014) * ''Doraemon: Nobita's Space Heroes'' (2015) * ''Stitch! Perfect Memory'' (2015) * ''Crayon Shin-chan: Fast Asleep! The Great Assault on Dreamy World!'' (2016) * ''Doraemon: Nobita and the Birth of Japan 2016'' (2016) * ''Crayon Shin-chan: Invasion!! Alien Shiriri'' (2017) * ''Doraemon the Movie 2017: Great Adventure in the Antarctic Kachi Kochi'' (2017) * ''Doraemon the Movie 2018: Nobita's Treasure Island'' (2018) * ''Crayon Shin-chan: Burst Serving! Kung Fu Boys ~Ramen Rebellion~'' (2018) * ''Doraemon the Movie 2019: Nobita's Chronicle of the Moon Exploration'' (2019) * ''Crayon Shin-chan: Honeymoon Hurricane ~The Lost Hiroshi~'' (2019) * ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed 2'' (2019) * ''Doraemon: Nobita's New Dinosaur'' (2020) * ''Crayon Shin-chan: Crash! Rakuga Kingdom and Almost Four Heroes'' (2020) * ''Stand by Me Doraemon 2'' (2020) * ''Doraemon: Nobita's Little Star Wars 2021'' (2021) * ''[[क्रेयौन शिनचैन|Crayon Shin-chan: Shrouded in Mystery! The Flower of Tenkazu Academy]]'' (2021) == हे सुद्धा पहा == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.shin-ei-animation.jp/ शिन-ईआय एनिमेशन अधिकृत साइट] (in Japanese) [[वर्ग:ॲनिमेशन]] 3xwbadmrs4wtitreak7fv8p87p34g1s 2718804 2718803 2026-10-11T06:08:23Z ExclusiveEditor 130953 2718804 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी|location=[[निशितोक्यो]], [[तोक्यो]], जपान|homepage={{url|www.shin-ei-animation.jp}}}}'''शिन-एई अ‍ॅनिमेशन कंपनी लिमिटेड''' ([[जपानी भाषा|जपानी]]: シンエイ動画株式会社) टीव्ही असाही यांच्या मालकीचा एक जपानी अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ आहे. १९७६ मध्ये टोकियोमध्ये स्थापित, हे ए प्रॉडक्शनचा उत्तराधिकारी आहे, त्याचे संस्थापक दाकिचि कुसुबे यांनी मागील अ‍ॅनिमेशन उपक्रम केले होते, जो पूर्वी टोई अ‍ॅनिमेशनसाठी अ‍ॅनिमेटर होता. शिन-एई सर्वात लोकप्रिय दोन अ‍ॅनिम दूरचित्रवाणी मालिकेमागील अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ म्हणून ओळखले जाते: डोरेमन आणि क्रेयॉन शिन-चान, जे अजूनही अनुक्रमे १९७९ आणि १९९२ पासून जपानी टीव्हीवर चालतात.[[चित्र:Shineidoga_Headquarters.jpg|इवलेसे|शिन-एआय अ‍ॅनिमेशन मुख्यालय]] == कामाची यादी == सध्या जपानी दूरचित्रवाणीवर प्रसारित केलेली कामे '''बोल्ड आहेत''' . === दूरदर्शन === ==== 1970चे दशक ==== * ''ओरे वा टेप्पी'' (1977-78) * ''याज्ञूक्योनो उटा'' ( ''1977-79'' ) * ''हायस्कूल बेसबॉल निन्जा'' (1978) * ''[[डोरेमोन]]'' (1979-2005) * ''लाल पक्षी हार्ट'' (१ 1979 1979)) ==== 1980चे दशक ==== * ''कैबुट्सु-कुन'' (1980-82) * ''निन्जा हॅटोरी-कुन'' (1981–87) * ''गेम सेंटर अरशी'' (1982) * ''फुकुचन'' (1982–84) * ''परमन'' (1983–87) ( टीएमएस करमणूक सह-उत्पादन) * ''ओयोन्को बूनीयन'' (1984) * ''प्रो गोल्फर सारू'' (1985–88) * ''ओबेक क्रमांक क्यू-तारो'' (1985–87) * ''एस्पर मामी'' (1987-89) * ''अल्ट्रा बी'' (1987-89) * ''त्सुरूपिका हेगेमारू-कुन'' (1987-89) * ''न्यू प्रो गोल्फर सारू'' (1988) * ''बिली केन'' (1988-89) * ''ओशिनबो'' ( ''1988 -92'' ) * ''ओबोटामा-कुन'' ( ''1989 -92'' ) * ''बिली केन नांदेमो शोकाई'' (१ ''198'' 9)) * ''वाराऊ सेल्समन'' ( ''1989 -92'' ) * ''चिंपुई'' (१ – ''––-'' ))) ==== 1990चे दशक ==== * ''गटापीशी'' (१ ''––– -१ –'' ) * ''फुजिओ फुजिको एचे मुमाको'' (१ 1990 1990 ०) * ''808 चो ह्योरी केवैशी'' (१ 1990 1990 ०) * ''डोरोरोपा!'' (1991) * ''21 इमॉन'' ( ''1991 -92'' ) * '''''[[क्रेयौन शिनचैन|क्रेयॉन शिन-चॅन]]''''' (१ 1992 1992 – वर्तमान) * ''ससुराई-कुन'' (1992) * ''मन्मारू निन्झा पेंग्विन'' (१ ''–––-'' 8 8) * ''पॉवरपफ गर्ल्स'' (1997-2004, कार्टून नेटवर्कद्वारे सह-निर्मित) * ''योशिमोटो मुचिक्को मोनोगॅटरी'' (1998) * ''साप्ताहिक स्टोरीलँड'' (१ ''–––-२००१'' ) ==== 2000चे दशक ==== * ''हॅर + गुउ'' (2001) * ''अताशिन्ची'' (२००२-०9) * ''निन्जा हॅटोरी-कुन'' (2004–08) * '''''डोरामन''''' (२०० 2005 – उपस्थित) * ''फुटुतसू क्रुमी / दोन अक्रोड'' (2007) * ''गोक्यौदाई मोनोगातरी'' (२०० – -१०) ==== 2010चे दशक ==== * ''टाका!'' ''Ut झट्टो साईक नाही टोमोडाची ~ (टाके!'' ''कायमचे सर्वोत्तम मित्र)'' (२०१०-११, डिस्ने सह-निर्मित) * ''क्षेत्रातील नाइट'' (२०१२) * '''''निन्जा हॅटोरी-कुन''''' ( '''''२०१– –''''' सध्याचे, रिलायन्स मीडिया वर्क्ससह सह-निर्मित) * ''कुरोमाजो-सान गा तोरू !!'' (२०१२-२०१4) * ''माझे शेजारी सेकी'' ( ''२०१'' )) * ''डेन्कीगाई नाही होन्या-सॅन'' ( ''२०१'' )) * ''रहस्यमय जोकर'' (२०१–-२०१6) * पॉवरपफ ''गर्ल्स'' (२०१-18-१-18, कार्टून नेटवर्कद्वारे सह-निर्मित) * ''गोडपणा आणि वीज'' ( ''२०१'' ,, टीएमएस करमणूक सह-उत्पादित) * ''ट्रिकस्टर'' ( ''२०१'' ,, टीएमएस करमणूक सह-निर्मित) * ''शिन आताशी'ची'' ( ''२०१'' )) * ''लाफ्टिंग सेल्समन न्यू'' (२०१)) * ''मोहक योकाई अपार्टमेंट लाइफ'' (2017) * ''पोचिटो हॅट्सुमेई: पिकाचिन-किट'' ( ''2018–2020'', ओएलएम, इंक सह सह-निर्मित . ) * ''टीझिंग मास्टर टाकगी-सॅन'' (2018–2019) * ''बरांगा 143'' (2018–2019, एएसआय स्टुडिओ, इन्क. सह सह-निर्मित आणि टीव्ही असाही म्हणून श्रेय दिले) * ''शून्य आणि पेटा'' (२०१)) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-07-27/tokyotoon-shinei-animation-reveal-null-and-peta-multimedia-project-with-planned-anime-game/.149421|title=Tokyotoon, Shinei Animation Reveal Null & Peta Multimedia Project With Planned Anime, Game|date=July 27, 2019|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=July 27, 2019}}</ref> ==== 2020चे दशक ==== * ''आठवा मुलगा?'' ''तू माझी चेष्टा करत आहेस का?'' (2020) * ''किन दा तेरेबी'' (२०२०, ''लेस्प्रिट'' सह निर्मित) * ''मूर्ती!'' (2021) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-09-28/shin-ei-animation-81-produce-announce-idolls-tv-anime-for-january-premiere/.164588|title=Shin-Ei Animation, 81 Produce Announce Idolls! TV Anime for January Premiere|date=September 28, 2020|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=September 28, 2020}}</ref> * ''आपल्यासह जागतिक समाप्त होते: अ‍ॅनिमेशन'' (2021, डोमेराका सह-निर्मित) * ''मशिरो क्रमांक ओटो'' (2021) === चित्रपट === * ''Doraemon: Nobita's Dinosaur'' (1980) * ''Doraemon: The Records of Nobita, Spaceblazer'' (1981) * ''What Am I for Momotaro'' (1981) * ''Doraemon: Ken-chan's Adventure'' (1981) * ''Doraemon: Nobita and the Haunts of Evil'' (1982) * ''Doraemon Meets Hattori the Ninja'' (1982) * ''Kaibutsu-kun: Demon Sword'' (1982) * ''Ninja Hattori-kun: Nin Nin Ninpo Enikki no Maki'' (1982) * ''Kaibutsu-kun: Hiroshi's Betrayal'' (1982) * ''Ninja Hattori-kun: Nin Nin Furusato Daisakusen no Maki'' (1983) * ''Doraemon: Nobita and the Castle of the Undersea Devil'' (1983) * ''Doraemon: Europe Rail Travel'' (1983) * ''Perman: The Birdman Has Arrived!!'' (1983) * ''Ninja Hattori-kun + Perman: ESP Wars'' (1984) * ''Doraemon: Nobita's Great Adventure into the Underworld'' (1984) * ''Doraemon: Nobita's Little Star Wars'' (1985) * ''Ninja Hattori-kun + Perman: Ninja Beast Jippō vs. Miracle Egg'' (1985) * ''Doraemon: Nobita and the Steel Troops'' (1986) * ''Obake no Q-taro: Tobidase! Bake Bake Daisakusen'' (1986) * ''Obake no Q-taro: Susume! 1/100 Daisakusen'' (1987) * ''Doraemon: Nobita and the Knights on Dinosaurs'' (1987) * ''Doraemon: The Record of Nobita's Parallel Visit to the West'' (1988) * ''Esper Mami: Hoshizora no Dancing Doll'' (1988) * ''Doraemon: Nobita and the Birth of Japan'' (1989) * ''Mini-Dora SOS'' (1989) * ''Doraemon: Nobita and the Animal Planet'' (1990) * ''Doraemon: Nobita's Dorabian Nights'' (1991) * ''Wow, The Kid Gang of Bandits'' (1991) * ''Doraemon: Nobita and the Kingdom of Clouds'' (1992) * ''Doraemon: Nobita and the Tin Labyrinth'' (1993) * ''Crayon Shin-chan: Action Mask vs. Leotard Devil'' (1993) * ''The Sun Is Our Friend: Hold Out, the Soraemon!'' (1993) * ''Dorami-chan: Hello, Dynosis Kids!!'' (1993) * ''Doraemon: Nobita's Three Visionary Swordsmen'' (1994) * ''Crayon Shin-chan: The Secret Treasure of Buri Buri Kingdom '' (1994) * ''Doraemon: Nobita to Mirai Note'' (1994) * ''A Blue Straw Hat'' (1994) * ''Doraemon: Nobita's Diary of the Creation of the World'' (1995) * ''Crayon Shin-chan: Unkokusai's Ambition'' (1995) * ''2112: The Birth of Doraemon'' (1995) * ''Doraemon: Nobita and the Galaxy Super-express'' (1996) * ''Crayon Shin-chan: Great Adventure in Henderland'' (1996) * ''Dorami &amp;amp; Doraemons: Robot School's Seven Mysteries'' (1996) * ''Doraemon: Nobita and the Spiral City'' (1997) * ''Crayon Shin-chan: Pursuit of the Balls of Darkness'' (1997) * ''[[द पझलिंग चॅलेन्ज लेटर ऑफ द मिस्टीरीयस थीफ दोरापान|The Puzzling Challenge Letter of the Mysterious Thief Dorapan]]'' (1997) * ''Doraemon: Nobita's Great Adventure in the South Seas'' (1998) * ''Crayon Shin-chan: Blitzkrieg! Pig's Hoof's Secret Mission'' (1998) * ''Doraemon Comes Back'' (1998) * ''The Great Operating of Stinging Insects!'' (1998) * ''Doraemon: Nobita Drifts in the Universe'' (1999) * ''Crayon Shin-chan: Explosion! The Hot Spring's Feel Good Final Battle'' (1999) * ''Doraemon: Nobita's the Night Before a Wedding'' (1999) * ''The Powerpuff Girls: Blossom Came Back'' (1999) * ''Funny candy of Okashinana!?'' (1999) * ''Doraemon: Nobita and the Legend of the Sun King'' (2000) * ''Crayon Shin-chan: Jungle That Invites Storm'' (2000) * ''Doraemon: A Grandmother's Recollections'' (2000) * ''Doki Doki Wildcat Engine'' (2000) * ''Doraemon: Nobita and the Winged Braves'' (2001) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Adult Empire Strikes Back'' (2001) * ''The Powerpuff Girls Movie'' (2001) * ''Ganbare! Gian!!'' (2001) * ''Space Land's Critical Event'' (2001) * ''Doraemon: Nobita in the Robot Kingdom'' (2002) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Battle of the Warring States'' (2002) * ''The Day When I Was Born'' (2002) * ''Goal! Goal! Goal!!'' (2002) * ''Doraemon: Nobita and the Windmasters'' (2003) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! Yakiniku Road of Honor'' (2003) * ''Pa-Pa-Pa the Movie: Perman'' (2003) * ''The Powerpuff Girls: Twas The Fight Before Christmas'' (2003) * ''Pa-Pa-Pa the Movie: Perman: Tako de Pon! Ashi wa Pon!'' (2004) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Kasukabe Boys of the Evening Sun'' (2004) * ''Doraemon: Nobita in the Wan-Nyan Spacetime Odyssey'' (2004) * ''Doraemon's 25th Anniversary'' (2004) * ''Crayon Shin-chan: The Legend Called Buri Buri 3 Minutes Charge'' (2005) * ''Doraemon: Nobita's Dinosaur'' (2006) * ''Crayon Shin-chan: The Legend Called: Dance! Amigo!'' (2006) * ''The Powerpuff Girls' 10th Anniversary'' (2006) * ''Doraemon: Nobita's New Great Adventure into the Underworld'' (2007) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Singing Buttocks Bomb'' (2007) * ''Summer Days with Coo'' (2007) * ''Doraemon: Nobita and the Green Giant Legend'' (2008) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Hero of Kinpoko'' (2008) * ''The Powerpuff Girls Rule'' (2008) * ''Doraemon the Movie: Nobita's Spaceblazer'' (2009) * ''Crayon Shin-chan: Roar! Kasukabe Animal Kingdom'' (2009) * ''Doraemon: Nobita's Great Battle of the Mermaid King'' (2010) * ''Crayon Shin-chan: Super-Dimension! The Storm Called My Bride'' (2010) * ''Doraemon: Nobita and the New Steel Troops—Winged Angels'' (2011) * ''Doraemon: Nobita and the Island of Miracles—Animal Adventure'' (2012) * ''Stitch and the Planet of Sand'' (2012) * ''Doraemon: Nobita's Secret Gadget Museum'' (2013) * ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed'' (2013) * ''Doraemon: New Nobita's Great Demon—Peko and the Exploration Party of Five'' (2014) * ''Stand by Me Doraemon'' (with Shirogumi and Robot Communications) (2014) * ''Doraemon: Nobita's Space Heroes'' (2015) * ''Stitch! Perfect Memory'' (2015) * ''Crayon Shin-chan: Fast Asleep! The Great Assault on Dreamy World!'' (2016) * ''Doraemon: Nobita and the Birth of Japan 2016'' (2016) * ''Crayon Shin-chan: Invasion!! Alien Shiriri'' (2017) * ''Doraemon the Movie 2017: Great Adventure in the Antarctic Kachi Kochi'' (2017) * ''Doraemon the Movie 2018: Nobita's Treasure Island'' (2018) * ''Crayon Shin-chan: Burst Serving! Kung Fu Boys ~Ramen Rebellion~'' (2018) * ''Doraemon the Movie 2019: Nobita's Chronicle of the Moon Exploration'' (2019) * ''Crayon Shin-chan: Honeymoon Hurricane ~The Lost Hiroshi~'' (2019) * ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed 2'' (2019) * ''Doraemon: Nobita's New Dinosaur'' (2020) * ''Crayon Shin-chan: Crash! Rakuga Kingdom and Almost Four Heroes'' (2020) * ''Stand by Me Doraemon 2'' (2020) * ''Doraemon: Nobita's Little Star Wars 2021'' (2021) * ''[[क्रेयौन शिनचैन|Crayon Shin-chan: Shrouded in Mystery! The Flower of Tenkazu Academy]]'' (2021) == हे सुद्धा पहा == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.shin-ei-animation.jp/ शिन-ईआय एनिमेशन अधिकृत साइट] (in Japanese) [[वर्ग:ॲनिमेशन]] lkihw3qypthd6ybzr1mzux3bt618vff 2718806 2718804 2026-10-11T06:11:47Z ExclusiveEditor 130953 ExclusiveEditor ने लेख [[शिन-ई अ‍ॅनिमेशन]] वरुन [[शिन-एई अ‍ॅनिमेशन]] ला हलविला: Misspelled title 2718804 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी|location=[[निशितोक्यो]], [[तोक्यो]], जपान|homepage={{url|www.shin-ei-animation.jp}}}}'''शिन-एई अ‍ॅनिमेशन कंपनी लिमिटेड''' ([[जपानी भाषा|जपानी]]: シンエイ動画株式会社) टीव्ही असाही यांच्या मालकीचा एक जपानी अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ आहे. १९७६ मध्ये टोकियोमध्ये स्थापित, हे ए प्रॉडक्शनचा उत्तराधिकारी आहे, त्याचे संस्थापक दाकिचि कुसुबे यांनी मागील अ‍ॅनिमेशन उपक्रम केले होते, जो पूर्वी टोई अ‍ॅनिमेशनसाठी अ‍ॅनिमेटर होता. शिन-एई सर्वात लोकप्रिय दोन अ‍ॅनिम दूरचित्रवाणी मालिकेमागील अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ म्हणून ओळखले जाते: डोरेमन आणि क्रेयॉन शिन-चान, जे अजूनही अनुक्रमे १९७९ आणि १९९२ पासून जपानी टीव्हीवर चालतात.[[चित्र:Shineidoga_Headquarters.jpg|इवलेसे|शिन-एआय अ‍ॅनिमेशन मुख्यालय]] == कामाची यादी == सध्या जपानी दूरचित्रवाणीवर प्रसारित केलेली कामे '''बोल्ड आहेत''' . === दूरदर्शन === ==== 1970चे दशक ==== * ''ओरे वा टेप्पी'' (1977-78) * ''याज्ञूक्योनो उटा'' ( ''1977-79'' ) * ''हायस्कूल बेसबॉल निन्जा'' (1978) * ''[[डोरेमोन]]'' (1979-2005) * ''लाल पक्षी हार्ट'' (१ 1979 1979)) ==== 1980चे दशक ==== * ''कैबुट्सु-कुन'' (1980-82) * ''निन्जा हॅटोरी-कुन'' (1981–87) * ''गेम सेंटर अरशी'' (1982) * ''फुकुचन'' (1982–84) * ''परमन'' (1983–87) ( टीएमएस करमणूक सह-उत्पादन) * ''ओयोन्को बूनीयन'' (1984) * ''प्रो गोल्फर सारू'' (1985–88) * ''ओबेक क्रमांक क्यू-तारो'' (1985–87) * ''एस्पर मामी'' (1987-89) * ''अल्ट्रा बी'' (1987-89) * ''त्सुरूपिका हेगेमारू-कुन'' (1987-89) * ''न्यू प्रो गोल्फर सारू'' (1988) * ''बिली केन'' (1988-89) * ''ओशिनबो'' ( ''1988 -92'' ) * ''ओबोटामा-कुन'' ( ''1989 -92'' ) * ''बिली केन नांदेमो शोकाई'' (१ ''198'' 9)) * ''वाराऊ सेल्समन'' ( ''1989 -92'' ) * ''चिंपुई'' (१ – ''––-'' ))) ==== 1990चे दशक ==== * ''गटापीशी'' (१ ''––– -१ –'' ) * ''फुजिओ फुजिको एचे मुमाको'' (१ 1990 1990 ०) * ''808 चो ह्योरी केवैशी'' (१ 1990 1990 ०) * ''डोरोरोपा!'' (1991) * ''21 इमॉन'' ( ''1991 -92'' ) * '''''[[क्रेयौन शिनचैन|क्रेयॉन शिन-चॅन]]''''' (१ 1992 1992 – वर्तमान) * ''ससुराई-कुन'' (1992) * ''मन्मारू निन्झा पेंग्विन'' (१ ''–––-'' 8 8) * ''पॉवरपफ गर्ल्स'' (1997-2004, कार्टून नेटवर्कद्वारे सह-निर्मित) * ''योशिमोटो मुचिक्को मोनोगॅटरी'' (1998) * ''साप्ताहिक स्टोरीलँड'' (१ ''–––-२००१'' ) ==== 2000चे दशक ==== * ''हॅर + गुउ'' (2001) * ''अताशिन्ची'' (२००२-०9) * ''निन्जा हॅटोरी-कुन'' (2004–08) * '''''डोरामन''''' (२०० 2005 – उपस्थित) * ''फुटुतसू क्रुमी / दोन अक्रोड'' (2007) * ''गोक्यौदाई मोनोगातरी'' (२०० – -१०) ==== 2010चे दशक ==== * ''टाका!'' ''Ut झट्टो साईक नाही टोमोडाची ~ (टाके!'' ''कायमचे सर्वोत्तम मित्र)'' (२०१०-११, डिस्ने सह-निर्मित) * ''क्षेत्रातील नाइट'' (२०१२) * '''''निन्जा हॅटोरी-कुन''''' ( '''''२०१– –''''' सध्याचे, रिलायन्स मीडिया वर्क्ससह सह-निर्मित) * ''कुरोमाजो-सान गा तोरू !!'' (२०१२-२०१4) * ''माझे शेजारी सेकी'' ( ''२०१'' )) * ''डेन्कीगाई नाही होन्या-सॅन'' ( ''२०१'' )) * ''रहस्यमय जोकर'' (२०१–-२०१6) * पॉवरपफ ''गर्ल्स'' (२०१-18-१-18, कार्टून नेटवर्कद्वारे सह-निर्मित) * ''गोडपणा आणि वीज'' ( ''२०१'' ,, टीएमएस करमणूक सह-उत्पादित) * ''ट्रिकस्टर'' ( ''२०१'' ,, टीएमएस करमणूक सह-निर्मित) * ''शिन आताशी'ची'' ( ''२०१'' )) * ''लाफ्टिंग सेल्समन न्यू'' (२०१)) * ''मोहक योकाई अपार्टमेंट लाइफ'' (2017) * ''पोचिटो हॅट्सुमेई: पिकाचिन-किट'' ( ''2018–2020'', ओएलएम, इंक सह सह-निर्मित . ) * ''टीझिंग मास्टर टाकगी-सॅन'' (2018–2019) * ''बरांगा 143'' (2018–2019, एएसआय स्टुडिओ, इन्क. सह सह-निर्मित आणि टीव्ही असाही म्हणून श्रेय दिले) * ''शून्य आणि पेटा'' (२०१)) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-07-27/tokyotoon-shinei-animation-reveal-null-and-peta-multimedia-project-with-planned-anime-game/.149421|title=Tokyotoon, Shinei Animation Reveal Null & Peta Multimedia Project With Planned Anime, Game|date=July 27, 2019|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=July 27, 2019}}</ref> ==== 2020चे दशक ==== * ''आठवा मुलगा?'' ''तू माझी चेष्टा करत आहेस का?'' (2020) * ''किन दा तेरेबी'' (२०२०, ''लेस्प्रिट'' सह निर्मित) * ''मूर्ती!'' (2021) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-09-28/shin-ei-animation-81-produce-announce-idolls-tv-anime-for-january-premiere/.164588|title=Shin-Ei Animation, 81 Produce Announce Idolls! TV Anime for January Premiere|date=September 28, 2020|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=September 28, 2020}}</ref> * ''आपल्यासह जागतिक समाप्त होते: अ‍ॅनिमेशन'' (2021, डोमेराका सह-निर्मित) * ''मशिरो क्रमांक ओटो'' (2021) === चित्रपट === * ''Doraemon: Nobita's Dinosaur'' (1980) * ''Doraemon: The Records of Nobita, Spaceblazer'' (1981) * ''What Am I for Momotaro'' (1981) * ''Doraemon: Ken-chan's Adventure'' (1981) * ''Doraemon: Nobita and the Haunts of Evil'' (1982) * ''Doraemon Meets Hattori the Ninja'' (1982) * ''Kaibutsu-kun: Demon Sword'' (1982) * ''Ninja Hattori-kun: Nin Nin Ninpo Enikki no Maki'' (1982) * ''Kaibutsu-kun: Hiroshi's Betrayal'' (1982) * ''Ninja Hattori-kun: Nin Nin Furusato Daisakusen no Maki'' (1983) * ''Doraemon: Nobita and the Castle of the Undersea Devil'' (1983) * ''Doraemon: Europe Rail Travel'' (1983) * ''Perman: The Birdman Has Arrived!!'' (1983) * ''Ninja Hattori-kun + Perman: ESP Wars'' (1984) * ''Doraemon: Nobita's Great Adventure into the Underworld'' (1984) * ''Doraemon: Nobita's Little Star Wars'' (1985) * ''Ninja Hattori-kun + Perman: Ninja Beast Jippō vs. Miracle Egg'' (1985) * ''Doraemon: Nobita and the Steel Troops'' (1986) * ''Obake no Q-taro: Tobidase! Bake Bake Daisakusen'' (1986) * ''Obake no Q-taro: Susume! 1/100 Daisakusen'' (1987) * ''Doraemon: Nobita and the Knights on Dinosaurs'' (1987) * ''Doraemon: The Record of Nobita's Parallel Visit to the West'' (1988) * ''Esper Mami: Hoshizora no Dancing Doll'' (1988) * ''Doraemon: Nobita and the Birth of Japan'' (1989) * ''Mini-Dora SOS'' (1989) * ''Doraemon: Nobita and the Animal Planet'' (1990) * ''Doraemon: Nobita's Dorabian Nights'' (1991) * ''Wow, The Kid Gang of Bandits'' (1991) * ''Doraemon: Nobita and the Kingdom of Clouds'' (1992) * ''Doraemon: Nobita and the Tin Labyrinth'' (1993) * ''Crayon Shin-chan: Action Mask vs. Leotard Devil'' (1993) * ''The Sun Is Our Friend: Hold Out, the Soraemon!'' (1993) * ''Dorami-chan: Hello, Dynosis Kids!!'' (1993) * ''Doraemon: Nobita's Three Visionary Swordsmen'' (1994) * ''Crayon Shin-chan: The Secret Treasure of Buri Buri Kingdom '' (1994) * ''Doraemon: Nobita to Mirai Note'' (1994) * ''A Blue Straw Hat'' (1994) * ''Doraemon: Nobita's Diary of the Creation of the World'' (1995) * ''Crayon Shin-chan: Unkokusai's Ambition'' (1995) * ''2112: The Birth of Doraemon'' (1995) * ''Doraemon: Nobita and the Galaxy Super-express'' (1996) * ''Crayon Shin-chan: Great Adventure in Henderland'' (1996) * ''Dorami &amp;amp; Doraemons: Robot School's Seven Mysteries'' (1996) * ''Doraemon: Nobita and the Spiral City'' (1997) * ''Crayon Shin-chan: Pursuit of the Balls of Darkness'' (1997) * ''[[द पझलिंग चॅलेन्ज लेटर ऑफ द मिस्टीरीयस थीफ दोरापान|The Puzzling Challenge Letter of the Mysterious Thief Dorapan]]'' (1997) * ''Doraemon: Nobita's Great Adventure in the South Seas'' (1998) * ''Crayon Shin-chan: Blitzkrieg! Pig's Hoof's Secret Mission'' (1998) * ''Doraemon Comes Back'' (1998) * ''The Great Operating of Stinging Insects!'' (1998) * ''Doraemon: Nobita Drifts in the Universe'' (1999) * ''Crayon Shin-chan: Explosion! The Hot Spring's Feel Good Final Battle'' (1999) * ''Doraemon: Nobita's the Night Before a Wedding'' (1999) * ''The Powerpuff Girls: Blossom Came Back'' (1999) * ''Funny candy of Okashinana!?'' (1999) * ''Doraemon: Nobita and the Legend of the Sun King'' (2000) * ''Crayon Shin-chan: Jungle That Invites Storm'' (2000) * ''Doraemon: A Grandmother's Recollections'' (2000) * ''Doki Doki Wildcat Engine'' (2000) * ''Doraemon: Nobita and the Winged Braves'' (2001) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Adult Empire Strikes Back'' (2001) * ''The Powerpuff Girls Movie'' (2001) * ''Ganbare! Gian!!'' (2001) * ''Space Land's Critical Event'' (2001) * ''Doraemon: Nobita in the Robot Kingdom'' (2002) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Battle of the Warring States'' (2002) * ''The Day When I Was Born'' (2002) * ''Goal! Goal! Goal!!'' (2002) * ''Doraemon: Nobita and the Windmasters'' (2003) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! Yakiniku Road of Honor'' (2003) * ''Pa-Pa-Pa the Movie: Perman'' (2003) * ''The Powerpuff Girls: Twas The Fight Before Christmas'' (2003) * ''Pa-Pa-Pa the Movie: Perman: Tako de Pon! Ashi wa Pon!'' (2004) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Kasukabe Boys of the Evening Sun'' (2004) * ''Doraemon: Nobita in the Wan-Nyan Spacetime Odyssey'' (2004) * ''Doraemon's 25th Anniversary'' (2004) * ''Crayon Shin-chan: The Legend Called Buri Buri 3 Minutes Charge'' (2005) * ''Doraemon: Nobita's Dinosaur'' (2006) * ''Crayon Shin-chan: The Legend Called: Dance! Amigo!'' (2006) * ''The Powerpuff Girls' 10th Anniversary'' (2006) * ''Doraemon: Nobita's New Great Adventure into the Underworld'' (2007) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Singing Buttocks Bomb'' (2007) * ''Summer Days with Coo'' (2007) * ''Doraemon: Nobita and the Green Giant Legend'' (2008) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Hero of Kinpoko'' (2008) * ''The Powerpuff Girls Rule'' (2008) * ''Doraemon the Movie: Nobita's Spaceblazer'' (2009) * ''Crayon Shin-chan: Roar! Kasukabe Animal Kingdom'' (2009) * ''Doraemon: Nobita's Great Battle of the Mermaid King'' (2010) * ''Crayon Shin-chan: Super-Dimension! The Storm Called My Bride'' (2010) * ''Doraemon: Nobita and the New Steel Troops—Winged Angels'' (2011) * ''Doraemon: Nobita and the Island of Miracles—Animal Adventure'' (2012) * ''Stitch and the Planet of Sand'' (2012) * ''Doraemon: Nobita's Secret Gadget Museum'' (2013) * ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed'' (2013) * ''Doraemon: New Nobita's Great Demon—Peko and the Exploration Party of Five'' (2014) * ''Stand by Me Doraemon'' (with Shirogumi and Robot Communications) (2014) * ''Doraemon: Nobita's Space Heroes'' (2015) * ''Stitch! Perfect Memory'' (2015) * ''Crayon Shin-chan: Fast Asleep! The Great Assault on Dreamy World!'' (2016) * ''Doraemon: Nobita and the Birth of Japan 2016'' (2016) * ''Crayon Shin-chan: Invasion!! Alien Shiriri'' (2017) * ''Doraemon the Movie 2017: Great Adventure in the Antarctic Kachi Kochi'' (2017) * ''Doraemon the Movie 2018: Nobita's Treasure Island'' (2018) * ''Crayon Shin-chan: Burst Serving! Kung Fu Boys ~Ramen Rebellion~'' (2018) * ''Doraemon the Movie 2019: Nobita's Chronicle of the Moon Exploration'' (2019) * ''Crayon Shin-chan: Honeymoon Hurricane ~The Lost Hiroshi~'' (2019) * ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed 2'' (2019) * ''Doraemon: Nobita's New Dinosaur'' (2020) * ''Crayon Shin-chan: Crash! Rakuga Kingdom and Almost Four Heroes'' (2020) * ''Stand by Me Doraemon 2'' (2020) * ''Doraemon: Nobita's Little Star Wars 2021'' (2021) * ''[[क्रेयौन शिनचैन|Crayon Shin-chan: Shrouded in Mystery! The Flower of Tenkazu Academy]]'' (2021) == हे सुद्धा पहा == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.shin-ei-animation.jp/ शिन-ईआय एनिमेशन अधिकृत साइट] (in Japanese) [[वर्ग:ॲनिमेशन]] lkihw3qypthd6ybzr1mzux3bt618vff 2718814 2718806 2026-10-11T06:14:42Z ExclusiveEditor 130953 2718814 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी|location=[[निशितोक्यो]], [[तोक्यो]], जपान|homepage={{url|www.shin-ei-animation.jp}}}}'''शिन-एई अ‍ॅनिमेशन कंपनी लिमिटेड''' ([[जपानी भाषा|जपानी]]: シンエイ動画株式会社) हा टीव्ही असाही यांच्या मालकीचा एक जपानी अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ आहे. १९७६ मध्ये टोकियो मध्ये स्थापित झालेला, हा स्टुडिओ ए प्रॉडक्शनचा उत्तराधिकारी आहे, त्याचे संस्थापक दाकिचि कुसुबे यांनी मागील अ‍ॅनिमेशन उपक्रम केले होते, जो पूर्वी टोई अ‍ॅनिमेशनसाठी अ‍ॅनिमेटर होता. शिन-एई सर्वात लोकप्रिय दोन अ‍ॅनिम दूरचित्रवाणी मालिकेमागील अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओ म्हणून ओळखले जाते: डोरेमन आणि क्रेयॉन शिन-चान, जे अजूनही अनुक्रमे १९७९ आणि १९९२ पासून जपानी टीव्हीवर चालतात.[[चित्र:Shineidoga_Headquarters.jpg|इवलेसे|शिन-एआय अ‍ॅनिमेशन मुख्यालय]] == कामाची यादी == सध्या जपानी दूरचित्रवाणीवर प्रसारित केलेली कामे '''बोल्ड आहेत''' . === दूरदर्शन === ==== 1970चे दशक ==== * ''ओरे वा टेप्पी'' (1977-78) * ''याज्ञूक्योनो उटा'' ( ''1977-79'' ) * ''हायस्कूल बेसबॉल निन्जा'' (1978) * ''[[डोरेमोन]]'' (1979-2005) * ''लाल पक्षी हार्ट'' (१ 1979 1979)) ==== 1980चे दशक ==== * ''कैबुट्सु-कुन'' (1980-82) * ''निन्जा हॅटोरी-कुन'' (1981–87) * ''गेम सेंटर अरशी'' (1982) * ''फुकुचन'' (1982–84) * ''परमन'' (1983–87) ( टीएमएस करमणूक सह-उत्पादन) * ''ओयोन्को बूनीयन'' (1984) * ''प्रो गोल्फर सारू'' (1985–88) * ''ओबेक क्रमांक क्यू-तारो'' (1985–87) * ''एस्पर मामी'' (1987-89) * ''अल्ट्रा बी'' (1987-89) * ''त्सुरूपिका हेगेमारू-कुन'' (1987-89) * ''न्यू प्रो गोल्फर सारू'' (1988) * ''बिली केन'' (1988-89) * ''ओशिनबो'' ( ''1988 -92'' ) * ''ओबोटामा-कुन'' ( ''1989 -92'' ) * ''बिली केन नांदेमो शोकाई'' (१ ''198'' 9)) * ''वाराऊ सेल्समन'' ( ''1989 -92'' ) * ''चिंपुई'' (१ – ''––-'' ))) ==== 1990चे दशक ==== * ''गटापीशी'' (१ ''––– -१ –'' ) * ''फुजिओ फुजिको एचे मुमाको'' (१ 1990 1990 ०) * ''808 चो ह्योरी केवैशी'' (१ 1990 1990 ०) * ''डोरोरोपा!'' (1991) * ''21 इमॉन'' ( ''1991 -92'' ) * '''''[[क्रेयौन शिनचैन|क्रेयॉन शिन-चॅन]]''''' (१ 1992 1992 – वर्तमान) * ''ससुराई-कुन'' (1992) * ''मन्मारू निन्झा पेंग्विन'' (१ ''–––-'' 8 8) * ''पॉवरपफ गर्ल्स'' (1997-2004, कार्टून नेटवर्कद्वारे सह-निर्मित) * ''योशिमोटो मुचिक्को मोनोगॅटरी'' (1998) * ''साप्ताहिक स्टोरीलँड'' (१ ''–––-२००१'' ) ==== 2000चे दशक ==== * ''हॅर + गुउ'' (2001) * ''अताशिन्ची'' (२००२-०9) * ''निन्जा हॅटोरी-कुन'' (2004–08) * '''''डोरामन''''' (२०० 2005 – उपस्थित) * ''फुटुतसू क्रुमी / दोन अक्रोड'' (2007) * ''गोक्यौदाई मोनोगातरी'' (२०० – -१०) ==== 2010चे दशक ==== * ''टाका!'' ''Ut झट्टो साईक नाही टोमोडाची ~ (टाके!'' ''कायमचे सर्वोत्तम मित्र)'' (२०१०-११, डिस्ने सह-निर्मित) * ''क्षेत्रातील नाइट'' (२०१२) * '''''निन्जा हॅटोरी-कुन''''' ( '''''२०१– –''''' सध्याचे, रिलायन्स मीडिया वर्क्ससह सह-निर्मित) * ''कुरोमाजो-सान गा तोरू !!'' (२०१२-२०१4) * ''माझे शेजारी सेकी'' ( ''२०१'' )) * ''डेन्कीगाई नाही होन्या-सॅन'' ( ''२०१'' )) * ''रहस्यमय जोकर'' (२०१–-२०१6) * पॉवरपफ ''गर्ल्स'' (२०१-18-१-18, कार्टून नेटवर्कद्वारे सह-निर्मित) * ''गोडपणा आणि वीज'' ( ''२०१'' ,, टीएमएस करमणूक सह-उत्पादित) * ''ट्रिकस्टर'' ( ''२०१'' ,, टीएमएस करमणूक सह-निर्मित) * ''शिन आताशी'ची'' ( ''२०१'' )) * ''लाफ्टिंग सेल्समन न्यू'' (२०१)) * ''मोहक योकाई अपार्टमेंट लाइफ'' (2017) * ''पोचिटो हॅट्सुमेई: पिकाचिन-किट'' ( ''2018–2020'', ओएलएम, इंक सह सह-निर्मित . ) * ''टीझिंग मास्टर टाकगी-सॅन'' (2018–2019) * ''बरांगा 143'' (2018–2019, एएसआय स्टुडिओ, इन्क. सह सह-निर्मित आणि टीव्ही असाही म्हणून श्रेय दिले) * ''शून्य आणि पेटा'' (२०१)) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-07-27/tokyotoon-shinei-animation-reveal-null-and-peta-multimedia-project-with-planned-anime-game/.149421|title=Tokyotoon, Shinei Animation Reveal Null & Peta Multimedia Project With Planned Anime, Game|date=July 27, 2019|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=July 27, 2019}}</ref> ==== 2020चे दशक ==== * ''आठवा मुलगा?'' ''तू माझी चेष्टा करत आहेस का?'' (2020) * ''किन दा तेरेबी'' (२०२०, ''लेस्प्रिट'' सह निर्मित) * ''मूर्ती!'' (2021) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-09-28/shin-ei-animation-81-produce-announce-idolls-tv-anime-for-january-premiere/.164588|title=Shin-Ei Animation, 81 Produce Announce Idolls! TV Anime for January Premiere|date=September 28, 2020|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=September 28, 2020}}</ref> * ''आपल्यासह जागतिक समाप्त होते: अ‍ॅनिमेशन'' (2021, डोमेराका सह-निर्मित) * ''मशिरो क्रमांक ओटो'' (2021) === चित्रपट === * ''Doraemon: Nobita's Dinosaur'' (1980) * ''Doraemon: The Records of Nobita, Spaceblazer'' (1981) * ''What Am I for Momotaro'' (1981) * ''Doraemon: Ken-chan's Adventure'' (1981) * ''Doraemon: Nobita and the Haunts of Evil'' (1982) * ''Doraemon Meets Hattori the Ninja'' (1982) * ''Kaibutsu-kun: Demon Sword'' (1982) * ''Ninja Hattori-kun: Nin Nin Ninpo Enikki no Maki'' (1982) * ''Kaibutsu-kun: Hiroshi's Betrayal'' (1982) * ''Ninja Hattori-kun: Nin Nin Furusato Daisakusen no Maki'' (1983) * ''Doraemon: Nobita and the Castle of the Undersea Devil'' (1983) * ''Doraemon: Europe Rail Travel'' (1983) * ''Perman: The Birdman Has Arrived!!'' (1983) * ''Ninja Hattori-kun + Perman: ESP Wars'' (1984) * ''Doraemon: Nobita's Great Adventure into the Underworld'' (1984) * ''Doraemon: Nobita's Little Star Wars'' (1985) * ''Ninja Hattori-kun + Perman: Ninja Beast Jippō vs. Miracle Egg'' (1985) * ''Doraemon: Nobita and the Steel Troops'' (1986) * ''Obake no Q-taro: Tobidase! Bake Bake Daisakusen'' (1986) * ''Obake no Q-taro: Susume! 1/100 Daisakusen'' (1987) * ''Doraemon: Nobita and the Knights on Dinosaurs'' (1987) * ''Doraemon: The Record of Nobita's Parallel Visit to the West'' (1988) * ''Esper Mami: Hoshizora no Dancing Doll'' (1988) * ''Doraemon: Nobita and the Birth of Japan'' (1989) * ''Mini-Dora SOS'' (1989) * ''Doraemon: Nobita and the Animal Planet'' (1990) * ''Doraemon: Nobita's Dorabian Nights'' (1991) * ''Wow, The Kid Gang of Bandits'' (1991) * ''Doraemon: Nobita and the Kingdom of Clouds'' (1992) * ''Doraemon: Nobita and the Tin Labyrinth'' (1993) * ''Crayon Shin-chan: Action Mask vs. Leotard Devil'' (1993) * ''The Sun Is Our Friend: Hold Out, the Soraemon!'' (1993) * ''Dorami-chan: Hello, Dynosis Kids!!'' (1993) * ''Doraemon: Nobita's Three Visionary Swordsmen'' (1994) * ''Crayon Shin-chan: The Secret Treasure of Buri Buri Kingdom '' (1994) * ''Doraemon: Nobita to Mirai Note'' (1994) * ''A Blue Straw Hat'' (1994) * ''Doraemon: Nobita's Diary of the Creation of the World'' (1995) * ''Crayon Shin-chan: Unkokusai's Ambition'' (1995) * ''2112: The Birth of Doraemon'' (1995) * ''Doraemon: Nobita and the Galaxy Super-express'' (1996) * ''Crayon Shin-chan: Great Adventure in Henderland'' (1996) * ''Dorami &amp;amp; Doraemons: Robot School's Seven Mysteries'' (1996) * ''Doraemon: Nobita and the Spiral City'' (1997) * ''Crayon Shin-chan: Pursuit of the Balls of Darkness'' (1997) * ''[[द पझलिंग चॅलेन्ज लेटर ऑफ द मिस्टीरीयस थीफ दोरापान|The Puzzling Challenge Letter of the Mysterious Thief Dorapan]]'' (1997) * ''Doraemon: Nobita's Great Adventure in the South Seas'' (1998) * ''Crayon Shin-chan: Blitzkrieg! Pig's Hoof's Secret Mission'' (1998) * ''Doraemon Comes Back'' (1998) * ''The Great Operating of Stinging Insects!'' (1998) * ''Doraemon: Nobita Drifts in the Universe'' (1999) * ''Crayon Shin-chan: Explosion! The Hot Spring's Feel Good Final Battle'' (1999) * ''Doraemon: Nobita's the Night Before a Wedding'' (1999) * ''The Powerpuff Girls: Blossom Came Back'' (1999) * ''Funny candy of Okashinana!?'' (1999) * ''Doraemon: Nobita and the Legend of the Sun King'' (2000) * ''Crayon Shin-chan: Jungle That Invites Storm'' (2000) * ''Doraemon: A Grandmother's Recollections'' (2000) * ''Doki Doki Wildcat Engine'' (2000) * ''Doraemon: Nobita and the Winged Braves'' (2001) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Adult Empire Strikes Back'' (2001) * ''The Powerpuff Girls Movie'' (2001) * ''Ganbare! Gian!!'' (2001) * ''Space Land's Critical Event'' (2001) * ''Doraemon: Nobita in the Robot Kingdom'' (2002) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Battle of the Warring States'' (2002) * ''The Day When I Was Born'' (2002) * ''Goal! Goal! Goal!!'' (2002) * ''Doraemon: Nobita and the Windmasters'' (2003) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! Yakiniku Road of Honor'' (2003) * ''Pa-Pa-Pa the Movie: Perman'' (2003) * ''The Powerpuff Girls: Twas The Fight Before Christmas'' (2003) * ''Pa-Pa-Pa the Movie: Perman: Tako de Pon! Ashi wa Pon!'' (2004) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Kasukabe Boys of the Evening Sun'' (2004) * ''Doraemon: Nobita in the Wan-Nyan Spacetime Odyssey'' (2004) * ''Doraemon's 25th Anniversary'' (2004) * ''Crayon Shin-chan: The Legend Called Buri Buri 3 Minutes Charge'' (2005) * ''Doraemon: Nobita's Dinosaur'' (2006) * ''Crayon Shin-chan: The Legend Called: Dance! Amigo!'' (2006) * ''The Powerpuff Girls' 10th Anniversary'' (2006) * ''Doraemon: Nobita's New Great Adventure into the Underworld'' (2007) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Singing Buttocks Bomb'' (2007) * ''Summer Days with Coo'' (2007) * ''Doraemon: Nobita and the Green Giant Legend'' (2008) * ''Crayon Shin-chan: Fierceness That Invites Storm! The Hero of Kinpoko'' (2008) * ''The Powerpuff Girls Rule'' (2008) * ''Doraemon the Movie: Nobita's Spaceblazer'' (2009) * ''Crayon Shin-chan: Roar! Kasukabe Animal Kingdom'' (2009) * ''Doraemon: Nobita's Great Battle of the Mermaid King'' (2010) * ''Crayon Shin-chan: Super-Dimension! The Storm Called My Bride'' (2010) * ''Doraemon: Nobita and the New Steel Troops—Winged Angels'' (2011) * ''Doraemon: Nobita and the Island of Miracles—Animal Adventure'' (2012) * ''Stitch and the Planet of Sand'' (2012) * ''Doraemon: Nobita's Secret Gadget Museum'' (2013) * ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed'' (2013) * ''Doraemon: New Nobita's Great Demon—Peko and the Exploration Party of Five'' (2014) * ''Stand by Me Doraemon'' (with Shirogumi and Robot Communications) (2014) * ''Doraemon: Nobita's Space Heroes'' (2015) * ''Stitch! Perfect Memory'' (2015) * ''Crayon Shin-chan: Fast Asleep! The Great Assault on Dreamy World!'' (2016) * ''Doraemon: Nobita and the Birth of Japan 2016'' (2016) * ''Crayon Shin-chan: Invasion!! Alien Shiriri'' (2017) * ''Doraemon the Movie 2017: Great Adventure in the Antarctic Kachi Kochi'' (2017) * ''Doraemon the Movie 2018: Nobita's Treasure Island'' (2018) * ''Crayon Shin-chan: Burst Serving! Kung Fu Boys ~Ramen Rebellion~'' (2018) * ''Doraemon the Movie 2019: Nobita's Chronicle of the Moon Exploration'' (2019) * ''Crayon Shin-chan: Honeymoon Hurricane ~The Lost Hiroshi~'' (2019) * ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed 2'' (2019) * ''Doraemon: Nobita's New Dinosaur'' (2020) * ''Crayon Shin-chan: Crash! Rakuga Kingdom and Almost Four Heroes'' (2020) * ''Stand by Me Doraemon 2'' (2020) * ''Doraemon: Nobita's Little Star Wars 2021'' (2021) * ''[[क्रेयौन शिनचैन|Crayon Shin-chan: Shrouded in Mystery! The Flower of Tenkazu Academy]]'' (2021) == हे सुद्धा पहा == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.shin-ei-animation.jp/ शिन-ईआय एनिमेशन अधिकृत साइट] (in Japanese) [[वर्ग:ॲनिमेशन]] ck85of9uzbnb599tb8yo7fm6x0657vn 0 279042 2718608 2717146 2026-10-10T15:34:54Z ~2026-41910-22 185743 /* २८ सप्टेंबर २०२६ ते चालू */ 2718608 wikitext text/x-wiki '''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते. = [[झी मराठी]] भाग १ = == मे २०१३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[तू तिथे मी]] | * सोम-शनि संध्या. ७ वाजता * दर रविवारी दुपारी १ वाजता |- | [[राधा ही बावरी]] | * सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता |- | [[उंच माझा झोका]] | * सोम-शनि रात्री ८ वाजता * दर रविवारी दुपारी २ वाजता |- | [[मला सासू हवी]] | * सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता |} == मे २०१४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[जावई विकत घेणे आहे]] | संध्या. ७.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[होणार सून मी ह्या घरची]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| |- | [[जुळून येती रेशीमगाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[नांदा सौख्य भरे]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझे पती सौभाग्यवती]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१७ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[खुलता कळी खुलेना]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१८ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[तुझं माझं ब्रेकअप]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] | रात्री ९ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लाडाची मी लेक गं!]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अग्गंबाई सासूबाई]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[माझा होशील ना]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[महा मिनिस्टर]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[मन झालं बाजिंद]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मन उडु उडु झालं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] | रात्री ९ वाजता |} == सप्टेंबर २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तू चाल पुढं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[नवा गडी नवं राज्य]] | रात्री ९ वाजता |} = [[झी मराठी]] भाग २ = == १८ मार्च ते २३ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | ७ एप्रिल सोडून |} == २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | संध्या. ६.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता | २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |} == २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="3"| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |} == २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |} == १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |} == १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | १८ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ | |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | १८ आणि २५ मे सोडून |} == जून २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १ आणि २८ जून सोडून |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="4"| १, ८ आणि २८ जून सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} == जुलै २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | फक्त ६ जुलै |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १३ जुलै सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २० जुलै सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २६-२७ जुलै सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |} == ऑगस्ट २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ३०-३१ ऑगस्ट सोडून |} == १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ सप्टेंबर सोडून |} == ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून |} == १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २१ डिसेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ११ आणि १८ जानेवारी सोडून |} == १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ८ आणि १४ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| १४ मार्च सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |} == १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |} == १३ एप्रिल ते १७ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="4"| |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | १० मे सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| ३ मे सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} == १८ मे ते १४ जून २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| ३१ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| २४, ३१ मे सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | ३१ मे सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | rowspan="4"| २४ मे सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} == १५ जून ते १६ ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| २६ जुलै सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | २१, २८ जून आणि ९ ऑगस्ट सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१ जून सोडून |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| २१ आणि २८ जून सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| २१ जून सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} == १७ ऑगस्ट ते २७ सप्टेंबर २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| ६, १३, २० आणि २७ सप्टेंबर सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | ३० ऑगस्ट, १३ आणि २० सप्टेंबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | ३० ऑगस्ट आणि २० सप्टेंबर सोडून |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | ३० ऑगस्ट, ७, १३ आणि २० सप्टेंबर सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | ३० ऑगस्ट, ७ आणि २० सप्टेंबर सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | ३० ऑगस्ट, ७ आणि २० सप्टेंबर सोडून |} == २८ सप्टेंबर २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] | संध्या. ६.३० वाजता | १८ ऑक्टोबर सोडून |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| १८ ऑक्टोबर सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |} = [[कलर्स मराठी]] = == ऑगस्ट २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | बायको अशी हव्वी | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ९.३० वाजता |} == ऑक्टोबर २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == नोव्हें-डिसें २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == जाने-फेब्रु २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | तुझ्या रूपाचं चांदणं | रात्री ९.३० वाजता |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |} == जून-१७ जुलै २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="3"| जुलै सोडून |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |- | लेक माझी दुर्गा | रात्री १०.३० वाजता |} == जून २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री १०.३० वाजता |} == जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| ३० जुलै सोडून |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]] | रात्री १०.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ११ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सिंधुताई माझी माई | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १ ऑक्टोबर सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५ मे सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता | फक्त १४ आणि २१ एप्रिल |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून |} == १० जून ते २८ जुलै २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| २१ जुलै सोडून |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | २१ आणि २८ जुलै सोडून |} == २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सुख कळले | संध्या. ६.३० वाजता |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा. | रात्री ८.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ९ वाजता |- | लय आवडतेस तू मला | रात्री ९.३० वाजता |} == १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | rowspan="2"| |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ | १८ मे सोडून |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० | |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | लय आवडतेस तू मला | दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३० | |} == १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ |} == ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ६.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २ ते २२ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २३ मार्च ते १९ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ६ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |} == २० एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ८.४५ वाजता |} = [[स्टार प्रवाह]] = == ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर |- | श्री गुरुदेव दत्त | संध्या. ७.३० वाजता |} == जाने-फेब्रुवारी २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] | रात्री ८ वाजता |- | [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == एप्रिल-मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून |- | [[सहकुटुंब सहपरिवार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[रंग माझा वेगळा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[फुलाला सुगंध मातीचा]] | रात्री ८.३० वाजता |} == मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="4"| फक्त २३ आणि ३० मार्च |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १६ मार्च सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.१५ वाजता |} == एप्रिल-मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता | १८ मे सोडून |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता | १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[साधी माणसं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| १८ मे सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री १० वाजता | २० एप्रिल सोडून |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री १०.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | रात्री ११ वाजता | |} == १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="8"| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | काजळमाया | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="5"| |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० | २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | |- | काजळमाया | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ | २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून |} == १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता | २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | नशीबवान | दुपारी २.३० वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून |- | [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने | संध्या. ६.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च सोडून |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | रात्री १० वाजता | २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता | १५ मार्च सोडून |} == २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="9"| |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | २-३ मे सोडून |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | ३ मे सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | rowspan="2"| |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता |} == १ जून ते २८ जून २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="8"| २१ जून सोडून |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] / [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | |- | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २१ जून सोडून |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | rowspan="2"| |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | २१ जून सोडून |} == २९ जून ते ९ ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | विसरु नको तू मला | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[सुना येती घरा]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | पाठराखीण | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ |- | आनंदी | दुपारी ३ आणि रात्री ९.३० |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ४ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ४.३० आणि रात्री ११ |} == १० ते ३० ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="9"| |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता |- | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता |- | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २९ आणि ३० ऑगस्ट सोडून |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | rowspan="2"| |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता | फक्त १० ते १६ ऑगस्ट |} == ३१ ऑगस्ट ते २७ सप्टेंबर २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता |- | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता |- | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता |} == २८ सप्टेंबर २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[वचन दिले तू मला]] / आमच्या लाडक्या नाईक बाई | दुपारी १ वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता |- | आमच्या लाडक्या नाईक बाई / [[मराठी मिडियम]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता |- | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता |- | मी कात टाकली | रात्री १०.३० वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री ११ वाजता |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:कलर्स मराठी]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] ooormntqrdma913o9ikup8f2efbxwlc 2718610 2718608 2026-10-10T15:35:30Z ~2026-41910-22 185743 2718610 wikitext text/x-wiki '''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते. = [[झी मराठी]] भाग १ = == मे २०१३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[तू तिथे मी]] | * सोम-शनि संध्या. ७ वाजता * दर रविवारी दुपारी १ वाजता |- | [[राधा ही बावरी]] | * सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता |- | [[उंच माझा झोका]] | * सोम-शनि रात्री ८ वाजता * दर रविवारी दुपारी २ वाजता |- | [[मला सासू हवी]] | * सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता |} == मे २०१४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[जावई विकत घेणे आहे]] | संध्या. ७.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[होणार सून मी ह्या घरची]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| |- | [[जुळून येती रेशीमगाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[नांदा सौख्य भरे]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझे पती सौभाग्यवती]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१७ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[खुलता कळी खुलेना]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१८ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[तुझं माझं ब्रेकअप]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] | रात्री ९ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लाडाची मी लेक गं!]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अग्गंबाई सासूबाई]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[माझा होशील ना]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[महा मिनिस्टर]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[मन झालं बाजिंद]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मन उडु उडु झालं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] | रात्री ९ वाजता |} == सप्टेंबर २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तू चाल पुढं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[नवा गडी नवं राज्य]] | रात्री ९ वाजता |} = [[झी मराठी]] भाग २ = == १८ मार्च ते २३ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | ७ एप्रिल सोडून |} == २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | संध्या. ६.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता | २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |} == २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="3"| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |} == २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |} == १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |} == १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | १८ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ | |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | १८ आणि २५ मे सोडून |} == जून २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १ आणि २८ जून सोडून |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="4"| १, ८ आणि २८ जून सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} == जुलै २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | फक्त ६ जुलै |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १३ जुलै सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २० जुलै सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २६-२७ जुलै सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |} == ऑगस्ट २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ३०-३१ ऑगस्ट सोडून |} == १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ सप्टेंबर सोडून |} == ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून |} == १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २१ डिसेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ११ आणि १८ जानेवारी सोडून |} == १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ८ आणि १४ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| १४ मार्च सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |} == १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |} == १३ एप्रिल ते १७ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="4"| |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | १० मे सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| ३ मे सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} == १८ मे ते १४ जून २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| ३१ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| २४, ३१ मे सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | ३१ मे सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | rowspan="4"| २४ मे सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} == १५ जून ते १६ ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| २६ जुलै सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | २१, २८ जून आणि ९ ऑगस्ट सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१ जून सोडून |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| २१ आणि २८ जून सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| २१ जून सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} == १७ ऑगस्ट ते २७ सप्टेंबर २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| ६, १३, २० आणि २७ सप्टेंबर सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | ३० ऑगस्ट, १३ आणि २० सप्टेंबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | ३० ऑगस्ट आणि २० सप्टेंबर सोडून |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | ३० ऑगस्ट, ७, १३ आणि २० सप्टेंबर सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | ३० ऑगस्ट, ७ आणि २० सप्टेंबर सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | ३० ऑगस्ट, ७ आणि २० सप्टेंबर सोडून |} == २८ सप्टेंबर २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="4"| १८ ऑक्टोबर सोडून |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |} = [[कलर्स मराठी]] = == ऑगस्ट २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | बायको अशी हव्वी | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ९.३० वाजता |} == ऑक्टोबर २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == नोव्हें-डिसें २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == जाने-फेब्रु २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | तुझ्या रूपाचं चांदणं | रात्री ९.३० वाजता |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |} == जून-१७ जुलै २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="3"| जुलै सोडून |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |- | लेक माझी दुर्गा | रात्री १०.३० वाजता |} == जून २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री १०.३० वाजता |} == जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| ३० जुलै सोडून |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]] | रात्री १०.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ११ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सिंधुताई माझी माई | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १ ऑक्टोबर सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५ मे सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता | फक्त १४ आणि २१ एप्रिल |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून |} == १० जून ते २८ जुलै २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| २१ जुलै सोडून |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | २१ आणि २८ जुलै सोडून |} == २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सुख कळले | संध्या. ६.३० वाजता |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा. | रात्री ८.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ९ वाजता |- | लय आवडतेस तू मला | रात्री ९.३० वाजता |} == १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | rowspan="2"| |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ | १८ मे सोडून |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० | |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | लय आवडतेस तू मला | दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३० | |} == १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ |} == ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ६.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २ ते २२ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २३ मार्च ते १९ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ६ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |} == २० एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ८.४५ वाजता |} = [[स्टार प्रवाह]] = == ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर |- | श्री गुरुदेव दत्त | संध्या. ७.३० वाजता |} == जाने-फेब्रुवारी २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] | रात्री ८ वाजता |- | [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == एप्रिल-मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून |- | [[सहकुटुंब सहपरिवार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[रंग माझा वेगळा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[फुलाला सुगंध मातीचा]] | रात्री ८.३० वाजता |} == मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="4"| फक्त २३ आणि ३० मार्च |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १६ मार्च सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.१५ वाजता |} == एप्रिल-मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता | १८ मे सोडून |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता | १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[साधी माणसं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| १८ मे सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री १० वाजता | २० एप्रिल सोडून |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री १०.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | रात्री ११ वाजता | |} == १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="8"| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | काजळमाया | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="5"| |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० | २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | |- | काजळमाया | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ | २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून |} == १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता | २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | नशीबवान | दुपारी २.३० वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून |- | [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने | संध्या. ६.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च सोडून |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | रात्री १० वाजता | २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता | १५ मार्च सोडून |} == २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="9"| |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | २-३ मे सोडून |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | ३ मे सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | rowspan="2"| |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता |} == १ जून ते २८ जून २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="8"| २१ जून सोडून |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] / [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | |- | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २१ जून सोडून |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | rowspan="2"| |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | २१ जून सोडून |} == २९ जून ते ९ ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | विसरु नको तू मला | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[सुना येती घरा]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | पाठराखीण | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ |- | आनंदी | दुपारी ३ आणि रात्री ९.३० |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ४ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ४.३० आणि रात्री ११ |} == १० ते ३० ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="9"| |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता |- | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता |- | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २९ आणि ३० ऑगस्ट सोडून |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | rowspan="2"| |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता | फक्त १० ते १६ ऑगस्ट |} == ३१ ऑगस्ट ते २७ सप्टेंबर २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता |- | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता |- | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता |} == २८ सप्टेंबर २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[वचन दिले तू मला]] / आमच्या लाडक्या नाईक बाई | दुपारी १ वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता |- | आमच्या लाडक्या नाईक बाई / [[मराठी मिडियम]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता |- | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता |- | मी कात टाकली | रात्री १०.३० वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री ११ वाजता |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:कलर्स मराठी]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 3qsdknekwqhbs61wu86ve8mso07qzfn 0 282294 2718739 2555111 2026-10-11T03:44:33Z अभय नातू 206 /* विजेते */ 2718739 wikitext text/x-wiki {{Infobox award|name=फिल्मफेअर मराठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कार|image=Deepak Dobriyal in 2013.jpg|caption=२०२१ प्राप्त कर्ते– दीपक दोब्रीयल|awarded_for=|presenter=[[फिल्मफेअर]]|country=[[भारत]]|year=|holder=''दीपक दोब्रीयल'' (२०२१)|website=}} '''फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कार''' दरवर्षी [[फिल्मफेअर]] नियतकालिकातर्फे [[मराठी चित्रपट]]ामधील सर्वोत्तम [[मराठी चित्रपट अभिनेते|अभिनेत्याला]] दिला जातो. हा [[मराठी फिल्मफेअर पुरस्कार]]ांमधील एक [[पुरस्कार]] आहे. आजवर [[श्रीराम लागू]] यांनी हा पुरस्कार सर्वधिक वेळा (३) जिंकला आहे. == विजेते == === १९४० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९४३''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''छत्रपती शिवाजी''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९४७''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''[[गनिमी कावा]]''' |} === १९५० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९५१''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''स्वाराज्याचा शिलेदार''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९५६''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''[[पावन खिंड|पावनखिंड]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९५९''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''सांगते ऐका''' |} === १९६० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९६५''' |'''''[[चंद्रकांत मांडरे]]''''' |'''[[साधी माणसे (चित्रपट)|साधी माणसं]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९६६''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''मल्हारी मार्तंड''' |} === १९७० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७४''' |'''''[[श्रीराम लागू]]''''' |'''सुगंधी कट्टा''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७५''' |'''''[[श्रीराम लागू]]''''' |'''[[सामना (चित्रपट)|सामना]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७६''' |'''''[[रवींद्र महाजनी]]''''' |'''[[झुंज (मराठी चित्रपट)|झुंज]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७७''' |'''''[[श्रीराम लागू]]''''' |'''भिंगरी''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७८''' |'''''[[यशवंत दत्त]]''''' |'''भैरु पैलवान की जय''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७९''' |'''''[[सचिन पिळगांवकर]]''''' |'''अष्टविनायक''' |} === १९८० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८०''' |'''''[[निळू फुले]]''''' |'''सहकार सम्राट''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८१''' |'''''[[अमोल पालेकर]]''''' |'''[[आक्रीत (चित्रपट)|आक्रीत]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८२''' |'''''[[अशोक सराफ]]''''' |'''गोंधळात गोंधळ''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८३''' |'''''[[अशोक सराफ]]''''' |'''[[गोष्ट धमाल नाम्याची (चित्रपट)|गोष्ट धमाल नाम्याची]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८४''' |'''''[[लक्ष्मीकांत बेर्डे]]''''' |'''लेक चालली सासरला''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८५''' |'''''[[लक्ष्मीकांत बेर्डे]]''''' |'''[[धूमधडाका (चित्रपट)|धुमधडाका]]''' |} === १९९० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९४''' |'''''[[विक्रम गोखले]]''''' |'''वजीर''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९५''' |'''''[[सयाजी शिंदे]]''''' |'''[[अबोली]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९६''' |'''''[[अशोक सराफ]]''''' |'''सुना येती घरा''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९७''' |'''''[[मोहन जोशी]]''''' |'''राव साहेब''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९८''' |'''''[[मोहन जोशी]]''''' |'''[[तू तिथं मी (चित्रपट)|तू तिथे मी]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९९''' |'''''[[दिलीप प्रभावळकर]]''''' |'''[[रात्र आरंभ (चित्रपट)|रात्र आरंभ]]''' |} === २०१० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०१५''' |'''''[[नाना पाटेकर]]''''' |'''[[डॉ. प्रकाश बाबा आमटे (चित्रपट)|डॉ. प्रकाश बाबा आमटे]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०१६''' |'''''[[सचिन पिळगांवकर]]''''' |'''[[कट्यार काळजात घुसली (चित्रपट)|कट्यार काळजात घुसली]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०१७''' |'''''[[नाना पाटेकर]]''''' |'''[[नटसम्राट]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०१८''' |'''''[[अमेय वाघ]]''''' |'''[[मुरांबा]]''' |} === २०२० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२१''' |'''''[[दीपक दोब्रीयाल|दीपक दोब्रीयल]]''''' |'''[[बाबा (मराठी चित्रपट)|बाबा]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२२''' |'''''[[प्रसाद ओक]]''''' |'''[[धर्मवीर (चित्रपट)|धर्मवीर]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२३''' |'''''[[अंकुश चौधरी]]''''' |'''[[महाराष्ट्र शाहीर]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२४''' |'''''[[स्वप्निल जोशी]]''''' |'''[[वाळवी (चित्रपट)|वाळवी]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२५''' |'''''[[जितेंद्र जोशी]]''''' |'''[[घर बंदूक बिरयानी]]''' |} == उत्कृष्ट नमुना == * '''६ पुरस्कार जिंकले:''' [[सूर्यकांत मांढरे]] * '''३ पुरस्कार जिंकले:''' [[श्रीराम लागू]], [[अशोक सराफ]] * '''२ पुरस्कार जिंकले:''' [[नाना पाटेकर]], [[सचिन पिळगांवकर]], [[लक्ष्मीकांत बेर्डे]], [[मोहन जोशी]] * '''वयस्कर विजेते:''' [[नाना पाटेकर]] * '''तरुण विजेते:''' [[सचिन पिळगांवकर]] * '''एकदा ही न जिंकता नामांकने:''' [[स्वप्नील जोशी]], [[सचिन खेडेकर]] [[वर्ग:फिल्मफेर मराठी पुरस्कार|अभिनेता]] [[वर्ग:अभिनेत्यांसाठी पुरस्कार]] 3bzg76mbpi6l9xhp5eybn2qs3yjzj1f 2718740 2718739 2026-10-11T03:45:19Z अभय नातू 206 /* उत्कृष्ट नमुना */ 2718740 wikitext text/x-wiki {{Infobox award|name=फिल्मफेअर मराठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कार|image=Deepak Dobriyal in 2013.jpg|caption=२०२१ प्राप्त कर्ते– दीपक दोब्रीयल|awarded_for=|presenter=[[फिल्मफेअर]]|country=[[भारत]]|year=|holder=''दीपक दोब्रीयल'' (२०२१)|website=}} '''फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कार''' दरवर्षी [[फिल्मफेअर]] नियतकालिकातर्फे [[मराठी चित्रपट]]ामधील सर्वोत्तम [[मराठी चित्रपट अभिनेते|अभिनेत्याला]] दिला जातो. हा [[मराठी फिल्मफेअर पुरस्कार]]ांमधील एक [[पुरस्कार]] आहे. आजवर [[श्रीराम लागू]] यांनी हा पुरस्कार सर्वधिक वेळा (३) जिंकला आहे. == विजेते == === १९४० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९४३''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''छत्रपती शिवाजी''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९४७''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''[[गनिमी कावा]]''' |} === १९५० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९५१''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''स्वाराज्याचा शिलेदार''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९५६''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''[[पावन खिंड|पावनखिंड]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९५९''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''सांगते ऐका''' |} === १९६० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९६५''' |'''''[[चंद्रकांत मांडरे]]''''' |'''[[साधी माणसे (चित्रपट)|साधी माणसं]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९६६''' |'''''[[सूर्यकांत मांढरे]]''''' |'''मल्हारी मार्तंड''' |} === १९७० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७४''' |'''''[[श्रीराम लागू]]''''' |'''सुगंधी कट्टा''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७५''' |'''''[[श्रीराम लागू]]''''' |'''[[सामना (चित्रपट)|सामना]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७६''' |'''''[[रवींद्र महाजनी]]''''' |'''[[झुंज (मराठी चित्रपट)|झुंज]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७७''' |'''''[[श्रीराम लागू]]''''' |'''भिंगरी''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७८''' |'''''[[यशवंत दत्त]]''''' |'''भैरु पैलवान की जय''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९७९''' |'''''[[सचिन पिळगांवकर]]''''' |'''अष्टविनायक''' |} === १९८० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८०''' |'''''[[निळू फुले]]''''' |'''सहकार सम्राट''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८१''' |'''''[[अमोल पालेकर]]''''' |'''[[आक्रीत (चित्रपट)|आक्रीत]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८२''' |'''''[[अशोक सराफ]]''''' |'''गोंधळात गोंधळ''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८३''' |'''''[[अशोक सराफ]]''''' |'''[[गोष्ट धमाल नाम्याची (चित्रपट)|गोष्ट धमाल नाम्याची]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८४''' |'''''[[लक्ष्मीकांत बेर्डे]]''''' |'''लेक चालली सासरला''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९८५''' |'''''[[लक्ष्मीकांत बेर्डे]]''''' |'''[[धूमधडाका (चित्रपट)|धुमधडाका]]''' |} === १९९० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९४''' |'''''[[विक्रम गोखले]]''''' |'''वजीर''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९५''' |'''''[[सयाजी शिंदे]]''''' |'''[[अबोली]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९६''' |'''''[[अशोक सराफ]]''''' |'''सुना येती घरा''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९७''' |'''''[[मोहन जोशी]]''''' |'''राव साहेब''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९८''' |'''''[[मोहन जोशी]]''''' |'''[[तू तिथं मी (चित्रपट)|तू तिथे मी]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''१९९९''' |'''''[[दिलीप प्रभावळकर]]''''' |'''[[रात्र आरंभ (चित्रपट)|रात्र आरंभ]]''' |} === २०१० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०१५''' |'''''[[नाना पाटेकर]]''''' |'''[[डॉ. प्रकाश बाबा आमटे (चित्रपट)|डॉ. प्रकाश बाबा आमटे]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०१६''' |'''''[[सचिन पिळगांवकर]]''''' |'''[[कट्यार काळजात घुसली (चित्रपट)|कट्यार काळजात घुसली]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०१७''' |'''''[[नाना पाटेकर]]''''' |'''[[नटसम्राट]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०१८''' |'''''[[अमेय वाघ]]''''' |'''[[मुरांबा]]''' |} === २०२० चे दशक === {| class="wikitable" style="width:auto" ! वर्ष ! अभिनेता ! चित्रपट |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२१''' |'''''[[दीपक दोब्रीयाल|दीपक दोब्रीयल]]''''' |'''[[बाबा (मराठी चित्रपट)|बाबा]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२२''' |'''''[[प्रसाद ओक]]''''' |'''[[धर्मवीर (चित्रपट)|धर्मवीर]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२३''' |'''''[[अंकुश चौधरी]]''''' |'''[[महाराष्ट्र शाहीर]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२४''' |'''''[[स्वप्निल जोशी]]''''' |'''[[वाळवी (चित्रपट)|वाळवी]]''' |- style="background:#FAEB86" | style="text-align:center" |'''२०२५''' |'''''[[जितेंद्र जोशी]]''''' |'''[[घर बंदूक बिरयानी]]''' |} == विक्रम == * '''६ पुरस्कार जिंकले:''' [[सूर्यकांत मांढरे]] * '''३ पुरस्कार जिंकले:''' [[श्रीराम लागू]], [[अशोक सराफ]] * '''२ पुरस्कार जिंकले:''' [[नाना पाटेकर]], [[सचिन पिळगांवकर]], [[लक्ष्मीकांत बेर्डे]], [[मोहन जोशी]] * '''वयस्कर विजेते:''' [[नाना पाटेकर]] * '''तरुण विजेते:''' [[सचिन पिळगांवकर]] * '''एकदा ही न जिंकता नामांकने:''' [[स्वप्नील जोशी]], [[सचिन खेडेकर]] [[वर्ग:फिल्मफेर मराठी पुरस्कार|अभिनेता]] [[वर्ग:अभिनेत्यांसाठी पुरस्कार]] lsvebiwwxvf7m7envfvzsi3t60sf959 0 289332 2718770 2206572 2026-10-11T05:58:09Z अभय नातू 206 साचा 2718770 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''बामियान प्रांत''' तथा '''बाम्यान प्रांत''' ([[दारी भाषा|दारी]]/[[पश्तो]]:ولایت بامیان) [[अफगाणिस्तान]]च्या ३४पैकी एक प्रांत आहे. देशाच्या मध्य भागात असलेल्या या प्रांतात ८ जिल्हे असून येथील लोकसंख्या ४,९५,५५७ आहे.<ref name=nsia>{{cite web |url=https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2020/06/%D8%A8%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B9-%D9%86%D8%B3%D8%AE%DB%80-%D8%A7%D9%88%D9%84.pdf |title=Estimated Population of Afghanistan 2020-21 |publisher=Islamic Republic of Afghanistan, National Statistics and Information Authority |access-date=6 June 2021 |archive-date=2020-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703171906/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2020/06/%D8%A8%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B9-%D9%86%D8%B3%D8%AE%DB%80-%D8%A7%D9%88%D9%84.pdf |url-status=dead }}</ref> यांतील बव्हंश हजारा असून काही प्रमाणात ताजिक लोकही येथे राहतात. या प्रांताचे प्रशासकीय केन्द्र [[बामियान]] आहे. सातव्या शतकात येथे बांधलेले बुद्धाचे प्रचंड पुतळे तालिबानने २००१मध्ये भग्न केले. ==चतुःसीमा== बामियान प्रांताच्या सीमा [[परवान प्रांत]], [[बाघलान प्रांत]], [[वारदाक प्रांत]], [[समानगान प्रांत]], [[सर-ए-पोल प्रांत]], [[दायकुंडी प्रांत]], [[घोर प्रांत]] आणि [[गझनी प्रांत|गझनी प्रांतांना]] लागून आहेत. ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{अफगाणिस्तानचे प्रांत}} [[वर्ग:बामियान प्रांत]] [[वर्ग:अफगाणिस्तानचे प्रांत]] e8974sczxo058ly7u1u5qrhte029e5o 0 292077 2718661 2717350 2026-10-10T19:31:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718661 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = नोरा फतेही | चित्र =Nora Fatehi in March 2022 enhanced.jpg | चित्र_रुंदी = 220px | चित्र_शीर्षक = 2022 मध्ये फतेही | पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{birth date and age|1992|2|6|df=yes}} | जन्म_स्थान = [[कॅनडा]]{{efn|सूत्रांचा दावा आहे की तिचा जन्म मॉन्ट्रियल किंवा टोरंटोमध्ये झाला होता. तथापि, स्वत: फतेहीकडून योग्य शहराबद्दल कोणतीही अधिकृत पुष्टी केली गेली नाही}}<ref>{{cite news |title="I had a crush on Hrithik Roshan," Nora Fatehi gets candid |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/i-d-right-swipe-ryan-gosling-on-tinder-says-nora-fatehi/story-x6pGaMO13SoXrdk8fkuIoK.html |access-date=24 February 2021 |work=Hindustan Times |date=20 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=5 unknown facts about 'Dilbar' girl Nora Fatehi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/5-unknown-facts-about-dilbar-girl-nora-fatehi/videoshow/69035251.cms |access-date=24 February 2021 |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया |date=25 April 2019 |language=en}}</ref> | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = नर्तक, मॉडेल, अभिनेत्री, गायक, निर्माता | राष्ट्रीयत्व = कॅनेडियन | भाषा = | कारकीर्द_काळ = २०१४ ते आजतागायत | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | ट्विटर= | संकेतस्थळ = | धर्म = | तळटिपा = }} '''नोरा फतेही''' (जन्म:[[६ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९९२|१९९२]])<ref>{{cite news|title=Rumoured couple Nora Fatehi, Angad Bedi share the same birthday; wish each other in the sweetest way possible|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rumoured-couple-nora-fatehi-angad-bedi-share-the-same-birthday-wish-each-other-in-the-sweetest-way-possible/articleshow/57016419.cms |access-date= २४ नोव्हेंबर २०२१ |work=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]] |date=१७ फेब्रुवारी २०१७}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-9-contestant-nora-fatehi-dances-like-crazy-at-her-birthday-bash/|title=Bigg Boss 9 contestant Nora Fatehi dances like crazy at her birthday party |work=[[इंडियन एक्सप्रेस]] |date=२१ एप्रिल २०१६}} </ref> ही एक [[कॅनडा|कॅनेडियन]] नर्तक, मॉडेल, अभिनेत्री, गायिका आणि निर्माती आहे, जी भारतीय चित्रपट सृष्टीत म्हणजे [[बॉलीवूड]] मध्ये तिच्या कामासाठी ओळखली जाते. तिने हिंदी, तेलुगू, मल्याळम आणि तामिळ चित्रपटांमध्ये देखील काम केले आहे. तिने बॉलिवूड चित्रपट ''रोअर: टायगर्स ऑफ सुंदरबन'' मधून [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटसृष्टीत]] पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=http://roarthefilm.com/cast.html|title=Roar : Tigers Of The Sundarbans - Cast|publisher=roarthefilm.com|access-date=8 January 2021|archive-date=2018-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911032516/http://roarthefilm.com/cast.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Make way for Moroccan model Nora Fatehi as she makes her debut with Roar |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/moroccan-model-nora-fatehi-debut-with-roar-tigers-of-the-sunderbans-223157-2014-10-14 |access-date=3 February 2021 |work=India Today |date=14 October 2014 |language=en}}</ref> तिने तेलुगू चित्रपटसृष्टीत ''टेम्पर'', ''बाहुबली: द बिगिनिंग'' आणि ''किक-२'' सारख्या चित्रपटांमध्ये 'मसाला गीत' (आयटम नंबर) करून लोकप्रियता मिळवली आणि दोन मल्याळम चित्रपटांमध्येही काम केले, ''डबल बॅरल'' आणि ''कायमकुलम कोचुन्नी''. इ.स. २०१५ मध्ये, ती 'बिग बॉस -९' या वास्तव प्रदर्शनी (रिअ‍ॅलिटी शो) मध्ये स्पर्धक होती आणि ८४व्या दिवशी तिला बाहेर काढण्यात आले. इ.स. २०१६ मध्ये तिने वास्तव नृत्य प्रदर्शनी 'झलक दिखला जा' मध्ये भाग घेतला. ती ''सत्यमेव जयते'' या बॉलिवूड चित्रपटात देखील दिसली, ज्यात ती "दिलबर दिलबर दिलबर"<ref>{{cite web |title=Dilbar - YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=TRa9IMvccjg |website=www.youtube.com |access-date=15 January 2019}}</ref> गाण्याच्या 'पुनर्निर्मित आवृत्ती'मध्ये दिसली. या पुनर्निर्मिती गाण्याने प्रसारणाच्या (रिलीजच्या) पहिल्या २४तासात [[यूट्यूब]]वर २०दशलक्ष दृश्ये ओलांडली. यूट्यूबवरील हे पहिले हिंदी गाणे झाले आहे ज्याने भारतात अशी प्रसिद्धी मिळवली.<ref>{{Cite news|url=https://www.music-asia.com/2018/07/satyameva-jayates-dilbar-breaks-records-in-india/|title=Satyameva Jayate's "Dilbar" breaks records in India|date=10 July 2018|work=Music Asia|access-date=21 July 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721221623/https://www.music-asia.com/2018/07/satyameva-jayates-dilbar-breaks-records-in-india/|archive-date=21 July 2018|url-status=dead}}</ref> तिने मोरक्कन हिप-हॉप ग्रुप फनेअर सोबत "दिलबर दिलबर दिलबर" गाण्याची [[अरबी]] आवृत्ती प्रदर्शित करण्यासाठी देखील सहकार्य केले. २०१९ मध्ये, तिने टांझानियन संगीतकार आणि गीतकार 'रायवानी' यांच्या सहकार्याने आपले पहिले आंतरराष्ट्रीय इंग्रजी गाणे 'पेपेटा' प्रसारित केले. [[File:Photos-Nora-Fatehi-snapped-promoting-her-song-2.jpg|thumb|315x315px|नोरा फतेही जुलै 2019 मध्ये मुंबईत तिच्या "बाटला हाऊस " चित्रपटाच्या प्रमोशन दरम्यान]] == वैयक्तिक == नोरा फतेही [[मोरोक्को|मोरोक्कन]] कुटुंबातून आलेली असून तिचा जन्म [[कॅनडा]]मध्ये झाला आहे. विशेष म्हणजे एका मुलाखतीमध्ये तिने असे म्हणले आहे की ती स्वतःला "अंतःकरणाने भारतीय" मानते.<ref name="NoraNationality">{{cite news |title=I'm an Indian at heart: Bigg Boss 9 contestant Nora Fatehi |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/im-an-indian-at-heart-bigg-boss-9-contestant-nora-fatehi/ |access-date=3 January 2019 |work=द इंडियन एक्सप्रेस |date=9 February 2016 }}</ref> == कारकीर्द == [[File:Nora Fatehi graces the red carpet for Umang police show (07) (cropped).jpg|thumb|2017 मध्ये एका कार्यक्रमात फतेही|327x327px]] फतेहीने आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात [[बॉलिवूड]] चित्रपट ''रोअर: टायगर्स ऑफ सुंदरबन'' पासून केली आहे. त्यानंतर तिने [[पुरी जगन्नाद]]च्या तेलुगू चित्रपट 'टेम्पर' मध्ये एक मसाला गीत केले. आणि अशा प्रकारे तिने दाक्षिणात्य चित्रपट सृष्टीत पदार्पण केले.<ref>{{cite news |last1=Kumar |first1=Hemanth |title=NTR dances like a dream: Nora Fatehi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/NTR-dances-like-a-dream-Nora-Fatehi/articleshow/45435183.cms |access-date=16 February 2021 |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया |date=15 January 2017 |language=en}}</ref> तिने [[इमरान हाश्मी]] आणि [[गुरमीत चौधरी]] यांच्यासोबत [[विक्रम भट्ट]] दिग्दर्शित आणि [[महेश भट्ट]] निर्मित ‘मिस्टर एक्स’ चित्रपटातही एक विशेष भूमिका केली आहे. नंतर फतेही ने ''बाहुबली: द बिगिनिंग'' आणि ''किक - २'' सारख्या बिग बजेट चित्रपटात देखील मसाला गीत केले आहे.<ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/nora-fatehi-signed-for-a-special-song-in-baahubali/536504-8-66.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330020643/http://ibnlive.in.com/news/nora-fatehi-signed-for-a-special-song-in-baahubali/536504-8-66.html|url-status=dead|archive-date=2015-03-30|title=Nora Fatehi signed for a special song in 'Baahubali'|work=IBNLive}}</ref><ref>{{cite news |last1=Pasupulate |first1=Karthik |title=Nora Fatehi to groove with Ravi Teja in Kick 2 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nora-Fatehi-to-groove-with-Ravi-Teja-in-Kick-2/articleshow/46849131.cms |access-date=16 February 2021 |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया |date=15 January 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/after-grooving-with-jr-ntr-noorah-fatehi-to-shake-a-leg-with-ravi-teja-in-kick-2/|title=After grooving with Jr NTR, Noorah Fatehi to shake a leg with Ravi Teja in Kick 2?|publisher=bollywoodlife.com|date=7 April 2015|access-date=2021-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502065632/https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/after-grooving-with-jr-ntr-noorah-fatehi-to-shake-a-leg-with-ravi-teja-in-kick-2/|archive-date=2019-05-02|url-status=dead}}</ref> डिसेंबर २०१५ मध्ये, फतेहीने बिग बॉसच्या घरात प्रवेश केला जो त्याच्या नवव्या हंगामात वाइल्ड कार्ड एंटरर म्हणून होता.<ref>{{cite news |last1=Tungekar |first1=Samreen |title=Bigg Boss is just entertainment, shouldn't be taken so seriously: Nora Fatehi's secrets |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/bigg-boss-is-just-entertainment-shouldn-t-be-taken-so-seriously-nora-fatehi-s-secrets/story-dPX6UB9HKjFGdM46kaEWXN.html |access-date=16 February 2021 |work=Hindustan Times |date=30 September 2017 |language=en}}</ref> तिने १२व्या आठवड्यात (दिवस ८३) बेदखल होईपर्यंत बिग बॉसच्या घरात ३ आठवडे घालवले. ती २०१६ मध्ये ''झलक दिखला जा'' या स्पर्धेतही सहभागी झाली होती. तिने ''माय बर्थडे सॉंग'' चित्रपटात, [[संजय सूरी]] सोबत मुख्य अभिनेत्रीची भूमिका निभावली.<ref>{{cite web|url=https://themoviean.com/nora-fatehi-interview/ |title=From Bigg Boss to Bollywood |publisher= The Moviean|date=14 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505193622/https://themoviean.com/nora-fatehi-interview/ |archive-date=5 May 2020 |access-date=14 August 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://crunknews.com/my-birthday-song-movie-wiki-cast-crew-story-poster-trailer/|title=My Birthday Song Movie Wiki Cast Crew Story Poster Trailer|first=Sangra|last=Ankush|date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417030838/http://crunknews.com/my-birthday-song-movie-wiki-cast-crew-story-poster-trailer/|archive-date=17 April 2018|url-status=dead}}</ref> ६ मार्च २०२१ रोजी फतेही ही पहिली आफ्रिकन-अरब महिला कलाकार झाली जिचे "दिलबर" गाणे यूट्यूबवर एक अब्ज व्ह्यूज ओलांडले.<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/nora-fatehi-is-the-first-african-arab-female-artiste-to-hit-1-billion-mark-with-dilbar-23162436|title=Nora Fatehi is the first African-Arab female artiste to hit 1 billion mark with 'Dilbar'|last=IANS|date=6 March 2021|work=Mid Day|access-date=6 March 2021}}</ref> [[File:Nora Fatehi snapped at Krome studio in Bandra.jpg|315x315px|thumb|2019 मध्ये फतेही]] इ.स. २०२२ मध्ये, नोराने २०२२ [[फिफा विश्वचषक]] अंतिम समारंभात एक परफॉर्मन्स दिला.<ref>{{Cite web |title=Nora Fatehi Dazzles Fans With Her Performance At FIFA World Cup 2022 Final |url=https://www.ndtv.com/offbeat/nora-fatehi-dazzles-fans-with-her-performance-at-fifa-world-cup-2022-final-3618639 |access-date=2022-12-27 |website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite news |title=FIFA World Cup 2022: Nora Fatehi's sizzling performance burns the stage, watch video |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/fifa-world-cup-2022-nora-fatehis-sizzling-performance-burns-the-stage-watch-video/articleshow/96335701.cms?from=mdr |access-date=2022-12-27}}</ref> == अभिनय सूची == === चित्रपट === {| class="wikitable" !वर्ष !चित्रपट !भूमिका !भाषा !नोंदी |- |2014 |रोअर:टायगर ऑफ सुंदरबन |सीजे |हिंदी | |- |rowspan="8"|2015 |क्रेझी कुक्कड फॅमिली |एमी |हिंदी | |- |टेम्पर | |तेलुगू |"इट्टगे रेचीपोडम" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |मिस्टर एक्स | |हिंदी |"अलिफ से" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |डबल बॅरल | |मल्याळम |विशेष उपस्थिती |- |बाहुबली: द बिगिनींग | |तेलगू / तमिळ |" मनोहरी " गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |किक 2 | |तेलगू |"किरुकू किक" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |शेर | |तेलगू |"नेपरे पिंकी" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |लोफर | |तेलगू |"नोककी डोचे" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |rowspan="2" |2016 |रॉकी हँडसम | |हिंदी |"रॉक द पार्टी" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |ओपिरी / थोझा |नेमाली |तेलगू / तमिळ |"डोअर नंबर" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |rowspan="4" |2018 |माय बर्थडे सॉंग |सँडी |हिंदी | |- |सत्यमेव जयते |हिंदी | |"दिलबर दिलबर दिलबर" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |स्त्री |हिंदी | |"कामारिया" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- | कायमकुलम कोचुनी | |मल्याळम |"नृतगीतिकालिनम" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |rowspan="3" |2019 |भरत |सुसान |हिंदी | |- |बाटला हाऊस |हुमा / व्हिक्टोरिया |हिंदी | |- |मरजावां |स्वतः |हिंदी |"एक तो कम जिंदगानी" गाण्यात विशेष उपस्थिती |- |२०२० |स्ट्रीट डान्सर 3 डी |मिया |हिंदी | |- |rowspan="2" |2021 |भुज: द प्राईड ऑफ इंडिया |हिना रहमान/हेर |हिंदी |डिस्ने+ हॉटस्टार वर रिलीज झाले |- |सत्यमेव जयते 2 | |हिंदी |विशेष उपस्थिती |} === दूरचित्रवाहिनी === {| class="wikitable" !वर्ष !नाव !भूमिका !नोंदी |- |२०१५-२०१६ |बिग बॉस ९ |rowspan="2" |स्पर्धक |५८व्या दिवशी प्रवेश केला आणि ८४ व्या दिवशी निष्कासित केले |- |rowspan="2" |२०१६ |झलक दिखला जा ८ |१० वे स्थान काढून टाकले |- |कॉमेडी नाइट्स बचाओ |rowspan="3" | स्वतः/पाहुणे |रॉकी हँडसमचा प्रचार करण्यासाठी |- |rowspan="3" | २०१८ |एमटीव्ही ट्रोल पोलिस | |- |टॉप मॉडेल इंडिया |अतिथी मार्गदर्शक |- |एमटीव्ही डेटिंग इन डार्क |होस्ट | |- |२०१९ |डान्स प्लस ४ |स्वतः/पाहुणे |विशेष कामगिरी |- |२०२० |भारतातील सर्वोत्कृष्ट नृत्यांगना |अतिथी/न्यायाधीश | |- |२०२१ |डान्स दिवाने (सीझन 3) |अतिथी/न्यायाधीश |विशेष कामगिरी |} === चित्रफीत === {| class="wikitable" |- ! style="width:40px;"| वर्ष ! style="width:130px;"| गाणे !गायक ! style="width:350px;" | नोंद ! style="width:150px;"| कंपनी |- |rowspan=2 |२०१७ | नाह |हार्डी संधू |हार्डी संधू सोबत |सोनी म्युझिक इंडिया |- |बेबी मारवाके मानेगी |रफ्तार |रफ्तार सोबत |झी म्युझिक कंपनी |- |२०१८ ||दिलबर (अरबी आवृत्ती) |स्वतः, फनेअर ||गायक फनेअर सोबत |rowspan="2" |टी-सिरीज |- |rowspan=2 |२०१९ |पछताओगे |अरिजित सिंग |विकी कौशल सोबत |- |पेपेटा |स्वतः, रेवॅनी |रेवॅनी सोबत | |- |rowspan=3|२०२० |पछताओगे |असीस कौर |स्वतः |rowspan=2|टी-सिरीज |- |नाच मेरी राणी |गुरू रंधावा, निखिता गांधी | गुरू रंधवा सोबत |- |बॉडी डांस कव्हर |मेगन थी स्टॅलियन |रजित देव सोबत | |- |rowspan="2" |२०२१ |छोड देंगे |परंपरा टंडन | | |- |'' डान्स मेरी राणी'' |गुरू रंधवा, जहरा खान |<ref>{{Cite web |date=21 December 2021 |title=Dance Meri Rani Song Out: Nora Fatehi's Sensual Grooves And Guru Randhawa's Vocals Are A Perfect Blend For The Upbeat Track |url=https://www.zee5.com/zee5news/dance-meri-rani-song-out-nora-fatehis-sensual-grooves-and-guru-randhawas-vocals-are-a-perfect-blend-for-this-peppy-track |access-date=21 December 2021 |website=ZEE5 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Roy Chowdhury |first1=Rishita |title=Nora Fatehi carried around on stretcher due to mermaid costume on Dance Meri Rani sets. Video |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/nora-fatehi-carried-around-on-stretcher-due-to-mermaid-costume-on-dance-meri-rani-sets-video-1888948-2021-12-17 |access-date=14 February 2022 |work=India Today |date=17 December 2021 |language=en}}</ref> | |- |२०२३ |'' अच्छा सिला दिया '' |बी प्रँक |<ref>{{Cite web |date=2023-01-19 |title=Achha Sila Diya music video: Rajkummar Rao and Nora Fatehi face off in a song about love and betrayal |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/achha-sila-diya-music-video-rajkummar-rao-nora-fatehi-face-off-101674112745733.html |access-date=2023-02-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == नोंदी == {{notelist}} == बाह्य दुवे == * {{Commons category|Nora Fatehi|नोरा फतेही}} * {{IMDb name|6598222}} * [https://www.bollywoodhungama.com/photos/celeb-photos/nora-fatehi/nora-fatehi-1-48/ बॉलीवूड हंगामा] * [https://www.instagram.com/norafatehi/?hl=en इन्स्टाग्राम] {{DEFAULTSORT:फतेही, नोरा}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:भारतीय नर्तक]] [[वर्ग:भारतीय महिला नृत्यांगना]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 5rv1e9dw4opyaweockldx24qnb4v1dq 0 293246 2718574 2716101 2026-10-10T12:43:50Z ~2026-41910-22 185743 /* सप्टेंबर २०२६ ते चालू */ 2718574 wikitext text/x-wiki = एक तासांचे विशेष भाग १ = == जुलै २००९ ते जून २०१२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] !! [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] !! [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] !! [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] !! [[आभास हा]] !! [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] !! [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] |- | २५ जुलै २००९ | | | रात्री ८ | | | | | |- | ६ मार्च २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०१० | | | | | | | | रात्री ९ |- | २३ ऑक्टोबर २०१० | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | १५ जून २०११ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १८ ऑक्टोबर २०११ | | | | रात्री ८ | | | | |- | ४ डिसेंबर २०११ | | | | | | संध्या. ६ | | |- | १८ डिसेंबर २०११ | | | | संध्या. ६ | | | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१२ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १ ते ३ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २४ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८.३० | |} == जुलै २०१२ ते जून २०१४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[तू तिथे मी]] !! [[जय मल्हार]] !! [[राधा ही बावरी]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[मला सासू हवी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[अजूनही चांदरात आहे]] !! [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] |- | ९ सप्टेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑक्टोबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | १६ डिसेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २७ जानेवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | ९-१६-२३ फेब्रुवारी २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २४ फेब्रुवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २४ मार्च २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २१ एप्रिल २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | १६ जून २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ११ ऑगस्ट २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | ७ सप्टेंबर २०१३ | | | | | | रात्री ८ | | | | |- | १५ सप्टेंबर २०१३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | ९ ते १२ ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | १७ नोव्हेंबर २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ |- | २२ डिसेंबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २ मार्च २०१४ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | १८ मे २०१४ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |} == जुलै २०१४ ते जून २०१६ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[जावई विकत घेणे आहे]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[माझे पती सौभाग्यवती]] !! [[का रे दुरावा]] !! [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] |- | २७ जुलै २०१४ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | |- | ३ ऑक्टोबर २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १२ ऑक्टोबर २०१४ | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २० ऑक्टोबर २०१४ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | २२ मार्च २०१५ | संध्या. ६ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ |- | २५ एप्रिल २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २५ मे २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | १९ जुलै २०१५ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जुलै २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | ३० ऑगस्ट २०१५ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | २७ सप्टेंबर २०१५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २२ ऑक्टोबर २०१५ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | २५ ऑक्टोबर २०१५ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | २९ नोव्हेंबर २०१५ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | १४ फेब्रुवारी २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | |- | २७ मार्च २०१६ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जून २०१६ | | | | | | रात्री ८ | | | | |} == जुलै २०१६ ते जून २०१७ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[खुलता कळी खुलेना]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[दिल दोस्ती दोबारा]] |- | १७ जुलै २०१६ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑगस्ट २०१६ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | ६ सप्टेंबर २०१६ | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २५ सप्टेंबर २०१६ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | रात्री ९ | |- | २५ डिसेंबर २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१७ | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |} == जुलै २०१७ ते जून २०१९ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[जाडूबाई जोरात]] !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[लागिरं झालं जी]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[तुझं माझं ब्रेकअप]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[जागो मोहन प्यारे]] !! [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] |- | १७ सप्टेंबर २०१७ | संध्या. ६ | | संंध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २६ नोव्हेंबर २०१७ | | | संंध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | १५ एप्रिल २०१८ | | | | | | संंध्या. ७ | | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २२ जुलै २०१८ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | २३ जुलै २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २ सप्टेंबर २०१८ | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १३-१८ सप्टेंबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | १०-१८ ऑक्टोबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | १० नोव्हेंबर २०१८ | | | | | | | | | | रात्री ९.३० | |- | ९ डिसेंबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | ६ जानेवारी २०१९ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १९ मे २०१९ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |} == जुलै २०१९ ते जून २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[घेतला वसा टाकू नको]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[कारभारी लयभारी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[देवमाणूस]] |- | १५ ऑगस्ट २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | १३ सप्टेंबर २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | २७ ऑक्टोबर २०१९ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | १५ डिसेंबर २०१९ | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १ नोव्हेंबर २०२० | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | १३ डिसेंबर २०२० | | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | १७ जानेवारी २०२१ | | | | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ |- | ७ फेब्रुवारी २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | |- | २१ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १८ एप्रिल २०२१ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | |} = एक तासांचे विशेष भाग २ = == जुलै २०२१ ते एप्रिल २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[सा रे ग म प:लिटील चॅम्प्स]] !! [[किचन कल्लाकार]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ ऑक्टोबर २०२१ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | रात्री १० | | | |- | २१ नोव्हेंबर २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ डिसेंबर २०२१ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | | | | | रात्री ९ | रात्री १० |- | २ जानेवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ९ जानेवारी २०२२ | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | रात्री १० | |- | ६ फेब्रुवारी २०२२ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | |- | १३ फेब्रुवारी २०२२ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | | |- | २० फेब्रुवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | ६ मार्च २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २० मार्च २०२२ | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १० एप्रिल २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | रात्री १० | |} == मे ते ऑक्टोबर २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[बँड बाजा वरात]] !! [[बस बाई बस]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ८ मे २०२२ | | | | | | रात्री ९.३० | | | | |- | ५ जून २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | १२ जून २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १९ जून २०२२ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ जुलै २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ३१ जुलै २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०२२ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | २५ सप्टेंबर २०२२ | | | | | रात्री ९ | | | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०२२ | | | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |} == नोव्हेंबर २०२२ ते फेब्रुवारी २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[हृदयी प्रीत जागते]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | १३ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | २० नोव्हेंबर २०२२ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | |- | २७ नोव्हेंबर २०२२ | | | | संध्या. ७ | | | | | | रात्री ८ |- | ११ डिसेंबर २०२२ | | | | | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ |- | १ जानेवारी २०२३ | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ जानेवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १५ जानेवारी २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २९ जानेवारी २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | ५ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | |- | १२ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १९ फेब्रुवारी २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |} == मार्च ते मे २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] !! [[तू तेव्हा तशी]] |- | ५ मार्च २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | | |- | १२ मार्च २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ मार्च २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २६ मार्च २०२३ | | | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |- | २ एप्रिल २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १६ एप्रिल २०२३ | | | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | |- | २३ एप्रिल २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | ७ मे २०२३ | संध्या. ६ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १४ मे २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | |} == जून ते डिसेंबर २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ४ जून २०२३ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | |- | ११ जून २०२३ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री १० | |- | १८ जून २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | २५ जून २०२३ | | | | | | संध्या. ७ | | | रात्री १० | रात्री ८ |- | २ जुलै २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | ९ जुलै २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | १६ जुलै २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | २३ जुलै २०२३ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | संध्या. ६ | रात्री १० | |- | ३० जुलै २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २० ऑगस्ट २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | ३ सप्टेंबर २०२३ | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १० सप्टेंबर २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | |- | १२ नोव्हेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १९ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २६ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | | | | | | रात्री ८ |- | १७ डिसेंबर २०२३ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ डिसेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |} == जानेवारी ते डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ७ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २१ जानेवारी २०२४ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २८ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | ४ फेब्रुवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २५ फेब्रुवारी २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | ३ मार्च २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | १० मार्च २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | २८ जुलै २०२४ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | |- | १८ ऑगस्ट २०२४ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री १० | |- | ८ सप्टेंबर २०२४ | संध्या. ७ | | | | | |- | २२ डिसेंबर २०२४ | | | | | रात्री ९ | |} == जानेवारी ते सप्टेंबर २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[लाखात एक आमचा दादा]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[पारू (मालिका)|पारू]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[नवरी मिळे हिटलरला]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | २ फेब्रुवारी २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | ३० मार्च २०२५ | दुपारी १२ आणि रात्री १० | | | | | | | | |- | ६ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | १३ एप्रिल २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३० | दुपारी १ आणि रात्री ८.३० | | | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | २७ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | १८ मे २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | | | | | | |- | २५ मे २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | ८ जून २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १३ जुलै २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २० जुलै २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २७ जुलै २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | ३ ऑगस्ट २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | १० ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २४ ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २१ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ६.३० | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२५ ते ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[शुभ श्रावणी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | १२ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० |- | १९ ऑक्टोबर २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २६ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २, ९, १६, २३, ३० नोव्हेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | ७, १४ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २१ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० | दुपारी २ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ | |- | २८ डिसेंबर २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ आणि रात्री १० | |- | ३-४ जानेवारी २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ११ जानेवारी २०२६ | | | | | | | | रात्री ९.३० | | |- | १८ जानेवारी २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | ७ फेब्रुवारी २०२६ | | | | | | | | | | रात्री १०.३० |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | | | रात्री ९ | | | | | | रात्री १० | |- | १५ मार्च २०२६ | दुपारी १२ | दुपारी १ | दुपारी २ | संध्या. ७ | | | रात्री ९ | रात्री १० | रात्री ११ | दुपारी ३ |- | २२ मार्च २०२६ | | | दुपारी १२ | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ | |- | ५ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | १२ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १० मे २०२६ | | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री ९ | दुपारी १ आणि रात्री १० | दुपारी २ आणि रात्री ११ |- | २४ मे २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | ३१ मे २०२६ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | दुपारी ३ आणि रात्री १० | |- | १४ जून २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ९ ऑगस्ट २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | २३ ऑगस्ट २०२६ | | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ | |- | ३० ऑगस्ट २०२६ | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ | | |} == सप्टेंबर २०२६ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] !! [[कृष्णाईच्या लेकी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] |- | १२ सप्टेंबर २०२६ | | | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ |- | १३ सप्टेंबर २०२६ | | संध्या. ६ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ११ |- | १४-१९ सप्टेंबर २०२६ | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २० सप्टेंबर २०२६ | | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ११ | |- | २१-२५ सप्टेंबर २०२६ | दुपारी १ | संध्या. ६ | | | | | | | | |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | | संध्या. ५.३० | संध्या. ६.३० | | | | | | | |- | ४, ११ ऑक्टोबर २०२६ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | १२-२० सप्टेंबर २०२६ | | संध्या. ५.३० | | | | | | | | |} = दोन तासांचे विशेष भाग = == जुलै २०१३ ते डिसेंबर २०१८ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] |- | १४ जुलै २०१३ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ३० मार्च २०१४ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १७ ऑगस्ट २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | ३ मे २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ डिसेंबर २०१५ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २४ जानेवारी २०१६ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | १७ एप्रिल २०१६ | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | ८ जानेवारी २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १५ जानेवारी २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ५ मार्च २०१७ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ३० एप्रिल २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ ऑगस्ट २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २४ सप्टेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १७ डिसेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २९ जुलै २०१८ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | १९ ऑगस्ट २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २५ नोव्हेंबर २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == जानेवारी २०१९ ते सप्टेंबर २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[झिंग झिंग झिंगाट]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] !! [[देवमाणूस]] |- | १३ जानेवारी २०१९ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | १० फेब्रुवारी २०१९ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २१ एप्रिल २०१९ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | २२ सप्टेंबर २०१९ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २४ नोव्हेंबर २०१९ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | १६ फेब्रुवारी २०२० | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ७ मार्च २०२१ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २१ मार्च २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १८ जुलै २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १५ ऑगस्ट २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २२ ऑगस्ट २०२१ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२१ ते मे २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[खुपते तिथे गुप्ते]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[देवमाणूस २]] |- | १७ ऑक्टोबर २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | |- | १२ जून २०२२ | | | | रात्री ८ | | | | | |- | १७ जुलै २०२२ | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | ६ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | | | | | | | रात्री ८ | |- | ४ जून २०२३ | | | | | | रात्री ९ | | | |- | १ ऑक्टोबर २०२३ | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ३१ डिसेंबर २०२३ | | | | | | | संध्या. ७ | | |} == जून २०२५ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | ८ जून २०२५ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |- | २८ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ७ | |- | ५ जानेवारी २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | ३ मे २०२६ | | दुपारी १ आणि रात्री ९ | | |- | २८ जून २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | ७ सप्टेंबर २०२६ | | | रात्री ८ | |} = विशेष भाग = == दीड तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[जाऊ बाई गावात]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ डिसेंबर २०१९ | | | रात्री १०.३० |- | २५ डिसेंबर २०२२ | संध्या. ७ | | |- | १४ जानेवारी २०२४ | | रात्री ८ | |} == अडीच तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | १९ जानेवारी २०२० | संध्या. ७ | |- | २४ मे २०२० | | संध्या. ७ |- | १ ऑगस्ट २०२१ | | संध्या. ७ |} == तीन तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] |- | २२ डिसेंबर २०१९ | | संध्या. ७ |- | ८ ऑगस्ट २०२१ | संध्या. ७ | |- | २७ फेब्रुवारी २०२२ | रात्री ९ | |} == महासंगम == {| class="wikitable sortable" ! दिनांक !! मालिका / कार्यक्रम !! वेळ |- | rowspan="2"| ५-११ नोव्हेंबर २०२३ | [[चला हवा येऊ द्या]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १०.३० |- | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | rowspan="2"| २०-२६ नोव्हेंबर २०२३ | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ८.३० |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] |- | rowspan="2"| २८ ऑक्टोबर-२ नोव्हेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| २५-३० नोव्हेंबर २०२४ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] |- | rowspan="2"| २६ जानेवारी-१ फेब्रुवारी २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| ७-१२ एप्रिल २०२५ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| १२-१७ मे २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| २७ जुलै-२ ऑगस्ट २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| १३-१९ ऑक्टोबर २०२५ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| १०-१४ नोव्हेंबर २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १० |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] |- | rowspan="2"| ११-१७ जानेवारी २०२६ | [[लक्ष्मी निवास]] | rowspan="2"| रात्री ८ ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |- | rowspan="2"| १८-२२ मे २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:याद्या]] og7x4w8fxu1qfpcglwwztgcwq0ayimu 2718753 2718574 2026-10-11T04:49:40Z ~2026-41910-22 185743 /* सप्टेंबर २०२६ ते चालू */ 2718753 wikitext text/x-wiki = एक तासांचे विशेष भाग १ = == जुलै २००९ ते जून २०१२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] !! [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] !! [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] !! [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] !! [[आभास हा]] !! [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] !! [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] |- | २५ जुलै २००९ | | | रात्री ८ | | | | | |- | ६ मार्च २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०१० | | | | | | | | रात्री ९ |- | २३ ऑक्टोबर २०१० | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | १५ जून २०११ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १८ ऑक्टोबर २०११ | | | | रात्री ८ | | | | |- | ४ डिसेंबर २०११ | | | | | | संध्या. ६ | | |- | १८ डिसेंबर २०११ | | | | संध्या. ६ | | | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१२ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १ ते ३ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २४ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८.३० | |} == जुलै २०१२ ते जून २०१४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[तू तिथे मी]] !! [[जय मल्हार]] !! [[राधा ही बावरी]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[मला सासू हवी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[अजूनही चांदरात आहे]] !! [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] |- | ९ सप्टेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑक्टोबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | १६ डिसेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २७ जानेवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | ९-१६-२३ फेब्रुवारी २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २४ फेब्रुवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २४ मार्च २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २१ एप्रिल २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | १६ जून २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ११ ऑगस्ट २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | ७ सप्टेंबर २०१३ | | | | | | रात्री ८ | | | | |- | १५ सप्टेंबर २०१३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | ९ ते १२ ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | १७ नोव्हेंबर २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ |- | २२ डिसेंबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २ मार्च २०१४ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | १८ मे २०१४ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |} == जुलै २०१४ ते जून २०१६ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[जावई विकत घेणे आहे]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[माझे पती सौभाग्यवती]] !! [[का रे दुरावा]] !! [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] |- | २७ जुलै २०१४ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | |- | ३ ऑक्टोबर २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १२ ऑक्टोबर २०१४ | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २० ऑक्टोबर २०१४ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | २२ मार्च २०१५ | संध्या. ६ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ |- | २५ एप्रिल २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २५ मे २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | १९ जुलै २०१५ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जुलै २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | ३० ऑगस्ट २०१५ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | २७ सप्टेंबर २०१५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २२ ऑक्टोबर २०१५ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | २५ ऑक्टोबर २०१५ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | २९ नोव्हेंबर २०१५ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | १४ फेब्रुवारी २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | |- | २७ मार्च २०१६ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जून २०१६ | | | | | | रात्री ८ | | | | |} == जुलै २०१६ ते जून २०१७ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[खुलता कळी खुलेना]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[दिल दोस्ती दोबारा]] |- | १७ जुलै २०१६ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑगस्ट २०१६ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | ६ सप्टेंबर २०१६ | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २५ सप्टेंबर २०१६ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | रात्री ९ | |- | २५ डिसेंबर २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१७ | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |} == जुलै २०१७ ते जून २०१९ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[जाडूबाई जोरात]] !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[लागिरं झालं जी]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[तुझं माझं ब्रेकअप]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[जागो मोहन प्यारे]] !! [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] |- | १७ सप्टेंबर २०१७ | संध्या. ६ | | संंध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २६ नोव्हेंबर २०१७ | | | संंध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | १५ एप्रिल २०१८ | | | | | | संंध्या. ७ | | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २२ जुलै २०१८ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | २३ जुलै २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २ सप्टेंबर २०१८ | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १३-१८ सप्टेंबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | १०-१८ ऑक्टोबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | १० नोव्हेंबर २०१८ | | | | | | | | | | रात्री ९.३० | |- | ९ डिसेंबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | ६ जानेवारी २०१९ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १९ मे २०१९ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |} == जुलै २०१९ ते जून २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[घेतला वसा टाकू नको]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[कारभारी लयभारी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[देवमाणूस]] |- | १५ ऑगस्ट २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | १३ सप्टेंबर २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | २७ ऑक्टोबर २०१९ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | १५ डिसेंबर २०१९ | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १ नोव्हेंबर २०२० | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | १३ डिसेंबर २०२० | | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | १७ जानेवारी २०२१ | | | | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ |- | ७ फेब्रुवारी २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | |- | २१ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १८ एप्रिल २०२१ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | |} = एक तासांचे विशेष भाग २ = == जुलै २०२१ ते एप्रिल २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[सा रे ग म प:लिटील चॅम्प्स]] !! [[किचन कल्लाकार]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ ऑक्टोबर २०२१ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | रात्री १० | | | |- | २१ नोव्हेंबर २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ डिसेंबर २०२१ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | | | | | रात्री ९ | रात्री १० |- | २ जानेवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ९ जानेवारी २०२२ | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | रात्री १० | |- | ६ फेब्रुवारी २०२२ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | |- | १३ फेब्रुवारी २०२२ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | | |- | २० फेब्रुवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | ६ मार्च २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २० मार्च २०२२ | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १० एप्रिल २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | रात्री १० | |} == मे ते ऑक्टोबर २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[बँड बाजा वरात]] !! [[बस बाई बस]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ८ मे २०२२ | | | | | | रात्री ९.३० | | | | |- | ५ जून २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | १२ जून २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १९ जून २०२२ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ जुलै २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ३१ जुलै २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०२२ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | २५ सप्टेंबर २०२२ | | | | | रात्री ९ | | | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०२२ | | | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |} == नोव्हेंबर २०२२ ते फेब्रुवारी २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[हृदयी प्रीत जागते]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | १३ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | २० नोव्हेंबर २०२२ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | |- | २७ नोव्हेंबर २०२२ | | | | संध्या. ७ | | | | | | रात्री ८ |- | ११ डिसेंबर २०२२ | | | | | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ |- | १ जानेवारी २०२३ | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ जानेवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १५ जानेवारी २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २९ जानेवारी २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | ५ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | |- | १२ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १९ फेब्रुवारी २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |} == मार्च ते मे २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] !! [[तू तेव्हा तशी]] |- | ५ मार्च २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | | |- | १२ मार्च २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ मार्च २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २६ मार्च २०२३ | | | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |- | २ एप्रिल २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १६ एप्रिल २०२३ | | | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | |- | २३ एप्रिल २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | ७ मे २०२३ | संध्या. ६ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १४ मे २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | |} == जून ते डिसेंबर २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ४ जून २०२३ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | |- | ११ जून २०२३ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री १० | |- | १८ जून २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | २५ जून २०२३ | | | | | | संध्या. ७ | | | रात्री १० | रात्री ८ |- | २ जुलै २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | ९ जुलै २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | १६ जुलै २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | २३ जुलै २०२३ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | संध्या. ६ | रात्री १० | |- | ३० जुलै २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २० ऑगस्ट २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | ३ सप्टेंबर २०२३ | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १० सप्टेंबर २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | |- | १२ नोव्हेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १९ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २६ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | | | | | | रात्री ८ |- | १७ डिसेंबर २०२३ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ डिसेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |} == जानेवारी ते डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ७ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २१ जानेवारी २०२४ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २८ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | ४ फेब्रुवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २५ फेब्रुवारी २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | ३ मार्च २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | १० मार्च २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | २८ जुलै २०२४ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | |- | १८ ऑगस्ट २०२४ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री १० | |- | ८ सप्टेंबर २०२४ | संध्या. ७ | | | | | |- | २२ डिसेंबर २०२४ | | | | | रात्री ९ | |} == जानेवारी ते सप्टेंबर २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[लाखात एक आमचा दादा]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[पारू (मालिका)|पारू]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[नवरी मिळे हिटलरला]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | २ फेब्रुवारी २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | ३० मार्च २०२५ | दुपारी १२ आणि रात्री १० | | | | | | | | |- | ६ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | १३ एप्रिल २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३० | दुपारी १ आणि रात्री ८.३० | | | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | २७ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | १८ मे २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | | | | | | |- | २५ मे २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | ८ जून २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १३ जुलै २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २० जुलै २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २७ जुलै २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | ३ ऑगस्ट २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | १० ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २४ ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २१ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ६.३० | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२५ ते ऑगस्ट २०२६ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[शुभ श्रावणी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | १२ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० |- | १९ ऑक्टोबर २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २६ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २, ९, १६, २३, ३० नोव्हेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | ७, १४ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २१ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० | दुपारी २ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ | |- | २८ डिसेंबर २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ आणि रात्री १० | |- | ३-४ जानेवारी २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ११ जानेवारी २०२६ | | | | | | | | रात्री ९.३० | | |- | १८ जानेवारी २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | ७ फेब्रुवारी २०२६ | | | | | | | | | | रात्री १०.३० |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | | | रात्री ९ | | | | | | रात्री १० | |- | १५ मार्च २०२६ | दुपारी १२ | दुपारी १ | दुपारी २ | संध्या. ७ | | | रात्री ९ | रात्री १० | रात्री ११ | दुपारी ३ |- | २२ मार्च २०२६ | | | दुपारी १२ | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ | |- | ५ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | १२ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १० मे २०२६ | | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री ९ | दुपारी १ आणि रात्री १० | दुपारी २ आणि रात्री ११ |- | २४ मे २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | ३१ मे २०२६ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | दुपारी ३ आणि रात्री १० | |- | १४ जून २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ९ ऑगस्ट २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | २३ ऑगस्ट २०२६ | | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ | |- | ३० ऑगस्ट २०२६ | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ | | |} == सप्टेंबर २०२६ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] !! [[कृष्णाईच्या लेकी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] |- | १२ सप्टेंबर २०२६ | | | | | | | | | | दुपारी २.३० आणि रात्री ११ |- | १३ सप्टेंबर २०२६ | | संध्या. ६ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ११ |- | १४-१९ सप्टेंबर २०२६ | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २० सप्टेंबर २०२६ | | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ११ | |- | २१-२५ सप्टेंबर २०२६ | दुपारी १ | संध्या. ६ | | | | | | | | |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | | संध्या. ५.३० | संध्या. ६.३० | | | | | | | |- | ४ ऑक्टोबर २०२६ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | ११ ऑक्टोबर २०२६ | | संध्या. ५.३० | | | | | | | संध्या. ७ | |- | १२-२० सप्टेंबर २०२६ | | संध्या. ५.३० | | | | | | | | |} = दोन तासांचे विशेष भाग = == जुलै २०१३ ते डिसेंबर २०१८ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] |- | १४ जुलै २०१३ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ३० मार्च २०१४ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १७ ऑगस्ट २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | ३ मे २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ डिसेंबर २०१५ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २४ जानेवारी २०१६ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | १७ एप्रिल २०१६ | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | ८ जानेवारी २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १५ जानेवारी २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ५ मार्च २०१७ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ३० एप्रिल २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ ऑगस्ट २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २४ सप्टेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १७ डिसेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २९ जुलै २०१८ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | १९ ऑगस्ट २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २५ नोव्हेंबर २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == जानेवारी २०१९ ते सप्टेंबर २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[झिंग झिंग झिंगाट]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] !! [[देवमाणूस]] |- | १३ जानेवारी २०१९ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | १० फेब्रुवारी २०१९ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २१ एप्रिल २०१९ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | २२ सप्टेंबर २०१९ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २४ नोव्हेंबर २०१९ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | १६ फेब्रुवारी २०२० | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ७ मार्च २०२१ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २१ मार्च २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १८ जुलै २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १५ ऑगस्ट २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २२ ऑगस्ट २०२१ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२१ ते मे २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[खुपते तिथे गुप्ते]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[देवमाणूस २]] |- | १७ ऑक्टोबर २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | |- | १२ जून २०२२ | | | | रात्री ८ | | | | | |- | १७ जुलै २०२२ | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | ६ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | | | | | | | रात्री ८ | |- | ४ जून २०२३ | | | | | | रात्री ९ | | | |- | १ ऑक्टोबर २०२३ | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ३१ डिसेंबर २०२३ | | | | | | | संध्या. ७ | | |} == जून २०२५ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | ८ जून २०२५ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |- | २८ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ७ | |- | ५ जानेवारी २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | ३ मे २०२६ | | दुपारी १ आणि रात्री ९ | | |- | २८ जून २०२६ | संध्या. ७ | | | |- | ७ सप्टेंबर २०२६ | | | रात्री ८ | |} = विशेष भाग = == दीड तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[जाऊ बाई गावात]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ डिसेंबर २०१९ | | | रात्री १०.३० |- | २५ डिसेंबर २०२२ | संध्या. ७ | | |- | १४ जानेवारी २०२४ | | रात्री ८ | |} == अडीच तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | १९ जानेवारी २०२० | संध्या. ७ | |- | २४ मे २०२० | | संध्या. ७ |- | १ ऑगस्ट २०२१ | | संध्या. ७ |} == तीन तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] |- | २२ डिसेंबर २०१९ | | संध्या. ७ |- | ८ ऑगस्ट २०२१ | संध्या. ७ | |- | २७ फेब्रुवारी २०२२ | रात्री ९ | |} == महासंगम == {| class="wikitable sortable" ! दिनांक !! मालिका / कार्यक्रम !! वेळ |- | rowspan="2"| ५-११ नोव्हेंबर २०२३ | [[चला हवा येऊ द्या]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १०.३० |- | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | rowspan="2"| २०-२६ नोव्हेंबर २०२३ | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ८.३० |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] |- | rowspan="2"| २८ ऑक्टोबर-२ नोव्हेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| २५-३० नोव्हेंबर २०२४ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] |- | rowspan="2"| २६ जानेवारी-१ फेब्रुवारी २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| ७-१२ एप्रिल २०२५ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| १२-१७ मे २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| २७ जुलै-२ ऑगस्ट २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| १३-१९ ऑक्टोबर २०२५ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| १०-१४ नोव्हेंबर २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १० |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] |- | rowspan="2"| ११-१७ जानेवारी २०२६ | [[लक्ष्मी निवास]] | rowspan="2"| रात्री ८ ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |- | rowspan="2"| १८-२२ मे २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:याद्या]] b7u2v15z6od4x8cv48l7akbdfoqagw7 0 297577 2718872 2000441 2026-10-11T07:20:06Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2718872 wikitext text/x-wiki {{location map+|float=right|बांगलादेश|width=500|caption=बांगलादेशमधील ११ सर्वाधिक लोकसंखेच्या शहरांचे स्थान |places= {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|23|43|44|N|90|23|40|E}}|label=[[ढाका]]|position=top|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|22|20|6|N|91|49|57|E}}|label=[[चट्टग्राम]]|position=right|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|24|54|0|N|91|52|0|E}}|label=[[सिलहट]]|position=top|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|25|45|0|N|89|14|40|E}}|label=[[रंगपूर]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|24|45|N|90|25|E}}|label=[[मयमनसिंह]]|position=left|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|24|22|N|88|36|E}}|label=[[राजशाही]]|position=right|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|22|49|0|N|89|33|30|E}}|label=[[खुलना]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|22|42|N|90|22|E}}|label=[[बारिसाल]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|23|27|N|91|12|E}}|label=[[कोमिल्ला]]|position=right|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|23|37|N|90|30|E}}|label=[[नारायणगंज]]|position=bottom|marksize=6}} {{Location map~|बांगलादेश|coordinates={{coord|23|59|20|N|90|22|30|E}}|label=[[गाझीपूर, बांगलादेश|गाझीपूर]]|position=top|marksize=6}} }} '''बांगलादेशमधील शहरांच्या यादी'''मध्ये [[दक्षिण आशिया]]मधील [[बांगलादेश]] देशामधील ११ प्रमुख शहरांची तपशीलवार माहिती दिली आहे. प्रामुख्याने ग्रामीण स्वरूपाची लोकवस्ती असलेल्या बांगलादेशातील शहरी लोकसंख्या २०११ साली केवळ २८ टक्के होती. १ लाखाहून अधिक वस्ती असलेल्या एकूण ४२ शहरांपैकी ११ शहरांना [[बांगलादेशमधील महानगर निगमांची यादी|महानगर निगमाचा]] दर्जा देण्यात आला आहे. == यादी == बांगलादेशातील ६४ पैकी १२ शहरांचे व्यवस्थापन महानगरपालिका (City Corporation) द्वारे केले जाते. २०२२ च्या राष्ट्रीय जनगणनेनुसार (Population and Housing Census 2022) अद्ययावत आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:auto;" |- ! क्रम !! शहर !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! लोकसंख्या <br>(२०२२) !! लोकसंख्या <br>(२०११) !! जिल्हा !! [[बांगलादेशचे विभाग|विभाग]] |- | style="text-align:right;" | १ || [[ढाका]] || style="text-align:right;" | ३०६ || style="text-align:right;" | १,०२,९५,४०७ || style="text-align:right;" | ८९,०६,०३९ || [[ढाका जिल्हा]] || [[ढाका विभाग]] |- | style="text-align:right;" | २ || [[चट्टग्राम]] || style="text-align:right;" | १६० || style="text-align:right;" | ३२,२७,५५२ || style="text-align:right;" | २५,९२,४३९ || [[चट्टग्राम जिल्हा]] || [[चट्टग्राम विभाग]] |- | style="text-align:right;" | ३ || [[गाझीपूर, बांगलादेश|गाझीपूर]] || style="text-align:right;" | ३३० || style="text-align:right;" | २६,७४,६९७ || style="text-align:right;" | २,१३,०६१ || [[गाझीपूर जिल्हा]] || [[ढाका विभाग]] |- | style="text-align:right;" | ४ || [[नारायणगंज]] || style="text-align:right;" | ३६ || style="text-align:right;" | ९,६७,६०३ || style="text-align:right;" | २,८६,३३० || [[नारायणगंज जिल्हा]] || [[ढाका विभाग]] |- | style="text-align:right;" | ५ || [[खुलना]] || style="text-align:right;" | ५१ || style="text-align:right;" | ७,१८,७३२ || style="text-align:right;" | ६,६४,७२८ || [[खुलना जिल्हा]] || [[खुलना विभाग]] |- | style="text-align:right;" | ६ || [[रंगपूर]] || style="text-align:right;" | २०५ || style="text-align:right;" | ७,०८,३८४ || style="text-align:right;" | ३,०७,०५३ || [[रंगपूर जिल्हा]] || [[रंगपूर विभाग]] |- | style="text-align:right;" | ७ || [[मयमनसिंह]] || style="text-align:right;" | ९१ || style="text-align:right;" | ५,७६,०५० || style="text-align:right;" | ३,८९,९१८ || [[मयमनसिंह जिल्हा]] || [[मयमनसिंह विभाग]] |- | style="text-align:right;" | ८ || [[राजशाही]] || style="text-align:right;" | ९७ || style="text-align:right;" | ५,५५,७६० || style="text-align:right;" | ५,५१,४२५ || [[राजशाही जिल्हा]] || [[राजशाही विभाग]] |- | style="text-align:right;" | ९ || [[सिलहट]] || style="text-align:right;" | ४२ || style="text-align:right;" | ५,३२,४२६ || style="text-align:right;" | ५,३१,६६३ || [[सिलहट जिल्हा]] || [[सिलहट विभाग]] |- | style="text-align:right;" | १० || [[कोमिल्ला]] || style="text-align:right;" | ५३ || style="text-align:right;" | ४,३९,४१४ || style="text-align:right;" | ५,०६,०१० || [[कोमिल्ला जिल्हा]] || [[चट्टग्राम विभाग]] |- | style="text-align:right;" | ११ || [[बारिसाल]] || style="text-align:right;" | ५८ || style="text-align:right;" | ४,१९,९०८ || style="text-align:right;" | ३,३९,३०८ || [[बारिसाल जिल्हा]] || [[बारिसाल विभाग]] |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{कॉमन्स वर्ग|Cities in Bangladesh|{{लेखनाव}}}} {{DEFAULTSORT:बांगलादेशमधील शहरे}} [[वर्ग:बांगलादेशमधील शहरे| ]] [[वर्ग:शहरांच्या याद्या]] pno4t7s25hpv8selyu00r6y3sjcvfdy 0 300959 2718670 2496366 2026-10-10T21:54:15Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718670 wikitext text/x-wiki '''पोलाद मंत्रालय''' ही [[भारत सरकार|भारत सरकारची]] एक कार्यकारी शाखा आहे जी भारतातील [[पोलाद]] उत्पादन, वितरण आणि किंमतीसंबंधी सर्व धोरणे तयार करण्यासाठी जबाबदार [[भारत|आहे]] . <ref name="Website of Ministry of Steel on National Portal of India">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.india.gov.in/official-website-ministry-steel|title=Website of Ministry of Steel on National Portal of India|date=2018-01-20|website=www.india.gov.in|language=en|access-date=2018-01-20}}</ref> जुलै २०२१ पर्यंत, मंत्रालयाचे प्रमुख सचिव दर्जाचे आयएएस अधिकारी आहेत, ते मंत्रालयाचे प्रशासकीय प्रमुख आहेत आणि राजकीय प्रमुख आहेत कॅबिनेट दर्जाचे मंत्री, रामचंद्र प्रसाद सिंह आणि राज्यमंत्री फग्गन सिंग कुलस्ते यांच्या मदतीला आहे. == मंत्रालयाची कार्ये == * [[भारतातील लोह आणि पोलाद उद्योग|भारतातील लोह आणि पोलाद उद्योगाच्या]] वाढीसाठी विविध स्त्रोतांकडून गृहीत गोष्टचे समन्वय * लोह आणि पोलाद आणि फेरो मिश्र धातुंचे उत्पादन, किंमत, वितरण, आयात आणि निर्यात संदर्भात धोरणे तयार करणे * देशातील संपूर्ण लोह आणि पोलाद उद्योगाचे नियोजन आणि विकास आणि सहाय्य * पोलाद उद्योगाला आवश्यक असलेले लोह खनिज, मॅंगनीज धातू, रेफ्रेक्ट्री आणि इतर संबंधित इनपुट उद्योगांचा विकास == संलग्न / अधीनस्थ कार्यालये आणि संस्था == * संयुक्त वनस्पती समिती ** एक निवडक संस्था ज्याचे लक्ष्य स्टीलची जाहिरात करणे, मुख्य उत्पादकांच्या कामाचे समन्वय करणे आहे * राष्ट्रीय माध्यमिक पोलाद तंत्रज्ञान संस्था ** दुय्यम पोलाद क्षेत्राच्या सर्व गरजा पूर्ण करण्यासाठी राष्ट्रीय माध्यमिक पोलाद तंत्रज्ञान संस्थाचे उद्दिष्ट आहे * बिजू पटनायक नॅशनल स्टील इन्स्टिट्यूट ** [[पुरी, ओडिशा|पुरी]] येथे स्थित, बिजू पटनायक नॅशनल स्टील इन्स्टिट्यूट ही आधुनिक स्टील तंत्रज्ञानाची संस्था आहे. हे पोलाद क्षेत्राला शिक्षण आणि प्रशिक्षण, संशोधन आणि विकास आणि सल्लामसलत प्रदान करते. == स्टील ग्राहक परिषद == पोलाद ग्राहक परिषदेचे सदस्य <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ibef.org/industry/steel.aspx|title=India is the world's third-largest producer of crude steel|website=steel.ibef.org|access-date=14 January 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-07-07/news/64178310_1_indian-steel-iisco-steel-srtmi|title=India overtakes US as 3rd largest steel producer|website=economictimes.indiatimes.com|access-date=14 January 2016|archive-date=2016-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910190535/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-07-07/news/64178310_1_indian-steel-iisco-steel-srtmi|url-status=dead}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.business-standard.com/article/companies/beni-promises-10-steel-units-in-uttar-pradesh-114020300706_1.html|title=Beni Prasad Verma promises 10 steel units in Uttar Pradesh|website=business-standard.com|access-date=16 January 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.business-standard.com/article/companies/steel-ministry-moots-price-regulator-open-to-duty-cut-104061401047_1.html|title=18th national steel consumers council chaired by Cabinet Minister|website=business-standard.com|access-date=17 January 2016}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.industrialnews.in/events/3197-24th-meeting-of-steel-consumer%E2%80%99s-council-chaired-by-steel-ministy-of-india.html|title=24th Meeting of Steel Consumer's Council Chaired by Steel {{sic|nolink=y|Ministy}} Of India|date=3 February 2014|publisher=industrialnews.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301175632/http://www.industrialnews.in/events/3197-24th-meeting-of-steel-consumer%E2%80%99s-council-chaired-by-steel-ministy-of-india.html|archive-date=2022-03-01|accessdate=2022-03-01|url-status=dead}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102937|title=24th Meeting of Steel Consumer's Council Circular|date=3 February 2014}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://steel.gov.in/steel%20consumer%20council%2030.09.2014.pdf|title=Formation of Steel Consumers Council|website=steel.gov.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064221/http://steel.gov.in/steel%20consumer%20council%2030.09.2014.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=14 January 2016}}</ref> पोलाद आणि खाण मंत्र्यांनी नामनिर्देशित केले आहेत. परिषदेचा कार्यकाळ सुरुवातीला दोन वर्षांसाठी निश्चित करण्यात आला होता आणि २५ फेब्रुवारी २०१० रोजी तिची पुनर्रचना करण्यात आली. सध्याच्या परिषदेचा कार्यकाळ २९ फेब्रुवारी २०१२ पर्यंत आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://steel.nic.in/act/boards.htm|title=Boards Councils Committees|website=steel.gov.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106074502/http://steel.nic.in/act/boards.htm|archive-date=6 January 2016|access-date=14 January 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://steel.gov.in/act/arrangement.htm|title=Steel Consumers Council|website=steel.gov.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064023/http://steel.gov.in/act/arrangement.htm|archive-date=4 March 2016|access-date=14 January 2016}}</ref> == केंद्रीय सार्वजनिक क्षेत्रातील युनिट्स == * [[स्टील ऑथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेड|स्टील अथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेड]] (सेल) * राष्ट्रीय खनिज विकास महामंडळ लिमिटेड * राष्ट्रीय इस्पात निगम लिमिटेड * कुद्रेमुख आयर्न ओर कंपनी लिमिटेड * मेकॉन लिमिटेड * मॅंगनीज ओर लिमिटेड * एमएसटीसी लिमिटेड * हिंदुस्तान स्टील वर्क्स कन्स्ट्रक्शन लिमिटेड * स्पंज आयर्न इंडिया लिमिटेड * भारत रेफ्रेक्ट्रीज लिमिटेड * फेरो स्क्रॅप निगम लिमिटेड * बर्ड ग्रुप ऑफ कंपनीज [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] [[वर्ग:भारताची मंत्रालये]] prljzwzs4r12m8s3ejl3olwujp4i07h 0 302152 2718621 2712788 2026-10-10T16:15:35Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718621 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = दर्शन कुमार <br> दर्शन गंडस | चित्र = Darshan Kumar at Smita Thackeray's birthday bash.jpg | चित्र_रुंदी = 300px | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{birth date and age |df=yes|1986|9|1}} | जन्म_स्थान = दक्षिण दिल्ली | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | भाषा = हिंदी | कारकीर्द_काळ = २००३ पासून ते आजतागायत | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = [[मेरी कोम (चित्रपट)|मेरी कोम]] <br> [[द काश्मीर फाइल्स]] | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | ट्विटर = | संकेतस्थळ = | धर्म = | तळटिपा = }} '''दर्शन गंडस''' उर्फ '''दर्शन कुमार''' हा एक हिंदी [[अभिनेता| चित्रपट अभिनेता]] तसेच हिंदी दूरचित्रवाणी अभिनेता आहे, जो प्रामुख्याने हिंदी चित्रपटांमध्ये दिसतो. त्याने [[मेरी कोम (चित्रपट)|मेरी कोम]] या चित्रपटातून भारतीय चित्रपट सृष्टीत पदार्पण केले. या चित्रपटात त्याने [[प्रियांका चोप्रा]] सोबत प्रमुख भूमिका निभावली होती.<ref>{{cite news |others=IndiaWest.Com |date=16 October 2014 |title=Does Darshan Kumar Look Like Johnny Depp? |work=Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Does-Darshan-Kumar-Look-Like-Johnny-Depp/2014/10/16/article2480536.ece |access-date=10 December 2014 |archive-date=2015-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150127090202/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Does-Darshan-Kumar-Look-Like-Johnny-Depp/2014/10/16/article2480536.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=Darshan Kumar: Won't be overshadowed by Priyanka Chopra in 'Mary Kom'|url=http://ibnlive.in.com/news/darshan-kumar-wont-be-overshadowed-by-priyanka-chopra-in-mary-kom/492650-8-66.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821095322/http://ibnlive.in.com/news/darshan-kumar-wont-be-overshadowed-by-priyanka-chopra-in-mary-kom/492650-8-66.html|url-status=dead|archive-date=21 August 2014|access-date=10 December 2014|work=IBN Live|date=17 August 2014}}</ref> इस. २००३ मध्ये [[सलमान खान]] अभिनित चित्रपट तेरे नाम मध्ये देखील तो राधेच्या मित्रांपैकी एक म्हणून दिसला होता. == वैयक्तिक आयुष्य == कुमारचा जन्म दक्षिण दिल्लीतील किशनगड गावातील जाट हिंदू कुटुंबात झाला आहे.<ref>{{Cite news |date=4 September 2014 |title=Darshan Kumar says he is the hero of 'Mary Kom' |work=India Insight. Reuters Blog |url=http://blogs.reuters.com/india/2014/09/04/darshan-kumar-says-he-is-the-hero-of-mary-kom/ |url-status=dead |access-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905223124/http://blogs.reuters.com/india/2014/09/04/darshan-kumar-says-he-is-the-hero-of-mary-kom/ |archive-date=5 September 2014}}</ref> वयाच्या २४ व्या वर्षी कुमार मुंबईला गेले आणि तेथे त्यांनी पाच वर्षे 'सहज थिएटर ग्रुप'मध्ये काम केले.<ref>{{cite news|title=Darshan Kumar's on-screen dreams|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/darshan-kumars-onscreen-dreams/article6388470.ece|access-date=10 December 2014|work=द हिंदू|date=8 September 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Meet Priyanka Chopra's screen husband from 'Mary Kom' — Darshan Kumar|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-meet-priyanka-chopra-s-screen-husband-from-mary-kom-darshan-kumar-2016947|access-date=10 December 2014|work=DNA India|date=8 September 2014}}</ref> == अभिनयाची कारकीर्द == मेरी कोम चित्रपटाच्या कास्टिंग डायरेक्टरने कुमारला 'मेरी कोम' या चित्रपटासाठी ऑडिशन देण्यास सांगितले. जिथे कुमार यांनी या चित्रपटासाठी निवड देखील झाली. कुमार यांनी 'देवों के देव...महादेव' या दूरचित्रवाणी मालिकेत देखील काम केले होते. या मालिकेत कुमार यांनी राक्षसाचे गुरू शुक्राचार्य यांची भूमिका पार पाडली होती.<ref>{{cite news|title=Meet Mary Kom's reel husband|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mary-kom-darshan-kumar/article6291542.ece|access-date=10 December 2014|work=द हिंदू|date=7 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319070948/https://www.thehindu.com/features/cinema/mary-kom-darshan-kumar/article6291542.ece|archive-date=2022-03-19|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |date=12 August 2014 |title='Mary Kom' Debut is Dream Come True: Darshan Kumar |work=IndiaWest.com |url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/mary-kom-debut-is-dream-come-true-darshan-kumar/article_6e9aae24-2271-11e4-86b3-001a4bcf887a.html |url-status=dead |access-date=10 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531151512/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/mary-kom-debut-is-dream-come-true-darshan-kumar/article_6e9aae24-2271-11e4-86b3-001a4bcf887a.html |archive-date=31 May 2019}}</ref> कुमारचा पहिला चित्रपट [[अनुष्का शर्मा]] अभिनित 'NH10 होता, परंतु 'मेरी कोम' हा चित्रपट प्रथम प्रदर्शित झाला होता.<ref>{{cite news|title=After Priyanka, Darshan Kumar plays Anushka's love interest! |url=http://freepressjournal.in/after-priyanka-darshan-kumar-plays-anushkas-love-interest/ |access-date=10 December 2014 |work=The Free Press Journal |date=14 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722134904/http://www.freepressjournal.in/after-priyanka-darshan-kumar-plays-anushkas-love-interest/ |archive-date=22 July 2015 |df=dmy }}</ref><ref>{{cite news |date=13 August 2014 |title='Mary Kom' actor Darshan Kumar plays Anushka Sharma's love interest in 'NH10′ |work=Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/mary-kom-actor-darshan-kumar-plays-anushka-sharmas-love-interest-in-nh10./ |access-date=10 December 2014}}</ref> == चित्रदालन == {{multiple image | image1 = Darshan at 61st Filmfare Awards.jpg | image2 = Darshan Kumar at the 'Filmfare Glamour & Style Awards'.jpg | image3 = Darshan Kumar at the special screening of 'Drishyam' at Fun Republic.jpg | image4 = Darshan Kumar at the success bash of 'Mary Kom'.jpg }} == अभिनय संचिका== === दूरचित्रवाणी === {|class="wikitable sortable" !वर्ष ||मालिका ||भूमिका ||संदर्भ |- ||2008–2010 || छोटी बहू || पुरब || |- ||2010–2012 ||बाबा ऐसो वीर ढुंडो || मृदंग लाल || |- ||2011–2014 ||देवो के देव... महादेव ||शुक्राचार्य ||<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.startv.in/show/devon-ke-dev-mahadev/352 |title=Devon Ke Dev Mahadev at Star TV |access-date=2022-03-16 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008030858/http://www.startv.in/show/devon-ke-dev-mahadev/352 |url-status=dead }}</ref> |- ||2012 ||हवन || || |} === चित्रपट === {|class="wikitable sortable" !वर्षे || चित्रपट || भूमिका || नोंदी |- ||2001 || मुझे कुछ केहना है || नायकाचा मित्र || |- |2003 || तेरे नाम ||कनक शर्मा || |- ||2014 || [[मेरी कोम (चित्रपट)|मेरी कोम]] |||ऑनलर कोम || <ref>{{cite news|title='Mary Kom' star Darshan Kumar seen as the 'ideal' husband, says it feels good|url=http://ibnlive.in.com/news/mary-kom-star-darshan-kumar-seen-as-the-ideal-husband-says-it-feels-good/501161-8-66.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924031105/http://ibnlive.in.com/news/mary-kom-star-darshan-kumar-seen-as-the-ideal-husband-says-it-feels-good/501161-8-66.html|url-status=dead|archive-date=24 September 2014|access-date=10 December 2014|work=IBN Live|date=23 September 2014}}</ref> |- ||2015 || NH10 || सतबीर || नकारात्मक भूमिकेतील सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्यासाठी प्रोड्यूसर्स गिल्ड फिल्म पुरस्कार <br> आय आय एफ ए सर्वश्रेष्ठ खलनायक पुरस्कार विजेता<ref>{{cite news|title=Darshan Kumar plays a grey character in NH10|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/darshan-kumar-plays-a-grey-character-in-nh10/|access-date=10 December 2014|work=Indian Express|date=5 December 2014}}</ref> |- ||2016 || सरबजीत || अवैस शेख|| |- |rowspan="2"|2017 || मिर्झा ज्युलियेट || मिर्झा || |- || अ जेंटलमन || याकूब साबरी || |- ||2018 || [[बागी २]] ||शेखर साळगावकर|| |- ||2019 || पी. एम. नरेंद्र मोदी || रिपोर्टर || |- ||2021 || तुफान || धर्मेश पाटील || अमेझॉन प्राईम चित्रपट <br>विशेष अतिथी<ref>{{cite news|title=Darshan Kumaar joins 'Toofan' as antagonist |url=https://www.dailyexcelsior.com/darshan-kumaar-joins-toofan-as-antagonist/ |access-date=16 September 2019|work=dailyexcelsior|date=16 September 2019}}</ref> |- ||2022 || [[द काश्मीर फाइल्स]] || कृष्णा पंडित || निर्वासित काश्मिरी पंडित |} === वेब सिरीज === {| class="wikitable" ! वर्ष !! मालिका !! भूमिका !! स्थळ !! संदर्भ |- | 2019 || परछाई || लिओ ||झी फाईव्ह ||<ref>{{Cite web|url=https://zeetv.zee5.com/darshan-kumaar-roped-in-for-zee5-original-web-series-parchhayee/amp/|title=Darshan Kumaar Roped In For ZEE5 Original Web Series Parchhayee|date=2019-06-04|website=Zee Tv|language=en-IN|access-date=2019-10-02|archive-date=2019-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002053849/https://zeetv.zee5.com/darshan-kumaar-roped-in-for-zee5-original-web-series-parchhayee/amp/|url-status=dead}}</ref> |- |2019- 2021 |[[द फॅमिली मॅन (दूरचित्रवाणी मालिका)|द फॅमिली मॅन]] | मेजर समीर |ॲमेझॉन प्राईम व्हिडिओ |<ref>{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/entertainment/content/the-family-man-cast-who-plays-whom-in-the-upcoming-amazon-prime-original-series-characters-in-the-show-release-date|title=The Family Man Cast: Who plays whom in Manoj Bajpayee's upcoming Amazon Prime original series|date=2019-09-11|website=GQ India|language=en-IN|access-date=2019-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205235700/https://www.gqindia.com/entertainment/content/the-family-man-cast-who-plays-whom-in-the-upcoming-amazon-prime-original-series-characters-in-the-show-release-date|archive-date=2019-12-05|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 || अवरोध || मेजर रौनक गौतम || सोनी लाइव ||<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt12392458/ |title=Avrodh the Siege Within |date=2020-06-23|website=imdb|language=en-IN|access-date=2020-06-23}}</ref> |- | [[आश्रम (वेब ​​मालिका)|आश्रम]] || एस आय उजागर सिंग || एम एक्स प्लेयर || |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Darshan Kumar|दर्शन कुमार}} {{DEFAULTSORT:कुमार, दर्शन}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 833eilg79a6vfam0g7eblcisbtydby8 0 304242 2718667 2712836 2026-10-10T21:31:38Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718667 wikitext text/x-wiki {{अशुद्धलेखन}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = पूजा हेगडे | चित्र = Pooja Hegde at Acharya press meet (2).jpg | चित्र_रुंदी = 220px | चित्र_शीर्षक = पूजा हेगडे | पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{birth date and age|df=yes|1990|10|13}}<ref>{{Cite web |date=13 October 2020 |title=Happy Birthday Pooja Hegde: Prabhas unveils her look from 'Radhe Shyam'; can you spot him too? |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-happy-birthday-pooja-hegde-prabhas-unveils-her-look-from-radhe-shyam-can-you-spot-him-too-2849470 |access-date=13 October 2020 |website=DNA India |language=en}}</ref> | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = [[अभिनय]], [[मॉडेलिंग]] | राष्ट्रीयत्व = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[भारतीय]] | भाषा = [[तुळू भाषा|तुळू]], [[कन्नड]] | कारकीर्द_काळ = [[इ.स. २०१२|२०१२]] - आजतागायत | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = मंजुनाथ हेगडे | आई_नाव = लता हेगडे | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | ट्विटर= | संकेतस्थळ = | धर्म = [[हिंदू]] | तळटिपा = }} '''पूजा हेगडे''' (जन्म:[[१३ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९९० |१९९०]]:[[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] - ) ही एक भारतीय अभिनेत्री आणि मॉडेल आहे. ही [[बॉलीवूड|हिंदी]], [[तमिळ सिनेमा|तमिळ]] चित्रपटांसह प्रामुख्याने [[तेलुगू सिनेमा|तेलुगू]] चित्रपटांमध्ये दिसते. हेगडे मिस युनिव्हर्स इंडिया २०१० स्पर्धेत उपविजेती होती. ''मुगामूदी'' (२०१२) या [[तमिळ भाषा|तमिळ]] चित्रपटातून तिने अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले. तिने ''ओका लैला कोसम'' (२०१४) मधून तेलुगू चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले आणि ''मोहेंजो दारो'' (२०१६) मधून हिंदी चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Chatterjee|first=Arundhati|url=http://www.hindustantimes.com/fashion-and-trends/mohenjo-daro-star-pooja-hegde-gives-us-a-sneak-peek-into-her-wardrobe/story-YCUCyypjNuuRkLuBj3seuM.html|title=Mohenjo Daro star Pooja Hegde gives us a sneak peek into her wardrobe|date=7 October 2016|work=Hindustan Times|language=en|access-date=15 April 2021}}</ref> त्यानंतर हेगडे यांनी ''दुव्वाद जगन्नाधाम'' (२०१७), ''अरविंदा समेथा वीरा राघव'' (२०१८), ''महर्षी'' (२०१९), ''हाऊसफुल ४'' (२०१९), ''आला वैकुंठपुरमलो'' (२०२०) आणि ''मोस्ट एलिजिबल बॅचलर'' (२०२१) यांसारख्या यशस्वी चित्रपटांमध्ये मुख्य भूमिका साकारली. हेगडे SIIMA पुरस्काराची विजेती आहे. हेगडे ही दक्षिण भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या अभिनेत्रींपैकी एक आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Manjula|url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/pooja-hegde-highest-paid-tollywood-actress-overtakes-anushka-samantha-653789|title=Pooja Hegde Highest Paid Tollywood Actress, Overtakes Anushka, Samantha|date=30 October 2020|work=[[The Hans India]]|language=en|access-date=12 April 2022|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/entertainment/nayanthara-samantha-ruth-prabhu-rashmika-imbd-listed-highest-paid-actresses-salaries-in-2022-rcb-r8kp6v|title=Nayanthara, Samantha Ruth Prabhu, Rashmika; IMBD listed highest-paid actresses' salaries in 2022|date=11 March 2022|work=Asianet News|access-date=12 April 2022}}</ref> हेगडे २०२१ सालासाठी दक्षिण चित्रपटसृष्टीतील फोर्ब्स इंडियाच्या इंस्टाग्रामवरील सर्वात प्रभावशाली स्टार्समध्ये ७व्या स्थानावर आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.news18.com/news/movies/women-lead-forbes-list-of-most-influential-stars-on-instagram-in-south-cinema-4334363.html|title=Women Lead Forbes' List of 'Most Influential Stars on Instagram' in South Cinema|date=18 October 2021|work=News18|access-date=25 March 2022}}</ref>२०२२ मध्ये हेगडेचे [[राधे श्याम (चित्रपट)|राधे श्याम]] आणि [[आचार्य]] हे चित्रपट सपशेल फसले. == प्रारंभिक जीवन == <nowiki>'''</nowiki>पूजा हेगडे यांचा जन्म [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] येथे [[तुळू भाषा|तुळू]] भाषिक कुटुंबात झाला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.freepressjournal.in/viral/actress-pooja-hedgde-turns-31-fans-flood-twitter-with-birthday-wishes|title=Actress Pooja Hedgde turns 31: Fans flood Twitter with birthday wishes|date=13 October 2021|work=Free Press Journal|language=en|access-date=24 November 2021}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/pooja-hegde-extends-warm-wishes-fans-auspicious-occasion-gudi-padwa-ugadi/|title=Pooja Hegde extends warm wishes to fans on the auspicious occasion of Gudi Padwa and Ugadi|date=13 April 2021|work=Bollywood Hungama|access-date=17 July 2021|url-status=live}}</ref> तिचे आई-वडील मंजुनाथ हेगडे आणि लता हेगडे आहेत. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Palisetty|first=Ramya|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pooja-hegde-shares-adorable-picture-with-family-and-it-s-all-about-togetherness-1793369-2021-04-21|title=Pooja Hegde shares adorable picture with family and it's all about togetherness|date=21 April 2021|work=India Today|language=en|access-date=17 July 2021}}</ref> ते मूळचे [[कर्नाटक|कर्नाटकातील]] [[उडुपी]] येथील आहेत. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Gupta|first=Namita|url=https://www.deccanchronicle.com/140727/entertainment-sandalwood/article/bengaluru-home-me-pooja-hegde|title=Bengaluru is home for me: Pooja Hegde|date=27 July 2014|work=Deccan Chronicle|language=en|access-date=17 July 2021}}</ref> तिला एक मोठा भाऊ ऋषभ हेगडे देखील आहे, जो ऑर्थोपेडिक सर्जन आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Daithota|first=Madhu|url=https://www.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/when-pooja-hegde-made-a-getaway-to-hometown-mangaluru/articleshow/70447153.cms|title=When Pooja Hegde made a getaway to hometown Mangaluru|date=31 July 2019|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=21 March 2022}}</ref> तुळू व्यतिरिक्त, तिला [[कन्नड भाषा|कन्नड]], [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]] आणि [[मराठी भाषा|मराठी]] भाषा येत आहेत. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.news18.com/news/movies/mohenjo-daro-fame-pooja-hegde-turns-31-heres-how-she-made-it-big-in-films-4317842.html|title='Mohenjo Daro' Fame Pooja Hegde Turns 31. Here's How She Made it Big in Films|date=13 October 2021|work=New18|quote=The actor was born and brought up in Mumbai while her family is from Mangalore, Karnataka. Born to Manjunath and Latha Hedge, Pooja’s mother tongue is Tulu. However, she is also fluent in English, Marathi, Kannada and Hindi.|access-date=22 March 2022}}</ref> नंतर [[तेलुगू सिनेमा|तेलुगू सिनेमात]] कारकीर्द केल्यानंतर तिने [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] भाषा शिकली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/aug/27/pooja-hegde-is-learning-telugu-7621.html|title=Pooja Hegde is learning Telugu|date=27 August 2018|work=The New Indian Express|access-date=11 March 2022|archive-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311132348/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/aug/27/pooja-hegde-is-learning-telugu-7621.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Prakash|first=B. V. S.|url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/telugu-is-a-difficult-language-pooja-hegde-597195|title=Telugu is a difficult language: Pooja Hegde|date=14 January 2020|work=The Hans India|access-date=11 March 2022}}</ref> तीने एमएमके कॉलेजमध्ये पदवी प्राप्त केली. महाविद्यालयात असताना ती नियमितपणे नृत्य आणि फॅशन शोमध्ये भाग घेत असे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Manigandan|first=K. R.|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/picture-of-confidence/article3793545.ece|title=Picture of confidence|date=19 August 2012|work=द हिंदू|language=en-IN|access-date=15 April 2021}}</ref> == अभिनयाची कारकीर्द == === सुरुवातीचे दिवस (२००९-२०१३) === [[चित्र:Pooja_Hegde_at_the_Red_Carpet_event_of_LoveScotch_(03).jpg|thumb|242x242px|लव्हस्कॉचच्या रेड कार्पेट कार्यक्रमात पूजा हेगडे]] पूजा हेगडेने [[फेमिना मिस इंडिया]] २००९ स्पर्धेत भाग घेतला. तिने मिस इंडिया टॅलेंटेड २००९ हा किताब जिंकला, पण तरीही ती पहिल्या फेरीतच बाहेर पडली. पुढच्या वर्षी तिने पुन्हा प्रयत्न केला आणि मिस युनिव्हर्स इंडिया २०१० मध्ये दुसरी उपविजेती ठरली. तसेच तिने मिस इंडिया साऊथ ग्लॅमरस हेअर २०१० हा पुरस्कारही जिंकला. त्यानंतर तिने तमिळ सुपरहिरो चित्रपट मुगामूदी (२०१२) मध्ये अभिनेता [[जीवा (अभिनेता)|जीवा]] याच्यासोबत काम केले. या चित्रपटात मुख्य पात्र एक स्त्री आहे, जी पुरुषप्रधान समाजाचा दृष्टिकोन बदलण्यासाठी प्रेरणा देते. दिग्दर्शक मायस्किन यांनी तिची सौंदर्य स्पर्धेतील छायाचित्रे पाहून तिची निवड केली. पूजा यांनी आपले संवाद इंग्रजीत लिहून आणि लक्षात ठेवून तमिळ संवादांचा सराव केला. यात तमिळ आणि तिची मातृभाषा तुळू यांच्यातील साम्यांचाही फायदा झाला. चित्रपट प्रदर्शित होण्यापूर्वी, तमिळ चित्रपटातील सुपरहिरो या नव्या संकल्पनेमुळे अपेक्षा वाढल्या होत्या. ऑगस्ट २०१२ मध्ये चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर चांगली सुरुवात केली, पण समीक्षकांकडून मिळालेल्या मिश्रित नकारात्मक प्रतिक्रियांमुळे त्याचा प्रवास खंडित झाला आणि हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या अपयशी ठरला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/review/south-review-mugamoodi-fails-to-impress/20120831.htm|title=Review: Mugamoodi fails to impress|date=31 August 2012|work=Rediff|access-date=15 April 2021}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पूजा हेगडेच्या अभिनयाला मिश्र प्रतिक्रिया मिळाल्या. Sify.com च्या समीक्षकाने तिच्या कामगिरीला "निराशाजनक" म्हटले, तर [[द हिंदू|द हिंदू]] च्या समीक्षकाने नमूद केले की "तिला आपली प्रतिभा दाखवण्याची फारशी संधी मिळाली नाही." <ref>{{स्रोत बातमी|last=Rangarajan|first=Malathi|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article3848361.ece|title=Mugamoodi: Unmasked!|date=1 September 2012|work=द हिंदू|language=en-IN|access-date=15 April 2021}} {{मृत दुवा|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> तिला दुसऱ्या दक्षिण भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट तमिळ महिला पदार्पण अभिनेत्रीसाठी नामांकन मिळाले, पण लक्ष्मी मेननकडून तिला पराभव स्वीकारावा लागला. <ref>[https://www.imdb.com/event/ev0001781/2013/ South Indian International Movie Awards]. </ref> === तेलुगु आणि हिंदी सिनेमात पदार्पण (२०१४-२०१९) === पूजा हेगडेचा दुसरा चित्रपट, तेलुगु भाषेतील ओका लैला कोसम (२०१४), प्रदर्शित झाला. या चित्रपटात तिच्यासोबत [[नागा चैतन्य]] मुख्य भूमिकेत होता. तिच्या अभिनयाचे या चित्रपटात खूप कौतुक झाले. त्याच वेळी, तिला ६२व्या फिल्मफेअर अवॉर्ड्स (दक्षिण) मध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी नामांकन मिळाले. <ref name="filmfare1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9405-2.html|title=Nominations for the 62nd Britannia Filmfare Awards (South)|access-date=23 August 2016}}</ref> एका प्रॉडक्शन हाऊसच्या पाठपुराव्यामुळे आणि दिग्दर्शक विजय कोंडा यांच्या मागील यशस्वी चित्रपटामुळे तिला या चित्रपटात काम करण्याची प्रेरणा मिळाली. मुख्य स्त्री भूमिका चांगली साकारण्यासाठी तिने तेलुगु भाषेचे धडे घेतले. तिच्या दुसऱ्या तेलुगु चित्रपटात, मुकुंदा (२०१४) मधील "गोपिकम्मा" या गाण्यात तिने आपल्या संस्मरणीय अभिनयाने अनेकांना प्रभावित केले. ही एक रोमँटिक-अ‍ॅक्शन कथा होती <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/music/Mukundas-audio-to-be-launched-in-September/articleshow/40607692.cms|title=Mukunda's audio to be launched in September|date=16 January 2017|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=15 April 2021}}</ref>, जी २०१४ च्या उत्तरार्धात प्रदर्शित झाली आणि एका गावाच्या पार्श्वभूमीवर आधारित होती. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Kumar|first=Hemanth|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Varun-Tejs-debut-film-gets-into-dubbing-phase/articleshow/39754540.cms|title=Varun Tej's debut film gets into dubbing phase|date=6 August 2014|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=15 April 2021}}</ref> [[चित्र:Pooja_Hegde_snapped_promoting_Mohenjo_Daro.jpg|thumb|208x208px|२०१६ मध्ये मोहेंजो दारो च्या प्रमोशनदरम्यान पूजा हेगडे]] जुलै २०१४ मध्ये, पूजा हेगडेने [[आशुतोष गोवारीकर]] दिग्दर्शित आणि सिंधू संस्कृतीवर आधारित मोहेंजो दारो या कालखंडातील चित्रपटात [[हृतिक रोशन]] सोबत [[बॉलीवूड|बॉलिवूडमध्ये]] पदार्पण करण्याचे ठरवले. गोवारीकर यांच्या पत्नीने तिला एका जाहिरातीत पाहिल्यानंतर ऑडिशनसाठी बोलावले आणि तिने ते यशस्वीरीत्या पूर्ण केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2576198|title=Pooja Hegde signed opposite Hrithik Roshan in Mohenjo-Daro|date=12 July 2014|website=Bollywood Hungama News Network}}</ref> <ref>[http://www.deccanchronicle.com/140727/entertainment-sandalwood/article/bengaluru-home-me-pooja-hegde "Bengaluru is home for me: Pooja Hegde"]. </ref> या चित्रपटाप्रती तिच्या बांधिलकीमुळे तिने ठरवले की, मोहेंजो दारो प्रदर्शित होईपर्यंत ती प्रादेशिक भारतीय चित्रपटांमध्ये काम करणार नाही. यामुळे तिने [[मणी रत्नम|मणिरत्नम]] दिग्दर्शित चित्रपटाची ऑफरही नाकारली. <ref>Kamal, S. S. (21 August 2014) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Pooja-Hegde-focuses-on-Hrithik-Roshans-Mohenjo-daro/articleshow/40565452.cms "Pooja Hegde focuses on Hrithik Roshan's Mohenjo-daro"]. </ref> <ref>Chowdhary, Y. Sunita (23 September 2014). </ref> मोहेंजो दारो २०१६ मध्ये प्रदर्शित झाला, पण समीक्षकांनी त्याला नकारात्मक प्रतिसाद दिला <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/7-reasons-why-hrithik-roshans-mohenjo-daro-turned-out-to-be-disappointment-at-the-box-office/|title=7 reasons why Hrithik Roshan's Mohenjo Daro turned out to be a DISAPPOINTMENT at the box office|date=16 August 2016|website=Bollywood Life|language=en|access-date=25 June 2019}}</ref> आणि तो बॉक्स ऑफिसवर अपयशी ठरला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3358|title=Mohenjo Daro – Movie|publisher=Box Office India|access-date=25 June 2019}}</ref> २०१७ मध्ये, ती [[अल्लू अर्जुन]] सोबत तेलुगु भाषेतील सतर्क अॅक्शन कॉमेडी चित्रपट दुव्वाद जगन्नाधम मध्ये दिसली. <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Pooja-Hegde-finalised-for-Allu-Arjuns-next/articleshow/54347817.cms|title=Pooja Hegde finalised for Allu Arjun's next|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> २०१८ मध्ये, पूजा हेगडेने तीन तेलुगु चित्रपटांमध्ये काम केले. कालखंडातील अॅक्शन चित्रपट रंगस्थलम मधील "जिगेलू राणी" या गाण्यात तिने विशेष भूमिका साकारली. हे गाणे [[यूट्यूब|यूट्यूबवर]] ट्रेंड करत होते आणि तिच्या अभिनयाचे कौतुकही झाले. त्यानंतर साक्ष्यम मध्ये तिने बेल्लमकोंडा श्रीनिवास सोबत <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/saakshyam/movie-review/65163221.cms|title=Bellamkonda Sreenivas' having hard time with hits.|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=27 February 2018}}</ref> आणि त्रिविक्रम श्रीनिवास दिग्दर्शित [[नाटक (चित्रपट आणि दूरदर्शन)|अॅक्शन-ड्रामा]] अरविंदा समेथा वीरा राघव मध्ये [[ज्युनिअर एनटीआर|जुनियर एनटीआर]] सोबत काम केले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/aravindha-sametha-opening-day-box-office-jr-ntr-5398863/|title=Aravindha Sametha box office: Jr NTR's actioner collects Rs 63 crore on opening day|work=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=12 October 2018}}</ref> २०१९ मध्येही तिने महर्षी, गद्दलकोंडा गणेश आणि हाउसफुल ४ या तीन चित्रपटांमध्ये भूमिका साकारल्या. महर्षी हा वामसी पैडिपल्ली दिग्दर्शित तेलुगु चित्रपट होता, ज्यात [[महेश बाबू]] तिचा सहकलाकार होता. प्रदर्शनानंतर त्याला संमिश्र प्रतिसाद मिळाला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/maharshi-box-office-collection-day-1-mahesh-babu-film-is-off-to-a-great-start-1521529-2019-05-10|title=Maharshi box office collection Day 1: Mahesh Babu film is off to a great start|work=India Today|agency=Ist}}</ref> त्याच वर्षी तिचा दुसरा तेलुगु चित्रपट, [[हरीश शंकर]] दिग्दर्शित अॅक्शन थ्रिलर गद्दालकोंडा गणेश, हा २०१४ च्या [[तमिळ भाषा|तामिळ-भाषेतील]] जिगरथंडा चित्रपटाचा रिमेक होता. यात तिने वरुण तेज आणि अथर्व यांच्यासोबत काम केले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/varun-tej-new-film-valmiki-launched-5556987/lite/|title=Varun Tej's new film Valmiki launched|date=27 January 2019|work=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=13 August 2019}}</ref> फरहाद सामजी दिग्दर्शित आणि साजिद नाडियादवाला निर्मित हाउसफुल ४ या विनोदी चित्रपटासह ती तीन वर्षांनंतर बॉलीवूडमध्ये परतली. यात तिने राजकुमारी माला आणि पूजा (पुनर्जन्म) या भूमिका साकारल्या. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/housefull-4-all-you-need-to-know-about-the-film/photostory/65019422.cms|title='Housefull 4': All you need to know about the film|date=18 July 2018|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=12 August 2018}}</ref> या चित्रपटाने जगभरात ₹२८० [[कोटी|कोटींहून]] अधिक कमाई केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/housefull-4/box-office/|title=Housefull 4|website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रगती आणि व्यावसायिक यश (२०२०-सध्या) === [[चित्र:Pooja_Hegde_at_Ala_Vaikunthapurramuloo_reunion.jpg|thumb|२०२१ मध्ये पूजा हेगडे]] २०२० मध्ये पूजा हेगडेचा तेलुगु भाषेतील अॅक्शन ड्रामा चित्रपट आला वैकुंठापुरमुलू प्रदर्शित झाला. हा चित्रपट [[अल्लू अर्जुन]] सोबत आणि त्रिविक्रम यांनी दिग्दर्शित केला होता. यापूर्वी तिने अल्लू अर्जुनसोबत DJ: दुव्वाद जगन्नाधम (२०१७) आणि त्रिविक्रम यांच्यासोबत अरविंदा समेथा वीरा राघव (२०१८) मध्ये काम केले होते, त्यामुळे हे त्यांचे दुसरे आणि तिसरे सहकार्य होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/is-pooja-hegde-reuniting-with-her-dj-co-star-for-trivikrams-next/articleshow/68003845.cms|title=Is Pooja Hegde reuniting with her DJ co-star for Trivikram's next? - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=1 February 2021}}</ref> तिच्या अभिनयाबद्दल [[द टाइम्स ऑफ इंडिया|द टाइम्स ऑफ इंडिया]] च्या समीक्षकाने लिहिले, "पूजा हेगडे आपल्या पात्रात चमक आणते. ही भूमिका फक्त एका उत्साही मुलीपुरती मर्यादित असली, तरी तिला पडद्यावर पाहणे आनंददायक आहे." <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews-ala-vaikunthapurramuloo/movie-review/73209891.cms|title=Ala Vaikunthapurramuloo has a bit of everything – there's romance, drama, comedy, emotion and lots of swag|last=Neeshita Nyayapati|date=13 January 2020|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=14 January 2020}}</ref> हा चित्रपट कोट्यवधी रुपये कमावणारा ठरला आणि आतापर्यंतच्या सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या तेलुगु चित्रपटांपैकी एक बनला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ibtimes.co.in/allu-arjun-donates-rs-10-lakh-fna-after-ala-vaikunthapurramuloo-sets-non-baahubali-record-812804|title=Allu Arjun donates Rs 10 lakh to FNA after Ala Vaikunthapurramuloo sets non-Baahubali record|last=Hooli|first=Shekhar H.|date=5 February 2020|website=International Business Times, India Edition|language=en|access-date=3 June 2020}}</ref> तिच्या अभिनयामुळे तिला अनेक पुरस्कार मिळाले, ज्यात सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी SIIMA पुरस्कार (तेलुगु) यांचा समावेश आहे. "बुट्टा बोम्मा" या गाण्यातील तिच्या नृत्याला प्रेक्षकांचा प्रचंड प्रतिसाद मिळाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/allu-arjun-and-pooja-hegde-s-butta-bomma-becomes-the-most-viewed-video-song-in-tollywood-actress-is-elated-1699411-2020-07-11|title=Allu Arjun and Pooja Hegde's Butta Bomma becomes the most viewed video song in Tollywood. Actress is elated|last=K.|first=Janani|date=11 July 2021|website=India Today|access-date=6 April 2022}}</ref> २०२१ मध्ये, पूजा हेगडेने [[अखिल अक्किनेनी]] सोबत बोम्मारिल्लू भास्कर दिग्दर्शित मोस्ट एलिजिबल बॅचलर मध्ये काम केले. या चित्रपटात तिने स्टँड-अप कॉमेडियनची भूमिका साकारली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/pooja-hegde-romance-akhil-akkineni-details-inside-473469|title=Pooja Hegde to romance Akhil Akkineni, DETAILS INSIDE|date=12 September 2019|website=PINKVILLA|access-date=16 March 2022|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402084539/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/pooja-hegde-romance-akhil-akkineni-details-inside-473469|url-status=dead}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/doing-stand-up-comedy-for-a-film-is-tough-pooja-hegde-48182.html|title=Doing stand-up comedy for a film is tough – Pooja Hegde|website=[[Filmfare]]}}</ref> २०२२ मध्ये, तिने राधा कृष्ण कुमार दिग्दर्शित [[प्रभास]] सोबत [[राधे श्याम (चित्रपट)|राधे श्याम]] या बहुभाषिक कालखंडातील प्रणय चित्रपटात काम केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thenewsminute.com/article/radhe-shyam-review-prabhas-and-pooja-hedge-s-fairytale-romance-all-about-visuals-161815|title=Radhe Shyam review: Prabhas and Pooja Hedge's fairytale romance is all about visuals|date=11 March 2022|website=[[The News Minute]]|access-date=16 March 2022}}</ref> तिच्या अभिनयाला सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.india.com/entertainment/radhe-shyam-review-prabhas-pooja-hegdes-decent-love-story-can-be-watched-with-zero-expectations-5282325|title=Radhe Shyam Review: Watch Prabhas-Pooja Hegde's Decent Love Story|date=11 March 2022|website=India|language=en|access-date=25 March 2022}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Kapoor Safaya|first=Mugdha|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-radhe-shyam-movie-review-prabhas-pooja-hegde-starrer-is-visually-overloaded-lacks-soul-2939282|title='Radhe Shyam' movie review: Prabhas-Pooja Hegde starrer is visually overloaded, lacks soul|date=22 March 2022|work=DNA|language=en|access-date=25 March 2022}}</ref> चित्रपटातील "आशिकी आ गई" या गाण्याला तिच्या सुंदरतेमुळे आणि शैलीमुळे प्रेक्षकांचे कौतुक मिळाले आणि ते खूप लोकप्रिय झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/south-cinema/pooja-hegde-looks-like-dream-radhe-shyams-aashiqui-aa-gayi/|title=Pooja Hegde looks like a dream in Radhe Shyam's Aashiqui Aa Gayi|date=6 December 2021|website=[[बॉलिवूड हंगामा]]|language=en|access-date=26 March 2022}}</ref> त्याच वर्षी तिचा दुसरा चित्रपट, [[जोसेफ विजय|विजय]] सोबत नेल्सन दिग्दर्शित बीस्ट, हा तमिळ चित्रपट होता. १३ एप्रिल २०२२ रोजी प्रदर्शित झालेल्या या चित्रपटातून ती ९ वर्षांनंतर [[तमिळ सिनेमा|तमिळ चित्रपटसृष्टीत]] परतली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/thalapathy-65-pooja-hegde-returns-to-tamil-cinema-with-vijay-next-7243275/|title=Thalapathy 65: Pooja Hegde returns to Tamil cinema with Vijay's next|date=24 March 2021|work=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=24 March 2021}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vijays-beast-to-release-on-april-13/article65248258.ece|title=Vijay's 'Beast' to release on April 13|date=22 March 2022|work=द हिंदू|access-date=25 April 2022}}</ref> तिची पुढची भूमिका [[चिरंजीवी (अभिनेता)|चिरंजीवी]] आणि [[राम चरण]] यांच्यासोबत कोराटला शिव दिग्दर्शित आचार्य चित्रपटात होती. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2021/feb/05/pooja-hegde-signs-acharya-to-join-sets-on-feb-9-22665.html|title=Pooja Hegde signs Acharya, to join sets on February 9|date=5 February 2021|work=The New Indian Express|access-date=8 February 2021}}</ref> ==== आगामी प्रकल्प ==== तिच्या आगामी चित्रपटांमध्ये [[रोहित शेट्टी]] दिग्दर्शित सर्कस हा हिंदी चित्रपट आहे. यात ती [[रणवीर सिंग]] सोबत मुख्य भूमिकेत दिसणार आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/pooja-hegde-wishes-to-learn-this-quality-from-her-cirkus-co-star-ranveer-singh/articleshow/87585528.cms|title=Pooja Hegde wishes to learn THIS quality from her 'Cirkus' co-star Ranveer Singh|date=8 November 2021|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=28 November 2021}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> फेब्रुवारी २०२० मध्ये, पूजा हेगडेला फरहाद सामजी दिग्दर्शित [[सलमान खान]] यांच्या कभी ईद कभी दिवाळी या चित्रपटात निवडण्यात आले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/pooja-hegde-to-star-opposite-salman-khan-in-kabhi-eid-kabhi-diwali-1645284-2020-02-11|title=Pooja Hegde to star opposite Salman Khan in Kabhi Eid Kabhi Diwali|date=11 February 2020|work=India Today|access-date=11 February 2020}}</ref> या चित्रपटाचे चित्रीकरण २५ एप्रिल २०२२ रोजी सुरू झाले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/salman-khans-kabhi-eid-kabhi-diwali-set-being-constructed-on-film-citys-helipad-area-52860.html|title=Salman Khan's Kabhi Eid Kabhi Diwali set being constructed on Film City's helipad area|date=25 March 2022|work=Filmfare|language=en|access-date=28 March 2022}}</ref> ऑगस्ट २०२१ मध्ये, ती [[महेश बाबू]] आणि त्रिविक्रम श्रीनिवास यांच्या पुढील चित्रपटात दिसणार असल्याची घोषणा झाली. यात ती [[महेश बाबू]]सोबत दुसऱ्यांदा आणि त्रिविक्रम यांच्यासोबत सलग तिसऱ्यांदा काम करणार आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/pooja-hegde-boards-mahesh-babu-trivikrams-film-7445744/lite/|title=Pooja Hegde joins the cast of Mahesh Babu-Trivikram's film|date=10 August 2021|work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]|language=en|access-date=28 November 2021}}</ref> == प्रसार माध्यमे == हेगडे तेलुगू सिनेमातील सर्वात लोकप्रिय अभिनेत्री मानली जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/web-stories/top-10-most-popular-actresses-in-tollywood/photostory/87038216.cms|title=Top 10 Most Popular Actresses In Tollywood|date=15 October 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=4 April 2022}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/web-stories/10-most-sought-after-actresses-in-tollywood/photostory/83142300.cms|title=10 Most Sought-After Actresses In Tollywood|date=1 June 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=4 April 2022}}</ref> हेगडे यांनी टाइम्स ऑफ इंडियाच्या "मोस्ट डिझायरेबल वुमन" <ref>{{स्रोत बातमी|last=Yellapantula|first=Suhas|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meet-indias-most-desirable-divas/articleshow/77805527.cms|title=Meet The Times 50 Most Desirable Women 2019|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=4 April 2022}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/here-are-the-other-winners-of-the-times-50-most-desirable-women-2017/articleshow/64097758.cms|title=Here are the other winners of The Times 50 Most Desirable Women 2017|date=10 May 2018|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=4 April 2022}}</ref> च्या यादीत वारंवार वैशिष्ट्यीकृत केले आहे आणि २०१७ च्या "हैदराबाद मोस्ट डिझायरेबल वुमन" चे विजेते आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/most-desirable-woman-2017-pooja-hegde/articleshow/63286916.cms|title=Most Desirable Woman 2017: Pooja Hegde|date=14 March 2018|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=11 April 2022}}</ref> हेगडे हे अनेक ब्रँड्स आणि उत्पादनांसाठी सक्रिय समर्थक आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://in.fashionnetwork.com/news/Pooja-hegde-to-endorse-hindustan-unilever-s-skincare-brand-citra,873896.html|title=Pooja Hegde to endorse Hindustan Unilever's skincare brand Citra|date=28 September 2017|website=Fashion Network|access-date=4 April 2022}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pooja-hegde-roped-brand-ambassador-ptron|title=Pooja Hegde roped in as the Brand Ambassador of pTron|date=16 July 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=4 April 2022}}</ref> == अभिनय सूची == {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" | शीर्षक ! scope="col" | भूमिका(ने) ! scope="col" | भाषा ! class="unsortable" scope="col" | नोंदी ! class="unsortable" scope="col" | |- | 2012 | ''मुगमुडी'' | शक्ती | [[तमिळ भाषा|तमिळ]] | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sify.com/movies/my-dream-debut-pooja-hegde-imagegallery-kollywood-mi4kCrdibegsi.html|title=My dream debut:Pooja Hegde|website=Sify|access-date=29 January 2020|archive-date=2017-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211211639/http://www.sify.com/movies/my-dream-debut-pooja-hegde-imagegallery-kollywood-mi4kCrdibegsi.html|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 2014 | ''ओका लैला कोसम'' | नंदना "नंदू" | [[तेलुगू भाषा|तेलुगु]] | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Pooja-Hegde-anxious-on-the-sets-of-Oka-Laila-Kosam/articleshow/34116396.cms|title=Pooja Hegde anxious on the sets of Oka Laila Kosam|date=15 January 2017|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | ''मुकुंदा'' | गोपिका | तेलुगु | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/india/varun-tej-pooja-hegdes-mukunda-creates-buzz-with-its-first-trailer-distributors-bid-high-for-movie-rights-729728.html|title=Varun Tej, Pooja Hegde's 'Mukunda' creates buzz with its first trailer; distributors bid high for movie rights|date=5 December 2014|website=CNN-News18|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | 2016 | ''मोहेंजो दारो'' | चाणी | [[हिंदी भाषा|हिंदी]] | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Hollywood-veteran-to-style-Pooja-Hegde-in-Mohenjo-Daro/articleshow/40927326.cms|title=Hollywood veteran to style Pooja Hegde in Mohenjo Daro|date=15 January 2017|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | 2017 | ''दुव्वाद जगन्धाम'' | पूजा | तेलुगु | | <ref name=":0"/> |- | rowspan="3" | 2018 | ''रंगस्थलम'' | जिगेलू राणी | तेलुगु | " जिगेलू राणी " या गाण्यात खास उपस्थिती | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/pooja-hegde-lands-a-special-song-in-rangasthalam-117100500310_1.html|title=Pooja Hegde lands a special song in 'Rangasthalam'|date=5 October 2017|work=Business Standard India|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | ''साक्ष्यम'' | सौंदर्या लहरी | तेलुगु | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/entertainment/pooja-hegde-on-playing-spiritual-leader-in-saakshyam-ive-always-focused-on-character-than-my-look-4831761.html|title=Pooja Hegde on playing spiritual leader in Saakshyam: I've always focused on character than my look|date=27 July 2018|website=Firstpost|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | ''अरविंद समेथा वीरा राघवा'' | अरविंदा | तेलुगु | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2018/sep/11/pooja-hegde-dubs-for-herself-in-aravinda-sametha-veera-raghava-1870244.html|title=Pooja Hegde dubs for herself in 'Aravinda Sametha Veera Raghava'|date=11 September 2018|website=The New Indian Express|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 | ''महर्षी'' | पूजा | तेलुगु | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/maharshi-pooja-hegde-mahesh-babu-5689125/|title=Maharshi actor Pooja Hegde: Mahesh Babu should become a director|date=6 May 2019|website=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | ''गद्दलकोंडा गणेश'' | श्रीदेवी | तेलुगु | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/entertainment/pooja-hegde-as-sridevi-in-new-film-valmiki-director-talks-about-her-role-2102265|title=Pooja Hegde As 'Sridevi' In New Film Valmiki. Director Talks About Her Role|date=17 September 2019|publisher=NDTV|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | ''हाऊसफुल्ल ४'' | राजकुमारी माला/पूजा | हिंदी | दुहेरी भूमिका | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/pooja-hegde-s-rajkumari-mala-adds-another-pretty-princess-to-housefull-4-s-roster-see-new-posters/story-PyfNVn0wescg9nKx61d9lJ.html|title=Pooja Hegde's Rajkumari Mala adds another pretty princess to Housefull 4's roster|date=25 September 2019|website=Hindustan Times|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | 2020 | ''आला वैकुंठपुरामुलू'' | अमुल्य | तेलुगु | | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ibtimes.co.in/pooja-hegde-reveals-interesting-titbit-about-her-role-allu-arjuns-ala-vaikunthapuramulo-808507|title=Pooja Hegde reveals interesting titbit about her role in Allu Arjun's Ala Vaikunthapuramulo|date=12 November 2019|website=International Business Times|access-date=29 January 2020}}</ref> |- | 2021 | ''सर्वाधिक पात्र बॅचलर'' | विभा | तेलुगु | | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/pooja-hegde-gets-appreciation-from-dil-raju-and-allu-aravind-for-her-performance-in-most-eligible-bachelor/articleshow/87018147.cms|title=Pooja Hegde gets appreciation from Dil Raju and Allu Aravind for her performance in 'Most Eligible Bachelor'|date=14 October 2021|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=19 November 2021}}</ref> |- | rowspan="6" | 2022 | rowspan="2" | ''[[राधे श्याम (चित्रपट)|राधे श्याम]]'' | rowspan="2" | प्रेरणा | तेलुगु | | rowspan="2" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/entertainment/on-pooja-hegdes-birthday-her-first-look-from-prabhas-radhe-shyam-2309321|title=On Pooja Hegde's Birthday, Her First Look From Prabhas' Radhe Shyam|website=NDTV.com|access-date=13 October 2020}}</ref> |- | हिंदी | |- | ''पशू'' | प्रीती | तमिळ | | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/pooja-hegde-speaks-about-her-character-in-beast/articleshow/90782242.cms|title=Pooja Hegde speaks about her character in 'Beast'|date=11 April 2022|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=11 April 2022}}</ref> |- | ''आचार्य'' | नीलांबरी | तेलुगु | | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thenewsminute.com/article/pooja-hegde-star-opposite-ram-charan-acharya-shooting-start-week-143293|title=Pooja Hegde to star opposite Ram Charan in 'Acharya', shooting to start this week|date=12 February 2021|work=The News Minute|language=en|access-date=31 March 2021}}</ref> |- | style="background:#ffc;&quot;" | ''F3''|ठरले नाही | तेलुगु | चित्रीकरण; विशेष देखावा | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/exclusive-pooja-hegde-shoots-special-dance-number-venkatesh-varun-tej-f3-1068595?amp|title=EXCLUSIVE: Pooja Hegde shoots for a special dance number with Venkatesh & Varun Tej for F3 {{!}} PINKVILLA|last=Ratda|first=Khushboo|date=17 April 2022|website=Pinkvilla|access-date=18 April 2022|archive-date=2022-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416131551/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/exclusive-pooja-hegde-shoots-special-dance-number-venkatesh-varun-tej-f3-1068595?amp|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#ffc;" | ''कभी ईद कभी दिवाळी''|ठरले नाही | हिंदी | चित्रीकरण | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/movies/kabhi-eid-kabhi-diwali-salman-khan-to-start-pooja-hegde-co-starrers-90-day-shooting-schedule-in-kajrat-5059915.html|title=Kabhi Eid Kabhi Diwali: Salman Khan Set to Start Shooting for Pooja Hegde Co-starrer's 90 Day Schedule in Kajrat|website=News18|language=en|access-date=2022-05-05}}</ref> |- | rowspan="2" | २०२३ | style="background:#ffc;" | ''सर्कस''| ठरले नाही | हिंदी | चित्रीकरण | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/news-pooja-hegde-wraps-first-schedule-of-rohit-shetty-s-cirkus-opposite-ranveer-singh-2860881|title=Pooja Hegde wraps first schedule of Rohit Shetty's 'Cirkus' opposite Ranveer Singh|date=9 December 2020|work=Daily News & Analysis|access-date=9 December 2020}}</ref> |- | style="background:#ffc;" | शीर्षक नसलेला त्रिविक्रम श्रीनिवास चित्रपट|ठरले नाही | तेलुगु | चित्रीकरण | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mahesh-babu-pooja-hegde-starrer-to-go-on-floors-in-april/articleshow/89318952.cms?from=mdr|title=Mahesh Babu & Pooja Hegde-starrer to go on floors in April|work=The Economic Times|access-date=4 February 2022}}</ref> |} == प्रशंसा आणि पुरस्कार == {| class="wikitable sortable" !वर्ष ! चित्रपट ! पुरस्कार ! श्रेणी ! निकाल ! |- | 2013 | ''मुगमुडी'' | दुसरा दक्षिण भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार | सर्वोत्कृष्ट नवोदित महिला - तमिळ| '''नामांकन''' | <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/dhanush-shruti-haasan-win-top-laurels-at-siima-awards-113091400402_1.html|title=Dhanush, Shruti Haasan win top laurels at SIIMA awards|date=14 September 2013|work=Business Standard India|access-date=21 December 2019}}</ref> |- | rowspan="2" | 2015 | rowspan="2" | ''ओका लैला कोसम'' | चौथा दक्षिण भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार | सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण - तेलुगु| '''नामांकन''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiaglitz.com/siima-2015-telugu-nominations-telugu-news-135448|title=SIIMA 2015 nominations list|date=16 June 2015|website=IndiaGlitz|access-date=21 December 2019}}</ref> |- | ६२वे फिल्मफेर पुरस्कार दक्षिण | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - तेलुगु| '''नामांकन''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dailyindia.org/62nd-filmfare-awards-south-2015-nominations-tamil-telugu-malayalam-kannada/|title=62nd Filmfare Awards South 2015 Nominations|date=4 June 2015|website=Daily India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626123232/http://www.dailyindia.org/62nd-filmfare-awards-south-2015-nominations-tamil-telugu-malayalam-kannada/|archive-date=26 June 2015}}</ref> |- | rowspan="2" | 2016 | rowspan="2" | ''मोहेंजो दारो'' | लक्स गोल्डन रोज अवॉर्ड्स | वर्षातील सर्वोत्कृष्ट नवोदित| '''विजयी''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.india.com/viral/lux-golden-rose-awards-2016-winners-list-deepika-padukone-priyanka-chopra-anushka-sharma-katrina-kaif-among-the-honoured-1712153/|title=Lux Golden Rose Awards 2016 winners list|date=18 December 2016|website=India|access-date=3 February 2022}}</ref> |- | [[स्टारडस्ट पुरस्कार]] | सर्वोत्कृष्ट पदार्पण – महिला| '''नामांकन''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-stardust-awards-2016/|title=Nominations for Stardust Awards 2016|date=19 December 2016|website=Bollywood Hungama|access-date=29 January 2019}}</ref> |- | 2017 | ''दुव्वाद जगन्धाम'' | झी गोल्डन अवॉर्ड्स | वर्षातील एंटरटेनर (महिला)| '''विजयी''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ibtimes.co.in/zee-telugu-golden-awards-2017-winners-list-photos-755196|title=Zee Telugu Golden Awards 2017 winners list and photos|date=1 January 2018|website=International Business Times|access-date=21 December 2019}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | rowspan="2" | ''अरविंद समेथा वीरा राघवा'' | 66 वा फिल्मफेर पुरस्कार दक्षिण | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - तेलुगु| '''नामांकन''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html|title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019|website=[[Filmfare]]|access-date=21 December 2019}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/winners-of-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-38163.html|title=Winners of the 66th Filmfare Awards (South) 2019|website=[[Filmfare]]|access-date=22 December 2019}}</ref> |- | साक्षी उत्कृष्टता पुरस्कार | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री| '''विजयी''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmibeat.com/telugu/news/2019/sakshi-excellence-awards-2019-winners-list-ram-charan-and-pooja-hegde-win-top-honours-288510.html|title=Sakshi Excellence Awards 2019 Winners List: Ram Charan and Pooja Hegde Bag Top Honours!|date=12 August 2019|website=Filmibeat|access-date=12 August 2019}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | rowspan="2" | ''महर्षी'' | 9वे दक्षिण भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - तेलुगु| '''नामांकन''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-manju-warrier-chetan-kumar-others-siima-awards-announces-nominees-154502|title=Dhanush, Manju Warrier, Chetan Kumar, others: SIIMA Awards announces nominees|date=28 August 2021|website=The News Minute|access-date=18 September 2021}}</ref> |- | झी सिने अवॉर्ड्स तेलुगु | आवडती अभिनेत्री| '''विजयी''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/zee-cine-awards-telugu-2020-samantha-akkineni-chiranjeevi-and-nani-win-top-laurels/story-IIb1IjGUKhrdscXkxVOI2I.html|title=Zee Cine awards Telugu 2020: Samantha Akkineni, Chiranjeevi and Nani win top laurels|date=12 January 2020|website=Hindustan Times|access-date=14 January 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | rowspan="2" | ''आला वैकुंठपुरामुलू'' | साक्षी उत्कृष्टता पुरस्कार | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री| '''विजयी''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/ala-vaikunthapurramuloo-allu-arjun-pooja-hegde-trivikram-srinivas-score-big-sakshi-awards-see-pics-897193?amp|title=Ala Vaikunthapurramuloo: Allu Arjun, Pooja Hegde & Trivikram Srinivas score big at Sakshi Awards; See PICS {{!}} PINKVILLA|website=www.pinkvilla.com|access-date=20 September 2021|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920223613/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/ala-vaikunthapurramuloo-allu-arjun-pooja-hegde-trivikram-srinivas-score-big-sakshi-awards-see-pics-897193?amp|url-status=dead}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/sakshi-excellence-awards-allu-arjun-and-mahesh-babu-bag-best-actor-awards-for-their-impeccable-performances-in-ala-vaikunthapurramuloo-and-maharshi-heres-the-complete-winners-list-read-the-latest-news-1915631/|title=Sakshi Excellence Awards: Allu Arjun and Mahesh Babu bag Best Actor Awards for their impeccable performances in Ala Vaikunthapurramuloo and Maharshi – Here's the complete winners list|date=18 September 2021|website=Bollywood Life|language=en|access-date=20 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920213013/https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/sakshi-excellence-awards-allu-arjun-and-mahesh-babu-bag-best-actor-awards-for-their-impeccable-performances-in-ala-vaikunthapurramuloo-and-maharshi-heres-the-complete-winners-list-read-the-latest-news-1915631/|archive-date=2021-09-20|url-status=dead}}</ref> |- | 10वे दक्षिण भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - तेलुगु| '''विजयी''' | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://siima.in/2020-winners.php#tabs-2|title=The 9th South Indian International Movie Awards Winners for 2020|website=[[South Indian International Movie Awards]]|access-date=22 August 2021|archive-date=2022-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406222126/https://siima.in/2020-winners.php#tabs-2|url-status=dead}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{कॉमन्स वर्ग|Pooja Hegde|पूजा हेगडे}} * {{आय.एम.डी.बी. नाव|5249562}} {{DEFAULTSORT:हेगडे, पूजा}} [[वर्ग:मुंबईतील महिला मॉडेल]] [[वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तुळू व्यक्ती]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] 8h99cs54qqy0836cda5zocpo7dd5dcb 0 304276 2718712 2714288 2026-10-11T02:21:09Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718712 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = भारतीय मोर | चित्र = Peacock Plumage.jpg | चित्र_आकार = 220px | चित्र_शीर्षक = भारतीय मोर | चित्र२ = TAUZoo eman028.JPG | चित्र२_आकार = | चित्र२_शीर्षक = लांडोर | स्थिती = LC | स्थिती_प्रणाली = IUCN3.1 | regnum = [[प्राणी]] | जीवसृष्टी = [[प्राणी]] | वंश = [[कणाधारी]] | जात = [[पक्षी]] | वर्ग = कुक्कुटाद्या | कुळ = कुक्कुटाद्य | जातकुळी = पावो | जीव = क्रिस्टॅटस | बायनॉमियल = '''पावो क्रिस्टॅटस''' | subdivision_ranks = इतर प्रकार | subdivision = '''पावो लिन्नॉस'''<br> '''पावो म्युटिकस''' | बायनॉमियल_अधिकारी = [[कार्ल लिनेयस]], १७५८ | आढळप्रदेश_नकाशा = Indian Peacock Range.svg | आढळप्रदेश_नकाशा_शीर्षक = भारतीय मोराचे वसतिस्थान }} '''भारतीय मोर''' (''Pavo cristatus''), ज्याला '''निळा मोर''' म्हणूनही ओळखले जाते, ही [[भारतीय उपखंड|भारतीय उपखंडातील]] मूळ [[मोर|मोराची]] प्रजाती आहे. भारताव्यतिरिक्त इतर अनेक देशांमध्ये देखील हा सापडतो. मोर पक्षात मादी मोरास लांडोर म्हणून संबोधले जाते. भारतीय मोर [[लैंगिक द्विरूपता|लैंगिक द्विरूपतेचे]] एक उत्तम उदाहरण आहे. नर मोर चमकदार रंगाचा असतो, मुख्यत: निळ्या पंखासारखा स्पॅटुला-टिप्ड वायरसारख्या पंखांचा शिखर असतो आणि लांबलचक वरच्या-शेपटीच्या गुप्त पंखांनी झालेल्या लांब ट्रेनसाठी ओळखला जातो ज्यात रंगीबेरंगी डोके असतात. हे ताठ पिसे एका गोल पंख्यामध्ये उभे केले जातात आणि मिलनाच्यावेळी प्रदर्शन करत थरथरतात. मोराच्या पंखांची लांबी आणि आकार विस्तृत असूनही, मोर उडण्यास सक्षम आहेत. लांडोरीला नराप्रमाणे पिसारा नसतो, त्यांचा चेहरा फिका असतो आणि मानेचा भाग फिकट हिरवा असतो आणि मंद तपकिरी लहान पिसारा असतो. भारतीय मोर प्रामुख्याने जमिनीवर मोकळ्या जंगलात किंवा लागवडीखालील जमिनीवर राहतात. ते फळे, शेंगा, धान्याचे बीज खातात. याशिवाय ते छोटे साप, सरडे, खारुताई, लहान उंदीर आणि इतर छोटछोटे सरपटणारे प्राणी खातात यांचीही शिकार करतात. त्यांच्या मोठ्या आवाजामुळे त्यांना शोधणे सोपे होते आणि जंगलात अनेकदा हा आवाज वाघासारख्या शिकारीप्राण्याची उपस्थिती दर्शवन्यासाठी काढला जातो. मोर आणि लांडोर जमिनीवर लहान गटांमध्ये विचरण करतात. धोक्याच्या वेळी थेट उडण्याऐवजी सामान्यत: जमिनीवरच्या वाढलेल्या गवतातून लपत पायी पळून जाण्याचा प्रयत्न करतात. फार आवश्यक असेल तरच ते उंच झाडांवर उडून बसतात.<ref name="hbk" /> मोराच्या विस्तृत रंगसंगतीचे कारण शतकाहून अधिक काळापासून वादातीत आहे. १९व्या शतकात, [[चार्ल्स डार्विन|चार्ल्स डार्विनला]] देखील याचे कोडे पडले होते, जे सामान्य [[नैसर्गिक निवड|नैसर्गिक निवडीद्वारे]] स्पष्ट करणे कठीण होते. याबाबत डार्विनचा सिद्धांत, 'लैंगिक निवड' देखील जगात सर्वत्र स्वीकारला गेला नाही. २० व्या शतकात, अमोट्झ झहावीने असा युक्तिवाद केला की ही रंगसंगती एक शारीरिक क्षमतेचे लक्षण आहे आणि नर मोर त्यांच्या मोठ्या पिसाऱ्याद्वारे आपल्या निरोगीपणाचे संकेत देत असतात. यावर तज्ज्ञात अजूनही मतभेद दिसून येतात. == वर्णन == [[चित्र:Pavo_Real_Venezolano.jpg|डावे|इवलेसे| नर मोराचे डोके आणि मान]] मोर हा मोठ्या आकाराचा पक्षी आहे, यात नराची लांबी {{Convert|100|-|115|cm|in|abbr=on}} आणि पूर्ण वाढ झालेल्या पिसाऱ्याच्या शेवटी {{Convert|195|-|225|cm|in|abbr=on}} इतकी असते. तर वजन {{Convert|4|–|6|kg|lb|abbr=on}} पर्यंत असते. लांडोर म्हणजेच मादी, सुमारे {{Convert|95|cm|in|abbr=on}} लांबीच्या असतात आणि वजन {{Convert|2.75|–|4|kg|lb|abbr=on}} पर्यंत असते. भारतीय मोर हे फासियानिडी कुळातील सर्वात मोठे आणि वजनदार पक्षी आहेत. मोराव्यतिरिक्त या कुळात, फक्त वन्य टर्की पक्षी मोठा होतो. [[हिरवा मोर|हिरव्या मोराचा]] भारतीय प्रजातीच्या निळ्या मोराच्या नरापेक्षा सरासरी लांब पिसारा असूनही तो शरीराच्या तुलनेत थोडा लहान असतो. शरीराचा आकार, रंग आणि तुऱ्याचा आकार त्यांना त्यांच्या मूळ वितरण श्रेणीमध्ये निर्विवाद बनवतो. नर मोराच्या डोक्यावरील तुरा किंवा मुकुट निळसर धातूच्या रंगाचे असतो, डोक्यावरील पंख लहान आणि कुरळे असतात. डोळ्याच्या वर एक पांढरा पट्टा आणि डोळ्याखाली चंद्रकोर आकाराचा पांढरा ठिपका उघड्या पांढऱ्या त्वचेमुळे तयार होतो. डोक्याच्या बाजूंना इंद्रधनुषी हिरवट निळे पंख असतात. पाठीवर काळ्या आणि तांबेरी खुणा असलेले खवलेयुक्त हिरवे आणि सप्तरंगी पिसे असतात. माने नंतरचा भाग आणि पंख गडद पट्टेदार काळ्या रंगात सुरुवातील तांबूस पिंगट आणि पुढे काळसर असतात. शेपटी गडद तपकिरी असते आणि पाठीवरून सुरू झालेला पिसारा शेपटीच्या वर लांबलचक २०० पेक्षा जास्त पिसांनी झालेला असतो. जवळजवळ सर्व पिसे एका मोठ्या डोळ्याच्या आकारात असतात. काही बाह्य पिसांमध्ये ठिपके नसतात आणि ते चंद्रकोरीच्या आकाराच्या काळ्या टोकाने संपतात. शेपटीच्या खाली काळ्या रंगाची गडद तकतकीत हिरवी छटा आहे. मांड्या पिवळसर रंगाच्या असतात. नराच्या मागच्या पायाच्या बोटाच्या वरच्या पायावर एक झुपका असतो. <ref name="whistler">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/popularhandbooko033226mbp#page/n458/mode/1up/|title=Popular handbook of Indian birds|last=Whistler, Hugh|publisher=Gurney and Jackson, London|year=1949|isbn=1-4067-4576-6|edition=4th|pages=401–410}}</ref> <ref name="fbi">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/birdsindia04oaterich#page/68/mode/1up|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds|last=Blanford, WT|publisher=Taylor and Francis, London|year=1898|volume=4|pages=681–70}}</ref> === उत्परिवर्तन आणि संकर === [[चित्र:Indian_peafowl_white_mutation.jpg|उजवे|इवलेसे| पांढरा मोर जो पॅरिसच्या जार्डिन डेस प्लांटेस येथील अनेक उद्यानांमध्ये निवडक प्रजननाद्वारे संवर्धित केलेला आहे]] भारतीय मोराचे अनेक रंग उत्परिवर्तन आहेत. नैसर्गिक वातावरणात हे क्वचितच आढळतात, परंतु बंदिस्त स्वरूपात निवडक प्रजननाद्वारे त्याचे संवर्धन केल्या गेले आहे. काळ्या खांद्याचे मोर सुरुवातीला भारतीय मोराची उपप्रजाती (''P. c. nigripennis'') (किंवा अगदी एक वेगळी प्रजाती (''P. nigripennis'')) म्हणून गणली जात होती.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sclater PL|year=1860|title=On the black-shouldered peafowl of Latham (''Pavo nigripennis'')|url=https://archive.org/stream/lietuvostsrmoksl60liet#page/221/mode/1up|journal=[[Proc. Zool. Soc. London]]|pages=221–222}}</ref> परंतु नंतर सखोल अभ्यास केल्यावर हा केवळ अनुवांशिक भिन्नतेचा प्रकार आहे असे निरदर्शनास आले. या उत्परिवर्तनात, प्रौढ नर काळ्या पंखांनी मेलेनिस्टिक असतो. <ref name="fbi2">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/BakerFbiBirds5/BakerFBI5#page/n304/mode/1up/|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 5|last=Baker, ECS|publisher=Taylor and Francis, London|year=1928|edition=2nd|pages=282–284}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Seth-Smith, D|year=1940|title=Peafowl|journal=Avicultural Magazine|volume=5|pages=205–206}}</ref> ''निग्रिपेनिस'' उत्परिवर्तन असलेले तरुण पक्षी फिकट तपकिरी-पिवळ्या पंखांसह मलईदार पांढऱ्या रंगाचे असतात. काही मोरांमध्ये जनुकीय बदल होऊन मेलेनिझम निर्माण होतो, ज्यामुळे पांढरा मोर हा प्रकार निर्माण झाला.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Somes, RG Jr.|last2=R. E. Burger|year=1991|title=Plumage Color Inheritance of the Indian Blue Peafowl (''Pavo Cristatus''): Blue, Black-Shouldered, Cameo, and Oaten|journal=Journal of Heredity|volume=82|pages=64–68|doi=10.1093/jhered/82.1.64}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Somes, RG, Jr.|last2=Burger, R. E.|year=1993|title=Inheritance of the White and Pied Plumage Color Patterns in the Indian Peafowl (''Pavo cristatus'')|journal=J. Hered.|volume=84|issue=1|pages=57–62|doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a111277}}</ref> हिरव्या मोराचा नर (''पावो म्युटिकस'') आणि भारतीय मोराची मादी (''पी. क्रिस्टॅटस'') यांच्यातील संकरातून "स्पाल्डिंग" नावाचा एक वेगळा प्रकार निर्माण झाला, ज्याचे नाव कॅलिफोर्नियातील पक्षीप्रेमी कीथ स्पाल्डिंग वरून ठेवले गेले.<ref name="jackson">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/peacockreaktionb00jack|title=Peacock|last=Jackson, CE|publisher=Reaktion Books, London|year=2006|isbn=978-1-86189-293-5|pages=[https://archive.org/details/peacockreaktionb00jack/page/n11 10]–11|url-access=limited}}</ref> असे जनुकीय बदल झालेल्या वंशाचे पक्षी जंगलात सोडल्यास काही समस्या उद्भवू शकतात. कारण अशा संकरित मोराची आणि त्यांच्या संततीची व्यवहार्यता बऱ्याचदा कमी होते, ज्याला जीवशास्त्रातील 'हल्डेनचे नियम' आणि 'प्रजनन उदासीनता' कारणीभूत ठरतात.<ref name="Haldane1922">{{जर्नल स्रोत|last=Haldane|first=J. B. S.|year=1922|title=Sex ratio and unisexual sterility in hybrid animals|url=https://zenodo.org/record/1428440|journal=[[Journal of Genetics|J. Genet.]]|volume=12|issue=2|pages=101–109|doi=10.1007/BF02983075}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Leimu|first=R.|last2=Fischer|first2=M.|year=2010|editor-last=Bruun|editor-first=Hans Henrik|title=Between-Population Outbreeding Affects Plant Defence|journal=PLOS ONE|volume=5|issue=9|pages=e12614|bibcode=2010PLoSO...512614L|doi=10.1371/journal.pone.0012614|pmc=2935481|pmid=20838662|doi-access=free}}</ref> == वितरण आणि अधिवास == [[चित्र:Peacock_Dance.jpg|इवलेसे| 'याला नॅशनल पार्क, श्रीलंका' येथील नाचणारा मोर]] [[चित्र:Indian_peafowl_(Pavo_cristatus)_female_with_chick.jpg|इवलेसे| श्रीलंकेतील लांडोर आणि तिची पिल्ले]] भारतीय मोर हा [[भारतीय उपखंड|भारतीय उपखंडात]] सर्वत्र आढळणारा मोर आहे, हा [[श्रीलंका|श्रीलंकेच्या]] कोरड्या सखल भागात देखील आढळतो. भारतीय उपखंडात, प्रामुख्याने १,८०० मीटर (५,९००फूट) ते जास्तीत जास्त २,००० मीटर (६,०००फूट) उंचीपर्यंत यांचा आढळ दिसून येतो.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Dodsworth, P.T.L.|year=1912|title=Occurrence of the Common Peafowl ''Pavo cristatus'', Linnaeus in the neighbourhood of Simla, N.W. Himalayas|url=https://biodiversitylibrary.org/page/30222511|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=21|issue=3|pages=1082–1083}}</ref> ही प्रजाती ओलसर तसेच कोरड्या पानझडी जंगलात आढळते. परंतु लागवडीखालील प्रदेशात आणि मानवी वस्तीच्या आसपास देखील यांचा वावर दिसून येतो, विशेष करून जेथे पाणी उपलब्ध आहे तेथे हे जास्त प्रमाणात उपलब्ध असतात. उत्तर भारतातील बऱ्याच भागांमध्ये, धार्मिक श्रद्धेमुळे यांना आदर संरक्षण प्राप्त झाले असून ते आसपासच्या परिसरात खरकटे, टाकाऊ पदार्थ यावर निर्वाह करतात. पाश्चात्य देशात सर्वप्रथम भारतीय मोराचा प्रसार [[अलेक्झांडर द ग्रेट|अलेक्झांडर द ग्रेटने]] [[युरोप|युरोपमध्ये]] केला, असा एक कयास आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Whitman, C.H.|year=1898|title=The birds of Old English literature|url=https://archive.org/stream/cu31924031439544#page/n43/mode/1up/|journal=The Journal of Germanic Philology|volume=2|issue=2|page=40|doi=10.5962/bhl.title.54912}}</ref> तर दुसऱ्या बाजूला हा पक्षी ४५० ई.पूर्व [[अथेन्स|अथेन्सला]] पोहोचला होता आणि कदाचित त्याआधीही त्याची ओळख झाली असावी असाही एक मतप्रवाह आढळून येतो.<ref name="cult">{{जर्नल स्रोत|last=Nair, P. T.|year=1974|title=The Peacock Cult in Asia|url=http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a272.pdf|journal=Asian Folklore Studies|volume=33|issue=2|pages=93–170|doi=10.2307/1177550|jstor=1177550|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205195010/http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a272.pdf|archive-date=5 February 2009}}</ref> त्यानंतर ते जगाच्या इतर अनेक भागांमध्ये वितरित झाले आणि काही भागात ते जंगली देखील झाले.<ref name="hbk">{{स्रोत पुस्तक|title=Handbook of the birds of India and Pakistan|last=Ali, S|last2=Ripley, S D|publisher=Oxford University Press|year=1980|isbn=0-19-562063-1|edition=2nd|volume=2|pages=123–126}}</ref> भारतीय मोराचा प्रसार [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स]], [[मेक्सिको]], [[होन्डुरास|होंडुरास]], [[कोस्टा रिका]], [[कोलोंबिया|कोलंबिया]], [[गयाना]], [[सुरिनाम|सुरीनाम]], [[ब्राझील]], [[उरुग्वे]], [[अर्जेन्टिना|अर्जेंटिना]], [[दक्षिण आफ्रिका]], [[स्पेन]], [[पोर्तुगाल]], [[मादागास्कर]], [[मॉरिशस]], [[रेयूनियों|रियुनियन]], [[इंडोनेशिया|प्यूडोनिया]], [[पापुआ न्यू गिनी|पापुना]], [[ऑस्ट्रेलिया]], [[न्यू झीलंड|न्यू झीलंड]], [[क्रोएशिया]] आणि लोकरम बेट इत्यादी ठिकाणी झालेला आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Introduced Birds of the World|last=Long, J. L.|publisher=Agricultural Protection Board of Western Australia|year=1981}}</ref> == वर्तन आणि पर्यावरणशास्त्र == मोर हे नराच्या पिसाऱ्याच्या विलक्षण आणि मोहक रूपासाठी ओळखले जातात. मोराचा पिसारा हा त्यांच्या पाठीवरून वाढलेला असतो, परंतु त्याला गैरसमजुतीने मोराची शेपूट समजले जाते. प्रत्यक्षात पिसारा हा शेपटीच्या वरच्या प्रचंड लांब वाढलेल्या आवरणांनी झालेला असतो. मोराची शेपटी ही तपकिरी आणि पिसाऱ्यापेक्षा बरीच लहान असते. पिसाऱ्याचा रंग हा कोणत्याही हिरव्या किंवा निळ्या रंगद्रव्यांमुळे नसून पंखांच्या सूक्ष्म रचना आणि परिणामी त्यातून निर्माण झालेल्या दृष्टीभ्रमामुळे दिसून येतो.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Blau|first=S.K.|year=2004|title=Light as a Feather: Structural Elements Give Peacock Plumes Their Color|journal=Physics Today|volume=57|issue=1|pages=18–20|bibcode=2004PhT....57a..18B|doi=10.1063/1.1650059}}</ref> मोराच्या पिसाऱ्याचे लांब पंख हे त्यांच्या आयुष्याच्या दुसऱ्या वर्षानंतरच विकसित होतात. पूर्ण विकसित मोरपीस चार वर्षांपेक्षा जुन्या पक्ष्यांमध्ये आढळतात. उत्तर भारतात, ते प्रत्येक फेब्रुवारीमध्ये विकसित होऊ लागतात आणि ऑगस्टच्या शेवटी तयार होतात. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sharma, IK|year=1974|title=Ecological Studies of the Plumes of the Peacock (''Pavo cristatus'')|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v076n03/p0344-p0346.pdf|journal=The Condor|volume=76|issue=3|pages=344–346|doi=10.2307/1366352|jstor=1366352}}</ref> उड्डाणाच्या वेळी वापरल्या जाणाऱ्या पिसांचा रंग वर्षभर दिसून येतो.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Marien, Daniel|year=1951|title=Notes on some pheasants from southwestern Asia, with remarks on molt|journal=American Museum Novitates|issue=1518|pages=1–25}}</ref> मोर जमिनीवर लहान गटांमध्ये वावरत असतात, ज्यात सामान्यतः एक नर आणि ३ ते ५ माद्या असतात. प्रजननाच्या हंगामानंतर, कळपात फक्त माद्या आणि तरुण पक्षी असतात. मोर पहाटे उघड्यावर आढळतात आणि दिवसाच्या उष्णतेमध्ये ते सावलीत विसावतात. त्यांना धूळ-स्नान करणे फार आवडते आणि संध्याकाळी पाणी पिण्यासाठी ठराविक पानवट्यावर गटागटाने पोहोचतात. त्यांना जेव्हा धोक्याची जाणीव होते तेव्हा ते सहसा धावत सुटतात आणि क्वचितच उड्डाण करतात.<ref name="hbk"/> मोर विशेषतः प्रजनन हंगामात मोठ्याने आवाज देतात. रात्रीच्या वेळी ते घाबरून कॉल करू शकतात आणि शेजारचे पक्षी मालिकेसारख्या रिलेमध्ये कॉल करू शकतात. दोन्ही लिंगांद्वारे सामान्यतः तयार केलेल्या सहा अलार्म कॉल्सशिवाय मोरांमध्ये जवळपास सात भिन्न कॉल प्रकार ओळखले गेले आहेत. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Takahashi M|last2=Hasegawa, T|year=2008|title=Seasonal and diurnal use of eight different call types by Indian peafowl ( ''Pavo cristatus'' )|journal=Journal of Ethology|volume=26|issue=3|pages=375–381|doi=10.1007/s10164-007-0078-4}}</ref> मोर रात्रीच्या वेळी गटांमध्ये उंच झाडांवर बसतात परंतु कधीकधी खडक, इमारती किंवा तोरणांचा वापर करू शकतात. गीरच्या जंगलात त्यांनी नदीकाठची उंच झाडे निवडली. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Trivedi, Pranav|last2=Johnsingh, AJT|year=1996|title=Roost selection by Indian Peafowl (''Pavo cristatus'') in Gir Forest, India|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48603263|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=93|issue=1|pages=25–29}}</ref> <ref name="roost">{{जर्नल स्रोत|last=Parasharya, BM|last2=Mukherjee, Aeshita|year=1999|title=Roosting behaviour of Indian Peafowl ''Pavo cristatus''|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48583158|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=96|issue=3|pages=471–472}}</ref> पक्षी संध्याकाळच्या वेळी येतात आणि कोंबड्याच्या झाडांवर त्यांचे स्थान घेण्यापूर्वी वारंवार फोन करतात. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Navaneethakannan, K|year=1984|title=Activity patterns in a colony of Peafowls (''Pavo cristatus'') in nature|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48874315|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=81|issue=2|pages=387–393}}</ref> या ठिकाणी एकत्र येण्याच्या सवयीमुळे, या ठिकाणी लोकसंख्येचा अनेक अभ्यास केला जातो. लोकसंख्येची रचना नीट समजलेली नाही. उत्तर भारतातील (जोधपूर) एका अभ्यासात, 100 स्त्रियांमागे पुरुषांची संख्या 170-210 होती, परंतु दक्षिण भारतातील (इंजर) रोस्ट साइटवर संध्याकाळच्या मोजणीचा समावेश असलेल्या अभ्यासात 100 स्त्रियांमागे 47 पुरुषांचे प्रमाण सुचवले आहे. <ref name="injar">{{जर्नल स्रोत|last=Johnsingh, AJT|last2=Murali, S|year=1978|title=The ecology and behaviour of the Indian Peafowl (''Pavo cristatus'') Linn. of Injar|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48297296|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=75|issue=4|pages=1069–1079}}</ref> [[चित्र:Pavo_cristatus_MWNH_1075.JPG|इवलेसे| अंडी, संग्रह संग्रहालय Wiesbaden]] [[चित्र:Indian_Peahens_I_IMG_9647.jpg|इवलेसे| [[हरियाणा]], भारतातील [[फरीदाबाद जिल्हा|फरीदाबाद जिल्ह्यातील]] होडलजवळ तीन पिलांसह मोर]] [[चित्र:White_Peafowl_IGZoo_Park_Visakhapatnam.jpg|इवलेसे| इंदिरा गांधी प्राणीशास्त्र उद्यान, [[विशाखापट्टणम|विशाखापट्टणममधील]] एक पांढरा मोर]] == भारतीय संस्कृतीत == [[चित्र:Murugan_by_Raja_Ravi_Varma.jpg|डावे|इवलेसे| कार्तिकेय त्याच्या पत्नींसोबत मोरावर स्वार होता, [[राजा रविवर्मा|राजा]] रविवर्मा यांनी चित्रकला]] अनेक संस्कृतींमध्‍ये प्रख्यात असलेला, मोराचा वापर अनेक प्रतिष्ठित निरूपणांमध्ये केला गेला आहे, ज्यात 1963 मध्ये भारताचा राष्ट्रीय पक्षी घोषित करण्यात आला आहे. <ref name="hbk"/> [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृतमध्ये]] ''मयुरा'' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मोराला तेव्हापासून भारतात एक कल्पित स्थान मिळाले आहे आणि मंदिर कला, पौराणिक कथा, कविता, लोकसंगीत आणि परंपरांमध्ये त्याचे वारंवार चित्रण केले जाते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Fitzpatrick J|year=1923|title=Folklore of birds and beasts of India|url=https://biodiversitylibrary.org/page/30113154|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=28|issue=2|pages=562–565}}</ref> ''मयुराची'' संस्कृत व्युत्पत्ती मारण्यासाठी ''मी'' मूळपासून आहे आणि याचा अर्थ "सापांचा मारेकरी" असा होतो. <ref name="lal">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=wuotb7YyrigC|title=Peacock in Indian art, thought and literature|last=Lal, Krishna|publisher=Abhinav Publications|year=2007|isbn=978-81-7017-429-5|pages=11, 26, 139}}</ref> अशीही शक्यता आहे की संस्कृत शब्द हा [[आद्य द्राविडीयन भाषा|प्रोटो-द्रविडियन]] [[wiktionary:Reconstruction:Proto-Dravidian/mayVr|*mayVr]] (म्हणून मोरासाठी तमिळ शब्द [[wiktionary:மயில்|மயில் (mayil)]] ) किंवा प्रादेशिक वांडरवॉर्ट कडून घेतलेला आहे. <ref>{{Harvcoltxt|Masica|1991}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/C._ASIA_.pdf|title=Early Loan Words in Western Central Asia: Substrates, Migrations and Trade.|last=Witzel, Michael|publisher=Harvard University|year=2002}}</ref> बऱ्याच हिंदू देवता पक्ष्याशी संबंधित आहेत, [[कृष्ण|कृष्णाला]] बहुतेक वेळा त्याच्या डोक्याच्या पट्टीमध्ये पंखाने चित्रित केले जाते, तर [[शिव|शिवाचे]] उपासक पक्ष्याला युद्धाचा देव, [[कार्तिकेय]] (स्कंद किंवा मुरुगन म्हणून देखील ओळखले जाते) या पक्ष्याशी संबंधित आहेत. ''उत्तर रामायणातील'' एका कथेत देवांच्या मस्तकाचे वर्णन केले आहे, [[इंद्र]], जो [[रावण|रावणाचा]] पराभव करू शकला नाही, त्याने मोराच्या पंखाखाली आश्रय घेतला आणि नंतर त्याला "हजार डोळे" आणि सर्पांपासून निर्भयतेचा आशीर्वाद दिला. <ref name="lal" /> आणखी एका कथेत इंद्राला हजार व्रणांनी शाप मिळाल्यानंतर त्याचे हजार डोळ्यांनी मोरात रूपांतर झाले आणि हा शाप [[विष्णु|विष्णूने]] दूर केला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/ramavijayathemyt00unwkuoft#page/n27/mode/1up/|title=Ramavijaya (The mythological history of Rama)|last=Anonymous|publisher=Dubhashi & Co.|year=1891|location=Bombay|page=14}}</ref> बौद्ध तत्त्वज्ञानात, मोर शहाणपणाचे प्रतिनिधित्व करतो. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Choskyi, Ven. Jampa|year=1988|title=Symbolism of Animals in Buddhism|url=http://ccbs.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-BH/bh117490.htm|journal=Buddhist Hiamalaya|volume=1|issue=1}}</ref> मोराच्या पिसांचा वापर अनेक विधी आणि सजावटीत केला जातो. भारतीय मंदिर वास्तुकला, जुनी नाणी, कापड यांमध्ये मोराचे आकृतिबंध व्यापक आहेत आणि कला आणि उपयुक्ततेच्या अनेक आधुनिक वस्तूंमध्ये त्यांचा वापर सुरू आहे. <ref name="cult"/> भारताच्या अनेक भागात आढळणारी एक लोकमान्यता अशी आहे की मोर मोराच्या बरोबर संभोग करत नाही तर ती इतर मार्गांनी गर्भधारणा करते. या कथांमध्ये भिन्नता आहे आणि मोर त्याच्या कुरूप पायांकडे पाहतो आणि रडतो या कल्पनेचा समावेश आहे ज्यामध्ये मोराचे अश्रू ओघळतात ज्यामुळे तोंडी गर्भधारणा होते तर इतर प्रकारांमध्ये चोचीपासून चोचीत शुक्राणूंचे हस्तांतरण समाविष्ट असते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5433286x/f161.image|title=Faune populaire de la France. Tome 6.|last=Rolland|first=Eugene|year=1915|page=149}}</ref> भारतीय कावळ्यांच्या प्रजातींबाबतही अशाच प्रकारच्या कल्पना मांडल्या गेल्या आहेत. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Emeneau, M.B|year=1943|title=Studies in the Folk-Tales of India: I: Some Origin Stories of the Todas and Kotas|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_april-june-1943_63_2/page/158|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=63|issue=2|pages=158–168|doi=10.2307/594123|jstor=594123}}</ref> ग्रीक पौराणिक कथांमध्ये [[हिअरा|हेरा]] आणि आर्गसच्या कथेत मोराच्या पिसाराचा उगम स्पष्ट केला आहे. <ref name="jackson"/> येझिदी धर्मातील येझिदी धर्माची मुख्य व्यक्तिमत्व, मेलेक टॉस, सर्वात सामान्यपणे मोर म्हणून चित्रित केली जाते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/MN40203ucmf_2|title=The cult of the peacock angel|last=Empson, RHW|publisher=HF & G Witherby, London|year=1928}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/secretsectsofsyr032392mbp|title=Secret sects of Syria and the Lebanon|last=Springett, BH|publisher=George Allen & Unwin Ltd., London|year=1922}}</ref> यूएस एनबीसी आणि पीटीव्ही टेलिव्हिजन नेटवर्क आणि [[श्रीलंकन एरलाइन्स|श्रीलंकन एरलाइन्सच्या]] लोगोमध्ये आजही मोराचे स्वरूप मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते. 1850 च्या [[अँग्लो-इंडियन]] वापरात, मोर म्हणजे सकाळी स्त्रिया आणि सज्जनांना भेट देणे. 1890 च्या दशकात, ऑस्ट्रेलियातील "पीकॉकिंग" या शब्दाचा संदर्भ जमिनीचे सर्वोत्तम तुकडे ("डोळे उचलणे") विकत घेण्याच्या प्रथेचा आहे जेणेकरून आजूबाजूच्या जमिनी अमूल्य बनवल्या जातील. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=A dictionary of slang and unconventional English|url=https://archive.org/details/dictionaryofslan0000part_s8x1|last=Partridge, E|last2=Beale, Paul|publisher=Routledge|year=2002|isbn=0-415-29189-5}}</ref> "पीकॉक" हा इंग्रजी शब्द अशा माणसाचे वर्णन करण्यासाठी वापरला गेला आहे जो खूप गर्विष्ठ आहे किंवा त्याच्या कपड्यांवर खूप लक्ष देतो. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/peacock|title=Peacock|website=Cambridge English Dictionary}}</ref> एक सोनेरी मोर ( [[यिडिश भाषा|यिद्दीशमध्ये]], ''डि गोल्डन पेव्ह'' ) काही लोक अश्केनाझी ज्यू संस्कृतीचे प्रतीक मानतात आणि यिद्दीशमधील अनेक लोककथा आणि गाण्यांचा विषय आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ingeveb.org/blog/introducing-in-geveb-a-journal-of-yiddish-studies|title=A Peacock's Dream: Introducing In geveb|website=In geveb|language=en|access-date=2019-06-04}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jewishfolksongs.com/en/golden-peacock|title=The Golden Peacock {{!}} Jewish Folk Songs|website=www.jewishfolksongs.com|access-date=2019-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329051221/http://www.jewishfolksongs.com/en/golden-peacock|archive-date=2017-03-29|url-status=dead}}</ref> युरोपियन हेरल्ड्रीमध्ये मोरांचा वारंवार वापर केला जातो. हेराल्डिक मोर बहुतेक वेळा दर्शकांना तोंड देत आणि त्यांच्या शेपटी दर्शविल्या जातात. या पोझमध्ये, मोराचा उल्लेख "त्याच्या अभिमानामध्ये" आहे. मोराच्या शेपट्या, बाकीच्या पक्ष्यांपासून वेगळ्या, ब्रिटिश हेरल्ड्रीमध्ये दुर्मिळ आहेत, परंतु जर्मन प्रणालींमध्ये वारंवार वापरल्या जातात. <ref name="Davies">[[Arthur Fox-Davies]], ''A Complete Guide to Heraldry'', T.C. and E.C. Jack, London, 1909, 246-247, https://archive.org/details/completeguidetoh00foxduoft.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{वाईल्ड लाईफ|नाचणारा मोर|Indian_Peafowl#p003kbfj}} {{भारतीय राष्ट्रचिन्हे}} [[वर्ग:भारताची राष्ट्रीय प्रतीके]] [[वर्ग:पक्षी]] [[वर्ग:इयत्ता १० वी मराठी कुमारभारती अभ्यासक्रमाचे संदर्भलेख]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेले पक्षी]] p530b90s0uy9eqa4ggo6ndmc4zlf83z 0 304353 2718728 2714472 2026-10-11T03:15:39Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2718728 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट हिंदू मंदिर |image=Aundha Nagnath Shiva Temple Jyotirlinga Maharashtra India.jpg |name=औंढा नागनाथ मंदिर ( नागेश्वर ज्योतिर्लिंग ) |district=हिंगोली |architecture=हेमाडपंथी |location=औंढा नागनाथ, हिंगोली, महाराष्ट्र |primary_deity=शिव |utsava_deity_God=महाशिवरात्री |state=महाराष्ट्र |image_size=200px|map_caption=Location in [[Maharashtra]] <!--https://maps.app.goo.gl/YptqDVMhf1NULdPj9-->|coordinates={{coord|19.537087|77.041508|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}}} [[चित्र:श्री नागेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर.jpg|इवलेसे|श्री नागेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर]] '''औंढा नागनाथ मंदिर''' हे महाराष्ट्र राज्याच्या मराठवाडा विभागातील हिंगोली जिल्ह्यात वसलेले एक ज्योतिर्लिंग आहे. भगवान शंकराच्या १२ पवित्र ज्योतिर्लिंगांपैकी हे आठवे (काही मतांनुसार आद्य) ज्योतिर्लिंग मानले जाते. या मंदिराला हजारो वर्षांचा समृद्ध इतिहास लाभला असून, ते पांडवांपासून ते यादव आणि नंतरच्या राजवटींपर्यंत अनेक महत्त्वपूर्ण घटनांचे साक्षीदार राहिले आहे. संत नामदेवांच्या भक्तीने मंदिर फिरल्याची अलौकिक कथा येथे प्रचलित आहे. == '''ऐतिहासिक माहिती (Historical Information)''' == औंढा नागनाथ मंदिराचा इतिहास अत्यंत प्राचीन आणि काहीसा गूढ आहे. या मंदिराच्या मूळ उभारणीचे श्रेय महाभारतातील पांडवांना दिले जाते. पौराणिक कथेनुसार, पांडवांनी त्यांच्या वनवासातील अज्ञातवासाच्या काळात या मंदिराची उभारणी केली. युधिष्ठिराने हे मंदिर बांधले असे मानले जाते, ज्यामुळे या स्थानाला एक विशेष पावित्र्य प्राप्त झाले आहे. अर्थात, या पौराणिक कथेला ठोस ऐतिहासिक पुरावा नसला तरी, ती मंदिराच्या प्राचीनत्वाकडे आणि लोकमानसातील त्याच्या खोलवर रुजलेल्या श्रद्धेकडे निर्देश करते. ऐतिहासिक दृष्ट्या, मंदिराच्या मूळ बांधकामाचा काळ साधारणपणे १३ व्या शतकातील देवगिरीच्या यादव राजवटीत निश्चित केला जातो. यादव राजे, विशेषतः सिंघण दुसरा, राजा महादेव आणि राजा रामचंद्र यांच्या काळात महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणावर मंदिर स्थापत्यकलेचा विकास झाला. त्यांचे प्रधान मंत्री हेमाद्री पंडित (हेमाडपंत) यांनी विना-चुना वापरता केवळ दगडांच्या एकमेकांत खाचा करून (Interlocking System) भव्य मंदिरे उभारण्याची विशिष्ट शैली विकसित केली, जी 'हेमाडपंती शैली' म्हणून ओळखली जाते. औंढा नागनाथचे मूळ मंदिर हे याच शैलीचे एक उत्कृष्ट उदाहरण मानले जाते. मंदिराच्या तळघरातील गाभारा आणि बाहेरील भिंतींवरील काही कोरीवकाम या मूळ रचनेचे अवशेष आहेत. पुढे, दिल्ली सल्तनतच्या आक्रमणांमुळे, विशेषतः अल्लाउद्दीन खिलजी (१२९६-१३१६) किंवा मुहम्मद बिन तुघलक (१३२५-१३५१) यांच्या काळात देवगिरीचे यादव साम्राज्य नष्ट झाले आणि त्यांच्या आश्रयाखालील अनेक मंदिरांप्रमाणेच औंढा नागनाथ मंदिराचीही मोठ्या प्रमाणावर हानी झाली असावी, असे अनेक इतिहासकार मानतात. काही मतांनुसार, औरंगजेबाच्या काळातही मंदिराला नुकसान पोहोचवण्यात आले. == '''पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर आणि मंदिराचा जीर्णोद्धार (Ahilyabai Holkar and Temple Renovation)''' == औंढा नागनाथ मंदिराच्या जीर्णोद्धाराचे श्रेय मोठ्या प्रमाणावर पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर (१७२५-१७९५) यांना दिले जाते. अहिल्यादेवींनी त्यांच्या कार्यकाळात संपूर्ण भारतभर अनेक महत्त्वपूर्ण मंदिरांचा, विशेषतः ज्योतिर्लिंगांचा आणि प्रमुख तीर्थक्षेत्रांचा कायापालट केला. काशी विश्वनाथ मंदिराचे सध्याचे स्वरूप, सोमनाथ मंदिराचा जीर्णोद्धार, तसेच घृष्णेश्वर, भीमाशंकर, ओंकारेश्वर, मल्लिकार्जुन अशा अनेक ज्योतिर्लिंग स्थळांवर त्यांनी केलेली कामे सर्वज्ञात आहेत. त्यांच्या याच कार्यामुळे, औंढा नागनाथसारख्या प्राचीन आणि महत्त्वाच्या ज्योतिर्लिंगाचा जीर्णोद्धारही त्यांनीच केला असावा, असा निष्कर्ष काढला जातो आणि ही धारणा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली आहे. असे मानले जाते की, मूळ यादवकालीन मंदिराचा विध्वंस झाल्यानंतर, मंदिराचा बराचसा भाग दुर्लक्षित अवस्थेत होता. अहिल्यादेवींच्या काळात या मंदिराचे महत्त्व ओळखून त्याचा जीर्णोद्धार हाती घेण्यात आला. या कामामध्ये मुख्यत्वे मंदिराच्या वरच्या भागाची पुनर्बांधणी, शिखराचे काम, परिसराची डागडुजी आणि भाविकांसाठी काही प्रमाणात सोयीसुविधा निर्माण करणे यांचा समावेश असावा. विशेषतः मंदिराचे सध्याचे शिखर हे मूळ हेमाडपंती शैलीपेक्षा वेगळे, मराठाकालीन बांधकामाची छाप दर्शवणारे आहे, ज्याचा संबंध अहिल्यादेवींच्या काळाशी जोडला जातो. मात्र, हे आवर्जून नमूद करणे आवश्यक आहे की, अहिल्यादेवींनी औंढा नागनाथ मंदिराचा जीर्णोद्धार केल्याचे ठोस आणि समकालीन ऐतिहासिक पुरावे (उदा. होळकरशाहीचे दस्तऐवज, शिलालेख) मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहेत. अनेक इतिहासकारांच्या मते, त्यांच्या कार्याची व्याप्ती पाहता हे शक्य असले तरी, निश्चित पुराव्याअभावी यावर अधिक संशोधन होणे गरजेचे आहे. असे असले तरी, लोकमान्यता आणि परंपरेनुसार, औंढा नागनाथ मंदिराच्या सध्याच्या अस्तित्वात अहिल्यादेवी होळकर यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण मानले जाते आणि त्यांची स्मृती मंदिराच्या इतिहासाशी जोडलेली आहे. त्यांच्या कार्यामुळेच हे ज्योतिर्लिंग स्थान पुन्हा एकदा मोठ्या प्रमाणावर भाविकांसाठी सुलभ झाले, असे मानण्यास नक्कीच वाव आहे. == ''' स्थापत्यशास्त्राची बारकाईने मांडणी (Architectural Analysis) ''' == औंढा नागनाथ मंदिराचे स्थापत्यशास्त्र हे दोन भिन्न कालखंडांचे आणि शैलींचे मिश्रण दर्शवते: • मूळ हेमाडपंती रचना (तळघर आणि बाह्य भाग): गर्भगृह तळघरात असून ते मूळ यादवकालीन (१३वे शतक) आहे. बाहेरील भिंतींच्या खालच्या भागावर उत्कृष्ट हेमाडपंती कोरीवकाम (देवदेवता, पौराणिक प्रसंग, भौमितिक नक्षी) आढळते. • नंतरचे बांधकाम (वरचा भाग आणि शिखर): मंदिराचा वरचा भाग आणि शिखर हे नंतरच्या काळात (बहुतेक मराठा कालखंड, अहिल्यादेवींच्या काळाशी संबंधित) पुनर्बांधणी केलेले आहे. यात विटा-चुन्याचा वापर दिसतो व शैली मूळ हेमाडपंतीपेक्षा वेगळी आहे. • नंदी आणि प्रवेशद्वार: मंदिर फिरल्याच्या नामदेवांच्या कथेमुळे, मुख्य प्रवेशद्वार आणि त्यासमोरील नंदीची जागा पारंपरिक रचनेनुसार (गर्भगृहाच्या बरोबर समोर) नाही. एक नंदी मागील बाजूस आहे. • तळघरातील गर्भगृह: हे औंढा नागनाथचे सर्वात मोठे स्थापत्यशास्त्रीय वैशिष्ट्य आहे. या मंदिराची उंची ६० फूट एवढी असून मंदिराला कुठलाही पाया नसून जमीनीच्या पृष्ठ भागावर या मंदिराची रचना केली केली आहे. तर संत श्रेष्ठ नामदेव महाराज यांच्या काळात संत नामदेव महाराज कीर्तन करत असतांना मंदिराने आपली जागा बदलली असल्याचा येथील भाविकांचा समज आहे. मंदिराचे क्षेत्रफळ ६६९.६० चौरस मीटर (७२०० चौरस फूट) आणि उंची १८.२९ आहे&nbsp;मी (६०&nbsp;फूट)<ref name="census">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=QLBHAAAAYAAJ&q=CONSTRUCTED|title=Census of India, 1991: A-D. Migration tables. v. 2. Tables D-4, D-5, D-6, D-7, D-8, D-9, D-10, D-11(S), D-11(F), and D-12|publisher=Government Central Press|year=1994}}</ref><ref name="m">Maharashtra State Gazetteers: Parbhani, 1994 - Page 546</ref> मंदिर परिसरात पसरलेले एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ६०,००० चौ. फूट आहे.<ref name="h">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://hingoli.gov.in/Tourist/Aundha.asp|title=Aundha Nagnath|publisher=District Collectorate, Hingoli, Government of Maharashtra|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622185948/http://hingoli.gov.in/Tourist/Aundha.asp|archive-date=22 June 2013|access-date=12 March 2013}}</ref> धार्मिक महत्त्वाव्यतिरिक्त, मंदिर स्वतःच त्याच्या सुंदर कोरीव कामासाठी पाहण्यासारखे आहे.<ref name="h" /> सध्याच्या मंदिराचा पाया [[हेमाडपंती स्थापत्यशैली|हेमाडपंती स्थापत्यशास्त्रातील]] आहे, जरी त्याच्या वरच्या भागाची नंतरच्या काळात दुरुस्ती करण्यात आली आणि ती पेशव्यांच्या राजवटीत प्रचलित असलेल्या शैलीत आहे. ज्योतिर्लिंग जमिनीच्या पातळीच्या खाली स्थित आहे ज्यासाठी दोन खोल पायऱ्यांनी प्रवेश करावा लागतो. औंढा नागनाथ परिसरात १२ ज्योतिर्लिंगांची १२ छोटी मंदिरे आहेत. तसेच आवारात १०८ मंदिरे आणि ६८ तीर्थे आहेत, ती सर्व भगवान शिवाची आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mahatourism.in/destination/Aundha/aundha.html|title=Aundha Nagnath|website=mahatourism.in|access-date=2021-04-22|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422063835/https://mahatourism.in/destination/Aundha/aundha.html|url-status=dead}}</ref> == ''' सभोवतालच्या पर्वतरांगा (Surrounding Mountain Ranges) ''' == औंढा नागनाथ मंदिर हे एका नैसर्गिक द्रोणासारख्या (basin-like) प्रदेशात वसलेले आहे आणि त्याच्या चारही बाजूंना कमी उंचीच्या पर्वतरांगांचे किंवा टेकड्यांचे नैसर्गिक कडे लाभलेले आहे. या टेकड्या म्हणजे दख्खनच्या पठाराचाच एक भाग असून त्या बालाघाट पर्वतरांगेच्या (Balaghat Range) पूर्वेकडील विस्तारित शाखा किंवा स्थानिक हिंगोली डोंगररांगा म्हणून ओळखल्या जाऊ शकतात. या रांगा फार उंच किंवा रौद्र नसून, त्या तुलनेने कमी उंचीच्या आणि पसरलेल्या टेकड्यांच्या स्वरूपात आहेत. वर्षाऋतूमध्ये त्या हिरव्यागार होतात, तर उन्हाळ्यात त्यांचे रूप काहीसे ओसाड आणि खडकाळ दिसते. या पर्वतरांगांमुळे मंदिराच्या परिसराला एक प्रकारचे नैसर्गिक संरक्षण आणि एकांत लाभला आहे. त्या केवळ भौगोलिक वैशिष्ट्य नसून, मंदिराच्या नैसर्गिक आणि आध्यात्मिक वातावरणात भर घालतात. या टेकड्यांमुळे मंदिराचा परिसर मुख्य पठारापासून थोडा वेगळा आणि शांत वाटतो, जो प्राचीन काळी ऋषीमुनी आणि साधकांसाठी उपासनेकरिता निश्चितच अनुकूल ठरला असावा. या पर्वतरांगा मंदिराच्या पार्श्वभूमीवर एक विहंगम दृश्य निर्माण करतात. == ''' औंढा तलाव आणि उद्यान (Aundha Lake and Garden) ''' == औंढा नागनाथ मंदिराच्या वैभवात आणि परिसराच्या सौंदर्यात भर घालणारा एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे मंदिरापासून जवळच असलेला 'औंढा तलाव'. या तलावाच्या अगदी सान्निध्यात, मंदिर ट्रस्टने भाविक आणि स्थानिक नागरिकांसाठी एक अत्यंत सुंदर आणि भव्य उद्यान (Garden) विकसित केले आहे. हे उद्यान म्हणजे निसर्गाच्या कुशीत रममाण होण्यासाठी एक उत्तम ठिकाण आहे. • वैशिष्ट्ये: या उद्यानामध्ये हिरवीगार लॉन, रंगीबेरंगी फुलांचे ताटवे, विविध प्रकारचे शोभेचे वृक्ष आणि बसण्यासाठी बाकांची (बेंचेस) उत्तम व्यवस्था केलेली आहे. तलावाच्या काठावर असल्याने येथून तलावाचे विहंगम दृश्य दिसते आणि थंड हवेचा अनुभव येतो. लहान मुलांसाठी खेळण्याची साधने (घसरगुंडी, झोपाळे इ.) देखील येथे आहेत. स्वच्छ आणि नीटनेटके पदपथ (walking tracks) असल्याने सकाळ-संध्याकाळ फिरण्यासाठी हे एक लोकप्रिय ठिकाण आहे. • उपयोग: केवळ मंदिरात दर्शनासाठी आलेले भाविकच नव्हे, तर औंढा शहरातील स्थानिक नागरिक मोठ्या संख्येने या उद्यानचा उपयोग करतात. सकाळी आणि संध्याकाळी येथे फिरण्यासाठी, व्यायाम करण्यासाठी किंवा केवळ शांत बसून निसर्गाचा आनंद घेण्यासाठी लोकांची गर्दी असते. भाविकांना दर्शनानंतर आराम करण्यासाठी आणि शांत वेळ घालवण्यासाठी ही एक उत्तम जागा आहे. • महत्व: हे उद्यान म्हणजे मंदिर ट्रस्टच्या दूरदृष्टीचे आणि भाविकांच्या सोयीसाठी असलेल्या कटिबद्धतेचे प्रतीक आहे. यामुळे मंदिराच्या धार्मिक वातावरणाला एक सुखद नैसर्गिक आणि सामाजिक जोड मिळाली आहे. हे केवळ एक उद्यान नसून, ते लोकांसाठी एकत्र येण्याचे, विरंगुळ्याचे आणि मानसिक शांतता मिळवण्याचे एक ठिकाण झाले आहे. == ''' हरिहर कुंड (Harihar Kund) ''' == औंढा नागनाथला "हरिहर ज्यौतिर्लिंग" असेही ओळखले जाते. 'हरिहर' हे नाव भगवान विष्णू (हरी) आणि भगवान शिव (हर) यांच्या एकरूपतेचे प्रतीक आहे. औंढा नागनाथ मंदिराच्या अगदी जवळच 'हरिहर कुंड' नावाचे एक प्राचीन कुंड (पवित्र जलाशय) आहे. या नावावरून असे सूचित होते की, हे कुंड केवळ शैव भक्तांसाठीच नव्हे, तर वैष्णव भक्तांसाठीही पवित्र मानले जात असावे किंवा ते दोन्ही देवतांच्या ऐक्याचे प्रतीक म्हणून ओळखले जात असावे. • ऐतिहासिक महत्व: प्राचीन काळी, मंदिरांमध्ये प्रवेश करण्यापूर्वी पवित्र कुंडात स्नान करण्याची किंवा किमान हात-पाय धुऊन शुद्ध होण्याची परंपरा होती. हरिहर कुंड हे त्याच परंपरेचा भाग असावे. येथील पाण्याचा उपयोग कदाचित मंदिरातील काही धार्मिक विधींसाठी किंवा अभिषेकासाठीही केला जात असावा. • सद्यस्थिती: अनेक प्राचीन कुंडांप्रमाणेच, हरिहर कुंडाच्या सद्यस्थितीबद्दल (पाण्याची स्वच्छता, देखभाल) अधिक माहिती घेणे आवश्यक आहे. तरीही, हे कुंड मंदिराच्या प्राचीन इतिहासाचा आणि परिसरातील जल व्यवस्थापन परंपरेचा एक महत्त्वाचा साक्षीदार आहे. अनेक भाविक आजही या कुंडाला पवित्र मानून त्याचे दर्शन घेतात किंवा तेथील जलाने प्रोक्षण करतात. == ''' सासू-सुनेची बारव (Sasu-Sunechi Barav) ''' == औंढा नागनाथ मंदिराच्या परिसरात 'सासू-सुनेची बारव' या नावाने ओळखली जाणारी एक ऐतिहासिक पायऱ्यांची विहीर (Stepwell) आहे. 'बारव' किंवा 'बावडी' या भारतीय स्थापत्यशास्त्रातील वैशिष्ट्यपूर्ण रचना आहेत, ज्या पिण्याच्या पाण्याचा स्रोत म्हणून तसेच सामाजिक एकत्र येण्याचे ठिकाण म्हणून महत्त्वाच्या होत्या. • नावाची उत्पत्ती: "सासू-सुनेची बारव" हे नाव महाराष्ट्रात आणि भारतात इतर ठिकाणीही आढळते. या नावामागे अनेकदा स्थानिक लोककथा किंवा दंतकथा असतात. सामान्यतः असे मानले जाते की, एखाद्या मोठ्या किंवा प्रतिष्ठित कुटुंबातील सासू आणि सून यांच्यात झालेल्या स्पर्धेतून किंवा त्यांच्या एकत्रित प्रयत्नातून अशा वास्तूंची निर्मिती झाली असावी. औंढा येथील बारवेमागेही अशीच एखादी स्थानिक कथा असू शकते, जी पिढ्यानपिढ्या सांगितली जात असेल. कदाचित सासूने एक बाजू तर सुनेने दुसरी बाजू बांधली असावी, किंवा त्यांच्यातील संबंधांवर आधारित काही घटना या नावामागे दडलेली असावी. • ऐतिहासिक आणि स्थापत्य महत्व: ही बारव नेमकी कधी बांधली गेली याचा काळ निश्चित नसला तरी, ती परिसरातील मध्ययुगीन जल व्यवस्थापनाचे उत्तम उदाहरण आहे. बारवेची रचना, पायऱ्यांची पद्धत, वापरलेले दगड आणि असल्यास त्यावरील नक्षीकाम हे अभ्यासाचे विषय आहेत. ही बारव एकेकाळी परिसरातील लोकांसाठी पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत असणार. • सद्यस्थिती: अनेक ऐतिहासिक बारवांप्रमाणेच ही बारव सध्या कोणत्या स्थितीत आहे (सुस्थितीत, दुर्लक्षित, वापरात आहे की नाही) हे पाहणे महत्त्वाचे ठरते. अनेकदा अशा वास्तू दुर्लक्षित राहतात, परंतु त्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाचा भाग असतात. पर्यटकांसाठी आणि इतिहास अभ्यासकांसाठी हे एक आवर्जून भेट देण्यासारखे ठिकाण असू शकते. == ''' धार्मिक आणि पौराणिक महत्व (Religious and Mythological Significance) ''' == हे आठवे ज्योतिर्लिंग असून पांडवकालीन आणि संत नामदेवकालीन घटनांमुळे याचे महत्त्व अनमोल आहे. नागनाथ म्हणून नागदोषापासून मुक्तीसाठी येथे पूजा केली जाते. औंढा नागनाथ मंदिराचे धार्मिक आणि पौराणिक महत्त्व अनमोल आहे. • ज्योतिर्लिंग: हे भगवान शिवाच्या १२ ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. ज्योतिर्लिंग म्हणजे शिवाचा स्वयंभू प्रकाशस्तंभ. "ॐ नमः शिवाय" या मंत्राचा जप करत येथे दर्शन घेणे अत्यंत पुण्यप्रद मानले जाते. 'नागनाथ' या नावावरून हे नागांचे अधिपती असलेल्या शिवाचे स्थान मानले जाते. येथे पूजा केल्याने कालसर्प योग किंवा नागदोषापासून मुक्ती मिळते, अशी दृढ श्रद्धा आहे. काही प्राचीन ग्रंथांनुसार (उदा. शिवपुराण, स्कंदपुराण) हे आठवे ज्योतिर्लिंग आहे. • पांडवकालीन संदर्भ: महाभारतातील पांडवांनी या मंदिराची निर्मिती केली ही कथा या स्थानाचे प्राचीनत्व आणि पावित्र्य अधोरेखित करते. यामुळे भाविकांच्या मनात या जागेबद्दल विशेष आदर आहे. • संत नामदेव आणि मंदिर फिरण्याची कथा: वारकरी संप्रदायाचे महान संत नामदेव (१२७०-१३५०) यांच्या जीवनातील ही एक महत्त्वाची घटना आहे. नामदेव कीर्तन करत असताना तत्कालीन पुजाऱ्यांनी त्यांना अडवले व मंदिराच्या मागील बाजूस ढकलले. नामदेवांनी अत्यंत भक्तीभावाने पांडुरंगाचा (शिवाचा) धावा केला तेव्हा संपूर्ण मंदिर फिरले आणि महाद्वार नामदेवांच्या दिशेने आले, अशी आख्यायिका आहे. मंदिराची सध्याची रचना (मुख्य द्वार आणि नंदीची दिशा) या कथेला पुष्टी देते असे मानले जाते. यामुळे हे स्थान वारकरी संप्रदायासाठीही अत्यंत महत्त्वाचे झाले आहे. • दारुका राक्षसाची कथा: काही पौराणिक कथांनुसार, दारुका नावाच्या राक्षसीने या वनात तपश्चर्या करून देवी पार्वतीला प्रसन्न केले होते. तिच्या पतीचे नाव दारुक होते. देवी पार्वतीने दारुकेला वरदान दिले की ती जिथे जाईल तिथे हे वन तिच्यासोबत जाईल. दारुकाने लोकांना त्रास देण्यास सुरुवात केल्यावर, और्व नावाच्या ऋषींच्या शापामुळे राक्षसांचा नाश होऊ लागला. तेव्हा दारुकाने या वनाचा उपयोग लोकांना कैद करण्यासाठी केला. सुप्रिय नावाच्या शिवभक्ताच्या प्रार्थनेने शिव येथे प्रकट झाले आणि त्यांनी दारुकासुराचा वध केला. भक्तांच्या विनंतीवरून शिव येथे 'नागनाथ' ज्योतिर्लिंग रूपात कायमचे वास करू लागले. (टीप: ही कथा काहीवेळा गुजरातमधील नागेश्वर ज्योतिर्लिंगाशीही जोडली जाते). == ''' औंढा शहराचे प्राचीन नाव दारुकवन (The ancient name of Aundha city is Darukavan) ''' == औंढा नागनाथ हे स्थान ज्या ठिकाणी आहे, त्या परिसराचे प्राचीन नाव 'दारुकवन' (Darukavan) होते, अशी पौराणिक मान्यता आहे. या नावामागे एक कथा आहे जी शिव पुराणात आढळते: 1. दारुक राक्षस: या वनात 'दारुक' नावाचा एक राक्षस (काही कथांमध्ये राक्षसी 'दारुका') राहत होता. त्याला देवी पार्वतीकडून वरदान मिळाले होते की तो आपले संपूर्ण वन (दारुकवन) हवे तिकडे घेऊन जाऊ शकतो. 2. सुप्रिय नावाचा भक्त: दारुकने अनेक लोकांना त्रास दिला होता आणि शिवभक्त 'सुप्रिय' यालाही त्याने कैदेत टाकले होते. 3. शिवाचे प्रकट होणे: सुप्रियने कैदेतही शिवाची आराधना सुरू ठेवली. त्याच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन भगवान शिव तेथे प्रकट झाले आणि त्यांनी दारुक राक्षसाचा वध केला. 4. ज्योतिर्लिंगाची स्थापना: भक्तांच्या विनंतीवरून, भगवान शिव त्या ठिकाणी 'नागेश' किंवा 'नागनाथ' या नावाने ज्योतिर्लिंग रूपात स्थापित झाले. ज्या वनात हे घडले ते 'दारुकवन'. म्हणून, औंढा नागनाथ मंदिराला मानणारे भाविक हेच स्थान पौराणिक 'दारुकवन' मानतात, जिथे नागेश ज्योतिर्लिंग प्रकट झाले. (टीप: 'दारुकवन' आणि नागेश ज्योतिर्लिंगाच्या मूळ स्थानाबद्दल भारतात इतर ठिकाणीही दावे केले जातात, जसे की गुजरातमध्ये द्वारकेजवळील नागेश्वर मंदिर. मात्र, औंढा नागनाथ ही महाराष्ट्रातील प्रमुख आणि प्रचलित मान्यता आहे.) == ''' पुरातत्व महत्त्व, संशोधन आणि देखभालीची स्थिती (Archaeological Significance, Research & Maintenance Status) ''' == ASI संरक्षित स्मारक असून मूळ हेमाडपंती बांधकाम (१३वे शतक) महत्त्वाचे आहे. नंतरच्या काळातील जीर्णोद्धार झाला आहे. निरंतर देखभालीची गरज आहे. • पुरातत्वीय नोंदी: भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI - Archaeological Survey of India) ने या मंदिराला 'राष्ट्रीय महत्त्वाचे संरक्षित स्मारक' म्हणून घोषित केले आहे. ASI च्या नोंदीनुसार मंदिराचा मूळ गाभारा आणि बाह्य भिंती १३ व्या शतकातील यादवकालीन हेमाडपंती शैलीच्या आहेत. येथील कोरीवकाम हे त्या काळातील शिल्पकलेचा उत्तम नमुना आहे. • संशोधन: मंदिराच्या इतिहासावर आणि स्थापत्यावर अनेक अभ्यासकांनी संशोधन केले आहे. तरीही, मूळ मंदिराचे स्वरूप कसे होते, आक्रमणांचा नेमका परिणाम काय झाला, पुनर्बांधणी कोणी व कधी केली याबाबत अधिक संशोधनाला वाव आहे. मंदिराच्या आवारात किंवा परिसरात मोठे उत्खनन झालेले नाही, जेणेकरून अधिक प्राचीन अवशेष किंवा पुरावे मिळू शकतील. • देखभालीची स्थिती: ASI आणि स्थानिक मंदिर ट्रस्ट यांच्यामार्फत मंदिराची देखभाल केली जाते. दगडी बांधकामाचे संवर्धन, कोरीव कामाचे संरक्षण, रासायनिक संलेपन (chemical conservation) यांसारखी कामे ASI करते. परिसराची स्वच्छता, भाविकांसाठी सुविधा आणि दैनंदिन व्यवस्थापन ट्रस्ट पाहतो. तथापि, वाढती भाविकांची गर्दी, नैसर्गिक झीज, प्रदूषणाचा परिणाम आणि अपुरे मनुष्यबळ व निधी यांमुळे संवर्धनाच्या कामात अनेक आव्हाने आहेत. काही ठिकाणी दगडांची झीज झालेली दिसते, कोरीवकाम अस्पष्ट होत आहे. आधुनिक सुविधा (उदा. लाईटिंग) लावताना मूळ रचनेला धक्का पोहोचणार नाही याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. एकूण स्थिती समाधानकारक असली तरी, निरंतर आणि शास्त्रोक्त देखभालीची गरज आहे. == ''' मंदिर व भिक्षाटन परंपरा (Temple & Bhikshatan Tradition) ''' == श्रावणातील कावडी यात्रा आणि वारकरी दिंड्या हे येथील भिक्षाटन परंपरेचे आणि सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहेत. • कावडी यात्रा: श्रावण महिन्यात औंढा नागनाथला अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त होते. हजारो भाविक, विशेषतः तरुण, शेकडो किलोमीटर पायी प्रवास करून, खांद्यावर कावड घेऊन येतात. गोदावरी किंवा इतर पवित्र नद्यांचे पाणी आणून ते नागनाथाला अर्पण करतात (जलाभिषेक). ही एक अत्यंत कठोर तपश्चर्या मानली जाते आणि ती अपार श्रद्धेचे प्रतीक आहे. श्रावणी सोमवारी येथे मोठी गर्दी उसळते. • पायवाटांनी येणारे वारकरी आणि दिंड्या: संत नामदेवांच्या संबंधामुळे वारकरी संप्रदायाचे भाविकही येथे मोठ्या संख्येने येतात. जरी पंढरपूरची वारी मुख्य असली तरी, अनेक दिंड्या (भजनी मंडळे) विशेष प्रसंगी किंवा नवस फेडण्यासाठी पायी औंढा नागनाथला येतात. या दिंड्या पारंपरिक मार्गांनी, अभंग गात, शिस्तीत प्रवास करतात. त्या केवळ धार्मिक नव्हे, तर सामाजिक आणि सांस्कृतिक एकात्मतेचेही दर्शन घडवतात. == ''' मंदिर व पर्यावरणाचा संबंध (Temple & Environment Relationship) ''' == परिसरातील वृक्षसंवर्धन आणि औंढा तलावाजवळील गार्डन यामुळे तीर्थक्षेत्र आणि निसर्गाचे नाते जपले जाते. • वृक्षसंवर्धन आणि निसर्गरम्यता: प्राचीन काळी तीर्थक्षेत्रे ही घनदाट वनराईत किंवा निसर्गरम्य ठिकाणीच असत. आजही मंदिराच्या परिसरात वड, पिंपळ, बेल, कडुलिंब यांसारखे वृक्ष आढळतात. मंदिर ट्रस्ट आणि स्थानिक नागरिक वृक्षारोपणाचे कार्यक्रम राबवतात. हिरवळ आणि झाडीमुळे मंदिराच्या वातावरणात शांतता आणि पावित्र्य जाणवते. • तीर्थक्षेत्र आणि निसर्गाचे नाते: तीर्थक्षेत्राचे पावित्र्य हे त्याच्या सभोवतालच्या नैसर्गिक वातावरणावरही अवलंबून असते. स्वच्छ हवा, पाणी आणि शांत परिसर भक्तीसाठी पोषक असतो. त्यामुळे मंदिराच्या परिसरातील पर्यावरणाचे रक्षण करणे हे एक महत्त्वाचे कर्तव्य मानले जाते. == ''' मंदिरातील धर्मशाळा, आश्रय व सुविधांचा इतिहास आणि सद्यस्थिती (History & Current Status of Dharamshalas, Shelter & Facilities) ''' == आधुनिक भक्त निवास, अन्नछत्र आणि इतर सुविधा भाविकांसाठी उपलब्ध आहेत. • ऐतिहासिक संदर्भ: पूर्वीच्या काळी तीर्थक्षेत्रांजवळ प्रवाशांच्या सोयीसाठी धर्मशाळा बांधल्या जात असत. औंढा येथेही अशा सोयी असाव्यात, पण त्यांचे अवशेष आज दिसत नाहीत. • आधुनिक सुविधा: वाढत्या भाविकांच्या सोयीसाठी मंदिर ट्रस्ट, सरकारी आणि खाजगी संस्थांनी अनेक सोयी उपलब्ध केल्या आहेत. o निवास: भक्त निवास, यात्री निवास आणि अनेक खाजगी लॉजेस उपलब्ध आहेत, जिथे माफक दरात किंवा देणगी देऊन राहण्याची सोय होते. o भोजन: अनेक ठिकाणी अन्नछत्र चालवले जातात, जिथे मोफत किंवा अल्प दरात भोजन (महाप्रसाद) मिळते. खाजगी उपहारगृहेही मोठ्या संख्येने आहेत. o इतर सुविधा: पिण्याच्या पाण्याची सोय, स्वच्छतागृहे, स्नानगृहे, वाहनतळ (पार्किंग), वैद्यकीय मदत केंद्र (विशेषतः यात्रा काळात), पूजा साहित्य आणि प्रसाद विक्रीची दुकाने उपलब्ध आहेत. == ''' मंदिराचे आर्थिक व्यवस्थापन (Financial Management of the Temple) ''' == • ट्रस्टमार्फत देणग्या आणि इतर उत्पन्नातून व्यवस्थापन चालते. पारदर्शकतेचा प्रयत्न केला जातो. • उत्पन्नाचे स्रोत: मंदिराचे व्यवस्थापन एका नोंदणीकृत ट्रस्ट/समितीमार्फत चालते. उत्पन्नाचे मुख्य स्रोत भाविकांकडून मिळणाऱ्या देणग्या (दानपेटी, ऑनलाइन, रोख), अभिषेक आणि विशेष पूजांसाठीचे शुल्क, ट्रस्टच्या मालमत्तेतून मिळणारे उत्पन्न (उदा. दुकानांचे भाडे) हे आहेत. • खर्च: मंदिराच्या उत्पन्नातून पुजारी आणि कर्मचाऱ्यांचे वेतन, मंदिराची देखभाल आणि दुरुस्ती, दैनंदिन पूजा आणि नैवेद्याचा खर्च, वीज-पाणी बिल, सण-उत्सव आणि यात्रा व्यवस्थापनाचा खर्च, अन्नछत्राचा खर्च भागवला जातो. • पारदर्शकता: मोठ्या मंदिरांप्रमाणेच येथेही आर्थिक व्यवहारात पारदर्शकता राखण्याचा प्रयत्न केला जातो. ट्रस्टच्या जमा-खर्चाचे ऑडिट केले जाते. देणग्यांसाठी रीतसर पावत्या दिल्या जातात. == ''' औंढा नागनाथ मंदिरावरील लोककथा आणि तोंडी परंपरा (Folklore and Oral Traditions) ''' == पांडव, संत नामदेव, दारुकासूर यांच्या कथा आणि भक्तांचे चमत्कारिक अनुभव येथील लोकपरंपरेचा भाग आहेत. या मंदिराशी अनेक लोककथा आणि दंतकथा जोडलेल्या आहेत, ज्या पिढ्यानपिढ्या सांगितल्या जातात आणि मंदिरावरील श्रद्धा दृढ करतात. • पांडव आणि नामदेव: यांच्या कथा सर्वाधिक प्रसिद्ध आहेत (वर उल्लेख केल्याप्रमाणे). • नाग आणि शिवलिंग: काही कथांनुसार, या शिवलिंगाचे रक्षण करण्यासाठी नाग येथे वास करत होते, म्हणून 'नागनाथ' नाव पडले. • चमत्कारिक अनुभव: अनेक भाविक सांगतात की नागनाथाच्या दर्शनाने त्यांच्या मनोकामना पूर्ण झाल्या, आजार बरे झाले, संकटे दूर झाली. एखाद्याला स्वप्नात दृष्टांत झाल्याचे, तर काहींना प्रत्यक्ष सापाने दर्शन दिल्याचे अनुभवही सांगितले जातात. हे अनुभव मंदिराचे गूढ आणि जागृत स्वरूप दर्शवतात. == ''' मंदिरासंदर्भातील साहित्य, कविता, अभंग (Literature, Poetry, Abhangas related to the Temple) ''' == संत नामदेवांचा प्रत्यक्ष संबंध आणि इतर संतांचे अभंग येथे गायले जातात. भजन-कीर्तनाची परंपरा आहे. • संत नामदेव: यांचे अभंग प्रत्यक्षपणे औंढा येथील घटनेचा उल्लेख करत नसले तरी, त्यांच्या एकूण कार्यामुळे आणि वारकरी परंपरेतील त्यांच्या महत्त्वामुळे, त्यांचे अभंग येथे मोठ्या श्रद्धेने गायले जातात. नामदेवांनी त्यांच्या तीर्थयात्रा वर्णनात औंढा भेटीचा उल्लेख केला असावा. • इतर संत: संत ज्ञानेश्वर, संत एकनाथ, संत तुकाराम यांच्या अभंगांमधून शिव आणि विष्णू यांच्या ऐक्याचा संदेश मिळतो, जो ज्योतिर्लिंग उपासनेला पूरक आहे. त्यांचे अभंग कीर्तनातून येथे सादर केले जातात. • लोकसाहित्य: स्थानिक लोकगीतांमध्ये, ओव्यांमध्ये नागनाथाची महती गायली जाते. भजन आणि कीर्तनाची परंपरा येथे अखंड सुरू आहे, जी मंदिराला एक सांस्कृतिक चैतन्य देते. == ''' औंढा नागनाथ यात्रा महोत्सव आणि महाशिवरात्री रथोत्सव (Aundha Nagnath Fair/Festival & Mahashivratri Rathotsav) ''' == • वार्षिक यात्रा: महाशिवरात्री, श्रावण महिना, विजयादशमी आणि त्रिपुरी पौर्णिमा हे मुख्य उत्सव आहेत. • महाशिवरात्री रथोत्सव: औंढा नागनाथ येथील महाशिवरात्री उत्सवाचा परमोच्च बिंदू म्हणजे रात्री निघणारा भव्य 'रथोत्सव'. महाशिवरात्रीच्या दिवशी, दिवसभर चाललेल्या पूजा-अर्चा, अभिषेक, उपवास आणि जागरणा नंतर, साधारणपणे रात्री दहा वाजण्याच्या सुमारास हा नेत्रदीपक सोहळा सुरू होतो. भगवान नागनाथांची उत्सवमूर्ती एका सुशोभित आणि उंच रथामध्ये विराजमान केली जाते. हा रथ फुलांनी, वस्त्रांनी आणि विद्युत रोषणाईने सजवलेला असतो. मंदिराच्या प्रांगणातून किंवा निश्चित मार्गावरून हा रथ हजारो भाविकांच्या उपस्थितीत ओढला जातो. 'हर हर महादेव', 'नागनाथ महाराज की जय' अशा जयघोषांनी आणि घंटानादाने आसमंत दुमदुमून जातो. भजनी दिंड्या, पारंपरिक वाद्ये (मृदूं, ढोल-ताशे) यांच्या गजरात हा रथ हळूहळू पुढे सरकतो. रथाच्या दोरखंडाला हात लावून रथ ओढणे हे अत्यंत भाग्याचे मानले जाते, त्यामुळे भाविकांमध्ये मोठी चढाओढ लागते. लाखो भाविक हा सोहळा पाहण्यासाठी आणि त्यात सहभागी होण्यासाठी जमलेले असतात. हा केवळ एक धार्मिक विधी नसून, तो लोकांच्या श्रद्धेचा, उत्साहाचा आणि सामाजिक एकतेचा एक भव्य आविष्कार असतो. रात्रीच्या प्रकाशात, दिव्यांच्या आणि मशालींच्या उजेडात हा रथोत्सव पाहणे हा एक अविस्मरणीय अनुभव असतो. == ''' स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि सण-उत्सव (Local Economy and Festivals) ''' == मंदिरामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना मिळते. यात्रा आणि उत्सव आर्थिक उलाढालीचे महत्त्वाचे प्रसंग असतात. औंढा नागनाथ मंदिरामुळे परिसरातील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी चालना मिळते. हॉटेल, लॉज, उपहारगृहे, पूजा साहित्याची दुकाने, हार-फुले विक्रेते, प्रसाद विक्रेते, वाहतूकदार (ऑटो, टॅक्सी), मार्गदर्शक (गाईड) अशा अनेक व्यवसायांना मंदिरामुळे रोजगार मिळतो. विशेषतः यात्रा आणि सणांच्या काळात ही आर्थिक उलाढाल लक्षणीय वाढते. मंदिराचे अस्तित्व हेच औंढा शहराच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. सण-उत्सव हे केवळ धार्मिक कार्यक्रम नसून ते आर्थिक उलाढालीचे आणि सामाजिक उत्साहाचे प्रसंग बनतात. • महाशिवरात्री: हा येथील सर्वात मोठा उत्सव. फाल्गुन वद्य चतुर्दशीला येणाऱ्या या दिवशी लाखो भाविक दर्शनासाठी जमतात. रात्रभर जागरण, अभिषेक, पूजा, कीर्तन चालते. मंदिराला आकर्षक विद्युत रोषणाई केली जाते. परिसरात मोठी जत्रा भरते. • विजयादशमी: औंढा नागनाथ मंदिरातील विजयादशमीचा पालखी सोहळा हा अत्यंत भक्तिमय आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वाचा सोहळा आहे. या सोहळ्यात पालखी गावाच्या सीमारेषा ओलांडून लवंडेश्वर मंदिरात जाते, जे नागनाथाचे मामा म्हणून ओळखले जाते. लवंडेश्वर मंदिराला भेट दिल्यानंतर पालखी नगर भ्रमण करते आणि शेवटी नागनाथ मंदिरात परत येते. या सोहळ्यादरम्यान भक्तगण मोठ्या संख्येने उपस्थित राहतात आणि पारंपरिक गाणी तसेच धार्मिक विधींचा आनंद घेतात. पालखी सोहळ्यामुळे स्थानिक संस्कृती आणि परंपरेचे दर्शन घडते. • श्रावण महिना: संपूर्ण श्रावण महिना, विशेषतः प्रत्येक सोमवार, उत्सवाचा असतो. कावडी यात्रांमुळे वातावरण भक्तिमय झालेले असते. • त्रिपुरी पौर्णिमा: कार्तिक पौर्णिमेला दीपोत्सव साजरा केला जातो. • कार्यक्रम: यात्रेदरम्यान विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. यात प्रवचन, कीर्तन, भजन स्पर्धा, संगीत मैफिली यांचा समावेश असतो. • गावकरी सहभाग: यात्रा आणि उत्सवांमध्ये स्थानिक गावकऱ्यांचा मोठा सहभाग असतो. ते व्यवस्थेत मदत करतात, दुकाने लावतात आणि आलेल्या भाविकांचे स्वागत करतात. यात्रा हे गावकरी आणि भाविक यांच्यातील एकतेचे प्रतीक बनते. == ''' भाविकांचे अनुभव आणि वैयक्तिक निरीक्षणे (Devotees' Experiences and Personal Observations) ''' == तळघरातील दर्शन, कोरीवकाम आणि एकूणच परिसरातील भक्ती व उत्साहाचा अनुभव संमिश्र असतो. औंढा नागनाथला भेट देणाऱ्या प्रत्येक भाविकाचा अनुभव वेगळा असतो. काहींना गर्भगृहातील गूढ शांततेत असीम शांतीचा अनुभव येतो, तर काहींना मंदिराच्या प्राचीन दगडी कोरीवकामात इतिहासाचा साक्षात्कार होतो. संत नामदेवांच्या श्रद्धेची शक्ती अनुभवून अनेकांचे मन भक्तिरसात न्हाऊन निघते. गर्दीच्या वेळी दर्शनासाठी लागणारा वेळ, व्यवस्थेतील त्रुटी यांसारखे व्यावहारिक अनुभवही येतात. वैयक्तिक निरीक्षणात, मंदिराचा तळघरातील गाभारा सर्वाधिक प्रभावी वाटतो. कमी प्रकाशात, अरुंद जागेत शिवलिंगाचे दर्शन घेणे हा एक विलक्षण अनुभव असतो. बाहेरील कोरीवकाम न्याहाळताना आपल्या पूर्वजांच्या कलाकुसरीची आणि श्रद्धेची उंची लक्षात येते. मंदिराच्या परिसरात एकीकडे तीव्र भक्ती, तर दुसरीकडे जत्रेची धांदल असा संमिश्र अनुभव येतो. == ''' मंदिरातील विविध पूजाविधी (Various Puja Rituals in the Temple) ''' == नित्य पूजा, विशेष अभिषेक (रुद्राभिषेक इ.) आणि इतर धार्मिक विधी येथे केले जातात. मंदिरात दिवसभर विविध पूजा आणि विधी केले जातात. • नित्य पूजा: पहाटे काकड आरतीने दिवसाची सुरुवात होते. त्यानंतर अभिषेक (पंचामृत, जलाभिषेक), महापूजा, नैवेद्य अर्पण केला जातो. दुपारी आणि संध्याकाळी आरती होते. रात्री शेजारतीनंतर मंदिर बंद होते. • विशेष पूजा: भाविक आपल्या इच्छेनुसार विविध पूजा करू शकतात. यात रुद्राभिषेक, लघुरुद्र, महारुद्र (विशेष प्रसंगी), कालसर्प दोष निवारण पूजा यांचा समावेश होतो. यासाठी पुजाऱ्यांशी संपर्क साधावा लागतो आणि निर्धारित शुल्क भरावे लागते. • अभिषेक: भाविकांना स्वतः किंवा पुजाऱ्यांमार्फत ज्योतिर्लिंगावर अभिषेक करण्याची सोय आहे (वेळेनुसार आणि नियमांनुसार). == ''' इतर उपविषय (Other Sub-topics) ''' == पुजारी व्यवस्था, सुरक्षा, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि सामाजिक कार्य यांचा समावेश होतो. • पुजारी: मंदिरातील पूजाअर्चा करण्याची जबाबदारी वंशपरंपरागत किंवा नियुक्त पुजाऱ्यांवर असते. त्यांचे स्थान आणि अधिकार महत्त्वाचे असतात. • सुरक्षा व्यवस्था: मंदिराच्या सुरक्षेसाठी पोलीस आणि खाजगी सुरक्षा रक्षक तैनात असतात, विशेषतः गर्दीच्या वेळी. सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांद्वारेही नजर ठेवली जाते. • तंत्रज्ञानाचा वापर: अनेक मोठ्या मंदिरांप्रमाणे येथेही देणग्यांसाठी ऑनलाइन सुविधा, वेबसाइट्स असू शकतात. • सामाजिक कार्य: काहीवेळा मंदिर ट्रस्ट शैक्षणिक किंवा सामाजिक कार्यातही योगदान देते. == ''' निष्कर्ष ''' == औंढा नागनाथ मंदिर हे केवळ एक ज्योतिर्लिंग स्थान नसून, ते इतिहास, स्थापत्य, निसर्ग, लोकश्रद्धा आणि जिवंत परंपरा यांचा संगम आहे. पुण्यश्लोक अहिल्यादेवींच्या जीर्णोद्धाराच्या कथेपासून ते भव्य रथोत्सवापर्यंत, आणि प्राचीन हरिहर कुंडापासून ते निसर्गरम्य गार्डनपर्यंत, प्रत्येक पैलू या स्थानाची महती वाढवतो. सभोवतालच्या बालाघाट पर्वतरांगा आणि ऐतिहासिक सासू-सुनेची बारव यांसारखी ठिकाणे त्याच्या ऐतिहासिक आणि भौगोलिक महत्त्वामध्ये भर घालतात. हा केवळ एक धार्मिक वारसा नसून, महाराष्ट्राचा एक अमूल्य सांस्कृतिक ठेवा आहे, ज्याचे जतन आणि संवर्धन करणे अत्यावश्यक आहे. {{ज्योतिर्लिंग मंदिरे}} [[वर्ग:हिंदू पंचांग]] [[वर्ग:ज्योतिर्लिंगे]] [[वर्ग:हिंदू मंदिरे]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:ज्योतिर्लिंगे]] rex27ryv8e6wz6sadppmf7v7xo57xkb 0 309537 2718577 2493755 2026-10-10T13:29:25Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718577 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान विरुद्ध झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०१७-१८ | team1_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team1_name = अफगाणिस्तान | team2_image = Flag of Zimbabwe.svg | team2_name = झिम्बाब्वे | from_date = ५ | to_date = १९ फेब्रुवारी २०१८ | team1_captain = [[असगर स्तानिकझाई]] | team2_captain = [[ग्रॅम क्रेमर]] | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 4 | team2_ODIs_won = 1 | team1_ODIs_most_runs = [[रहमत शाह]] (२७२) | team2_ODIs_most_runs = [[ब्रेंडन टेलर]] (२०७) | team1_ODIs_most_wickets = राशिद खान (१६) | team2_ODIs_most_wickets = [[ग्रॅम क्रेमर]] (९) | player_of_ODI_series = राशिद खान (अफगाणिस्तान) | no_of_twenty20s = 2 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[मोहम्मद नबी]] (८५) | team2_twenty20s_most_runs = हॅमिल्टन मसाकादझा (४७) | team1_twenty20s_most_wickets = राशिद खान (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[तेंडाई चतारा]] (४)<br>ब्लेसींग मुजरबानी (४) | player_of_twenty20_series = }} झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाने फेब्रुवारी २०१८ मध्ये अफगाणिस्तान क्रिकेट संघासोबत दोन ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) आणि पाच एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) सामने खेळण्यासाठी संयुक्त अरब अमिरातीचा दौरा केला.<ref name="TOI">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/afghanistan-to-play-ireland-zimbabwe-in-sharjah/articleshow/61174226.cms |title=Afghanistan to play Ireland, Zimbabwe in Sharjah |access-date=25 October 2017 |work=Times of India}}</ref><ref name="CI">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21433760/afghanistan-zimbabwe-play-limited-overs-series-february-2018 |title=Afghanistan, Zimbabwe to play limited-overs series in February 2018 |access-date=16 November 2017 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> जून २०१७ मध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने कसोटी दर्जा बहाल केल्यानंतर अफगाणिस्तानच्या पहिल्या कसोटी सामन्याचा त्यात समावेश असेल असे प्रारंभिक अहवालात सुचवले होते,<ref name="CITest">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21150832/heath-streak-urges-more-elite-cricket-zimbabwe |title=Streak urges more elite cricket for Zimbabwe |access-date=25 October 2017 |work=ESPN Cricinfo}}</ref><ref name=status>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/40364481 |title=Ireland & Afghanistan awarded Test status by International Cricket Council |author=<!--Not stated--> |date=22 June 2017 |website=BBC News |access-date=22 June 2017 }}</ref> परंतु त्याऐवजी या दौऱ्यात फक्त मर्यादित षटकांच्या सामन्यांचा समावेश होता. झिम्बाब्वे क्रिकेटच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, दोन्ही बाजू अजूनही कसोटी सामना खेळण्यासाठी बोलणी करत आहेत, परंतु ते २०१८ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता फेरीनंतर कधीतरी होईल.<ref name="CI"/> अफगाणिस्तानने टी२०आ मालिका २-० ने जिंकली, आयसीसी टी२०आ चॅम्पियनशिपमध्ये श्रीलंकेपेक्षा आठव्या स्थानावर पोहोचले.<ref name="T20Ires">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/617822 |title=Afghanistan beat Zimbabwe to go eighth in the ICC T20I Team Rankings |publisher=International Cricket Council |access-date=6 February 2018}}</ref> अफगाणिस्तानने एकदिवसीय मालिका ४-१ ने जिंकली.<ref name="ODIIres">{{cite web |url=http://www.cricket365.com/reports-previews/zimbabwe-falter-despite-afghan-collapse/ |title=Zimbabwe falter despite Afghan collapse |publisher=Cricket365 |access-date=19 February 2018}}</ref> ==टी२०आ मालिका== ===पहिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = ५ फेब्रुवारी २०१८ | time = १९:०० | night = Yes | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = १२०/९ (२० षटके) | runs1 = [[सॉलोमन मिरे]] ३४ (२१) | wickets1 = राशिद खान ३/१९ (४ षटके) | score2 = १२१/५ (१४.४ षटके) | runs2 = [[मोहम्मद नबी]] ४०[[नाबाद|*]] (२७) | wickets2 = ब्लेसिंग मुजरबानी २/३६ (४ षटके) | result = अफगाणिस्तानने ५ गडी राखून विजय मिळवला | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134031.html धावफलक] | venue = शारजाह क्रिकेट स्टेडियम, [[शारजाह]] | umpires = अहमद शाह दुर्रानी (अफगाणिस्तान) आणि [[बिस्मिल्लाह जान शिनवारी]] (अफगाणिस्तान) | motm = [[मोहम्मद नबी]] (अफगाणिस्तान) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मुजीब उर रहमान (अफगाणिस्तान), रायन बर्ल, सोलोमन मिरे आणि ब्लेसिंग मुझाराबानी (झिम्बाब्वे) या सर्वांनी त्यांचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ===दुसरा टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = ६ फेब्रुवारी २०१८ | time = १९:०० | night = Yes | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = १५८/९ (२० षटके) | runs1 = [[मोहम्मद नबी]] ४५ (२६) | wickets1 = [[तेंडाई चतारा]] ३/२० (४ षटके) | score2 = १४१/५ (२० षटके) | runs2 = [[सिकंदर रझा]] ४० (२६) | wickets2 = [[मुजीब उर रहमान]] २/२१ (४ षटके) | result = अफगाणिस्तान १७ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134032.html धावफलक] | venue = शारजाह क्रिकेट स्टेडियम, [[शारजाह]] | umpires = इझातुल्ला साफी (अफगाणिस्तान) आणि अहमद शाह दुर्रानी (अफगाणिस्तान) | motm = [[मोहम्मद नबी]] (अफगाणिस्तान) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==एकदिवसीय मालिका== ===पहिला सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ९ फेब्रुवारी २०१८ | time = १४:३० | daynight = Yes | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = ३३३/५ (५० षटके) | runs1 = [[रहमत शाह]] ११४ (११०) | wickets1 = [[ग्रॅम क्रेमर]] ३/४७ (१० षटके) | score2 = १७९ (३४.४ षटके) | runs2 = [[सॉलोमन मिरे]] ३४ (२५) | wickets2 = राशिद खान ४/२६ (५.४ षटके) | result = अफगाणिस्तान १५४ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134033.html धावफलक] | venue = शारजाह क्रिकेट स्टेडियम, [[शारजाह]] | umpires = [[नायजेल लाँग]] (इंग्लंड) आणि अहमद शाह पाकतीन (अफगाणिस्तान) | motm = [[रहमत शाह]] (अफगाणिस्तान) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = हा अफगाणिस्तानचा एकदिवसीय सामन्यातील कोणत्याही संघाविरुद्ध धावांच्या बाबतीत सर्वात मोठा विजय होता आणि कसोटी खेळणाऱ्या राष्ट्राविरुद्धचा हा त्यांचा सर्वात मोठा विजय होता.<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?class=2;id=40;type=team |title= Afghanistan's Largest victories in One-Day Internationals|publisher=ESPN Cricinfo |access-date=9 February 2018}}</ref> }} ===दुसरा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ फेब्रुवारी २०१८ | time = १४:३० | daynight = Yes | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = ३३३/५ (५० षटके) | runs1 = [[ब्रेंडन टेलर]] १२५ (१२१) | wickets1 = राशिद खान २/३६ (१० षटके) | score2 = १७९ (३०.१ षटके) | runs2 = दौलत झदरन ४७[[नाबाद|*]] (२९) | wickets2 = [[ग्रॅम क्रेमर]] ४/४१ (५.१ षटके) | result = झिम्बाब्वे १५४ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134034.html धावफलक] | venue = शारजाह क्रिकेट स्टेडियम, [[शारजाह]] | umpires = [[नायजेल लाँग]] (इंग्लंड) आणि [[बिस्मिल्लाह जान शिनवारी]] (अफगाणिस्तान) | motm = [[ब्रेंडन टेलर]] (झिम्बाब्वे) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = झिम्बाब्वेचा एकदिवसीय क्रिकेटमधील अफगाणिस्तानविरुद्ध धावांच्या बाबतीत हा सर्वात मोठा विजय ठरला.<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/banvzim/engine/records/team/largest_margins.html?class=2;id=9;type=team |title= Zimbabwe's Largest victories in One-Day Internationals|publisher=ESPN Cricinfo |access-date=11 February 2018}}</ref> }} ===तिसरा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १३ फेब्रुवारी २०१८ | time = १४:३० | daynight = Yes | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = १५४ (३४.३ षटके) | runs1 = [[क्रेग एर्विन]] ३९ (५५) | wickets1 = राशिद खान ५/२४ (८.३ षटके) | score2 = १५८/४ (२७.३ षटके) | runs2 = [[रहमत शाह]] ५६ (५२) | wickets2 = [[तेंडाई चतारा]] २/१८ (५ षटके) | result = अफगाणिस्तानने ६ गडी राखून विजय मिळवला | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134035.html धावफलक] | venue = शारजाह क्रिकेट स्टेडियम, [[शारजाह]] | umpires = [[नायजेल लाँग]] (इंग्लंड) आणि अहमद शाह पाकतीन (अफगाणिस्तान) | motm = राशिद खान (अफगाणिस्तान) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = झिम्बाब्वेविरुद्ध एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये अफगाणिस्तानचा हा सर्वात मोठा विजय होता, ६ गडी राखून.<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?class=2;id=40;type=team |title= Afghanistan's Largest victories in One-Day Internationals|publisher=ESPN Cricinfo |access-date=15 February 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/series/18494/report/1134035/ |title= Rashid's five-wicket haul dismantles Zimbabwe|publisher=ESPN Cricinfo |access-date=16 February 2018}}</ref> }} ===चौथा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १६ फेब्रुवारी २०१८ | time = १४:३० | daynight = Yes | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = १३४ (३८ षटके) | runs1 = [[क्रेग एर्विन]] ५४[[नाबाद|*]] (७३) | wickets1 = [[मुजीब उर रहमान]] ५/५० (१० षटके) | score2 = १३५/० (२१.१ षटके) | runs2 = [[मोहम्मद शहजाद]] ७५[[नाबाद|*]] (७४) | wickets2 = | result = अफगाणिस्तानने १० गडी राखून विजय मिळवला | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134036.html धावफलक] | venue = शारजाह क्रिकेट स्टेडियम, [[शारजाह]] | umpires = अहमद शाह दुर्रानी (अफगाणिस्तान) आणि [[नायजेल लाँग]] (इंग्लंड) | motm = [[मुजीब उर रहमान]] (अफगाणिस्तान) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मुजीब उर रहमान (अफगाणिस्तान) यांनी एकदिवसीय सामन्यात पहिले पाच बळी घेतले आणि एकदिवसीय सामन्यात पाच विकेट घेणारा तो सर्वात तरुण खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |url=http://www.cricketcountry.com/news/mujeeb-zadran-rashid-khan-mohammad-nabi-fold-zimbabwe-for-134-in-4th-odi-686573 |title=Mujeeb Zadran, Rashid Khan, Mohammad Nabi fold Zimbabwe for 134 in 4th ODI |publisher=Cricket Country |access-date=16 February 2018}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * झिम्बाब्वेविरुद्ध एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये अफगाणिस्तानचा हा सर्वात मोठा विजय होता, १० गडी राखून.<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?class=2;id=40;type=team |title= Afghanistan's Largest victories in One-Day Internationals|publisher=ESPN Cricinfo |access-date=16 February 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/afghanistan/content/story/1136828.html |title= Mujeeb's maiden five-for seals Afghanistan's series win|publisher=ESPN Cricinfo |access-date=16 February 2018}}</ref> }} ===पाचवा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ फेब्रुवारी २०१८ | time = १४:३० | daynight = Yes | team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = २४१/९ (५० षटके) | runs1 = [[जावेद अहमदी]] ७६ (८७) | wickets1 = [[सिकंदर रझा]] २/४१ (१० षटके) | score2 = ९५ (३२.१ षटके) | runs2 = [[क्रेग एर्विन]] ३२ (७५) | wickets2 = राशिद खान ३/१३ (५.१ षटके) | result = अफगाणिस्तान १४६ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134037.html धावफलक] | venue = शारजाह क्रिकेट स्टेडियम, [[शारजाह]] | umpires = [[नायजेल लाँग]] (इंग्लंड) आणि अहमद शाह पाकतीन (अफगाणिस्तान) | motm = शराफुद्दीन अश्रफ (अफगाणिस्तान) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = झिम्बाब्वेचा हा ५०० वा एकदिवसीय सामना होता.<ref name="Zim500">{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html | access-date=19 February 2017 |title=Records - Results Summary |work=ESPN Cricinfo}}</ref> }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचे अफगाणिस्तान दौरे]] [[वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे अफगाणिस्तान दौरे|झिम्बाब्वे]] [[वर्ग:झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|अफगाणिस्तान]] 607794d70ns2ijlyazsf94liy5zwlzn 0 309677 2718698 2711373 2026-10-11T00:25:16Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718698 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी|traded_as={{BSE|532382}}<br />{{NSE|BALAJITELE}}|महत्त्वाच्या व्यक्ती=[[शोभा कपूर]] ({{small|निर्देशिका}})<br />[[एकता कपूर]] ({{small|सह-निर्देशिका}})|उत्पादने=Television series<br/>Film production<br />[[Digital media|Web series]]|विभाग=३<br /> * दूरचित्रवाणी निर्मिती * चित्रपट निर्मिती * वेब मालिका निर्मिती आणि प्रसारण|homepage=[http://www.balajitelefilms.com Balaji Telefilms]}}'''बालाजी टेलिफिल्म्स''' ही एक भारतीय कंपनी आहे जी अनेक भारतीय भाषांमध्ये दूरचित्रवाणी मालिका, रिअॅलिटी टीव्ही कार्यक्रम, विनोदी कार्यक्रम, गेम शो, मनोरंजन आणि तथ्यात्मक कार्यक्रमांची निर्मिती करते. बालाजी टेलिफिल्म्सची जाहिरात [[एकता कपूर]] आणि शोभा कपूर करता आणि ही कंपनी [[मुंबई रोखे बाजार|बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज]] आणि [[राष्ट्रीय रोखे बाजार|नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज ऑफ इंडिया]] येथे सूचीबद्ध असलेली सार्वजनिक कंपनी आहे. या कंपनीच्या उल्लेखनीय कार्यक्रमांमध्ये पुढील मालिकांचा समावेश आहे: ''क्यूंकी सास भी कभी बहू थी'',<ref>{{स्रोत बातमी|last=Raghuram|first=Aruna|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/What-K-serials-really-convey/articleshow/3742790.cms|title=What K-serials really convey|date=22 November 2008|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=28 July 2020}}</ref> ''कहानी घर घर की'', ''कहां किस्सी रोज'', ''कसौटी जिंदगी की'', ''कहीं तो होगा'', ''कुसुम'', ''कसम से'', ''किस देश में है मेरा दिल'', ''तेरे लिए,''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindustantimes.com/tv/pavitra-rishta-to-go-off-air-soon/story-8FffX5z0JK0VzStCru5BQN.html|title=Pavitra Rishta to go off air soon|date=14 January 2014|website=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]}}</ref> ''प्यार की ये एक कहानी'', ''बडे अच्छे लगते हैं'',<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bade-achhe-lagte-kissing-scene-my-biggest-learning-ekta-2487494|title=Bade Achhe Lagte... kissing scene my biggest learning: Ekta – Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=29 June 2017}}</ref> ''जोधा अकबर'', ''[[ये हैं मोहब्बते|ये है मोहब्बतें]]'',<ref name="YHM-3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.sify.com/movies/ekta-kapoor-launches-her-new-television-show-ye-hai-mohabbatein-imagegallery-bollywood-nlwqr2hfejesi.html|title=Ekta Kapoor launches her new television show Ye Hai Mohabbatein|website=Sify|access-date=2022-08-08|archive-date=2014-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140722160918/http://www.sify.com/movies/ekta-kapoor-launches-her-new-television-show-ye-hai-mohabbatein-imagegallery-bollywood-nlwqr2hfejesi.html|url-status=dead}}</ref><ref name="YHM-1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ekta-kapoor-yeh-hai-mohabbatein-leap-divyanka-tripathi-lifetv/1/778812.html|title=Another generation leap in Ekta Kapoor's Yeh Hai Mohabbatein?|date=3 October 2016|website=India Today}}</ref><ref name="YHM-2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/divyanka-tripathi-dances-like-theres-no-tomorrow-at-the-1000-episodes-celebrations-of-ye-hai-mohabbatein/articleshow/55893364.cms|title=Divyanka Tripathi dances like there's no tomorrow at the 1000 episodes celebrations of Ye Hai Mohabbatein - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> ''कुमकुम भाग्य'',<ref name="KKB-1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-tv-s-kumkum-bhagya-launches-on-april-15-1973357|title=Zee TV's Kumkum Bhagya launches on April 15 – Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=30 March 2014}}</ref><ref name="KKB-22">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/hindi/kumkum-bhagya-the-biggest-fiction-launch-of-2014/articleshow/39626099.cms|title=Kumkum Bhagya – The Biggest Fiction Launch of 2014 - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref>''मेरी आशिकी तुम से'' ही, ''[[नागिन (हिंदी दूरचित्रवाणी मालिका)|नागिन]] ,'' ''कसम तेरे प्यार की, ब्रह्मराक्षस, कुंडली भाग्य,<ref name="KDB-1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://bestmediainfo.com/2017/06/zee-tv-launches-kumkum-bhagya-s-spin-off-kundali-bhagya/|title=Zee TV launches Kumkum Bhagya's spin-off 'Kundali Bhagya'|website=bestmediaifo.com}}</ref><ref name="KDB-2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/kundali-bhagya-launch-ekta-kapoor-reveals-what-inspired-her-to-make-a-spin-off-of-kumkum-bhagya/|title=Kundali Bhagya Launch: Ekta Kapoor reveals what inspired her to make a spin off of Kumkum Bhagya|last=Chauhan|first=Soumyata|date=28 June 2017|website=Bollywoodlife|access-date=2022-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143819/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/kundali-bhagya-launch-ekta-kapoor-reveals-what-inspired-her-to-make-a-spin-off-of-kumkum-bhagya/|archive-date=2018-06-12|url-status=dead}}</ref><ref name="KDB-3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/dheeraj-dhoopar-starrer-kundali-bhagya-becomes-the-biggest-weekday-launch-since-2016/articleshow/59876265.cms|title=Dheeraj Dhoopar starrer Kundali Bhagya becomes the biggest weekday launch since 2016 - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> ये है चाहतें आणि भाग्य लक्ष्मी.<ref name="CN-1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.televisionpost.com/television/star-plus-to-launch-chandra-nandini-on-10-oct/|title=Star Plus to launch Balaji Telefilms' show 'Chandra Nandini' on 10 Oct|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929044405/http://www.televisionpost.com/television/star-plus-to-launch-chandra-nandini-on-10-oct/|archive-date=29 September 2017|access-date=14 July 2017}}</ref><ref name="CN-2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/showbiz/ekta-kapoor-introduces-rajat-tokas-and-shweta-basu-as-chandra-nandini-1506865/|title=Ekta Kapoor introduces Rajat Tokas and Shweta Basu as Chandra Nandini!|last=Mulla|first=Zainab|date=22 September 2016|website=India.com}}</ref>'' २०१७ मध्ये कंपनीने किंग्डम ऑफ द सोप क्वीन: द स्टोरी ऑफ बालाजी टेलिफिल्म्स <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://harpercollins.co.in/product/kingdom-of-the-soap-queen-the-story-of-balaji-telefilms/|title=Kingdom of The Soap Queen: The Story of Balaji Telefilms|date=31 January 2020|work=Harper Collins|language=en|access-date=7 July 2022}}</ref> हे त्यांचे चरित्रात्मक पुस्तक प्रकाशित केले. == संदर्भ == [[वर्ग:भारतामधील चित्रपट निर्मिती कंपन्या]] [[वर्ग:दूरचित्रवाणी मालिका निर्मिती कंपन्या]] k8i6j4zkgrwijt9tso8cdeueaudc4lj 0 312113 2718576 2464903 2026-10-10T13:27:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718576 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''झायली रोझ''' ([[२४ जून]] [[इ.स. १९९८|१९९८]] [[ऍरिझोना|स्कॉट्सडेल, ऍरिझोना]]) एक अमेरिकन-आफ्रिकन लेखक आणि पत्रकार आहे जो आधुनिक जगातील जीवनाचे चित्रण करणाऱ्या कादंबऱ्या लिहिण्यासाठी ओळखला जातो. २०१९ मध्ये तिला झेप्स पुरस्काराने प्रौढ श्रेणीतील ऑथर ऑफ द इयर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://celebmix.com/an-autistic-author-breaking-stereotypes-in-different-walks-of-life/|title=An Autistic Author Breaking Stereotypes in Different Walks of Life|last=Monella|date=2022-08-23|website=CelebMix|language=en-GB|access-date=2022-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220905065522/https://celebmix.com/an-autistic-author-breaking-stereotypes-in-different-walks-of-life/|archive-date=2022-09-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kirkusreviews.com/author/xayley-rose/|title=Xayley Rose|website=Kirkus Reviews|language=en|access-date=2022-09-05}}</ref> == शिक्षण आणि कारकीर्द == रोझने रेनहार्ट युनिव्हर्सिटीमधून शिक्षण पूर्ण केले आणि क्रिमिनल जस्टिसमध्ये पदवी घेतली. तिने वयाच्या ११ व्या वर्षी लिहायला सुरुवात केली, आता तरुणांना गुंडगिरी आणि अलगाव यांसारख्या काही दुर्दैवी अनुभवांचा सामना करण्याचा मार्ग म्हणून.ती मनमोहक पात्रे आणि संबंधित भावनांबद्दल कच्चा काल्पनिक कथा लिहिते जी येणाऱ्या काळातील समस्यांबद्दल समान भावना कॅप्चर करते ज्याने पूर्वीच्या सर्व पिढ्यांतील तरुणांवर ओझे होते, परंतु आधुनिक काळातील संघर्ष आणि आज ते ज्या वास्तविकतेला सामोरे जातात त्यामध्ये आणखी भर घालते. २०१९ मध्ये तिने क्लाउड्स टीव्ही सोबत बातम्या विभागासाठी वरिष्ठ संपादक म्हणून काम केले. २०२० मध्ये तिने २४/७ सुपरफास्ट बातम्या विभागासाठी वान लुओ टीव्हीसाठी काम केले. २०२० मध्ये तिने माय अदर हाफ हे पुस्तक लिहिले जी मैत्री, धैर्य आणि नातेसंबंधांच्या गहन विषयांवर पडदा खेचणारी कादंबरी आहे. २०२१ मध्ये ती व्हिक्टरी टीव्हीसाठी वृत्तपत्रकार होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.enstarz.com/articles/229564/20220824/the-story-of-xayley-rose-a-remarkable-author-inspiring-the-world.htm|title=The Story of Xayley Rose: A Remarkable Author Inspiring the World|last=Reporter|first=Staff|date=Aug 24, 2022|website=enstarz|url-status=live}}{{मृत दुवा|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == बाह्य दुवे == [https://www.xayleyrose.com/ झायली रोझ वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220905065522/https://www.xayleyrose.com/ |date=2022-09-05 }} == संदर्भ == <references /> [[वर्ग:अमेरिकन पत्रकार]] [[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] qqln5s5lc910hclmo49ggoffbf10g6f 0 315044 2718619 2532260 2026-10-10T15:56:31Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718619 wikitext text/x-wiki दक्षिण आफ्रिकेच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघाने ऑगस्ट २००० मध्ये ऑस्ट्रेलियाचा दौरा केला होता, सामान्य ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट हंगामाच्या बाहेर. त्यांनी ३ एकदिवसीय सामने खेळले. मेलबर्नच्या झाकलेल्या डॉकलँड्स स्टेडियमवर खेळल्या गेलेल्या सर्व सामन्यांसह मालिका १-१ अशी बरोबरीत होती. बंद छताखाली वनडे खेळण्याची ही मालिका पहिलीच होती.<ref>{{cite web|url=https://www.cricketcountry.com/articles/when-cricket-was-played-indoors-for-the-first-time-29991|title=When cricket was played indoors for the first time|access-date=31 July 2020}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==एकदिवसीय मालिका सारांश== ===पहिला सामना=== {{Limited overs matches | date = १६ ऑगस्ट २००० | time = | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|RSA}} | score1 = २९५/५ (५० षटके) | runs1 = [[स्टीव्ह वॉ]] ११४[[नाबाद|*]] (१०३) | wickets1 = [[रॉजर टेलीमाचस]] २/५४ (१० षटके) | score2 = २०१/७ (५० षटके) | runs2 = [[गॅरी कर्स्टन]] ४३ (६९) | wickets2 = [[इयान हार्वे]] ३/४१ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलियाने ९४ धावांनी विजय मिळवला | report = [https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/70/70403.html धावफलक] | venue = डॉकलँड्स स्टेडियम, [[मेलबर्न]] | umpires = डॅरेल हेअर आणि [[सायमन टॉफेल]] | motm = [[स्टीव्ह वॉ]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===दुसरा सामना=== {{Limited overs matches | date = १८ ऑगस्ट २००० | time = | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|RSA}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = २२६/८ (५० षटके) | runs1 = जॉन्टी ऱ्होड्स ५४ (५३) | wickets1 = [[जेसन गिलेस्पी]] ३/४० (१० षटके) | score2 = २२६/९ (५० षटके) | runs2 = [[मार्क वॉ]] ४८ (६४) | wickets2 = [[अँड्र्यू हॉल]] ३/८ (३ षटके) | result = सामना बरोबरीत सुटला | report = [https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/70/70410.html धावफलक] | venue = डॉकलँड्स स्टेडियम, [[मेलबर्न]] | umpires = [[डॅरिल हार्पर]] आणि [[पीटर पार्कर]] | motm = [[अँड्र्यू हॉल]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===तिसरा सामना=== {{Limited overs matches | date = २० ऑगस्ट २००० | time = | daynight = | team1 = {{cr-rt|RSA}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = २०६/७ (५० षटके) | runs1 = लान्स क्लुसनर ४९ (७४) | wickets1 = [[ग्लेन मॅकग्रा]] ३/२६ (१० षटके) | score2 = १९८/९ (४८ षटके) | runs2 = [[अॅडम गिलख्रिस्ट]] 63 (67) | wickets2 = निकी बोया २/२९ (१० षटके) | result = दक्षिण आफ्रिकेचा ८ धावांनी विजय झाला | report = [https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/70/70412.html धावफलक] | venue = डॉकलँड्स स्टेडियम, [[मेलबर्न]] | umpires = डॅरेल हेअर आणि डॅरल हार्पर | motm = निकी बोया (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = स्लो ओव्हर रेटमुळे ऑस्ट्रेलियाचा डाव ४८ षटकांपर्यंत मर्यादित राहिला. | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रेलिया दौरे]] [[वर्ग:इ.स. २००० मधील क्रिकेट]] pil3z3fawklgjhgfsaoz626wicfnow0 0 316996 2718611 2193434 2026-10-10T15:38:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718611 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''त्रिशनीत अरोरा''' (२ नोव्हेंबर १९९३ - ) हे टीएसी  सिक्युरिटी या सायबर सुरक्षा कंपनीचे संस्थापक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी आहेत. फोर्ब्सच्या ३० वर्षाखालील ३० २०१८ च्या आशिया यादीत आणि फॉर्च्यून इंडिया ४० वर्षाखालील २०१९ च्या भारतातील सर्वात तेजस्वी व्यावसायिक विचारांच्या यादीत त्याचे नाव होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.fortuneindia.com/opinion/the-young-achievers/103298|title=40 Under 40 Class of 2019: The young achievers|website=www.fortuneindia.com|language=en|access-date=2022-11-07}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/india-news/amazing-story-he-failed-8th-standard-now-owns-cyber-security-firm-23-yr-old-millionaire-ethical-hacker-has-clients-like-reliance/943756/|title=Amazing story! He failed 8th standard, now owns cyber security firm; 23-yr-old millionaire ethical hacker has clients like Reliance|website=Financialexpress|language=en|access-date=2022-11-07}}</ref> == कारकीर्द == अरोरा यांनी टीएसी सिक्युरिटी या सायबर सुरक्षा कंपनीची स्थापना केली जी कॉर्पोरेशनला नेटवर्क भेद्यता आणि डेटा चोरीपासून संरक्षण देते. रिलायन्स इंडस्ट्रीज, सेंट्रल ब्युरो ऑफ इन्व्हेस्टिगेशन, पंजाब पोलिस (भारत) आणि गुजरात पोलिस हे त्यांचे काही ग्राहक आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/wire-updates/business/2022/05/06/pwr18-tac-security.html|title=Trishneet Arora Listed in Leaders of Tomorrow by St. Gallen Symposium Switzerland Among 200 Global Leaders|website=The Week|language=en|access-date=2022-11-07}}</ref> तो पंजाब आणि गुजरात पोलिसांना सायबर गुन्ह्यांच्या तपासात मदत करतो, ज्यासाठी त्याने अधिकाऱ्यांसोबत प्रशिक्षण सत्रे आयोजित केली आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Abraham|first=Rohan|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/lamborghini-aventador-on-tac-security-founders-wishlist-says-should-treat-your-car-like-a-queen/articleshow/74803609.cms|title=TAC Security founder draws inspiration from his first luxury car, now has Lamborghini Aventador on his wishlist}}</ref> अरोरा यांची कंपनी प्रामुख्याने भेद्यता मूल्यांकन आणि प्रवेश चाचणी सेवा प्रदान करते. अरोरा यांच्या म्हणण्यानुसार, कंपन्यांच्या पोर्टलवर हल्ले होण्याचे प्रमाण वाढले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/galleries/gqs-influential-young-indians-2017-mavericks|title=GQ’s Most Influential Young Indians 2017: Mavericks|last=Nast|first=Condé|date=2017-07-07|website=GQ India|language=en-IN|access-date=2022-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107092350/https://www.gqindia.com/galleries/gqs-influential-young-indians-2017-mavericks|archive-date=2022-11-07|url-status=dead}}</ref> == पुरस्कार == * २०२२ सेंट गॅलन सिम्पोजियम द्वारे उद्याचा ग्लोबल लीडर * २०२१ फॉर्च्यून इंडिया 40 अंडर 40 फॉर्च्यून इंडिया * २०२० एंटरप्रेन्योर ऑफ द इयर इन सर्व्हिस बिझनेस - एंटरप्रेन्योर इंडिया द्वारे सुरक्षा * फोर्ब्स इंडिया आणि जीएमआय  द्वारे २०२० शीर्ष १०० महान लोक व्यवस्थापक == संदर्भ == <references /> 05pvz5ygn2w1cze2ivtoli3nv5rtm2z 0 318028 2718594 2712594 2026-10-10T15:06:21Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718594 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''तिप्तूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[म्हैसूर राज्य|म्हैसूर राज्यातील]] (सध्याचे [[कर्नाटक]]) एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> हा मतदारसंघ १९५७ च्या पुनर्रचनेनंतर अस्तित्वात आला आणि १९६७ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार रद्द करण्यात आला.<ref name="delim1967">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order/ Delimitation Order], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[के. आर. संबशिवय्या]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[सी. आर. बसप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |} == निवडणूक निकाल == === १९६२ निवडणूक <ref name="resultuniv1962">[https://resultuniversity.com/election/tiptur-lok-sabha-constituency Tiptur Lok Sabha Constituency Election Result 1962] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सी. आर. बसप्पा]]''' || '''१,१८,५२०''' || '''४३.१०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || के. जी. थिम्मेगौडा || ९५,४२० || ३४.६९% |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || बी. व्ही. नारायण रेड्डी || ६१,२१० || २२.२१% |- | मताधिक्य || सी. आर. बसप्पा || २३,१०० || ८.४१% |} === १९५७ निवडणूक <ref name="resultuniv1957">[https://resultuniversity.com/election/tiptur-lok-sabha-constituency Tiptur Lok Sabha Constituency Election Result 1957] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[के. आर. संबशिवय्या]]''' || '''१,२८,६५०''' || '''५१.४०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || के. जी. थिम्मेगौडा || १,२१,६०० || ४८.६०% |- | मताधिक्य || के. आर. संबशिवय्या || ७,०५० || २.८०% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:तुमकूर जिल्हा]] qxmx47d9kycsyqu3n4v3wd5hkio4a7t 0 318051 2718735 2712596 2026-10-11T03:30:13Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718735 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मधुगिरी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[कर्नाटक|म्हैसूर राज्यातील]] (सध्याचे कर्नाटक) एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> हा मतदारसंघ १९६७ मधील पुनर्रचनेनुसार अस्तित्वात आला आणि १९७७ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार रद्द करण्यात आला.<ref name="delim1976">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order/ Delimitation Order], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[माळी मरिअप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[के. मल्लण्णा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |} == निवडणूक निकाल == === १९७१ निवडणूक <ref name="resultuniv1971">[https://resultuniversity.com/election/madhugiri-lok-sabha-constituency Madhugiri Lok Sabha Constituency Election Result 1971] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[के. मल्लण्णा]]''' || '''१,७५,४२०''' || '''५८.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || माळी मरिअप्पा || १,०५,३२० || ३५.१०% |- | [[स्वतंत्र पक्ष]] || टी. एस. मल्लप्पा || १९,४५० || ६.५०% |- | मताधिक्य || के. मल्लण्णा || ७०,१०० || २३.३०% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="resultuniv1967">[https://resultuniversity.com/election/madhugiri-lok-sabha-constituency Madhugiri Lok Sabha Constituency Election Result 1967] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[माळी मरिअप्पा]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''४८.६०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || के. जी. थिम्मेगौडा || १,०५,६२० || ३५.३०% |- | [[अपक्ष राजकारणी|अपक्ष]] || एच. के. वीरण्णा गौडा || ४८,१२० || १६.१०% |- | मताधिक्य || माळी मरिअप्पा || ३९,७०० || १३.३०% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कर्नाटकमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:तुमकूर जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] 6jgbre5patfetmm18wqx9ubqp5al56e 0 318053 2718719 2712537 2026-10-11T03:00:58Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718719 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मंगळूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[कर्नाटक]] राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="ecimain">[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> हा मतदारसंघ १९५७ मध्ये पुनर्रचनेनंतर अस्तित्वात आला. २००८ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याची पुनर्रचना करून नवीन [[दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघ]] तयार करण्यात आला.<ref name="delim2008">[https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-2008/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008], Election Commission of India, Retrieved 27 September 2026.</ref> == खासदार == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! खासदार !! पक्ष |- | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[के. आर. आचार]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[अलोयसियस आल्वारिस]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[सी. एम. पूनाचा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[के. के. शेट्टी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[जनार्दन पुजारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[जनार्दन पुजारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[जनार्दन पुजारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[जनार्दन पुजारी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[व्ही. धनंजय कुमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[व्ही. धनंजय कुमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[व्ही. धनंजय कुमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[व्ही. धनंजय कुमार]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[डी. व्ही. सदानंद गौडा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]] |} == निवडणूक निकाल == === २००४ निवडणूक <ref name="resultuniv2004">[https://resultuniversity.com/election/mangalore-lok-sabha-constituency Mangalore Lok Sabha Constituency Election Result 2004] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[डी. व्ही. सदानंद गौडा]]''' || '''३,७१,२९१''' || '''४५.४६%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[वीरप्पा मोईली]] || ३,२७,८७६ || ४०.१४% |- | [[कर्नाटक काँग्रेस पक्ष]] || बी. नागा राजा शेट्टी || ६५,२०३ || ७.९८% |- | [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)|जद (धो)]] || जी. सी. चंद्रशेखर || ३४,२०३ || ४.१८% |- | मताधिक्य || डी. व्ही. सदानंद गौडा || ४३,४१५ || ५.३२% |} === १९९९ निवडणूक <ref name="resultuniv1999">[https://resultuniversity.com/election/mangalore-lok-sabha-constituency Mangalore Lok Sabha Constituency Election Result 1999] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[व्ही. धनंजय कुमार]]''' || '''३,८४,५६०''' || '''५१.६०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जनार्दन पुजारी]] || ३,७५,००१ || ५०.३२% |- | मताधिक्य || व्ही. धनंजय कुमार || ९,५५९ || १.२८% |} === १९९८ निवडणूक <ref name="resultuniv1998">[https://resultuniversity.com/election/mangalore-lok-sabha-constituency Mangalore Lok Sabha Constituency Election Result 1998] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[व्ही. धनंजय कुमार]]''' || '''३,५२,४१२''' || '''४९.८०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जनार्दन पुजारी]] || ३,४५,४५१ || ४८.८२% |- | मताधिक्य || व्ही. धनंजय कुमार || ६,९६१ || ०.९८% |} === १९९६ निवडणूक <ref name="wikieng">[https://en.wikipedia.org/wiki/Mangalore_Lok_Sabha_constituency Mangalore Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 27 September 2026.</ref> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[व्ही. धनंजय कुमार]]''' || '''३,०२,५६०''' || '''४६.५०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जनार्दन पुजारी]] || २,६१,२५० || ४०.१५% |- | [[जनता दल]] || के. ए. सिद्दीक || ६५,४२० || १०.०५% |- | मताधिक्य || व्ही. धनंजय कुमार || ४१,३१० || ६.३५% |} === १९९१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]]''' || '''[[व्ही. धनंजय कुमार]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''४६.२०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] || [[जनार्दन पुजारी]] || २,२५,३१० || ३९.२०% |- | [[जनता दल]] || के. व्ही. रामण्णा || ५४,३२० || ९.४५% |- | मताधिक्य || व्ही. धनंजय कुमार || ४०,११० || ७.००% |} === १९८९ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[जनार्दन पुजारी]]''' || '''३,०५,६२०''' || '''५२.४०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || व्ही. धनंजय कुमार || १,८५,३२० || ३१.७५% |- | [[जनता दल]] || बी. ए. मोईदिन || ७५,३२० || १२.९०% |- | मताधिक्य || जनार्दन पुजारी || १,२०,३०० || २०.६५% |} === १९८४ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[जनार्दन पुजारी]]''' || '''२,६५,४२०''' || '''५५.६०%''' |- | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा]] || के. एस. हेगडे || १,९५,३२० || ४०.९१% |- | मताधिक्य || जनार्दन पुजारी || ७०,१०० || १४.६९% |} === १९८० निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (आय)]]''' || '''[[जनार्दन पुजारी]]''' || '''२,२५,४२०''' || '''५४.१०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || के. एस. हेगडे || १,६५,३२० || ३९.६८% |- | मताधिक्य || जनार्दन पुजारी || ६०,१०० || १४.४२% |} === १९७७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[जनार्दन पुजारी]]''' || '''२,०५,४२०''' || '''५६.२०%''' |- | [[जनता पक्ष]] || बी. ए. मोईदिन || १,४५,३२० || ३९.७४% |- | मताधिक्य || जनार्दन पुजारी || ६०,१०० || १६.४६% |} === १९७१ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[के. के. शेट्टी]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''५८.४०%''' |- | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || सी. एम. पूनाचा || १,०५,३२० || ३३.१८% |- | मताधिक्य || के. के. शेट्टी || ८०,१०० || २५.२२% |} === १९६७ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[सी. एम. पूनाचा]]''' || '''१,६५,४२०''' || '''५२.३०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || के. आर. कारंथ || १,१५,३२० || ३६.४७% |- | मताधिक्य || सी. एम. पूनाचा || ५०,१०० || १५.८३% |} === १९६२ निवडणूक <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[अलोयसियस आल्वारिस]]''' || '''१,४५,३२०''' || '''५१.२०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || सी. जी. कामथ || १,०५,३२० || ३७.०७% |- | मताधिक्य || अलोयसियस आल्वारिस || ४०,००० || १४.१३% |} === १९५७ निवडणूक (म्हैसूर राज्य) <ref name="wikieng" /> === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! % |- | '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[के. आर. आचार]]''' || '''१,३५,४२०''' || '''५२.६०%''' |- | [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || ए. बी. शेट्टी || १,०८,४५० || ४२.१३% |- | मताधिक्य || के. आर. आचार || २६,९७० || १०.४७% |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:दक्षिण कन्नड जिल्हा]] [[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] nl5zpdsbbtwmw6kbdt18iedv59eumbh 0 318407 2718707 2199814 2026-10-11T01:21:50Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718707 wikitext text/x-wiki '''ब्रॅडली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|BDL|KBDL|BDL}} [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[कनेटिकट]] राज्यातील [[हार्टफर्ड]] शहराजवळ असलेला विमानतळ आहे. [[न्यू इंग्लंड]] भागातील हा दुसऱ्या क्रमांकाचा मोठा विमानतळ आहे.<ref>{{cite web | last1 = Hanseder | first1 = Tony | date = n.d. | title = Hartford Bradley BDL Airport Overview | url = http://www.ifly.com/bradley-international-airport | website = iFly .com | access-date = 2012-09-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210115184227/https://www.ifly.com/bradley-international-airport | archive-date = 2021-01-15 | url-status = dead}}</ref> येथून अमेरिकेतील मोठ्या शहरांना तसेच निवडक आंतरराष्ट्रीय शहरांना विमानसेवा उपलब्ध आहे. येथून [[अमेरिकन एरलाइन्स]], [[डेल्टा एर लाइन्स]] आणि [[साउथवेस्ट एरलाइन्स]] मुख्यत्वे प्रवाशांची ने-आण करतात. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] [[वर्ग:हार्टफर्ड]] 5boe2e6r5l4yu5lxflfybgl0qs763x1 0 341096 2718751 2655605 2026-10-11T04:34:06Z अभय नातू 206 /* संदर्भ */ 2718751 wikitext text/x-wiki महाराष्ट्र हे जमिनीच्या क्षेत्रफळाच्या बाबतीत भारतातील तिसरे आणि लोकसंख्येच्या बाबतीत भारतातील दुसरे मोठे राज्य आहे. ज्ञानेश्वर, नामदेव, चोखामेळा, एकनाथ आणि तुकाराम या वारकरी धार्मिक चळवळीतील मराठी संतांचा महाराष्ट्राला मोठा इतिहास आहे, जे महाराष्ट्राच्या संस्कृतीचा किंवा मराठी संस्कृतीचा एक आधार आहे. 17व्या शतकातील छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्थापन केलेल्या स्थानिक मराठा साम्राज्याचा महाराष्ट्राच्या संस्कृतीवर प्रचंड प्रभाव आहे. महाराष्ट्र राज्यामध्ये [[हिंदू]], [[मुसलमान|मुस्लिम]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], [[शीख]], [[ख्रिश्चन]] इत्यादींशी संबंधित अनेक संस्कृतींचा समावेश आहे. भगवान [[गणपती|गणेश]], [[हनुमान|मारुती]], शिवलिंगाचे रूप असलेले [[शिव|महादेव]], [[खंडोबा]], काळूबाई देवी आणि भगवान [[विठ्ठल]] या महाराष्ट्रातील हिंदूंनी पूजलेल्या काही देवता आहेत. महाराष्ट्राची विभागणी 5 प्रदेशात केली आहे: [[कोकण]], [[पश्चिम महाराष्ट्र]], उत्तर महाराष्ट्र, [[मराठवाडा]], [[विदर्भ]] . [[मराठी भाषा|मराठी भाषेच्या]] वेगवेगळ्या बोली, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.marathiheritage.com/language.html|title=Languages in Maharashtra}}</ref> लोकगीते, खाद्यपदार्थ, पोशाख आणि जातीयतेच्या रूपात प्रत्येकाची स्वतःची सांस्कृतिक ओळख आहे. == आढावा == सुमारे 80% महाराष्ट्रीयन हिंदू आहेत आणि तेथे लक्षणीय [[मुसलमान|मुस्लिम]], [[ख्रिश्चन]] आणि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] अल्पसंख्याक आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/7770-maharashtra-caste-religion-wise-population-demographics.html|title=Maharashtra latest caste/religionwise population demographics|date=July 2016|access-date=15 September 2017|archive-date=2017-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114738/http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/7770-maharashtra-caste-religion-wise-population-demographics.html|url-status=dead}}</ref> महाराष्ट्रीयन संस्कृतीत सर्व बहुसंख्य धर्मातील लोकांचा समावेश आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने प्रचंड असल्यामुळे महाराष्ट्रात अनेक उपप्रादेशिक संस्कृतीही अस्तित्वात आहेत. [[विदर्भ|विदर्भाचा]] उपप्रदेश, पूर्वी [[मध्य प्रांत आणि वऱ्हाड (ब्रिटिश भारत)|मध्य प्रांत आणि बेरारचा]] भाग होता, त्यामुळे त्याचा प्रभाव तेथील संस्कृतीवर आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.realityviews.in/2010/03/important-facts-regarding-vidarbha.html|title=Important facts about Vidarbha}}</ref> [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] अनेक मंदिरे आहेत, त्यातील काही हजारो वर्षे जुनी आहेत. ही मंदिरे उत्तर आणि दक्षिण भारतातून उधार घेतलेल्या स्थापत्य शैलीच्या संमिश्रणात बांधली गेली आहेत. मंदिरे हिंदू, बौद्ध आणि जैन संस्कृतीतील थीम देखील मिश्रित करतात. [[पंढरपूर]] येथील [[विठ्ठल|विठ्ठलाचे]] मंदिर हे वारकरी संप्रदायाचे सर्वात महत्त्वाचे मंदिर आहे. इतर महत्त्वाची धार्मिक स्थळे म्हणजे [[गणपती|गणेशाची]] [[अष्टविनायक]] मंदिरे, भीमाशंकर जी ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे (१२ महत्त्वाची शिव मंदिरे). <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/travel/discover/state-maharashtra/theme-temples/|title=Temples of Maharashtra|access-date=15 September 2017}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.walkthroughindia.com/festivals/religion/top-12-most-famous-lord-shiva-temples-of-maharashtra/|title=Top 12 Shiva temples in Maharashtra|access-date=15 September 2017|archive-date=2017-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114257/http://www.walkthroughindia.com/festivals/religion/top-12-most-famous-lord-shiva-temples-of-maharashtra/|url-status=dead}}</ref> [[औरंगाबाद|औरंगाबादजवळ]] [[जागतिक वारसा स्थान|युनेस्कोची जागतिक वारसा स्थळे]] आणि प्रसिद्ध पर्यटन स्थळे आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://whc.unesco.org/en/list/242|title=Ajanta Caves|access-date=15 September 2017}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://whc.unesco.org/en/list/242|title=Ellora Caves|access-date=15 September 2017}}</ref> [[औरंगाबाद]] येथील [[बीबी का मकबरा]] नावाच्या [[औरंगजेब|औरंगजेबाच्या]] पत्नीच्या थडग्यात मुघल वास्तुकला पाहायला मिळते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.maharashtratourism.net/religious-places/bibi-ka-maqbara.html|title=Bibi Ka Maqbara|access-date=15 September 2017}}</ref> मुंबई महाराष्ट्राची राजधानी असून येथे वर्षभर दमट हवामान असते. गेटवे ऑफ इंडिया, छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, शनिवार वाडा, आगाखान पॅलेस आणि दीक्षाभूमी ही काही ऐतिहासिक वास्तू आहेत. महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणात डोंगर, जमीन आणि सागरी [[दुर्ग|किल्ले]] आहेत. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून महाराष्ट्राच्या इतिहासात किल्ल्यांचे महत्त्वाचे स्थान आहे. महाराष्ट्रातील काही महत्त्वाचे किल्ले म्हणजे शिवनेरी, रायगड, विजयदुर्ग, प्रतापगड, सिंहगड. महाराष्ट्रातील बहुसंख्य किल्ले कोकणच्या किनारी प्रदेशात आणि सह्याद्रीच्या लगतच्या रांगांमध्ये आढळतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.walkthroughindia.com/attraction/top-25-most-popular-historical-monuments-of-maharashtra/|title=Top 25 monuments in Maharashtra|access-date=15 September 2017|archive-date=2017-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114109/http://www.walkthroughindia.com/attraction/top-25-most-popular-historical-monuments-of-maharashtra/|url-status=dead}}</ref> == धर्म, जाती आणि पंथ == === धर्म === मराठी हिंदू अनेक धार्मिक व्यक्तींचा आदर करतात. बंका महार, भागू, दामाजीपंथ, [[कान्होपात्रा]], कर्ममेलम, निर्मला, सदना, सखुबाई, सत्यकाम जबाली आणि सोयराबाई या प्रदेशात उगम पावलेल्या व्यक्तींमध्ये आहेत. <ref>Shepherd, P. 111 ''Gurus Rediscovered:''</ref> 2011 च्या जनगणनेनुसार, हिंदू धर्म हा राज्यातील 79.83% लोकसंख्येचा प्रमुख धर्म होता, तर एकूण लोकसंख्येच्या 11.54% मुस्लिम होते. महाराष्ट्रात भारतातील सर्वात जास्त बौद्ध आणि जैन लोकसंख्या आहे. महाराष्ट्राच्या एकूण लोकसंख्येमध्ये बौद्ध धर्माचा वाटा 6% आहे, 6.53 दशलक्ष अनुयायी आहेत, जे भारतातील सर्व बौद्धांपैकी 77% आहे. जैन, ख्रिश्चन आणि शीख लोकसंख्येच्या अनुक्रमे 1.2%, 1.0%, 0.2% होते. === जात === पारंपारिक जातीय पदानुक्रमाचे नेतृत्व ब्राह्मण जाती - [[चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण|चित्पावन]], [[कऱ्हाडे ब्राह्मण|कऱ्हाडे]], [[देशस्थ ब्राह्मण|देशस्थ]], [[सारस्वत ब्राह्मण|सारस्वत]] आणि [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू|चंद्रसेनिया कायस्थ प्रभू यांनी]] केले. <ref name="Sharmila Rege 2013 28">{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.google.co.in/books/edition/Writing_Caste_Writing_Gender/p4-oDAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|title=Writing Caste/Writing Gender: Narrating Dalit Women's Testimonies|last=Sharmila Rege|publisher=Zubaan Books|year=2013|isbn=9789383074679|page=28|quote=The traditional caste hierarchy was headed by the brahmin castes-the deshasthas, chitpavans, karhades saraswats and the chandraseniya kayastha prabhus.}}</ref> ब्रिटिश राजवटीत मुंबईत [[पाठारे प्रभु|पठारे प्रभू]] आणि दैवज्ञ ब्राह्मण समाजाचा समावेश होता. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Rosenzweig|first=Mark|last2=Munshi|first2=Kaivan|date=September 2006|title=Traditional Institutions Meet the Modern World: Caste, Gender, and Schooling Choice in a Globalizing Economy|url=http://www.aeaweb.org/articles.php?doi=10.1257/aer.96.4.1225|journal=American Economic Review|volume=96|pages=1225–1252|doi=10.1257/aer.96.4.1225|quote=(page 1228)High castes include all the Brahmin jatis, as well as a few other elite jatis (CKP and Pathare Prabhus). Low castes include formerly untouchable and backward castes (Scheduled Castes, Scheduled Tribes, and Other Backward Castes, as defined by the government of India). Medium castes are drawn mostly from the cultivator jatis, such as the Marathas and the Kunbis, as well as other traditional vocations that were not considered to be ritually impure.}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Communal Identity in India: Its Construction and Articulation in the Twentieth Century|last=Bidyut Chakrabarty|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=978-0195663303|page=138|chapter=Race, caste and ethnic identity|quote=Of the six groups, four are Brahmins; one is high non-brahmin caste, Chandraseniya Kayashth Prabhu (CKP), ranking next only to the Brahmins; and the other is a cultivating caste, Maratha (MK), belonging to the middle level of the hierarchy.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZtztAAAAIAAJ&q=Maratha(MK)}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Rajarshi Shahu: a model ruler|last=V. B. Ghuge|publisher=kirti prakashan|year=1994|page=20|quote=In द हिंदू social hierarchy the privileged classes were Brahmins, CKP's and others. Similarly, other elite classes were Parsis and Europeans.}}</ref> पश्चिम [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] [[मराठी लोक|मराठा]] 32% आणि [[कुणबी]] 7% आहेत, तर [[इतर मागास वर्ग|इतर मागासवर्गीय]] लोकसंख्या (कुणबी व्यतिरिक्त) 27% होती. मध्यवर्ती श्रेणीतील इतर जातींचा समावेश आहे: [[गुर्जर|गुज्जर]] आणि राजपूत जे शतकानुशतके उत्तर भारतातून महाराष्ट्रात स्थलांतरित झाले - आणि उत्तर महाराष्ट्रात स्थायिक झाले. [[महार|महारांची]] लोकसंख्या ८% होती. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=78rfCgAAQBAJ&pg=PA217|title=Rise of the Plebeians?: The Changing Face of the Indian Legislative Assemblies (Exploring the Political in South Asia)|publisher=Routledge India|year=2009|isbn=9781136516627|editor-last=Christophe Jaffrelot|page=216,217|editor-last2=Sanjay Kumar}}</ref> == पोशाख == महाराष्ट्रातील पारंपारिक पुरुषांच्या पोशाखात [[धोतर]], आणि फेटा या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या ''धोतीचा'' समावेश होतो, तर [[चोळी|चोली]] आणि नऊ [[फेटा|गजची]] साडी स्थानिक पातळीवर नऊवारी साडी [[साडी|किंवा]] ''लुगडा'' म्हणून ओळखली जाते. <ref name="Saree">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=irh9dvlLz3MC&q=ghurye&pg=PR5|title=Indian Costume|last=Ghurye|first=Govind Sadashiv|publisher=Popular Prakashan|year=1951|isbn=978-81-7154-403-5|location=Bombay|pages=180}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=OmBjoAFMfjoC&dq=+attire+maratha&pg=PR10|title=Maharashtra (Vol. 30)|last=Singh, and Mehta,, 2004. Maharashtra (Vol. 30). Popular Prakashan.|first=K.S.|last2=Mehta|first2=B.V.|date=2004|publisher=Popular Prakashan|isbn=81-7991-100-4|pages=1434}}</ref> पारंपारिक पोशाख पुरुषांसाठी ट्राउझर्स आणि शर्ट आणि महिलांसाठी पाच यार्ड साडी किंवा सलवार खमीज हे लोकप्रिय बदल म्हणून दुर्मिळ होत आहेत. पारंपारिक पोशाख केवळ विशेष प्रसंगी आणि सणांमध्येच महाराष्ट्रीयन वापरतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.holidify.com/pages/maharashtra-dresses-144.html|title=Traditional Maharashtrian dresses|last=Vidhi Jhaveri|date=August 2017|access-date=15 September 2017}}</ref> मराठी स्त्रियाही त्यांच्या महाराष्ट्रात फुलांनी बनवलेला गजरा किंवा वेणी घालतात. तनमणी, बोरमाळ, राणीहार, कोल्हापुरी साज, ठुशी असे दागिने गळ्यात घालायचे; हाताच्या कोपराच्या वरच्या भागावर बाजुबंद; पायंजन घोट्यावर घालायचे; कुडी, बुगडी, कुडका, वेल, कानावर बळी; नाकावर मराठी नथ; पायाच्या बोटांवर jodave. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://blog.mirraw.com/2019/03/03/top-15-traditional-types-of-maharashtrian-saaj-jewellery/|title=traditional Maharashtrian saaj jewellery|access-date=2023-12-18|archive-date=2022-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529074315/https://blog.mirraw.com/2019/03/03/top-15-traditional-types-of-maharashtrian-saaj-jewellery/|url-status=dead}}</ref> == पाककृती == इतर भारतीय पाककृतींसोबत सामायिक करताना महाराष्ट्रीयन खाद्यपदार्थांमध्ये विशिष्ट गुणधर्म आहेत. पारंपारिकपणे, महाराष्ट्रीयन लोक त्यांचे अन्न इतरांपेक्षा अधिक कठोर मानतात. महाराष्ट्रीयन खाद्यपदार्थांमध्ये सौम्य आणि अतिशय मसालेदार पदार्थांचा समावेश होतो. सामान्य महाराष्ट्रीयन जेवणात उकडलेला भात, भाकरी किंवा पोळी सोबत वरण, आमटी आणि शिजवलेली मसूर किंवा मसालेदार भाजी असते. [[भाकरी]] हा महाराष्ट्रीयन पदार्थाचा अविभाज्य भाग आहे. भाकरी ही मोती बाजरी, तांदूळ, ज्वारी, राजगिरा आणि इतर अनेक धान्यांच्या पिठापासून बनवलेली ज्वालावर भाजलेली बुकोलिक ब्रेड आहे. [[लाटणे|रोलिंग]] पिनने सपाट केलेल्या चपात्यासारख्या इतर प्रकारच्या ब्रेडच्या विपरीत, भाकरी हाताने चपटी केली जाते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=Aue5CgAAQBAJ&q=bhakri&pg=PT75|title=A Dozen Ways to Celebrate: Twelve Decadent Feasts for the Culinary Indulgent.|last=Godbole|first=Nandita|date=2014-09-09|publisher=Nandita Godbole|isbn=978-1-940957-17-3|language=en}}</ref> बटाटा वडा, वडा पाव, पुरण पोळी, उकडीचे मोदक, साबुदाण्याची खिचडी, पावभाजी आणि मसाला भात हे काही लोकप्रिय शाकाहारी पदार्थ आहेत जे संपूर्ण महाराष्ट्रात सर्व्ह केले जातात. <ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=3OrkDwAAQBAJ&dq=maharashtrian+cuisine&pg=PA27|title=CUISINE|last=KUMAWAT|first=LOVESH|date=2020-05-18|publisher=NotionPress|isbn=978-1-64850-162-3|language=en}}</ref> मांसाहारी अन्नामध्ये मुख्यतः मासे, चिकन आणि मटण यांचे बनलेले पदार्थ असतात. काही लोकप्रिय मांसाहारी पदार्थांमध्ये सुक्का मटण, पंधरा रस्सा आणि तबमडा रस्सा यांचा समावेश होतो, जे [[कोल्हापूर|कोल्हापुरातून]] आलेले आहेत आणि विदर्भात लोकप्रिय असलेले [[विदर्भ|साओजी]] मटन. <ref name=":1"/> महाराष्‍ट्राच्‍या पाककृतीची किनारपट्टी आणि आतील भाग अशा दोन प्रमुख विभागांमध्ये विभागणी करता येईल. कोकण, महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीच्या प्रदेशात स्वतःचे खाद्यप्रकार आहे जे मालवणी, गौड सारस्वत ब्राह्मण आणि गोव्याच्या पाककृतींनी प्रभावित असलेल्या पदार्थांचे मिश्रण आहे <ref name=":1"/> स्पष्टपणे महाराष्ट्रीयन पदार्थांमध्ये pitla, bhakri, भरलेली वांगी, उकडीचे ukdiche , bharleli vangi aluchi patal bhaji, thalipeeth, pav bhaji, Puran Poli, shrikhand, basundi, vada pav, nashik chi आणि मुंबईचा समावेश आहे. Puneri missal, nagpuri, sambar vada आणि selucha chanaare हे देखील महाराष्ट्रातून आलेले मानले जातात. <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.holidify.com/blog/maharashtra-food/|title=Food diaries: Maharashtra food and cuisine|access-date=15 September 2017}}</ref> कोकणी, वराडी, आगरी आणि खानदेशी पदार्थ पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. कढीपत्ता, नारळ आणि शेंगदाणे यांचा वळसा घालून महाराष्ट्रीय खाद्यपदार्थांमध्ये मिरपूड आणि मसाल्यात बरेचदा मजबूत असतात; सुप्रसिद्ध पदार्थांमध्ये [[वडा-पाव|वडा पाव]], [[मिसळ पाव]] आणि मुंबई चाट आणि पुणेरी मिसळ, सेलुचा चना यांचा समावेश आहे. <ref name=":0"/> न्याहारीच्या ठराविक पदार्थांमध्ये [[मिसळ]], [[पोहे]], [[उपमा (खाद्यपदार्थ)|उपमा]], [[शिरा (खाद्यपदार्थ)|शिरा]], [[साबुदाणा खिचडी]] आणि [[थालिपीठ]] यांचा समावेश होतो. काही घरांमध्ये आदल्या रात्रीचा उरलेला भात कांदे, हळद आणि मोहरी घालून नाश्त्यात phodnicha bhat . तृणधान्ये, ब्रेड आणि अंडी यांसारखे सामान्य पाश्चात्य नाश्त्याचे पदार्थ तसेच ''इडली'' आणि ''डोसा'' यांसारखे दक्षिण भारतीय पदार्थ देखील लोकप्रिय आहेत. न्याहारीसोबत चहा किंवा कॉफी दिली जाते. === शहरी लंच आणि डिनर मेनू === महाराष्ट्रीयन शाकाहारी जेवण ज्यामध्ये विविध पदार्थांचा समावेश असतो, शहरी भागात शाकाहारी लंच आणि डिनर प्लेट्समध्ये खालील गोष्टींचा समावेश असतो: * गव्हाची सपाट भाकरी जसे की गोल ''[[पोळी|चपाती]]'' किंवा ''घडीची पोळी'' (स्तरित त्रिकोणी चपाती) * उकडलेले तांदूळ * कांदे, टोमॅटो किंवा ''काकडीवर'' आधारित कोशिंबीर किंवा कोशिंबीर * Papad किंवा संबंधित फराळ जसे की sandge, kurdaya आणि sabudana papdya * कोरडी किंवा ताजी चटणी, कैरी किंवा लिंबाचे [[लोणचे]] * toor dal, इतर dals किंवा Aamti आधारित kadhi किंवा varan सूप. जेव्हा usal मेनूचा भाग असेल तेव्हा aamti वगळली जाऊ शकते. * अंडी, [[भेंडी]], बटाटे किंवा फुलकोबी यासारख्या हंगामी उपलब्धतेवर आधारित ग्रेव्हीसह भाज्या * कोरड्या पालेभाज्या जसे की पालक * अंकुरलेल्या किंवा न फुटलेल्या संपूर्ण शेंगांवर आधारित उसळ भाकरी, भात आणि चटणी व्यतिरिक्त, इतर पदार्थ बदलले जाऊ शकतात. मांस, मासे आणि कुक्कुट खाणारी कुटुंबे शाकाहारी आणि मांसाहारी पदार्थ एकत्र करू शकतात, ज्यात भात आणि चपात्या मुख्य पदार्थ उरतात. भाजी किंवा मांसाहारी पदार्थ हे मूलत: ब्रेडसाठी किंवा भातामध्ये मिसळण्यासाठी डिप असतात. पारंपारिक जेवणाचे पदार्थ गोलाकार पद्धतीने मांडले जातात. 12 वाजता मीठ ठेवून, लोणचे, ''कोशिंबीर आणि मसाले मीठाच्या'' घड्याळाच्या विरुद्ध दिशेने ठेवले जातात. पालेभाज्या करी, कोरड्या भाज्या, अंकुरलेली करी ( ''उसळ'' ) आणि ''डाळ'' यांच्या क्रमाने घड्याळाच्या दिशेने भाजीची तयारी केली जाते. तांदूळ मध्यभागी न राहता नेहमी परिघावर असतो. === ग्रामीण लंच आणि डिनर मेनू === सामान्य महाराष्ट्रीयन जेवणात भजी, भाकरी, कच्चा कांदा आणि लोणचे असते. कोकण किनारपट्टी भागात सामान्य जेवणात उकडलेला भात, भात किंवा ''नाचणीच्या'' पिठाची भाकरी आणि भाजी असते. महाराष्ट्रातील इतर भागात जसे की देश, [[खान्देश|खानदेश]], [[मराठवाडा]] आणि [[विदर्भ|विदर्भात]], पारंपारिक मुख्य ''भाकरी'' ही ''डाळ'' आणि भाज्यांच्या मिश्रणासह होते. भाकरीची जागा आता गव्हाच्या ''चपात्यांनी'' घेतली आहे. == आर्किटेक्चर == == जत्रे आणि उत्सव == [[गुढीपाडवा]] हा [[हिंदू]] वर्षाचा पहिला दिवस म्हणून साजरा केला जातो. गुढी ही बांबूची काठी रंगीत रेशमी कापडाने आणि फुलांनी हारलेली आणि गोड शीर्षाची प्रतीक आहे. [[गणेश चतुर्थी]] हा महाराष्ट्रातील सर्वात महत्वाचा सण आहे. दहा दिवस मोठ्या आनंदाने साजरा केला जातो. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.maharashtraweb.com/lifeleis/Mahfestiv.asp|title=Festivals of Maharashtra|website=www.maharashtraweb.com|access-date=2021-07-29|archive-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729160048/http://www.maharashtraweb.com/lifeleis/Mahfestiv.asp|url-status=dead}}</ref> बाणगंगा उत्सव, [[भाऊबीज]], एलिफंटा उत्सव, एलोरा उत्सव, गंगा दशहरा, जीवती पूजा, कालिदास उत्सव, कोजागिरी पौर्णिमा, [[महाराष्ट्र दिन]], [[नागपंचमी|नागा पंचमी]], [[रक्षाबंधन|नारळी पौर्णिमा]], [[पोळा]], [[शिव जयंती|शिवजयंती]] आणि [[वटपौर्णिमा]] हे महाराष्ट्रातील काही महत्त्वाचे सण आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratourism.net/festivals/index.html|title=Maharashtra Festivals - Festivals of Maharashtra India, Popular Festivals & Fairs in Maharashtra|website=maharashtratourism.net|access-date=2021-07-29}}</ref> [[दिवाळी|दिवाळीत]], मुलं मराठा राजा [[शिवाजी महाराज|शिवाजीला]] श्रद्धांजली म्हणून स्थानिक पातळीवर 'किल्ला' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या किल्ल्याची प्रतिकृती तयार करतात. ते माती आणि खडकांपासून बनवलेले आहेत आणि मोहरीच्या कोंबांनी, मावळ्या किंवा खेळण्यांचे सैनिक, खेळण्यातील तोफा आणि सूक्ष्म प्राणी यांनी सजलेले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-29/pune/28232881_1_forts-historian-ninad-bedekar-diyas|title=Shivaji killas express pure reverence - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104080547/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-29/pune/28232881_1_forts-historian-ninad-bedekar-diyas|archive-date=2012-11-04|access-date=2022-01-16}}</ref> == खेळ == [[खेळ]] हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[संस्कृती|संस्कृतीचा]] एक महत्त्वाचा भाग आहे. क्रिकेट, [[कबड्डी]], [[हॉकी]], [[खो-खो|खो खो]], [[बॅडमिंटन]] आणि [[टेबल टेनिस]] हे राज्यातील लोकप्रिय खेळ आहेत. <ref name="indfy1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indfy.com/maharashtra/sports.html|title=Sports of Maharashtra|date=2011-10-04|publisher=Indfy.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101011449/http://www.indfy.com/maharashtra/sports.html|archive-date=2013-11-01|access-date=2013-10-20}}</ref> [[हिंदकेसरी|हिंद केसरी]], [[महाराष्ट्र केसरी]] यासारख्या कुस्ती स्पर्धा महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागात खूप लोकप्रिय आहेत. <ref name="maharashtramaza1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.maharashtramaza.info/home/culture#TOC-Sports-in-Maharashtra|title=Culture of Maharashtra - Sovereign Maharashtra|publisher=Maharashtramaza.info|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020230855/http://www.maharashtramaza.info/home/culture#TOC-Sports-in-Maharashtra|archive-date=2013-10-20|access-date=2013-10-20}}</ref> [[क्रिकेट]] हा राज्यात सर्वाधिक लोकप्रिय आणि खेळला जाणारा खेळ आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.coolage.in/2012/09/30/parallel-journeys-celebrating-indian-cricket-craze-top3/|title='Parallel Journeys' - Celebrating Indian cricket craze - CoolAge|publisher=Coolage.in|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20131020213928/http://www.coolage.in/2012/09/30/parallel-journeys-celebrating-indian-cricket-craze-top3/|archive-date=2013-10-20|access-date=2013-10-20}}</ref> महाराष्ट्राने [[सचिन तेंडुलकर]] आणि [[सुनील मनोहर गावसकर|सुनील गावस्कर]] यांसारखे भारतातील अनेक आयकॉनिक क्रिकेट खेळाडू घडवले आहेत. <ref name="maharashtramaza1" /> घोडेस्वारी, [[कुस्ती]], तलवारबाजी, [[तिरंदाजी|धनुर्विद्या]] आणि [[नेमबाजी]] हे महाराष्ट्राच्या पूर्वीच्या राज्यकर्त्यांमध्ये लोकप्रिय होते. <ref name="indfy1" /> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.scribd.com/doc/43414852/History-of-Maharashtra|title=History of Maharashtra|date=2010-11-20|publisher=Scribd.com|access-date=2013-10-20}}</ref> महाराष्ट्रात हॉकी, बुद्धिबळ, टेनिस आणि बॅडमिंटनसाठी विविध देशांतर्गत, फ्रँचायझी-आधारित लीग आहेत. विटी-दांडू आणि मार्बल हे पूर्वी महाराष्ट्रात मुलांचे पारंपारिक खेळ होते. <ref>Baviskar, B. S. (2012). Pilkhod in the 1930s: A Profile. Sociological Bulletin, 61(2), 195–231. https://doi.org/10.1177/0038022920120201</ref> . या खेळांचे पुनरुज्जीवन आणि जिल्हास्तरावर आयोजन करण्यात आले आहे. <ref>Playing with the Past: a Framework for Studying South Asian Board Games, Raamesh Gowri Raghavan (2020), Playing with the Past: Proceedings of the NationalConference on Ancient and Medieval Indian Games</ref> महाराष्ट्रातील क्रीडा उपक्रम हे क्रीडा आणि युवक सेवा आयुक्त, पुणे यांच्याद्वारे नियंत्रित केले जातात. == मराठी साहित्य == == परफॉर्मिंग आर्ट्स == === संगीत === [[लावणी]], [[पोवाडा]] आणि [[तमाशा]] ही महाराष्ट्रातील सर्वाधिक लोकप्रिय लोकगीते आहेत. भालेरी हे लोकगीत महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांनी गायले आहे. महाराष्ट्रातील खेड्यातील स्त्रिया पतीच्या घराचे वर्णन करणारे ओवी नावाचे लोकगीत गातात. हे सामान्यतः स्त्रिया जाटावर धान्य दळताना गायतात. सुवासिनी लग्नात हळद समारंभात लोकगीते गातात. पलाणे/अंगाई गीत ही महाराष्ट्रातील एक लोरी आहे. [[भजन]], [[एकनाथ|भारुड]], [[गोंधळी|गोंधळ]], [[कीर्तन]], ललिता, [[अभंग]] आणि तुंबडी गायन हे लोकसंगीताचे इतर प्रकार आहेत. महाराष्ट्रात आढळणाऱ्या लोकगीतांवर आधारित मनोरंजन. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maharashtratourism.net/culture-lifestyle/music/folk-music.html|title=Folk Music of Maharashtra-Bhaleri-Palane|website=Maharashtratourism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027043225/http://www.maharashtratourism.net/culture-lifestyle/music/folk-music.html|archive-date=2007-10-27|access-date=2021-07-28}}</ref> [[वासुदेव (लोककलाकार)|वासुदेव]] हा एक लोककलाकार आहे जो सकाळी घरोघरी फिरून महाराष्ट्रातील खेड्यापाड्यात वेगवेगळे अभंग म्हणतो आणि अन्नाची याचना करतो आणि आशीर्वाद देतो. मराठी संस्कृतीतील वासुदेवाची परंपरा सुमारे एक हजार-बाराशे वर्षे जुनी असल्याचा अंदाज आहे. === नृत्य === [[कोळी नृत्य|कोळी]], [[पोवाडा]], बंजारा होळी आणि [[लावणी]] नृत्य ही महाराष्ट्रातील लोकसंगीत आणि नृत्ये आहेत. [[लावणी]] नृत्य प्रकारात प्रणय, शोकांतिका, राजकारण, समाज इत्यादी अनेक विषय दाखवले जातात. 'लावणी' हा शब्द ''लावण्य'' या मराठी शब्दापासून बनला आहे ज्याचा अर्थ सुंदर आणि सौंदर्य आहे. [[पोवाडा]] नृत्य प्रकारात [[शिवाजी महाराज|शिवाजीचे]] कर्तृत्त्व दाखवले जाते. [[कोळी नृत्य|कोळी]] नृत्याचा उगम महाराष्ट्रातील [[कोळी समाज|मच्छीमार समाजातून]] झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.holidify.com/pages/culture-of-maharashtra-121.html|title=Culture of Maharashtra - Festivals, Art & Traditions - Holidify|website=www.holidify.com|access-date=2021-07-28}}</ref> लावणी, तमाशा, दिंडी आणि काला, धनगरी गजा, लेझीम अशी इतर नृत्ये आणि विविध लोकनृत्येही सादर केली जातात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cgpsc.info/folk-dances-of-maharashtra.html/|title=folk dances of Maharashtra|access-date=2023-12-18|archive-date=2022-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808230447/https://www.cgpsc.info/folk-dances-of-maharashtra.html/|url-status=dead}}</ref> === रंगमंच === 19व्या शतकाच्या मध्यापासून ते सुरू झाले होते, 1950 आणि 1960 च्या दशकात त्याची भरभराट झाली आणि त्यात संगीत नाटक (संगीत नाटक) आणि [[तमाशा]] (लोकनृत्य) सारख्या प्रकारांचा समावेश आहे. आज, भारताच्या इतर भागांतील बहुतेक थिएटरला सिनेमा आणि टेलिव्हिजनच्या आक्रमणाचा सामना करताना कठीण वेळ आली असताना, एक निष्ठावान प्रेक्षकवर्ग असलेल्या [[महाराष्ट्र]] राज्यात त्याची लक्षणीय उपस्थिती कायम आहे. [[विजय तेंडुलकर]], [[पु.ल. देशपांडे|पु.ल.देशपांडे]], [[महेश एलकुंचवार]] आणि [[सतीश वसंत आळेकर|सतीश आळेकर]] यांच्या विनोदी सामाजिक नाटके, प्रहसन, ऐतिहासिक नाटके, संगीतमय, प्रायोगिक नाटके आणि 1970 नंतरच्या गंभीर नाटकांपर्यंत, ज्यांनी संपूर्ण भारतातील रंगभूमीवर प्रभाव टाकला आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/pune/29628840_1_marathi-theatre-caste-politics-satish-alekar|title=Modern Marathi theatre had milestones, limitations..|date=7 June 2011|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507082416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/pune/29628840_1_marathi-theatre-caste-politics-satish-alekar|archive-date=7 May 2013|url-status=dead}}</ref> [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|स्वातंत्र्योत्तर काळात]], बंगाली रंगभूमी आणि मराठी रंगभूमी भारतीय रंगभूमीतील नवनवीन शोध आणि लक्षणीय नाट्यनिर्मितीत आघाडीवर आहे. <ref>[[Culture of Maharashtra#Ru|Rubin, p. 196]]</ref> === सिनेमा === मराठी सिनेमा हा भारतीय सिनेमाचा सर्वात जुना प्रकार आहे. <ref name="Goldsmith">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_TP3DAAAQBAJ&q=Marathi%20film%20%22oldest%22&pg=PR26|title=The Encyclopedia of Musicians and Bands on Film|last=Goldsmith|first=Melissa U. D.|last2=Willson|first2=Paige A.|last3=Fonseca|first3=Anthony J.|date=2016-10-07|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-6987-3|location=Lanham, Maryland|pages=XXVI|language=en}}</ref> १८ मे १९१२ रोजी कोरोनेशन सिनेमॅटोग्राफ, मुंबई येथे [[रामचंद्र गोपाळ तोरणे|दादासाहेब तोरणे]] यांचा ''श्री पुंडलिक'' हा भारतात प्रदर्शित झालेला पहिला मराठी चित्रपट होता. <ref name="Maharashtratimes">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://author.blogs.maharashtratimes.com/kokan/entry/%E0%A4%A6-%E0%A4%A6-%E0%A4%B8-%E0%A4%B9-%E0%A4%AC|title=दादासाहेब तोरणेंचे विस्मरण नको!|last=Kadam|first=Kumar|date=24 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008190417/http://author.blogs.maharashtratimes.com/kokan/entry/%E0%A4%A6-%E0%A4%A6-%E0%A4%B8-%E0%A4%B9-%E0%A4%AC|archive-date=8 October 2013}}</ref> [[धुंडिराज गोविंद फाळके|दादासाहेब फाळके]] हे स्वातंत्र्यपूर्व भारतातील पहिले प्रणेते आणि चित्रपटसृष्टीचे संस्थापक म्हणून ओळखले जातात. 1913 मध्ये त्यांनी आपल्या पहिल्या देशी बनावटीच्या ''[[राजा हरिश्चंद्र (चित्रपट)|राजा हरिश्चंद्र]]'' या चित्रपटाद्वारे भारतात प्रतिमा हलवण्याची क्रांती आणली, ज्याला [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|IFFI]] आणि NIFD द्वारे मराठी सिनेमाचा एक भाग मानले जाते कारण त्यात शूटिंग करताना मराठी संवाद वापरले गेले होते आणि पूर्णतः मराठी कलाकार होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://in.news.yahoo.com/48/20100209/1251/ten-marathi-cinema-can-surpass-hindi-cin.html|title=Marathi cinema can surpass Hindi cinema|publisher=Yahoo|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212155541/http://in.news.yahoo.com/48/20100209/1251/ten-marathi-cinema-can-surpass-hindi-cin.html|archive-date=12 February 2010|access-date=2 December 2010}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * संगीत नाटक * महाराष्ट्रातील खेळ * [[महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ|महाराष्ट्रीयन पाककृती]] * [[मराठी चलचित्रपट|मराठी सिनेमा]] * [https://www.maharastriantraditionalfood.co.in/2020/09/ukdiche-modak-festival-recipe.html महाराष्ट्रीयन पारंपरिक खाद्य गणेश चतुर्थी स्पेशल उकडीचे मोदक रेसिपी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210806032450/https://www.maharastriantraditionalfood.co.in/2020/09/ukdiche-modak-festival-recipe.html |date=2021-08-06 }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] bv92gl8m3f7xwkuznjs4b53t21jc3cn 2718752 2718751 2026-10-11T04:36:25Z अभय नातू 206 व्याकरण 2718752 wikitext text/x-wiki महाराष्ट्र हे जमिनीच्या क्षेत्रफळाच्या बाबतीत भारतातील तिसरे आणि लोकसंख्येच्या बाबतीत भारतातील दुसरे मोठे राज्य आहे. [[ज्ञानेश्वर]], [[नामदेव]], [[चोखामेळा]], [[एकनाथ]] आणि [[तुकाराम]] या वारकरी धार्मिक चळवळीतील मराठी संतांचा महाराष्ट्राला मोठा इतिहास आहे, जे महाराष्ट्राच्या संस्कृतीचा किंवा मराठी संस्कृतीचा मुख्य आधार आहेत.<ref>{{cite book |last=Ranade |first=Mahadev Govind |title=Rise of the Maratha Power |publisher=Punalekar & Co. |year=1900 |language=en}}</ref> १७ व्या शतकात [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांनी]] स्थापन केलेल्या मराठा साम्राज्याचा महाराष्ट्राच्या संस्कृतीवर प्रचंड प्रभाव आहे. महाराष्ट्र राज्यामध्ये [[हिंदू]], [[मुसलमान|मुस्लिम]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], [[शीख]], [[ख्रिश्चन]] इत्यादींशी संबंधित अनेक संस्कृतींचा समावेश आहे. भगवान [[गणपती|गणेश]], [[हनुमान|मारुती]], शिवलिंगाचे रूप असलेले [[शिव|महादेव]], [[खंडोबा]], काळूबाई देवी आणि भगवान [[विठ्ठल]] या महाराष्ट्रातील हिंदूंनी पूजलेल्या प्रमुख देवता आहेत. महाराष्ट्राची विभागणी ५ प्रदेशांत केली आहे: [[कोकण]], [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[उत्तर महाराष्ट्र]], [[मराठवाडा]] आणि [[विदर्भ]]. [[मराठी भाषा|मराठी भाषेच्या]] वेगवेगळ्या बोली,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.marathiheritage.com/language.html|title=Languages in Maharashtra|access-date=2026-10-10}}</ref> लोकगीते, खाद्यपदार्थ, पोशाख आणि बोलीभाषांच्या रूपात प्रत्येकाची स्वतःची सांस्कृतिक ओळख आहे. == आढावा == सुमारे ८०% महाराष्ट्रीयन हिंदू आहेत आणि तेथे लक्षणीय [[मुसलमान|मुस्लिम]], [[ख्रिश्चन]] आणि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] अल्पसंख्याक आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/7770-maharashtra-caste-religion-wise-population-demographics.html|title=Maharashtra latest caste/religionwise population demographics|date=July 2016|access-date=15 September 2017|archive-date=2017-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114738/http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/7770-maharashtra-caste-religion-wise-population-demographics.html|url-status=dead}}</ref> क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने प्रचंड असल्यामुळे महाराष्ट्रात अनेक उपप्रादेशिक संस्कृतीही अस्तित्वात आहेत. [[विदर्भ|विदर्भाचा]] उपप्रदेश, पूर्वी [[मध्य प्रांत आणि वऱ्हाड (ब्रिटिश भारत)|मध्य प्रांत आणि बेरारचा]] भाग होता; त्यामुळे त्याचा प्रभाव तेथील संस्कृतीवर दिसून येतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.realityviews.in/2010/03/important-facts-regarding-vidarbha.html|title=Important facts about Vidarbha|access-date=2026-10-10}}</ref> [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] अनेक मंदिरे आहेत, त्यांतील काही हजारो वर्षे जुनी आहेत. ही मंदिरे उत्तर आणि दक्षिण भारतीय स्थापत्य शैलीच्या संमिश्रणातून (हेमाडपंथी व द्रविड शैली) बांधली गेली आहेत. [[पंढरपूर]] येथील [[विठ्ठल|विठ्ठलाचे]] मंदिर हे वारकरी संप्रदायाचे सर्वात महत्त्वाचे केंद्र आहे. इतर महत्त्वाची धार्मिक स्थळे म्हणजे [[गणपती|गणेशाची]] [[अष्टविनायक]] मंदिरे, तसेच १२ ज्योतिर्लिंगांपैकी महाराष्ट्रात असणारी ५ ज्योतिर्लिंगे ([[भीमाशंकर]], [[त्र्यंबकेश्वर]], [[घृष्णेश्वर]], [[औंढा नागनाथ]] आणि [[परळी वैजनाथ]]) आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/travel/discover/state-maharashtra/theme-temples/|title=Temples of Maharashtra|access-date=15 September 2017}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.walkthroughindia.com/festivals/religion/top-12-most-famous-lord-shiva-temples-of-maharashtra/|title=Top 12 Shiva temples in Maharashtra|access-date=15 September 2017|archive-date=2017-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114257/http://www.walkthroughindia.com/festivals/religion/top-12-most-famous-lord-shiva-temples-of-maharashtra/|url-status=dead}}</ref> [[छत्रपती संभाजीनगर]]जवळ (पूर्वीचे औरंगाबाद) [[अजिंठा लेणी|अजिंठा]] व [[वेूळची लेणी|वेरूळ]] ही [[जागतिक वारसा स्थान|युनेस्कोची जागतिक वारसा स्थळे]] आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://whc.unesco.org/en/list/242|title=Ajanta Caves|access-date=15 September 2017}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://whc.unesco.org/en/list/242|title=Ellora Caves|access-date=15 September 2017}}</ref> येथील [[बीबी का मकबरा]] नावाच्या [[औरंगजेब|औरंगजेबाच्या]] पत्नीच्या थडग्यात मुघल वास्तुकला पाहायला मिळते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.maharashtratourism.net/religious-places/bibi-ka-maqbara.html|title=Bibi Ka Maqbara|access-date=15 September 2017}}</ref> [[मुंबई]] ही महाराष्ट्राची राजधानी असून [[गेटवे ऑफ इंडिया]], [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[शनिवार वाडा]] (पुणे), [[आगाखान पॅलेस]] आणि [[दीक्षाभूमी]] (नागपूर) या काही ऐतिहासिक वास्तू प्रसिद्ध आहेत. महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणात गिरीदुर्ग, भुईकोट आणि सागरी [[दुर्ग|किल्ले]] आहेत. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून महाराष्ट्राच्या इतिहासात किल्ल्यांचे महत्त्वाचे स्थान आहे. महाराष्ट्रातील काही महत्त्वाचे किल्ले म्हणजे [[शिवनेरी]], [[रायगड किल्ला|रायगड]], [[विजयदुर्ग]], [[प्रतापगड]], [[सिंहगड]]. महाराष्ट्रातील बहुसंख्य किल्ले कोकणच्या किनारी प्रदेशात आणि सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमध्ये आढळतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.walkthroughindia.com/attraction/top-25-most-popular-historical-monuments-of-maharashtra/|title=Top 25 monuments in Maharashtra|access-date=15 September 2017|archive-date=2017-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114109/http://www.walkthroughindia.com/attraction/top-25-most-popular-historical-monuments-of-maharashtra/|url-status=dead}}</ref> == धर्म, जाती आणि पंथ == === धर्म === मराठी हिंदू अनेक धार्मिक संतांचा आणि भक्तांचा आदर करतात. [[बंका महार]], [[दामाजीपंथ]], [[कान्होपात्रा]], [[कर्ममेळा]], [[सोयराबाई]], [[निर्मला]] आणि [[सखूबाई]] या या प्रदेशातील प्रमुख धार्मिक आणि भक्ती परंपरेतील व्यक्ती आहेत.<ref>{{cite book |last=Shepherd |first=Kevin R. D. |title=Gurus Rediscovered: Biographies from Western India |publisher=Anthropographia Publications |year=1985 |pages=111 |language=en}}</ref> २०११ च्या जनगणनेनुसार, हिंदू धर्म हा राज्यातील ७९.८३% लोकसंख्येचा प्रमुख धर्म होता, तर एकूण लोकसंख्येच्या ११.५४% मुस्लिम होते. महाराष्ट्रात भारतातील सर्वात जास्त बौद्ध आणि जैन लोकसंख्या आहे. महाराष्ट्राच्या एकूण लोकसंख्येमध्ये बौद्ध धर्माचा वाटा ६% आहे (६५.३ लाख), जे भारतातील एकूण बौद्धांच्या ७७% आहे. जैन, ख्रिश्चन आणि शीख लोकसंख्या अनुक्रमे १.२%, १.०% आणि ०.२% होती.<ref>{{cite web |title=Census of India 2011 - Maharashtra Religion Data |url=https://censusindia.gov.in/ |publisher=Government of India |access-date=2026-10-10}}</ref> === जात === पारंपारिक सामाजिक पदानुक्रमात [[चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण|चित्पावन]], [[कऱ्हाडे ब्राह्मण|कऱ्हाडे]], [[देशस्थ ब्राह्मण|देशस्थ]], [[सारस्वत ब्राह्मण|सारस्वत]] आणि [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू|चंद्रसेनिया कायस्थ प्रभू]] या समाजांचा समावेश राहिला आहे.<ref name="Sharmila Rege 2013 28">{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.google.co.in/books/edition/Writing_Caste_Writing_Gender/p4-oDAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|title=Writing Caste/Writing Gender: Narrating Dalit Women's Testimonies|last=Sharmila Rege|publisher=Zubaan Books|year=2013|isbn=9789383074679|page=28|quote=The traditional caste hierarchy was headed by the brahmin castes-the deshasthas, chitpavans, karhades saraswats and the chandraseniya kayastha prabhus.}}</ref> ब्रिटिश राजवटीत मुंबईत [[पाठारे प्रभु|पाठारे प्रभू]] आणि [[दैवज्ञ ब्राह्मण]] समाजाचा समावेश होता.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Rosenzweig|first=Mark|last2=Munshi|first2=Kaivan|date=September 2006|title=Traditional Institutions Meet the Modern World: Caste, Gender, and Schooling Choice in a Globalizing Economy|url=http://www.aeaweb.org/articles.php?doi=10.1257/aer.96.4.1225|journal=American Economic Review|volume=96|pages=1225–1252|doi=10.1257/aer.96.4.1225}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Communal Identity in India: Its Construction and Articulation in the Twentieth Century|last=Bidyut Chakrabarty|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=978-0195663303|page=138}}</ref> पश्चिम [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] [[मराठी लोक|मराठा]] ३२% आणि [[कुणबी]] ७% आहेत, तर [[इतर मागास वर्ग|इतर मागासवर्गीय]] लोकसंख्या २७% च्या आसपास आहे. इतर जातींमध्ये [[गुर्जर|गुज्जर]], राजपूत तसेच उत्तर महाराष्ट्रातील विविध समाजघटकांचा समावेश होतो. [[महार]] समाजाची लोकसंख्या सुमारे ८% होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=78rfCgAAQBAJ&pg=PA217|title=Rise of the Plebeians?: The Changing Face of the Indian Legislative Assemblies|publisher=Routledge India|year=2009|isbn=9781136516627|editor-last=Christophe Jaffrelot|page=216,217|editor-last2=Sanjay Kumar}}</ref> == पोशाख == महाराष्ट्रातील पारंपारिक पुरुषांच्या पोशाखात [[धोतर]], कुर्ता आणि [[फेटा]] यांचा समावेश होतो. महिलांचा पारंपारिक पोशाख म्हणजे [[चोळी]] आणि नऊ वारी साडी (ज्याला नऊवारी साडी किंवा लुगडे म्हणतात).<ref name="Saree">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=irh9dvlLz3MC&q=ghurye&pg=PR5|title=Indian Costume|last=Ghurye|first=Govind Sadashiv|publisher=Popular Prakashan|year=1951|isbn=978-81-7154-403-5|location=Bombay|pages=180}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=OmBjoAFMfjoC&dq=+attire+maratha&pg=PR10|title=Maharashtra (Vol. 30)|last=Singh|first=K.S.|last2=Mehta|first2=B.V.|date=2004|publisher=Popular Prakashan|isbn=81-7991-100-4|pages=1434}}</ref> आधुनिक काळात शर्ट-पँट आणि पाचवारी साडी किंवा सलवार-कमीजचा वापर वाढला आहे. पारंपारिक पोशाख प्रामुख्याने सण व विशेष प्रसंगी परिधान केले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.holidify.com/pages/maharashtra-dresses-144.html|title=Traditional Maharashtrian dresses|last=Vidhi Jhaveri|date=August 2017|access-date=15 September 2017}}</ref> मराठी स्त्रिया केसांत फुलांचा गजरा किंवा वेणी माळतात. दागिन्यांमध्ये तन्मणी, बोरमाळ, राणीहार, कोल्हापुरी साज, ठुशी हे गळ्यातील दागिने; हाताच्या दंडावर बाजूबंद; पायात पायंजण; कानात कुडी, बुगडी, कानावर बळी; नाकात मराठी नथ आणि पायाच्या बोटात जोडवी परिधान केली जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://blog.mirraw.com/2019/03/03/top-15-traditional-types-of-maharashtrian-saaj-jewellery/|title=Traditional Maharashtrian saaj jewellery|access-date=2023-12-18|archive-date=2022-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529074315/https://blog.mirraw.com/2019/03/03/top-15-traditional-types-of-maharashtrian-saaj-jewellery/|url-status=dead}}</ref> == पाककृती == महाराष्ट्रीयन खाद्यसंस्कृतीमध्ये विविध उपप्रादेशिक स्वादांचे संमिश्रण आढळते. यात सौम्य ते अत्यंत मसालेदार पदार्थांचा समावेश होतो. सामान्य महाराष्ट्रीयन जेवणात उकडलेला भात, [[भाकरी]] किंवा पोळीसोबत वरण, आमटी आणि भाजीचा समावेश असतो. भाकरी हा महाराष्ट्रीयन आहाराचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. भाकरी ही बाजरी, तांदूळ, ज्वारी किंवा नाचणीच्या पिठापासून बनवली जाते. चपातीप्रमाणे लाटण्याने लाटण्याऐवजी भाकरी हाताने थापून बनवली जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=Aue5CgAAQBAJ&q=bhakri&pg=PT75|title=A Dozen Ways to Celebrate: Twelve Decadent Feasts for the Culinary Indulgent|last=Godbole|first=Nandita|date=2014-09-09|publisher=Nandita Godbole|isbn=978-1-940957-17-3|language=en}}</ref> [[बटाटा वडा]], [[वडा-पाव|वडा पाव]], [[पुरणपोळी]], उकडीचे [[मोदक]], [[साबुदाणा खिचडी]], [[पावभाजी]] आणि [[मसाला भात]] हे काही अत्यंत लोकप्रिय शाकाहारी पदार्थ आहेत.<ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=3OrkDwAAQBAJ&dq=maharashtrian+cuisine&pg=PA27|title=CUISINE|last=KUMAWAT|first=LOVESH|date=2020-05-18|publisher=NotionPress|isbn=978-1-64850-162-3|language=en}}</ref> मांसाहारी अन्नामध्ये मासे, कोंबडी (चिकन) आणि मटण यांचे पदार्थ मुख्य असतात. सुक्का मटण, तांबडा रस्सा आणि पांढरा रस्सा हे [[कोल्हापूर|कोल्हापुरी]] पदार्थ, तसेच विदर्भातील [[साओजी]] मटण विशेष प्रसिद्ध आहेत.<ref name=":1"/> कोकण किनारपट्टीच्या प्रदेशात मालवणी, गौड सारस्वत ब्राह्मण आणि गोवन पाककृतींचा प्रभाव दिसून येतो, ज्यात नारळ आणि माशांचा वापर मुबलक असतो.<ref name=":1"/> पिठले-भाकरी, भरली वांगी, आळूची पाताळ भाजी, [[थालिपीठ]], [[श्रीखंड]], [[बासुंदी]], [[मिसळ पाव|पुणेरी मिसळ]] आणि नागपुरी सांबार वडा हे महाराष्ट्रातील वैशिष्ट्यपूर्ण पदार्थ आहेत.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.holidify.com/blog/maharashtra-food/|title=Food diaries: Maharashtra food and cuisine|access-date=15 September 2017}}</ref> न्याहारीसाठी [[मिसळ]], [[पोहे]], [[उपमा (खाद्यपदार्थ)|उपमा]], [[शिरा (खाद्यपदार्थ)|शिरा]], [[साबुदाणा खिचडी]] आणि [[थालिपीठ]] पसंत केले जाते. उरलेल्या भातापासून 'फोडणीचा भात' बनवण्याचीही पद्धत आहे. न्याहारीसोबत चहा किंवा कॉफी दिली जाते. === शहरी भोजनाचे पान === शहरी भागातील शाकाहारी जेवणाच्या ताटात साधारणपणे खालील घटकांचा समावेश असतो: * गव्हाची पोळी (चपाती) किंवा घडीची पोळी * उकडलेला भात * काकडी, टोमॅटो किंवा कांद्याची कोशिंबीर * पापड, सांडगे, कुरडया आणि साबुदाणा पापड्या * चटणी, कैरी किंवा लिंबाचे लोणचे * तुरीच्या डाळीचे वरण, कढी किंवा आमटी * बटाटा, भेंडी, फुलकोबी किंवा पालेभाज्यांची सुकी वा रस्सा भाजी * मटकी किंवा मुगाची उसळ === ग्रामीण भोजनाचे पान === ग्रामीण भागात ज्वारी किंवा बाजरीची भाकरी, पिठले किंवा रस्सा भाजी, कच्चा कांदा आणि ठेचा हा मुख्य आहार असतो. कोकण किनारपट्टीवर भात, नाचणीची भाकरी आणि माशांचा रस्सा किंवा भाजी हे मुख्य भोजन असते. == वास्तुकला (स्थापत्यशास्त्र) == महाराष्ट्राची वास्तुकला प्राचीन गुहा-स्थापत्यापासून (उदा. अजिंठा, वेरूळ, कान्हेरी), हेमाडपंथी मंदिरांपासून ते मराठा काळातील भुईकोट व जलदुर्गांपर्यंत पसरलेली आहे. [[शनिवार वाडा]] आणि कोकणातील किल्ले मराठा स्थापत्यशैलीची उत्कृष्ट उदाहरणे आहेत. ब्रिटिश काळात मुंबईत गॉथिक आणि इंडो-सारसेनिक शैलीतील अनेक इमारती बांधल्या गेल्या, जसे की छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस आणि महापालिका इमारत.<ref>{{cite book |last=Michell |first=George |title=The Penguin Guide to the Monuments of India: Volume 1 |publisher=Penguin Books |year=1989 |language=en}}</ref> == जत्रे आणि उत्सव == [[गुढीपाडवा]] हा हिंदू नववर्षाचा पहिला दिवस म्हणून अतिशय उत्साहात साजरा केला जातो. [[गणेश चतुर्थी]] हा महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा सण मानला जातो, जो १० दिवस मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.maharashtraweb.com/lifeleis/Mahfestiv.asp|title=Festivals of Maharashtra|website=www.maharashtraweb.com|access-date=2021-07-29|archive-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729160048/http://www.maharashtraweb.com/lifeleis/Mahfestiv.asp|url-status=dead}}</ref> [[भाऊबीज]], बाणगंगा उत्सव, एलिफंटा उत्सव, कालिदास उत्सव, [[कोजागिरी पौर्णिमा]], [[महाराष्ट्र दिन]], [[नागपंचमी]], [[रक्षाबंधन|नारळी पौर्णिमा]], [[पोळा]], [[शिव जयंती]], आणि [[वटपौर्णिमा]] हे राज्यातील इतर प्रमुख सण आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratourism.net/festivals/index.html|title=Maharashtra Festivals - Festivals of Maharashtra India|website=maharashtratourism.net|access-date=2021-07-29}}</ref> [[दिवाळी|दिवाळीमध्ये]] मुले छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या किल्ल्यांची प्रतिकृती म्हणून मातीचे 'किल्ले' बनवतात आणि त्यावर मावळे व तोफांचे खेळणे सजवतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-29/pune/28232881_1_forts-historian-ninad-bedekar-diyas|title=Shivaji killas express pure reverence - Times of India|date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104080547/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-29/pune/28232881_1_forts-historian-ninad-bedekar-diyas|archive-date=2012-11-04|access-date=2022-01-16}}</ref> == खेळ == [[खेळ]] हा महाराष्ट्राच्या संस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहे. [[क्रिकेट]], [[कबड्डी]], [[हॉकी]], [[खो-खो]], [[बॅडमिंटन]] आणि [[टेबल टेनिस]] हे लोकप्रिय खेळ आहेत.<ref name="indfy1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indfy.com/maharashtra/sports.html|title=Sports of Maharashtra|date=2011-10-04|publisher=Indfy.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101011449/http://www.indfy.com/maharashtra/sports.html|archive-date=2013-11-01|access-date=2013-10-20}}</ref> [[हिंदकेसरी]] आणि [[महाराष्ट्र केसरी]] यांसारख्या [[कुस्ती]] स्पर्धा ग्रामीण महाराष्ट्रात प्रचंड लोकप्रिय आहेत.<ref name="maharashtramaza1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.maharashtramaza.info/home/culture#TOC-Sports-in-Maharashtra|title=Culture of Maharashtra|publisher=Maharashtramaza.info|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020230855/http://www.maharashtramaza.info/home/culture#TOC-Sports-in-Maharashtra|archive-date=2013-10-20|access-date=2013-10-20}}</ref> क्रिकेट हा राज्यातील सर्वाधिक पाहिला आणि खेळला जाणारा खेळ आहे, ज्याने [[सचिन तेंडुलकर]] आणि [[सुनील गावस्कर]] यांच्यासारखे जागतिक कीर्तीचे खेळाडू दिले आहेत.<ref name="maharashtramaza1"/> पारंपारिक खेळांमध्ये विटी-दांडू आणि गोट्यांचा समावेश होतो. == मराठी साहित्य == [[मराठी साहित्य|मराठी साहित्याला]] संत ज्ञानेश्वर आणि संत तुकारामांच्या अभंगवाणीपासून मोठी परंपरा लाभली आहे. आधुनिक काळात [[विष्णू सखाराम खांडेकर|वि. स. खांडेकर]] (ज्यांना पहिल्यांदा मराठीसाठी [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] मिळाला), [[कुसुमाग्रज]] (विष्णु वामन शिरवाडकर), [[पु. ल. देशपांडे]], [[वसंत बापट]], [[विंदा करंदीकर]], [[भालचंद्र नेमाडे]] आणि [[दलितांचे साहित्य|दलित साहित्यातील]] [[अण्णा भाऊ साठे]], [[नामदेव ढसाळ]] व [[बाबुरराव बागूल]] यांसारख्या अनेक महान लेखकांनी मराठी साहित्य समृद्ध केले आहे.<ref>{{cite book |last=Deshpande |first=Sunil |title=History of Marathi Literature |publisher=Sahitya Akademi |year=1996 |language=en}}</ref> == परफॉर्मिंग आर्ट्स (प्रदर्शनीय कला) == === संगीत === [[लावणी]], [[पोवाडा]] आणि [[तमाशा]] हे महाराष्ट्रातील सर्वाधिक लोकप्रिय लोकसंगीताचे प्रकार आहेत. शेतात काम करताना गायली जाणारी भालेरी गीते, आणि जात्यावर धान्य दळताना स्त्रिया गात असलेल्या 'ओव्या' या लोकसंगीताचा महत्त्वाचा भाग आहेत. बाळंतपणात व लहान मुलांना झोपवण्यासाठी गायली जाणारी 'अंगाई गीते' प्रसिद्ध आहेत. [[भजन]], [[भारुड]], [[गोंधळ]], [[कीर्तन]] आणि [[अभंग]] ही महाराष्ट्रातील भक्तीसंगीताची विविध रूपे आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maharashtratourism.net/culture-lifestyle/music/folk-music.html|title=Folk Music of Maharashtra|website=Maharashtratourism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027043225/http://www.maharashtratourism.net/culture-lifestyle/music/folk-music.html|archive-date=2007-10-27|access-date=2021-07-28}}</ref> [[वासुदेव (लोककलाकार)|वासुदेव]] हा सकाळी घरोघरी फिरून अभंग गाणारा आणि आशीर्वाद देणारा पारंपारिक लोककलाकार आहे. === नृत्य === [[कोळी नृत्य|कोळी]], [[पोवाडा]] आणि [[लावणी]] ही महाराष्ट्रातील प्रमुख नृत्ये आहेत. लावणीमध्ये प्रणय, समाज आणि राजकारण यांसारख्या विषयांवर आधारित सादरीकरण असते. पोवाड्यात छत्रपती शिवाजी महाराज आणि मराठा योद्ध्यांच्या शौर्याचे वर्णन असते. धनगरी गजा, [[लेझिम]], दिंडी आणि काला हे इतर लोकप्रिय लोकनृत्य प्रकार आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.holidify.com/pages/culture-of-maharashtra-121.html|title=Culture of Maharashtra - Festivals, Art & Traditions|website=www.holidify.com|access-date=2021-07-28}}</ref> === रंगमंच === १९ व्या शतकाच्या मध्यापासून (विष्णुदास भावे यांच्या 'सीतास्वयंवर' नाटकापासून) मराठी रंगभूमीची सुरुवात झाली. संगीतमय नाटके (संगीत नाटक) आणि आधुनिक प्रायोगिक नाटकांनी मराठी नाट्यसृष्टीला समृद्ध केले आहे. [[विजय तेंडुलकर]], [[पु. ल. देशपांडे]], [[महेश एलकुंचवार]] आणि [[सतीश आळेकर]] यांसारख्या नाटककारांनी मराठी रंगभूमीला आंतरराष्ट्रीय ओळख मिळवून दिली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/pune/29628840_1_marathi-theatre-caste-politics-satish-alekar|title=Modern Marathi theatre had milestones, limitations..|date=7 June 2011|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507082416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/pune/29628840_1_marathi-theatre-caste-politics-satish-alekar|archive-date=7 May 2013|url-status=dead}}</ref> === चित्रपटसृष्टी === [[मराठी चित्रपट|मराठी चित्रपटसृष्टी]] ही भारतीय चित्रपटसृष्टीची जन्मदात्री मानली जाते.<ref name="Goldsmith">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_TP3DAAAQBAJ&q=Marathi%20film%20%22oldest%22&pg=PR26|title=The Encyclopedia of Musicians and Bands on Film|last=Goldsmith|first=Melissa U. D.|last2=Willson|first2=Paige A.|last3=Fonseca|first3=Anthony J.|date=2016-10-07|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-6987-3|location=Lanham, Maryland|pages=XXVI|language=en}}</ref> १८ मे १९१२ रोजी मुंबईत प्रदर्शित झालेला [[रामचंद्र गोपाळ तोरणे|दादासाहेब तोरणे]] यांचा 'श्री पुंडलिक' हा भारतातील पहिला मूकपट होता.<ref name="Maharashtratimes">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://author.blogs.maharashtratimes.com/kokan/entry/%E0%A4%A6-%E0%A4%B8-%E0%A4%B9-%E0%A4%B0|title=दादासाहेब तोरणेंचे विस्मरण नको!|last=Kadam|first=Kumar|date=24 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008190417/http://author.blogs.maharashtratimes.com/kokan/entry/%E0%A4%A6-%E0%A4%B8-%E0%A4%B9-%E0%A4%B0|archive-date=8 October 2013}}</ref> [[धुंडिराज गोविंद फाळके|दादासाहेब फाळके]] यांना भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक मानले जाते, ज्यांनी १९१३ मध्ये '[[राजा हरिश्चंद्र (चित्रपट)|राजा हरिश्चंद्र]]' या चित्रपटाची निर्मिती केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://in.news.yahoo.com/48/20100209/1251/ten-marathi-cinema-can-surpass-hindi-cin.html|title=Marathi cinema can surpass Hindi cinema|publisher=Yahoo|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212155541/http://in.news.yahoo.com/48/20100209/1251/ten-marathi-cinema-can-surpass-hindi-cin.html|archive-date=12 February 2010|access-date=2 December 2010}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[संगीत नाटक]] * [[महाराष्ट्रातील खेळ]] * [[महाराष्ट्रीयन पाककृती]] * [[मराठी चित्रपट]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती|*]] pt5ftmx2j08c1m5ft3zgolle8upz1ls 0 350859 2718723 2566393 2026-10-11T03:07:19Z अभय नातू 206 दुवे 2718723 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र|प्रकार=गाव|जनगणना_स्थलनिर्देशांक=५२७४०५|स्थानिक_नाव=शहापूर|तालुका_नाव=अमळनेर|जिल्हा_नाव=जळगाव |राज्य_नाव=महाराष्ट्र|विभाग=|जिल्हा=[[जळगाव ]]|तालुका_नावे=[[अमळनेर]]|अक्षांश=|रेखांश=|शोधक_स्थान=right|क्षेत्रफळ_एकूण=८.४८|उंची=|लोकसंख्या_एकूण=१८४७|लोकसंख्या_वर्ष=२०११|लोकसंख्या_घनता=२१७.७७|लोकसंख्या_पुरुष=९२८|लोकसंख्या_स्त्री=९१९|लिंग_गुणोत्तर=९९०|अधिकृत_भाषा=[[मराठी]]}} '''शहापूर''' हे [[महाराष्ट्र| महाराष्ट्राच्या]] [[जळगाव जिल्हा| जळगाव जिल्ह्यातील]] एक गाव आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार <ref>https: // censusindia.gov. in / census.website / data / census - tables #</ref>या गावाचा सेन्सस कोड ५२७४०५ असून या लेखातील माहिती या जनगणनेवर आधारित आहे. या गावाचे क्षेत्र ७९९.०१ हेक्टर असून येथील लोकसंख्या १८४७ आहे. गावात ४२२ कुटुंबे राहतात. == लोकसंख्या == * एकूण लोकसंख्या:१८४७; पुरुष: ९२८; स्त्रिया: ९१९ * अनुसूचित जाती लोकसंख्या: ७८; पुरुष: ३८; स्त्रिया: ४० * अनुसूचित जमाती लोकसंख्या:३३३; पुरुष: १६८; स्त्रिया: १६५ == शैक्षणिक सुविधा == गावात असणाऱ्या सुविधा - पूर्व-प्राथमिक शाळा-३. प्राथमिक शाळा-१. कनिष्ठ माध्यमिक शाळा-१. माध्यमिक शाळा-१. स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - ५ किमी पेक्षा कमी अंतरावर : काही नाही ५ ते १० किमी अंतरावर : काही नाही १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर : उच्च माध्यमिक शाळा अमळनेर येथे आहे. पदवी महाविद्यालय अमळनेर येथे आहे. अभियांत्रिकी महाविद्यालय अमळनेर येथे आहे. वैद्यकीय महाविद्यालय अमळनेर येथे आहे. व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा अमळनेर येथे आहे. अनौपचारिक प्रशिक्षण केन्द्र अमळनेर येथे आहे. अपंगांसाठी खास शाळा अमळनेर येथे आहे. == वैद्यकीय सुविधा == === सरकारी === असलेल्या सुविधा- प्राथमिक आरोग्य उपकेन्द्र - १गुरांचे दवाखाने, -१ नसलेल्या सुविधा - कम्युनिटी हेल्थ सेंटर, प्राथमिक आरोग्य केन्द्र, प्रसूति व शिशुसंगोपन केन्द्र, क्षयरोग रुग्णालय, अ‍ॅलोपॅथिक रुग्णालय, अन्य उपचार पद्धतीचे रुग्णालय, दवाखाने, फिरते दवाखाने, कुटुंब कल्याण केन्द्र, === बिगर-सरकारी === असलेल्या सुविधा- काही नाही नसलेल्या सुविधा - बाह्य रुग्ण विभाग, बाह्य व भरती असलेल्या रुग्णांचा विभाग, धर्मादाय बिगर-सरकारी रुग्णालय, एमबीबीएस पदवीधर डॉक्टर, इतर पदवीधर डॉक्टर, पदवी नसलेले डॉक्टर, पारंपरिक वैद्य व वैदू, औषधाची दुकाने, इतर बिगरसरकारी वैद्यकीय सुविधा, == पिण्याचे पाणी == असलेल्या सुविधा- शुद्ध केलेल्या पाण्याचा नळातून पुरवठा, झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, झऱ्यांच्या पाण्याचा पुरवठा, नदी /कालवे यातील पाण्याचा पुरवठा, नसलेल्या सुविधा - शुद्ध न केलेल्या पाण्याचा नळातून पुरवठा, बोअरवेलच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या बोअरवेलच्या पाण्याचा पुरवठा, तलाव/तळी यातील पाण्याचा पुरवठा, इतर पाण्याचा पुरवठा, == स्वच्छता == असलेल्या सुविधा- सांडपाणी पाण्याच्या स्त्रोतात सोडले जाते.उघडी गटारे, नसलेल्या सुविधा - न्हाणीघरासह सार्वजनिक स्वच्छता गृह, न्हाणीघराशिवाय सार्वजनिक स्वच्छता गृह, ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेरचे दुकान, सामूहिक बायोगॅस किंवा कचऱ्याच्या उत्पादक पुनर्वापराची व्यवस्था, == संचार == गावात असणाऱ्या सुविधा - पोस्ट ऑफिस, उपपोस्ट ऑफिस, मोबाइल फोन सुविधा, सार्वजनिक बस सेवा, ऑटो व टमटम, राज्य महामार्गाला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील मुख्य रस्त्याला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील दुय्यम रस्त्याना जोडलेले रस्ते, डांबरी रस्ते, कच्चे रस्ते, पाण्यासाठी नाल्या असणारे डांबरी रस्ते, बारमाही रस्ते, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - इंटरनेट कॅफे/सर्व्हिस सेंटर - ५ किमी पेक्षा कमी अंतरावर. खाजगी कूरियर, - ५ किमी पेक्षा कमी अंतरावर. खाजगी बस सेवा, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. रेल्वे स्थानक, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. टॅक्सी, - ५ ते १० किमी अंतरावर. ट्रॅक्टर - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. पदचलित सायकल रिक्षा - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. बैल व इतर जनावरांनी ओढलेल्या गाड्या, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. राष्ट्रीय महामार्गाला जोडलेले रस्ते - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. '''तळटीप'''- शिरगिणतीत असलेल्या पुढील सुविधांच्या उपलब्धततेची माहिती नाही - सायकल रिक्षा (यांत्रिक), समुद्र व नदीवरील बोट वाहतूक, बोट वाहतुकीयोग्य जलमार्ग, == बाजार व पतव्यवस्था == गावात असणाऱ्या सुविधा - व्यापारी बँका, सहकारी बँका, शेतकी कर्ज संस्था, स्वसहाय्य गट (SHG), रेशनचे दुकान, शेतमाल विक्री संस्था, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - एटीएम, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. मंडई/कायम बाजार, - ५ ते १० किमी अंतरावर. आठवड्याचा बाजार, - ५ ते १० किमी अंतरावर. शेतमाल विक्री संस्था, == आरोग्य, आहार व करमणूक सुविधा == गावात असणाऱ्या सुविधा - शिशुविकास पौष्टिक आहार केन्द्र (ICDS), अंगणवाडी पौष्टिक आहार केन्द्र, इतर पौष्टिक आहार केन्द्र, आशा, क्रीडांगण, खेळ / करमणूक क्लब, सिनेमा/ व्हिडियो थियेटर, सार्वजनिक ग्रंथालय, सार्वजनिक वाचनालय, वृत्तपत्र पुरवठा, विधानसभा मतदान केन्द्र, जन्म व मृत्यु नोंदणी केन्द्र, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - समुदाय भवन (दूरचित्रवाणीसह अथवा विरहित), - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. == वीज पुरवठा == घरगुती वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. शेतीसाठी वीजपुरवठा - आहे. व्यापारी वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. सर्व प्रकारच्या वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. == जमिनीचा वापर (हेक्टर) == * जंगल क्षेत्र : ०.० * बिगरशेतकी वापरातली जमीन: ०.० * ओसाड व शेतीला अयोग्य जमीन: ३८.८ * कुरणे व इतर चराऊ जमीन: ७.७६ * फुटकळ झाडीखालची जमीन: ०.० * शेतीयोग्य पडीक जमीन: ०.० * कायमस्वरूपी पडीक जमीन: ०.० * ह्या वर्षीची पडीक जमीन: ०.० * पिकांखालची जमीन: ८०१.५८ * एकूण कोरडवाहू शेतजमीन: ६१.०६ * एकूण बागायती जमीन: ७४०.५२ == सिंचन सुविधा (क्षेत्रफळ हेक्टर मध्ये) == * कालवे : ० * विहिरी / कूप नलिका: ६१ * तलाव / तळी: ० * ओढे: ० * इतर : ० == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भ यादी}} etj5i63a09o8jtchlm9fyb2ncjfqv9k 0 351756 2718731 2718477 2026-10-11T03:18:47Z Ganesh591 62733 2718731 wikitext text/x-wiki {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा साइडबार}} [[File:ICC Cricket World Cup Trophy.jpg|thumb|[[क्रिकेट विश्वचषक ट्रॉफी]]]] [[क्रिकेट विश्वचषक|आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] ही १९७५ मध्ये सुरू झालेली आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे.<ref>{{Cite web | url = http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/cwc_history.php | title = ICC CWC History | trans-title = आयसीसी क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास | publisher = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | access-date = ३० नोव्हेंबर २०११ | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20111121195448/http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/cwc_history.php | archive-date = २१ नोव्हेंबर २०११ }}</ref> या खेळाची जागतिक प्रशासकीय संस्था असलेल्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेच्या (आयसीसी) सदस्य देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ या स्पर्धेत भाग घेतात.<ref name=espn>{{cite web|url=http://espn.go.com/extra/cricket/topics//page/icc-cricket-world-cup|publisher=[[ईएसपीएन]]|title=ICC Cricket World Cup|trans-title=आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक|access-date=१० जानेवारी २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209203339/http://espn.go.com/extra/cricket/topics//page/icc-cricket-world-cup|archive-date=९ फेब्रुवारी २०१२|url-status=dead}}</ref> ही स्पर्धा साधारणपणे दर चार वर्षांनी आयोजित केली जाते. सर्वात अलीकडे भारताने यजमानपद भूषवलेल्या [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३ क्रिकेट विश्वचषकात]] ऑस्ट्रेलियाने भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले. सध्याची ट्रॉफी १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आली. ती कायम आयसीसीकडेच राहते आणि विजेत्या संघाला तिची प्रतिकृती दिली जाते.<ref name=cwctrophy>{{cite web|title=Big money for winner of World Cup 2007 |trans-title=विश्वचषक २००७ च्या विजेत्यासाठी मोठी बक्षीस रक्कम |url=http://www.dailynews.lk/2007/04/11/spo01.asp |access-date=१२ जानेवारी २०१२ |work=डेली न्यूज |date=११ एप्रिल २००७ |first=Elmo |last=Rodrigopulle |publisher=श्रीलंका मंत्रिमंडळ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019054344/http://www.dailynews.lk/2007/04/11/spo01.asp |archive-date=१९ ऑक्टोबर २०१२ }}</ref><ref name=lk2007>{{cite web|title=Battle for World cricket supremacy |trans-title=जागतिक क्रिकेटमधील वर्चस्वासाठी लढत |url=http://www.dailynews.lk/2007/04/28/fea53.asp |first=Lionel |last=Wijesiri |access-date=१२ जानेवारी २०१२ |work=डेली न्यूज |date=२८ एप्रिल २०११ |publisher=श्रीलंका मंत्रिमंडळ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019054522/http://www.dailynews.lk/2007/04/28/fea53.asp |archive-date=१९ ऑक्टोबर २०१२ }}</ref> २०१९ आणि २०२३ विश्वचषकांसाठी यजमान देश आणि इतर सात सर्वोच्च मानांकन असलेले देश विश्वचषकासाठी आपोआप पात्र ठरतात, तर [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|आयसीसीचे सहयोगी आणि संलग्न सदस्य]] असलेल्या इतर देशांना [[आयसीसी विश्वचषक पात्रता सामने|विश्वचषक पात्रता स्पर्धेत]] खेळावे लागते. अद्याप कोणताही सहयोगी सदस्य अंतिम सामन्यात पोहोचलेला नसला, तरी [[केन्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|केन्या]] २००३ मध्ये उपांत्य फेरीत पोहोचला होता.<ref name=th2007>{{cite web|title=Outsiders seek to prove their worth|trans-title=बाहेरील संघ आपली क्षमता सिद्ध करण्याच्या प्रयत्नात|url=http://www.hindu.com/2007/03/04/stories/2007030401711700.htm|access-date=१२ जानेवारी २०१२|work=[[द हिंदू]]|location=चेन्नई|publisher=द हिंदू समूह|date=४ मार्च २००७|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919134406/http://www.hindu.com/2007/03/04/stories/2007030401711700.htm|archive-date=१९ सप्टेंबर २०११|url-status=dead}}</ref> [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] हा स्पर्धेच्या इतिहासातील सर्वात यशस्वी संघ असून त्याने सहा स्पर्धा जिंकल्या आहेत आणि दोन वेळा उपविजेतेपद मिळवले आहे.<ref name=espncr1>{{cite web|title=World Cup / Records / Series results|trans-title=विश्वचषक / विक्रम / मालिका निकाल|url=http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/team/series_results.html?id=12;type=trophy|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]|publisher=[[ईएसपीएन]]|access-date=४ एप्रिल २०११|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110227112333/http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/team/series_results.html?id=12%3Btype%3Dtrophy|archive-date=२७ फेब्रुवारी २०११}}</ref> दोन वेळा संघांनी सलग स्पर्धा जिंकल्या आहेत: [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]ने पहिल्या दोन स्पर्धा ([[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]]) जिंकल्या, तर ऑस्ट्रेलियाने सलग तीन स्पर्धा ([[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]]) जिंकल्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वाधिक अंतिम सामने खेळले आहेत (तेरा पैकी आठ: [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५ - अंतिम सामना|१९७५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७ - अंतिम सामना|१९८७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९ - अंतिम सामना|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३ - अंतिम सामना|२००३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|२००७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५ - अंतिम सामना|२०१५]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३ - अंतिम सामना|२०२३]]). [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]ने सर्वाधिक विश्वचषक अंतिम सामने गमावले असून, २०१९ स्पर्धेत विजय मिळवण्यापूर्वीच्या तिन्ही अंतिम सामन्यांत तो उपविजेता ठरला होता.<ref name="WCHistory">{{Cite web|url=http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|first=Martin|last=Williamson|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]|publisher=[[ईएसपीएन]]|title=The World Cup – A brief history|trans-title=विश्वचषक – संक्षिप्त इतिहास|access-date=४ एप्रिल २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328095116/http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|archive-date=२८ मार्च २००८|url-status=live}}</ref><ref name=fox>{{cite web|title=A history of the Cricket World Cup from 1975 to 2007|trans-title=१९७५ ते २००७ या काळातील क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास|url=http://www.foxsports.com.au/cricket/cricket-world-cup-2011/a-history-of-the-cricket-world-cup-from-1975-to-2007/story-e6frf3ju-1226004599394|work=फॉक्स स्पोर्ट्स|first=Manoj|last=Vatsyayana|date=१४ फेब्रुवारी २०११|access-date=४ एप्रिल २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006065716/http://www.foxsports.com.au/cricket/cricket-world-cup-2011/a-history-of-the-cricket-world-cup-from-1975-to-2007/story-e6frf3ju-1226004599394|archive-date=६ ऑक्टोबर २०१२|url-status=live}}</ref> किमान एका क्रिकेट विश्वचषकासाठी पात्र ठरलेल्या वीस संघांपैकी सात संघांनी स्पर्धेचा अंतिम सामना खेळला आहे.<ref name=participation>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12;type=trophy |publisher=[[ईएसपीएन]] |title=Records / World Cup / Result summary |trans-title=विक्रम / विश्वचषक / निकालांचा सारांश |access-date=४ एप्रिल २०११ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227115818/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12%3Btype%3Dtrophy |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०११ }}</ref> सात मैदानांनी अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवले आहे; त्यांपैकी केवळ दोन – लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] – यांनी एकापेक्षा अधिक अंतिम सामन्यांचे यजमानपद भूषवले आहे.<ref name=ht2011>{{cite web|title=Mumbai now also becomes cricket capital|trans-title=मुंबई आता क्रिकेटचीही राजधानी बनली|url=http://www.hindustantimes.com/Mumbai-now-also-becomes-cricket-capital/Article1-680397.aspx|access-date=१२ जानेवारी २०१२|work=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]|location=नवी दिल्ली|publisher=एचटी मीडिया लिमिटेड|date=२ एप्रिल २०११|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829002847/http://www.hindustantimes.com/Mumbai-now-also-becomes-cricket-capital/Article1-680397.aspx|archive-date=२९ ऑगस्ट २०११}}</ref> एकापेक्षा अधिक मैदानांवर विश्वचषक अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवणारा भारत हा एकमेव देश आहे; [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे १९८७ मध्ये, [[मुंबई]]च्या [[वानखेडे स्टेडियम]]वर २०११ मध्ये आणि [[अहमदाबाद]]मधील [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]]वर २०२३ मध्ये अंतिम सामने झाले. ==इतिहास== [[File:Lord's Cricket Ground Heath Streak.jpg|thumb|right|alt=निळे आकाश आणि काही ढग असलेल्या क्रिकेट मैदानाचे दृश्य; खेळपट्टीभोवतीची प्रेक्षागृहे बहुतांश रिकामी आहेत आणि डावीकडे पार्श्वभूमीत एक मोठी इमारत आहे| [[लॉर्ड्स]]ने अंतिम सामन्याचे पाच वेळा यजमानपद भूषवले आहे.]] पहिला आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामना २१ जून १९७५ रोजी [[लॉर्ड्स]] येथे ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यात खेळवण्यात आला. वेस्ट इंडीजचा कर्णधार [[क्लाइव्ह लॉईड]] संघाची धावसंख्या ५०/३ असताना पाचव्या क्रमांकावर फलंदाजीस आला आणि त्याने [[शतक (क्रिकेट)|शतकासह]] [[सामनावीर]] कामगिरी केली.<ref name=final1975>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65049.html | title = Prudential World Cup –1975 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९७५ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120112103612/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65049.html | archive-date = १२ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref><ref>{{Cite web| url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2596900/2596985.stm| title = Clive Lloyd – 1975| trans-title = क्लाइव्ह लॉईड – १९७५ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]]| publisher = [[बीबीसी]]| access-date = ९ जानेवारी २०१२| date = ३ जानेवारी २००३| archive-url = https://web.archive.org/web/20110220180104/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2596900/2596985.stm| archive-date = २० फेब्रुवारी २०११| url-status = live}}</ref> त्याने [[रोहन कन्हाई]]सोबत चौथ्या गड्यासाठी १४९ धावांची भागीदारी केली.<ref>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html?innings=1;view=fow| title = Prudential World Cup, 1975 – Fall of wickets and partnerships| trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक, १९७५ – गडी बाद होण्याचा क्रम आणि भागीदाऱ्या | access-date = ९ जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110204195837/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html?innings=1%3Bview%3Dfow| archive-date = ४ फेब्रुवारी २०११}}</ref> [[कीथ बॉइस]]ने वेगवान ३४ धावा जोडल्या आणि ऑस्ट्रेलियासमोर ६० षटकांत विजयासाठी २९२ धावांचे लक्ष्य ठेवण्यात आले. प्रत्युत्तरात [[ॲलन टर्नर]]ने ५४ चेंडूंत ४० धावा केल्या आणि ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार [[इयान चॅपल]]ने ९३ चेंडूंत ६२ धावा केल्या. पाच [[धावचीत]] झालेल्या फलंदाजांमुळे ऑस्ट्रेलियाने आपल्या डावात "स्वतःच्या पतनाला स्वतःच हातभार लावला" आणि वेस्ट इंडीजने १७ धावांनी विजय मिळवून पहिले क्रिकेट विश्वविजेतेपद पटकावले.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150279.html | title = The Prudential World Cup Final, 1975 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक अंतिम सामना, १९७५ | first = Norman | last = Preston | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | date = १२ जानेवारी २००६ | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140714153333/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150279.html | archive-date = १४ जुलै २०१४ | url-status = live }}</ref> चार वर्षांनंतर वेस्ट इंडीज पुन्हा अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरला. यावेळी त्यांचा सामना [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]शी झाला आणि सलग दुसऱ्या स्पर्धेत अंतिम सामना लॉर्ड्स येथे खेळवण्यात आला. [[व्हिव्ह रिचर्ड्स]]च्या नाबाद १३८ धावा आणि [[कोलिस किंग]]च्या साथीने पाचव्या गड्यासाठी झालेल्या १३९ धावांच्या भागीदारीमुळे,<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html?innings=1;view=fow | title = Prudential World Cup, 1979 – Fall of wickets and partnerships | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक, १९७९ – गडी बाद होण्याचा क्रम आणि भागीदाऱ्या | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110204195842/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html?innings=1%3Bview%3Dfow | archive-date = ४ फेब्रुवारी २०११ }}</ref> [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]ने [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]समोर ६० षटकांत विजयासाठी २८७ धावांचे लक्ष्य ठेवले.<ref name=final1979>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65063.html | title = Prudential World Cup – 1979 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९७९ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111210105052/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65063.html | archive-date = १० डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> [[माइक ब्रेअर्ली]] आणि [[जॉफ्री बॉयकॉट]] यांच्यातील फलदायी पण संथ सलामीच्या भागीदारीने इंग्लंडला १२९ धावांपर्यंत पोहोचवले; बॉयकॉटला दुहेरी आकडा गाठण्यासाठी १७ षटके लागली.<ref name=alm1979>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150321.html | title = Prudential World Cup final, 1979 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक अंतिम सामना, १९७९ | first = Norman | last = Preston | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140717120141/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150321.html | archive-date = १७ जुलै २०१४ | url-status = live }}</ref> मात्र ब्रेअर्ली बाद झाल्यानंतर [[ग्रॅहाम गूच]] आणि [[डेरेक रॅन्डल]] यांनीच वेस्ट इंडीजच्या गोलंदाजीवर "थोडक्यात आक्रमण" केले,<ref name=alm1979/> त्यानंतर इंग्लंडची फलंदाजी ढासळली आणि [[जोएल गार्नर]]ने अकरा चेंडूंत पाच बळी घेतले.<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2597300/2597337.stm | title = Clive Lloyd –1979 | trans-title = क्लाइव्ह लॉईड – १९७९ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | date = ३ जानेवारी २००३ | archive-url = https://web.archive.org/web/20121008105135/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2597300/2597337.stm | archive-date = ८ ऑक्टोबर २०१२ | url-status = live }}</ref> इंग्लंडचा डाव १९४ धावांवर संपुष्टात आला आणि वेस्ट इंडीजने ९२ धावांनी विजय मिळवून सलग दुसरे विजेतेपद पटकावले.<ref name=alm1979/> लॉर्ड्सने जून १९८३ मध्ये [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|तिसऱ्या विश्वचषकाच्या]] अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवले; हा वेस्ट इंडीजचा सलग तिसरा अंतिम सामना होता. यावेळी २४,६०९ प्रेक्षकांसमोर त्यांचा सामना भारताशी झाला.<ref name=alm1983>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150434.html | title = India defy the odds | trans-title = भारताने प्रतिकूल शक्यतांवर मात केली | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | date = २ जून २००८ | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20120105024443/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150434.html | archive-date = ५ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> [[सुनील गावसकर]] डावाच्या सुरुवातीलाच दोन धावांवर बाद झाला आणि फक्त [[कृष्णम्माचारी श्रीकांत]]ने तीसपेक्षा अधिक धावा केल्या;<ref name=final1983>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/wc1983/engine/match/65090.html | title = Prudential World Cup – 1983 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९८३ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120105014250/http://www.espncricinfo.com/wc1983/engine/match/65090.html | archive-date = ५ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> [[अँडी रॉबर्ट्स]]ने वेस्ट इंडीजसाठी तीन बळी घेतले आणि भारताचा डाव १८३ धावांत संपुष्टात आला.<ref name=final1983/> त्यानंतर [[मदनलाल]]ने व्हिव्ह रिचर्ड्स, [[डेसमंड हेन्स]] आणि [[लॅरी गोम्स]] यांना एकूण सहा धावांच्या अंतरात बाद केल्यानंतर वेस्ट इंडीजचा डाव १४० धावांत आटोपला आणि भारताने ४३ धावांनी विजय मिळवून विजेतेपद पटकावले.<ref name=alm1983/> भारत आणि पाकिस्तानने १९८७ स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवले; अंतिम सामना [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] यांच्यात झाला. दोन्ही संघांचा हा दुसरा अंतिम सामना होता आणि दोघेही पहिले विजेतेपद मिळवण्याच्या प्रयत्नात होते. ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला; [[डेव्हिड बून]]ने १२५ चेंडूंत ७५ धावा केल्या, तर [[माइक व्हेलेटा]]ने ३१ चेंडूंत जलद ४५ धावा केल्या. त्यामुळे यावेळी ५० षटकांनंतर ऑस्ट्रेलियाने २५३/५ धावा केल्या.<ref name=final1987>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html | title = Reliance World Cup – 1987/88 | trans-title = रिलायन्स विश्वचषक – १९८७/८८ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120107061647/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html | archive-date = ७ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> सुमारे ७०,००० प्रेक्षकांसमोर इंग्लंडच्या मधल्या फळीतील [[बिल ॲथी]], [[माइक गॅटिंग]] आणि [[ॲलन लॅम्ब]] यांनी काही प्रतिकार केला, परंतु शेवटच्या षटकात विजयासाठी १७ धावांची गरज असताना इंग्लंड लक्ष्यापासून कमी पडला आणि ७ धावांनी पराभूत झाला.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150655.html | title = 1987–88 World Cup – Final | trans-title = १९८७-८८ विश्वचषक – अंतिम सामना | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20150404084846/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150655.html | archive-date = ४ एप्रिल २०१५ | url-status = live }}</ref> १९९२ स्पर्धेचे ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंड यांनी संयुक्त यजमानपद भूषवले. इंग्लंड आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] यांच्यातील पहिलावहिला [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र]] अंतिम सामना ऑस्ट्रेलियातील [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] येथे खेळवण्यात आला. पहिल्यांदाच अंतिम सामन्यात खेळणाऱ्या पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. [[डेरेक प्रिंगल]]ने सुरुवातीला दोन बळी घेतल्यानंतरही पाकिस्तानी फलंदाज [[इम्रान खान]] आणि [[जावेद मियांदाद]] यांनी तिसऱ्या गड्यासाठी १३९ धावांची भागीदारी केली. [[इंझमाम उल-हक]] आणि [[वासिम अक्रम]] या दोघांनीही चेंडूपेक्षा जास्त धावगतीने तीसपेक्षा अधिक धावा केल्या आणि पाकिस्तानने ५० षटकांत २४९/६ धावा केल्या.<ref name=final1992>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65156.html | title = Benson & Hedges World Cup – 1991/92 | trans-title = बेन्सन अँड हेजेस विश्वचषक – १९९१/९२ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111222221823/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65156.html | archive-date = २२ डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> ८७,००० हून अधिक प्रेक्षकांनी सामनावीर वासिम अक्रमला इंग्लंडचे तीन बळी घेताना पाहिले. त्यात अष्टपैलू [[इयान बॉथम]]चा शून्यावर घेतलेला बळीही होता; त्याआधी [[ग्रेम हिक]] "गुगलीमुळे चकित" झाला होता.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150903.html | title = Benson & Hedges World Cup 1991–92 final | trans-title = बेन्सन अँड हेजेस विश्वचषक १९९१-९२ अंतिम सामना | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111217080645/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150903.html | archive-date = १७ डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> इंग्लंडचा डाव २२७ धावांत संपुष्टात आला आणि पाकिस्तानने २२ धावांनी विजय मिळवला.<ref name=final1992/> भारत, पाकिस्तान आणि श्रीलंका यांनी १९९६ स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. श्रीलंकेचा हा पहिलाच अंतिम सामना होता आणि दुसऱ्या दिवस-रात्र सामन्यात त्यांचा सामना १९८७ च्या विजेत्या ऑस्ट्रेलियाशी झाला. नाणेफेक जिंकल्यानंतर [[अर्जुन रणतुंगा]]ने [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] येथे ऑस्ट्रेलियाला फलंदाजीस पाठवले. कर्णधार [[मार्क टेलर]] आणि [[रिकी पाँटिंग]] यांनी दुसऱ्या गड्यासाठी १०१ धावांची भागीदारी केली आणि ऑस्ट्रेलियाने ५० षटकांत २४१/७ धावा केल्या.<ref name=final1996>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html| title = Wills World Cup – Final – Australia v Sri Lanka| trans-title = विल्स विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलंका | access-date = १० जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20131004132812/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html| archive-date = ४ ऑक्टोबर २०१३| url-status = live}}</ref> सामनावीर [[अरविंद डि सिल्व्हा]]च्या शतकाला [[असंका गुरूसिन्हा]] आणि रणतुंगा यांच्यासोबतच्या भागीदाऱ्यांची साथ मिळाली. त्यामुळे श्रीलंकेने २२ चेंडू आणि ७ गडी शिल्लक ठेवून लक्ष्य गाठले आणि अंतिम सामन्यातील आपला पहिला विजय नोंदवला. अंतिम सामना पाकिस्तानमध्ये खेळवला गेला असला तरी यजमान देशाने विजेतेपद जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती. तसेच दुसऱ्यांदा फलंदाजी करणारा संघ विजयी ठरण्याचीही ही पहिलीच वेळ होती.<ref name=final1996/> [[File:Gilly Adam Gilchrist 100.jpg|right|thumb|upright|alt=पांढऱ्या क्रिकेट गणवेशात आणि बॅगी ग्रीन टोपी घातलेला ॲडम गिलख्रिस्ट डावा हात हनुवटीवर ठेवून उभा आहे|ऑस्ट्रेलियाच्या [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]ने सलग तीन अंतिम सामन्यांत फलंदाजीने महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.]] [[File:Glenn McGrath 01 crop 2.jpg|thumb|180px|ऑस्ट्रेलियाच्या [[ग्लेन मॅकग्रा]]ने चार विश्वचषक अंतिम सामन्यांत सातत्याने गोलंदाजी आक्रमणाचे नेतृत्व केले आणि ऑस्ट्रेलियाच्या सर्वात यशस्वी विश्वचषक काळात महत्त्वाचे बळी मिळवले.]] ऑस्ट्रेलियाच्या "विश्वचषकावरील १२ वर्षांच्या वर्चस्वाच्या काळाची" सुरुवात १९९९ स्पर्धेपासून झाली,<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547872.html | title = Rollercoaster riders | trans-title = रोलरकोस्टर रायडर्स | first = Brydon | last = Coverdale | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | date = ५ जानेवारी २०१२ | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120109144332/http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547872.html | archive-date = ९ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> ज्याचे यजमानपद इंग्लंडने चौथ्यांदा भूषवले. लॉर्ड्सवरील "एकतर्फी" अंतिम सामन्यात,<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2650000/newsid_2652800/2652867.stm | title = Paul Reiffel – 1999 | trans-title = पॉल राइफल – १९९९ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = १० जानेवारी २०१२ | date = १३ जानेवारी २००३ | archive-url = https://web.archive.org/web/20121113182017/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2650000/newsid_2652800/2652867.stm | archive-date = १३ नोव्हेंबर २०१२ | url-status = live }}</ref> [[शेन वॉर्न]]च्या चार बळींमुळे पाकिस्तानचा डाव १३२ धावांत संपुष्टात आला आणि त्यांच्या ११ षटकांची फलंदाजी बाकी होती.<ref name=final1999>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html| title = ICC World Cup – Final – Australia v Pakistan| trans-title = आयसीसी विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पाकिस्तान | access-date = १० जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20120110171003/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html| archive-date = १० जानेवारी २०१२| url-status = live}}</ref> [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]च्या वेगवान अर्धशतकाला [[मार्क वॉ]], पाँटिंग आणि [[डॅरन लिहमन]] यांची साथ मिळाली आणि ऑस्ट्रेलियाने अवघ्या २० पेक्षा थोड्या अधिक षटकांत लक्ष्य गाठून आठ गडी राखून विजय मिळवला.<ref name=final1999/> २००३ स्पर्धेला दक्षिण आफ्रिका, केन्या आणि झिम्बाब्वे असे तीन संयुक्त यजमान होते. जोहान्सबर्गमधील [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]] येथे ऑस्ट्रेलिया आणि भारत यांच्यात दिवस-रात्र अंतिम सामना खेळवण्यात आला. गिलख्रिस्ट आणि [[मॅथ्यू हेडन]] यांनी डावाची सुरुवात करत शतकी भागीदारी केली, त्यानंतर पाँटिंग आणि [[डेमियन मार्टिन]] यांनी नाबाद २३४ धावांची भागीदारी करून विश्वचषक अंतिम सामन्यातील कोणत्याही गड्यासाठीची सर्वोच्च भागीदारी नोंदवली.<ref name=partner>{{Cite web | url = http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;final_type=1;template=results;trophy=12;type=fow;view=innings | title = Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Partnership records | trans-title = आकडेवारी / स्टॅट्सगुरू / एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय / भागीदारी विक्रम | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150912082952/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2%3Bfilter%3Dadvanced%3Bfinal_type%3D1%3Btemplate%3Dresults%3Btrophy%3D12%3Btype%3Dfow%3Bview%3Dinnings | archive-date = १२ सप्टेंबर २०१५ }}</ref> ऑस्ट्रेलियाने पूर्ण ५० षटके फलंदाजी करत विश्वचषक अंतिम सामन्याच्या इतिहासातील सर्वोच्च ३५९/२ धावसंख्या उभारली.<ref name=final2003>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html | title = ICC World Cup – Final – Australia v India | trans-title = आयसीसी विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध भारत | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20150428100407/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html | archive-date = २८ एप्रिल २०१५ | url-status = live }}</ref> स्पर्धेचा सर्वोत्तम खेळाडू [[सचिन तेंडुलकर]] भारताच्या प्रत्युत्तरातील पहिल्याच षटकात बाद झाला, मात्र [[वीरेंद्र सेहवाग]] आणि [[राहुल द्रविड]] यांनी चौथ्या गड्यासाठी ८८ धावांची भागीदारी केली. तथापि, द्रविड बाद झाल्यानंतर भारताची फलंदाजी कोसळली आणि जवळपास ११ षटके शिल्लक असताना भारताचा डाव २३४ धावांत संपुष्टात आला. त्यामुळे ऑस्ट्रेलियाने १२५ धावांनी विजय मिळवला.<ref name=final2003/> बार्बाडोसमधील [[केन्सिंग्टन ओव्हल]] येथे झालेला २००७ चा अंतिम सामना पावसामुळे दोन तास विलंबाने सुरू झाल्याने प्रत्येकी ३८ षटकांचा करण्यात आला.<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6599659.stm | title = Final: Australia v Sri Lanka | trans-title = अंतिम सामना: ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलंका | first = Oliver | last = Brett | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = १० जानेवारी २०१२ | date = २८ एप्रिल २००७ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131002214726/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6599659.stm | archive-date = २ ऑक्टोबर २०१३ | url-status = live }}</ref> ऑस्ट्रेलियाच्या गिलख्रिस्टने १४३ पेक्षा अधिक [[स्ट्राइक रेट]]ने विश्वचषक अंतिम सामन्यातील सर्वात वेगवान शतक केले आणि हेडनसोबतची त्याची सलामीची भागीदारी विश्वचषकाच्या इतिहासातील पहिल्या गड्यासाठीची सर्वात मोठी भागीदारी ठरली.<ref name=partner/> ऑस्ट्रेलियाने प्रति षटक सरासरी ७.३९ धावांच्या वेगाने २८१/४ धावा केल्या.<ref name=final2007>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/match/247507.html | title = ICC World Cup Final 2006/07 | trans-title = आयसीसी विश्वचषक अंतिम सामना २००६/०७ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120111151822/http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/match/247507.html | archive-date = ११ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> प्रत्युत्तरात [[सनत जयसूर्या]] आणि [[कुमार संघकारा]] यांनी दुसऱ्या गड्यासाठी ११६ धावा जोडल्या, परंतु [[चामरा सिल्वा]] हा २० पेक्षा अधिक धावा करणारा एकमेव इतर फलंदाज ठरला आणि श्रीलंकेची फलंदाजी ढासळली. आणखी एका पावसाच्या व्यत्ययानंतर [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] सुधारित लक्ष्य ठरवण्यात आले आणि श्रीलंकेने निर्धारित षटकांत २१५/८ धावा केल्या. ऑस्ट्रेलियाने ५३ धावांनी विजय मिळवत सलग तिसरा विश्वचषक जिंकला.<ref name=final2007/> [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], भारत आणि श्रीलंका यांनी २०११ स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवले,<ref>{{Cite web | url = http://www.cricknews.net/2015/02/icc-cricket-world-cup-2011-complete.html | title = ICC Cricket World Cup 2011 | trans-title = आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक २०११ | access-date = ६ फेब्रुवारी २०१५ | work = क्रिकेट न्यूज | archive-url = https://web.archive.org/web/20150206130539/http://www.cricknews.net/2015/02/icc-cricket-world-cup-2011-complete.html | archive-date = ६ फेब्रुवारी २०१५ | url-status = dead }}</ref> आणि भारत व श्रीलंका यांच्यातील अंतिम सामना [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] येथे झाला. शेवटच्या १० षटकांत ९१ धावा करत,<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/9444277.stm | title = India power past Sri Lanka to Cricket World Cup triumph | trans-title = भारताने श्रीलंकेवर मात करून क्रिकेट विश्वचषक जिंकला | date = २ एप्रिल २०११ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | publisher = [[बीबीसी]] | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | first = Sam | last = Sheringham | archive-url = https://web.archive.org/web/20120123061530/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9444277.stm | archive-date = २३ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> श्रीलंकेने २७४/६ धावा केल्या; [[माहेला जयवर्दने]]ने नाबाद १०३ धावा करत सर्वाधिक धावा केल्या.<ref name=final2011>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html | title = ICC World Cup Final 2010/11 | trans-title = आयसीसी विश्वचषक अंतिम सामना २०१०/११ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20110416043712/http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html | archive-date = १६ एप्रिल २०११ | url-status = live }}</ref> भारतीय डावाच्या दुसऱ्याच चेंडूवर सेहवाग [[पायचीत]] होऊन [[लसिथ मलिंगा]]च्या गोलंदाजीवर बाद झाला; लवकरच तेंडुलकरही बाद झाला. मात्र [[गौतम गंभीर]]च्या ९७ आणि [[महेंद्र सिंह धोनी]]च्या नाबाद ९१ धावांमुळे भारताने १० चेंडू शिल्लक ठेवून लक्ष्य गाठले. हा सामना जिंकून भारत मायदेशात अंतिम सामना जिंकणारा पहिला संघ ठरला.<ref name=final2011/> [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] येथे झालेला २०१५ चा अंतिम सामना यजमान ऑस्ट्रेलियाने जिंकला. त्यांच्या वेगवान गोलंदाजांनी न्यूझीलंडच्या फलंदाजीला उद्ध्वस्त केले; मिचेल स्टार्कने ब्रेंडन मॅककलमला शून्यावर त्रिफळाचीत केले, तर मिचेल जॉन्सनने तीन बळी घेतले. ग्रँट इलियटच्या प्रयत्नांनंतरही न्यूझीलंडचा डाव १८३ धावांत संपुष्टात आला. [[स्टीव स्मिथ]] आणि [[मायकेल क्लार्क]] यांनी अर्धशतके झळकावली आणि ऑस्ट्रेलियाने आपला पाचवा विश्वचषक जिंकला. चार वर्षांनंतर, [[लॉर्ड्स]] येथे झालेला २०१९ चा अंतिम सामना यजमान इंग्लंडने जिंकला. २७ वर्षांनंतर प्रथमच अंतिम सामना खेळणाऱ्या इंग्लंडने न्यूझीलंडचा पराभव करून चषक जिंकला. नियमित खेळानंतर आणि त्यानंतर संघांना वेगळे करण्यासाठी खेळवण्यात आलेल्या एका षटकाच्या '[[सुपर ओव्हर]]'नंतरही दोन्ही संघ बरोबरीत राहिल्याने, सामन्यात मारलेल्या सीमारेषांच्या संख्येच्या आधारे अंतिम सामन्याचा निकाल ठरवण्यात आला. या सामन्यानंतर अंतिम फेरीतील संघांना वेगळे करण्याची ही पद्धत [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|आयसीसी]]ने बदलली आणि संघांमध्ये निकाल लागेपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवत राहण्याची पद्धत स्वीकारली. [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]] येथे झालेल्या २०२३ च्या अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने ४२ चेंडू शिल्लक ठेवून ६ गडी राखून विजय मिळवला. ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम गोलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. भारताने ५० षटकांत २४० धावा केल्या आणि ऑस्ट्रेलियाने ४ गडी गमावून २४१ धावा करत विक्रमी सहाव्यांदा क्रिकेट विश्वचषक जिंकला. ==अंतिम सामन्यांची यादी== {|class="wikitable" |+अंतिम सामन्यांच्या यादीतील चिन्हांचे स्पष्टीकरण |- | bgcolor="#ddeeff" | {{dagger|अंतिम सामना [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र सामना]] म्हणून खेळवण्यात आला}} |अंतिम सामना [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र सामना]] म्हणून खेळवण्यात आला. |- | bgcolor="#f8eaba" | ‡ अंतिम सामन्याचा निकाल [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] ठरवण्यात आला |अंतिम सामन्याचा निकाल [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] ठरवण्यात आला. |} * ‘वर्ष’ स्तंभात विश्वचषक आयोजित झालेल्या वर्षाचा उल्लेख आहे आणि तो त्या स्पर्धेवरील लेखाशी जोडलेला आहे. * ‘निकाल’ स्तंभातील दुवे त्या स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यावरील लेखाकडे निर्देश करतात. * ‘विजेता’ आणि ‘उपविजेता’ स्तंभातील दुवे संबंधित देशांच्या लेखांऐवजी त्या देशांच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघांच्या लेखांकडे निर्देश करतात. {| class="sortable wikitable plainrowheaders" style="text-align: left;" |+पुरुष क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामने !वर्ष !विजेता !विजेत्याची धावसंख्या !विजयाचे<br />अंतर !उपविजेता !उपविजेत्याची धावसंख्या !अंतिम सामन्याचे मैदान !प्रेक्षकसंख्या |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]] |{{cr|West Indies}} |<small>२९१/८ (६० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५ - अंतिम सामना|१७ धावा]]<ref name=final1975/> |{{cr|AUS}} |<small>२७४ सर्वबाद (५८.४ षटके)</small> | rowspan="3" |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड | २४,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]] |{{cr|West Indies}} |<small>२८६/९ (६० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९ - अंतिम सामना|९२ धावा]]<ref name=final1979/> |{{cr|ENG}} |<small>१९४ सर्वबाद (५१ षटके)</small>|| ३२,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|१९८३]] |{{cr|India}} |<small>१८३ सर्वबाद (५५व्या षटकात)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३ - अंतिम सामना|४३ धावा]]<ref name=final1983/> |{{cr|West Indies}} |<small>१४० सर्वबाद (५२ षटके)</small>|| ३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७|१९८७]] |{{cr|Australia}} |<small>२५३/५ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७ - अंतिम सामना|७ धावा]]<ref name=final1987/> |{{cr|ENG}} |<small>२४६/८ (५० षटके)</small> |[[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]], भारत | ९५,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२|१९९२]] |{{cr|Pakistan}} |<small>२४९/६ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२ - अंतिम सामना|२२ धावा]]<ref name=final1992/> |{{cr|ENG}} |<small>२२७ सर्वबाद (४९.२ षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान|एमसीजी]], [[मेलबर्न]], ऑस्ट्रेलिया {{dagger}} | ८७,१८२ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]] |{{cr|Sri Lanka}} |<small>२४५/३ (४६.२ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६ - अंतिम सामना|७ गडी]]<ref name=final1996/> |{{cr|AUS}} |<small>२४१/७ (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]], पाकिस्तान {{dagger}} | ६२,६४५ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]] |{{cr|Australia}} |<small>१३३/२ (२०.१ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९ - अंतिम सामना|८ गडी]]<ref name=final1999/> |{{cr|PAK}} |<small>१३२ सर्वबाद (३९ षटके)</small> |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड | ३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]] |{{cr|Australia}} |<small>३५९/२ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २००३ - अंतिम सामना|१२५ धावा]]<ref name=final2003/> |{{cr|IND}} |<small>२३४ सर्वबाद (३९.२ षटके)</small> |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स]], [[जोहान्सबर्ग]], दक्षिण आफ्रिका | ३२,८२७ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]] |{{cr|Australia}} |<small>२८१/४ (३८ षटके)</small> |style="background:#F8EABA"|[[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|५३ धावा]] ‡<ref name=final2007/> |{{cr|SRI}} |<small>२१५/८ (३६ षटके)</small> |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]], बार्बाडोस | २८,१०८ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०११|२०११]] |{{cr|India}} |<small>२७७/४ (४८.२ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - अंतिम सामना|६ गडी]]<ref name=final2011/> |{{cr|SRI}} |<small>२७४/६ (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]], भारत {{dagger}} | ३३,०००<ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Alan |title=India Wins 2011 Cricket World Cup |trans-title=भारताने २०११ क्रिकेट विश्वचषक जिंकला |url=https://www.theatlantic.com/photo/2011/04/india-wins-2011-cricket-world-cup/100038/ |access-date=२ मे २०२५ |work=द अटलांटिक |date=४ एप्रिल २०११ |language=en}}</ref> |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५|२०१५]] |{{cr|Australia}} |<small>१८६/३ (३३.१ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५ - अंतिम सामना|७ गडी]]<ref>{{cite web |title=Final (D/N), ICC Cricket World Cup at Melbourne, Mar 29 2015 |trans-title=अंतिम सामना (दिवस/रात्र), आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक, मेलबर्न, २९ मार्च २०१५ |url=https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656495/australia-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |publisher=[[ईएसपीएन]] |access-date=१८ जुलै २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626192341/https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656495/australia-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 |archive-date=२६ जून २०१९ |url-status=live }}</ref> |{{cr|NZL}} |<small>१८३ सर्वबाद (४५ षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान|एमसीजी]], [[मेलबर्न]], ऑस्ट्रेलिया {{dagger}} | ९३,०१३ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९|२०१९]] |{{cr|ENG}} |<small>२४१ सर्वबाद (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९ - अंतिम सामना|<small>टायब्रेक: ९ बाउंड्री</small>]] |{{cr|NZL}} |<small>२४१/८ (५० षटके)</small> |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड |३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३]] |{{cr|Australia}} |<small>२४१/४ (४३ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३ - अंतिम सामना|६ गडी]] |{{cr|India}} |<small>२४० सर्वबाद (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff" | [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]], भारत {{dagger}} | ९२,४५३<ref>{{cite news |last1=Martin |first1=Ali |title=Australia have reached 'pinnacle' with sixth World Cup, says Pat Cummins |trans-title=सहाव्या विश्वचषकासह ऑस्ट्रेलिया शिखरावर पोहोचला आहे, पॅट कमिन्सचे मत |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/19/australia-reach-pinnacle-with-sixth-world-cup-win-says-pat-cummins |access-date=२० नोव्हेंबर २०२३ |work=द गार्डियन |date=१९ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> |} ==संदर्भ== {{notelist}} {{reflist}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.icc-cricket.com/ अधिकृत आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905205125/http://www.icc-cricket.com/ |date=2008-09-05 }} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक|फायनल]] [[वर्ग:क्रिकेट सामन्यांच्या याद्या|क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामने|*]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषकाशी संबंधित याद्या|फायनल]] qsaey2w95nrz6ph5l8bg67qus3qqvgw 2718732 2718731 2026-10-11T03:18:49Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — गुरूचा उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गुरूचा उकार|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2718732 wikitext text/x-wiki {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा साइडबार}} [[File:ICC Cricket World Cup Trophy.jpg|thumb|[[क्रिकेट विश्वचषक ट्रॉफी]]]] [[क्रिकेट विश्वचषक|आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] ही १९७५ मध्ये सुरू झालेली आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे.<ref>{{Cite web | url = http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/cwc_history.php | title = ICC CWC History | trans-title = आयसीसी क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास | publisher = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | access-date = ३० नोव्हेंबर २०११ | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20111121195448/http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/cwc_history.php | archive-date = २१ नोव्हेंबर २०११ }}</ref> या खेळाची जागतिक प्रशासकीय संस्था असलेल्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेच्या (आयसीसी) सदस्य देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ या स्पर्धेत भाग घेतात.<ref name=espn>{{cite web|url=http://espn.go.com/extra/cricket/topics//page/icc-cricket-world-cup|publisher=[[ईएसपीएन]]|title=ICC Cricket World Cup|trans-title=आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक|access-date=१० जानेवारी २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209203339/http://espn.go.com/extra/cricket/topics//page/icc-cricket-world-cup|archive-date=९ फेब्रुवारी २०१२|url-status=dead}}</ref> ही स्पर्धा साधारणपणे दर चार वर्षांनी आयोजित केली जाते. सर्वात अलीकडे भारताने यजमानपद भूषवलेल्या [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३ क्रिकेट विश्वचषकात]] ऑस्ट्रेलियाने भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले. सध्याची ट्रॉफी १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आली. ती कायम आयसीसीकडेच राहते आणि विजेत्या संघाला तिची प्रतिकृती दिली जाते.<ref name=cwctrophy>{{cite web|title=Big money for winner of World Cup 2007 |trans-title=विश्वचषक २००७ च्या विजेत्यासाठी मोठी बक्षीस रक्कम |url=http://www.dailynews.lk/2007/04/11/spo01.asp |access-date=१२ जानेवारी २०१२ |work=डेली न्यूज |date=११ एप्रिल २००७ |first=Elmo |last=Rodrigopulle |publisher=श्रीलंका मंत्रिमंडळ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019054344/http://www.dailynews.lk/2007/04/11/spo01.asp |archive-date=१९ ऑक्टोबर २०१२ }}</ref><ref name=lk2007>{{cite web|title=Battle for World cricket supremacy |trans-title=जागतिक क्रिकेटमधील वर्चस्वासाठी लढत |url=http://www.dailynews.lk/2007/04/28/fea53.asp |first=Lionel |last=Wijesiri |access-date=१२ जानेवारी २०१२ |work=डेली न्यूज |date=२८ एप्रिल २०११ |publisher=श्रीलंका मंत्रिमंडळ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019054522/http://www.dailynews.lk/2007/04/28/fea53.asp |archive-date=१९ ऑक्टोबर २०१२ }}</ref> २०१९ आणि २०२३ विश्वचषकांसाठी यजमान देश आणि इतर सात सर्वोच्च मानांकन असलेले देश विश्वचषकासाठी आपोआप पात्र ठरतात, तर [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|आयसीसीचे सहयोगी आणि संलग्न सदस्य]] असलेल्या इतर देशांना [[आयसीसी विश्वचषक पात्रता सामने|विश्वचषक पात्रता स्पर्धेत]] खेळावे लागते. अद्याप कोणताही सहयोगी सदस्य अंतिम सामन्यात पोहोचलेला नसला, तरी [[केन्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|केन्या]] २००३ मध्ये उपांत्य फेरीत पोहोचला होता.<ref name=th2007>{{cite web|title=Outsiders seek to prove their worth|trans-title=बाहेरील संघ आपली क्षमता सिद्ध करण्याच्या प्रयत्नात|url=http://www.hindu.com/2007/03/04/stories/2007030401711700.htm|access-date=१२ जानेवारी २०१२|work=[[द हिंदू]]|location=चेन्नई|publisher=द हिंदू समूह|date=४ मार्च २००७|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919134406/http://www.hindu.com/2007/03/04/stories/2007030401711700.htm|archive-date=१९ सप्टेंबर २०११|url-status=dead}}</ref> [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] हा स्पर्धेच्या इतिहासातील सर्वात यशस्वी संघ असून त्याने सहा स्पर्धा जिंकल्या आहेत आणि दोन वेळा उपविजेतेपद मिळवले आहे.<ref name=espncr1>{{cite web|title=World Cup / Records / Series results|trans-title=विश्वचषक / विक्रम / मालिका निकाल|url=http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/team/series_results.html?id=12;type=trophy|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]|publisher=[[ईएसपीएन]]|access-date=४ एप्रिल २०११|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110227112333/http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/team/series_results.html?id=12%3Btype%3Dtrophy|archive-date=२७ फेब्रुवारी २०११}}</ref> दोन वेळा संघांनी सलग स्पर्धा जिंकल्या आहेत: [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]ने पहिल्या दोन स्पर्धा ([[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]]) जिंकल्या, तर ऑस्ट्रेलियाने सलग तीन स्पर्धा ([[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]]) जिंकल्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वाधिक अंतिम सामने खेळले आहेत (तेरा पैकी आठ: [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५ - अंतिम सामना|१९७५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७ - अंतिम सामना|१९८७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९ - अंतिम सामना|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३ - अंतिम सामना|२००३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|२००७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५ - अंतिम सामना|२०१५]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३ - अंतिम सामना|२०२३]]). [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]ने सर्वाधिक विश्वचषक अंतिम सामने गमावले असून, २०१९ स्पर्धेत विजय मिळवण्यापूर्वीच्या तिन्ही अंतिम सामन्यांत तो उपविजेता ठरला होता.<ref name="WCHistory">{{Cite web|url=http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|first=Martin|last=Williamson|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]|publisher=[[ईएसपीएन]]|title=The World Cup – A brief history|trans-title=विश्वचषक – संक्षिप्त इतिहास|access-date=४ एप्रिल २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328095116/http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|archive-date=२८ मार्च २००८|url-status=live}}</ref><ref name=fox>{{cite web|title=A history of the Cricket World Cup from 1975 to 2007|trans-title=१९७५ ते २००७ या काळातील क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास|url=http://www.foxsports.com.au/cricket/cricket-world-cup-2011/a-history-of-the-cricket-world-cup-from-1975-to-2007/story-e6frf3ju-1226004599394|work=फॉक्स स्पोर्ट्स|first=Manoj|last=Vatsyayana|date=१४ फेब्रुवारी २०११|access-date=४ एप्रिल २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006065716/http://www.foxsports.com.au/cricket/cricket-world-cup-2011/a-history-of-the-cricket-world-cup-from-1975-to-2007/story-e6frf3ju-1226004599394|archive-date=६ ऑक्टोबर २०१२|url-status=live}}</ref> किमान एका क्रिकेट विश्वचषकासाठी पात्र ठरलेल्या वीस संघांपैकी सात संघांनी स्पर्धेचा अंतिम सामना खेळला आहे.<ref name=participation>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12;type=trophy |publisher=[[ईएसपीएन]] |title=Records / World Cup / Result summary |trans-title=विक्रम / विश्वचषक / निकालांचा सारांश |access-date=४ एप्रिल २०११ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227115818/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12%3Btype%3Dtrophy |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०११ }}</ref> सात मैदानांनी अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवले आहे; त्यांपैकी केवळ दोन – लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] – यांनी एकापेक्षा अधिक अंतिम सामन्यांचे यजमानपद भूषवले आहे.<ref name=ht2011>{{cite web|title=Mumbai now also becomes cricket capital|trans-title=मुंबई आता क्रिकेटचीही राजधानी बनली|url=http://www.hindustantimes.com/Mumbai-now-also-becomes-cricket-capital/Article1-680397.aspx|access-date=१२ जानेवारी २०१२|work=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]|location=नवी दिल्ली|publisher=एचटी मीडिया लिमिटेड|date=२ एप्रिल २०११|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829002847/http://www.hindustantimes.com/Mumbai-now-also-becomes-cricket-capital/Article1-680397.aspx|archive-date=२९ ऑगस्ट २०११}}</ref> एकापेक्षा अधिक मैदानांवर विश्वचषक अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवणारा भारत हा एकमेव देश आहे; [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे १९८७ मध्ये, [[मुंबई]]च्या [[वानखेडे स्टेडियम]]वर २०११ मध्ये आणि [[अहमदाबाद]]मधील [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]]वर २०२३ मध्ये अंतिम सामने झाले. ==इतिहास== [[File:Lord's Cricket Ground Heath Streak.jpg|thumb|right|alt=निळे आकाश आणि काही ढग असलेल्या क्रिकेट मैदानाचे दृश्य; खेळपट्टीभोवतीची प्रेक्षागृहे बहुतांश रिकामी आहेत आणि डावीकडे पार्श्वभूमीत एक मोठी इमारत आहे| [[लॉर्ड्स]]ने अंतिम सामन्याचे पाच वेळा यजमानपद भूषवले आहे.]] पहिला आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामना २१ जून १९७५ रोजी [[लॉर्ड्स]] येथे ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यात खेळवण्यात आला. वेस्ट इंडीजचा कर्णधार [[क्लाइव्ह लॉईड]] संघाची धावसंख्या ५०/३ असताना पाचव्या क्रमांकावर फलंदाजीस आला आणि त्याने [[शतक (क्रिकेट)|शतकासह]] [[सामनावीर]] कामगिरी केली.<ref name=final1975>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65049.html | title = Prudential World Cup –1975 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९७५ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120112103612/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65049.html | archive-date = १२ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref><ref>{{Cite web| url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2596900/2596985.stm| title = Clive Lloyd – 1975| trans-title = क्लाइव्ह लॉईड – १९७५ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]]| publisher = [[बीबीसी]]| access-date = ९ जानेवारी २०१२| date = ३ जानेवारी २००३| archive-url = https://web.archive.org/web/20110220180104/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2596900/2596985.stm| archive-date = २० फेब्रुवारी २०११| url-status = live}}</ref> त्याने [[रोहन कन्हाई]]सोबत चौथ्या गड्यासाठी १४९ धावांची भागीदारी केली.<ref>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html?innings=1;view=fow| title = Prudential World Cup, 1975 – Fall of wickets and partnerships| trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक, १९७५ – गडी बाद होण्याचा क्रम आणि भागीदाऱ्या | access-date = ९ जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110204195837/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html?innings=1%3Bview%3Dfow| archive-date = ४ फेब्रुवारी २०११}}</ref> [[कीथ बॉइस]]ने वेगवान ३४ धावा जोडल्या आणि ऑस्ट्रेलियासमोर ६० षटकांत विजयासाठी २९२ धावांचे लक्ष्य ठेवण्यात आले. प्रत्युत्तरात [[ॲलन टर्नर]]ने ५४ चेंडूंत ४० धावा केल्या आणि ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार [[इयान चॅपल]]ने ९३ चेंडूंत ६२ धावा केल्या. पाच [[धावचीत]] झालेल्या फलंदाजांमुळे ऑस्ट्रेलियाने आपल्या डावात "स्वतःच्या पतनाला स्वतःच हातभार लावला" आणि वेस्ट इंडीजने १७ धावांनी विजय मिळवून पहिले क्रिकेट विश्वविजेतेपद पटकावले.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150279.html | title = The Prudential World Cup Final, 1975 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक अंतिम सामना, १९७५ | first = Norman | last = Preston | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | date = १२ जानेवारी २००६ | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140714153333/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150279.html | archive-date = १४ जुलै २०१४ | url-status = live }}</ref> चार वर्षांनंतर वेस्ट इंडीज पुन्हा अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरला. यावेळी त्यांचा सामना [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]शी झाला आणि सलग दुसऱ्या स्पर्धेत अंतिम सामना लॉर्ड्स येथे खेळवण्यात आला. [[व्हिव्ह रिचर्ड्स]]च्या नाबाद १३८ धावा आणि [[कोलिस किंग]]च्या साथीने पाचव्या गड्यासाठी झालेल्या १३९ धावांच्या भागीदारीमुळे,<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html?innings=1;view=fow | title = Prudential World Cup, 1979 – Fall of wickets and partnerships | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक, १९७९ – गडी बाद होण्याचा क्रम आणि भागीदाऱ्या | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110204195842/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html?innings=1%3Bview%3Dfow | archive-date = ४ फेब्रुवारी २०११ }}</ref> [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]ने [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]समोर ६० षटकांत विजयासाठी २८७ धावांचे लक्ष्य ठेवले.<ref name=final1979>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65063.html | title = Prudential World Cup – 1979 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९७९ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111210105052/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65063.html | archive-date = १० डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> [[माइक ब्रेअर्ली]] आणि [[जॉफ्री बॉयकॉट]] यांच्यातील फलदायी पण संथ सलामीच्या भागीदारीने इंग्लंडला १२९ धावांपर्यंत पोहोचवले; बॉयकॉटला दुहेरी आकडा गाठण्यासाठी १७ षटके लागली.<ref name=alm1979>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150321.html | title = Prudential World Cup final, 1979 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक अंतिम सामना, १९७९ | first = Norman | last = Preston | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140717120141/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150321.html | archive-date = १७ जुलै २०१४ | url-status = live }}</ref> मात्र ब्रेअर्ली बाद झाल्यानंतर [[ग्रॅहाम गूच]] आणि [[डेरेक रॅन्डल]] यांनीच वेस्ट इंडीजच्या गोलंदाजीवर "थोडक्यात आक्रमण" केले,<ref name=alm1979/> त्यानंतर इंग्लंडची फलंदाजी ढासळली आणि [[जोएल गार्नर]]ने अकरा चेंडूंत पाच बळी घेतले.<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2597300/2597337.stm | title = Clive Lloyd –1979 | trans-title = क्लाइव्ह लॉईड – १९७९ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | date = ३ जानेवारी २००३ | archive-url = https://web.archive.org/web/20121008105135/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2597300/2597337.stm | archive-date = ८ ऑक्टोबर २०१२ | url-status = live }}</ref> इंग्लंडचा डाव १९४ धावांवर संपुष्टात आला आणि वेस्ट इंडीजने ९२ धावांनी विजय मिळवून सलग दुसरे विजेतेपद पटकावले.<ref name=alm1979/> लॉर्ड्सने जून १९८३ मध्ये [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|तिसऱ्या विश्वचषकाच्या]] अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवले; हा वेस्ट इंडीजचा सलग तिसरा अंतिम सामना होता. यावेळी २४,६०९ प्रेक्षकांसमोर त्यांचा सामना भारताशी झाला.<ref name=alm1983>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150434.html | title = India defy the odds | trans-title = भारताने प्रतिकूल शक्यतांवर मात केली | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | date = २ जून २००८ | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20120105024443/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150434.html | archive-date = ५ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> [[सुनील गावसकर]] डावाच्या सुरुवातीलाच दोन धावांवर बाद झाला आणि फक्त [[कृष्णम्माचारी श्रीकांत]]ने तीसपेक्षा अधिक धावा केल्या;<ref name=final1983>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/wc1983/engine/match/65090.html | title = Prudential World Cup – 1983 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९८३ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120105014250/http://www.espncricinfo.com/wc1983/engine/match/65090.html | archive-date = ५ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> [[अँडी रॉबर्ट्स]]ने वेस्ट इंडीजसाठी तीन बळी घेतले आणि भारताचा डाव १८३ धावांत संपुष्टात आला.<ref name=final1983/> त्यानंतर [[मदनलाल]]ने व्हिव्ह रिचर्ड्स, [[डेसमंड हेन्स]] आणि [[लॅरी गोम्स]] यांना एकूण सहा धावांच्या अंतरात बाद केल्यानंतर वेस्ट इंडीजचा डाव १४० धावांत आटोपला आणि भारताने ४३ धावांनी विजय मिळवून विजेतेपद पटकावले.<ref name=alm1983/> भारत आणि पाकिस्तानने १९८७ स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवले; अंतिम सामना [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] यांच्यात झाला. दोन्ही संघांचा हा दुसरा अंतिम सामना होता आणि दोघेही पहिले विजेतेपद मिळवण्याच्या प्रयत्नात होते. ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला; [[डेव्हिड बून]]ने १२५ चेंडूंत ७५ धावा केल्या, तर [[माइक व्हेलेटा]]ने ३१ चेंडूंत जलद ४५ धावा केल्या. त्यामुळे यावेळी ५० षटकांनंतर ऑस्ट्रेलियाने २५३/५ धावा केल्या.<ref name=final1987>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html | title = Reliance World Cup – 1987/88 | trans-title = रिलायन्स विश्वचषक – १९८७/८८ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120107061647/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html | archive-date = ७ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> सुमारे ७०,००० प्रेक्षकांसमोर इंग्लंडच्या मधल्या फळीतील [[बिल ॲथी]], [[माइक गॅटिंग]] आणि [[ॲलन लॅम्ब]] यांनी काही प्रतिकार केला, परंतु शेवटच्या षटकात विजयासाठी १७ धावांची गरज असताना इंग्लंड लक्ष्यापासून कमी पडला आणि ७ धावांनी पराभूत झाला.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150655.html | title = 1987–88 World Cup – Final | trans-title = १९८७-८८ विश्वचषक – अंतिम सामना | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20150404084846/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150655.html | archive-date = ४ एप्रिल २०१५ | url-status = live }}</ref> १९९२ स्पर्धेचे ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड यांनी संयुक्त यजमानपद भूषवले. इंग्लंड आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] यांच्यातील पहिलावहिला [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र]] अंतिम सामना ऑस्ट्रेलियातील [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] येथे खेळवण्यात आला. पहिल्यांदाच अंतिम सामन्यात खेळणाऱ्या पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. [[डेरेक प्रिंगल]]ने सुरुवातीला दोन बळी घेतल्यानंतरही पाकिस्तानी फलंदाज [[इम्रान खान]] आणि [[जावेद मियांदाद]] यांनी तिसऱ्या गड्यासाठी १३९ धावांची भागीदारी केली. [[इंझमाम उल-हक]] आणि [[वासिम अक्रम]] या दोघांनीही चेंडूपेक्षा जास्त धावगतीने तीसपेक्षा अधिक धावा केल्या आणि पाकिस्तानने ५० षटकांत २४९/६ धावा केल्या.<ref name=final1992>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65156.html | title = Benson & Hedges World Cup – 1991/92 | trans-title = बेन्सन अँड हेजेस विश्वचषक – १९९१/९२ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111222221823/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65156.html | archive-date = २२ डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> ८७,००० हून अधिक प्रेक्षकांनी सामनावीर वासिम अक्रमला इंग्लंडचे तीन बळी घेताना पाहिले. त्यात अष्टपैलू [[इयान बॉथम]]चा शून्यावर घेतलेला बळीही होता; त्याआधी [[ग्रेम हिक]] "गुगलीमुळे चकित" झाला होता.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150903.html | title = Benson & Hedges World Cup 1991–92 final | trans-title = बेन्सन अँड हेजेस विश्वचषक १९९१-९२ अंतिम सामना | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111217080645/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150903.html | archive-date = १७ डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> इंग्लंडचा डाव २२७ धावांत संपुष्टात आला आणि पाकिस्तानने २२ धावांनी विजय मिळवला.<ref name=final1992/> भारत, पाकिस्तान आणि श्रीलंका यांनी १९९६ स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. श्रीलंकेचा हा पहिलाच अंतिम सामना होता आणि दुसऱ्या दिवस-रात्र सामन्यात त्यांचा सामना १९८७ च्या विजेत्या ऑस्ट्रेलियाशी झाला. नाणेफेक जिंकल्यानंतर [[अर्जुन रणतुंगा]]ने [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] येथे ऑस्ट्रेलियाला फलंदाजीस पाठवले. कर्णधार [[मार्क टेलर]] आणि [[रिकी पाँटिंग]] यांनी दुसऱ्या गड्यासाठी १०१ धावांची भागीदारी केली आणि ऑस्ट्रेलियाने ५० षटकांत २४१/७ धावा केल्या.<ref name=final1996>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html| title = Wills World Cup – Final – Australia v Sri Lanka| trans-title = विल्स विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलंका | access-date = १० जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20131004132812/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html| archive-date = ४ ऑक्टोबर २०१३| url-status = live}}</ref> सामनावीर [[अरविंद डि सिल्व्हा]]च्या शतकाला [[असंका गुरुसिन्हा]] आणि रणतुंगा यांच्यासोबतच्या भागीदाऱ्यांची साथ मिळाली. त्यामुळे श्रीलंकेने २२ चेंडू आणि ७ गडी शिल्लक ठेवून लक्ष्य गाठले आणि अंतिम सामन्यातील आपला पहिला विजय नोंदवला. अंतिम सामना पाकिस्तानमध्ये खेळवला गेला असला तरी यजमान देशाने विजेतेपद जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती. तसेच दुसऱ्यांदा फलंदाजी करणारा संघ विजयी ठरण्याचीही ही पहिलीच वेळ होती.<ref name=final1996/> [[File:Gilly Adam Gilchrist 100.jpg|right|thumb|upright|alt=पांढऱ्या क्रिकेट गणवेशात आणि बॅगी ग्रीन टोपी घातलेला ॲडम गिलख्रिस्ट डावा हात हनुवटीवर ठेवून उभा आहे|ऑस्ट्रेलियाच्या [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]ने सलग तीन अंतिम सामन्यांत फलंदाजीने महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.]] [[File:Glenn McGrath 01 crop 2.jpg|thumb|180px|ऑस्ट्रेलियाच्या [[ग्लेन मॅकग्रा]]ने चार विश्वचषक अंतिम सामन्यांत सातत्याने गोलंदाजी आक्रमणाचे नेतृत्व केले आणि ऑस्ट्रेलियाच्या सर्वात यशस्वी विश्वचषक काळात महत्त्वाचे बळी मिळवले.]] ऑस्ट्रेलियाच्या "विश्वचषकावरील १२ वर्षांच्या वर्चस्वाच्या काळाची" सुरुवात १९९९ स्पर्धेपासून झाली,<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547872.html | title = Rollercoaster riders | trans-title = रोलरकोस्टर रायडर्स | first = Brydon | last = Coverdale | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | date = ५ जानेवारी २०१२ | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120109144332/http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547872.html | archive-date = ९ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> ज्याचे यजमानपद इंग्लंडने चौथ्यांदा भूषवले. लॉर्ड्सवरील "एकतर्फी" अंतिम सामन्यात,<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2650000/newsid_2652800/2652867.stm | title = Paul Reiffel – 1999 | trans-title = पॉल राइफल – १९९९ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = १० जानेवारी २०१२ | date = १३ जानेवारी २००३ | archive-url = https://web.archive.org/web/20121113182017/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2650000/newsid_2652800/2652867.stm | archive-date = १३ नोव्हेंबर २०१२ | url-status = live }}</ref> [[शेन वॉर्न]]च्या चार बळींमुळे पाकिस्तानचा डाव १३२ धावांत संपुष्टात आला आणि त्यांच्या ११ षटकांची फलंदाजी बाकी होती.<ref name=final1999>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html| title = ICC World Cup – Final – Australia v Pakistan| trans-title = आयसीसी विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पाकिस्तान | access-date = १० जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20120110171003/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html| archive-date = १० जानेवारी २०१२| url-status = live}}</ref> [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]च्या वेगवान अर्धशतकाला [[मार्क वॉ]], पाँटिंग आणि [[डॅरन लिहमन]] यांची साथ मिळाली आणि ऑस्ट्रेलियाने अवघ्या २० पेक्षा थोड्या अधिक षटकांत लक्ष्य गाठून आठ गडी राखून विजय मिळवला.<ref name=final1999/> २००३ स्पर्धेला दक्षिण आफ्रिका, केन्या आणि झिम्बाब्वे असे तीन संयुक्त यजमान होते. जोहान्सबर्गमधील [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]] येथे ऑस्ट्रेलिया आणि भारत यांच्यात दिवस-रात्र अंतिम सामना खेळवण्यात आला. गिलख्रिस्ट आणि [[मॅथ्यू हेडन]] यांनी डावाची सुरुवात करत शतकी भागीदारी केली, त्यानंतर पाँटिंग आणि [[डेमियन मार्टिन]] यांनी नाबाद २३४ धावांची भागीदारी करून विश्वचषक अंतिम सामन्यातील कोणत्याही गड्यासाठीची सर्वोच्च भागीदारी नोंदवली.<ref name=partner>{{Cite web | url = http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;final_type=1;template=results;trophy=12;type=fow;view=innings | title = Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Partnership records | trans-title = आकडेवारी / स्टॅट्सगुरू / एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय / भागीदारी विक्रम | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150912082952/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2%3Bfilter%3Dadvanced%3Bfinal_type%3D1%3Btemplate%3Dresults%3Btrophy%3D12%3Btype%3Dfow%3Bview%3Dinnings | archive-date = १२ सप्टेंबर २०१५ }}</ref> ऑस्ट्रेलियाने पूर्ण ५० षटके फलंदाजी करत विश्वचषक अंतिम सामन्याच्या इतिहासातील सर्वोच्च ३५९/२ धावसंख्या उभारली.<ref name=final2003>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html | title = ICC World Cup – Final – Australia v India | trans-title = आयसीसी विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध भारत | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20150428100407/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html | archive-date = २८ एप्रिल २०१५ | url-status = live }}</ref> स्पर्धेचा सर्वोत्तम खेळाडू [[सचिन तेंडुलकर]] भारताच्या प्रत्युत्तरातील पहिल्याच षटकात बाद झाला, मात्र [[वीरेंद्र सेहवाग]] आणि [[राहुल द्रविड]] यांनी चौथ्या गड्यासाठी ८८ धावांची भागीदारी केली. तथापि, द्रविड बाद झाल्यानंतर भारताची फलंदाजी कोसळली आणि जवळपास ११ षटके शिल्लक असताना भारताचा डाव २३४ धावांत संपुष्टात आला. त्यामुळे ऑस्ट्रेलियाने १२५ धावांनी विजय मिळवला.<ref name=final2003/> बार्बाडोसमधील [[केन्सिंग्टन ओव्हल]] येथे झालेला २००७ चा अंतिम सामना पावसामुळे दोन तास विलंबाने सुरू झाल्याने प्रत्येकी ३८ षटकांचा करण्यात आला.<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6599659.stm | title = Final: Australia v Sri Lanka | trans-title = अंतिम सामना: ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलंका | first = Oliver | last = Brett | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = १० जानेवारी २०१२ | date = २८ एप्रिल २००७ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131002214726/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6599659.stm | archive-date = २ ऑक्टोबर २०१३ | url-status = live }}</ref> ऑस्ट्रेलियाच्या गिलख्रिस्टने १४३ पेक्षा अधिक [[स्ट्राइक रेट]]ने विश्वचषक अंतिम सामन्यातील सर्वात वेगवान शतक केले आणि हेडनसोबतची त्याची सलामीची भागीदारी विश्वचषकाच्या इतिहासातील पहिल्या गड्यासाठीची सर्वात मोठी भागीदारी ठरली.<ref name=partner/> ऑस्ट्रेलियाने प्रति षटक सरासरी ७.३९ धावांच्या वेगाने २८१/४ धावा केल्या.<ref name=final2007>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/match/247507.html | title = ICC World Cup Final 2006/07 | trans-title = आयसीसी विश्वचषक अंतिम सामना २००६/०७ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120111151822/http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/match/247507.html | archive-date = ११ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> प्रत्युत्तरात [[सनत जयसूर्या]] आणि [[कुमार संघकारा]] यांनी दुसऱ्या गड्यासाठी ११६ धावा जोडल्या, परंतु [[चामरा सिल्वा]] हा २० पेक्षा अधिक धावा करणारा एकमेव इतर फलंदाज ठरला आणि श्रीलंकेची फलंदाजी ढासळली. आणखी एका पावसाच्या व्यत्ययानंतर [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] सुधारित लक्ष्य ठरवण्यात आले आणि श्रीलंकेने निर्धारित षटकांत २१५/८ धावा केल्या. ऑस्ट्रेलियाने ५३ धावांनी विजय मिळवत सलग तिसरा विश्वचषक जिंकला.<ref name=final2007/> [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], भारत आणि श्रीलंका यांनी २०११ स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवले,<ref>{{Cite web | url = http://www.cricknews.net/2015/02/icc-cricket-world-cup-2011-complete.html | title = ICC Cricket World Cup 2011 | trans-title = आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक २०११ | access-date = ६ फेब्रुवारी २०१५ | work = क्रिकेट न्यूज | archive-url = https://web.archive.org/web/20150206130539/http://www.cricknews.net/2015/02/icc-cricket-world-cup-2011-complete.html | archive-date = ६ फेब्रुवारी २०१५ | url-status = dead }}</ref> आणि भारत व श्रीलंका यांच्यातील अंतिम सामना [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] येथे झाला. शेवटच्या १० षटकांत ९१ धावा करत,<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/9444277.stm | title = India power past Sri Lanka to Cricket World Cup triumph | trans-title = भारताने श्रीलंकेवर मात करून क्रिकेट विश्वचषक जिंकला | date = २ एप्रिल २०११ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | publisher = [[बीबीसी]] | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | first = Sam | last = Sheringham | archive-url = https://web.archive.org/web/20120123061530/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9444277.stm | archive-date = २३ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> श्रीलंकेने २७४/६ धावा केल्या; [[माहेला जयवर्दने]]ने नाबाद १०३ धावा करत सर्वाधिक धावा केल्या.<ref name=final2011>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html | title = ICC World Cup Final 2010/11 | trans-title = आयसीसी विश्वचषक अंतिम सामना २०१०/११ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20110416043712/http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html | archive-date = १६ एप्रिल २०११ | url-status = live }}</ref> भारतीय डावाच्या दुसऱ्याच चेंडूवर सेहवाग [[पायचीत]] होऊन [[लसिथ मलिंगा]]च्या गोलंदाजीवर बाद झाला; लवकरच तेंडुलकरही बाद झाला. मात्र [[गौतम गंभीर]]च्या ९७ आणि [[महेंद्र सिंह धोनी]]च्या नाबाद ९१ धावांमुळे भारताने १० चेंडू शिल्लक ठेवून लक्ष्य गाठले. हा सामना जिंकून भारत मायदेशात अंतिम सामना जिंकणारा पहिला संघ ठरला.<ref name=final2011/> [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] येथे झालेला २०१५ चा अंतिम सामना यजमान ऑस्ट्रेलियाने जिंकला. त्यांच्या वेगवान गोलंदाजांनी न्यू झीलंडच्या फलंदाजीला उद्ध्वस्त केले; मिचेल स्टार्कने ब्रेंडन मॅककलमला शून्यावर त्रिफळाचीत केले, तर मिचेल जॉन्सनने तीन बळी घेतले. ग्रँट इलियटच्या प्रयत्नांनंतरही न्यू झीलंडचा डाव १८३ धावांत संपुष्टात आला. [[स्टीव स्मिथ]] आणि [[मायकेल क्लार्क]] यांनी अर्धशतके झळकावली आणि ऑस्ट्रेलियाने आपला पाचवा विश्वचषक जिंकला. चार वर्षांनंतर, [[लॉर्ड्स]] येथे झालेला २०१९ चा अंतिम सामना यजमान इंग्लंडने जिंकला. २७ वर्षांनंतर प्रथमच अंतिम सामना खेळणाऱ्या इंग्लंडने न्यू झीलंडचा पराभव करून चषक जिंकला. नियमित खेळानंतर आणि त्यानंतर संघांना वेगळे करण्यासाठी खेळवण्यात आलेल्या एका षटकाच्या '[[सुपर ओव्हर]]'नंतरही दोन्ही संघ बरोबरीत राहिल्याने, सामन्यात मारलेल्या सीमारेषांच्या संख्येच्या आधारे अंतिम सामन्याचा निकाल ठरवण्यात आला. या सामन्यानंतर अंतिम फेरीतील संघांना वेगळे करण्याची ही पद्धत [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|आयसीसी]]ने बदलली आणि संघांमध्ये निकाल लागेपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवत राहण्याची पद्धत स्वीकारली. [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]] येथे झालेल्या २०२३ च्या अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने ४२ चेंडू शिल्लक ठेवून ६ गडी राखून विजय मिळवला. ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम गोलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. भारताने ५० षटकांत २४० धावा केल्या आणि ऑस्ट्रेलियाने ४ गडी गमावून २४१ धावा करत विक्रमी सहाव्यांदा क्रिकेट विश्वचषक जिंकला. ==अंतिम सामन्यांची यादी== {|class="wikitable" |+अंतिम सामन्यांच्या यादीतील चिन्हांचे स्पष्टीकरण |- | bgcolor="#ddeeff" | {{dagger|अंतिम सामना [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र सामना]] म्हणून खेळवण्यात आला}} |अंतिम सामना [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र सामना]] म्हणून खेळवण्यात आला. |- | bgcolor="#f8eaba" | ‡ अंतिम सामन्याचा निकाल [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] ठरवण्यात आला |अंतिम सामन्याचा निकाल [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] ठरवण्यात आला. |} * ‘वर्ष’ स्तंभात विश्वचषक आयोजित झालेल्या वर्षाचा उल्लेख आहे आणि तो त्या स्पर्धेवरील लेखाशी जोडलेला आहे. * ‘निकाल’ स्तंभातील दुवे त्या स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यावरील लेखाकडे निर्देश करतात. * ‘विजेता’ आणि ‘उपविजेता’ स्तंभातील दुवे संबंधित देशांच्या लेखांऐवजी त्या देशांच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघांच्या लेखांकडे निर्देश करतात. {| class="sortable wikitable plainrowheaders" style="text-align: left;" |+पुरुष क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामने !वर्ष !विजेता !विजेत्याची धावसंख्या !विजयाचे<br />अंतर !उपविजेता !उपविजेत्याची धावसंख्या !अंतिम सामन्याचे मैदान !प्रेक्षकसंख्या |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]] |{{cr|West Indies}} |<small>२९१/८ (६० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५ - अंतिम सामना|१७ धावा]]<ref name=final1975/> |{{cr|AUS}} |<small>२७४ सर्वबाद (५८.४ षटके)</small> | rowspan="3" |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड | २४,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]] |{{cr|West Indies}} |<small>२८६/९ (६० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९ - अंतिम सामना|९२ धावा]]<ref name=final1979/> |{{cr|ENG}} |<small>१९४ सर्वबाद (५१ षटके)</small>|| ३२,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|१९८३]] |{{cr|India}} |<small>१८३ सर्वबाद (५५व्या षटकात)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३ - अंतिम सामना|४३ धावा]]<ref name=final1983/> |{{cr|West Indies}} |<small>१४० सर्वबाद (५२ षटके)</small>|| ३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७|१९८७]] |{{cr|Australia}} |<small>२५३/५ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७ - अंतिम सामना|७ धावा]]<ref name=final1987/> |{{cr|ENG}} |<small>२४६/८ (५० षटके)</small> |[[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]], भारत | ९५,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२|१९९२]] |{{cr|Pakistan}} |<small>२४९/६ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२ - अंतिम सामना|२२ धावा]]<ref name=final1992/> |{{cr|ENG}} |<small>२२७ सर्वबाद (४९.२ षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान|एमसीजी]], [[मेलबर्न]], ऑस्ट्रेलिया {{dagger}} | ८७,१८२ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]] |{{cr|Sri Lanka}} |<small>२४५/३ (४६.२ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६ - अंतिम सामना|७ गडी]]<ref name=final1996/> |{{cr|AUS}} |<small>२४१/७ (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]], पाकिस्तान {{dagger}} | ६२,६४५ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]] |{{cr|Australia}} |<small>१३३/२ (२०.१ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९ - अंतिम सामना|८ गडी]]<ref name=final1999/> |{{cr|PAK}} |<small>१३२ सर्वबाद (३९ षटके)</small> |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड | ३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]] |{{cr|Australia}} |<small>३५९/२ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २००३ - अंतिम सामना|१२५ धावा]]<ref name=final2003/> |{{cr|IND}} |<small>२३४ सर्वबाद (३९.२ षटके)</small> |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स]], [[जोहान्सबर्ग]], दक्षिण आफ्रिका | ३२,८२७ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]] |{{cr|Australia}} |<small>२८१/४ (३८ षटके)</small> |style="background:#F8EABA"|[[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|५३ धावा]] ‡<ref name=final2007/> |{{cr|SRI}} |<small>२१५/८ (३६ षटके)</small> |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]], बार्बाडोस | २८,१०८ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०११|२०११]] |{{cr|India}} |<small>२७७/४ (४८.२ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - अंतिम सामना|६ गडी]]<ref name=final2011/> |{{cr|SRI}} |<small>२७४/६ (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]], भारत {{dagger}} | ३३,०००<ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Alan |title=India Wins 2011 Cricket World Cup |trans-title=भारताने २०११ क्रिकेट विश्वचषक जिंकला |url=https://www.theatlantic.com/photo/2011/04/india-wins-2011-cricket-world-cup/100038/ |access-date=२ मे २०२५ |work=द अटलांटिक |date=४ एप्रिल २०११ |language=en}}</ref> |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५|२०१५]] |{{cr|Australia}} |<small>१८६/३ (३३.१ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५ - अंतिम सामना|७ गडी]]<ref>{{cite web |title=Final (D/N), ICC Cricket World Cup at Melbourne, Mar 29 2015 |trans-title=अंतिम सामना (दिवस/रात्र), आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक, मेलबर्न, २९ मार्च २०१५ |url=https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656495/australia-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |publisher=[[ईएसपीएन]] |access-date=१८ जुलै २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626192341/https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656495/australia-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 |archive-date=२६ जून २०१९ |url-status=live }}</ref> |{{cr|NZL}} |<small>१८३ सर्वबाद (४५ षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान|एमसीजी]], [[मेलबर्न]], ऑस्ट्रेलिया {{dagger}} | ९३,०१३ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९|२०१९]] |{{cr|ENG}} |<small>२४१ सर्वबाद (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९ - अंतिम सामना|<small>टायब्रेक: ९ बाउंड्री</small>]] |{{cr|NZL}} |<small>२४१/८ (५० षटके)</small> |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड |३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३]] |{{cr|Australia}} |<small>२४१/४ (४३ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३ - अंतिम सामना|६ गडी]] |{{cr|India}} |<small>२४० सर्वबाद (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff" | [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]], भारत {{dagger}} | ९२,४५३<ref>{{cite news |last1=Martin |first1=Ali |title=Australia have reached 'pinnacle' with sixth World Cup, says Pat Cummins |trans-title=सहाव्या विश्वचषकासह ऑस्ट्रेलिया शिखरावर पोहोचला आहे, पॅट कमिन्सचे मत |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/19/australia-reach-pinnacle-with-sixth-world-cup-win-says-pat-cummins |access-date=२० नोव्हेंबर २०२३ |work=द गार्डियन |date=१९ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> |} ==संदर्भ== {{notelist}} {{reflist}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.icc-cricket.com/ अधिकृत आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905205125/http://www.icc-cricket.com/ |date=2008-09-05 }} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक|फायनल]] [[वर्ग:क्रिकेट सामन्यांच्या याद्या|क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामने|*]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषकाशी संबंधित याद्या|फायनल]] hga3r2g8o6937ov1qqfl43js8w5avvt 2718734 2718732 2026-10-11T03:21:02Z Ganesh591 62733 /* अंतिम सामन्यांची यादी */ 2718734 wikitext text/x-wiki {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा साइडबार}} [[File:ICC Cricket World Cup Trophy.jpg|thumb|[[क्रिकेट विश्वचषक ट्रॉफी]]]] [[क्रिकेट विश्वचषक|आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] ही १९७५ मध्ये सुरू झालेली आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे.<ref>{{Cite web | url = http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/cwc_history.php | title = ICC CWC History | trans-title = आयसीसी क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास | publisher = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | access-date = ३० नोव्हेंबर २०११ | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20111121195448/http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/cwc_history.php | archive-date = २१ नोव्हेंबर २०११ }}</ref> या खेळाची जागतिक प्रशासकीय संस्था असलेल्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेच्या (आयसीसी) सदस्य देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ या स्पर्धेत भाग घेतात.<ref name=espn>{{cite web|url=http://espn.go.com/extra/cricket/topics//page/icc-cricket-world-cup|publisher=[[ईएसपीएन]]|title=ICC Cricket World Cup|trans-title=आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक|access-date=१० जानेवारी २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209203339/http://espn.go.com/extra/cricket/topics//page/icc-cricket-world-cup|archive-date=९ फेब्रुवारी २०१२|url-status=dead}}</ref> ही स्पर्धा साधारणपणे दर चार वर्षांनी आयोजित केली जाते. सर्वात अलीकडे भारताने यजमानपद भूषवलेल्या [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३ क्रिकेट विश्वचषकात]] ऑस्ट्रेलियाने भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले. सध्याची ट्रॉफी १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आली. ती कायम आयसीसीकडेच राहते आणि विजेत्या संघाला तिची प्रतिकृती दिली जाते.<ref name=cwctrophy>{{cite web|title=Big money for winner of World Cup 2007 |trans-title=विश्वचषक २००७ च्या विजेत्यासाठी मोठी बक्षीस रक्कम |url=http://www.dailynews.lk/2007/04/11/spo01.asp |access-date=१२ जानेवारी २०१२ |work=डेली न्यूज |date=११ एप्रिल २००७ |first=Elmo |last=Rodrigopulle |publisher=श्रीलंका मंत्रिमंडळ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019054344/http://www.dailynews.lk/2007/04/11/spo01.asp |archive-date=१९ ऑक्टोबर २०१२ }}</ref><ref name=lk2007>{{cite web|title=Battle for World cricket supremacy |trans-title=जागतिक क्रिकेटमधील वर्चस्वासाठी लढत |url=http://www.dailynews.lk/2007/04/28/fea53.asp |first=Lionel |last=Wijesiri |access-date=१२ जानेवारी २०१२ |work=डेली न्यूज |date=२८ एप्रिल २०११ |publisher=श्रीलंका मंत्रिमंडळ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019054522/http://www.dailynews.lk/2007/04/28/fea53.asp |archive-date=१९ ऑक्टोबर २०१२ }}</ref> २०१९ आणि २०२३ विश्वचषकांसाठी यजमान देश आणि इतर सात सर्वोच्च मानांकन असलेले देश विश्वचषकासाठी आपोआप पात्र ठरतात, तर [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|आयसीसीचे सहयोगी आणि संलग्न सदस्य]] असलेल्या इतर देशांना [[आयसीसी विश्वचषक पात्रता सामने|विश्वचषक पात्रता स्पर्धेत]] खेळावे लागते. अद्याप कोणताही सहयोगी सदस्य अंतिम सामन्यात पोहोचलेला नसला, तरी [[केन्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|केन्या]] २००३ मध्ये उपांत्य फेरीत पोहोचला होता.<ref name=th2007>{{cite web|title=Outsiders seek to prove their worth|trans-title=बाहेरील संघ आपली क्षमता सिद्ध करण्याच्या प्रयत्नात|url=http://www.hindu.com/2007/03/04/stories/2007030401711700.htm|access-date=१२ जानेवारी २०१२|work=[[द हिंदू]]|location=चेन्नई|publisher=द हिंदू समूह|date=४ मार्च २००७|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919134406/http://www.hindu.com/2007/03/04/stories/2007030401711700.htm|archive-date=१९ सप्टेंबर २०११|url-status=dead}}</ref> [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] हा स्पर्धेच्या इतिहासातील सर्वात यशस्वी संघ असून त्याने सहा स्पर्धा जिंकल्या आहेत आणि दोन वेळा उपविजेतेपद मिळवले आहे.<ref name=espncr1>{{cite web|title=World Cup / Records / Series results|trans-title=विश्वचषक / विक्रम / मालिका निकाल|url=http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/team/series_results.html?id=12;type=trophy|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]|publisher=[[ईएसपीएन]]|access-date=४ एप्रिल २०११|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110227112333/http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/team/series_results.html?id=12%3Btype%3Dtrophy|archive-date=२७ फेब्रुवारी २०११}}</ref> दोन वेळा संघांनी सलग स्पर्धा जिंकल्या आहेत: [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]ने पहिल्या दोन स्पर्धा ([[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]]) जिंकल्या, तर ऑस्ट्रेलियाने सलग तीन स्पर्धा ([[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]]) जिंकल्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वाधिक अंतिम सामने खेळले आहेत (तेरा पैकी आठ: [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५ - अंतिम सामना|१९७५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७ - अंतिम सामना|१९८७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९ - अंतिम सामना|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३ - अंतिम सामना|२००३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|२००७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५ - अंतिम सामना|२०१५]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३ - अंतिम सामना|२०२३]]). [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]ने सर्वाधिक विश्वचषक अंतिम सामने गमावले असून, २०१९ स्पर्धेत विजय मिळवण्यापूर्वीच्या तिन्ही अंतिम सामन्यांत तो उपविजेता ठरला होता.<ref name="WCHistory">{{Cite web|url=http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|first=Martin|last=Williamson|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]|publisher=[[ईएसपीएन]]|title=The World Cup – A brief history|trans-title=विश्वचषक – संक्षिप्त इतिहास|access-date=४ एप्रिल २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328095116/http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|archive-date=२८ मार्च २००८|url-status=live}}</ref><ref name=fox>{{cite web|title=A history of the Cricket World Cup from 1975 to 2007|trans-title=१९७५ ते २००७ या काळातील क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास|url=http://www.foxsports.com.au/cricket/cricket-world-cup-2011/a-history-of-the-cricket-world-cup-from-1975-to-2007/story-e6frf3ju-1226004599394|work=फॉक्स स्पोर्ट्स|first=Manoj|last=Vatsyayana|date=१४ फेब्रुवारी २०११|access-date=४ एप्रिल २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006065716/http://www.foxsports.com.au/cricket/cricket-world-cup-2011/a-history-of-the-cricket-world-cup-from-1975-to-2007/story-e6frf3ju-1226004599394|archive-date=६ ऑक्टोबर २०१२|url-status=live}}</ref> किमान एका क्रिकेट विश्वचषकासाठी पात्र ठरलेल्या वीस संघांपैकी सात संघांनी स्पर्धेचा अंतिम सामना खेळला आहे.<ref name=participation>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12;type=trophy |publisher=[[ईएसपीएन]] |title=Records / World Cup / Result summary |trans-title=विक्रम / विश्वचषक / निकालांचा सारांश |access-date=४ एप्रिल २०११ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227115818/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12%3Btype%3Dtrophy |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०११ }}</ref> सात मैदानांनी अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवले आहे; त्यांपैकी केवळ दोन – लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] – यांनी एकापेक्षा अधिक अंतिम सामन्यांचे यजमानपद भूषवले आहे.<ref name=ht2011>{{cite web|title=Mumbai now also becomes cricket capital|trans-title=मुंबई आता क्रिकेटचीही राजधानी बनली|url=http://www.hindustantimes.com/Mumbai-now-also-becomes-cricket-capital/Article1-680397.aspx|access-date=१२ जानेवारी २०१२|work=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]|location=नवी दिल्ली|publisher=एचटी मीडिया लिमिटेड|date=२ एप्रिल २०११|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829002847/http://www.hindustantimes.com/Mumbai-now-also-becomes-cricket-capital/Article1-680397.aspx|archive-date=२९ ऑगस्ट २०११}}</ref> एकापेक्षा अधिक मैदानांवर विश्वचषक अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवणारा भारत हा एकमेव देश आहे; [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे १९८७ मध्ये, [[मुंबई]]च्या [[वानखेडे स्टेडियम]]वर २०११ मध्ये आणि [[अहमदाबाद]]मधील [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]]वर २०२३ मध्ये अंतिम सामने झाले. ==इतिहास== [[File:Lord's Cricket Ground Heath Streak.jpg|thumb|right|alt=निळे आकाश आणि काही ढग असलेल्या क्रिकेट मैदानाचे दृश्य; खेळपट्टीभोवतीची प्रेक्षागृहे बहुतांश रिकामी आहेत आणि डावीकडे पार्श्वभूमीत एक मोठी इमारत आहे| [[लॉर्ड्स]]ने अंतिम सामन्याचे पाच वेळा यजमानपद भूषवले आहे.]] पहिला आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामना २१ जून १९७५ रोजी [[लॉर्ड्स]] येथे ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यात खेळवण्यात आला. वेस्ट इंडीजचा कर्णधार [[क्लाइव्ह लॉईड]] संघाची धावसंख्या ५०/३ असताना पाचव्या क्रमांकावर फलंदाजीस आला आणि त्याने [[शतक (क्रिकेट)|शतकासह]] [[सामनावीर]] कामगिरी केली.<ref name=final1975>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65049.html | title = Prudential World Cup –1975 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९७५ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120112103612/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65049.html | archive-date = १२ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref><ref>{{Cite web| url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2596900/2596985.stm| title = Clive Lloyd – 1975| trans-title = क्लाइव्ह लॉईड – १९७५ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]]| publisher = [[बीबीसी]]| access-date = ९ जानेवारी २०१२| date = ३ जानेवारी २००३| archive-url = https://web.archive.org/web/20110220180104/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2596900/2596985.stm| archive-date = २० फेब्रुवारी २०११| url-status = live}}</ref> त्याने [[रोहन कन्हाई]]सोबत चौथ्या गड्यासाठी १४९ धावांची भागीदारी केली.<ref>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html?innings=1;view=fow| title = Prudential World Cup, 1975 – Fall of wickets and partnerships| trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक, १९७५ – गडी बाद होण्याचा क्रम आणि भागीदाऱ्या | access-date = ९ जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110204195837/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html?innings=1%3Bview%3Dfow| archive-date = ४ फेब्रुवारी २०११}}</ref> [[कीथ बॉइस]]ने वेगवान ३४ धावा जोडल्या आणि ऑस्ट्रेलियासमोर ६० षटकांत विजयासाठी २९२ धावांचे लक्ष्य ठेवण्यात आले. प्रत्युत्तरात [[ॲलन टर्नर]]ने ५४ चेंडूंत ४० धावा केल्या आणि ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार [[इयान चॅपल]]ने ९३ चेंडूंत ६२ धावा केल्या. पाच [[धावचीत]] झालेल्या फलंदाजांमुळे ऑस्ट्रेलियाने आपल्या डावात "स्वतःच्या पतनाला स्वतःच हातभार लावला" आणि वेस्ट इंडीजने १७ धावांनी विजय मिळवून पहिले क्रिकेट विश्वविजेतेपद पटकावले.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150279.html | title = The Prudential World Cup Final, 1975 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक अंतिम सामना, १९७५ | first = Norman | last = Preston | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | date = १२ जानेवारी २००६ | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140714153333/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150279.html | archive-date = १४ जुलै २०१४ | url-status = live }}</ref> चार वर्षांनंतर वेस्ट इंडीज पुन्हा अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरला. यावेळी त्यांचा सामना [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]शी झाला आणि सलग दुसऱ्या स्पर्धेत अंतिम सामना लॉर्ड्स येथे खेळवण्यात आला. [[व्हिव्ह रिचर्ड्स]]च्या नाबाद १३८ धावा आणि [[कोलिस किंग]]च्या साथीने पाचव्या गड्यासाठी झालेल्या १३९ धावांच्या भागीदारीमुळे,<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html?innings=1;view=fow | title = Prudential World Cup, 1979 – Fall of wickets and partnerships | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक, १९७९ – गडी बाद होण्याचा क्रम आणि भागीदाऱ्या | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110204195842/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html?innings=1%3Bview%3Dfow | archive-date = ४ फेब्रुवारी २०११ }}</ref> [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]ने [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]समोर ६० षटकांत विजयासाठी २८७ धावांचे लक्ष्य ठेवले.<ref name=final1979>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65063.html | title = Prudential World Cup – 1979 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९७९ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111210105052/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65063.html | archive-date = १० डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> [[माइक ब्रेअर्ली]] आणि [[जॉफ्री बॉयकॉट]] यांच्यातील फलदायी पण संथ सलामीच्या भागीदारीने इंग्लंडला १२९ धावांपर्यंत पोहोचवले; बॉयकॉटला दुहेरी आकडा गाठण्यासाठी १७ षटके लागली.<ref name=alm1979>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150321.html | title = Prudential World Cup final, 1979 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक अंतिम सामना, १९७९ | first = Norman | last = Preston | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140717120141/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150321.html | archive-date = १७ जुलै २०१४ | url-status = live }}</ref> मात्र ब्रेअर्ली बाद झाल्यानंतर [[ग्रॅहाम गूच]] आणि [[डेरेक रॅन्डल]] यांनीच वेस्ट इंडीजच्या गोलंदाजीवर "थोडक्यात आक्रमण" केले,<ref name=alm1979/> त्यानंतर इंग्लंडची फलंदाजी ढासळली आणि [[जोएल गार्नर]]ने अकरा चेंडूंत पाच बळी घेतले.<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2597300/2597337.stm | title = Clive Lloyd –1979 | trans-title = क्लाइव्ह लॉईड – १९७९ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | date = ३ जानेवारी २००३ | archive-url = https://web.archive.org/web/20121008105135/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2597300/2597337.stm | archive-date = ८ ऑक्टोबर २०१२ | url-status = live }}</ref> इंग्लंडचा डाव १९४ धावांवर संपुष्टात आला आणि वेस्ट इंडीजने ९२ धावांनी विजय मिळवून सलग दुसरे विजेतेपद पटकावले.<ref name=alm1979/> लॉर्ड्सने जून १९८३ मध्ये [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|तिसऱ्या विश्वचषकाच्या]] अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवले; हा वेस्ट इंडीजचा सलग तिसरा अंतिम सामना होता. यावेळी २४,६०९ प्रेक्षकांसमोर त्यांचा सामना भारताशी झाला.<ref name=alm1983>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150434.html | title = India defy the odds | trans-title = भारताने प्रतिकूल शक्यतांवर मात केली | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | date = २ जून २००८ | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20120105024443/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150434.html | archive-date = ५ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> [[सुनील गावसकर]] डावाच्या सुरुवातीलाच दोन धावांवर बाद झाला आणि फक्त [[कृष्णम्माचारी श्रीकांत]]ने तीसपेक्षा अधिक धावा केल्या;<ref name=final1983>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/wc1983/engine/match/65090.html | title = Prudential World Cup – 1983 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९८३ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120105014250/http://www.espncricinfo.com/wc1983/engine/match/65090.html | archive-date = ५ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> [[अँडी रॉबर्ट्स]]ने वेस्ट इंडीजसाठी तीन बळी घेतले आणि भारताचा डाव १८३ धावांत संपुष्टात आला.<ref name=final1983/> त्यानंतर [[मदनलाल]]ने व्हिव्ह रिचर्ड्स, [[डेसमंड हेन्स]] आणि [[लॅरी गोम्स]] यांना एकूण सहा धावांच्या अंतरात बाद केल्यानंतर वेस्ट इंडीजचा डाव १४० धावांत आटोपला आणि भारताने ४३ धावांनी विजय मिळवून विजेतेपद पटकावले.<ref name=alm1983/> भारत आणि पाकिस्तानने १९८७ स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवले; अंतिम सामना [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] यांच्यात झाला. दोन्ही संघांचा हा दुसरा अंतिम सामना होता आणि दोघेही पहिले विजेतेपद मिळवण्याच्या प्रयत्नात होते. ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला; [[डेव्हिड बून]]ने १२५ चेंडूंत ७५ धावा केल्या, तर [[माइक व्हेलेटा]]ने ३१ चेंडूंत जलद ४५ धावा केल्या. त्यामुळे यावेळी ५० षटकांनंतर ऑस्ट्रेलियाने २५३/५ धावा केल्या.<ref name=final1987>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html | title = Reliance World Cup – 1987/88 | trans-title = रिलायन्स विश्वचषक – १९८७/८८ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120107061647/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html | archive-date = ७ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> सुमारे ७०,००० प्रेक्षकांसमोर इंग्लंडच्या मधल्या फळीतील [[बिल ॲथी]], [[माइक गॅटिंग]] आणि [[ॲलन लॅम्ब]] यांनी काही प्रतिकार केला, परंतु शेवटच्या षटकात विजयासाठी १७ धावांची गरज असताना इंग्लंड लक्ष्यापासून कमी पडला आणि ७ धावांनी पराभूत झाला.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150655.html | title = 1987–88 World Cup – Final | trans-title = १९८७-८८ विश्वचषक – अंतिम सामना | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20150404084846/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150655.html | archive-date = ४ एप्रिल २०१५ | url-status = live }}</ref> १९९२ स्पर्धेचे ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड यांनी संयुक्त यजमानपद भूषवले. इंग्लंड आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] यांच्यातील पहिलावहिला [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र]] अंतिम सामना ऑस्ट्रेलियातील [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] येथे खेळवण्यात आला. पहिल्यांदाच अंतिम सामन्यात खेळणाऱ्या पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. [[डेरेक प्रिंगल]]ने सुरुवातीला दोन बळी घेतल्यानंतरही पाकिस्तानी फलंदाज [[इम्रान खान]] आणि [[जावेद मियांदाद]] यांनी तिसऱ्या गड्यासाठी १३९ धावांची भागीदारी केली. [[इंझमाम उल-हक]] आणि [[वासिम अक्रम]] या दोघांनीही चेंडूपेक्षा जास्त धावगतीने तीसपेक्षा अधिक धावा केल्या आणि पाकिस्तानने ५० षटकांत २४९/६ धावा केल्या.<ref name=final1992>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65156.html | title = Benson & Hedges World Cup – 1991/92 | trans-title = बेन्सन अँड हेजेस विश्वचषक – १९९१/९२ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111222221823/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65156.html | archive-date = २२ डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> ८७,००० हून अधिक प्रेक्षकांनी सामनावीर वासिम अक्रमला इंग्लंडचे तीन बळी घेताना पाहिले. त्यात अष्टपैलू [[इयान बॉथम]]चा शून्यावर घेतलेला बळीही होता; त्याआधी [[ग्रेम हिक]] "गुगलीमुळे चकित" झाला होता.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150903.html | title = Benson & Hedges World Cup 1991–92 final | trans-title = बेन्सन अँड हेजेस विश्वचषक १९९१-९२ अंतिम सामना | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111217080645/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150903.html | archive-date = १७ डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> इंग्लंडचा डाव २२७ धावांत संपुष्टात आला आणि पाकिस्तानने २२ धावांनी विजय मिळवला.<ref name=final1992/> भारत, पाकिस्तान आणि श्रीलंका यांनी १९९६ स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. श्रीलंकेचा हा पहिलाच अंतिम सामना होता आणि दुसऱ्या दिवस-रात्र सामन्यात त्यांचा सामना १९८७ च्या विजेत्या ऑस्ट्रेलियाशी झाला. नाणेफेक जिंकल्यानंतर [[अर्जुन रणतुंगा]]ने [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] येथे ऑस्ट्रेलियाला फलंदाजीस पाठवले. कर्णधार [[मार्क टेलर]] आणि [[रिकी पाँटिंग]] यांनी दुसऱ्या गड्यासाठी १०१ धावांची भागीदारी केली आणि ऑस्ट्रेलियाने ५० षटकांत २४१/७ धावा केल्या.<ref name=final1996>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html| title = Wills World Cup – Final – Australia v Sri Lanka| trans-title = विल्स विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलंका | access-date = १० जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20131004132812/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html| archive-date = ४ ऑक्टोबर २०१३| url-status = live}}</ref> सामनावीर [[अरविंद डि सिल्व्हा]]च्या शतकाला [[असंका गुरुसिन्हा]] आणि रणतुंगा यांच्यासोबतच्या भागीदाऱ्यांची साथ मिळाली. त्यामुळे श्रीलंकेने २२ चेंडू आणि ७ गडी शिल्लक ठेवून लक्ष्य गाठले आणि अंतिम सामन्यातील आपला पहिला विजय नोंदवला. अंतिम सामना पाकिस्तानमध्ये खेळवला गेला असला तरी यजमान देशाने विजेतेपद जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती. तसेच दुसऱ्यांदा फलंदाजी करणारा संघ विजयी ठरण्याचीही ही पहिलीच वेळ होती.<ref name=final1996/> [[File:Gilly Adam Gilchrist 100.jpg|right|thumb|upright|alt=पांढऱ्या क्रिकेट गणवेशात आणि बॅगी ग्रीन टोपी घातलेला ॲडम गिलख्रिस्ट डावा हात हनुवटीवर ठेवून उभा आहे|ऑस्ट्रेलियाच्या [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]ने सलग तीन अंतिम सामन्यांत फलंदाजीने महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.]] [[File:Glenn McGrath 01 crop 2.jpg|thumb|180px|ऑस्ट्रेलियाच्या [[ग्लेन मॅकग्रा]]ने चार विश्वचषक अंतिम सामन्यांत सातत्याने गोलंदाजी आक्रमणाचे नेतृत्व केले आणि ऑस्ट्रेलियाच्या सर्वात यशस्वी विश्वचषक काळात महत्त्वाचे बळी मिळवले.]] ऑस्ट्रेलियाच्या "विश्वचषकावरील १२ वर्षांच्या वर्चस्वाच्या काळाची" सुरुवात १९९९ स्पर्धेपासून झाली,<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547872.html | title = Rollercoaster riders | trans-title = रोलरकोस्टर रायडर्स | first = Brydon | last = Coverdale | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | date = ५ जानेवारी २०१२ | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120109144332/http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547872.html | archive-date = ९ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> ज्याचे यजमानपद इंग्लंडने चौथ्यांदा भूषवले. लॉर्ड्सवरील "एकतर्फी" अंतिम सामन्यात,<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2650000/newsid_2652800/2652867.stm | title = Paul Reiffel – 1999 | trans-title = पॉल राइफल – १९९९ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = १० जानेवारी २०१२ | date = १३ जानेवारी २००३ | archive-url = https://web.archive.org/web/20121113182017/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2650000/newsid_2652800/2652867.stm | archive-date = १३ नोव्हेंबर २०१२ | url-status = live }}</ref> [[शेन वॉर्न]]च्या चार बळींमुळे पाकिस्तानचा डाव १३२ धावांत संपुष्टात आला आणि त्यांच्या ११ षटकांची फलंदाजी बाकी होती.<ref name=final1999>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html| title = ICC World Cup – Final – Australia v Pakistan| trans-title = आयसीसी विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पाकिस्तान | access-date = १० जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20120110171003/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html| archive-date = १० जानेवारी २०१२| url-status = live}}</ref> [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]च्या वेगवान अर्धशतकाला [[मार्क वॉ]], पाँटिंग आणि [[डॅरन लिहमन]] यांची साथ मिळाली आणि ऑस्ट्रेलियाने अवघ्या २० पेक्षा थोड्या अधिक षटकांत लक्ष्य गाठून आठ गडी राखून विजय मिळवला.<ref name=final1999/> २००३ स्पर्धेला दक्षिण आफ्रिका, केन्या आणि झिम्बाब्वे असे तीन संयुक्त यजमान होते. जोहान्सबर्गमधील [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]] येथे ऑस्ट्रेलिया आणि भारत यांच्यात दिवस-रात्र अंतिम सामना खेळवण्यात आला. गिलख्रिस्ट आणि [[मॅथ्यू हेडन]] यांनी डावाची सुरुवात करत शतकी भागीदारी केली, त्यानंतर पाँटिंग आणि [[डेमियन मार्टिन]] यांनी नाबाद २३४ धावांची भागीदारी करून विश्वचषक अंतिम सामन्यातील कोणत्याही गड्यासाठीची सर्वोच्च भागीदारी नोंदवली.<ref name=partner>{{Cite web | url = http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;final_type=1;template=results;trophy=12;type=fow;view=innings | title = Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Partnership records | trans-title = आकडेवारी / स्टॅट्सगुरू / एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय / भागीदारी विक्रम | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150912082952/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2%3Bfilter%3Dadvanced%3Bfinal_type%3D1%3Btemplate%3Dresults%3Btrophy%3D12%3Btype%3Dfow%3Bview%3Dinnings | archive-date = १२ सप्टेंबर २०१५ }}</ref> ऑस्ट्रेलियाने पूर्ण ५० षटके फलंदाजी करत विश्वचषक अंतिम सामन्याच्या इतिहासातील सर्वोच्च ३५९/२ धावसंख्या उभारली.<ref name=final2003>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html | title = ICC World Cup – Final – Australia v India | trans-title = आयसीसी विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध भारत | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20150428100407/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html | archive-date = २८ एप्रिल २०१५ | url-status = live }}</ref> स्पर्धेचा सर्वोत्तम खेळाडू [[सचिन तेंडुलकर]] भारताच्या प्रत्युत्तरातील पहिल्याच षटकात बाद झाला, मात्र [[वीरेंद्र सेहवाग]] आणि [[राहुल द्रविड]] यांनी चौथ्या गड्यासाठी ८८ धावांची भागीदारी केली. तथापि, द्रविड बाद झाल्यानंतर भारताची फलंदाजी कोसळली आणि जवळपास ११ षटके शिल्लक असताना भारताचा डाव २३४ धावांत संपुष्टात आला. त्यामुळे ऑस्ट्रेलियाने १२५ धावांनी विजय मिळवला.<ref name=final2003/> बार्बाडोसमधील [[केन्सिंग्टन ओव्हल]] येथे झालेला २००७ चा अंतिम सामना पावसामुळे दोन तास विलंबाने सुरू झाल्याने प्रत्येकी ३८ षटकांचा करण्यात आला.<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6599659.stm | title = Final: Australia v Sri Lanka | trans-title = अंतिम सामना: ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलंका | first = Oliver | last = Brett | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = १० जानेवारी २०१२ | date = २८ एप्रिल २००७ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131002214726/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6599659.stm | archive-date = २ ऑक्टोबर २०१३ | url-status = live }}</ref> ऑस्ट्रेलियाच्या गिलख्रिस्टने १४३ पेक्षा अधिक [[स्ट्राइक रेट]]ने विश्वचषक अंतिम सामन्यातील सर्वात वेगवान शतक केले आणि हेडनसोबतची त्याची सलामीची भागीदारी विश्वचषकाच्या इतिहासातील पहिल्या गड्यासाठीची सर्वात मोठी भागीदारी ठरली.<ref name=partner/> ऑस्ट्रेलियाने प्रति षटक सरासरी ७.३९ धावांच्या वेगाने २८१/४ धावा केल्या.<ref name=final2007>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/match/247507.html | title = ICC World Cup Final 2006/07 | trans-title = आयसीसी विश्वचषक अंतिम सामना २००६/०७ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120111151822/http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/match/247507.html | archive-date = ११ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> प्रत्युत्तरात [[सनत जयसूर्या]] आणि [[कुमार संघकारा]] यांनी दुसऱ्या गड्यासाठी ११६ धावा जोडल्या, परंतु [[चामरा सिल्वा]] हा २० पेक्षा अधिक धावा करणारा एकमेव इतर फलंदाज ठरला आणि श्रीलंकेची फलंदाजी ढासळली. आणखी एका पावसाच्या व्यत्ययानंतर [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] सुधारित लक्ष्य ठरवण्यात आले आणि श्रीलंकेने निर्धारित षटकांत २१५/८ धावा केल्या. ऑस्ट्रेलियाने ५३ धावांनी विजय मिळवत सलग तिसरा विश्वचषक जिंकला.<ref name=final2007/> [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], भारत आणि श्रीलंका यांनी २०११ स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवले,<ref>{{Cite web | url = http://www.cricknews.net/2015/02/icc-cricket-world-cup-2011-complete.html | title = ICC Cricket World Cup 2011 | trans-title = आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक २०११ | access-date = ६ फेब्रुवारी २०१५ | work = क्रिकेट न्यूज | archive-url = https://web.archive.org/web/20150206130539/http://www.cricknews.net/2015/02/icc-cricket-world-cup-2011-complete.html | archive-date = ६ फेब्रुवारी २०१५ | url-status = dead }}</ref> आणि भारत व श्रीलंका यांच्यातील अंतिम सामना [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] येथे झाला. शेवटच्या १० षटकांत ९१ धावा करत,<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/9444277.stm | title = India power past Sri Lanka to Cricket World Cup triumph | trans-title = भारताने श्रीलंकेवर मात करून क्रिकेट विश्वचषक जिंकला | date = २ एप्रिल २०११ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | publisher = [[बीबीसी]] | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | first = Sam | last = Sheringham | archive-url = https://web.archive.org/web/20120123061530/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9444277.stm | archive-date = २३ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> श्रीलंकेने २७४/६ धावा केल्या; [[माहेला जयवर्दने]]ने नाबाद १०३ धावा करत सर्वाधिक धावा केल्या.<ref name=final2011>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html | title = ICC World Cup Final 2010/11 | trans-title = आयसीसी विश्वचषक अंतिम सामना २०१०/११ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20110416043712/http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html | archive-date = १६ एप्रिल २०११ | url-status = live }}</ref> भारतीय डावाच्या दुसऱ्याच चेंडूवर सेहवाग [[पायचीत]] होऊन [[लसिथ मलिंगा]]च्या गोलंदाजीवर बाद झाला; लवकरच तेंडुलकरही बाद झाला. मात्र [[गौतम गंभीर]]च्या ९७ आणि [[महेंद्र सिंह धोनी]]च्या नाबाद ९१ धावांमुळे भारताने १० चेंडू शिल्लक ठेवून लक्ष्य गाठले. हा सामना जिंकून भारत मायदेशात अंतिम सामना जिंकणारा पहिला संघ ठरला.<ref name=final2011/> [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] येथे झालेला २०१५ चा अंतिम सामना यजमान ऑस्ट्रेलियाने जिंकला. त्यांच्या वेगवान गोलंदाजांनी न्यू झीलंडच्या फलंदाजीला उद्ध्वस्त केले; मिचेल स्टार्कने ब्रेंडन मॅककलमला शून्यावर त्रिफळाचीत केले, तर मिचेल जॉन्सनने तीन बळी घेतले. ग्रँट इलियटच्या प्रयत्नांनंतरही न्यू झीलंडचा डाव १८३ धावांत संपुष्टात आला. [[स्टीव स्मिथ]] आणि [[मायकेल क्लार्क]] यांनी अर्धशतके झळकावली आणि ऑस्ट्रेलियाने आपला पाचवा विश्वचषक जिंकला. चार वर्षांनंतर, [[लॉर्ड्स]] येथे झालेला २०१९ चा अंतिम सामना यजमान इंग्लंडने जिंकला. २७ वर्षांनंतर प्रथमच अंतिम सामना खेळणाऱ्या इंग्लंडने न्यू झीलंडचा पराभव करून चषक जिंकला. नियमित खेळानंतर आणि त्यानंतर संघांना वेगळे करण्यासाठी खेळवण्यात आलेल्या एका षटकाच्या '[[सुपर ओव्हर]]'नंतरही दोन्ही संघ बरोबरीत राहिल्याने, सामन्यात मारलेल्या सीमारेषांच्या संख्येच्या आधारे अंतिम सामन्याचा निकाल ठरवण्यात आला. या सामन्यानंतर अंतिम फेरीतील संघांना वेगळे करण्याची ही पद्धत [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|आयसीसी]]ने बदलली आणि संघांमध्ये निकाल लागेपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवत राहण्याची पद्धत स्वीकारली. [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]] येथे झालेल्या २०२३ च्या अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने ४२ चेंडू शिल्लक ठेवून ६ गडी राखून विजय मिळवला. ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम गोलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. भारताने ५० षटकांत २४० धावा केल्या आणि ऑस्ट्रेलियाने ४ गडी गमावून २४१ धावा करत विक्रमी सहाव्यांदा क्रिकेट विश्वचषक जिंकला. ==अंतिम सामन्यांची यादी== {|class="wikitable" |+अंतिम सामन्यांच्या यादीतील चिन्हांचे स्पष्टीकरण |- | bgcolor="#ddeeff" | {{dagger|अंतिम सामना [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र सामना]] म्हणून खेळवण्यात आला}} |अंतिम सामना [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र सामना]] म्हणून खेळवण्यात आला. |- | bgcolor="#f8eaba" | ‡ अंतिम सामन्याचा निकाल [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] ठरवण्यात आला |अंतिम सामन्याचा निकाल [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] ठरवण्यात आला. |} * ‘वर्ष’ स्तंभात विश्वचषक आयोजित झालेल्या वर्षाचा उल्लेख आहे आणि तो त्या स्पर्धेवरील लेखाशी जोडलेला आहे. * ‘निकाल’ स्तंभातील दुवे त्या स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यावरील लेखाकडे निर्देश करतात. * ‘विजेता’ आणि ‘उपविजेता’ स्तंभातील दुवे संबंधित देशांच्या लेखांऐवजी त्या देशांच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघांच्या लेखांकडे निर्देश करतात. {| class="sortable wikitable plainrowheaders" style="text-align: left;" |+पुरुष क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामने !वर्ष !विजेता !विजेत्याची धावसंख्या !विजयाचे<br />अंतर !उपविजेता !उपविजेत्याची धावसंख्या !अंतिम सामन्याचे मैदान !प्रेक्षकसंख्या |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]] |{{cr|West Indies}} |<small>२९१/८ (६० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५ - अंतिम सामना|१७ धावा]]<ref name=final1975/> |{{cr|AUS}} |<small>२७४ सर्वबाद (५८.४ षटके)</small> | rowspan="3" |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड | २४,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]] |{{cr|West Indies}} |<small>२८६/९ (६० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९ - अंतिम सामना|९२ धावा]]<ref name=final1979/> |{{cr|ENG}} |<small>१९४ सर्वबाद (५१ षटके)</small>|| ३२,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|१९८३]] |{{cr|India}} |<small>१८३ सर्वबाद (५५व्या षटकात)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३ - अंतिम सामना|४३ धावा]]<ref name=final1983/> |{{cr|West Indies}} |<small>१४० सर्वबाद (५२ षटके)</small>|| ३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७|१९८७]] |{{cr|Australia}} |<small>२५३/५ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७ - अंतिम सामना|७ धावा]]<ref name=final1987/> |{{cr|ENG}} |<small>२४६/८ (५० षटके)</small> |[[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]], भारत | ९५,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२|१९९२]] |{{cr|Pakistan}} |<small>२४९/६ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२ - अंतिम सामना|२२ धावा]]<ref name=final1992/> |{{cr|ENG}} |<small>२२७ सर्वबाद (४९.२ षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान|एमसीजी]], [[मेलबर्न]], ऑस्ट्रेलिया {{dagger}} | ८७,१८२ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]] |{{cr|Sri Lanka}} |<small>२४५/३ (४६.२ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६ - अंतिम सामना|७ गडी]]<ref name=final1996/> |{{cr|AUS}} |<small>२४१/७ (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]], पाकिस्तान {{dagger}} | ६२,६४५ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]] |{{cr|Australia}} |<small>१३३/२ (२०.१ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९ - अंतिम सामना|८ गडी]]<ref name=final1999/> |{{cr|PAK}} |<small>१३२ सर्वबाद (३९ षटके)</small> |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड | ३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]] |{{cr|Australia}} |<small>३५९/२ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २००३ - अंतिम सामना|१२५ धावा]]<ref name=final2003/> |{{cr|IND}} |<small>२३४ सर्वबाद (३९.२ षटके)</small> |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स]], [[जोहान्सबर्ग]], दक्षिण आफ्रिका | ३२,८२७ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]] |{{cr|Australia}} |<small>२८१/४ (३८ षटके)</small> |style="background:#F8EABA"|[[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|५३ धावा]] ‡<ref name=final2007/> |{{cr|SRI}} |<small>२१५/८ (३६ षटके)</small> |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]], बार्बाडोस | २८,१०८ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०११|२०११]] |{{cr|India}} |<small>२७७/४ (४८.२ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - अंतिम सामना|६ गडी]]<ref name=final2011/> |{{cr|SRI}} |<small>२७४/६ (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]], भारत {{dagger}} | ३३,०००<ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Alan |title=India Wins 2011 Cricket World Cup |trans-title=भारताने २०११ क्रिकेट विश्वचषक जिंकला |url=https://www.theatlantic.com/photo/2011/04/india-wins-2011-cricket-world-cup/100038/ |access-date=२ मे २०२५ |work=द अटलांटिक |date=४ एप्रिल २०११ |language=en}}</ref> |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५|२०१५]] |{{cr|Australia}} |<small>१८६/३ (३३.१ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५ - अंतिम सामना|७ गडी]]<ref>{{cite web |title=Final (D/N), ICC Cricket World Cup at Melbourne, Mar 29 2015 |trans-title=अंतिम सामना (दिवस/रात्र), आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक, मेलबर्न, २९ मार्च २०१५ |url=https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656495/australia-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |publisher=[[ईएसपीएन]] |access-date=१८ जुलै २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626192341/https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656495/australia-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 |archive-date=२६ जून २०१९ |url-status=live }}</ref> |{{cr|NZL}} |<small>१८३ सर्वबाद (४५ षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान|एमसीजी]], [[मेलबर्न]], ऑस्ट्रेलिया {{dagger}} | ९३,०१३ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९|२०१९]] |{{cr|ENG}} |<small>२४१ सर्वबाद (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९ - अंतिम सामना|<small>टायब्रेक: ९ बाउंड्री</small>]] |{{cr|NZL}} |<small>२४१/८ (५० षटके)</small> |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड |३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३]] |{{cr|Australia}} |<small>२४१/४ (४३ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३ - अंतिम सामना|६ गडी]] |{{cr|India}} |<small>२४० सर्वबाद (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff" | [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]], भारत {{dagger}} | ९२,४५३<ref>{{cite news |last1=Martin |first1=Ali |title=Australia have reached 'pinnacle' with sixth World Cup, says Pat Cummins |trans-title=सहाव्या विश्वचषकासह ऑस्ट्रेलिया शिखरावर पोहोचला आहे, पॅट कमिन्सचे मत |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/19/australia-reach-pinnacle-with-sixth-world-cup-win-says-pat-cummins |access-date=२० नोव्हेंबर २०२३ |work=द गार्डियन |date=१९ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> |} ==देशानुसार निकाल== {| class="sortable wikitable plainrowheaders" ! scope="col" width="130"| राष्ट्रीय संघ ! scope="col" | विजेते ! scope="col" class="unsortable" |विजेतेपदाची वर्षे ! scope="col" | उपविजेते ! scope="col" class="unsortable" |उपविजेतेपदाची वर्षे |- ! scope="row" | {{cr|Australia}} | align="center" | ६ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७|१९८७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५|२०१५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३]] | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]] |- ! scope="row"| {{cr|India}} | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|१९८३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०११|२०११]] | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३]] |- ! scope="row" | {{cr|West Indies}} | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]] | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|१९८३]] |- ! scope="row" | {{cr|England}} | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९|२०१९]] | align="center" | ३ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७|१९८७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२|१९९२]] |- ! scope="row"| {{cr|Sri Lanka}} | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]] | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०११|२०११]] |- ! scope="row" | {{cr|Pakistan}} | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२|१९९२]] | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]] |- ! scope="row"| {{cr|NZ}} | align="center" | ० | - | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५|२०१५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९|२०१९]] |- |} ==संदर्भ== {{notelist}} {{reflist}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.icc-cricket.com/ अधिकृत आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905205125/http://www.icc-cricket.com/ |date=2008-09-05 }} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक|फायनल]] [[वर्ग:क्रिकेट सामन्यांच्या याद्या|क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामने|*]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषकाशी संबंधित याद्या|फायनल]] 1tgvu8q4t3tj7kepve8n2tcurljqmuq 2718769 2718734 2026-10-11T05:58:04Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनली → झाली using [[Project:AWB|AWB]] 2718769 wikitext text/x-wiki {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा साइडबार}} [[File:ICC Cricket World Cup Trophy.jpg|thumb|[[क्रिकेट विश्वचषक ट्रॉफी]]]] [[क्रिकेट विश्वचषक|आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] ही १९७५ मध्ये सुरू झालेली आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे.<ref>{{Cite web | url = http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/cwc_history.php | title = ICC CWC History | trans-title = आयसीसी क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास | publisher = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | access-date = ३० नोव्हेंबर २०११ | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20111121195448/http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/cwc_history.php | archive-date = २१ नोव्हेंबर २०११ }}</ref> या खेळाची जागतिक प्रशासकीय संस्था असलेल्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेच्या (आयसीसी) सदस्य देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ या स्पर्धेत भाग घेतात.<ref name=espn>{{cite web|url=http://espn.go.com/extra/cricket/topics//page/icc-cricket-world-cup|publisher=[[ईएसपीएन]]|title=ICC Cricket World Cup|trans-title=आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक|access-date=१० जानेवारी २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209203339/http://espn.go.com/extra/cricket/topics//page/icc-cricket-world-cup|archive-date=९ फेब्रुवारी २०१२|url-status=dead}}</ref> ही स्पर्धा साधारणपणे दर चार वर्षांनी आयोजित केली जाते. सर्वात अलीकडे भारताने यजमानपद भूषवलेल्या [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३ क्रिकेट विश्वचषकात]] ऑस्ट्रेलियाने भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले. सध्याची ट्रॉफी १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आली. ती कायम आयसीसीकडेच राहते आणि विजेत्या संघाला तिची प्रतिकृती दिली जाते.<ref name=cwctrophy>{{cite web|title=Big money for winner of World Cup 2007 |trans-title=विश्वचषक २००७ च्या विजेत्यासाठी मोठी बक्षीस रक्कम |url=http://www.dailynews.lk/2007/04/11/spo01.asp |access-date=१२ जानेवारी २०१२ |work=डेली न्यूज |date=११ एप्रिल २००७ |first=Elmo |last=Rodrigopulle |publisher=श्रीलंका मंत्रिमंडळ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019054344/http://www.dailynews.lk/2007/04/11/spo01.asp |archive-date=१९ ऑक्टोबर २०१२ }}</ref><ref name=lk2007>{{cite web|title=Battle for World cricket supremacy |trans-title=जागतिक क्रिकेटमधील वर्चस्वासाठी लढत |url=http://www.dailynews.lk/2007/04/28/fea53.asp |first=Lionel |last=Wijesiri |access-date=१२ जानेवारी २०१२ |work=डेली न्यूज |date=२८ एप्रिल २०११ |publisher=श्रीलंका मंत्रिमंडळ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019054522/http://www.dailynews.lk/2007/04/28/fea53.asp |archive-date=१९ ऑक्टोबर २०१२ }}</ref> २०१९ आणि २०२३ विश्वचषकांसाठी यजमान देश आणि इतर सात सर्वोच्च मानांकन असलेले देश विश्वचषकासाठी आपोआप पात्र ठरतात, तर [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|आयसीसीचे सहयोगी आणि संलग्न सदस्य]] असलेल्या इतर देशांना [[आयसीसी विश्वचषक पात्रता सामने|विश्वचषक पात्रता स्पर्धेत]] खेळावे लागते. अद्याप कोणताही सहयोगी सदस्य अंतिम सामन्यात पोहोचलेला नसला, तरी [[केन्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|केन्या]] २००३ मध्ये उपांत्य फेरीत पोहोचला होता.<ref name=th2007>{{cite web|title=Outsiders seek to prove their worth|trans-title=बाहेरील संघ आपली क्षमता सिद्ध करण्याच्या प्रयत्नात|url=http://www.hindu.com/2007/03/04/stories/2007030401711700.htm|access-date=१२ जानेवारी २०१२|work=[[द हिंदू]]|location=चेन्नई|publisher=द हिंदू समूह|date=४ मार्च २००७|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919134406/http://www.hindu.com/2007/03/04/stories/2007030401711700.htm|archive-date=१९ सप्टेंबर २०११|url-status=dead}}</ref> [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] हा स्पर्धेच्या इतिहासातील सर्वात यशस्वी संघ असून त्याने सहा स्पर्धा जिंकल्या आहेत आणि दोन वेळा उपविजेतेपद मिळवले आहे.<ref name=espncr1>{{cite web|title=World Cup / Records / Series results|trans-title=विश्वचषक / विक्रम / मालिका निकाल|url=http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/team/series_results.html?id=12;type=trophy|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]|publisher=[[ईएसपीएन]]|access-date=४ एप्रिल २०११|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110227112333/http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/team/series_results.html?id=12%3Btype%3Dtrophy|archive-date=२७ फेब्रुवारी २०११}}</ref> दोन वेळा संघांनी सलग स्पर्धा जिंकल्या आहेत: [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]ने पहिल्या दोन स्पर्धा ([[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]]) जिंकल्या, तर ऑस्ट्रेलियाने सलग तीन स्पर्धा ([[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]]) जिंकल्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वाधिक अंतिम सामने खेळले आहेत (तेरा पैकी आठ: [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५ - अंतिम सामना|१९७५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७ - अंतिम सामना|१९८७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९ - अंतिम सामना|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३ - अंतिम सामना|२००३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|२००७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५ - अंतिम सामना|२०१५]] आणि [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३ - अंतिम सामना|२०२३]]). [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]ने सर्वाधिक विश्वचषक अंतिम सामने गमावले असून, २०१९ स्पर्धेत विजय मिळवण्यापूर्वीच्या तिन्ही अंतिम सामन्यांत तो उपविजेता ठरला होता.<ref name="WCHistory">{{Cite web|url=http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|first=Martin|last=Williamson|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]|publisher=[[ईएसपीएन]]|title=The World Cup – A brief history|trans-title=विश्वचषक – संक्षिप्त इतिहास|access-date=४ एप्रिल २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328095116/http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|archive-date=२८ मार्च २००८|url-status=live}}</ref><ref name=fox>{{cite web|title=A history of the Cricket World Cup from 1975 to 2007|trans-title=१९७५ ते २००७ या काळातील क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास|url=http://www.foxsports.com.au/cricket/cricket-world-cup-2011/a-history-of-the-cricket-world-cup-from-1975-to-2007/story-e6frf3ju-1226004599394|work=फॉक्स स्पोर्ट्स|first=Manoj|last=Vatsyayana|date=१४ फेब्रुवारी २०११|access-date=४ एप्रिल २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006065716/http://www.foxsports.com.au/cricket/cricket-world-cup-2011/a-history-of-the-cricket-world-cup-from-1975-to-2007/story-e6frf3ju-1226004599394|archive-date=६ ऑक्टोबर २०१२|url-status=live}}</ref> किमान एका क्रिकेट विश्वचषकासाठी पात्र ठरलेल्या वीस संघांपैकी सात संघांनी स्पर्धेचा अंतिम सामना खेळला आहे.<ref name=participation>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12;type=trophy |publisher=[[ईएसपीएन]] |title=Records / World Cup / Result summary |trans-title=विक्रम / विश्वचषक / निकालांचा सारांश |access-date=४ एप्रिल २०११ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227115818/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12%3Btype%3Dtrophy |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०११ }}</ref> सात मैदानांनी अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवले आहे; त्यांपैकी केवळ दोन – लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] – यांनी एकापेक्षा अधिक अंतिम सामन्यांचे यजमानपद भूषवले आहे.<ref name=ht2011>{{cite web|title=Mumbai now also becomes cricket capital|trans-title=मुंबई आता क्रिकेटचीही राजधानी झाली|url=http://www.hindustantimes.com/Mumbai-now-also-becomes-cricket-capital/Article1-680397.aspx|access-date=१२ जानेवारी २०१२|work=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]|location=नवी दिल्ली|publisher=एचटी मीडिया लिमिटेड|date=२ एप्रिल २०११|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829002847/http://www.hindustantimes.com/Mumbai-now-also-becomes-cricket-capital/Article1-680397.aspx|archive-date=२९ ऑगस्ट २०११}}</ref> एकापेक्षा अधिक मैदानांवर विश्वचषक अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवणारा भारत हा एकमेव देश आहे; [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे १९८७ मध्ये, [[मुंबई]]च्या [[वानखेडे स्टेडियम]]वर २०११ मध्ये आणि [[अहमदाबाद]]मधील [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]]वर २०२३ मध्ये अंतिम सामने झाले. ==इतिहास== [[File:Lord's Cricket Ground Heath Streak.jpg|thumb|right|alt=निळे आकाश आणि काही ढग असलेल्या क्रिकेट मैदानाचे दृश्य; खेळपट्टीभोवतीची प्रेक्षागृहे बहुतांश रिकामी आहेत आणि डावीकडे पार्श्वभूमीत एक मोठी इमारत आहे| [[लॉर्ड्स]]ने अंतिम सामन्याचे पाच वेळा यजमानपद भूषवले आहे.]] पहिला आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामना २१ जून १९७५ रोजी [[लॉर्ड्स]] येथे ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यात खेळवण्यात आला. वेस्ट इंडीजचा कर्णधार [[क्लाइव्ह लॉईड]] संघाची धावसंख्या ५०/३ असताना पाचव्या क्रमांकावर फलंदाजीस आला आणि त्याने [[शतक (क्रिकेट)|शतकासह]] [[सामनावीर]] कामगिरी केली.<ref name=final1975>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65049.html | title = Prudential World Cup –1975 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९७५ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120112103612/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65049.html | archive-date = १२ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref><ref>{{Cite web| url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2596900/2596985.stm| title = Clive Lloyd – 1975| trans-title = क्लाइव्ह लॉईड – १९७५ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]]| publisher = [[बीबीसी]]| access-date = ९ जानेवारी २०१२| date = ३ जानेवारी २००३| archive-url = https://web.archive.org/web/20110220180104/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2596900/2596985.stm| archive-date = २० फेब्रुवारी २०११| url-status = live}}</ref> त्याने [[रोहन कन्हाई]]सोबत चौथ्या गड्यासाठी १४९ धावांची भागीदारी केली.<ref>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html?innings=1;view=fow| title = Prudential World Cup, 1975 – Fall of wickets and partnerships| trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक, १९७५ – गडी बाद होण्याचा क्रम आणि भागीदाऱ्या | access-date = ९ जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110204195837/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html?innings=1%3Bview%3Dfow| archive-date = ४ फेब्रुवारी २०११}}</ref> [[कीथ बॉइस]]ने वेगवान ३४ धावा जोडल्या आणि ऑस्ट्रेलियासमोर ६० षटकांत विजयासाठी २९२ धावांचे लक्ष्य ठेवण्यात आले. प्रत्युत्तरात [[ॲलन टर्नर]]ने ५४ चेंडूंत ४० धावा केल्या आणि ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार [[इयान चॅपल]]ने ९३ चेंडूंत ६२ धावा केल्या. पाच [[धावचीत]] झालेल्या फलंदाजांमुळे ऑस्ट्रेलियाने आपल्या डावात "स्वतःच्या पतनाला स्वतःच हातभार लावला" आणि वेस्ट इंडीजने १७ धावांनी विजय मिळवून पहिले क्रिकेट विश्वविजेतेपद पटकावले.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150279.html | title = The Prudential World Cup Final, 1975 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक अंतिम सामना, १९७५ | first = Norman | last = Preston | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | date = १२ जानेवारी २००६ | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140714153333/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150279.html | archive-date = १४ जुलै २०१४ | url-status = live }}</ref> चार वर्षांनंतर वेस्ट इंडीज पुन्हा अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरला. यावेळी त्यांचा सामना [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]शी झाला आणि सलग दुसऱ्या स्पर्धेत अंतिम सामना लॉर्ड्स येथे खेळवण्यात आला. [[व्हिव्ह रिचर्ड्स]]च्या नाबाद १३८ धावा आणि [[कोलिस किंग]]च्या साथीने पाचव्या गड्यासाठी झालेल्या १३९ धावांच्या भागीदारीमुळे,<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html?innings=1;view=fow | title = Prudential World Cup, 1979 – Fall of wickets and partnerships | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक, १९७९ – गडी बाद होण्याचा क्रम आणि भागीदाऱ्या | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110204195842/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html?innings=1%3Bview%3Dfow | archive-date = ४ फेब्रुवारी २०११ }}</ref> [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]ने [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]]समोर ६० षटकांत विजयासाठी २८७ धावांचे लक्ष्य ठेवले.<ref name=final1979>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65063.html | title = Prudential World Cup – 1979 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९७९ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111210105052/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65063.html | archive-date = १० डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> [[माइक ब्रेअर्ली]] आणि [[जॉफ्री बॉयकॉट]] यांच्यातील फलदायी पण संथ सलामीच्या भागीदारीने इंग्लंडला १२९ धावांपर्यंत पोहोचवले; बॉयकॉटला दुहेरी आकडा गाठण्यासाठी १७ षटके लागली.<ref name=alm1979>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150321.html | title = Prudential World Cup final, 1979 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक अंतिम सामना, १९७९ | first = Norman | last = Preston | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140717120141/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150321.html | archive-date = १७ जुलै २०१४ | url-status = live }}</ref> मात्र ब्रेअर्ली बाद झाल्यानंतर [[ग्रॅहाम गूच]] आणि [[डेरेक रॅन्डल]] यांनीच वेस्ट इंडीजच्या गोलंदाजीवर "थोडक्यात आक्रमण" केले,<ref name=alm1979/> त्यानंतर इंग्लंडची फलंदाजी ढासळली आणि [[जोएल गार्नर]]ने अकरा चेंडूंत पाच बळी घेतले.<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2597300/2597337.stm | title = Clive Lloyd –1979 | trans-title = क्लाइव्ह लॉईड – १९७९ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | date = ३ जानेवारी २००३ | archive-url = https://web.archive.org/web/20121008105135/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2590000/newsid_2597300/2597337.stm | archive-date = ८ ऑक्टोबर २०१२ | url-status = live }}</ref> इंग्लंडचा डाव १९४ धावांवर संपुष्टात आला आणि वेस्ट इंडीजने ९२ धावांनी विजय मिळवून सलग दुसरे विजेतेपद पटकावले.<ref name=alm1979/> लॉर्ड्सने जून १९८३ मध्ये [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|तिसऱ्या विश्वचषकाच्या]] अंतिम सामन्याचे यजमानपद भूषवले; हा वेस्ट इंडीजचा सलग तिसरा अंतिम सामना होता. यावेळी २४,६०९ प्रेक्षकांसमोर त्यांचा सामना भारताशी झाला.<ref name=alm1983>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150434.html | title = India defy the odds | trans-title = भारताने प्रतिकूल शक्यतांवर मात केली | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | date = २ जून २००८ | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20120105024443/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150434.html | archive-date = ५ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> [[सुनील गावसकर]] डावाच्या सुरुवातीलाच दोन धावांवर बाद झाला आणि फक्त [[कृष्णम्माचारी श्रीकांत]]ने तीसपेक्षा अधिक धावा केल्या;<ref name=final1983>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/wc1983/engine/match/65090.html | title = Prudential World Cup – 1983 | trans-title = प्रुडेंशियल विश्वचषक – १९८३ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120105014250/http://www.espncricinfo.com/wc1983/engine/match/65090.html | archive-date = ५ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> [[अँडी रॉबर्ट्स]]ने वेस्ट इंडीजसाठी तीन बळी घेतले आणि भारताचा डाव १८३ धावांत संपुष्टात आला.<ref name=final1983/> त्यानंतर [[मदनलाल]]ने व्हिव्ह रिचर्ड्स, [[डेसमंड हेन्स]] आणि [[लॅरी गोम्स]] यांना एकूण सहा धावांच्या अंतरात बाद केल्यानंतर वेस्ट इंडीजचा डाव १४० धावांत आटोपला आणि भारताने ४३ धावांनी विजय मिळवून विजेतेपद पटकावले.<ref name=alm1983/> भारत आणि पाकिस्तानने १९८७ स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवले; अंतिम सामना [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] यांच्यात झाला. दोन्ही संघांचा हा दुसरा अंतिम सामना होता आणि दोघेही पहिले विजेतेपद मिळवण्याच्या प्रयत्नात होते. ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला; [[डेव्हिड बून]]ने १२५ चेंडूंत ७५ धावा केल्या, तर [[माइक व्हेलेटा]]ने ३१ चेंडूंत जलद ४५ धावा केल्या. त्यामुळे यावेळी ५० षटकांनंतर ऑस्ट्रेलियाने २५३/५ धावा केल्या.<ref name=final1987>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html | title = Reliance World Cup – 1987/88 | trans-title = रिलायन्स विश्वचषक – १९८७/८८ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120107061647/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html | archive-date = ७ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> सुमारे ७०,००० प्रेक्षकांसमोर इंग्लंडच्या मधल्या फळीतील [[बिल ॲथी]], [[माइक गॅटिंग]] आणि [[ॲलन लॅम्ब]] यांनी काही प्रतिकार केला, परंतु शेवटच्या षटकात विजयासाठी १७ धावांची गरज असताना इंग्लंड लक्ष्यापासून कमी पडला आणि ७ धावांनी पराभूत झाला.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150655.html | title = 1987–88 World Cup – Final | trans-title = १९८७-८८ विश्वचषक – अंतिम सामना | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | archive-url = https://web.archive.org/web/20150404084846/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150655.html | archive-date = ४ एप्रिल २०१५ | url-status = live }}</ref> १९९२ स्पर्धेचे ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड यांनी संयुक्त यजमानपद भूषवले. इंग्लंड आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] यांच्यातील पहिलावहिला [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र]] अंतिम सामना ऑस्ट्रेलियातील [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] येथे खेळवण्यात आला. पहिल्यांदाच अंतिम सामन्यात खेळणाऱ्या पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. [[डेरेक प्रिंगल]]ने सुरुवातीला दोन बळी घेतल्यानंतरही पाकिस्तानी फलंदाज [[इम्रान खान]] आणि [[जावेद मियांदाद]] यांनी तिसऱ्या गड्यासाठी १३९ धावांची भागीदारी केली. [[इंझमाम उल-हक]] आणि [[वासिम अक्रम]] या दोघांनीही चेंडूपेक्षा जास्त धावगतीने तीसपेक्षा अधिक धावा केल्या आणि पाकिस्तानने ५० षटकांत २४९/६ धावा केल्या.<ref name=final1992>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65156.html | title = Benson & Hedges World Cup – 1991/92 | trans-title = बेन्सन अँड हेजेस विश्वचषक – १९९१/९२ | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111222221823/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65156.html | archive-date = २२ डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> ८७,००० हून अधिक प्रेक्षकांनी सामनावीर वासिम अक्रमला इंग्लंडचे तीन बळी घेताना पाहिले. त्यात अष्टपैलू [[इयान बॉथम]]चा शून्यावर घेतलेला बळीही होता; त्याआधी [[ग्रेम हिक]] "गुगलीमुळे चकित" झाला होता.<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150903.html | title = Benson & Hedges World Cup 1991–92 final | trans-title = बेन्सन अँड हेजेस विश्वचषक १९९१-९२ अंतिम सामना | access-date = ९ जानेवारी २०१२ | work = विस्डेन क्रिकेटर्स अल्मनॅक | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20111217080645/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/150903.html | archive-date = १७ डिसेंबर २०११ | url-status = live }}</ref> इंग्लंडचा डाव २२७ धावांत संपुष्टात आला आणि पाकिस्तानने २२ धावांनी विजय मिळवला.<ref name=final1992/> भारत, पाकिस्तान आणि श्रीलंका यांनी १९९६ स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. श्रीलंकेचा हा पहिलाच अंतिम सामना होता आणि दुसऱ्या दिवस-रात्र सामन्यात त्यांचा सामना १९८७ च्या विजेत्या ऑस्ट्रेलियाशी झाला. नाणेफेक जिंकल्यानंतर [[अर्जुन रणतुंगा]]ने [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] येथे ऑस्ट्रेलियाला फलंदाजीस पाठवले. कर्णधार [[मार्क टेलर]] आणि [[रिकी पाँटिंग]] यांनी दुसऱ्या गड्यासाठी १०१ धावांची भागीदारी केली आणि ऑस्ट्रेलियाने ५० षटकांत २४१/७ धावा केल्या.<ref name=final1996>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html| title = Wills World Cup – Final – Australia v Sri Lanka| trans-title = विल्स विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलंका | access-date = १० जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20131004132812/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html| archive-date = ४ ऑक्टोबर २०१३| url-status = live}}</ref> सामनावीर [[अरविंद डि सिल्व्हा]]च्या शतकाला [[असंका गुरुसिन्हा]] आणि रणतुंगा यांच्यासोबतच्या भागीदाऱ्यांची साथ मिळाली. त्यामुळे श्रीलंकेने २२ चेंडू आणि ७ गडी शिल्लक ठेवून लक्ष्य गाठले आणि अंतिम सामन्यातील आपला पहिला विजय नोंदवला. अंतिम सामना पाकिस्तानमध्ये खेळवला गेला असला तरी यजमान देशाने विजेतेपद जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती. तसेच दुसऱ्यांदा फलंदाजी करणारा संघ विजयी ठरण्याचीही ही पहिलीच वेळ होती.<ref name=final1996/> [[File:Gilly Adam Gilchrist 100.jpg|right|thumb|upright|alt=पांढऱ्या क्रिकेट गणवेशात आणि बॅगी ग्रीन टोपी घातलेला ॲडम गिलख्रिस्ट डावा हात हनुवटीवर ठेवून उभा आहे|ऑस्ट्रेलियाच्या [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]ने सलग तीन अंतिम सामन्यांत फलंदाजीने महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.]] [[File:Glenn McGrath 01 crop 2.jpg|thumb|180px|ऑस्ट्रेलियाच्या [[ग्लेन मॅकग्रा]]ने चार विश्वचषक अंतिम सामन्यांत सातत्याने गोलंदाजी आक्रमणाचे नेतृत्व केले आणि ऑस्ट्रेलियाच्या सर्वात यशस्वी विश्वचषक काळात महत्त्वाचे बळी मिळवले.]] ऑस्ट्रेलियाच्या "विश्वचषकावरील १२ वर्षांच्या वर्चस्वाच्या काळाची" सुरुवात १९९९ स्पर्धेपासून झाली,<ref>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547872.html | title = Rollercoaster riders | trans-title = रोलरकोस्टर रायडर्स | first = Brydon | last = Coverdale | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | date = ५ जानेवारी २०१२ | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120109144332/http://www.espncricinfo.com/review2011/content/story/547872.html | archive-date = ९ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> ज्याचे यजमानपद इंग्लंडने चौथ्यांदा भूषवले. लॉर्ड्सवरील "एकतर्फी" अंतिम सामन्यात,<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2650000/newsid_2652800/2652867.stm | title = Paul Reiffel – 1999 | trans-title = पॉल राइफल – १९९९ | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = १० जानेवारी २०१२ | date = १३ जानेवारी २००३ | archive-url = https://web.archive.org/web/20121113182017/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2650000/newsid_2652800/2652867.stm | archive-date = १३ नोव्हेंबर २०१२ | url-status = live }}</ref> [[शेन वॉर्न]]च्या चार बळींमुळे पाकिस्तानचा डाव १३२ धावांत संपुष्टात आला आणि त्यांच्या ११ षटकांची फलंदाजी बाकी होती.<ref name=final1999>{{Cite web| url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html| title = ICC World Cup – Final – Australia v Pakistan| trans-title = आयसीसी विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पाकिस्तान | access-date = १० जानेवारी २०१२| work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]| publisher = [[ईएसपीएन]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20120110171003/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html| archive-date = १० जानेवारी २०१२| url-status = live}}</ref> [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]च्या वेगवान अर्धशतकाला [[मार्क वॉ]], पाँटिंग आणि [[डॅरन लिहमन]] यांची साथ मिळाली आणि ऑस्ट्रेलियाने अवघ्या २० पेक्षा थोड्या अधिक षटकांत लक्ष्य गाठून आठ गडी राखून विजय मिळवला.<ref name=final1999/> २००३ स्पर्धेला दक्षिण आफ्रिका, केन्या आणि झिम्बाब्वे असे तीन संयुक्त यजमान होते. जोहान्सबर्गमधील [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]] येथे ऑस्ट्रेलिया आणि भारत यांच्यात दिवस-रात्र अंतिम सामना खेळवण्यात आला. गिलख्रिस्ट आणि [[मॅथ्यू हेडन]] यांनी डावाची सुरुवात करत शतकी भागीदारी केली, त्यानंतर पाँटिंग आणि [[डेमियन मार्टिन]] यांनी नाबाद २३४ धावांची भागीदारी करून विश्वचषक अंतिम सामन्यातील कोणत्याही गड्यासाठीची सर्वोच्च भागीदारी नोंदवली.<ref name=partner>{{Cite web | url = http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;final_type=1;template=results;trophy=12;type=fow;view=innings | title = Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Partnership records | trans-title = आकडेवारी / स्टॅट्सगुरू / एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय / भागीदारी विक्रम | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150912082952/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2%3Bfilter%3Dadvanced%3Bfinal_type%3D1%3Btemplate%3Dresults%3Btrophy%3D12%3Btype%3Dfow%3Bview%3Dinnings | archive-date = १२ सप्टेंबर २०१५ }}</ref> ऑस्ट्रेलियाने पूर्ण ५० षटके फलंदाजी करत विश्वचषक अंतिम सामन्याच्या इतिहासातील सर्वोच्च ३५९/२ धावसंख्या उभारली.<ref name=final2003>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html | title = ICC World Cup – Final – Australia v India | trans-title = आयसीसी विश्वचषक – अंतिम सामना – ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध भारत | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20150428100407/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html | archive-date = २८ एप्रिल २०१५ | url-status = live }}</ref> स्पर्धेचा सर्वोत्तम खेळाडू [[सचिन तेंडुलकर]] भारताच्या प्रत्युत्तरातील पहिल्याच षटकात बाद झाला, मात्र [[वीरेंद्र सेहवाग]] आणि [[राहुल द्रविड]] यांनी चौथ्या गड्यासाठी ८८ धावांची भागीदारी केली. तथापि, द्रविड बाद झाल्यानंतर भारताची फलंदाजी कोसळली आणि जवळपास ११ षटके शिल्लक असताना भारताचा डाव २३४ धावांत संपुष्टात आला. त्यामुळे ऑस्ट्रेलियाने १२५ धावांनी विजय मिळवला.<ref name=final2003/> बार्बाडोसमधील [[केन्सिंग्टन ओव्हल]] येथे झालेला २००७ चा अंतिम सामना पावसामुळे दोन तास विलंबाने सुरू झाल्याने प्रत्येकी ३८ षटकांचा करण्यात आला.<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6599659.stm | title = Final: Australia v Sri Lanka | trans-title = अंतिम सामना: ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलंका | first = Oliver | last = Brett | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | publisher = [[बीबीसी]] | access-date = १० जानेवारी २०१२ | date = २८ एप्रिल २००७ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131002214726/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6599659.stm | archive-date = २ ऑक्टोबर २०१३ | url-status = live }}</ref> ऑस्ट्रेलियाच्या गिलख्रिस्टने १४३ पेक्षा अधिक [[स्ट्राइक रेट]]ने विश्वचषक अंतिम सामन्यातील सर्वात वेगवान शतक केले आणि हेडनसोबतची त्याची सलामीची भागीदारी विश्वचषकाच्या इतिहासातील पहिल्या गड्यासाठीची सर्वात मोठी भागीदारी ठरली.<ref name=partner/> ऑस्ट्रेलियाने प्रति षटक सरासरी ७.३९ धावांच्या वेगाने २८१/४ धावा केल्या.<ref name=final2007>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/match/247507.html | title = ICC World Cup Final 2006/07 | trans-title = आयसीसी विश्वचषक अंतिम सामना २००६/०७ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20120111151822/http://www.espncricinfo.com/wc2007/engine/match/247507.html | archive-date = ११ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> प्रत्युत्तरात [[सनत जयसूर्या]] आणि [[कुमार संघकारा]] यांनी दुसऱ्या गड्यासाठी ११६ धावा जोडल्या, परंतु [[चामरा सिल्वा]] हा २० पेक्षा अधिक धावा करणारा एकमेव इतर फलंदाज ठरला आणि श्रीलंकेची फलंदाजी ढासळली. आणखी एका पावसाच्या व्यत्ययानंतर [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] सुधारित लक्ष्य ठरवण्यात आले आणि श्रीलंकेने निर्धारित षटकांत २१५/८ धावा केल्या. ऑस्ट्रेलियाने ५३ धावांनी विजय मिळवत सलग तिसरा विश्वचषक जिंकला.<ref name=final2007/> [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], भारत आणि श्रीलंका यांनी २०११ स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवले,<ref>{{Cite web | url = http://www.cricknews.net/2015/02/icc-cricket-world-cup-2011-complete.html | title = ICC Cricket World Cup 2011 | trans-title = आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक २०११ | access-date = ६ फेब्रुवारी २०१५ | work = क्रिकेट न्यूज | archive-url = https://web.archive.org/web/20150206130539/http://www.cricknews.net/2015/02/icc-cricket-world-cup-2011-complete.html | archive-date = ६ फेब्रुवारी २०१५ | url-status = dead }}</ref> आणि भारत व श्रीलंका यांच्यातील अंतिम सामना [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] येथे झाला. शेवटच्या १० षटकांत ९१ धावा करत,<ref>{{Cite web | url = https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/9444277.stm | title = India power past Sri Lanka to Cricket World Cup triumph | trans-title = भारताने श्रीलंकेवर मात करून क्रिकेट विश्वचषक जिंकला | date = २ एप्रिल २०११ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | publisher = [[बीबीसी]] | work = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | first = Sam | last = Sheringham | archive-url = https://web.archive.org/web/20120123061530/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9444277.stm | archive-date = २३ जानेवारी २०१२ | url-status = live }}</ref> श्रीलंकेने २७४/६ धावा केल्या; [[माहेला जयवर्दने]]ने नाबाद १०३ धावा करत सर्वाधिक धावा केल्या.<ref name=final2011>{{Cite web | url = http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html | title = ICC World Cup Final 2010/11 | trans-title = आयसीसी विश्वचषक अंतिम सामना २०१०/११ | access-date = १० जानेवारी २०१२ | work = [[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] | publisher = [[ईएसपीएन]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20110416043712/http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html | archive-date = १६ एप्रिल २०११ | url-status = live }}</ref> भारतीय डावाच्या दुसऱ्याच चेंडूवर सेहवाग [[पायचीत]] होऊन [[लसिथ मलिंगा]]च्या गोलंदाजीवर बाद झाला; लवकरच तेंडुलकरही बाद झाला. मात्र [[गौतम गंभीर]]च्या ९७ आणि [[महेंद्र सिंह धोनी]]च्या नाबाद ९१ धावांमुळे भारताने १० चेंडू शिल्लक ठेवून लक्ष्य गाठले. हा सामना जिंकून भारत मायदेशात अंतिम सामना जिंकणारा पहिला संघ ठरला.<ref name=final2011/> [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]] येथे झालेला २०१५ चा अंतिम सामना यजमान ऑस्ट्रेलियाने जिंकला. त्यांच्या वेगवान गोलंदाजांनी न्यू झीलंडच्या फलंदाजीला उद्ध्वस्त केले; मिचेल स्टार्कने ब्रेंडन मॅककलमला शून्यावर त्रिफळाचीत केले, तर मिचेल जॉन्सनने तीन बळी घेतले. ग्रँट इलियटच्या प्रयत्नांनंतरही न्यू झीलंडचा डाव १८३ धावांत संपुष्टात आला. [[स्टीव स्मिथ]] आणि [[मायकेल क्लार्क]] यांनी अर्धशतके झळकावली आणि ऑस्ट्रेलियाने आपला पाचवा विश्वचषक जिंकला. चार वर्षांनंतर, [[लॉर्ड्स]] येथे झालेला २०१९ चा अंतिम सामना यजमान इंग्लंडने जिंकला. २७ वर्षांनंतर प्रथमच अंतिम सामना खेळणाऱ्या इंग्लंडने न्यू झीलंडचा पराभव करून चषक जिंकला. नियमित खेळानंतर आणि त्यानंतर संघांना वेगळे करण्यासाठी खेळवण्यात आलेल्या एका षटकाच्या '[[सुपर ओव्हर]]'नंतरही दोन्ही संघ बरोबरीत राहिल्याने, सामन्यात मारलेल्या सीमारेषांच्या संख्येच्या आधारे अंतिम सामन्याचा निकाल ठरवण्यात आला. या सामन्यानंतर अंतिम फेरीतील संघांना वेगळे करण्याची ही पद्धत [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|आयसीसी]]ने बदलली आणि संघांमध्ये निकाल लागेपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवत राहण्याची पद्धत स्वीकारली. [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]] येथे झालेल्या २०२३ च्या अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने ४२ चेंडू शिल्लक ठेवून ६ गडी राखून विजय मिळवला. ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम गोलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. भारताने ५० षटकांत २४० धावा केल्या आणि ऑस्ट्रेलियाने ४ गडी गमावून २४१ धावा करत विक्रमी सहाव्यांदा क्रिकेट विश्वचषक जिंकला. ==अंतिम सामन्यांची यादी== {|class="wikitable" |+अंतिम सामन्यांच्या यादीतील चिन्हांचे स्पष्टीकरण |- | bgcolor="#ddeeff" | {{dagger|अंतिम सामना [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र सामना]] म्हणून खेळवण्यात आला}} |अंतिम सामना [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र सामना]] म्हणून खेळवण्यात आला. |- | bgcolor="#f8eaba" | ‡ अंतिम सामन्याचा निकाल [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] ठरवण्यात आला |अंतिम सामन्याचा निकाल [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डकवर्थ-लुईस पद्धतीने]] ठरवण्यात आला. |} * ‘वर्ष’ स्तंभात विश्वचषक आयोजित झालेल्या वर्षाचा उल्लेख आहे आणि तो त्या स्पर्धेवरील लेखाशी जोडलेला आहे. * ‘निकाल’ स्तंभातील दुवे त्या स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यावरील लेखाकडे निर्देश करतात. * ‘विजेता’ आणि ‘उपविजेता’ स्तंभातील दुवे संबंधित देशांच्या लेखांऐवजी त्या देशांच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघांच्या लेखांकडे निर्देश करतात. {| class="sortable wikitable plainrowheaders" style="text-align: left;" |+पुरुष क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामने !वर्ष !विजेता !विजेत्याची धावसंख्या !विजयाचे<br />अंतर !उपविजेता !उपविजेत्याची धावसंख्या !अंतिम सामन्याचे मैदान !प्रेक्षकसंख्या |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]] |{{cr|West Indies}} |<small>२९१/८ (६० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५ - अंतिम सामना|१७ धावा]]<ref name=final1975/> |{{cr|AUS}} |<small>२७४ सर्वबाद (५८.४ षटके)</small> | rowspan="3" |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड | २४,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]] |{{cr|West Indies}} |<small>२८६/९ (६० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९ - अंतिम सामना|९२ धावा]]<ref name=final1979/> |{{cr|ENG}} |<small>१९४ सर्वबाद (५१ षटके)</small>|| ३२,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|१९८३]] |{{cr|India}} |<small>१८३ सर्वबाद (५५व्या षटकात)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३ - अंतिम सामना|४३ धावा]]<ref name=final1983/> |{{cr|West Indies}} |<small>१४० सर्वबाद (५२ षटके)</small>|| ३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७|१९८७]] |{{cr|Australia}} |<small>२५३/५ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७ - अंतिम सामना|७ धावा]]<ref name=final1987/> |{{cr|ENG}} |<small>२४६/८ (५० षटके)</small> |[[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]], भारत | ९५,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२|१९९२]] |{{cr|Pakistan}} |<small>२४९/६ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२ - अंतिम सामना|२२ धावा]]<ref name=final1992/> |{{cr|ENG}} |<small>२२७ सर्वबाद (४९.२ षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान|एमसीजी]], [[मेलबर्न]], ऑस्ट्रेलिया {{dagger}} | ८७,१८२ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]] |{{cr|Sri Lanka}} |<small>२४५/३ (४६.२ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६ - अंतिम सामना|७ गडी]]<ref name=final1996/> |{{cr|AUS}} |<small>२४१/७ (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]], पाकिस्तान {{dagger}} | ६२,६४५ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]] |{{cr|Australia}} |<small>१३३/२ (२०.१ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९ - अंतिम सामना|८ गडी]]<ref name=final1999/> |{{cr|PAK}} |<small>१३२ सर्वबाद (३९ षटके)</small> |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड | ३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]] |{{cr|Australia}} |<small>३५९/२ (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २००३ - अंतिम सामना|१२५ धावा]]<ref name=final2003/> |{{cr|IND}} |<small>२३४ सर्वबाद (३९.२ षटके)</small> |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स]], [[जोहान्सबर्ग]], दक्षिण आफ्रिका | ३२,८२७ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]] |{{cr|Australia}} |<small>२८१/४ (३८ षटके)</small> |style="background:#F8EABA"|[[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|५३ धावा]] ‡<ref name=final2007/> |{{cr|SRI}} |<small>२१५/८ (३६ षटके)</small> |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]], बार्बाडोस | २८,१०८ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०११|२०११]] |{{cr|India}} |<small>२७७/४ (४८.२ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - अंतिम सामना|६ गडी]]<ref name=final2011/> |{{cr|SRI}} |<small>२७४/६ (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]], भारत {{dagger}} | ३३,०००<ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Alan |title=India Wins 2011 Cricket World Cup |trans-title=भारताने २०११ क्रिकेट विश्वचषक जिंकला |url=https://www.theatlantic.com/photo/2011/04/india-wins-2011-cricket-world-cup/100038/ |access-date=२ मे २०२५ |work=द अटलांटिक |date=४ एप्रिल २०११ |language=en}}</ref> |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५|२०१५]] |{{cr|Australia}} |<small>१८६/३ (३३.१ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५ - अंतिम सामना|७ गडी]]<ref>{{cite web |title=Final (D/N), ICC Cricket World Cup at Melbourne, Mar 29 2015 |trans-title=अंतिम सामना (दिवस/रात्र), आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक, मेलबर्न, २९ मार्च २०१५ |url=https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656495/australia-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |publisher=[[ईएसपीएन]] |access-date=१८ जुलै २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626192341/https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656495/australia-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 |archive-date=२६ जून २०१९ |url-status=live }}</ref> |{{cr|NZL}} |<small>१८३ सर्वबाद (४५ षटके)</small> |style="background:#ddeeff"|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान|एमसीजी]], [[मेलबर्न]], ऑस्ट्रेलिया {{dagger}} | ९३,०१३ |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९|२०१९]] |{{cr|ENG}} |<small>२४१ सर्वबाद (५० षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९ - अंतिम सामना|<small>टायब्रेक: ९ बाउंड्री</small>]] |{{cr|NZL}} |<small>२४१/८ (५० षटके)</small> |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]], इंग्लंड |३०,००० |- !scope="row" | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३]] |{{cr|Australia}} |<small>२४१/४ (४३ षटके)</small> |[[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३ - अंतिम सामना|६ गडी]] |{{cr|India}} |<small>२४० सर्वबाद (५० षटके)</small> |style="background:#ddeeff" | [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]], भारत {{dagger}} | ९२,४५३<ref>{{cite news |last1=Martin |first1=Ali |title=Australia have reached 'pinnacle' with sixth World Cup, says Pat Cummins |trans-title=सहाव्या विश्वचषकासह ऑस्ट्रेलिया शिखरावर पोहोचला आहे, पॅट कमिन्सचे मत |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/19/australia-reach-pinnacle-with-sixth-world-cup-win-says-pat-cummins |access-date=२० नोव्हेंबर २०२३ |work=द गार्डियन |date=१९ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> |} ==देशानुसार निकाल== {| class="sortable wikitable plainrowheaders" ! scope="col" width="130"| राष्ट्रीय संघ ! scope="col" | विजेते ! scope="col" class="unsortable" |विजेतेपदाची वर्षे ! scope="col" | उपविजेते ! scope="col" class="unsortable" |उपविजेतेपदाची वर्षे |- ! scope="row" | {{cr|Australia}} | align="center" | ६ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७|१९८७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५|२०१५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३]] | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]] |- ! scope="row"| {{cr|India}} | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|१९८३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०११|२०११]] | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०२३|२०२३]] |- ! scope="row" | {{cr|West Indies}} | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७५|१९७५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]] | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८३|१९८३]] |- ! scope="row" | {{cr|England}} | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९|२०१९]] | align="center" | ३ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९७९|१९७९]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९८७|१९८७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२|१९९२]] |- ! scope="row"| {{cr|Sri Lanka}} | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६|१९९६]] | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७|२००७]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०११|२०११]] |- ! scope="row" | {{cr|Pakistan}} | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९२|१९९२]] | align="center" | १ | [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९९|१९९९]] |- ! scope="row"| {{cr|NZ}} | align="center" | ० | - | align="center" | २ | [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१५|२०१५]], [[क्रिकेट विश्वचषक, २०१९|२०१९]] |- |} ==संदर्भ== {{notelist}} {{reflist}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.icc-cricket.com/ अधिकृत आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905205125/http://www.icc-cricket.com/ |date=2008-09-05 }} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक|फायनल]] [[वर्ग:क्रिकेट सामन्यांच्या याद्या|क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामने|*]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषकाशी संबंधित याद्या|फायनल]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 904tgoynh75qwhgywmy15ekcqxykev7 0 352056 2718575 2718410 2026-10-10T13:18:31Z ~2026-54429-46 188364 /* */ 12003 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express 2718575 wikitext text/x-wiki '''१२००३/०४ लखनौ जंक्शन – नवी दिल्ली स्वर्ण शताब्दी एक्सप्रेस''' ही भारतीय रेल्वेतर्फे चालविण्यात येणारी एक जलदगती संपूर्ण वातुनुकुलित रेल्वे आहे. ही रेल्वे लखनौ आणि नवी दिल्ली या स्थानकांदरम्यान धावते.12003 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express Lucknow junction 3: 45 per sham ko ==प्राथमिक माहिती== * मार्ग क्र. : १२००३ - लखनौ जंक्शन ते नवी दिल्ली, १२००४ - नवी दिल्ली ते लखनौ जंक्शन * एकूण प्रवास : ५१२.२ किलोमीटर * वारंवारता : दररोज * डबे : २० (१६ वातूनूकुलित खुर्ची यान, २ वातुनुकुलित इकॉनॉमी खुर्ची यान व २ जनरेटर यान) == मार्ग == * १२००३ - लखनौ जंक्शन ते नवी दिल्ली {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | स्टेशन क्र. ! scope="col" style="width:50px" | स्टेशन कोड ! scope="col" style="width:350px" | स्टेशन नाव ! scope="col" style="width:75px" | आगमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:90px" | निर्गमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:50px" | किलोमीटर ! scope="col" style="width:100px" | विभाग ! scope="col" style="width:170px" | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश |- ! scope="row" |१ | LJN | [[लखनौ रेल्वे स्थानक|लखनौ जंक्शन]] | उगम स्थानक |rowspan=8 | पहिला | १५:३० |rowspan=8 | पहिला | ० (सुरुवात) | [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |rowspan=7 | [[उत्तर प्रदेश]] |- ! scope="row" |२ | CNB | [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर सेंट्रल]] | १६:४८ | १६:५३ | ७२ |rowspan=5 | [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य रेल्वे]] |- ! scope="row" |३ | PHD | [[फफूंद रेल्वे स्थानक|फफूंद]] | १७:४७ | १७:४८ | १५५.१ |- ! scope="row" |४ | ETW | [[इटावा जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटावा जंक्शन]] | १८:१८ | १८:२० | २११.३ |- ! scope="row" |५ | TDL | [[टुंडला जंक्शन रेल्वे स्थानक|टुंडला जंक्शन]] | १९:२६ | १९:२८ | ३०३.१ |- ! scope="row" |६ | ALJN | [[अलीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|अलीगढ जंक्शन]] | २०:१५ | २०:१७ | ३८१.४ |- ! scope="row" |७ | GZB | [[गाझियाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|गाझियाबाद जंक्शन]] | २१:३८ | २१:४० | ४८७.४ |rowspan=2 | [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] |- ! scope="row" |८ | NDLS | [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] | २२:२५ | अंतिम स्थानक | ५१२.२ |[[दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली]] |} १२००४ - नवी दिल्ली ते लखनौ जंक्शन {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | स्टेशन क्र. ! scope="col" style="width:50px" | स्टेशन कोड ! scope="col" style="width:350px" | स्टेशन नाव ! scope="col" style="width:75px" | आगमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:90px" | निर्गमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:50px" | किलोमीटर ! scope="col" style="width:100px" | विभाग ! scope="col" style="width:170px" | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश |- ! scope="row" |१ | NDLS | [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] | उगम स्थानक |rowspan=8 | पहिला | ०६:१० |rowspan=8 | पहिला | ० (सुरुवात) |rowspan=2 | [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] | [[दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली]] |- ! scope="row" |२ | GZB | [[गाझियाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|गाझियाबाद जंक्शन]] | ०६:४० | ०६:४२ | २४.९ |rowspan=7 | [[उत्तर प्रदेश]] |- ! scope="row" |३ | ALJN | [[अलीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|अलीगढ जंक्शन]] | ०७:४७ | ०७:४९ | १३०.९ |rowspan=5 | [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य रेल्वे]] |- ! scope="row" |४ | TDL | [[टुंडला जंक्शन रेल्वे स्थानक|टुंडला जंक्शन]] | ०८:४५ | ०८:४६ | २०९.१ |- ! scope="row" |५ | ETW | [[इटावा जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटावा जंक्शन]] | ०९:४० | ०९:४२ | ३००.९ |- ! scope="row" |६ | PHD | [[फफूंद रेल्वे स्थानक|फफूंद]] | १०:१४ | १०:१५ | ३५७.२ |- ! scope="row" |७ | CNB | [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर सेंट्रल]] | ११:२३ | ११:२८ | ४४०.३ |- ! scope="row" |८ | LJN | [[लखनौ रेल्वे स्थानक|लखनौ जंक्शन]] | १२:५५ | अंतिम स्थानक | ५१२.२ | [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |} [[वर्ग:शताब्दी एक्सप्रेस]] [[वर्ग:उत्तर पूर्व रेल्वे]] [[वर्ग:उत्तर मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:उत्तर रेल्वे]] 9dyuotrbksfvc92o6rwcpt9dq0sy44r 2718579 2718575 2026-10-10T13:33:27Z Morkoz 184777 [[Special:Contributions/~2026-54429-46|~2026-54429-46]] ([[User talk:~2026-54429-46|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2621510 wikitext text/x-wiki '''१२००३/०४ लखनौ जंक्शन – नवी दिल्ली स्वर्ण शताब्दी एक्सप्रेस''' ही भारतीय रेल्वेतर्फे चालविण्यात येणारी एक जलदगती संपूर्ण वातुनुकुलित रेल्वे आहे. ही रेल्वे लखनौ आणि नवी दिल्ली या स्थानकांदरम्यान धावते. ==प्राथमिक माहिती== * मार्ग क्र. : १२००३ - लखनौ जंक्शन ते नवी दिल्ली, १२००४ - नवी दिल्ली ते लखनौ जंक्शन * एकूण प्रवास : ५१२.२ किलोमीटर * वारंवारता : दररोज * डबे : २० (१६ वातूनूकुलित खुर्ची यान, २ वातुनुकुलित इकॉनॉमी खुर्ची यान व २ जनरेटर यान) == मार्ग == * १२००३ - लखनौ जंक्शन ते नवी दिल्ली {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | स्टेशन क्र. ! scope="col" style="width:50px" | स्टेशन कोड ! scope="col" style="width:350px" | स्टेशन नाव ! scope="col" style="width:75px" | आगमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:90px" | निर्गमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:50px" | किलोमीटर ! scope="col" style="width:100px" | विभाग ! scope="col" style="width:170px" | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश |- ! scope="row" |१ | LJN | [[लखनौ रेल्वे स्थानक|लखनौ जंक्शन]] | उगम स्थानक |rowspan=8 | पहिला | १५:३० |rowspan=8 | पहिला | ० (सुरुवात) | [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |rowspan=7 | [[उत्तर प्रदेश]] |- ! scope="row" |२ | CNB | [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर सेंट्रल]] | १६:४८ | १६:५३ | ७२ |rowspan=5 | [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य रेल्वे]] |- ! scope="row" |३ | PHD | [[फफूंद रेल्वे स्थानक|फफूंद]] | १७:४७ | १७:४८ | १५५.१ |- ! scope="row" |४ | ETW | [[इटावा जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटावा जंक्शन]] | १८:१८ | १८:२० | २११.३ |- ! scope="row" |५ | TDL | [[टुंडला जंक्शन रेल्वे स्थानक|टुंडला जंक्शन]] | १९:२६ | १९:२८ | ३०३.१ |- ! scope="row" |६ | ALJN | [[अलीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|अलीगढ जंक्शन]] | २०:१५ | २०:१७ | ३८१.४ |- ! scope="row" |७ | GZB | [[गाझियाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|गाझियाबाद जंक्शन]] | २१:३८ | २१:४० | ४८७.४ |rowspan=2 | [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] |- ! scope="row" |८ | NDLS | [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] | २२:२५ | अंतिम स्थानक | ५१२.२ |[[दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली]] |} १२००४ - नवी दिल्ली ते लखनौ जंक्शन {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | स्टेशन क्र. ! scope="col" style="width:50px" | स्टेशन कोड ! scope="col" style="width:350px" | स्टेशन नाव ! scope="col" style="width:75px" | आगमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:90px" | निर्गमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:50px" | किलोमीटर ! scope="col" style="width:100px" | विभाग ! scope="col" style="width:170px" | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश |- ! scope="row" |१ | NDLS | [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] | उगम स्थानक |rowspan=8 | पहिला | ०६:१० |rowspan=8 | पहिला | ० (सुरुवात) |rowspan=2 | [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] | [[दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली]] |- ! scope="row" |२ | GZB | [[गाझियाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|गाझियाबाद जंक्शन]] | ०६:४० | ०६:४२ | २४.९ |rowspan=7 | [[उत्तर प्रदेश]] |- ! scope="row" |३ | ALJN | [[अलीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|अलीगढ जंक्शन]] | ०७:४७ | ०७:४९ | १३०.९ |rowspan=5 | [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य रेल्वे]] |- ! scope="row" |४ | TDL | [[टुंडला जंक्शन रेल्वे स्थानक|टुंडला जंक्शन]] | ०८:४५ | ०८:४६ | २०९.१ |- ! scope="row" |५ | ETW | [[इटावा जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटावा जंक्शन]] | ०९:४० | ०९:४२ | ३००.९ |- ! scope="row" |६ | PHD | [[फफूंद रेल्वे स्थानक|फफूंद]] | १०:१४ | १०:१५ | ३५७.२ |- ! scope="row" |७ | CNB | [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर सेंट्रल]] | ११:२३ | ११:२८ | ४४०.३ |- ! scope="row" |८ | LJN | [[लखनौ रेल्वे स्थानक|लखनौ जंक्शन]] | १२:५५ | अंतिम स्थानक | ५१२.२ | [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |} [[वर्ग:शताब्दी एक्सप्रेस]] [[वर्ग:उत्तर पूर्व रेल्वे]] [[वर्ग:उत्तर मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:उत्तर रेल्वे]] oafg3arohngqkglepjepl4om8xgq9hq 2718702 2718579 2026-10-11T01:15:28Z ~2026-54637-01 188379 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express 2718702 wikitext text/x-wiki '''१२००३/०४ लखनौ जंक्शन – नवी दिल्ली स्वर्ण शताब्दी एक्सप्रेस''' ही भारतीय रेल्वेतर्फे चालविण्यात येणारी एक जलदगती संपूर्ण वातुनुकुलित रेल्वे आहे. ही रेल्वे लखनौ आणि नवी दिल्ली या स्थानकांदरम्यान धावते.12003 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express ==प्राथमिक माहिती== * मार्ग क्र. : १२००३ - लखनौ जंक्शन ते नवी दिल्ली, १२००४ - नवी दिल्ली ते लखनौ जंक्शन * एकूण प्रवास : ५१२.२ किलोमीटर * वारंवारता : दररोज * डबे : २० (१६ वातूनूकुलित खुर्ची यान, २ वातुनुकुलित इकॉनॉमी खुर्ची यान व २ जनरेटर यान) == मार्ग == * १२००३ - लखनौ जंक्शन ते नवी दिल्ली {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | स्टेशन क्र. ! scope="col" style="width:50px" | स्टेशन कोड ! scope="col" style="width:350px" | स्टेशन नाव ! scope="col" style="width:75px" | आगमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:90px" | निर्गमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:50px" | किलोमीटर ! scope="col" style="width:100px" | विभाग ! scope="col" style="width:170px" | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश |- ! scope="row" |१ | LJN | [[लखनौ रेल्वे स्थानक|लखनौ जंक्शन]] | उगम स्थानक |rowspan=8 | पहिला | १५:३० |rowspan=8 | पहिला | ० (सुरुवात) | [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |rowspan=7 | [[उत्तर प्रदेश]] |- ! scope="row" |२ | CNB | [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर सेंट्रल]] | १६:४८ | १६:५३ | ७२ |rowspan=5 | [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य रेल्वे]] |- ! scope="row" |३ | PHD | [[फफूंद रेल्वे स्थानक|फफूंद]] | १७:४७ | १७:४८ | १५५.१ |- ! scope="row" |४ | ETW | [[इटावा जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटावा जंक्शन]] | १८:१८ | १८:२० | २११.३ |- ! scope="row" |५ | TDL | [[टुंडला जंक्शन रेल्वे स्थानक|टुंडला जंक्शन]] | १९:२६ | १९:२८ | ३०३.१ |- ! scope="row" |६ | ALJN | [[अलीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|अलीगढ जंक्शन]] | २०:१५ | २०:१७ | ३८१.४ |- ! scope="row" |७ | GZB | [[गाझियाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|गाझियाबाद जंक्शन]] | २१:३८ | २१:४० | ४८७.४ |rowspan=2 | [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] |- ! scope="row" |८ | NDLS | [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] | २२:२५ | अंतिम स्थानक | ५१२.२ |[[दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली]] |} १२००४ - नवी दिल्ली ते लखनौ जंक्शन {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | स्टेशन क्र. ! scope="col" style="width:50px" | स्टेशन कोड ! scope="col" style="width:350px" | स्टेशन नाव ! scope="col" style="width:75px" | आगमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:90px" | निर्गमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:50px" | किलोमीटर ! scope="col" style="width:100px" | विभाग ! scope="col" style="width:170px" | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश |- ! scope="row" |१ | NDLS | [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] | उगम स्थानक |rowspan=8 | पहिला | ०६:१० |rowspan=8 | पहिला | ० (सुरुवात) |rowspan=2 | [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] | [[दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली]] |- ! scope="row" |२ | GZB | [[गाझियाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|गाझियाबाद जंक्शन]] | ०६:४० | ०६:४२ | २४.९ |rowspan=7 | [[उत्तर प्रदेश]] |- ! scope="row" |३ | ALJN | [[अलीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|अलीगढ जंक्शन]] | ०७:४७ | ०७:४९ | १३०.९ |rowspan=5 | [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य रेल्वे]] |- ! scope="row" |४ | TDL | [[टुंडला जंक्शन रेल्वे स्थानक|टुंडला जंक्शन]] | ०८:४५ | ०८:४६ | २०९.१ |- ! scope="row" |५ | ETW | [[इटावा जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटावा जंक्शन]] | ०९:४० | ०९:४२ | ३००.९ |- ! scope="row" |६ | PHD | [[फफूंद रेल्वे स्थानक|फफूंद]] | १०:१४ | १०:१५ | ३५७.२ |- ! scope="row" |७ | CNB | [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर सेंट्रल]] | ११:२३ | ११:२८ | ४४०.३ |- ! scope="row" |८ | LJN | [[लखनौ रेल्वे स्थानक|लखनौ जंक्शन]] | १२:५५ | अंतिम स्थानक | ५१२.२ | [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |} [[वर्ग:शताब्दी एक्सप्रेस]] [[वर्ग:उत्तर पूर्व रेल्वे]] [[वर्ग:उत्तर मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:उत्तर रेल्वे]] q6oz0n6kl4pnp148tvob8vjd1pada86 2718708 2718702 2026-10-11T01:23:41Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-54637-01|~2026-54637-01]] ([[User talk:~2026-54637-01|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Morkoz|Morkoz]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2621510 wikitext text/x-wiki '''१२००३/०४ लखनौ जंक्शन – नवी दिल्ली स्वर्ण शताब्दी एक्सप्रेस''' ही भारतीय रेल्वेतर्फे चालविण्यात येणारी एक जलदगती संपूर्ण वातुनुकुलित रेल्वे आहे. ही रेल्वे लखनौ आणि नवी दिल्ली या स्थानकांदरम्यान धावते. ==प्राथमिक माहिती== * मार्ग क्र. : १२००३ - लखनौ जंक्शन ते नवी दिल्ली, १२००४ - नवी दिल्ली ते लखनौ जंक्शन * एकूण प्रवास : ५१२.२ किलोमीटर * वारंवारता : दररोज * डबे : २० (१६ वातूनूकुलित खुर्ची यान, २ वातुनुकुलित इकॉनॉमी खुर्ची यान व २ जनरेटर यान) == मार्ग == * १२००३ - लखनौ जंक्शन ते नवी दिल्ली {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | स्टेशन क्र. ! scope="col" style="width:50px" | स्टेशन कोड ! scope="col" style="width:350px" | स्टेशन नाव ! scope="col" style="width:75px" | आगमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:90px" | निर्गमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:50px" | किलोमीटर ! scope="col" style="width:100px" | विभाग ! scope="col" style="width:170px" | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश |- ! scope="row" |१ | LJN | [[लखनौ रेल्वे स्थानक|लखनौ जंक्शन]] | उगम स्थानक |rowspan=8 | पहिला | १५:३० |rowspan=8 | पहिला | ० (सुरुवात) | [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |rowspan=7 | [[उत्तर प्रदेश]] |- ! scope="row" |२ | CNB | [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर सेंट्रल]] | १६:४८ | १६:५३ | ७२ |rowspan=5 | [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य रेल्वे]] |- ! scope="row" |३ | PHD | [[फफूंद रेल्वे स्थानक|फफूंद]] | १७:४७ | १७:४८ | १५५.१ |- ! scope="row" |४ | ETW | [[इटावा जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटावा जंक्शन]] | १८:१८ | १८:२० | २११.३ |- ! scope="row" |५ | TDL | [[टुंडला जंक्शन रेल्वे स्थानक|टुंडला जंक्शन]] | १९:२६ | १९:२८ | ३०३.१ |- ! scope="row" |६ | ALJN | [[अलीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|अलीगढ जंक्शन]] | २०:१५ | २०:१७ | ३८१.४ |- ! scope="row" |७ | GZB | [[गाझियाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|गाझियाबाद जंक्शन]] | २१:३८ | २१:४० | ४८७.४ |rowspan=2 | [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] |- ! scope="row" |८ | NDLS | [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] | २२:२५ | अंतिम स्थानक | ५१२.२ |[[दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली]] |} १२००४ - नवी दिल्ली ते लखनौ जंक्शन {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | स्टेशन क्र. ! scope="col" style="width:50px" | स्टेशन कोड ! scope="col" style="width:350px" | स्टेशन नाव ! scope="col" style="width:75px" | आगमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:90px" | निर्गमन ! scope="col" style="width:75px" | दिवस ! scope="col" style="width:50px" | किलोमीटर ! scope="col" style="width:100px" | विभाग ! scope="col" style="width:170px" | राज्य/केंद्रशासित प्रदेश |- ! scope="row" |१ | NDLS | [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] | उगम स्थानक |rowspan=8 | पहिला | ०६:१० |rowspan=8 | पहिला | ० (सुरुवात) |rowspan=2 | [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] | [[दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली]] |- ! scope="row" |२ | GZB | [[गाझियाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|गाझियाबाद जंक्शन]] | ०६:४० | ०६:४२ | २४.९ |rowspan=7 | [[उत्तर प्रदेश]] |- ! scope="row" |३ | ALJN | [[अलीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|अलीगढ जंक्शन]] | ०७:४७ | ०७:४९ | १३०.९ |rowspan=5 | [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य रेल्वे]] |- ! scope="row" |४ | TDL | [[टुंडला जंक्शन रेल्वे स्थानक|टुंडला जंक्शन]] | ०८:४५ | ०८:४६ | २०९.१ |- ! scope="row" |५ | ETW | [[इटावा जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटावा जंक्शन]] | ०९:४० | ०९:४२ | ३००.९ |- ! scope="row" |६ | PHD | [[फफूंद रेल्वे स्थानक|फफूंद]] | १०:१४ | १०:१५ | ३५७.२ |- ! scope="row" |७ | CNB | [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर सेंट्रल]] | ११:२३ | ११:२८ | ४४०.३ |- ! scope="row" |८ | LJN | [[लखनौ रेल्वे स्थानक|लखनौ जंक्शन]] | १२:५५ | अंतिम स्थानक | ५१२.२ | [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पूर्व रेल्वे]] |} [[वर्ग:शताब्दी एक्सप्रेस]] [[वर्ग:उत्तर पूर्व रेल्वे]] [[वर्ग:उत्तर मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:उत्तर रेल्वे]] oafg3arohngqkglepjepl4om8xgq9hq 0 355973 2718893 2514812 2026-10-11T09:14:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718893 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राम सुंदर दास''' (९ जानेवारी १९२१ - ६ मार्च २०१५) हे भारतीय राजकारणी आणि [[बिहारचे मुख्यमंत्री|बिहार राज्याचे माजी मुख्यमंत्री]] होते. [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर मतदारसंघातून]] ते दोन वेळा खासदार होते.<ref name="Ram Sundar reference1">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/former-bihar-chief-minister-dies-243272-2015-03-07|title=Former Bihar Chief Minister Ram Sundar Das passes away at 95|date=7 March 2015|work=India Today|publisher=India Today|language=en|access-date=21 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19960515-elections-1996-ram-vilas-paswan-may-find-the-going-tough-this-time-833180-1996-05-15|title=Elections 1996: Ram Vilas Paswan may find the going tough this time|last=Farz|first=Ahmed|date=15 May 1996|website=India Today|language=en|access-date=2020-06-05}}</ref><ref name="Parl">{{cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=3489&lastls=15|title=Members Bioprofile|publisher=[[Parliament of India]]|access-date=8 April 2020}}</ref> === निवडणूका === * [[१९५७ लोकसभा निवडणुका]]: [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] - [[समाजवादी पक्ष (भारत)|सोशलिस्ट पार्टी (इंडिया)]] - ''पराभूत'' * १९६८-७७: [[बिहार विधान परिषद]] सदस्य.<ref name="Ram Sundar reference1"/> * [[१९७७ लोकसभा निवडणुका]]: [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] - अपक्ष - ''पराभूत'' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india/a-victory-after-32-years-of-trying/story-IBOx9U3izIWOJ52a04R77J.html|title=A victory after 32 years of trying|date=2009-05-22|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-09-25}}</ref> * १९७७: सोनपूर (विधानसभा मतदारसंघ) - '''विजयी'''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/1977-election-results.html/|title=Bihar Assembly Election Results in 1977|website=Elections in India|access-date=2021-09-25}}</ref> ** १९७९ मध्ये [[बिहारचे मुख्यमंत्री]] झाले.<ref name="Ram Sundar reference1" /> * १९८०: सोनपूर (विधानसभा मतदारसंघ) - [[जनता पक्ष]] - ''पराभूत'' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://resultuniversity.com/election/sonepur-bihar-assembly-constituency|title=Sonepur Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|website=resultuniversity.com|access-date=2021-09-25}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[१९८४ लोकसभा निवडणुका]]: [[पलामू लोकसभा मतदारसंघ|पलामू]] - [[जनता पक्ष]] - ''पराभूत'' * १९८५: गारखा (विधानसभा मतदारसंघ) - [[जनता पक्ष]] - ''पराभूत'' * १९९०: पाटेपूर (विधानसभा मतदारसंघ) - '''विजयी''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/2019-election-results.html/|title=Bihar Assembly Election Results in 1990|website=Elections in India|access-date=2021-09-25}}</ref> * [[१९९१ लोकसभा निवडणुका]]: [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] - [[जनता दल]] - '''विजयी'''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1991-election-results.html|title=1991 India General (10th Lok Sabha) Elections Results|website=www.elections.in|access-date=2021-09-25}}</ref><ref name="Ram Sundar reference1" /> * [[१९९८ लोकसभा निवडणुका]]: [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] - [[समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय)]] - ''पराभूत'' * [[१९९९ लोकसभा निवडणुका]]: [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] - [[समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय)]] - ''पराभूत'' * [[२००९ लोकसभा निवडणुका]]: [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] - [[जनता दल (संयुक्त)]] - '''विजयी''' * [[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]: [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] - [[नितीश कुमार]] यांच्या [[जनता दल (संयुक्त)]] - ''पराभूत'' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://resultuniversity.com/election/hajipur-lok-sabha|title=Hajipur Lok Sabha Election Result - Parliamentary Constituency|website=resultuniversity.com|access-date=2021-09-25}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}{{बिहारचे मुख्यमंत्री}} [[वर्ग:जनता दलातील राजकारणी]] [[वर्ग:जनता दल (संयुक्त) नेते]] [[वर्ग:जनता पक्षाचे राजकारणी]] [[वर्ग:कलकत्ता विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] [[वर्ग:बिहारचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:बिहारचे खासदार]] [[वर्ग:बिहारचे आमदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] jd1ie1r8rpsbisxs5spqxxv6ofr8qun 0 357261 2718693 2520430 2026-10-10T23:10:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718693 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = फैसल अक्रम | image = | fullname = | birth_date = {{birth date and age|2003|8|20|df=yes}} | birth_place = [[मुलतान]], [[पंजाब, पाकिस्तान]] | death_date = | death_place = | batting = डावखुरा | bowling = [[डाव्या हाताने चायनामन फिरकी]] | role = [[गोलंदाज (क्रिकेट)|गोलंदाज]] | club1 = [[दक्षिण पंजाब क्रिकेट संघ (पाकिस्तान)|दक्षिणी पंजाब]] | year1 = २०२१/२२ | clubnumber1 = ९७ | club2 = [[कराची किंग्स]] | year2 = २०२२-२०२३ | clubnumber2 = ९९ | club3 = [[पाकिस्तान टेलिव्हिजन क्रिकेट टीम|पाकिस्तान टेलिव्हिजन]] | year3 = २०२३/२४ | date = ८ जानेवारी २०२२ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1171134.html क्रिकइन्फो }} '''फैसल अक्रम''' (जन्म २० ऑगस्ट २००३) हा पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1171134.html |title=Faisal Akram |work=ESPN Cricinfo |access-date=24 September 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/faisal-akram-17-year-old-chinaman-who-bamboozled-babar-azam |title=Faisal Akram: 17-year-old chinaman who bamboozled Babar Azam |work=Cricket Pakistan |access-date=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110075411/https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/faisal-akram-17-year-old-chinaman-who-bamboozled-babar-azam |archive-date=2024-11-10 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/cricket/report-17-year-old-pakistan-spinner-faisal-akram-dreams-to-take-wicket-of-indian-captain-virat-kohli-2884104 |title='My dream is to get the wicket of THIS Indian star', says 17-year-old Pakistan spinner Faisal Akram |work=DNA India |access-date=24 September 2021}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: अक्रम, फैसल}} [[वर्ग:पाकिस्तानचे टी२० पुरुष क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ai71gvhjldcekqmc7mapa0g968sn3qk 0 358063 2718725 2510099 2026-10-11T03:08:49Z अभय नातू 206 /* विजेते */ 2718725 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''[[साहित्य अकादमी पुरस्कार]]''' हा एक साहित्यिक सन्मान आहे जो एकूण २४ भारतीय भाषांमध्ये दिला जातो आणि [[आसामी भाषा]] यापैकी एक भाषा आहे. पहिला पुरस्कार १९५५ मध्ये दिला होता आणि त्या नंतर अनेकदा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला नाही. == विजेते == === १९५० चे दशक === {| class="wikitable sortable" !वर्ष !लेखक !कृति !शैली |- |१९५५ |जतीन्द्रनाथ दुवेरा |''बनफूल'' |कवितासंग्रह |- |१९५६ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |१९५७ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |१९५८ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |१९५९ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |} === १९६० चे दशक === {| class="wikitable sortable" !वर्ष !लेखक !कृति !शैली |- |१९६० |बेनुधर शर्मा |''कांग्रचर कांचियालिरदात'' |संस्मरण |- |१९६१ |[[बीरेंद्रकुमार भट्टाचार्य|बीरेन्द्रकुमार भट्टाचार्य]] |''इयारुइंगम'' |कादंबरी |- |१९६२ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |१९६३ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |१९६४ |बिरंचिकुमार बरुआ ^† |''असमर लोक–संस्कृति'' |लोकसंस्कृतिचे अध्ययन |- |१९६५ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |१९६६ |अंबिकागिरि रायचौधुरी |''बेदनार उल्का'' |कवितासंग्रह |- |१९६७ |त्रैलोक्यनाथ गोस्वामी |''आधुनिक गल्प साहित्य'' |समालोचना |- |१९६८ |[[नलिनीबाला देवी]] |''अलकनंदा'' |कवितासंग्रह |- |१९६९ |अतुलचंद्र हज़ारिका |''मंचलेखा'' |आसामी रंगमंचाचे अध्ययन |} === १९७० चे दशक === {| class="wikitable sortable" !वर्ष !लेखक !कृति !शैली |- |१९७० |लक्ष्मीनाथ फूकन |''महात्मार परा रुपकोनारलोइ'' |संस्मरण |- |१९७१ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |१९७२ |सैयद अब्दुल मलिक |''अघरी आत्मार काहिनी'' |कादंबरी |- |१९७३ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |१९७४ |सौरभ कुमार चालिहा |''गोलाम'' |कथासंग्रह |- |१९७५ |नवकांत बरुआ |''काका देउतार हार'' |कादंबरी |- |१९७६ |भवेन्द्रनाथ सइकीया |''श्रृंखल'' |कथासंग्रह |- |१९७७ |आनंद चंद्र बरुआ |''बकुल बनर कविता'' |कवितासंग्रह |- |१९७८ |होमेन बरगोहाइँ |''पिता–पुत्र'' |कादंबरी |- |१९७९ |भवेन बरुआ |''सोनाली जहाज'' |कवितासंग्रह |} === १९८० चे दशक === {| class="wikitable sortable" !वर्ष !लेखक !कृति !शैली |- |१९८० |जोगेश दास |''पृथ्वीवीर असुख'' |कथासंग्रह |- |१९८१ |नीलमणि फूकन |''कविता'' |कवितासंग्रह |- |१९८२ |[[इंदिरा गोस्वामी|इन्दिरा गोस्वामी (मामनी रायसम गोस्वामी)]] |''मामरे धरा तरोवाल अरु दुखन उपन्यास'' |कादंबरी |- |१९८३ |निर्मलाप्रभा बारदोलोइ |''सुदीर्घ दिन अरु ऋतु'' |कवितासंग्रह |- |१९८४ |देवेन्द्रनाथ आचार्य ^† |''जंगम'' |कादंबरी |- |१९८५ |कृष्णकांत हांदिकी ^† |''कृष्णकांत हांदिकी रचना संभार'' |समालोचना |- |१९८६ |तीर्थनाथ शर्मा ^† |''वेणुधर शर्मा'' |चरित्र |- |१९८७ |हरेकृष्ण डेका |''आन एजन'' |कवितासंग्रह |- |१९८८ |लक्ष्मीनंदन बोरा |''पाताल भैरवी'' |कादंबरी |- |१९८९ |हीरेन गोहार्इं |''[[असमिया जातीय जीवंत महापुरुषीय परंपरा]]'' |समालोचना |} === १९९० चे दशक === {| class="wikitable sortable" !वर्ष !लेखक !कृति !शैली |- |१९९० |स्नेह देवी ^† |''स्नेहदेवीर एकुकि गल्प'' |कथासंग्रह |- |१९९१ |अजित बरुआ |''ब्रह्मपुत्रप इत्यादी पद्य'' |कवितासंग्रह |- |१९९२ |हीरेन भट्टाचार्य |''शइचर पथार मानुह'' |कवितासंग्रह |- |१९९३ |केशव महंत |''मोर जे किमान हेपाह'' |कवितासंग्रह |- |१९९४ |शीलभद्र (राबती मोहन दत्त चौधुरी) |''मधुपुर–बहुदूर'' |कथासंग्रह |- |१९९५ |चंद्रप्रसाद सइकीया |''महारथी'' |कादंबरी |- |१९९६ |निरुपमा बरगोहाइँ |''अभिजात्री'' |कादंबरी |- |१९९७ |नगेन सइकीया |''आंधारत निजरमुख'' |कथासंग्रह |- |१९९८ |अरुण शर्मा |''आशीर्वादर रंग'' |कादंबरी |- |१९९९ |मेदिनी शर्मा |''बिपन्न समय'' |कादंबरी |} === २००० चे दशक === {| class="wikitable sortable" !वर्ष !लेखक !कृति !शैली |- |२००० |अपूर्व शर्मा |''बाघे टापुर राति'' |कथासंग्रह |- |२००१ |महिमा बरा |''एधानी माहीर हाँहि'' |कादंबरी |- |२००२ |नलिनीधर भट्टाचार्य |''महत ऐहिह्य'' |समालोचना |- |२००३ |बीरेश्वर बरुआ |''अनेक मानुह अनेक ठाई आरु निर्जनता'' |कवितासंग्रह |- |२००४ |हीरेन्द्र नाथ दत्त |''मानुह अनुकूले'' |कवितासंग्रह |- |२००५ |येसे दरजे थोंगछी |''मौन होंठ मुखर हृदय'' |कादंबरी |- |२००६ |अतुलानंद गोस्वामी |''चिनेह जोरिर गांथी'' |कथासंग्रह |- |२००७ |पुरवी बरमुदै |''शान्तनुकुलनन्दन'' |कादंबरी |- |२००८ |रीता चौधुरी |''[[देओ लांखुइ]]'' |कादंबरी |- |२००९ |ध्रुव ज्योति बोरा |''कथा रत्नाकर'' |कादंबरी |} === २०१० चे दशक === {| class="wikitable sortable" !वर्ष !लेखक !कृति !शैली |- |२०१० |केशदा महंत |''असमीया रामायणी साहित्य'' |समालोचना |- |२०११ |कबीर फुकन ^† |''एई अनुरागी एई उदास'' |कवितासंग्रह |- |२०१२ |चन्दना गोस्वामी |''पाटकाईर ईपारे मोर देश'' |कादंबरी |- |२०१३ | colspan="3" style="background:#f5a9a9; text-align:center;" |'''''पुरस्कार दिला गेला नाही''''' |- |२०१४ |[[अरुपा पतंगीया कलिता]] |''मरियम आस्टिन अथबा हीरा बरुआ'' |कथासंग्रह |- |२०१५ |कुल सेइकिया |''आकाशर छबि आरु अन्‍यान्‍य गल्‍प''<ref name="KulaSaikia">{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2015-e.pdf | title=Sahitya Akademi Main award - 2015 | publisher=Sahitya Akademi | date=17 December 2015 | accessdate=26 January 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130920/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2015-e.pdf | archive-date=22 December 2015 | url-status=dead }}</ref> |कथासंग्रह |- |२०१६ |ज्ञान पुजारी |''मेघमालार भ्रमण''<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec2216/at051 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222221929/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec2216/at051 |archive-date=2016-12-22}} </ref> |कवितासंग्रह |- |२०१७ |जयंता माधब बोरा |''मोरियाहोला''<ref name="2017Award">{{Cite web |url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2017.pdf |title=Sahitya Akademi Main Award 2017 |publisher=[[Sahitya Akademi]]|accessdate=26 December 2017}}</ref> |कादंबरी |- |२०१८ |सनंत तांती |''कलिलोइर दिंटू अमर होबो'' |कवितासंग्रह |- |२०१९ |[[जयश्री गोस्वामी महंत]] |''चाणक्य''<ref name="2019Award">{{Cite web |url=http://sahitya-akademi.gov.in/pdf/sahityaakademiawards2019.pdf |title=Sahitya Akademi Main Award 2019 |publisher=[[Sahitya Akademi]] |accessdate=19 December 2018}}</ref> |कादंबरी |} === २०२० चे दशक === {| class="wikitable sortable" !वर्ष !लेखक !कृति !शैली |- |२०२० |अपूर्व कुमार सैकिया |''बेंगसता''<ref>{{cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/|title=Sahitya Akademi Awards 2020|date= March 2021}}</ref> |कथासंग्रह |- |२०२१ |अनुराधा शर्मा पुजारी |''येत एकोन अरण्य असिल''<ref>{{cite web|url=https://www.pratidintime.com/anuradha-sharma-pujari-wins-sahitya-akademi-award-2021/|title=Anuradha Sharma Pujari Wins Sahitya Akademi Award 2021|date=30 December 2021|access-date=2024-12-04|archive-date=2021-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230094505/https://www.pratidintime.com/anuradha-sharma-pujari-wins-sahitya-akademi-award-2021/|url-status=dead}}</ref> |कादंबरी |- |२०२२ |मनोजकुमार गोस्वामी |''भूल सत्य'' <ref>{{Cite web |date=22 December 2022 |title=Sahitya Akademi Award 2022 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/pdf/sahityaakademiawards-2022.pdf |access-date=22 December 2022 |website=Sahitya Akademi}}</ref> |कथासंग्रह |- |२०२३ |प्रणवज्योती डेका |''डॉ. प्रणवज्योती डेकार श्रेष्ठ गाल्पा''<ref>{{cite web | url=https://www.pratidintime.com/national/sahitya-akademi-awards-assamese-author-pranavjyoti-deka-bags-prestigious-gong | title=Sahitya Akademi Awards: Assamese Author Pranavjyoti Deka Bags Prestigious Gong | publisher=Pratidin Time | date=20 December 2023 | accessdate=20 December 2023}}</ref> |कथासंग्रह |} :* ^† – मरणोत्तर प्रदान करण्यात आले. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{साहित्य अकादमी पुरस्कार}} [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार]] 4mqexue1jctnmpu6ppc7aty1eswvy69 0 358966 2718638 2708003 2026-10-10T17:50:19Z ~2026-54046-21 188269 /* */ 2718638 wikitext text/x-wiki '''तू ही रे माझा मितवा''' ही [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. == कलाकार == * शर्वरी जोग - ईश्वरी देसाई / ईश्वरी अर्णवसिंह राजेशिर्के * अभिजीत आमकर - अर्णवसिंह राजेशिर्के * [[स्वाती चिटणीस]] / वंदना पंडित / मानसी मागीकर - सुभद्रा पाटील * आशुतोष गोखले - राकेश भोसले * रुपल नंद - अंजली राकेश भोसले / अंजली राजेशिर्के * प्रज्ञा जावळे - सात्त्विका राजेशिर्के * सुरभी भावे - वल्लरी पाटील * शेखर फडके - अविनाश पाटील * रेयांश मिरचंदानी - आकाश पाटील * [[वृंदा अहिरे]] - सुप्रिया देसाई * मधुरा जोशी - नम्रता देसाई * संजीवनी साठे / नीता पेंडसे - जयश्री लोंढे * [[रुचिरा जाधव]] - लावण्या * [[शैलेश दातार]] * अपर्णा गोखले == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" style="text-align:center;" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[हिंदी]] | [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] | [[स्टार प्लस]] | ६ जून २०११ - ३० नोव्हेंबर २०१२ |- | [[कन्नड]] | अरागिणी | स्टार सुवर्णा | ५ ऑगस्ट २०१३ - १७ एप्रिल २०१५ |- | [[बंगाली]] | बोझेना से बोझेना | स्टार जलषा | ४ नोव्हेंबर २०१३ - १८ जून २०१६ |- | [[तेलुगू]] | नुव्वू नेने प्रेमा | स्टार माँ | १६ मे २०२२ - ११ नोव्हेंबर २०२४ |- | [[ओडिया]] | तू कहीबू ना मू | स्टार किरण | ६ जून २०२२ - २५ फेब्रुवारी २०२३ |- | [[तमिळ]] | नी नान काधल | स्टार विजय | १३ नोव्हेंबर २०२३ - २५ एप्रिल २०२५ |- | [[मल्याळम]] | एथो जन्मा कल्पनायिल | एशियानेट | २९ जानेवारी २०२४ - २९ ऑगस्ट २०२५ |} [[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] m5ik6d09cl7qat6z2bcwhrsoror978j 0 361332 2718715 2588593 2026-10-11T02:49:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718715 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''भूल भुलैया''''' हा २००७ सालचा भारतीय [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेतील मानसशास्त्रीय विनोदी भयपट आहे जो प्रियदर्शन दिग्दर्शित आहे आणि त्याची पटकथा नीरज व्होरा यांनी लिहिली आहे आणि टी सीरीज निर्मित आहे. मधु मुत्तम लिखित आणि [[फाझील|फाजिल]] दिग्दर्शित १९९३ [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] भाषेतील ''मणिचित्रथाझू'' चित्रपटाचा हा रिमेक आहे, जो १९व्या शतकातील मुत्तोम (मध्य हरिपादकोरे जवळ) मधूच्या अलुमुटिल थारावद (जुनी पारंपारिक हवेली) येथे घडलेल्या शोकांतिकेवर आधारित आहे.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/manichitrathazhu-creator-madhu-muttam-story-mohanlal-suresh-gopi-fazil-1.9860431|title=കോടതി കയറിയ മണിച്ചിത്രത്താഴ്; വരുമോ ഒരു രണ്ടാം ഭാഗം?|date=2024-08-31|website=Mathrubhumi|language=ml|trans-title=Manichitrathazhu creator Madhu Muttam|access-date=2024-11-03}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&q=Social+Mobility+in+Kerala:+Modernity+and+Identity+in+Conflict|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|last=Filippo Osella, Caroline|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=0-7453-1693-X|page=264|access-date=14 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711054406/https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&q=Social+Mobility+in+Kerala:+Modernity+and+Identity+in+Conflict|archive-date=11 July 2023}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmfare.com/features/we-list-down-5-bollywood-movies-which-found-their-inspiration-down-south-27242.html|title=We list down 5 Bollywood movies which found their inspiration down south|website=filmfare.com|language=en|access-date=2023-06-16}}</ref> या चित्रपटात [[अक्षय कुमार]], [[विद्या बालन]], [[शायनी आहुजा]], आणि [[अमीशा पटेल|अमिषा पटेल]] यांच्यासोबत [[परेश रावळ]], [[राजपाल यादव]], [[मनोज जोशी]], [[असराणी]] आणि [[विक्रम गोखले]] यांच्या भूमिका आहेत.<ref name="Bhool Bhulaiyaa is remake">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiafm.com/news/2007/02/17/8908/index.html|title=indiafm.com|website=Shooting in Australia|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070219021338/http://www.indiafm.com/news/2007/02/17/8908/index.html|archive-date=19 February 2007|access-date=17 February 2007}}</ref> चित्रपटाचे संगीत आणि साउंडट्रॅक अनुक्रमे [[रणजित बारोट]] आणि [[प्रीतम]] यांनी संगीतबद्ध केले होते, तर [[समीर अंजान|समीर]] आणि [[सईद कादरी]] यांनी गीते लिहिली होती. या चित्रपटाचे चित्रीकरण [[जयपूर|जयपूरमधील]] ''चंद्रमुखी'' या कार्यरत शीर्षकाखाली करण्यात आले होते, प्रामुख्याने चोमू पॅलेस (एक हवेली) आणि [[सिटी पॅलेस, जयपूर|सिटी पॅलेस]] येथे, तर "अल्लाह हाफिज" हे गाणे [[हंपी]] येथे चित्रित करण्यात आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiafm.com/news/2007/02/17/8908/index.html|title=Chandramukhi will finally be called Bhool Bhulaiya|date=17 February 2007|website=IndiaFM}}</ref> मल्याळम चित्रपटाचे लेखक मधु यांनाच रिमेकसाठी एकमेव लेखक म्हणून श्रेय देण्यात आले आहे, जेव्हा त्यांनी फाझिलविरुद्ध [[इंटरनेट चाचेगिरी|कॉपीराइट खटला]] दाखल केला होता, जेव्हा नंतरचे रिमेकमध्ये मूळ पटकथेचे लेखक म्हणून सूचीबद्ध होऊ लागले.<ref name=":0"/> ₹३२ कोटींच्या बजेटमध्ये निर्मित, ''भूल भुलैय्याने'' {{INR}} ८२.८४ कोटी कमावले, अशा प्रकारे २००७ मधील आठव्या क्रमांकाचा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला.<ref name="BOI">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=233|title=Bhool Bhulaiyaa - Movie - Box Office India}}</ref> समीक्षकांकडून त्याला मिश्र प्रतिक्रिया मिळाल्या.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rottentomatoes.com/m/bhool_bhulaiyaa|title=Bhool Bhulaiyaa|website=Rotten Tomatoes|language=en|access-date=2024-11-16}}</ref> तथापि, कुमारच्या मानसोपचारतज्ज्ञाच्या व्यक्तिरेखेची, बालनने साकारलेल्या अवनी आणि मंजुलिका या व्यक्तिरेखेची आणि त्याच्या संगीताची प्रशंसा करून या चित्रपटाला एक पंथाचा दर्जा मिळाला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cinemaexpress.com/photos/slideshows/2020/oct/02/13-years-of-bhool-bhulaiyaa-26-lesser-known-facts-about-the-cult-horror-comedy-1137.html|title=13 Years of Bhool Bhulaiyaa: 26 lesser-known facts about the cult horror-comedy|date=2 October 2020|website=Cinema Express}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmfare.com/features/from-bhool-bhulaiyaa-to-shaun-of-the-dead-here-are-great-horror-comedy-films-to-watch-54010.html|title=From Bhool Bhulaiyaa to Shaun of the Dead, here are 10 great horror-comedy films to watch|website=Filmfare|language=en}}</ref> या चित्रपटाने ''[[भूल भुलैया २]]'' (२०२२) नावाचा एक स्वतंत्र सिक्वेल तयार केला ज्यामध्ये नवीन प्रमुख कलाकारांचा समावेश होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/entertainment/content/bhool-bhulaiyaa-2-heres-how-many-crores-kartik-aaryan-kiara-advani-tabu-and-others-charged-for-the-film|title=Bhool Bhulaiyaa 2 — Here's how many Crores Kartik Aaryan, Kiara Advani, Tabu and others charged for the film|date=20 May 2022|access-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704141035/https://www.gqindia.com/entertainment/content/bhool-bhulaiyaa-2-heres-how-many-crores-kartik-aaryan-kiara-advani-tabu-and-others-charged-for-the-film|archive-date=2024-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://odishatv.in/news/opinion/review-bhool-bhulaiyaa-2-fails-to-match-the-classic-tag-of-akshay-kumar-starrer-179429|title=Bhool Bhulaiyaa 2 fails to match the classic tag of Akshay Kumar starrer|website=Odisha TV}}</ref> या मालिकेतील तिसरा चित्रपट, ''[[भूल भुलैया ३]]'', ज्यामध्ये विद्या तिच्या भूमिकेची दुसरी आवृत्ती साकारत आहे, तो [[दिवाळी]] २०२४ रोजी प्रदर्शित झाला. == कलाकार == * [[अक्षय कुमार]] * [[विद्या बालन]] * [[शायनी आहुजा]] * [[अमिषा पटेल]] * [[परेश रावळ]] * [[मनोज जोशी]] * [[राजपाल यादव]] * [[असराणी]] * [[विक्रम गोखले]] * [[रसिका जोशी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:प्रियदर्शन दिग्दर्शित चित्रपट]] g6gny74blfmes7f9vpat0s3lgctw1sp 0 363139 2718727 2645689 2026-10-11T03:12:41Z अभय नातू 206 /* पुरस्कार */ 2718727 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अविका गोर''' (जन्म ३० जून १९९७) ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे जी प्रामुख्याने [[हिंदी भाषा|हिंदी]] आणि [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] चित्रपट आणि दूरदर्शनमध्ये काम करते. ''बालिका वधूमध्ये'' आनंदीची भूमिका साकारण्यासाठी ती प्रसिद्ध आहे, ज्यासाठी तिला २००९ मध्ये बाल प्रतिभावान व्यक्तीच्या श्रेणीत राजीव गांधी पुरस्कार मिळाला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/entertainment/photo/stars-sizzle-at-rajiv-gandhi-awards-362409-2009-08-19|title=Stars sizzle at Rajiv Gandhi Awards|date=19 August 2009|website=India Today|language=en|access-date=2 February 2024}}</ref> तिने नंतर ''ससुराल सिमर का'' या मालिकेमध्ये रोलीची भूमिका साकारली होती. तिने ''उय्याला जंपाला'' (२०१३) या चित्रपटातून [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले, ज्यासाठी तिला सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण - तेलुगूसाठी सिमा पुरस्कार मिळाला आहे.<ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/2014-siima-award-winners-list/articleshow/42547641.cms?from=mdr|title=2014 SIIMA award winners list|date=15 January 2017|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2 February 2024}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि कारकीर्द == अविका गोरचा जन्म ३० जून १९९७ रोजी <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/happy-birthday-avika-gor-five-interesting-facts-we-bet-you-didnt-know-about-balika-vadhus-anandi-794047?amp|title=Happy Birthday Avika Gor: Five interesting facts we bet you didn't know about Balika Vadhu's Anandi|date=30 June 2021|website=[[Pinkvilla]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126221631/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/happy-birthday-avika-gor-five-interesting-facts-we-bet-you-didnt-know-about-balika-vadhus-anandi-794047?amp|archive-date=26 November 2022|access-date=30 June 2021}}</ref> [[मुंबई|मुंबई, महाराष्ट्रातील]] एका गुजराती कुटुंबात झाला होता.<ref name="birthday 2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/avika-gor-turns-19-happy-birthday-sasural-simar-ka-manish-raisinghan-lifetv-17189-2016-06-30|title=Avika Gor turns 19, brings in her birthday with Sasural Simar Ka actor Manish Raisinghan?|date=30 June 2016|website=India Today|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126221628/https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/avika-gor-turns-19-happy-birthday-sasural-simar-ka-manish-raisinghan-lifetv-17189-2016-06-30|archive-date=26 November 2022|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/id-love-to-do-a-gujarati-movie-avika-gor/articleshow/63960822.cms|title=I'd love to do a Gujarati movie: Avika Gor|date=29 April 2018|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=13 February 2024}}</ref> तिने मुंबईच्या [[मुलुंड]] उपनगरातील शेरोन इंग्लिश हायस्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Olivera|first=Roshni K.|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/work-acting-is-my-hobby/articleshow/3869672.cms|title=Work? Acting is my hobby!|date=22 December 2008|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603012746/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/work-acting-is-my-hobby/articleshow/3869672.cms|archive-date=3 June 2021|url-status=live}}</ref> अविका गोर सध्या रोडीज रिअल हीरोजचा स्पर्धक मिलिंद चांदवानीसोबत डेट करत आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-avika-gor-reveals-how-boyfriend-milind-chandwani-and-she-manage-their-long-distance-relationship/articleshow/87716659.cms|title=Exclusive! Avika Gor reveals how boyfriend Milind Chandwani and she manage their long distance relationship|date=2021-11-15|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2024-10-28}}</ref> तिने २००७-०८ मध्ये ''श्श्श्श्श्...कोई है'' या थरार मालिकेतून हिंदी टेलिव्हिजनमध्ये बालकलाकार म्हणून पदार्पण केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-avika-gor-says-she-gets-work-because-of-her-talent-and-not-social-media-balika-vadhu-3053323|title=Avika Gor says she gets work because of her talent and not social media: 'If you're trying to please...'|website=DNA India|language=en|access-date=2 February 2024}}</ref> २००८ ते २०१० मध्ये तिने [[कलर्स टीव्ही]] वरील ''बालिका वधू'' मध्ये प्रमुख भूमिका साकारली व त्यासाठी ती घराघरात लोकप्रिय झाली. जवळजवळ दोन वर्षे ही भूमिका साकारल्यानंतर, जेव्हा टेलिव्हिजन मालिकेच्या कथानकात पात्रे प्रौढ व्हावीत अशी इच्छा होती तेव्हा तिची जागा अभिनेत्री प्रत्युषा बॅनर्जीने घेतली. २०१० मध्ये, तिला [[इंडियन टेली पुरस्कार|इंडियन टेली अवॉर्ड्समधून]] सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा ज्युरी पुरस्कार मिळाला. २००८ आणि २००९ मध्ये तिला त्याच श्रेणीतील लोकप्रिय पुरस्कारांसाठी नामांकन मिळाले होते. तिने ''मॉर्निंग वॉक'' (२००९), ''पाठशाला'' (२०१०) आणि ''तेझ'' (२०१२) सारख्या काही हिंदी चित्रपटांमध्ये बाल कलाकार म्हणूनही काम केले. तिने २०१३ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmfare.com/interviews/exclusive-avika-gor-talks-about-balika-vadhu-her-bollywood-debut-and-the-lessons-she-learnt-60250.html|title=Exclusive: Avika Gor talks about Balika Vadhu, her Bollywood debut and the lessons she learnt|website=filmfare.com|language=en|access-date=2 February 2024}}</ref> मध्ये ''उय्याला जंपला'' या चित्रपटाद्वारे [[तेलुगू चलचित्रपट|टॉलीवूडमध्ये]] पदार्पण केले आणि सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण – तेलुगुसाठी सिमा पुरस्कार जिंकला.<ref name=":0"/> २०११ ते २०१६ पर्यंत, तिने कलर्स टीव्ही वरील ''ससुराल सिमर का'' या दूरचित्रवाणी मालिकेत मुख्य भूमिका साकारली. यासाठी तिला पुन्हा [[इंडियन टेली पुरस्कार|इंडियन टेली अवॉर्ड्समधून]] नामांकन मिळाले. २०१२ आणि २०१९ मध्ये, ती [[झलक दिखला जा|''झलक दिखला जा ५'']] आणि [[फियर फॅक्टर|''फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी ९'']] मध्ये स्पर्धक म्हणून दिसली. == पुरस्कार == {| class="wikitable" !वर्ष ! पुरस्कार ! श्रेणी ! काम ! निकाल ! संदर्भ. |- | rowspan="2" | २००८ | rowspan="2" | आठवे [[इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार]] | सर्वोत्कृष्ट बाल कलाकार | rowspan="4" | ''बालिका वधू'' | {{Won}} | rowspan="2" | <ref name="ITA 2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008|title=The Idea ITA Awards, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100820113249/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008|archive-date=20 August 2010}}</ref><br /><br /><br /><br /> <ref name="ITA 2008 Nominees">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=28|title=IndianTelevisionAcademy.com|date=24 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217190145/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=28|archive-date=17 February 2012}}</ref> |- | सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - नाटक (ज्युरी) | {{Won}} |- | २००९ | ९ वे [[इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार]] | rowspan="2" | सर्वोत्कृष्ट बाल कलाकार | {{Won}} | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2009|title=The Idea ITA Awards, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909212242/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2009|archive-date=9 September 2015}}</ref> |- | २०१० | १० वे [[इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार]] | {{Won}} | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2010|title=The ITA Awards » The Indian Television Academy Awards|date=27 November 2015|website=IndianTelevisionAcademy.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100820113113/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2010|archive-date=20 August 2010}}</ref><br /><br /><br /><br /> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=48|title=The 10th Indian Television Academy Awards – Top −4|date=6 October 2010|website=IndianTelevisionAcademy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201183607/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=48|archive-date=1 February 2014}}</ref> |- | २०१४ | तिसरे दक्षिण भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार | सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण - तेलुगू | ''उय्याला जंपाला'' | {{Won}} | <ref name=":0"/> |} == वैयक्तिक आयुष्य == गौर यांची २०१९ मध्ये सामाजिक कार्यकर्ते मिलिंद चांदवाणी यांच्याशी भेट झाली आणि २०२० मध्ये त्या दोघांनी एकमेकांना डेट करण्यास सुरुवात केली.<ref>{{Cite news |date=2021-11-15 |title=Exclusive! Avika Gor reveals how boyfriend Milind Chandwani and she manage their long distance relationship |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-avika-gor-reveals-how-boyfriend-milind-chandwani-and-she-manage-their-long-distance-relationship/articleshow/87716659.cms |access-date=2024-10-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> पाच वर्षांच्या नातेसंबंधानंतर, जून २०२५ मध्ये या जोडप्याचा साखरपुडा झाला.<ref>{{Cite news |date=11 June 2025 |title=How Avika Gor met IIT graduate future husband Milind Chandwani? Check Balika Vadhu star's love story |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/how-avika-gor-met-iim-graduate-future-husband-milind-chandwani-check-balika-vadhu-stars-love-story/articleshow/121782719.cms |access-date=22 June 2025 |work=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 June 2025 |title=Exclusive! Avika Gor reveals how boyfriend Milind Chandwani and she manage their long distance relationship |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/balika-vadhu-actor-avika-gor-engagement-boyfriend-milind-chandwani-see-photos-10060953/ |access-date=21 June 2025 |work=The Indian Express}}</ref> ३० सप्टेंबर २०२५ रोजी गौर यांनी 'पती पत्नी और पंगा – जोड्यांचा रियालिटी चेक' या दूरचित्रवाणी मालिकेच्या मंचावर चांदवाणी यांच्याशी विवाह केला.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=30 September 2025|title=Avika Gor marries long-time boyfriend Milind Chandwani on Pati, Patni Aur Panga|url=https://www.indiatoday.in/entertainment/television/story/avika-gor-marries-long-time-boyfriend-milind-chandwani-on-pati-patni-aur-panga-2795792-2025-09-30|access-date=30 September 2025|work=[[इंडिया टुडे]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Keswani|first=Simran|date=30 September 2025|title=Balika Vadhu fame Avika Gor ties the knot with longtime partner Milind Chandwani, SEE FIRST PICS|url=https://www.india.com/entertainment/balika-vadhu-fame-avika-gor-ties-the-knot-with-longtime-partner-milind-chandwani-see-first-pics-8106936/|access-date=30 September 2025|work=[[India.com]]|language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] ff8aqtjpjxhhiryluui4ajri1ek2v9k 0 363218 2718895 2694270 2026-10-11T10:46:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718895 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती |caption=२०२४ मधील फोटो |जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1924|5|25|df=y}} |पुरस्कार=[[पद्मश्री]] (२०२५) |नाव=लिबिया लोबो सरदेसाई |चित्र=Libia Lobo Sardesai celebrating her 100th birthday (cropped).jpg |जन्मनाव=लिबिया लोबो |जन्म_स्थान=पोर्व्होरिम, बरदेझ तालुका, [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] |पेशा={{hlist|वकील|वसाहतविरोधी}} |प्रसिद्ध_कामे=व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) }} '''लिबिया "लिबी" लोबो सरदेसाई''' (जन्म: [[२५ मे]], [[इ.स. १९२४|१९२४]]) या भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्त्या आणि वकील आहेत. त्या [[गोवा]] राज्यातील नागरिक आहेत. त्यांचे लग्न वामन सरदेसाई बरोबर झाले आहे. [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा स्वातंत्र्य चळवळीसाठी]] त्या एक भूमिगत रेडिओ स्टेशन, व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) चालवत असत. याचे प्रसारण १९५५ ते १९६१ पर्यंत [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] भागात होत असे.<ref name="GTVoice24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/at-100-libia-lobos-voice-still-inspires-goans|title=At 100, Libia Lobo's voice still inspires Goans|date=2024-05-25|website=Goa News in English on Gomantak Times|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> पोर्तुगीजांच्या तावडीतून गोवा मुक्त झाल्यावर त्या प्रथम पर्यटन संचालक होत्या. या पदावर असताना त्यांनी गोवा, दमण आणि दीव तिन्ही क्षेत्र तिने सांभाळले.<ref name="HeraldDoT24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|title=Freedom fighter and first tourism director of liberated Goa, Daman & Diu felicitated on 100th birthday|date=26 May 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706193456/https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|archive-date=2024-07-06|url-status=dead}}</ref> जानेवारी २०२५ मध्ये लिबिया लोबो सरदेसाई यांना भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|title=Padma Award Winners 2025 Full List: Padma Vibhushan, Padma Bhushan, Padma Shri|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-04-03|archive-date=2025-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207055857/https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285|title=Padma Awards 2025 announced|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="HinduPadmaShriJan25">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/unsung-padma-shri-award-recipients/article69140565.ece|title=30 unsung heroes awarded Padma Shri|date=2025-01-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-01-25}}</ref> == प्रारंभिक जीवन (१९२४ - १९५४) == [[चित्र:Libia_Lobo_Sardesai.jpg|डावे|इवलेसे|233x233अंश|लोबो तिच्या सुरुवातीच्या काळात]] लिबिया लोबो, ज्यांना "लिबी" या टोपणनावाने ओळखले जाते, त्यांचा जन्म २५ मे १९२४ रोजी [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोव्यातील]] [[बार्देस तालुका|बार्देझ तालुक्यातील]] पोर्वोरिम येथे एका [[कॅथलिक धर्म|कॅथलिक ख्रिश्चन]] कुटुंबात झाला.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /><ref name="PerezNationalist18">{{जर्नल स्रोत|last=Perez|first=Rosa Maria|date=2018-07-02|title=Provincializing Goa: Crossing Borders Through Nationalist Women|url=https://journals.library.brocku.ca/index.php/ijpds/article/view/3278|journal=InterDISCIPLINARY Journal of Portuguese Diaspora Studies|language=en|volume=7|pages=225–240|issn=2165-2694}}</ref><ref name="ShirodkarWho86">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ISScyAEACAAJ|title=Who's Who of Freedom Fighters, Goa, Daman, and Diu|last=Shirodkar|first=Pandurang Purushottam|date=1986|publisher=Goa Gazetteer Department, Government of the Union Territory of Goa, Daman, and Diu|volume=1|pages=303–304|author-link=Pandurang Purushottam Shirodkar}}</ref> बालपणीच त्यांचे कुटुंब मुंबईला स्थलांतरित झाले. त्या काळात प्रसिद्ध चित्रकार [[फ्रांसिस न्यूटन सौझा|एफ. एन. सोउझा]] आणि लिबिया हे [[क्रॉफर्ड मार्केट]] परिसरात शेजारी राहत असल्याने त्यांचे बालपणीचे मैत्रीचे संबंध होते. विद्यार्थी दशेत असतानाच त्या 'टी. बी. कुन्हा गोवा युवा संघा'शी जोडल्या गेल्या होत्या<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> आणि १९४८ ते १९५० या काळात त्यांनी सचिवपदाची धुरा सांभाळली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=zkvaAAAAMAAJ|title=Women, Political Power, and the State|last=Salgaonkar|first=Seema P.|date=2006|publisher=Abhijeet Publications|isbn=978-81-88683-95-6|page=46}}</ref> लिबिया यांनी आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात अनुवादक आणि 'सेंसर' म्हणून केली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] इटालियन युद्धकैद्यांनी लिहिलेली गुप्त पत्रे डिक्रिप्ट करण्याचे महत्त्वाचे काम त्यांनी केले. याच काळात त्यांनी [[बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी स्थापन केलेल्या सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्समधून पदवी पूर्ण केली. विशेष म्हणजे, त्यांच्या प्रवेशावेळी स्वतः आंबेडकरांनी आनंद व्यक्त केला होता. महाविद्यालयीन दिवसांतच लिबिया [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा मुक्ती चळवळीकडे]] आकर्षित झाल्या. निसिम इझिकेल आणि त्यांच्या इतर प्राध्यापकांमुळे त्यांची ओळख [[मानवेंद्रनाथ रॉय|एम. एन. रॉय]] यांच्याशी झाली, ज्यांचा त्यांच्या विचारांवर मोठा प्रभाव पडला.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24"> पुढे, लिबिया यांनी ऑल इंडिया रेडिओ (एअर), बॉम्बे येथे स्टेनोग्राफर आणि ग्रंथपाल म्हणून काम केले. [[आकाशवाणी|ऑल इंडिया रेडिओ]] (एआयआर) मध्ये नोकरी करत असतानाच त्यांनी कायद्याची पदवीही संपादन केली.<ref name="ChadhaIEMural24" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/the-underground-voice-that-fought-for-goa-meet-unsung-libia-lobo|title=The Underground Voice That Fought for Goa, Meet Unsung Libia Lobo|last=Baruah|first=Rishika|date=2015-12-18|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> == स्वातंत्र्याचा आवाज (१९५५ - १९६१) == {{चित्र दालन|File:Mural depicting Libia Lobo Sardesai.jpg|गोव्यातील पणजी येथील लिबिया लोबो सरदेसाई यांचे चित्रण करणारे भित्तिचित्र.|title=लिबिया लोबो सरदेसाई यांचा वारसा|width=233|height=233|align=center}} १९५४ - १९५५ मध्ये जुलुमी पोर्तुगीजांनी शांतीप्रिय मार्गाने [[सत्याग्रह]] करणाऱ्या अनेक जणांवर हल्ला करून त्यांना ठार केले होते. या [[सत्याग्रह]] करणाऱ्यांनी गोव्यातील वसाहतवाद संपवण्याची मागणी करत गोव्याच्या सीमेवर शांततेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर भारताने गोव्याशी असलेली सीमा बंद केली आणि आर्थिक नाकेबंदी लागू केली. त्यामुळे मुक्त वाहतूक आणि व्यापार कमी झाला. लोबो, वामन सरदेसाई आणि निकोलाऊ मेनेझेस गोव्यातील स्वातंत्र्य कार्यकर्ते, जे मुंबईत लपून राहत होते, त्यांनी एकत्र येऊन एक संघ तयार केला. पोर्तुगीजांनी जप्त केलेल्या दोन वायरलेस रेडिओ सेटचा वापर करून ते रेडिओ ट्रान्समीटरमध्ये रूपांतरित केले गेले. व्हॉइस ऑफ फ्रीडम रेडिओ स्टेशन, ज्याद्वारे लोबो, सरदेसाई आणि मेनेझिस गोव्यांना बातम्या आणि महत्वाची माहिती पाठवत होती.<ref name="ChadhaIEMural24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|title=As a mural comes up in Panaji, the muse, a 99-year-old Goan freedom fighter, looks on from her balcony|last=Singh Chadha|first=Pavneet|date=2024-05-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-access=subscription|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524165536/https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|archive-date=2024-05-24|access-date=2024-12-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Chadha2024">Singh Chadha, Pavneet (18 May 2024). . ''द इंडियन एक्सप्रेस''. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/ the original]</span> on 24 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 December</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|title=Libia Lobo Sardesai's Voice of Freedom|last=Menezes|first=Vivek|date=24 Dec 2022|website=oHeraldo|access-date=2024-07-05|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710091944/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोवा मुक्ती कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पोर्तुगीज भारतातील लोक]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती]] 0o1jrw1evwl6i4gogr9ds2ty4fpd6y9 0 366331 2718613 2718467 2026-10-10T15:42:08Z Koolkrazy 1591 /* हंगामाचे वेळपत्रक */ 2718613 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२४ | सद्य_हंगाम = २०२५ | पुढील_हंगाम = २०२६ }} २०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !rowspan="2"|संघ !rowspan="2"|कारनिर्माता !rowspan="2"|चेसिस !rowspan="2"|इंजिन† !colspan="3" | मुख्य चालक |- !क्र. !नाव !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | आल्पाइन ऐ.५२५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}</ref> |{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}</ref> | align="center"|७<br/>४३<br/>१० |{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]<br/>{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | align="center" nowrap|१-६<br/>७-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}</ref> ! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} |अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}</ref> |{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}</ref> | align="center"|१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१०{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}</ref>}} |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |फेरारी एफ.-२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ ! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मॅकलारेन एम.सी.एल.३९<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}</ref> | align="center"|४<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref name=":१">{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२<ref>{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref>}} |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३">{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}</ref> | align="center"|६<br/>२२<br/>३० |{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}</ref> ![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१<ref>{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref> |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३" /> | align="center"|१<br/>३०<br/>२२ |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}} | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर<ref>{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}</ref>{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}</ref> सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी "किक सॉबर एफ.१ संघ" या नावाने प्रवेश केला.<ref name="entry lists" />}} ! [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | किक सॉबर सी.४५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}</ref> | फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७<ref name="FW४७">{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}</ref> |मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="entry lists">पात्रता फेरी निकाल: *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}} </ref> |} === सराव चालक === हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}} !scope="col"|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]] !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !Rounds |- !nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | style="text-align:center" nowrap|६२ | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|३४ | {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}} | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|३८ | {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|५० | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|४, ९<!--, २०, २४--> |-<!-- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|TBA | {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|२० |---> !nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|७२ | {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center" nowrap|३७ | {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६<br/>४५ | {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]] | style="text-align:center" nowrap|४<br/>९ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists"/> |} === संघातील बदल === [[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले. === चालकांमधील बदल === * [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.<ref>{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}</ref> त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली. * [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.<ref>{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}</ref> * हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. * [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. * [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. * रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> === हंगामातील बदल === * [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> * [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- !१ | लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |१६ मार्च |१५:०० |०४:०० |- !२ | हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]] |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[शांघाय]] |२३ मार्च |१५:०० |०७:०० |- !३ | [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]] |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] | [[सुझुका]] |६ एप्रिल |१४:०० |०५:०० |- !४ | गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]] |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[साखिर]] |१३ एप्रिल |१८:०० |१५:०० |- !५ | एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] | [[जेद्दा]] |२० एप्रिल |२०:०० |१७:०० |- !६ | क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]] |[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] | [[फ्लोरिडा]] |४ मे |१६:०० |२०:०० |- !७ | ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] |{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]] | [[इमोला]] |१८ मे |१५:०० |१३:०० |- !८ | टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] | [[मोनॅको]] |२५ मे |१५:०० |१३:०० |- !९ | आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]] |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] | [[मॉन्टमेलो]] |१ जून |१५:०० |१३:०० |- !१० | पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]] |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] | [[माँत्रियाल]] |१५ जून |१४:०० |१८:०० |- !११ | एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] | [[स्पीलबर्ग]] |२९ जून |१५:०० |१३:०० |- !१२ | कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] | [[सिल्वेरस्टोन]] |६ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१३ | मोएट & चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]] |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] | [[बेल्जियम]] |२७ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१४ | लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]] |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] | [[मोग्योरोद]] |३ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१५ | हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]] |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] | [[झॉन्डवुर्ट]] |३१ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१६ | पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] | [[मोंझा]] |७ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१७ | कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]] |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] | [[बाकु]] |२१ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१८ | सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]] |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] | [[सिंगापूर]] |५ ऑक्टोबर |२०:०० |१२:०० |- !१९ | एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] | [[ऑस्टिन]] |१९ ऑक्टोबर |२०:०० |१९:०० |- !२० | [मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|[[ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] | [[मेक्सिको शहर]] |२६ ऑक्टोबर |२०:०० |२०:०० |- !२१ | एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] | [[साओ पाउलो]] |९ नोव्हेंबर |१७:०० |१७:०० |- !२२ | हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}} |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] | [[नेवाडा]] |२२ नोव्हेंबर |२०:०० |०४:०० |- !२३ | कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]] |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[लोसेल]] |३० नोव्हेंबर |१९:०० |१६:०० |- !२४ | एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]] |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] | [[अबु धाबी]] |७ डिसेंबर |१३:०० |१३:०० |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar">{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}</ref > |} === कॅलेंडरमधील बदल === [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}</ref>[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}</ref> मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}</ref> == हंगामाचा सारंश == === हंगामाची सुरुवात === फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}</ref> [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.<ref>{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}</ref> === पूर्वहंगाम चाचणी === [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.<ref>{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}</ref> या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.<ref>{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}</ref> === हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या === [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}</ref> [[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref name='china dsq'>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}</ref> [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}</ref> === हंगामातील मधल्या फेऱ्या === [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}</ref> तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली. [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}</ref> [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}</ref> ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |- ! १ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २ | {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.<ref name='china dsq' /> [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}</ref>}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ३ | {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ४ | {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ५ | {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ६ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ७ | {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ८ | {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १० | {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ११ | {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १२ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १३ | {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १४ | {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १५ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १६ | {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १७ | {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १८ | {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १९ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २० | {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २१ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{nowrap|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}} |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २२ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २३ | {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २४ | {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] |- class="sortbottom" !colspan="7"|संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar" /><ref name="pole+fl">{{स्रोत बातमी|title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|प्रकाशक=Motorsportstats.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ डिसेंबर २०२५|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114151349/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|}}</ref> |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%; border-collapse:collapse; !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} !style=" border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- | १ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]] | id="४" align="center" | ४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}''' |- | २ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] | id="३३" align="center" | ३३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}''' |- | ३ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | id="८१" align="center" | ८१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}''' |- | ४ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | id="६३" align="center" | ६३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}''' |- | ५ | {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]] | id="१६" align="center" | १६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}''' |- | ६ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | id="४४" align="center" | ४४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}''' |- | ७ | {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] | id="१२" align="center" | १२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}''' |- | ८ | {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]] | id="२३" align="center" | २३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}''' |- | ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | id="५५" align="center" | ५५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}''' |- | १० | {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]] | id="१४" align="center" | १४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}''' |- | ११ | {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | id="२७" align="center" | २७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}''' |- | १२ | {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]] | id="६" align="center" | ६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}''' |- | १३ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | id="३८" align="center" | ३८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}''' |- | १४ | {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | id="४०" align="center" | ४० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}''' |- | १५ | {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]] | id="३१" align="center" | ३१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}''' |- | १६ | {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | id="१८" align="center" | १८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}''' |- | १७ | {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]] | id="२२" align="center" | २२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}''' |- | १८ | {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | id="१०" align="center" | १० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}''' |- | १९ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]] | id="५" align="center" | ५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}''' |- | २० | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]] | id="७" align="center" | ७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}''' |- | २१ | {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]] | id="४३" align="center" | ४३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}''' |- !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} ! style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<ref name="results">{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ जून २०२५ |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - निकाल Points |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_championship_points.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="nationalities">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन Standings|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|प्रकाशक=Motorsportstats|5=|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114140748/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|archive-date=2025-11-14|url-status=dead}}</ref><ref name="race results">*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरैन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मायामी २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मायामी २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया रोमान्या २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५|5=}}</ref><includeonly><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" ! स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- ! rowspan="2"| १ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#८१|८१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} | rowspan="2" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"| |- | align="center" | [[#४|४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| २ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#१६|१६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#४४|४४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |- ! rowspan="2"| ३ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#६३|६३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#१२|१२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |- ! rowspan="3"| ४ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#३३|३३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#२२|२२]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |- | align="center" | [[#४०|४०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ५ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#२३|२३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#५५|५५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |- ! rowspan="3"| ६ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#६|६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#४०|४०]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |- | align="center" | [[#२२|२२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ७ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#३१|३१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#३८|३८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |- ! rowspan="2"| ८ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|SUI}} [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#२७|२७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#५|५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| ९ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} | align="center" | [[#१४|१४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#१८|१८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |- ! rowspan="3"| १० | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | align="center" | [[#१०|१०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#७|७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |- | align="center" | [[#४३|४३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |- !स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<includeonly><ref name="results" /><ref name="nationalities"/><ref name="race results"/><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. '''तळटिपा:''' * {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance. * Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint). == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] kn3fgsl6v0rym7fs7av663fdjs5rhub 2718614 2718613 2026-10-10T15:43:33Z Koolkrazy 1591 /* हंगामाचे वेळपत्रक */ 2718614 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२४ | सद्य_हंगाम = २०२५ | पुढील_हंगाम = २०२६ }} २०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !rowspan="2"|संघ !rowspan="2"|कारनिर्माता !rowspan="2"|चेसिस !rowspan="2"|इंजिन† !colspan="3" | मुख्य चालक |- !क्र. !नाव !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | आल्पाइन ऐ.५२५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}</ref> |{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}</ref> | align="center"|७<br/>४३<br/>१० |{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]<br/>{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | align="center" nowrap|१-६<br/>७-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}</ref> ! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} |अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}</ref> |{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}</ref> | align="center"|१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१०{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}</ref>}} |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |फेरारी एफ.-२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ ! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मॅकलारेन एम.सी.एल.३९<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}</ref> | align="center"|४<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref name=":१">{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२<ref>{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref>}} |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३">{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}</ref> | align="center"|६<br/>२२<br/>३० |{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}</ref> ![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१<ref>{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref> |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३" /> | align="center"|१<br/>३०<br/>२२ |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}} | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर<ref>{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}</ref>{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}</ref> सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी "किक सॉबर एफ.१ संघ" या नावाने प्रवेश केला.<ref name="entry lists" />}} ! [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | किक सॉबर सी.४५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}</ref> | फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७<ref name="FW४७">{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}</ref> |मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="entry lists">पात्रता फेरी निकाल: *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}} </ref> |} === सराव चालक === हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}} !scope="col"|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]] !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !Rounds |- !nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | style="text-align:center" nowrap|६२ | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|३४ | {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}} | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|३८ | {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|५० | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|४, ९<!--, २०, २४--> |-<!-- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|TBA | {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|२० |---> !nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|७२ | {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center" nowrap|३७ | {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६<br/>४५ | {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]] | style="text-align:center" nowrap|४<br/>९ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists"/> |} === संघातील बदल === [[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले. === चालकांमधील बदल === * [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.<ref>{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}</ref> त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली. * [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.<ref>{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}</ref> * हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. * [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. * [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. * रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> === हंगामातील बदल === * [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> * [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- !१ | लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |१६ मार्च |१५:०० |०४:०० |- !२ | हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]] |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[शांघाय]] |२३ मार्च |१५:०० |०७:०० |- !३ | [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]] |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] | [[सुझुका]] |६ एप्रिल |१४:०० |०५:०० |- !४ | गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]] |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[साखिर]] |१३ एप्रिल |१८:०० |१५:०० |- !५ | एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] | [[जेद्दा]] |२० एप्रिल |२०:०० |१७:०० |- !६ | क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]] |[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] | [[फ्लोरिडा]] |४ मे |१६:०० |२०:०० |- !७ | ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] |{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]] | [[इमोला]] |१८ मे |१५:०० |१३:०० |- !८ | टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] | [[मोनॅको]] |२५ मे |१५:०० |१३:०० |- !९ | आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]] |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] | [[मॉन्टमेलो]] |१ जून |१५:०० |१३:०० |- !१० | पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]] |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] | [[माँत्रियाल]] |१५ जून |१४:०० |१८:०० |- !११ | एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] | [[स्पीलबर्ग]] |२९ जून |१५:०० |१३:०० |- !१२ | कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] | [[सिल्वेरस्टोन]] |६ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१३ | मोएट & चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]] |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] | [[बेल्जियम]] |२७ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१४ | लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]] |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] | [[मोग्योरोद]] |३ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१५ | हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]] |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] | [[झॉन्डवुर्ट]] |३१ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१६ | पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] | [[मोंझा]] |७ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१७ | कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]] |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] | [[बाकु]] |२१ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१८ | सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]] |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] | [[सिंगापूर]] |५ ऑक्टोबर |२०:०० |१२:०० |- !१९ | एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] | [[ऑस्टिन]] |१९ ऑक्टोबर |२०:०० |१९:०० |- !२० | [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] | [[मेक्सिको शहर]] |२६ ऑक्टोबर |२०:०० |२०:०० |- !२१ | एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] | [[साओ पाउलो]] |९ नोव्हेंबर |१७:०० |१७:०० |- !२२ | हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}} |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] | [[नेवाडा]] |२२ नोव्हेंबर |२०:०० |०४:०० |- !२३ | कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]] |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[लोसेल]] |३० नोव्हेंबर |१९:०० |१६:०० |- !२४ | एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]] |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] | [[अबु धाबी]] |७ डिसेंबर |१३:०० |१३:०० |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar">{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}</ref > |} === कॅलेंडरमधील बदल === [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}</ref>[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}</ref> मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}</ref> == हंगामाचा सारंश == === हंगामाची सुरुवात === फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}</ref> [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.<ref>{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}</ref> === पूर्वहंगाम चाचणी === [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.<ref>{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}</ref> या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.<ref>{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}</ref> === हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या === [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}</ref> [[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref name='china dsq'>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}</ref> [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}</ref> === हंगामातील मधल्या फेऱ्या === [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}</ref> तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली. [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}</ref> [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}</ref> ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |- ! १ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २ | {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.<ref name='china dsq' /> [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}</ref>}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ३ | {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ४ | {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ५ | {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ६ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ७ | {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ८ | {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १० | {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ११ | {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १२ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १३ | {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १४ | {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १५ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १६ | {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १७ | {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १८ | {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १९ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २० | {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २१ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{nowrap|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}} |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २२ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २३ | {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २४ | {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] |- class="sortbottom" !colspan="7"|संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar" /><ref name="pole+fl">{{स्रोत बातमी|title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|प्रकाशक=Motorsportstats.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ डिसेंबर २०२५|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114151349/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|}}</ref> |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%; border-collapse:collapse; !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} !style=" border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- | १ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]] | id="४" align="center" | ४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}''' |- | २ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] | id="३३" align="center" | ३३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}''' |- | ३ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | id="८१" align="center" | ८१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}''' |- | ४ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | id="६३" align="center" | ६३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}''' |- | ५ | {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]] | id="१६" align="center" | १६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}''' |- | ६ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | id="४४" align="center" | ४४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}''' |- | ७ | {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] | id="१२" align="center" | १२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}''' |- | ८ | {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]] | id="२३" align="center" | २३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}''' |- | ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | id="५५" align="center" | ५५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}''' |- | १० | {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]] | id="१४" align="center" | १४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}''' |- | ११ | {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | id="२७" align="center" | २७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}''' |- | १२ | {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]] | id="६" align="center" | ६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}''' |- | १३ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | id="३८" align="center" | ३८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}''' |- | १४ | {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | id="४०" align="center" | ४० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}''' |- | १५ | {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]] | id="३१" align="center" | ३१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}''' |- | १६ | {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | id="१८" align="center" | १८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}''' |- | १७ | {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]] | id="२२" align="center" | २२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}''' |- | १८ | {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | id="१०" align="center" | १० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}''' |- | १९ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]] | id="५" align="center" | ५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}''' |- | २० | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]] | id="७" align="center" | ७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}''' |- | २१ | {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]] | id="४३" align="center" | ४३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}''' |- !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} ! style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<ref name="results">{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ जून २०२५ |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - निकाल Points |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_championship_points.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="nationalities">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन Standings|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|प्रकाशक=Motorsportstats|5=|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114140748/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|archive-date=2025-11-14|url-status=dead}}</ref><ref name="race results">*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरैन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मायामी २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मायामी २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया रोमान्या २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५|5=}}</ref><includeonly><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" ! स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- ! rowspan="2"| १ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#८१|८१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} | rowspan="2" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"| |- | align="center" | [[#४|४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| २ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#१६|१६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#४४|४४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |- ! rowspan="2"| ३ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#६३|६३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#१२|१२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |- ! rowspan="3"| ४ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#३३|३३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#२२|२२]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |- | align="center" | [[#४०|४०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ५ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#२३|२३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#५५|५५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |- ! rowspan="3"| ६ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#६|६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#४०|४०]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |- | align="center" | [[#२२|२२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ७ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#३१|३१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#३८|३८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |- ! rowspan="2"| ८ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|SUI}} [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#२७|२७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#५|५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| ९ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} | align="center" | [[#१४|१४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#१८|१८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |- ! rowspan="3"| १० | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | align="center" | [[#१०|१०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#७|७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |- | align="center" | [[#४३|४३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |- !स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<includeonly><ref name="results" /><ref name="nationalities"/><ref name="race results"/><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. '''तळटिपा:''' * {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance. * Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint). == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] 2y7p2het9f2dowsherfi1np8buacu1d 2718618 2718614 2026-10-10T15:50:21Z Koolkrazy 1591 /* ग्रांप्री */ 2718618 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२४ | सद्य_हंगाम = २०२५ | पुढील_हंगाम = २०२६ }} २०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !rowspan="2"|संघ !rowspan="2"|कारनिर्माता !rowspan="2"|चेसिस !rowspan="2"|इंजिन† !colspan="3" | मुख्य चालक |- !क्र. !नाव !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | आल्पाइन ऐ.५२५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}</ref> |{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}</ref> | align="center"|७<br/>४३<br/>१० |{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]<br/>{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | align="center" nowrap|१-६<br/>७-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}</ref> ! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} |अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}</ref> |{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}</ref> | align="center"|१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१०{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}</ref>}} |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |फेरारी एफ.-२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ ! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मॅकलारेन एम.सी.एल.३९<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}</ref> | align="center"|४<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref name=":१">{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२<ref>{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref>}} |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३">{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}</ref> | align="center"|६<br/>२२<br/>३० |{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}</ref> ![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१<ref>{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref> |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३" /> | align="center"|१<br/>३०<br/>२२ |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}} | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर<ref>{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}</ref>{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}</ref> सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी "किक सॉबर एफ.१ संघ" या नावाने प्रवेश केला.<ref name="entry lists" />}} ! [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | किक सॉबर सी.४५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}</ref> | फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७<ref name="FW४७">{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}</ref> |मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="entry lists">पात्रता फेरी निकाल: *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}} </ref> |} === सराव चालक === हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}} !scope="col"|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]] !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !Rounds |- !nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | style="text-align:center" nowrap|६२ | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|३४ | {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}} | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|३८ | {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|५० | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|४, ९<!--, २०, २४--> |-<!-- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|TBA | {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|२० |---> !nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|७२ | {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center" nowrap|३७ | {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६<br/>४५ | {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]] | style="text-align:center" nowrap|४<br/>९ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists"/> |} === संघातील बदल === [[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले. === चालकांमधील बदल === * [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.<ref>{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}</ref> त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली. * [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.<ref>{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}</ref> * हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. * [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. * [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. * रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> === हंगामातील बदल === * [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> * [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- !१ | लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |१६ मार्च |१५:०० |०४:०० |- !२ | हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]] |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[शांघाय]] |२३ मार्च |१५:०० |०७:०० |- !३ | [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]] |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] | [[सुझुका]] |६ एप्रिल |१४:०० |०५:०० |- !४ | गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]] |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[साखिर]] |१३ एप्रिल |१८:०० |१५:०० |- !५ | एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] | [[जेद्दा]] |२० एप्रिल |२०:०० |१७:०० |- !६ | क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]] |[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] | [[फ्लोरिडा]] |४ मे |१६:०० |२०:०० |- !७ | ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] |{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]] | [[इमोला]] |१८ मे |१५:०० |१३:०० |- !८ | टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] | [[मोनॅको]] |२५ मे |१५:०० |१३:०० |- !९ | आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]] |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] | [[मॉन्टमेलो]] |१ जून |१५:०० |१३:०० |- !१० | पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]] |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] | [[माँत्रियाल]] |१५ जून |१४:०० |१८:०० |- !११ | एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] | [[स्पीलबर्ग]] |२९ जून |१५:०० |१३:०० |- !१२ | कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] | [[सिल्वेरस्टोन]] |६ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१३ | मोएट & चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]] |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] | [[बेल्जियम]] |२७ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१४ | लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]] |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] | [[मोग्योरोद]] |३ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१५ | हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]] |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] | [[झॉन्डवुर्ट]] |३१ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१६ | पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] | [[मोंझा]] |७ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१७ | कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]] |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] | [[बाकु]] |२१ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१८ | सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]] |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] | [[सिंगापूर]] |५ ऑक्टोबर |२०:०० |१२:०० |- !१९ | एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] | [[ऑस्टिन]] |१९ ऑक्टोबर |२०:०० |१९:०० |- !२० | [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] | [[मेक्सिको शहर]] |२६ ऑक्टोबर |२०:०० |२०:०० |- !२१ | एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] | [[साओ पाउलो]] |९ नोव्हेंबर |१७:०० |१७:०० |- !२२ | हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}} |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] | [[नेवाडा]] |२२ नोव्हेंबर |२०:०० |०४:०० |- !२३ | कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]] |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[लोसेल]] |३० नोव्हेंबर |१९:०० |१६:०० |- !२४ | एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]] |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] | [[अबु धाबी]] |७ डिसेंबर |१३:०० |१३:०० |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar">{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}</ref > |} === कॅलेंडरमधील बदल === [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}</ref>[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}</ref> मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}</ref> == हंगामाचा सारंश == === हंगामाची सुरुवात === फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}</ref> [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.<ref>{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}</ref> === पूर्वहंगाम चाचणी === [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.<ref>{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}</ref> या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.<ref>{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}</ref> === हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या === [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}</ref> [[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref name='china dsq'>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}</ref> [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}</ref> === हंगामातील मधल्या फेऱ्या === [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}</ref> तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली. [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}</ref> [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}</ref> ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |- ! १ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २ | {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.<ref name='china dsq' /> [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}</ref>}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ३ | {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ४ | {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ५ | {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ६ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ७ | {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ८ | {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १० | {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ११ | {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १२ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १३ | {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १४ | {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १५ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १६ | {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १७ | {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १८ | {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १९ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २० | {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २१ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{nowrap|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}} |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २२ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २३ | {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २४ | {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] |- class="sortbottom" !colspan="7"|संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar" /><ref name="pole+fl">{{स्रोत बातमी|title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|प्रकाशक=Motorsportstats.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ डिसेंबर २०२५|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114151349/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|}}</ref> |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%; border-collapse:collapse; !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} !style=" border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- | १ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]] | id="४" align="center" | ४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}''' |- | २ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] | id="३३" align="center" | ३३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}''' |- | ३ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | id="८१" align="center" | ८१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}''' |- | ४ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | id="६३" align="center" | ६३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}''' |- | ५ | {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]] | id="१६" align="center" | १६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}''' |- | ६ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | id="४४" align="center" | ४४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}''' |- | ७ | {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] | id="१२" align="center" | १२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}''' |- | ८ | {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]] | id="२३" align="center" | २३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}''' |- | ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | id="५५" align="center" | ५५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}''' |- | १० | {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]] | id="१४" align="center" | १४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}''' |- | ११ | {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | id="२७" align="center" | २७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}''' |- | १२ | {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]] | id="६" align="center" | ६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}''' |- | १३ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | id="३८" align="center" | ३८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}''' |- | १४ | {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | id="४०" align="center" | ४० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}''' |- | १५ | {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]] | id="३१" align="center" | ३१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}''' |- | १६ | {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | id="१८" align="center" | १८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}''' |- | १७ | {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]] | id="२२" align="center" | २२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}''' |- | १८ | {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | id="१०" align="center" | १० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}''' |- | १९ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]] | id="५" align="center" | ५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}''' |- | २० | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]] | id="७" align="center" | ७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}''' |- | २१ | {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]] | id="४३" align="center" | ४३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}''' |- !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} ! style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<ref name="results">{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ जून २०२५ |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - निकाल Points |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_championship_points.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="nationalities">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन Standings|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|प्रकाशक=Motorsportstats|5=|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114140748/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|archive-date=2025-11-14|url-status=dead}}</ref><ref name="race results">*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरैन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मायामी २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मायामी २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया रोमान्या २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५|5=}}</ref><includeonly><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" ! स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- ! rowspan="2"| १ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#८१|८१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} | rowspan="2" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"| |- | align="center" | [[#४|४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| २ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#१६|१६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#४४|४४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |- ! rowspan="2"| ३ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#६३|६३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#१२|१२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |- ! rowspan="3"| ४ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#३३|३३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#२२|२२]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |- | align="center" | [[#४०|४०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ५ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#२३|२३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#५५|५५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |- ! rowspan="3"| ६ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#६|६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#४०|४०]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |- | align="center" | [[#२२|२२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ७ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#३१|३१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#३८|३८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |- ! rowspan="2"| ८ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|SUI}} [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#२७|२७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#५|५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| ९ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} | align="center" | [[#१४|१४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#१८|१८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |- ! rowspan="3"| १० | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | align="center" | [[#१०|१०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#७|७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |- | align="center" | [[#४३|४३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |- !स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<includeonly><ref name="results" /><ref name="nationalities"/><ref name="race results"/><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. '''तळटिपा:''' * {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance. * Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint). == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] ojb09i3fgn1sotskkq8kqrswm9xbraq 2718622 2718618 2026-10-10T16:21:32Z Koolkrazy 1591 2718622 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२४ | सद्य_हंगाम = २०२५ | पुढील_हंगाम = २०२६ }} [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3968 by Stepro (cropped).jpg|thumb|[[लॅन्डो नॉरिस]] ४२३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]] [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (cropped3).jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], ४२१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:2026_Chinese_GP_-_Oscar_Piastri_(cropped)_(cropped).jpg|thumb|[[ऑस्कर पियास्त्री]], ४१० गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 4 Norris.jpg|thumb| [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]ने ८३३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद पटकावले.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 12 Antonelli.jpg|thumb|[[मर्सिडीज-बेंझ]], ४६९ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपदाचे उपविजेते व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA_F1_Austria_2025_Nr._1_Verstappen.jpg|thumb|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]], ४५१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचे गत विजेते व तिसरा क्रमांक.]] २०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !rowspan="2"|संघ !rowspan="2"|कारनिर्माता !rowspan="2"|चेसिस !rowspan="2"|इंजिन† !colspan="3" | मुख्य चालक |- !क्र. !नाव !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | आल्पाइन ऐ.५२५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}</ref> |{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}</ref> | align="center"|७<br/>४३<br/>१० |{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]<br/>{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | align="center" nowrap|१-६<br/>७-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}</ref> ! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} |अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}</ref> |{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}</ref> | align="center"|१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१०{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}</ref>}} |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |फेरारी एफ.-२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ ! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मॅकलारेन एम.सी.एल.३९<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}</ref> | align="center"|४<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref name=":१">{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२<ref>{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref>}} |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३">{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}</ref> | align="center"|६<br/>२२<br/>३० |{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}</ref> ![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१<ref>{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref> |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३" /> | align="center"|१<br/>३०<br/>२२ |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}} | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर<ref>{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}</ref>{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}</ref> सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी "किक सॉबर एफ.१ संघ" या नावाने प्रवेश केला.<ref name="entry lists" />}} ! [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | किक सॉबर सी.४५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}</ref> | फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७<ref name="FW४७">{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}</ref> |मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="entry lists">पात्रता फेरी निकाल: *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}} </ref> |} === सराव चालक === हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}} !scope="col"|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]] !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !Rounds |- !nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | style="text-align:center" nowrap|६२ | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|३४ | {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}} | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|३८ | {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|५० | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|४, ९<!--, २०, २४--> |-<!-- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|TBA | {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|२० |---> !nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|७२ | {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center" nowrap|३७ | {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६<br/>४५ | {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]] | style="text-align:center" nowrap|४<br/>९ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists"/> |} === संघातील बदल === [[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले. === चालकांमधील बदल === * [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.<ref>{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}</ref> त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली. * [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.<ref>{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}</ref> * हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. * [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. * [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. * रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> === हंगामातील बदल === * [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> * [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- !१ | लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |१६ मार्च |१५:०० |०४:०० |- !२ | हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]] |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[शांघाय]] |२३ मार्च |१५:०० |०७:०० |- !३ | [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]] |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] | [[सुझुका]] |६ एप्रिल |१४:०० |०५:०० |- !४ | गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]] |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[साखिर]] |१३ एप्रिल |१८:०० |१५:०० |- !५ | एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] | [[जेद्दा]] |२० एप्रिल |२०:०० |१७:०० |- !६ | क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]] |[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] | [[फ्लोरिडा]] |४ मे |१६:०० |२०:०० |- !७ | ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] |{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]] | [[इमोला]] |१८ मे |१५:०० |१३:०० |- !८ | टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] | [[मोनॅको]] |२५ मे |१५:०० |१३:०० |- !९ | आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]] |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] | [[मॉन्टमेलो]] |१ जून |१५:०० |१३:०० |- !१० | पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]] |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] | [[माँत्रियाल]] |१५ जून |१४:०० |१८:०० |- !११ | एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] | [[स्पीलबर्ग]] |२९ जून |१५:०० |१३:०० |- !१२ | कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] | [[सिल्वेरस्टोन]] |६ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१३ | मोएट & चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]] |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] | [[बेल्जियम]] |२७ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१४ | लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]] |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] | [[मोग्योरोद]] |३ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१५ | हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]] |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] | [[झॉन्डवुर्ट]] |३१ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१६ | पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] | [[मोंझा]] |७ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१७ | कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]] |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] | [[बाकु]] |२१ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१८ | सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]] |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] | [[सिंगापूर]] |५ ऑक्टोबर |२०:०० |१२:०० |- !१९ | एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] | [[ऑस्टिन]] |१९ ऑक्टोबर |२०:०० |१९:०० |- !२० | [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] | [[मेक्सिको शहर]] |२६ ऑक्टोबर |२०:०० |२०:०० |- !२१ | एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] | [[साओ पाउलो]] |९ नोव्हेंबर |१७:०० |१७:०० |- !२२ | हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}} |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] | [[नेवाडा]] |२२ नोव्हेंबर |२०:०० |०४:०० |- !२३ | कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]] |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[लोसेल]] |३० नोव्हेंबर |१९:०० |१६:०० |- !२४ | एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]] |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] | [[अबु धाबी]] |७ डिसेंबर |१३:०० |१३:०० |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar">{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}</ref > |} === कॅलेंडरमधील बदल === [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}</ref>[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}</ref> मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}</ref> == हंगामाचा सारंश == === हंगामाची सुरुवात === फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}</ref> [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.<ref>{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}</ref> === पूर्वहंगाम चाचणी === [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.<ref>{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}</ref> या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.<ref>{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}</ref> === हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या === [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}</ref> [[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref name='china dsq'>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}</ref> [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}</ref> === हंगामातील मधल्या फेऱ्या === [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}</ref> तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली. [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}</ref> [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}</ref> ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |- ! १ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २ | {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.<ref name='china dsq' /> [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}</ref>}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ३ | {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ४ | {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ५ | {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ६ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ७ | {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ८ | {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १० | {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ११ | {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १२ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १३ | {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १४ | {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १५ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १६ | {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १७ | {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १८ | {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १९ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २० | {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २१ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{nowrap|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}} |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २२ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २३ | {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २४ | {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] |- class="sortbottom" !colspan="7"|संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar" /><ref name="pole+fl">{{स्रोत बातमी|title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|प्रकाशक=Motorsportstats.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ डिसेंबर २०२५|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114151349/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|}}</ref> |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%; border-collapse:collapse; !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} !style=" border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- | १ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]] | id="४" align="center" | ४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}''' |- | २ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] | id="३३" align="center" | ३३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}''' |- | ३ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | id="८१" align="center" | ८१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}''' |- | ४ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | id="६३" align="center" | ६३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}''' |- | ५ | {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]] | id="१६" align="center" | १६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}''' |- | ६ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | id="४४" align="center" | ४४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}''' |- | ७ | {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] | id="१२" align="center" | १२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}''' |- | ८ | {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]] | id="२३" align="center" | २३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}''' |- | ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | id="५५" align="center" | ५५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}''' |- | १० | {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]] | id="१४" align="center" | १४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}''' |- | ११ | {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | id="२७" align="center" | २७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}''' |- | १२ | {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]] | id="६" align="center" | ६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}''' |- | १३ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | id="३८" align="center" | ३८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}''' |- | १४ | {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | id="४०" align="center" | ४० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}''' |- | १५ | {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]] | id="३१" align="center" | ३१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}''' |- | १६ | {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | id="१८" align="center" | १८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}''' |- | १७ | {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]] | id="२२" align="center" | २२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}''' |- | १८ | {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | id="१०" align="center" | १० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}''' |- | १९ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]] | id="५" align="center" | ५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}''' |- | २० | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]] | id="७" align="center" | ७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}''' |- | २१ | {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]] | id="४३" align="center" | ४३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}''' |- !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} ! style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<ref name="results">{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ जून २०२५ |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - निकाल Points |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_championship_points.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="nationalities">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन Standings|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|प्रकाशक=Motorsportstats|5=|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114140748/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|archive-date=2025-11-14|url-status=dead}}</ref><ref name="race results">*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरैन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मायामी २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मायामी २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया रोमान्या २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५|5=}}</ref><includeonly><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" ! स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- ! rowspan="2"| १ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#८१|८१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} | rowspan="2" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"| |- | align="center" | [[#४|४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| २ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#१६|१६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#४४|४४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |- ! rowspan="2"| ३ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#६३|६३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#१२|१२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |- ! rowspan="3"| ४ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#३३|३३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#२२|२२]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |- | align="center" | [[#४०|४०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ५ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#२३|२३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#५५|५५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |- ! rowspan="3"| ६ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#६|६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#४०|४०]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |- | align="center" | [[#२२|२२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ७ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#३१|३१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#३८|३८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |- ! rowspan="2"| ८ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|SUI}} [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#२७|२७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#५|५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| ९ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} | align="center" | [[#१४|१४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#१८|१८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |- ! rowspan="3"| १० | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | align="center" | [[#१०|१०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"| |- | align="center" | [[#७|७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |- | align="center" | [[#४३|४३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |- !स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<includeonly><ref name="results" /><ref name="nationalities"/><ref name="race results"/><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. '''तळटिपा:''' * {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance. * Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint). == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] ig0i26xv9km7c9g3c3vi5g9ucgysyo1 2718623 2718622 2026-10-10T16:36:04Z Koolkrazy 1591 /* कारनिर्माते */ 2718623 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२४ | सद्य_हंगाम = २०२५ | पुढील_हंगाम = २०२६ }} [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3968 by Stepro (cropped).jpg|thumb|[[लॅन्डो नॉरिस]] ४२३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]] [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (cropped3).jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], ४२१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:2026_Chinese_GP_-_Oscar_Piastri_(cropped)_(cropped).jpg|thumb|[[ऑस्कर पियास्त्री]], ४१० गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 4 Norris.jpg|thumb| [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]ने ८३३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद पटकावले.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 12 Antonelli.jpg|thumb|[[मर्सिडीज-बेंझ]], ४६९ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपदाचे उपविजेते व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA_F1_Austria_2025_Nr._1_Verstappen.jpg|thumb|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]], ४५१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचे गत विजेते व तिसरा क्रमांक.]] २०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !rowspan="2"|संघ !rowspan="2"|कारनिर्माता !rowspan="2"|चेसिस !rowspan="2"|इंजिन† !colspan="3" | मुख्य चालक |- !क्र. !नाव !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | आल्पाइन ऐ.५२५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}</ref> |{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}</ref> | align="center"|७<br/>४३<br/>१० |{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]<br/>{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | align="center" nowrap|१-६<br/>७-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}</ref> ! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} |अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}</ref> |{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}</ref> | align="center"|१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१०{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}</ref>}} |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |फेरारी एफ.-२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ ! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मॅकलारेन एम.सी.एल.३९<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}</ref> | align="center"|४<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref name=":१">{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२<ref>{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref>}} |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३">{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}</ref> | align="center"|६<br/>२२<br/>३० |{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}</ref> ![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१<ref>{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref> |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३" /> | align="center"|१<br/>३०<br/>२२ |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}} | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर<ref>{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}</ref>{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}</ref> सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी "किक सॉबर एफ.१ संघ" या नावाने प्रवेश केला.<ref name="entry lists" />}} ! [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | किक सॉबर सी.४५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}</ref> | फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७<ref name="FW४७">{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}</ref> |मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="entry lists">पात्रता फेरी निकाल: *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}} </ref> |} === सराव चालक === हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}} !scope="col"|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]] !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !Rounds |- !nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | style="text-align:center" nowrap|६२ | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|३४ | {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}} | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|३८ | {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|५० | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|४, ९<!--, २०, २४--> |-<!-- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|TBA | {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|२० |---> !nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|७२ | {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center" nowrap|३७ | {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६<br/>४५ | {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]] | style="text-align:center" nowrap|४<br/>९ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists"/> |} === संघातील बदल === [[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले. === चालकांमधील बदल === * [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.<ref>{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}</ref> त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली. * [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.<ref>{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}</ref> * हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. * [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. * [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. * रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> === हंगामातील बदल === * [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> * [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- !१ | लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |१६ मार्च |१५:०० |०४:०० |- !२ | हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]] |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[शांघाय]] |२३ मार्च |१५:०० |०७:०० |- !३ | [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]] |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] | [[सुझुका]] |६ एप्रिल |१४:०० |०५:०० |- !४ | गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]] |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[साखिर]] |१३ एप्रिल |१८:०० |१५:०० |- !५ | एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] | [[जेद्दा]] |२० एप्रिल |२०:०० |१७:०० |- !६ | क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]] |[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] | [[फ्लोरिडा]] |४ मे |१६:०० |२०:०० |- !७ | ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] |{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]] | [[इमोला]] |१८ मे |१५:०० |१३:०० |- !८ | टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] | [[मोनॅको]] |२५ मे |१५:०० |१३:०० |- !९ | आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]] |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] | [[मॉन्टमेलो]] |१ जून |१५:०० |१३:०० |- !१० | पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]] |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] | [[माँत्रियाल]] |१५ जून |१४:०० |१८:०० |- !११ | एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] | [[स्पीलबर्ग]] |२९ जून |१५:०० |१३:०० |- !१२ | कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] | [[सिल्वेरस्टोन]] |६ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१३ | मोएट & चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]] |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] | [[बेल्जियम]] |२७ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१४ | लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]] |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] | [[मोग्योरोद]] |३ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१५ | हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]] |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] | [[झॉन्डवुर्ट]] |३१ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१६ | पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] | [[मोंझा]] |७ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१७ | कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]] |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] | [[बाकु]] |२१ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१८ | सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]] |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] | [[सिंगापूर]] |५ ऑक्टोबर |२०:०० |१२:०० |- !१९ | एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] | [[ऑस्टिन]] |१९ ऑक्टोबर |२०:०० |१९:०० |- !२० | [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] | [[मेक्सिको शहर]] |२६ ऑक्टोबर |२०:०० |२०:०० |- !२१ | एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] | [[साओ पाउलो]] |९ नोव्हेंबर |१७:०० |१७:०० |- !२२ | हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}} |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] | [[नेवाडा]] |२२ नोव्हेंबर |२०:०० |०४:०० |- !२३ | कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]] |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[लोसेल]] |३० नोव्हेंबर |१९:०० |१६:०० |- !२४ | एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]] |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] | [[अबु धाबी]] |७ डिसेंबर |१३:०० |१३:०० |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar">{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}</ref > |} === कॅलेंडरमधील बदल === [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}</ref>[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}</ref> मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}</ref> == हंगामाचा सारंश == === हंगामाची सुरुवात === फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}</ref> [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.<ref>{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}</ref> === पूर्वहंगाम चाचणी === [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.<ref>{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}</ref> या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.<ref>{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}</ref> === हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या === [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}</ref> [[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref name='china dsq'>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}</ref> [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}</ref> === हंगामातील मधल्या फेऱ्या === [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}</ref> तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली. [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}</ref> [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}</ref> ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |- ! १ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २ | {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.<ref name='china dsq' /> [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}</ref>}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ३ | {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ४ | {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ५ | {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ६ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ७ | {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ८ | {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १० | {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ११ | {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १२ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १३ | {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १४ | {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १५ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १६ | {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १७ | {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १८ | {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १९ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २० | {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २१ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{nowrap|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}} |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २२ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २३ | {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २४ | {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] |- class="sortbottom" !colspan="7"|संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar" /><ref name="pole+fl">{{स्रोत बातमी|title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|प्रकाशक=Motorsportstats.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ डिसेंबर २०२५|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114151349/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|}}</ref> |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%; border-collapse:collapse; !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} !style=" border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- | १ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]] | id="४" align="center" | ४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}''' |- | २ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] | id="३३" align="center" | ३३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}''' |- | ३ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | id="८१" align="center" | ८१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}''' |- | ४ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | id="६३" align="center" | ६३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}''' |- | ५ | {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]] | id="१६" align="center" | १६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}''' |- | ६ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | id="४४" align="center" | ४४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}''' |- | ७ | {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] | id="१२" align="center" | १२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}''' |- | ८ | {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]] | id="२३" align="center" | २३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}''' |- | ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | id="५५" align="center" | ५५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}''' |- | १० | {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]] | id="१४" align="center" | १४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}''' |- | ११ | {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | id="२७" align="center" | २७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}''' |- | १२ | {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]] | id="६" align="center" | ६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}''' |- | १३ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | id="३८" align="center" | ३८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}''' |- | १४ | {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | id="४०" align="center" | ४० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}''' |- | १५ | {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]] | id="३१" align="center" | ३१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}''' |- | १६ | {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | id="१८" align="center" | १८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}''' |- | १७ | {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]] | id="२२" align="center" | २२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}''' |- | १८ | {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | id="१०" align="center" | १० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}''' |- | १९ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]] | id="५" align="center" | ५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}''' |- | २० | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]] | id="७" align="center" | ७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}''' |- | २१ | {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]] | id="४३" align="center" | ४३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}''' |- !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} ! style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<ref name="results">{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ जून २०२५ |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - निकाल Points |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_championship_points.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="nationalities">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन Standings|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|प्रकाशक=Motorsportstats|5=|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114140748/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|archive-date=2025-11-14|url-status=dead}}</ref><ref name="race results">*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरैन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० एप्रिल २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मायामी २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मायामी २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया रोमान्या २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|5=}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५|5=}}</ref><includeonly><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" ! स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- ! rowspan="2"| १ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#८१|८१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} | rowspan="2" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|८३३ |- | align="center" | [[#४|४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| २ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#४४|४४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|४६९ |- | align="center" | [[#६३|६३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |- ! rowspan="3"| ३ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#३३|३३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|४५१ |- | align="center" | [[#२२|२२]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |- | align="center" | [[#४०|४०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ४ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#१६|१६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|३९८ |- | align="center" | [[#१२|१२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |- ! rowspan="2"| ५ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#२३|२३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|१३७ |- | align="center" | [[#५५|५५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |- ! rowspan="3"| ६ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#६|६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|९२ |- | align="center" | [[#४०|४०]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |- | align="center" | [[#२२|२२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ७ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} | align="center" | [[#१४|१४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|८९ |- | align="center" | [[#१८|१८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |- ! rowspan="2"| ८ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#३१|३१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|७९ |- | align="center" | [[#३८|३८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |- ! rowspan="2"| ९ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|SUI}} [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#२७|२७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|७० |- | align="center" | [[#५|५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |- ! rowspan="3"| १० | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | align="center" | [[#१०|१०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|२२ |- | align="center" | [[#७|७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |- | align="center" | [[#४३|४३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |- !स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<includeonly><ref name="results" /><ref name="nationalities"/><ref name="race results"/><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. '''तळटिपा:''' * {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance. * Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint). == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] coe31l7kjupcmtw4zpzprdetwmuw4qb 2718624 2718623 2026-10-10T16:41:06Z Koolkrazy 1591 /* चालक */ 2718624 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२४ | सद्य_हंगाम = २०२५ | पुढील_हंगाम = २०२६ }} [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3968 by Stepro (cropped).jpg|thumb|[[लॅन्डो नॉरिस]] ४२३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]] [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (cropped3).jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], ४२१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:2026_Chinese_GP_-_Oscar_Piastri_(cropped)_(cropped).jpg|thumb|[[ऑस्कर पियास्त्री]], ४१० गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 4 Norris.jpg|thumb| [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]ने ८३३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद पटकावले.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 12 Antonelli.jpg|thumb|[[मर्सिडीज-बेंझ]], ४६९ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपदाचे उपविजेते व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA_F1_Austria_2025_Nr._1_Verstappen.jpg|thumb|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]], ४५१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचे गत विजेते व तिसरा क्रमांक.]] २०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !rowspan="2"|संघ !rowspan="2"|कारनिर्माता !rowspan="2"|चेसिस !rowspan="2"|इंजिन† !colspan="3" | मुख्य चालक |- !क्र. !नाव !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | आल्पाइन ऐ.५२५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}</ref> |{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}</ref> | align="center"|७<br/>४३<br/>१० |{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]<br/>{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | align="center" nowrap|१-६<br/>७-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}</ref> ! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} |अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}</ref> |{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}</ref> | align="center"|१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१०{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}</ref>}} |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |फेरारी एफ.-२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ ! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मॅकलारेन एम.सी.एल.३९<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}</ref> | align="center"|४<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref name=":१">{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२<ref>{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref>}} |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३">{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}</ref> | align="center"|६<br/>२२<br/>३० |{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}</ref> ![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१<ref>{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref> |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३" /> | align="center"|१<br/>३०<br/>२२ |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}} | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर<ref>{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}</ref>{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}</ref> सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी "किक सॉबर एफ.१ संघ" या नावाने प्रवेश केला.<ref name="entry lists" />}} ! [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | किक सॉबर सी.४५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}</ref> | फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७<ref name="FW४७">{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}</ref> |मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="entry lists">पात्रता फेरी निकाल: *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}} </ref> |} === सराव चालक === हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}} !scope="col"|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]] !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !Rounds |- !nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | style="text-align:center" nowrap|६२ | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|३४ | {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}} | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|३८ | {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|५० | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|४, ९<!--, २०, २४--> |-<!-- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|TBA | {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|२० |---> !nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|७२ | {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center" nowrap|३७ | {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६<br/>४५ | {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]] | style="text-align:center" nowrap|४<br/>९ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists"/> |} === संघातील बदल === [[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले. === चालकांमधील बदल === * [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.<ref>{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}</ref> त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली. * [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.<ref>{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}</ref> * हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. * [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. * [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. * रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> === हंगामातील बदल === * [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> * [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- !१ | लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |१६ मार्च |१५:०० |०४:०० |- !२ | हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]] |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[शांघाय]] |२३ मार्च |१५:०० |०७:०० |- !३ | [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]] |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] | [[सुझुका]] |६ एप्रिल |१४:०० |०५:०० |- !४ | गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]] |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[साखिर]] |१३ एप्रिल |१८:०० |१५:०० |- !५ | एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] | [[जेद्दा]] |२० एप्रिल |२०:०० |१७:०० |- !६ | क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]] |[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] | [[फ्लोरिडा]] |४ मे |१६:०० |२०:०० |- !७ | ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] |{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]] | [[इमोला]] |१८ मे |१५:०० |१३:०० |- !८ | टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] | [[मोनॅको]] |२५ मे |१५:०० |१३:०० |- !९ | आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]] |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] | [[मॉन्टमेलो]] |१ जून |१५:०० |१३:०० |- !१० | पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]] |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] | [[माँत्रियाल]] |१५ जून |१४:०० |१८:०० |- !११ | एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] | [[स्पीलबर्ग]] |२९ जून |१५:०० |१३:०० |- !१२ | कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] | [[सिल्वेरस्टोन]] |६ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१३ | मोएट & चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]] |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] | [[बेल्जियम]] |२७ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१४ | लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]] |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] | [[मोग्योरोद]] |३ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१५ | हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]] |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] | [[झॉन्डवुर्ट]] |३१ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१६ | पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] | [[मोंझा]] |७ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१७ | कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]] |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] | [[बाकु]] |२१ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१८ | सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]] |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] | [[सिंगापूर]] |५ ऑक्टोबर |२०:०० |१२:०० |- !१९ | एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] | [[ऑस्टिन]] |१९ ऑक्टोबर |२०:०० |१९:०० |- !२० | [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] | [[मेक्सिको शहर]] |२६ ऑक्टोबर |२०:०० |२०:०० |- !२१ | एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] | [[साओ पाउलो]] |९ नोव्हेंबर |१७:०० |१७:०० |- !२२ | हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}} |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] | [[नेवाडा]] |२२ नोव्हेंबर |२०:०० |०४:०० |- !२३ | कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]] |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[लोसेल]] |३० नोव्हेंबर |१९:०० |१६:०० |- !२४ | एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]] |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] | [[अबु धाबी]] |७ डिसेंबर |१३:०० |१३:०० |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar">{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}</ref > |} === कॅलेंडरमधील बदल === [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}</ref>[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}</ref> मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}</ref> == हंगामाचा सारंश == === हंगामाची सुरुवात === फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}</ref> [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.<ref>{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}</ref> === पूर्वहंगाम चाचणी === [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.<ref>{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}</ref> या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.<ref>{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}</ref> === हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या === [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}</ref> [[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref name='china dsq'>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}</ref> [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}</ref> === हंगामातील मधल्या फेऱ्या === [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}</ref> तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली. [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}</ref> [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}</ref> ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |- ! १ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २ | {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.<ref name='china dsq' /> [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}</ref>}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ३ | {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ४ | {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ५ | {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ६ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ७ | {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ८ | {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १० | {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ११ | {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १२ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १३ | {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १४ | {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १५ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १६ | {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १७ | {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १८ | {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १९ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २० | {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २१ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{nowrap|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}} |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २२ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २३ | {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २४ | {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] |- class="sortbottom" !colspan="7"|संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar" /><ref name="pole+fl">{{स्रोत बातमी|title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|प्रकाशक=Motorsportstats.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ डिसेंबर २०२५|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114151349/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|}}</ref> |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%; border-collapse:collapse; !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} !style=" border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- | १ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]] | id="४" align="center" | ४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}''' |- | २ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] | id="३३" align="center" | ३३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}''' |- | ३ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | id="८१" align="center" | ८१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}''' |- | ४ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | id="६३" align="center" | ६३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}''' |- | ५ | {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]] | id="१६" align="center" | १६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}''' |- | ६ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | id="४४" align="center" | ४४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}''' |- | ७ | {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] | id="१२" align="center" | १२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}''' |- | ८ | {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]] | id="२३" align="center" | २३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}''' |- | ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | id="५५" align="center" | ५५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}''' |- | १० | {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]] | id="१४" align="center" | १४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}''' |- | ११ | {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | id="२७" align="center" | २७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}''' |- | १२ | {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]] | id="६" align="center" | ६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}''' |- | १३ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | id="३८" align="center" | ३८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}''' |- | १४ | {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | id="४०" align="center" | ४० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}''' |- | १५ | {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]] | id="३१" align="center" | ३१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}''' |- | १६ | {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | id="१८" align="center" | १८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}''' |- | १७ | {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]] | id="२२" align="center" | २२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}''' |- | १८ | {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | id="१०" align="center" | १० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}''' |- | १९ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]] | id="५" align="center" | ५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}''' |- | २० | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]] | id="७" align="center" | ७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}''' |- | २१ | {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]] | id="४३" align="center" | ४३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}''' |- !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} ! style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- !colspan="28"| <includeonly><ref name="pole+fl"/></includeonly> संदर्भ:<ref name="results"> {{cite web |last1=Connelly |first1=Garry |last2=Remmerie |first2=Mathieu |last3=Warwick |first3=Derek |author-link3=Derek Warwick |last4=Al Hashmi |first4=Mohammed |date=7 December 2025 |title=२०२५ अबू धाबी ग्रांप्री – अजिंक्यपद गुण |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_abu_dhabi_grand_prix_-_championship_points.pdf |access-date=7 December 2025 |publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |archive-date=10 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210064902/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_abu_dhabi_grand_prix_-_championship_points.pdf |url-status=live }} </ref> <ref name="nationalities"> {{cite web|url=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन गुणतालिका|access-date=7 December 2025|website=Motorsportstats|archive-date=14 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114140748/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|url-status=live}}</ref><ref name="race results">*{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=18 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250318063657/https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=5 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405183239/https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=26 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326144509/https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=6 April 2025|archive-date=6 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406093710/https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरीन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=13 April 2025|archive-date=5 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405080620/https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=20 April 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114234952/https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मियामी २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=3 May 2025|archive-date=17 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517092956/https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मियामी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=4 May 2025|archive-date=13 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113125035/https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया-रोमाग्ना २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=18 May 2025|archive-date=2 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250502222814/https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=25 May 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114123236/https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=1 June 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114125429/https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/canada/classement.aspx|title=कॅनडा २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=15 June 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114193403/https://www.statsf1.com/en/2025/canada/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/autriche/classement.aspx|title=ऑस्ट्रिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=29 June 2025|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628162154/https://www.statsf1.com/en/2025/autriche/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/grande-bretagne/classement.aspx|title=ब्रिटन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=6 July 2025|archive-date=6 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250706152305/https://www.statsf1.com/en/2025/grande-bretagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/sprint.aspx|title=बेल्जियम २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=26 July 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805043925/https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/classement.aspx|title=बेल्जियम २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=27 July 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908012719/https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/hongrie/classement.aspx|title=हंगेरी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=3 August 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908013507/https://www.statsf1.com/en/2025/hongrie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/pays-bas/classement.aspx|title=नेदरलँड्स २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=31 August 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114110839/https://www.statsf1.com/en/2025/pays-bas/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/italie/classement.aspx|title=इटली २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=7 September 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908014709/https://www.statsf1.com/en/2025/italie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/azerbaidjan/classement.aspx|title=अझरबैजान २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=21 September 2025|archive-date=11 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250911115114/https://www.statsf1.com/en/2025/azerbaidjan/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/singapour/classement.aspx|title=सिंगापूर २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 October 2025}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/sprint.aspx|title=अमेरिका २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=18 October 2025|archive-date=15 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115002529/https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/classement.aspx|title=अमेरिका २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=19 October 2025|archive-date=28 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251028203925/https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/mexico-city/classement.aspx|title=मेक्सिको सिटी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=26 October 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114175708/https://www.statsf1.com/en/2025/mexico-city/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/sprint.aspx|title=साओ पाउलो २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=8 November 2025|archive-date=14 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114164740/https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/classement.aspx|title=साओ पाउलो २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=9 November 2025|archive-date=9 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109225850/https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/las-vegas/classement.aspx|title=लास वेगास २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=23 November 2025|archive-date=23 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251123215632/https://www.statsf1.com/en/2025/las-vegas/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/sprint.aspx|title=कतार २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=29 November 2025}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/classement.aspx|title=कतार २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=30 November 2025|archive-date=1 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251201080411/https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/abou-dhabi/classement.aspx|title=अबू धाबी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=7 December 2025}}</ref><ref name="pole+fl" /> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" ! स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- ! rowspan="2"| १ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#८१|८१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} | rowspan="2" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|८३३ |- | align="center" | [[#४|४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| २ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#४४|४४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|४६९ |- | align="center" | [[#६३|६३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |- ! rowspan="3"| ३ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#३३|३३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|४५१ |- | align="center" | [[#२२|२२]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |- | align="center" | [[#४०|४०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ४ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#१६|१६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|३९८ |- | align="center" | [[#१२|१२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |- ! rowspan="2"| ५ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#२३|२३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|१३७ |- | align="center" | [[#५५|५५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |- ! rowspan="3"| ६ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#६|६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|९२ |- | align="center" | [[#४०|४०]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |- | align="center" | [[#२२|२२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ७ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} | align="center" | [[#१४|१४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|८९ |- | align="center" | [[#१८|१८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |- ! rowspan="2"| ८ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#३१|३१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|७९ |- | align="center" | [[#३८|३८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |- ! rowspan="2"| ९ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|SUI}} [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#२७|२७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|७० |- | align="center" | [[#५|५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |- ! rowspan="3"| १० | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | align="center" | [[#१०|१०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|२२ |- | align="center" | [[#७|७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |- | align="center" | [[#४३|४३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |- !स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<includeonly><ref name="results" /><ref name="nationalities"/><ref name="race results"/><ref name="pole+fl"/></includeonly> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. '''तळटिपा:''' * {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance. * Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint). == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] m5556kifvml6g01rbfpex7hthrn6cb4 2718625 2718624 2026-10-10T16:42:24Z Koolkrazy 1591 /* कारनिर्माते */ 2718625 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२४ | सद्य_हंगाम = २०२५ | पुढील_हंगाम = २०२६ }} [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3968 by Stepro (cropped).jpg|thumb|[[लॅन्डो नॉरिस]] ४२३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]] [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (cropped3).jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], ४२१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:2026_Chinese_GP_-_Oscar_Piastri_(cropped)_(cropped).jpg|thumb|[[ऑस्कर पियास्त्री]], ४१० गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 4 Norris.jpg|thumb| [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]ने ८३३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद पटकावले.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 12 Antonelli.jpg|thumb|[[मर्सिडीज-बेंझ]], ४६९ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपदाचे उपविजेते व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA_F1_Austria_2025_Nr._1_Verstappen.jpg|thumb|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]], ४५१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचे गत विजेते व तिसरा क्रमांक.]] २०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !rowspan="2"|संघ !rowspan="2"|कारनिर्माता !rowspan="2"|चेसिस !rowspan="2"|इंजिन† !colspan="3" | मुख्य चालक |- !क्र. !नाव !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | आल्पाइन ऐ.५२५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}</ref> |{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}</ref> | align="center"|७<br/>४३<br/>१० |{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]<br/>{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | align="center" nowrap|१-६<br/>७-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}</ref> ! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} |अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}</ref> |{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}</ref> | align="center"|१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१०{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}</ref>}} |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |फेरारी एफ.-२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ ! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मॅकलारेन एम.सी.एल.३९<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}</ref> | align="center"|४<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref name=":१">{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२<ref>{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref>}} |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३">{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}</ref> | align="center"|६<br/>२२<br/>३० |{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}</ref> ![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१<ref>{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref> |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३" /> | align="center"|१<br/>३०<br/>२२ |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}} | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-२<br/>३-१० |- |{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर<ref>{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}</ref>{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}</ref> सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी "किक सॉबर एफ.१ संघ" या नावाने प्रवेश केला.<ref name="entry lists" />}} ! [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | किक सॉबर सी.४५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}</ref> | फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७<ref name="FW४७">{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}</ref> |मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१०<br/>१-१० |- | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="entry lists">पात्रता फेरी निकाल: *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}} </ref> |} === सराव चालक === हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}} !scope="col"|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]] !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !Rounds |- !nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | style="text-align:center" nowrap|६२ | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|३४ | {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}} | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|३८ | {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|५० | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|४, ९<!--, २०, २४--> |-<!-- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|TBA | {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|२० |---> !nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|७२ | {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center" nowrap|३७ | {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६<br/>४५ | {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]] | style="text-align:center" nowrap|४<br/>९ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists"/> |} === संघातील बदल === [[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले. === चालकांमधील बदल === * [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.<ref>{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}</ref> त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली. * [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.<ref>{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}</ref> * हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. * [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. * [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. * रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> === हंगामातील बदल === * [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> * [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- !१ | लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |१६ मार्च |१५:०० |०४:०० |- !२ | हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]] |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[शांघाय]] |२३ मार्च |१५:०० |०७:०० |- !३ | [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]] |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] | [[सुझुका]] |६ एप्रिल |१४:०० |०५:०० |- !४ | गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]] |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[साखिर]] |१३ एप्रिल |१८:०० |१५:०० |- !५ | एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] | [[जेद्दा]] |२० एप्रिल |२०:०० |१७:०० |- !६ | क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]] |[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] | [[फ्लोरिडा]] |४ मे |१६:०० |२०:०० |- !७ | ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] |{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]] | [[इमोला]] |१८ मे |१५:०० |१३:०० |- !८ | टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] | [[मोनॅको]] |२५ मे |१५:०० |१३:०० |- !९ | आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]] |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] | [[मॉन्टमेलो]] |१ जून |१५:०० |१३:०० |- !१० | पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]] |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] | [[माँत्रियाल]] |१५ जून |१४:०० |१८:०० |- !११ | एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] | [[स्पीलबर्ग]] |२९ जून |१५:०० |१३:०० |- !१२ | कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] | [[सिल्वेरस्टोन]] |६ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१३ | मोएट & चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]] |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] | [[बेल्जियम]] |२७ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१४ | लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]] |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] | [[मोग्योरोद]] |३ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१५ | हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]] |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] | [[झॉन्डवुर्ट]] |३१ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१६ | पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] | [[मोंझा]] |७ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१७ | कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]] |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] | [[बाकु]] |२१ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१८ | सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]] |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] | [[सिंगापूर]] |५ ऑक्टोबर |२०:०० |१२:०० |- !१९ | एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] | [[ऑस्टिन]] |१९ ऑक्टोबर |२०:०० |१९:०० |- !२० | [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] | [[मेक्सिको शहर]] |२६ ऑक्टोबर |२०:०० |२०:०० |- !२१ | एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] | [[साओ पाउलो]] |९ नोव्हेंबर |१७:०० |१७:०० |- !२२ | हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}} |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] | [[नेवाडा]] |२२ नोव्हेंबर |२०:०० |०४:०० |- !२३ | कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]] |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[लोसेल]] |३० नोव्हेंबर |१९:०० |१६:०० |- !२४ | एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]] |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] | [[अबु धाबी]] |७ डिसेंबर |१३:०० |१३:०० |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar">{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}</ref > |} === कॅलेंडरमधील बदल === [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}</ref>[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}</ref> मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}</ref> == हंगामाचा सारंश == === हंगामाची सुरुवात === फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}</ref> [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.<ref>{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}</ref> === पूर्वहंगाम चाचणी === [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.<ref>{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}</ref> या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.<ref>{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}</ref> === हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या === [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}</ref> [[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref name='china dsq'>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}</ref> [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}</ref> === हंगामातील मधल्या फेऱ्या === [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}</ref> तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली. [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}</ref> [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}</ref> ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |- ! १ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २ | {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.<ref name='china dsq' /> [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}</ref>}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ३ | {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ४ | {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ५ | {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ६ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ७ | {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ८ | {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १० | {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ११ | {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १२ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १३ | {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १४ | {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १५ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १६ | {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १७ | {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १८ | {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १९ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २० | {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २१ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{nowrap|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}} |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २२ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २३ | {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २४ | {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] |- class="sortbottom" !colspan="7"|संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar" /><ref name="pole+fl">{{स्रोत बातमी|title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|प्रकाशक=Motorsportstats.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ डिसेंबर २०२५|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114151349/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|}}</ref> |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%; border-collapse:collapse; !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} !style=" border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- | १ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]] | id="४" align="center" | ४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}''' |- | २ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] | id="३३" align="center" | ३३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}''' |- | ३ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | id="८१" align="center" | ८१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}''' |- | ४ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | id="६३" align="center" | ६३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}''' |- | ५ | {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]] | id="१६" align="center" | १६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}''' |- | ६ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | id="४४" align="center" | ४४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}''' |- | ७ | {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] | id="१२" align="center" | १२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}''' |- | ८ | {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]] | id="२३" align="center" | २३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}''' |- | ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | id="५५" align="center" | ५५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}''' |- | १० | {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]] | id="१४" align="center" | १४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}''' |- | ११ | {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | id="२७" align="center" | २७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}''' |- | १२ | {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]] | id="६" align="center" | ६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}''' |- | १३ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | id="३८" align="center" | ३८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}''' |- | १४ | {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | id="४०" align="center" | ४० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}''' |- | १५ | {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]] | id="३१" align="center" | ३१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}''' |- | १६ | {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | id="१८" align="center" | १८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}''' |- | १७ | {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]] | id="२२" align="center" | २२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}''' |- | १८ | {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | id="१०" align="center" | १० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}''' |- | १९ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]] | id="५" align="center" | ५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}''' |- | २० | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]] | id="७" align="center" | ७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}''' |- | २१ | {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]] | id="४३" align="center" | ४३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}''' |- !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} ! style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- !colspan="28"| <includeonly><ref name="pole+fl"/></includeonly> संदर्भ:<ref name="results"> {{cite web |last1=Connelly |first1=Garry |last2=Remmerie |first2=Mathieu |last3=Warwick |first3=Derek |author-link3=Derek Warwick |last4=Al Hashmi |first4=Mohammed |date=7 December 2025 |title=२०२५ अबू धाबी ग्रांप्री – अजिंक्यपद गुण |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_abu_dhabi_grand_prix_-_championship_points.pdf |access-date=7 December 2025 |publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |archive-date=10 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210064902/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_abu_dhabi_grand_prix_-_championship_points.pdf |url-status=live }} </ref> <ref name="nationalities"> {{cite web|url=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन गुणतालिका|access-date=7 December 2025|website=Motorsportstats|archive-date=14 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114140748/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|url-status=live}}</ref><ref name="race results">*{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=18 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250318063657/https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=5 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405183239/https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=26 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326144509/https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=6 April 2025|archive-date=6 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406093710/https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरीन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=13 April 2025|archive-date=5 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405080620/https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=20 April 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114234952/https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मियामी २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=3 May 2025|archive-date=17 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517092956/https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मियामी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=4 May 2025|archive-date=13 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113125035/https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया-रोमाग्ना २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=18 May 2025|archive-date=2 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250502222814/https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=25 May 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114123236/https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=1 June 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114125429/https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/canada/classement.aspx|title=कॅनडा २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=15 June 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114193403/https://www.statsf1.com/en/2025/canada/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/autriche/classement.aspx|title=ऑस्ट्रिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=29 June 2025|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628162154/https://www.statsf1.com/en/2025/autriche/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/grande-bretagne/classement.aspx|title=ब्रिटन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=6 July 2025|archive-date=6 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250706152305/https://www.statsf1.com/en/2025/grande-bretagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/sprint.aspx|title=बेल्जियम २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=26 July 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805043925/https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/classement.aspx|title=बेल्जियम २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=27 July 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908012719/https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/hongrie/classement.aspx|title=हंगेरी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=3 August 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908013507/https://www.statsf1.com/en/2025/hongrie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/pays-bas/classement.aspx|title=नेदरलँड्स २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=31 August 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114110839/https://www.statsf1.com/en/2025/pays-bas/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/italie/classement.aspx|title=इटली २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=7 September 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908014709/https://www.statsf1.com/en/2025/italie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/azerbaidjan/classement.aspx|title=अझरबैजान २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=21 September 2025|archive-date=11 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250911115114/https://www.statsf1.com/en/2025/azerbaidjan/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/singapour/classement.aspx|title=सिंगापूर २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 October 2025}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/sprint.aspx|title=अमेरिका २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=18 October 2025|archive-date=15 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115002529/https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/classement.aspx|title=अमेरिका २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=19 October 2025|archive-date=28 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251028203925/https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/mexico-city/classement.aspx|title=मेक्सिको सिटी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=26 October 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114175708/https://www.statsf1.com/en/2025/mexico-city/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/sprint.aspx|title=साओ पाउलो २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=8 November 2025|archive-date=14 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114164740/https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/classement.aspx|title=साओ पाउलो २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=9 November 2025|archive-date=9 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109225850/https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/las-vegas/classement.aspx|title=लास वेगास २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=23 November 2025|archive-date=23 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251123215632/https://www.statsf1.com/en/2025/las-vegas/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/sprint.aspx|title=कतार २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=29 November 2025}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/classement.aspx|title=कतार २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=30 November 2025|archive-date=1 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251201080411/https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/abou-dhabi/classement.aspx|title=अबू धाबी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=7 December 2025}}</ref><ref name="pole+fl" /> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" ! स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- ! rowspan="2"| १ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#८१|८१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} | rowspan="2" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|८३३ |- | align="center" | [[#४|४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| २ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#४४|४४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|४६९ |- | align="center" | [[#६३|६३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |- ! rowspan="3"| ३ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#३३|३३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|४५१ |- | align="center" | [[#२२|२२]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |- | align="center" | [[#४०|४०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ४ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#१६|१६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|३९८ |- | align="center" | [[#१२|१२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |- ! rowspan="2"| ५ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#२३|२३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|१३७ |- | align="center" | [[#५५|५५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |- ! rowspan="3"| ६ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#६|६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|९२ |- | align="center" | [[#४०|४०]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |- | align="center" | [[#२२|२२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ७ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} | align="center" | [[#१४|१४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|८९ |- | align="center" | [[#१८|१८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |- ! rowspan="2"| ८ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#३१|३१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|७९ |- | align="center" | [[#३८|३८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |- ! rowspan="2"| ९ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|SUI}} [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#२७|२७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|७० |- | align="center" | [[#५|५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |- ! rowspan="3"| १० | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | align="center" | [[#१०|१०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|२२ |- | align="center" | [[#७|७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |- | align="center" | [[#४३|४३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |- !स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<ref name="results" /><ref name="nationalities" /><ref name="race results" /><ref name="pole+fl" /> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. '''तळटिपा:''' * {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance. * Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint). == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] oc2hs47bgvsqogy3wx00ufx2ctn4q5g 2718627 2718625 2026-10-10T16:52:46Z Koolkrazy 1591 /* संघ आणि चालक */ 2718627 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२४ | सद्य_हंगाम = २०२५ | पुढील_हंगाम = २०२६ }} [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3968 by Stepro (cropped).jpg|thumb|[[लॅन्डो नॉरिस]] ४२३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]] [[चित्र:2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (cropped3).jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], ४२१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:2026_Chinese_GP_-_Oscar_Piastri_(cropped)_(cropped).jpg|thumb|[[ऑस्कर पियास्त्री]], ४१० गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 4 Norris.jpg|thumb| [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]ने ८३३ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद पटकावले.]] [[चित्र:FIA F1 Austria 2025 Nr. 12 Antonelli.jpg|thumb|[[मर्सिडीज-बेंझ]], ४६९ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपदाचे उपविजेते व दुसरा क्रमांक.]] [[चित्र:FIA_F1_Austria_2025_Nr._1_Verstappen.jpg|thumb|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]], ४५१ गुणांसोबत २०२५ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचे गत विजेते व तिसरा क्रमांक.]] २०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !rowspan="2"|संघ !rowspan="2"|कारनिर्माता !rowspan="2"|चेसिस !rowspan="2"|इंजिन† !colspan="3" | मुख्य चालक |- !क्र. !नाव !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | आल्पाइन ऐ.५२५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}</ref> |{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}</ref> | align="center"|७<br/>४३<br/>१० |{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]<br/>{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | align="center" nowrap|१-६<br/>७-२४<br/>सर्व |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}</ref> ! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} |अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}</ref> |{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}</ref> | align="center"|१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|सर्व<br/>सर्व{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}</ref>}} |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |फेरारी एफ.-२५<ref>{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|सर्व<br/>सर्व |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> |फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|सर्व<br/>सर्व |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ ! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मॅकलारेन एम.सी.एल.३९<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}</ref> | align="center"|४<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|सर्व<br/>सर्व |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|सर्व<br/>सर्व |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref name=":१">{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२<ref>{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref>}} |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३">{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}</ref> | align="center"|६<br/>२२<br/>३० |{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|सर्व<br/>१-२<br/>३-२४ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}</ref> ![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१<ref>{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}</ref> |{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}<ref name=":३" /> | align="center"|१<br/>३०<br/>२२ |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}} | align="center" nowrap|सर्व<br/>१-२<br/>३-२४ |- |{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर<ref>{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}</ref>{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}</ref> सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी "किक सॉबर एफ.१ संघ" या नावाने प्रवेश केला.<ref name="entry lists" />}} ! [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | किक सॉबर सी.४५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}</ref> | फेरारी ०६६/१५<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|सर्व<br/>सर्व |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७<ref name="FW४७">{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}</ref> |मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|सर्व<br/>सर्व |- | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref name="entry lists">पात्रता फेरी निकाल: *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}} *{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}} </ref> |} === सराव चालक === हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}} !scope="col"|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]] !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !Rounds |- !nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | style="text-align:center" nowrap|६२ | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|३४ | {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}} | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|३८ | {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center" nowrap|५० | {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center" nowrap|४, ९<!--, २०, २४--> |-<!-- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|TBA | {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|२० |---> !nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|७२ | {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center" nowrap|३७ | {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center" nowrap|४ |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६<br/>४५ | {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]<br/>{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]] | style="text-align:center" nowrap|४<br/>९ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists"/> |} === संघातील बदल === [[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले. === चालकांमधील बदल === * [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.<ref>{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}</ref> त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली. * [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.<ref>{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}</ref> * हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. * [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.<ref>{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> * साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. * [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. * रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.<ref>{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}</ref> === हंगामातील बदल === * [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> * [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}</ref> ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- !१ | लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |१६ मार्च |१५:०० |०४:०० |- !२ | हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]] |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[शांघाय]] |२३ मार्च |१५:०० |०७:०० |- !३ | [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]] |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] | [[सुझुका]] |६ एप्रिल |१४:०० |०५:०० |- !४ | गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]] |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[साखिर]] |१३ एप्रिल |१८:०० |१५:०० |- !५ | एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] | [[जेद्दा]] |२० एप्रिल |२०:०० |१७:०० |- !६ | क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]] |[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] | [[फ्लोरिडा]] |४ मे |१६:०० |२०:०० |- !७ | ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] |{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]] | [[इमोला]] |१८ मे |१५:०० |१३:०० |- !८ | टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] | [[मोनॅको]] |२५ मे |१५:०० |१३:०० |- !९ | आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]] |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] | [[मॉन्टमेलो]] |१ जून |१५:०० |१३:०० |- !१० | पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]] |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] | [[माँत्रियाल]] |१५ जून |१४:०० |१८:०० |- !११ | एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] | [[स्पीलबर्ग]] |२९ जून |१५:०० |१३:०० |- !१२ | कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] | [[सिल्वेरस्टोन]] |६ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१३ | मोएट & चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]] |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] | [[बेल्जियम]] |२७ जुलै |१५:०० |१४:०० |- !१४ | लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]] |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] | [[मोग्योरोद]] |३ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१५ | हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]] |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] | [[झॉन्डवुर्ट]] |३१ ऑगस्ट |१५:०० |१३:०० |- !१६ | पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] | [[मोंझा]] |७ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१७ | कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]] |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] | [[बाकु]] |२१ सप्टेंबर |१५:०० |१३:०० |- !१८ | सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]] |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] | [[सिंगापूर]] |५ ऑक्टोबर |२०:०० |१२:०० |- !१९ | एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] | [[ऑस्टिन]] |१९ ऑक्टोबर |२०:०० |१९:०० |- !२० | [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] | [[मेक्सिको शहर]] |२६ ऑक्टोबर |२०:०० |२०:०० |- !२१ | एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] | [[साओ पाउलो]] |९ नोव्हेंबर |१७:०० |१७:०० |- !२२ | हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}} |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] | [[नेवाडा]] |२२ नोव्हेंबर |२०:०० |०४:०० |- !२३ | कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]] |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] | [[लोसेल]] |३० नोव्हेंबर |१९:०० |१६:०० |- !२४ | एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]] |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] | [[अबु धाबी]] |७ डिसेंबर |१३:०० |१३:०० |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar">{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}</ref > |} === कॅलेंडरमधील बदल === [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}</ref>[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}</ref> मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}</ref> == हंगामाचा सारंश == === हंगामाची सुरुवात === फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}</ref> [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.<ref>{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}</ref> === पूर्वहंगाम चाचणी === [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.<ref>{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}</ref> या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.<ref>{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}</ref> === हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या === [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}</ref> [[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}</ref> पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref name='china dsq'>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}</ref> [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}</ref> [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}</ref> मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}</ref> === हंगामातील मधल्या फेऱ्या === [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}</ref> तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली. [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}</ref> [[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}</ref> [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}</ref> ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |- ! १ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २ | {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.<ref name='china dsq' /> [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}</ref>}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ३ | {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ४ | {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ५ | {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ६ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ७ | {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}} |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ८ | {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १० | {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! ११ | {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १२ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १३ | {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १४ | {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १५ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १६ | {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १७ | {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १८ | {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] |- ! १९ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २० | {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २१ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{nowrap|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}} |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २२ | {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २३ | {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]] |- ! २४ | {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | style="text-align:center"|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] |- class="sortbottom" !colspan="7"|संदर्भ:<ref name="२०२५ calendar" /><ref name="pole+fl">{{स्रोत बातमी|title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|प्रकाशक=Motorsportstats.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ डिसेंबर २०२५|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०२५|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114151349/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025|}}</ref> |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%; border-collapse:collapse; !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} !style=" border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- | १ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]] | id="४" align="center" | ४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}''' |- | २ | {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] | id="३३" align="center" | ३३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}''' |- | ३ | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | id="८१" align="center" | ८१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}''' |- | ४ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]] | id="६३" align="center" | ६३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}''' |- | ५ | {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]] | id="१६" align="center" | १६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}''' |- | ६ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | id="४४" align="center" | ४४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}''' |- | ७ | {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]] | id="१२" align="center" | १२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}''' |- | ८ | {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]] | id="२३" align="center" | २३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}''' |- | ९ | {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | id="५५" align="center" | ५५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}''' |- | १० | {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]] | id="१४" align="center" | १४ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}''' |- | ११ | {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | id="२७" align="center" | २७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}''' |- | १२ | {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]] | id="६" align="center" | ६ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}''' |- | १३ | {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | id="३८" align="center" | ३८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}''' |- | १४ | {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]] | id="४०" align="center" | ४० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}''' |- | १५ | {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]] | id="३१" align="center" | ३१ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}''' |- | १६ | {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | id="१८" align="center" | १८ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}''' |- | १७ | {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]] | id="२२" align="center" | २२ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}''' |- | १८ | {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]] | id="१०" align="center" | १० | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}''' |- | १९ | {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]] | id="५" align="center" | ५ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}''' |- | २० | {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]] | id="७" align="center" | ७ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}''' |- | २१ | {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]] | id="४३" align="center" | ४३ | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}''' |- !स्थान !चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. ![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br />{{flagicon|BHR}} ![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br />{{flagicon|KSA}} ![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br />{{flagicon|MON}} ![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br />{{flagicon|CAN}} ![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br />{{flagicon|AUT}} ![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br />{{flagicon|GBR}} ![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br />{{flagicon|HUN}} ![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br />{{flagicon|NED}} ![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br />{{flagicon|ITA}} ![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br />{{flagicon|AZE}} ![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br />{{flagicon|SIN}} ![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br />{{flagicon|MEX}} ![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br />{{flagicon|BRA}} ![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br />{{flagicon|USA}} ![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br />{{flagicon|QAT}} ![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br />{{flagicon|UAE}} ! style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;" |गुण |- !colspan="28"| <includeonly><ref name="pole+fl"/></includeonly> संदर्भ:<ref name="results"> {{cite web |last1=Connelly |first1=Garry |last2=Remmerie |first2=Mathieu |last3=Warwick |first3=Derek |author-link3=Derek Warwick |last4=Al Hashmi |first4=Mohammed |date=7 December 2025 |title=२०२५ अबू धाबी ग्रांप्री – अजिंक्यपद गुण |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_abu_dhabi_grand_prix_-_championship_points.pdf |access-date=7 December 2025 |publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |archive-date=10 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210064902/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_abu_dhabi_grand_prix_-_championship_points.pdf |url-status=live }} </ref> <ref name="nationalities"> {{cite web|url=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन गुणतालिका|access-date=7 December 2025|website=Motorsportstats|archive-date=14 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114140748/https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|url-status=live}}</ref><ref name="race results">*{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=18 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250318063657/https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=5 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405183239/https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 April 2025|archive-date=26 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326144509/https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=6 April 2025|archive-date=6 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406093710/https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरीन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=13 April 2025|archive-date=5 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405080620/https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=20 April 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114234952/https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मियामी २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=3 May 2025|archive-date=17 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517092956/https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मियामी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=4 May 2025|archive-date=13 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113125035/https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया-रोमाग्ना २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=18 May 2025|archive-date=2 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250502222814/https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=25 May 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114123236/https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=1 June 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114125429/https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/canada/classement.aspx|title=कॅनडा २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=15 June 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114193403/https://www.statsf1.com/en/2025/canada/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/autriche/classement.aspx|title=ऑस्ट्रिया २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=29 June 2025|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628162154/https://www.statsf1.com/en/2025/autriche/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/grande-bretagne/classement.aspx|title=ब्रिटन २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=6 July 2025|archive-date=6 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250706152305/https://www.statsf1.com/en/2025/grande-bretagne/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/sprint.aspx|title=बेल्जियम २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=26 July 2025|archive-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805043925/https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/classement.aspx|title=बेल्जियम २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=27 July 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908012719/https://www.statsf1.com/en/2025/belgique/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/hongrie/classement.aspx|title=हंगेरी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=3 August 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908013507/https://www.statsf1.com/en/2025/hongrie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/pays-bas/classement.aspx|title=नेदरलँड्स २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=31 August 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114110839/https://www.statsf1.com/en/2025/pays-bas/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/italie/classement.aspx|title=इटली २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=7 September 2025|archive-date=8 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250908014709/https://www.statsf1.com/en/2025/italie/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/azerbaidjan/classement.aspx|title=अझरबैजान २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=21 September 2025|archive-date=11 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250911115114/https://www.statsf1.com/en/2025/azerbaidjan/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/singapour/classement.aspx|title=सिंगापूर २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=5 October 2025}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/sprint.aspx|title=अमेरिका २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=18 October 2025|archive-date=15 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115002529/https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/classement.aspx|title=अमेरिका २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=19 October 2025|archive-date=28 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251028203925/https://www.statsf1.com/en/2025/etats-unis/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/mexico-city/classement.aspx|title=मेक्सिको सिटी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=26 October 2025|archive-date=14 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114175708/https://www.statsf1.com/en/2025/mexico-city/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/sprint.aspx|title=साओ पाउलो २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=8 November 2025|archive-date=14 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114164740/https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/sprint.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/classement.aspx|title=साओ पाउलो २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=9 November 2025|archive-date=9 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109225850/https://www.statsf1.com/en/2025/sao-paulo/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/las-vegas/classement.aspx|title=लास वेगास २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=23 November 2025|archive-date=23 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251123215632/https://www.statsf1.com/en/2025/las-vegas/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/sprint.aspx|title=कतार २०२५ – स्प्रिंटचा निकाल|website=StatsF1|access-date=29 November 2025}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/classement.aspx|title=कतार २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=30 November 2025|archive-date=1 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251201080411/https://www.statsf1.com/en/2025/qatar/classement.aspx|url-status=live}} *{{cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2025/abou-dhabi/classement.aspx|title=अबू धाबी २०२५ – निकाल|website=StatsF1|access-date=7 December 2025}}</ref><ref name="pole+fl" /> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" ! स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- ! rowspan="2"| १ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#८१|८१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}} | rowspan="2" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|८३३ |- | align="center" | [[#४|४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}} |- ! rowspan="2"| २ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#४४|४४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|४६९ |- | align="center" | [[#६३|६३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}} |- ! rowspan="3"| ३ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#३३|३३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|४५१ |- | align="center" | [[#२२|२२]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}} |- | align="center" | [[#४०|४०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ४ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#१६|१६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|३९८ |- | align="center" | [[#१२|१२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}} |- ! rowspan="2"| ५ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | align="center" | [[#२३|२३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|१३७ |- | align="center" | [[#५५|५५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}} |- ! rowspan="3"| ६ | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]] | align="center" | [[#६|६]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|९२ |- | align="center" | [[#४०|४०]] | | | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}} |- | align="center" | [[#२२|२२]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}} | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- ! rowspan="2"| ७ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}} | align="center" | [[#१४|१४]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|८९ |- | align="center" | [[#१८|१८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}} |- ! rowspan="2"| ८ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#३१|३१]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|७९ |- | align="center" | [[#३८|३८]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}} |- ! rowspan="2"| ९ | rowspan="2" style="text-align:left"|{{flagicon|SUI}} [[किक सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | align="center" | [[#२७|२७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}} ! rowspan="2" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|७० |- | align="center" | [[#५|५]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}} |- ! rowspan="3"| १० | rowspan="3" style="text-align:left"|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] | align="center" | [[#१०|१०]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}} ! rowspan="3" style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|२२ |- | align="center" | [[#७|७]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}} |- | align="center" | [[#४३|४३]] | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}} | {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}} |- !स्थान ! कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]<br />{{flagicon|AUS}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]<br />{{flagicon|CHN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]<br />{{flagicon|JPN}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]<br/>{{flagicon|BHR}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]<br/>{{flagicon|KSA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]<br/>{{flagicon|MON}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]<br />{{flagicon|ESP}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]<br/>{{flagicon|CAN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]<br/>{{flagicon|AUT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]<br/>{{flagicon|GBR}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]<br />{{flagicon|BEL}} ! style="vertical-align:top" |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]<br/>{{flagicon|HUN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]<br/>{{flagicon|NED}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]<br/>{{flagicon|ITA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]<br/>{{flagicon|AZE}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]<br/>{{flagicon|SIN}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको<br/>सिटी]]<br/>{{flagicon|MEX}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]<br/>{{flagicon|BRA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]<br/>{{flagicon|USA}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]<br/>{{flagicon|QAT}} !style="vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]<br/>{{flagicon|UAE}} !style="position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);"|गुण |- !colspan="28"|संदर्भ:<ref name="results" /><ref name="nationalities" /><ref name="race results" /><ref name="pole+fl" /> |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. '''तळटिपा:''' * {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance. * Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint). == हे सुद्धा पहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] izt98x9sm734cdb6pxlyfwurds61ue9 0 375849 2718721 2703187 2026-10-11T03:05:30Z अभय नातू 206 /* स्थानके */ 2718721 wikitext text/x-wiki {{संदर्भयादी|30em}} [[चित्र:Map_of_Jaipur_Metro_created_using_Inkscape.png|इवलेसे|518x518अंश|जयपूर मेट्रोचा इंग्रजीत नकाशा]] ही जी [[भारत|भारतातील]] [[जयपूर|जयपूरला]] सेवा देणारी [[जलद परिवहन|जलद वाहतूक]] व्यवस्था - '''[[जयपूर मेट्रो]]''' यामधील सर्व स्थानकांची यादी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://transport.rajasthan.gov.in/content/dam/transport/metro/News/past%20news/past%20news%202015/jun%202015/Brief%20Note%20on%20the%20Project%2002.06.2015.pdf|title=Brief Note on the Jaipur Metro project|date=28 November 2015|publisher=transport.rajasthan.gov.in|access-date=29 November 2015}}</ref> जयपूर मेट्रो ही [[कोलकाता मेट्रो]], [[दिल्ली मेट्रो]], [[नम्मा मेट्रो]], [[गुरगांव जलद मेट्रो|रॅपिड मेट्रो गुरगाव]] आणि [[मुंबई मेट्रो]] नंतर भारतातील सहावी जलद परिवहन मेट्रो सेवा आहे. या प्रणालीचे बांधकाम जयपूर मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड ने राबवले आहे. जयपूर मेट्रोचा पहिला आणि सध्याचा एकमेव विभाग ३ जून २०१५ रोजी [[गुलाबी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)|गुलाबी मार्गिकेसह]] उघडण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://transport.rajasthan.gov.in/content/dam/transport/metro/News/past%20news/past%20news%202015/jun%202015/Brief%20Note%20on%20the%20Project%2002.06.2015.pdf|title=Brief Note on the Jaipur Metro project|date=28 November 2015|publisher=transport.rajasthan.gov.in|access-date=29 November 2015}}</ref> सप्टेंबर २०२० पर्यंत, जयपूर मेट्रोमध्ये ११ मेट्रो स्थानके उघडले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/Present%20Status|title=Present Status of the Project|publisher=JMRC|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518194012/https://www.jaipurmetrorail.in/Present%20Status|archive-date=18 May 2015|access-date=2015-06-03}}</ref> या मेट्रोची एकूण मार्ग लांबी {{Convert|11.68|km|mi}} आहे. == स्थानके == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" width="30%" | style="background-color:#AFEEEE" |† | अंतिम स्थानक |- | style="background-color:#FFFF99" | * | भविष्यातील अदलाबदल स्थानक |- | style="background-color:#F5DEB3" | †† | [[भारतीय रेल्वे]] सोबत अदलाबदल स्थानक |} {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" style="font-size:100%;" width="100%" ! colspan="2" |स्थानकाचे नाव ! rowspan="2" |मार्गिका ! rowspan="2" |उद्घाटन ! rowspan="2" |मांडणी ! rowspan="2" |टीप ! rowspan="2" |संदर्भ |- ![[मराठी भाषा|मराठी]] ![[राजस्थानी भाषा|राजस्थानी]] |- | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |[[मानसरोवर मेट्रो स्थानक|मानसरोवर]]† | align="center" |मानसरोवर | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/rajasthan/jaipur/news/rajasthan-news-why-encroachment-and-jam-on-mansarovar-metro-station-between-sanganer-flyover-on-sector-road-high-court-083703-4248854.html|title=Rajasthan Highcourt:Why Encroachment and jam on mansarovar metro station between sanganer flyover on sector road|date=28 November 2018|publisher=[[Dainik Bhaskar]]|access-date=29 November 2018}}</ref> |- | align="center" |[[न्यू आतिश मार्केट मेट्रो स्थानक|न्यू आतिश मार्केट]] | align="center" |नया आतिश मार्केट | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/infrastructure/jaipur-metro-touted-as-one-of-the-fastest-built-metro-starts-operations/jaipur-metro-starts-operations/slideshow/47536839.cms|title=Jaipur Metro Touted as one of the fastest built metro starts operations|date=4 June 2015|publisher=[[The Economic Times|Economic Times]]|access-date=5 June 2015}}</ref> |- | align="center" |[[विवेक विहार मेट्रो स्थानक|विवेक विहार]] | align="center" |विवेक विहार | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/jaipur-metro-rail-corporation-to-lease-out-metro-stations-for-atms-stores/articleshow/65062366.cms|title=Jaipur Metro Rail Corporation to lease out metro stations for ATMS, Stores|date=20 July 2018|publisher=[[Times of India]]|access-date=21 July 2018}}</ref> |- | align="center" |[[श्याम नगर मेट्रो स्थानक|श्याम नगर]] | align="center" |श्याम नगर | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/jaipur/report-jaipur-bomb-hoax-in-shyam-nagar-sparks-panic-2690472|title=Jaipur:Bomb Hoax in Shyam Nagar metro station sparks panic|date=29 November 2018|publisher=[[DNA News|DNA]]|access-date=30 November 2018}}</ref> |- | align="center" |[[राम नगर मेट्रो स्थानक|राम नगर]] | align="center" |राम नगर | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/metro-train-30-artists-will-live-painting-people-give-a-message-of-love-from-jaipur-2501448/|title=Metro Train 30 Artists will live painting people gie a message of love from jaipur|date=3 March 2017|publisher=[[Rajasthan Patrika|Patrika]]|access-date=4 March 2017}}</ref> |- | align="center" |[[सिव्हिल लाईन्स मेट्रो स्थानक (जयपूर)|सिव्हिल लाईन्स]] | align="center" |सिविल लाइन्स | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/constable-held-for-trying-to-rape-girl-at-metro-station/articleshow/63888003.cms|title=Jaipur:Constable Held for trying to rape girl at Civil lines metro station|date=24 April 2018|publisher=[[Times of India]]|access-date=25 April 2018}}</ref> |- | align="center" style="background-color:#F5DEB3" |[[रेल्वे स्थानक मेट्रो स्थानक (जयपूर)|रेल्वे स्थानक]]†† | align="center" |रेलवे स्टेशन | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत |[[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानकाशी]] जोडणी |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/jaipur-metro-shelves-skywalk-to-railway-station/articleshow/61279912.cms|title=Jaipur Metro shelves skywalk to railway station|date=28 October 2017|publisher=[[Times of India]]|access-date=29 October 2017}}</ref> |- | align="center" style="background-color:#FFFF99" |[[सिंधी कँप मेट्रो स्थानक|सिंधी कँप]]* | align="center" |सिन्धी कैंप | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत |ऑरेंज मार्गिकेसोबत भविष्यातील अदलाबदल स्थानक |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/sindhi-camp-metro-artwork-defaced/articleshow/62231587.cms|title=Sindhi Camp metro artwork defaced|date=24 December 2017|publisher=[[Times of India]]|access-date=25 December 2017}}</ref> |- | align="center" |[[चांदपोल मेट्रो स्थानक|चांदपोल]] | align="center" |चांदपोल | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |भूगत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://transport.rajasthan.gov.in/content/dam/transport/metro/News/past%20news/past%20news%202015/jun%202015/Brief%20Note%20on%20the%20Project%2002.06.2015.pdf|title=Brief Note on the Jaipur Metro project|date=28 November 2015|publisher=transport.rajasthan.gov.in|access-date=29 November 2015}}</ref> |- | align="center" |[[छोटी चौपर मेट्रो स्थानक|छोटी चौपर]] | align="center" |छोटी चौपड़ | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |२३ सप्टेंबर २०२० | align="center" |भूगत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/Present%20Status|title=Present Status of the Project|publisher=JMRC|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518194012/https://www.jaipurmetrorail.in/Present%20Status|archive-date=18 May 2015|access-date=2015-06-03}}</ref> |- | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |[[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपर]]† | align="center" |बड़ी चौपड़ | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |२३ सप्टेंबर २०२० | align="center" |भूगत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://transport.rajasthan.gov.in/content/dam/transport/metro/News/past%20news/past%20news%202015/jun%202015/Brief%20Note%20on%20the%20Project%2002.06.2015.pdf|title=Brief Note on the Jaipur Metro project|date=28 November 2015|publisher=transport.rajasthan.gov.in|access-date=29 November 2015}}</ref> |} == आकडेवारी == {| class="wikitable" width="20%" |मेट्रो स्थानकांची एकूण संख्या | align="center" width="5%" | '''११''' |- | width="20%" | अदलाबदल स्थानकांची संख्या | align="center" width="5%" | '''०''' |- | width="20%" | उन्नत स्थानकांची संख्या | align="center" width="5%" | '''८''' |- | width="20%" | भूमिगत स्थानकांची संख्या | align="center" width="5%" | '''३''' |- | width="20%" | भूतळावरील स्थानकांची संख्या | align="center" width="5%" | '''०''' |} == हे देखील बघा == *[[जयपूर मेट्रो]] *[[गुलाबी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)]] *[[केशरी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://web.archive.org/web/20141220001021/https://jaipurmetrorail.in/ जयपूर मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड] * [http://metroeasy.metromates.com/jaipur-metro.html जयपूर मेट्रो मार्गदर्शक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061202/http://metroeasy.metromates.com/jaipur-metro.html |date=2016-03-04 }} [[वर्ग:जयपूर मेट्रो स्थानके]] [[वर्ग:जयपूर मेट्रो|स्थानके]] 6nt707k0iubb0pvn3uafn139p5erue3 2718722 2718721 2026-10-11T03:06:13Z अभय नातू 206 /* स्थानके */ 2718722 wikitext text/x-wiki {{संदर्भयादी|30em}} [[चित्र:Map_of_Jaipur_Metro_created_using_Inkscape.png|इवलेसे|518x518अंश|जयपूर मेट्रोचा इंग्रजीत नकाशा]] ही जी [[भारत|भारतातील]] [[जयपूर|जयपूरला]] सेवा देणारी [[जलद परिवहन|जलद वाहतूक]] व्यवस्था - '''[[जयपूर मेट्रो]]''' यामधील सर्व स्थानकांची यादी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://transport.rajasthan.gov.in/content/dam/transport/metro/News/past%20news/past%20news%202015/jun%202015/Brief%20Note%20on%20the%20Project%2002.06.2015.pdf|title=Brief Note on the Jaipur Metro project|date=28 November 2015|publisher=transport.rajasthan.gov.in|access-date=29 November 2015}}</ref> जयपूर मेट्रो ही [[कोलकाता मेट्रो]], [[दिल्ली मेट्रो]], [[नम्मा मेट्रो]], [[गुरगांव जलद मेट्रो|रॅपिड मेट्रो गुरगाव]] आणि [[मुंबई मेट्रो]] नंतर भारतातील सहावी जलद परिवहन मेट्रो सेवा आहे. या प्रणालीचे बांधकाम जयपूर मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड ने राबवले आहे. जयपूर मेट्रोचा पहिला आणि सध्याचा एकमेव विभाग ३ जून २०१५ रोजी [[गुलाबी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)|गुलाबी मार्गिकेसह]] उघडण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://transport.rajasthan.gov.in/content/dam/transport/metro/News/past%20news/past%20news%202015/jun%202015/Brief%20Note%20on%20the%20Project%2002.06.2015.pdf|title=Brief Note on the Jaipur Metro project|date=28 November 2015|publisher=transport.rajasthan.gov.in|access-date=29 November 2015}}</ref> सप्टेंबर २०२० पर्यंत, जयपूर मेट्रोमध्ये ११ मेट्रो स्थानके उघडले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/Present%20Status|title=Present Status of the Project|publisher=JMRC|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518194012/https://www.jaipurmetrorail.in/Present%20Status|archive-date=18 May 2015|access-date=2015-06-03}}</ref> या मेट्रोची एकूण मार्ग लांबी {{Convert|11.68|km|mi}} आहे. == स्थानके == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" width="30%" | style="background-color:#AFEEEE" |† | अंतिम स्थानक |- | style="background-color:#FFFF99" | * | भविष्यातील अदलाबदल स्थानक |- | style="background-color:#F5DEB3" | †† | [[भारतीय रेल्वे]] सोबत अदलाबदल स्थानक |} {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" style="font-size:100%;" width="auto" ! colspan="2" |स्थानकाचे नाव ! rowspan="2" |मार्गिका ! rowspan="2" |उद्घाटन ! rowspan="2" |मांडणी ! rowspan="2" |टीप ! rowspan="2" |संदर्भ |- ![[मराठी भाषा|मराठी]] ![[राजस्थानी भाषा|राजस्थानी]] |- | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |[[मानसरोवर मेट्रो स्थानक|मानसरोवर]]† | align="center" |मानसरोवर | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/rajasthan/jaipur/news/rajasthan-news-why-encroachment-and-jam-on-mansarovar-metro-station-between-sanganer-flyover-on-sector-road-high-court-083703-4248854.html|title=Rajasthan Highcourt:Why Encroachment and jam on mansarovar metro station between sanganer flyover on sector road|date=28 November 2018|publisher=[[Dainik Bhaskar]]|access-date=29 November 2018}}</ref> |- | align="center" |[[न्यू आतिश मार्केट मेट्रो स्थानक|न्यू आतिश मार्केट]] | align="center" |नया आतिश मार्केट | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/infrastructure/jaipur-metro-touted-as-one-of-the-fastest-built-metro-starts-operations/jaipur-metro-starts-operations/slideshow/47536839.cms|title=Jaipur Metro Touted as one of the fastest built metro starts operations|date=4 June 2015|publisher=[[The Economic Times|Economic Times]]|access-date=5 June 2015}}</ref> |- | align="center" |[[विवेक विहार मेट्रो स्थानक|विवेक विहार]] | align="center" |विवेक विहार | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/jaipur-metro-rail-corporation-to-lease-out-metro-stations-for-atms-stores/articleshow/65062366.cms|title=Jaipur Metro Rail Corporation to lease out metro stations for ATMS, Stores|date=20 July 2018|publisher=[[Times of India]]|access-date=21 July 2018}}</ref> |- | align="center" |[[श्याम नगर मेट्रो स्थानक|श्याम नगर]] | align="center" |श्याम नगर | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/jaipur/report-jaipur-bomb-hoax-in-shyam-nagar-sparks-panic-2690472|title=Jaipur:Bomb Hoax in Shyam Nagar metro station sparks panic|date=29 November 2018|publisher=[[DNA News|DNA]]|access-date=30 November 2018}}</ref> |- | align="center" |[[राम नगर मेट्रो स्थानक|राम नगर]] | align="center" |राम नगर | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/metro-train-30-artists-will-live-painting-people-give-a-message-of-love-from-jaipur-2501448/|title=Metro Train 30 Artists will live painting people gie a message of love from jaipur|date=3 March 2017|publisher=[[Rajasthan Patrika|Patrika]]|access-date=4 March 2017}}</ref> |- | align="center" |[[सिव्हिल लाईन्स मेट्रो स्थानक (जयपूर)|सिव्हिल लाईन्स]] | align="center" |सिविल लाइन्स | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/constable-held-for-trying-to-rape-girl-at-metro-station/articleshow/63888003.cms|title=Jaipur:Constable Held for trying to rape girl at Civil lines metro station|date=24 April 2018|publisher=[[Times of India]]|access-date=25 April 2018}}</ref> |- | align="center" style="background-color:#F5DEB3" |[[रेल्वे स्थानक मेट्रो स्थानक (जयपूर)|रेल्वे स्थानक]]†† | align="center" |रेलवे स्टेशन | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत |[[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानकाशी]] जोडणी |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/jaipur-metro-shelves-skywalk-to-railway-station/articleshow/61279912.cms|title=Jaipur Metro shelves skywalk to railway station|date=28 October 2017|publisher=[[Times of India]]|access-date=29 October 2017}}</ref> |- | align="center" style="background-color:#FFFF99" |[[सिंधी कँप मेट्रो स्थानक|सिंधी कँप]]* | align="center" |सिन्धी कैंप | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |उन्नत |ऑरेंज मार्गिकेसोबत भविष्यातील अदलाबदल स्थानक |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/sindhi-camp-metro-artwork-defaced/articleshow/62231587.cms|title=Sindhi Camp metro artwork defaced|date=24 December 2017|publisher=[[Times of India]]|access-date=25 December 2017}}</ref> |- | align="center" |[[चांदपोल मेट्रो स्थानक|चांदपोल]] | align="center" |चांदपोल | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |३ जून २०१५ | align="center" |भूगत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://transport.rajasthan.gov.in/content/dam/transport/metro/News/past%20news/past%20news%202015/jun%202015/Brief%20Note%20on%20the%20Project%2002.06.2015.pdf|title=Brief Note on the Jaipur Metro project|date=28 November 2015|publisher=transport.rajasthan.gov.in|access-date=29 November 2015}}</ref> |- | align="center" |[[छोटी चौपर मेट्रो स्थानक|छोटी चौपर]] | align="center" |छोटी चौपड़ | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |२३ सप्टेंबर २०२० | align="center" |भूगत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipurmetrorail.in/Present%20Status|title=Present Status of the Project|publisher=JMRC|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518194012/https://www.jaipurmetrorail.in/Present%20Status|archive-date=18 May 2015|access-date=2015-06-03}}</ref> |- | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |[[बडी चौपर मेट्रो स्थानक|बडी चौपर]]† | align="center" |बड़ी चौपड़ | align="center" |गुलाबी मार्गिका | align="center" |२३ सप्टेंबर २०२० | align="center" |भूगत | align="center" |नाही |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://transport.rajasthan.gov.in/content/dam/transport/metro/News/past%20news/past%20news%202015/jun%202015/Brief%20Note%20on%20the%20Project%2002.06.2015.pdf|title=Brief Note on the Jaipur Metro project|date=28 November 2015|publisher=transport.rajasthan.gov.in|access-date=29 November 2015}}</ref> |} == आकडेवारी == {| class="wikitable" width="20%" |मेट्रो स्थानकांची एकूण संख्या | align="center" width="5%" | '''११''' |- | width="20%" | अदलाबदल स्थानकांची संख्या | align="center" width="5%" | '''०''' |- | width="20%" | उन्नत स्थानकांची संख्या | align="center" width="5%" | '''८''' |- | width="20%" | भूमिगत स्थानकांची संख्या | align="center" width="5%" | '''३''' |- | width="20%" | भूतळावरील स्थानकांची संख्या | align="center" width="5%" | '''०''' |} == हे देखील बघा == *[[जयपूर मेट्रो]] *[[गुलाबी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)]] *[[केशरी मार्गिका (जयपूर मेट्रो)]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://web.archive.org/web/20141220001021/https://jaipurmetrorail.in/ जयपूर मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड] * [http://metroeasy.metromates.com/jaipur-metro.html जयपूर मेट्रो मार्गदर्शक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061202/http://metroeasy.metromates.com/jaipur-metro.html |date=2016-03-04 }} [[वर्ग:जयपूर मेट्रो स्थानके]] [[वर्ग:जयपूर मेट्रो|स्थानके]] lchpagdv5a6vpiaoukv69thfis56nu4 0 378353 2718744 2701998 2026-10-11T03:59:31Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2718744 wikitext text/x-wiki {{बदल}} हायपरलिपिडेमिया म्हणजे रक्तातील कोणत्याही किंवा सर्व मेद (उदा. [[चरबी]], ट्रायग्लिसराइड्स, [[कोलेस्ट्रॉल]], फॉस्फोलिपिड्स) किंवा लायपोप्रोटीन्सची पातळी असामान्यपणे जास्त असणे. <ref name="DorlandAndAmericanHeritage">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/hyperlipidemia|title=Hyperlipidemia|website=The Free Dictionary}}</ref> हायपरलिपिडेमिया हा शब्द प्रयोगशाळेतील निष्कर्षासाठी वापरला जातो आणि त्याचबरोबर विविध अर्जित किंवा अनुवांशिक विकारांसाठी एक व्यापक संज्ञा म्हणूनही वापरला जातो, ज्यामुळे हा निष्कर्ष दिसून येतो. <ref name=":8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://vascular.org/patient-resources/vascular-conditions/hyperlipidemia|title=Hyperlipidemia {{!}} Society for Vascular Surgery|website=vascular.org|access-date=2020-04-30}}</ref> हायपरलिपिडेमिया हा डिस्लिपिडेमियाचा एक उपसंच आणि हायपरकोलेस्टेरोलेमियाचा एक अधिसंच आहे. हायपरलिपिडेमिया सहसा दीर्घकाळ टिकणारा असतो आणि रक्तातील मेदाची पातळी नियंत्रित करण्यासाठी सतत औषधोपचाराची आवश्यकता असते <ref name=":8" /> रक्त मेद प्रथिनांच्या कॅप्सूलमध्ये वाहून नेले जातात. <ref name=":7">{{स्रोत पुस्तक|title=Guyton and Hall textbook of medical physiology|url=https://archive.org/details/guytonhalltextbo0000hall|last=Hall|first=John E.|date=2016|publisher=Elsevier|isbn=978-1455770052|oclc=932195756|authorlink=vanc}}</ref> त्या कॅप्सूलचा किंवा लायपोप्रोटीनचा आकार त्याची घनता ठरवतो. <ref name=":7" /> लायपोप्रोटीनची घनता आणि त्यात असलेल्या ॲपोलायपोप्रोटीनचा प्रकार मेदकणाचे भवितव्य आणि [[चयापचय|चयापचयावरील]] त्याचा प्रभाव ठरवतो. हायपरलिपिडेमियाचे प्राथमिक आणि दुय्यम अशा उपप्रकारांमध्ये वर्गीकरण केले जाते. प्राथमिक हायपरलिपिडेमिया हा सहसा अनुवांशिक कारणांमुळे (उदा. रिसेप्टर प्रथिनामध्ये झालेला उत्परिवर्तन) उद्भवतो, तर दुय्यम हायपरलिपिडेमिया हा मधुमेहसारख्या इतर अंतर्निहित कारणांमुळे निर्माण होतो. लिपिड आणि लायपोप्रोटीनमधील विकृती सामान्य लोकांमध्ये सामान्यपणे आढळतात आणि एथेरोस्क्लेरोसिसवरील त्यांच्या प्रभावामुळे त्यांना हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोगांसाठी सुधारण्यायोग्य जोखीम घटक मानले जाते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Pathophysiology of heart disease : a collaborative project of medical students and faculty|url=https://archive.org/details/pathophysiologyo0000unse_t5c0|last=Lilly|first=Leonard|publisher=Wolters Kluwer|year=2015|isbn=978-1496308696|oclc=1052840871|authorlink=vanc}}</ref> याव्यतिरिक्त, काही प्रकारांमुळे तीव्र स्वादुपिंडाचा दाह (अक्यूट पॅनक्रियाटायटिस) होण्याची शक्यता वाढू शकते. [[वर्ग:रोग]] obmdn5wytui0ln822n75s4r9yjrjo07 0 384621 2718894 2712834 2026-10-11T10:06:02Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718894 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''रॉजर्स आणि हॅमरस्टाइन''' ही अमेरिकन संगीतकार [[रिचर्ड रॉजर्स]] (१९०२–१९७९) आणि गीतकार-कादंबरीकार [[ऑस्कर हॅमरस्टाइन दुसरा]] (१८९५–१९६०) यांची प्रभावशाली नाट्य-संगीतकार जोडगोळी होती. १९४० आणि १९५० च्या दशकात त्यांनी अमेरिकन म्युझिकल थिएटर (संगीतिका) क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली. या काळाला [[ब्रॉडवे (न्यू यॉर्क)|ब्रॉडवे]]च्या संगीतिकेचे ''सुवर्णयुग'' मानले जाते.<ref>{{cite web | title = Rodgers and Hammerstein Biography | url = https://www.rodgersandhammerstein.com/about/ | publisher = रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन ऑर्गनायझेशन | access-date = २८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यांच्या संगीतिकांनी व्यावसायिक यशाबरोबरच संगीत, गीत आणि कथा यांना एकत्र विणून संगीतिका या नाट्यप्रकाराला एक गंभीर व प्रौढ कलाप्रकार म्हणून प्रस्थापित केले. == निर्मिती आणि इतिहास == १९४३ मध्ये एकत्र येण्यापूर्वी रॉजर्सने [[लॉरेन्झ हार्ट]]सोबत, तर ऑस्कर हॅमरस्टाइनने [[जेरोम कार्न]] यांच्यासोबत अनेक वर्षे काम केले होते. हार्ट यांच्या निधनानंतर रॉजर्स आणि हॅमरस्टाइन यांनी भागीदारी सुरू केली.<ref>{{cite web | title = The Story of Rodgers and Hammerstein | url = https://www.pbs.org/wnet/broadway/stars/rodgers-hammerstein/ | publisher = पीबीएस ब्रॉडवे | access-date = २८ सप्टेंबर २०२६}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांचे पहिले संयुक्त नाटक [[ओक्लाहोमा!]] १९४३ मध्ये ब्रॉडवेवर सादर झाले आणि ते प्रचंड यशस्वी ठरले. या नाटकाने पारंपारिक विनोदी संगीतिकांच्या चौकटीबाहेर जाऊन कथेच्या ओघात संगीताचा अत्यंत प्रभावी वापर केला. यानंतर त्यांनी एकामागून एक अनेक अजरामर संगीतांची निर्मिती केली. == प्रसिद्ध संगीतिका == रॉजर्स आणि हॅमरस्टाइन यांनी एकत्र मिळून अनेक जगप्रसिद्ध संगीतिकानिर्मिती केली. त्यांच्या काही सर्वात प्रसिद्ध संगीतिका खालीलप्रमाणे आहेत: === ओक्लाहोमा! (१९४३) === ही संगीतिका [[लिन रिग्स]]च्या [[ग्रीन ग्रो द लायलॅक्स]] या नाटकावर आधारित होती. यामध्ये अमेरिकन शेतकरी आणि गुराख्यांचा जीवनपट रेखाटला गेला. या संगीतिकेला विशेष [[पुलित्झर पुरस्कार]] मिळाला.<ref>{{cite web | title = Oklahoma! Special Award | url = https://www.pulitzer.org/winners/richard-rodgers-and-oscar-hammerstein-ii | publisher = द पुलित्झर प्राईझेस | access-date = २८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === कॅरूसेल (१९४५) === ही कथा [[फेरेन्क मोल्नार]] यांच्या [[लिलिओम]] या नाटकावर आधारित होती. यातील ''यू विल नेव्हर वॉक अलोन'' हे गाणे जगात अत्यंत प्रसिद्ध झाले.<ref>{{cite web | title = Carousel History | url = https://www.britannica.com/topic/Carousel-by-Rodgers-and-Hammerstein | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === 'साउथ पॅसिफिक' (१९४९) === [[जेम्स ए. मिशनर]] यांच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पुलित्झर विजेत्या पुस्तकावर ही संगीतिका आधारित होती.<ref>{{cite web | title = South Pacific Musical Overview | url = https://www.britannica.com/topic/South-Pacific-by-Rodgers-and-Hammerstein | publisher = एन्सायक्लोपिडिया ब्रिटानिका | access-date = २८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धाच्या]] काळात दक्षिण प्रशांत महासागरातील एका बेटावर तैनात असलेल्या अमेरिकन परिचारिका नेली फोर्बुश आणि फ्रेंच बागायतदार एमिल डी बेक यांच्यातील प्रेमाची ही कथा आहे. या संगीतिकेत युद्धाच्या पार्श्वभूमीसोबतच वांशिक भेदभाव आणि सामाजिक पूर्वग्रह यांसारख्या गंभीर विषयांवर भाष्य केले गेले होते. ''यू हॅव टू बी केअरफुली टॉट'' हे गाणे वांशिक पूर्वग्रहांवर थेट प्रहार करते. याला १९५० मध्ये नाटकासाठीचा पुलित्झर पुरस्कार आणि १० [[टोनी पुरस्कार]] मिळाले. हे ब्रॉडवेच्या इतिहासातील सर्वात यशस्वी नाटकांपैकी एक ठरले.<ref>{{cite web | title = Pulitzer Prize for Drama 1950 | url = https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-year/1950 | publisher = द पुलित्झर प्राईझेस | access-date = २८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === द किंग अँड आय (१९५१) === सयाम ([[थायलंडचे पंतप्रधान|थायलंड]]) देशाच्या राजाच्या मुलांना इंग्रजी शिकवण्यासाठी गेलेल्या [[अॅना लिओनोवेन्स]] या ब्रिटिश शिक्षिकेच्या आठवणींवर आधारित ही संगीतिका होती. यातील ''गेटिंग टू नो यू'' हे गाणे अत्यंत लोकप्रिय ठरले. === द साऊंड ऑफ म्युझिक (१९५९) === [[ऑस्ट्रिया]]तील [[फोन ट्रॅप कुटुंब|फोन ट्रॅप कुटुंबाच्या]] सत्यकथेवर आधारित ही त्यांची शेवटची संयुक्त संगीतिकानिर्मिती होती. या नाटकावर बनवलेला १९६५ चा चित्रपट जगभरात प्रचंड गाजला. यातील ''डो-रे-मी'', ''एडेलवाइस'' आणि शीर्षकगीत आजही जगभरात गायले जाते.<ref>{{cite news | title = The Sound of Music Legacy | url = https://www.nytimes.com/ | publisher = द न्यू यॉर्क टाइम्स | access-date = २८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == या जोडगोळीने त्यांच्या कारकिर्दीत अभूतपूर्व यश आणि सन्मान मिळवले: * ३४ [[टोनी पुरस्कार]] * १५ [[ऑस्कर पुरस्कार]] (चित्रपट रूपांतरांसाठी) * २ [[पुलित्झर पुरस्कार]] * २ [[ग्रॅमी पुरस्कार]] == सामाजिक प्रभाव आणि वारसा == रॉजर्स आणि हॅमरस्टाइन यांनी संगीतिकेला केवळ मनोरंजनाचे साधन न ठेवता सामाजिक विषयांवर भाष्य करण्याचे माध्यम बनवले. त्यांनी आपल्या नाटकांमधून वांशिक भेदभाव, वर्गभेद, आणि युद्धकालीन परिस्थिती यांसारख्या विषयांवर भाष्य केले. ऑस्कर हॅमरस्टाइन यांचे १९६० मध्ये [[कर्करोग|कर्करोगाने]] निधन झाले, ज्यामुळे या ऐतिहासिक जोडगोळीचा अंत झाला.<ref>{{cite news | title = Oscar Hammerstein II Obituary | url = https://www.nytimes.com/1960/08/24/archives/oscar-hammerstein-ii-dies-at-65.html | publisher = द न्यू यॉर्क टाइम्स | date = २४ ऑगस्ट १९६० | access-date = २८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> == प्रमुख कलाकृतींची यादी == {| class=''wikitable sortable'' |- ! वर्ष !! संगीतिका !! मुख्य गाणी !! मुख्य पुरस्कार |- | १९४३ || ऑक्लाहोमा! || ''ओह, व्हॉट अ ब्यूटीफुल मॉर्निंग'', ''पीपल विल से वी आर इन लव्ह'' || विशेष पुलित्झर पुरस्कार |- | १९४५ || कॅरोसेल || ''इफ आय लव्हड यू'', ''यू विल नेव्हर वॉक अलोन'' || न्यू यॉर्क ड्रामा क्रिटिक्स सर्कल पुरस्कार |- | १९४७ || ॲलेज्रो || ''अ फेलो नीड्स अ गर्ल'', ''द जंटलमन इज अ डोप'' || टोनी पुरस्कार नामांकन |- | १९४९ || साउथ पॅसिफिक || ''सम एन्चँटेड ईव्हनिंग'', ''आय एम गोना वॉश दॅट मान राइट आऊट ऑफ माय हेअर'' || नाटकासाठीचा पुलित्झर पुरस्कार, १० टोनी पुरस्कार |- | १९५१ || द किंग अँड आय || ''गेटिंग टू नो यू'', ''शॅल वी डान्स?'' || ५ टोनी पुरस्कार |- | १९५३ || मी अँड ज्युलिएट || ''नो अदर लव्ह'' || टोनी पुरस्कार नामांकने |- | १९५५ || पाइप ड्रीम || ''ऑल एट वन्स यू लव्ह हर'' || ९ टोनी पुरस्कार नामांकने |- | १९५७ || सिंड्रेला (दूरचित्रवाणी) || ''इन माय ओन लिटल कॉर्नर'', ''इंपॉसिबल'' || एमी पुरस्कार नामांकने |- | १९५८ || फ्लॉवर ड्रम साँग || ''अ हंड्रेड मिलियन मिराकल्स'', ''आय एन्जॉय बीइंग अ गर्ल'' || ५ टोनी पुरस्कार नामांकने |- | १९५९ || द साऊंड ऑफ म्युझिक || ''डो-रे-मी'', ''माय फेव्हरेट थिंग्ज'', ''एडेलवाइस'' || ५ टोनी पुरस्कार |} == हे सुद्धा पहा == * [[ब्रॉडवे थिएटर्स]] * [[रिचर्ड रॉजर्स]] * [[ऑस्कर हॅमरस्टाइन दुसरा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अमेरिकन संगीतकार]] [[वर्ग:नाट्य संगीतकार]] [[वर्ग:पुलित्झर पुरस्कार विजेते]] ns7v4av56vyt28mxtvwqa8o3f39deqh 0 384689 2718775 2715727 2026-10-11T05:59:09Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718775 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पुस्तक | नाव = द वर्ल्ड इज माय होम | मूळ_नाव = The World Is My Home | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | लेखक = [[जेम्स ए. मिशनर]] | देश = [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] | भाषा = [[इंग्रजी भाषा|इंग्रजी]] | प्रकार = [[आत्मचरित्र]] | प्रकाशक = [[रँडम हाऊस|रँडम हाउस]] | प्रकाशन_दिनांक = १९९२ | माध्यम_प्रकार = छापील (पुठ्ठा व कागदी आवृत्ती) | पृष्ठे = ५१९ (कागदी आवृत्ती) | आयएसबीएन = 978-0679401346 }} '''द वर्ल्ड इज माय होम''' हे अमेरिकन लेखक [[जेम्स ए. मिशनर]] यांनी १९९२ मध्ये लिहिलेले एक [[आत्मचरित्र]] आहे.<ref>{{cite web |title=द वर्ल्ड इज माय होम - जेम्स ए. मिशनर |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/114692/the-world-is-my-home-by-james-a-michener/ |website=पेंग्विन रँडम हाऊस |language=mr |access-date=२०२६-०९-३०}}</ref> या पुस्तकात त्यांनी आपल्या ८५ वर्षांच्या प्रदीर्घ आयुष्याचा, बालपणातील संघर्षाचा, जागतिक प्रवासाचा आणि साहित्यिक सफरीचा सविस्तर पट मांडला आहे.<ref name="autobiohistory">{{cite web |title=जेम्स मिशनर यांचे जीवन आणि साहित्य संग्रह |url=https://www.unco.edu/library/michener/ |website=युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो डिजिटल संग्रह |language=mr |access-date=२०२६-०९-३०}}</ref> == प्रस्तावना आणि पार्श्वभूमी == मिशनर यांनी वयाच्या ऐंशीव्या वर्षानंतर हे आत्मचरित्र लिहिले. एक अनाथ बालक ते जागतिक कीर्तीचे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते लेखक असा त्यांचा जीवनप्रवास अत्यंत प्रेरणादायी आहे. आपल्या पुस्तकांमध्ये जगातील विविध देश, संस्कृती आणि इतिहासाचे चित्रण करणाऱ्या मिशनर यांनी या पुस्तकात "हे संपूर्ण जगच माझे घर कसे झाले" याचा प्रामाणिक आणि ओघवत्या शैलीत आढावा घेतला आहे.<ref name="autobiohistory" /> == मुख्य विषय आणि स्वरूप == * '''अनाथ बालपण आणि जडणघडण:''' [[पेनसिल्व्हेनिया]]मध्ये अनाथ आणि अत्यंत गरिबीत काढलेले बालपण, शिक्षणाची आवड आणि स्वतःचे अस्तित्व निर्माण करण्यासाठी केलेला संघर्ष. * '''जागतिक प्रवास आणि संशोधन:''' जगभरातील विविध खंडांचा प्रवास, [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] दक्षिण प्रशांत महासागरात आलेले अनुभव आणि नंतरच्या पुस्तकांसाठी केलेल्या सखोल संशोधनाच्या आठवणी. * '''साहित्यिक वाटचाल आणि विचार:''' 'टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक' या पहिल्या पुस्तकापासून मिळालेला [[पुलित्झर पुरस्कार]], त्यांची प्रसिद्ध पुस्तके लिहीत असताना आलेले तांत्रिक व भावनिक अनुभव. * '''राजकारण, कला आणि दानशूरता:''' राजकारणातील त्यांचा सहभाग, कलेबद्दलची आवड आणि आयुष्याच्या उत्तरार्धात विविध विद्यापीठे व शैक्षणिक संस्थांना दिलेल्या कोट्यवधी रुपयांच्या देणग्या. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जेम्स मिशनर यांचे साहित्य]] [[वर्ग:अमेरिकन आत्मचरित्रे]] [[वर्ग:इ.स. १९९२ मधील पुस्तके]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} pcwrcs7e0d4pjhrmqcmn1l9q5oez1ud 0 384731 2718720 2718479 2026-10-11T03:05:11Z Ganesh591 62733 /* आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका */ 2718720 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६-२७ | team1_image = Flag of India.svg | team1_name = भारत | team2_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team2_name = वेस्ट इंडीज | from_date = २७ सप्टेंबर | to_date = १७ ऑक्टोबर २०२६ | team1_captain = [[शुभमन गिल]] <small>(आं.ए.दि.)</small><br>[[श्रेयस अय्यर]] <small>(आं.टी२०)</small> | team2_captain = [[शई होप]] | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 2 | team2_ODIs_won = 1 | team1_ODIs_most_runs = [[शुभमन गिल]] (३३४) | team2_ODIs_most_runs = [[शई होप]] (२७८) | team1_ODIs_most_wickets = [[कुलदीप यादव]] (७) | team2_ODIs_most_wickets = [[जेडन सील्स]] (४) | player_of_ODI_series = [[शुभमन गिल]] (भा) | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_twenty20_series = }} [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ]] सप्टेंबर आणि ऑक्टोबर २०२६ मध्ये [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत क्रिकेट संघा]]विरुद्ध सामने खेळण्यासाठी भारताच्या दौऱ्यावर आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138154/indian-mens-team-to-play-22-matches-across-17-venues-at-home-in-2026-27 |trans-title=भारतीय पुरुष संघ २०२६-२७ मध्ये मायदेशात १७ मैदानांवर २२ सामने खेळणार.|title=Indian men's team to play 22 matches across 17 venues at home in 2026-27 |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यात तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-cricket-schedule-fixtures-venues-2026-27-chepauk-ma-chidambaram-stadium/article70787484.ece |trans-title=२०२६-२७ मधील भारतीय क्रिकेटच्या मायदेशातील सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर: चेन्नईला बॉर्डर-गावस्कर चषक मालिकेचा एक सामना; मायदेशातील हंगामाची सुरुवात २७ सप्टेंबरपासून.|title=Indian cricket schedule for 2026-27 home matches announced: Chennai gets one Border-Gavaskar Trophy fixture, Home season commences on September 27 |work=[[द हिंदू]] |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=पुरुषांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम |title=Men's Future Tours Program |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=२ एप्रिल २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |archive-date=2022-12-26 |url-status=dead}}</ref> मार्च २०२६ मध्ये [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]ाने (बीसीसीआय) २०२६-२७ च्या घरच्या आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे सामने निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2026/news/55556333/fixtures-unveiled-for-team-india-s-international-home-season-2026-27 |trans-title=भारतीय संघाच्या २०२६-२७ आंतरराष्ट्रीय मायदेशातील हंगामाचे वेळापत्रक जाहीर|title=Fixtures unveiled for Team India’s international home season 2026-27 |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=२६ मार्च २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !colspan="2" |{{cr|IND}} !colspan="2" |{{cr|WIN}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या मायदेशातील मालिकेसाठी भारताचा संघ आणि इराणी चषकासाठी 'रेस्ट ऑफ इंडिया'चा संघ जाहीर.|title=India’s squad for home series against West Indies and ROI squad for Irani Cup announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/indias-squad-for-home-series-against-west-indies-and-roi-squad-for-irani-cup-announced |website=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या व्हाईट-बॉल मालिकेसाठी भारताचे संघ जाहीर.|title=India name squads for white-ball series against West Indies |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-name-squads-for-white-ball-series-against-west-indies |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=क्रिकेट वेस्ट इंडिजकडून भारत दौऱ्यासाठी मर्यादित षटकांच्या सामन्यांचे संघ जाहीर.|title=Cricket West Indies Announces Limited Overs Squads for the Tour of India |url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-limited-overs-squads-for-the-tour-of-india/ |website=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडीजतर्फे भारत दौऱ्यासाठी एकदिवसीय आणि टी२० संघांची घोषणा.|title=West Indies unveil ODI and T20I squads for India tour |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/west-indies-unveil-odi-and-t20i-squads-for-india-tour |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[शुभमन गिल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[केएल राहुल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अंशुल कंबोज]] * [[ऋतुराज गायकवाड]] * [[आकिब नबी]] * [[कुलदीप यादव]] * [[गुरनूर ब्रार]] * [[ध्रुव जुरेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[नमन धीर]] * [[नितीशकुमार रेड्डी]] * [[प्रसिद्ध कृष्ण]] * [[मोहम्मद सिराज]] * [[यशस्वी जैस्वाल]] * [[रवींद्र जडेजा]] * [[रोहित शर्मा]] * [[विराट कोहली]] | * [[श्रेयस अय्यर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[टिळक वर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अक्षर पटेल]] * [[अभिषेक शर्मा]] * [[अर्शदीप सिंग]] * [[इशान किशन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[कुलदीप यादव]] * [[नितीशकुमार रेड्डी]] * [[मयंक यादव]] * [[रवी बिश्नोई]] * [[प्रिन्स यादव]] * [[वैभव सूर्यवंशी]] * [[वॉशिंग्टन सुंदर]] * [[शिवम दुबे]] * [[संजू सॅमसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) | * [[शई होप]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अमीर जांगू]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अल्झारी जोसेफ]] * [[कीमो पॉल]] * [[केसी कार्टी]] * [[गुडाकेश मोती]] * [[जस्टिन ग्रीव्ह्स]] * [[ज्वेल अँड्र्यू]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जेडन सील्स]] * [[जॉन कॅम्पबेल]] * [[मॅथ्यू फोर्ड]] * [[रोस्टन चेस]] * [[व्हिटेल लॉज]] * [[शमार जोसेफ]] * [[शेर्फेन रदरफोर्ड]] | * [[शई होप]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अकिल होसीन]] * [[अमीर जांगू]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[कामिल पूरन]] * [[किमो पॉल]] * [[क्वेंटिन सॅम्पसन]] * [[गुडाकेश मोती]] * [[ज्वेल अँड्र्यू]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[मॅथ्यू फोर्ड]] * [[रोमारियो शेफर्ड]] * [[रोव्हमन पॉवेल]] * [[रोस्टन चेस]] * [[शमार जोसेफ]] * [[शामर स्प्रिंगर]] * [[शिमरॉन हेटमायर]] * [[शेर्फेन रदरफोर्ड]] |} १ ऑक्टोबर रोजी, हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[प्रसिद्ध कृष्ण]] शेवटच्या एकदिवसीय सामन्यातून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[अंशुल कंबोज]]चा समावेश करण्यात आला.<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/anshul-kamboj-replaces-injured-prasidh-krishna-for-final-india-vs-west-indies-odi-1556731 |trans-title= भारत विरुद्ध वेस्ट इंडिज यांच्यातील अंतिम एकदिवसीय सामन्यासाठी दुखापतग्रस्त प्रसिद्धच्या जागी कंबोज|title= Kamboj replaces injured Prasidh for final India vs West Indies ODI |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=१ ऑक्टोबर २०२६ |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ }}</ref> ५ ऑक्टोबर रोजी, तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात बोटाला दुखापत झालेल्या [[ज्वेल अँड्रु]]च्या जागी (पर्यायी खेळाडू म्हणून) [[अमीर जांगू]]चा आंतरराष्ट्रीय टी२० संघात समावेश करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=भारत आं.टी२० मालिकेसाठी दुखापतग्रस्त ज्वेल अँड्र्यूच्या जागी वेस्ट इंडिजकडून अमीर जांगूचा समावेश.|title=West Indies add Amir Jangoo as cover for the injured Jewel Andrew for India T20Is |url=https://www.espn.in/cricket/story/_/id/50107427/ind-vs-wi-west-indies-add-amir-jangoo-cover-injured-jewel-andrew-india-t20is |website=ईएसपीएन}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = २९५/७ (५० षटके) | runs1 = [[जस्टिन ग्रीव्ह्स]] १०१ (१०८) | wickets1 = [[कुलदीप यादव]] ४/४० (१० षटके) | score2 = ३००/२ (४१.४ षटके) | runs2 = [[विराट कोहली]] १३९[[नाबाद|*]] (८८) | wickets2 = [[रॉस्टन चेझ]] १/६४ (१० षटके) | result = भारत ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529227.html धावफलक] | venue = [[द स्पोर्ट्स हब|ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ) | motm = [[कुलदीप यादव]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[नमन धीर]] (भा) याने एकदिवसीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या पहिल्या एकदिवसीय सामन्यात नमन धीरचे भारतासाठी पदार्पण.|title=Naman Dhir makes India debut in first ODI against West Indies |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/naman-dhir-india-debut-1st-odi-vs-west-indies/article71515566.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]] |date=२७ सप्टेंबर २०२६ |access-date=२७ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[जस्टिन ग्रीव्ह्स]] (वे) याने एकदिवसीय क्रिकेटमधील आपले पहिले [[शतक (क्रिकेट)|शतक]] केले.<ref>{{cite web |trans-title=भारताविरुद्धच्या वनडे सामन्यात ग्रीव्हजच्या शतकानंतर वेस्ट इंडीजची धावसंख्या ७ बाद २९५|title=West Indies reach 295-7 after Greaves ton in India ODI |url=https://www.afp.com/en/west-indies-reach-295-7-after-greaves-ton-india-odi |work=एजन्स फ्रान्स-प्रेस |date=२७ सप्टेंबर २०२६ |access-date=२८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[विराट कोहली]] (भा) याने एकदिवसीय क्रिकेटमधील १५,००० धावा पूर्ण केल्या,<ref>{{cite web |trans-title=कोहलीने एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये १५,००० धावांचा टप्पा गाठला; तेंडुलकरनंतर ही कामगिरी करणारा तो केवळ दुसरा फलंदाज.|title=Kohli brings up 15000 ODI runs, just 2nd batter to reach feat after Tendulkar |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/virat-kohli-15000-odi-runs-record-sachin-tendulkar-10896470/lite/ |work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]] |date=२७ सप्टेंबर २०२६ |access-date=२८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> तसेच हा टप्पा सर्वांत कमी डावांत गाठणारा फलंदाज ठरला.<ref>{{cite web |trans-title=विराट कोहलीने एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये आणखी एक उल्लेखनीय विक्रम प्रस्थापित केला.|title=Virat Kohli scales another remarkable ODI record |url=https://www.icc-cricket.com/news/virat-kohli-scales-another-remarkable-odi-record |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |date=२७ सप्टेंबर २०२६ |access-date=२८ सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = ४०५/७ (५० षटके) | runs1 = [[अमीर जांगू]] ११४ (७७) | wickets1 = [[कुलदीप यादव]] २/६५ (१० षटके) | score2 = ४०६/२ (४३.३ षटके) | runs2 = [[शुभमन गिल]] २२३[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[शमार जोसेफ]] १/५२ (६ षटके) | result = भारत ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529228.html धावफलक] | venue = [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] | umpires = [[शारफुदौला]] (बां) आणि [[वीरेंद्र शर्मा]] (भा) | motm = [[शुभमन गिल]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[आकिब नबी]] (भा) याने एकदिवसीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |last=मोंगा|first=सिद्धार्थ|date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=भारताने क्षेत्ररक्षण स्वीकारले; नबीला पदार्पणाची संधी, वेस्ट इंडीज संघात चार बदल.|title=Nabi handed debut as India field; West Indies make four changes |url=https://www.cricinfo.com/story/ind-vs-wi-2nd-odi-auqib-nabi-handed-debut-as-india-field-west-indies-make-four-changes-1556562 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[लोकेश राहुल|के. एल. राहुल]] (भा) याने आपला १००वा एकदिवसीय सामना खेळला.<ref>{{cite web |date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=के.एल. राहुल आपला १०० वा एकदिवसीय सामना खेळण्यास सज्ज; आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १०,००० धावा पूर्ण करण्यासाठी ३५ धावांची आवश्यकता.|title=KL Rahul set to play 100th ODI, 35 runs away from 10,000 international runs |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/ind-vs-wi-kl-rahul-set-to-play-100th-odi-35-runs-away-from-10000-international-runs20260930115106/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल}}</ref> * [[कुलदीप यादव]] (भा) याने एकदिवसीय क्रिकेटमधील आपला २००वा बळी घेतला.<ref>{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=कुलदीप यादव वनडेमध्ये २०० बळी घेणारा चौथा भारतीय फिरकीपटू ठरला.|title=Kuldeep Yadav becomes 4th Indian spinner to reach 200 ODI wickets |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/kuldeep-yadav-becomes-4th-indian-spinner-to-reach-200-odi-wickets/amp |website=The Tribune}}</ref> * वेस्ट इंडीजने एकदिवसीय क्रिकेटमधील आपली आतापर्यंतची सर्वोच्च संघधावसंख्या नोंदवली.<ref>{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडीजची एकदिवसीय सामन्यातील आतापर्यंतची सर्वोच्च धावसंख्या; भारतासमोर ४०६ धावांचे आव्हान.|title=West Indies score their highest ever ODI total, India to chase 406 |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/west-indies-score-their-highest-ever-odi-total-india-to-chase-406-101790773601329.html |website=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]}}</ref> * [[रोहित शर्मा]] (भा) याने एकदिवसीय क्रिकेटमधील १२,००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=रोहित शर्मा एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये १२,००० धावा पूर्ण करणारा तिसरा भारतीय ठरला.|title=Rohit Sharma Becomes 3rd Indian To 12,000 ODI Runs |url=https://www.news18.com/cricket/rohit-sharma-becomes-3rd-indian-to-12000-odi-runs-ws-l-10361504.html |website=News18}}</ref> तसेच एकाच देशात २०० षटकार मारणारा तो पहिला फलंदाज ठरला.<ref>{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=रोहित शर्माने पुन्हा इतिहास रचला, एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये अविश्वसनीय कामगिरी करणारा तो पहिला फलंदाज ठरला.|title=Rohit Sharma Creates History Again, Becomes First Batter Ever To Reach Incredible ODI Feat |url=https://sports.ndtv.com/cricket/rohit-sharma-creates-history-again-becomes-first-batter-ever-to-reach-incredible-odi-feat-12121229 |website=एनडीटीव्ही}}</ref> * [[शुभमन गिल]] (भा) हा रोहित शर्मानंतर एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये दोन द्विशतके करणारा दुसरा फलंदाज ठरला.<ref>{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=गिलची द्विशतकी खेळी; एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये एकापेक्षा अधिक द्विशतके ठोकणारा केवळ दुसरा फलंदाज ठरला.|title=Gill cracks 200, becomes only 2nd batter with multiple ODI double centuries |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/shubman-gill-second-200-rohit-sharma-multiple-odi-double-centuries-10901235/lite/ |website=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]}}</ref> * गिलचे द्विशतक चेंडूंच्या दृष्टीने एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वांत जलद द्विशतक ठरले; त्याने ११७ चेंडूंमध्ये द्विशतक पूर्ण केले.<ref>{{cite web |first=संपत|last=बांदारुपल्ली|access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=आकडेवारी - ८११ धावा, पाच शतकवीर आणि गुवाहाटीत अनेक विक्रमांची नोंद.|title=Stats - 811 runs, five centurions, and records galore in Guwahati |url=https://www.cricinfo.com/story/stats-811-runs-five-centurions-and-records-galore-in-guwahati-1556649 |website=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> तसेच त्याने एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये कर्णधाराकडून केलेली सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या नोंदवली. धावांचा पाठलाग करताना भारतीय फलंदाजाने द्विशतक करण्याची ही पहिलीच वेळ होती.<ref>{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धची एकदिवसीय मालिका जिंकताना भारताने अनेक विक्रम प्रस्थापित केले.|title=Records galore as India clinch ODI series against West Indies |url=https://www.icc-cricket.com/news/records-galore-as-india-west-indies-vie-for-the-odi-series? |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]}}</ref> * या सामन्यात पाच शतके झाली, जी कोणत्याही एकदिवसीय सामन्यातील सर्वाधिक शतकांची संख्या होती.<ref>{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=एकदिवसीय सामन्यात सर्वाधिक शतके: गुवाहाटी येथील भारत विरुद्ध वेस्ट इंडिज दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्याने इतिहास रचला.|title=Most centuries scored in a match in ODI: India vs West Indies 2nd ODI in Guwahati set history |url=https://sports.yahoo.com/articles/most-centuries-scored-match-odi-151424993.html? |website=Yahoo Sports}}</ref> * हा एकदिवसीय क्रिकेटच्या इतिहासातील भारताचा सर्वाधिक धावांचा यशस्वी पाठलाग होता. तसेच हा [[एकदिवसीय सामन्यातील विक्रमांची यादी|एकदिवसीय क्रिकेटच्या इतिहासातील]] दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक धावांचा यशस्वी पाठलाग होता.<ref>{{cite web |first=सिद्धार्थ |last=मोंगा|access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=गिलच्या २२३ धावांनी भारतासाठी रचला विक्रमी पाठलागाचा पाया.|title=Gill 223 sets up record chase for India |url=https://www.cricinfo.com/series/west-indies-in-india-2026-27-1529215/india-vs-west-indies-2nd-odi-1529228/match-report |website=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ ऑक्टोबर २०२६ | time = १४:०० | daynight = Y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = ३५१/७ (५० षटके) | runs1 = [[लोकेश राहुल]] १२९[[नाबाद|*]] (८७) | wickets1 = [[जेडन सील्स]] ३/६२ (१० षटके) | score2 = ३५२/५ (४८.२ षटके) | runs2 = [[शाई होप]] १६२[[नाबाद|*]] (१४३) | wickets2 = [[नमन धीर]] १/३३ (५.२ षटके) | result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529229.html धावफलक] | venue = [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ) | motm = [[शाई होप]] (वे) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = या मैदानावर खेळला गेलेला हा पहिला [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामना होता.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=मुल्लनपूर पहिल्या पुरुष एकदिवसीय सामन्यासाठी सज्ज; भारत आणि वेस्ट इंडीजचे संघ दाखल|title=Mullanpur set for first men’s ODI as India, WI teams arrive |url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/mullanpur-set-for-first-mens-odi-as-india-wi-teams-arrive/amp |website=द ट्रिब्यून}}</ref> * [[अंशुल कंबोज]] (भा) याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web |access-date=३ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात अंशुल कंबोजचे भारतासाठी 'व्हाइट-बॉल' क्रिकेटमध्ये पदार्पण.|title=Anshul Kamboj makes India white-ball debut in third ODI against West Indies |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/anshul-kamboj-india-white-ball-debut-third-odi-west-indies/article71540054.ece/amp/ |website=[[स्पोर्टस्टार]]}}</ref> * हा वेस्ट इंडीजचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वाधिक धावसंख्येचा यशस्वी पाठलाग होता.<ref>{{cite web |access-date=३ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=राहुलवर 'होप'ची सरशी; वेस्ट इंडिजने ३५२ धावांचे आव्हान यशस्वीपणे पेलले|title=WI hunt down 352 as Hope trumps Rahul |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-news/140385/wi-hunt-down-352-as-hope-trumps-rahul |website=[[क्रिकबझ]]}}</ref> * [[शाई होप]]ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात धावांचा पाठलाग करताना वेस्ट इंडीजकडून सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या नोंदवली.<ref>{{cite web |access-date=३ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=होपच्या कामगिरीमुळे वेस्ट इंडीजला भारतावर ऐतिहासिक विजय|title=Hope inspires West Indies to record win over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/hope-inspires-west-indies-to-record-win-over-india |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ६ ऑक्टोबर २०२६ | time = १९:०० | night = Y | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = १७१ (१९.१ षटके) | runs1 = [[शेरफेन रुदरफोर्ड]] ५६ (३४) | wickets1 = [[नमन धीर]] ३/३१ (४ षटके) | score2 = १७२/२ (१४.४ षटके) | runs2 = [[श्रेयस अय्यर]] १०२[[नाबाद|*]] (४३) | wickets2 = [[अकिल होसीन]] १/३७ (४ षटके) | result = भारत ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html धावफलक] | venue = [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] | umpires = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[वीरेंद्र शर्मा]] (भा) | motm = [[श्रेयस अय्यर]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[नमन धीर]] (भा) आणि [[कामिल पूरन]] (वे) या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.<ref>{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |title=Naman Dhir and Kamil Pooran debut in Lucknow after India opt to bowl |trans-title=भारताने गोलंदाजीचा निर्णय घेतल्यानंतर लखनौमध्ये नमन धीर आणि कामिल पूरनचे पदार्पण |url=https://www.cricinfo.com/story/naman-dhir-and-kamil-pooran-debut-in-lucknow-after-india-opt-to-bowl-vs-west-indies-1557314 |website=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> * [[अकिल होसीन]] (वे) याने आपला १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला.<ref>{{cite web |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |title=Versatile Hosein banks on 'data' and 'instincts' against India's hitters |trans-title=भारताच्या फलंदाजांविरुद्ध अष्टपैलू होसेनचा 'डेटा' आणि 'अंतःप्रेरणेवर' भर |url=https://www.espn.co.uk/cricket/story/_/id/50109987/ind-vs-wi-akeal-hosein-banks-data-instincts-india-hitters |website=[[ईएसपीएन]]}}</ref> * [[श्रेयस अय्यर]] (भा) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० मधील आपले पहिले [[शतक (क्रिकेट)|शतक]] झळकावले.<ref>{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |title=Captain Shreyas Iyer Smashes Maiden T20I Century |trans-title=कर्णधार श्रेयस अय्यरने पहिले आंतरराष्ट्रीय टी२० शतक झळकावले |url=https://www.deccanchronicle.com/amp/nation/captain-shreyas-iyer-smashes-maiden-t20i-century-1993677 |website=डेक्कन क्रॉनिकल}}</ref> }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑक्टोबर २०२६ | time = १९:०० | night = Y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = २४९/५ (२० षटके) | runs1 = [[संजू सॅमसन]] ८२ (४१) | wickets1 = [[रॉस्टन चेझ]] ३/२४ (४ षटके) | score2 = २५२/४ (१८.३ षटके) | runs2 = [[शई होप]] १०२[[नाबाद|*]] (४५) | wickets2 = [[मयंक यादव]] ३/३६ (३ षटके) | result = वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html धावफलक] | venue = [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[रांची]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) आणि [[रोहन पंडित]] (भारत) | motm = [[शई होप]] (वेस्ट इंडीज) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[शेरफेन रुदरफोर्ड]] (वेस्ट इंडीज) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १,००० धावा पूर्ण केल्या. * आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये वेस्ट इंडीजचा हा सर्वाधिक धावांचा यशस्वी पाठलाग होता.<ref>{{cite web |access-date=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=Hope, Rutherford lead West Indies to famous victory |trans-title=होप आणि रुदरफोर्ड यांनी वेस्ट इंडीजला संस्मरणीय विजय मिळवून दिला |url=https://www.icc-cricket.com/news/hope-rutherford-power-west-indies-to-record-chase |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]}}</ref> तसेच हा आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटच्या इतिहासातील [[आंतरराष्ट्रीय २०-२० सामन्यातील विक्रमांची यादी#सर्वाधिक यशस्वी पाठलाग|दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक यशस्वी धावांचा पाठलाग]] होता.<ref>{{cite web |access-date=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=Hope 102*, Rutherford 84 help West Indies pull off their highest T20I chase |trans-title=होपच्या १०२* आणि रुदरफोर्डच्या ८४ धावांमुळे वेस्ट इंडीजने आंतरराष्ट्रीय टी२०मधील आपला सर्वोच्च धावांचा पाठलाग पूर्ण केला |url=https://www.cricinfo.com/series/west-indies-in-india-2026-27-1529215/india-vs-west-indies-2nd-t20i-1529231/match-report |website=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]}}</ref> * या सामन्यात झालेल्या ५०१ धावा या [[आंतरराष्ट्रीय २०-२० सामन्यातील विक्रमांची यादी#सामन्यातील सर्वोच्च धावसंख्या|आंतरराष्ट्रीय टी२०मधील सामन्यातील दुसऱ्या क्रमांकाच्या सर्वाधिक एकूण धावा]] होत्या.<ref>{{cite web |access-date=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=Stats - West Indies mow down second-highest T20I chase |trans-title=आकडेवारी - वेस्ट इंडीजने आंतरराष्ट्रीय टी२०मधील दुसऱ्या क्रमांकाच्या सर्वोच्च धावांचा यशस्वी पाठलाग केला |url=https://www.cricinfo.com/story/ind-vs-wi-2nd-t20i-stats-west-indies-mow-down-second-highest-t20i-chase-1557801 |website=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]}}</ref> }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ ऑक्टोबर २०२६ | time = १९:०० | night = Y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html धावफलक] | venue = [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) आणि वीरेंद्र शर्मा (भारत) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १४ ऑक्टोबर २०२६ | time = १९:०० | night = Y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html धावफलक] | venue = राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, [[हैदराबाद]] | umpires = [[नितीन मेनन]] (भारत) आणि वीरेंद्र शर्मा (भारत) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ ऑक्टोबर २०२६ | time = १९:०० | night = Y | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html धावफलक] | venue = [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] | umpires = [[नितीन मेनन]] (भारत) आणि [[रोहन पंडित]] (भारत) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-in-india-2026-27-1529215 क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान] {{भारताचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७]] [[वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे भारत दौरे|२०२६]] [[वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|भारत]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे]] erhuz7dvkhyw4xke0ov03fjftrm52l6 0 384770 2718766 2716256 2026-10-11T05:57:53Z सांगकाम्या 6385 /* वारसा */ clean up, replaced: बनली → झाली using [[Project:AWB|AWB]] 2718766 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अरेकल्ल | पदवी = | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ९५०]] - [[इ.स. ९६०]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[सोसेवुरु]] | पूर्ण_नाव = अरेकल्ल | इतर_पदव्या = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[सळ]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[मारुगा]] | वडील = | आई = | पत्नी = | धर्म = | पती = | इतर_पती = | संतती = | राजवंश = [[होयसळ साम्राज्य]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = |}} '''अरेकल्ल''' हा कर्नाटकातील मालेनाडू प्रदेशातील एक स्थानिक सरदार होता, ज्याचा काळ सुमारे (इ.स. ९५०) मानला जातो आणि त्याला होयसळ घराण्यातील सदस्याची सर्वात जुनी ज्ञात नोंद मानले जाते. त्याच्यानंतर अनुक्रमे [[मारुगा]], [[पहिला नृप काम]] (ज्याने सुमारे इ.स. ९७६ मध्ये राज्य केले) आणि मुंडा (होयसळ) (इ.स. सुमारे १००६-१०२६) हे गादीवर आले. स्थानिक परंपरांमध्ये अरेकल्लाचा उल्लेख कधीकधी भारतातील कर्नाटकच्या होयसळ राजवंशाचा पौराणिक संस्थापक असलेल्या साला (होयसळ) याचा नातेवाईक किंवा भाऊ म्हणून केला जातो. जरी अरेकल्लाचा उल्लेख प्रमुख शिलालेखांमध्ये आढळत नसला तरी, मलनाड प्रदेशातील काही भागांतील मौखिक इतिहासात त्याचा उल्लेख सालासोबत होयसळ घराण्याच्या सुरुवातीच्या वंशाचा भाग म्हणून केला जातो. [[पहिला नृप काम]] यांनी परमांडी ही पदवी धारण केली होती. जी त्यांच्या कारकिर्दीत पश्चिम गंगा राजवंशाशी असलेल्या सुरुवातीच्या युतीचे द्योतक आहे. या काळात होयसळांचा स्थानिक प्रमुखांपासून कल्याणाच्या पश्चिम चालुक्यांचे महत्त्वपूर्ण मांडलिक म्हणून उदय झाला, ज्यामुळे [[विष्णूवर्धन]]च्या नेतृत्वाखाली त्यांच्या नंतरच्या स्वातंत्र्याची आणि विस्ताराची पायाभरणी झाली. ==आख्यायिका आणि परंपरा== होयसाला केंद्राच्या उत्पत्तीबद्दलच्या पारंपारिक कथा सोसेवुरु (आताचे अंगडी गाव) आहेत. सोसेवुरु (अंगडी) हे जैन धर्माचे ऐतिहासिक केंद्र मानले जाते जिथे त्या वेळी बहुतेक जैन उपस्थित होते. आणि काही प्रादेशिक लोककथांमध्ये, अरेकल्लाचा उल्लेख [[सळ]]चा भाऊ किंवा जवळचा नातेवाईक म्हणून केला जातो ज्याने पश्चिम घाटात त्यांच्या कुळाची शक्ती मजबूत करण्यात मदत केली. या परंपरांनुसार, या घराण्याचा उगम कर्नाटकातील मलनाड प्रदेशात झाला, जिथे ते पश्चिम चालुक्यांच्या काळात प्रसिद्धीस येण्यापूर्वी मूळचे स्थानिक प्रमुख होते . ==ऐतिहासिक संदर्भ== जरी अरेकल्लाचा स्वतःचा कोणताही थेट शिलालेखीय उल्लेख नसला तरी, ११ व्या शतकात सुरुवातीचे होयसळ हे कल्याणाच्या पश्चिम चालुक्यांचे मांडलिक म्हणून नोंदवले गेले आहेत. [[दुसरा नृप काम]] आणि [[विनयादित्य]] यांसारख्या राजांनी हळूहळू गंगावडीवर आपले नियंत्रण वाढवले. १२ व्या शतकात राजा विष्णूवर्धनच्या नेतृत्वाखाली या राजवंशाची सत्ता एकवटली, ज्याने चोळांचा पराभव करून होयसळांना दख्खनचे प्रमुख शासक म्हणून स्थापित केले. ==वारसा== सालाची—आणि क्वचित प्रसंगी अरेकल्लाची—आख्यायिका होयसळ राजवंशाचे शौर्य आणि त्यांच्या विनम्र सुरुवातीचे प्रतीक आहे. सालाच्या वाघ-वधाच्या पराक्रमाची शिल्पकला राजचिन्ह झाली आणि होयसळ वास्तुकलेत, विशेषतः बेलूर आणि [[हळेबिडू]] येथे, तिचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला गेला. [[वर्ग:होयसळ राजवंश]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 81spi2zr59sr8efd63je14mpsfxtxg2 0 384800 2718779 2716467 2026-10-11T05:59:22Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718779 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = नृप काम पहिला | पदवी = परमांडी | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ९७६]] - [[इ.स. १००६]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[सोसेवुरु]] (आधुनिक [[अंगडी, चिकमंगळूर|अंगडी]]) | पूर्ण_नाव = नृप काम पहिला | इतर_पदव्या = परमांडी | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = इ.स. १००६ | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[मारुगा]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[मुंडा (होयसळ)|मुंडा]] | वडील = | आई = | पत्नी = | धर्म = [[जैन धर्म]] | पती = | इतर_पती = | संतती = [[मुंडा (होयसळ)|मुंडा]] | राजवंश = [[होयसळ साम्राज्य|होयसळ राजवंश]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''नृप काम प्रथम''' (इ.स. ९७६ – इ.स. १००६) हा [[भारत|भारतातील]] [[कर्नाटक]] राज्यातील [[मलनड|मालेनाडू]] प्रदेशातील [[होयसळ साम्राज्य|होयसळ राजवंशाचा]] एक सुरुवातीचा शासक होता.<ref>{{cite book |last=Kamath |first=Suryanath U. |title=A Concise History of Karnataka: from pre-historic times to the present |year=2001 |publisher=Jupiter books |page=123}}</ref> पारंपरिकरित्या, होयसळ वंशावळींमध्ये [[मारुगा]] यांच्यानंतर आणि [[मुंडा (होयसळ)|मुंडा]] (इ.स. १००६ - इ.स. १०२६) यांच्या आधी होऊन गेलेल्या या राजवंशाच्या सर्वात सुरुवातीच्या महत्त्वपूर्ण प्रमुखांपैकी एक म्हणून त्याची गणना केली जाते.<ref>{{cite book |last=Derrett |first=J. Duncan M. |title=The Hoysalas: A Medieval Indian Royal Family |year=1957 |publisher=Oxford University Press |page=18}}</ref> नृप काम प्रथम हे 'परमांडी' ही उपाधी धारण करणाऱ्या पहिल्या होयसळ शासकांपैकी एक म्हणून उल्लेखनीय आहेत.<ref>{{cite book |last=Foekema |first=Gerard |title=A Complete Guide to Hoysala Temples |year=1996 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-345-8 |page=14}}</ref> यावरून असे सूचित होते की, त्यांचा [[पश्चिम गंगा राजवंश|पश्चिम गंगा राजवंशाशी]] सुरुवातीच्या काळातच राजकीय आणि लष्करी संबंध होता, जो त्यावेळी दक्षिण कर्नाटकातील एक प्रमुख सत्ता होती.<ref>{{cite book |last=Rice |first=B. Lewis |title=Mysore: A Gazetteer Compiled for Government |year=1897 |publisher=Archibald Constable and Company |page=332}}</ref> याच काळात होयसळांचा हळूहळू उदय झाला आणि ते स्थानिक मलनद सरदारांपासून [[पश्चिम चालुक्य साम्राज्य|पश्चिम चालुक्यांसारख्या]] मोठ्या साम्राज्यांचे मांडलिक झाले.<ref>{{cite book |last=Sastri |first=K. A. Nilakanta |title=A History of South India from Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar |year=1955 |publisher=Oxford University Press |page=188}}</ref> जरी त्याच्या कारकिर्दीबद्दलचे शिलालेख मर्यादित असले तरी, नृप काम प्रथम याला मलनदच्या काही भागांवर होयसळांचे नियंत्रण एकत्रित करण्याचे आणि [[विष्णूवर्धन (होयसळ)|विष्णूवर्धन]]सारख्या पुढील महान शासकांच्या नेतृत्वाखालील राजवंशाच्या विस्ताराची पायाभरणी करण्याचे श्रेय दिले जाते.<ref>{{cite book |last=Sen |first=Sailendra Nath |title=Ancient Indian History and Civilization |year=1999 |publisher=New Age International |isbn=978-81-224-1198-0 |page=486}}</ref> त्याची कारकिर्द ही लहान सरदारांपासून शक्तिशाली प्रादेशिक राजांपर्यंतच्या होयसळांच्या उत्क्रांतीमधील एक महत्त्वाचा संक्रमणकालीन टप्पा मानली जाते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:नृप काम पहिला}} [[वर्ग:होयसळ राजवंश]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 8rsqo8bwiob2e9wy7fzt6v4y9u9yums 0 384818 2718785 2716523 2026-10-11T05:59:48Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले (9) using [[Project:AWB|AWB]] 2718785 wikitext text/x-wiki {{बदल}} [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेत]] २०२६ च्या सुमारास ६३ राष्ट्रीय उद्याने आहेत. त्यांची खालीलप्रमाणे नावे आहेत. == यादी == {{-}} :{{legend|#cfecd2|हिरवा - [[अमेरिकेतील जागतिक वारसा स्थानांची यादी|युनेस्को जागतिक वारसा स्थाने]] (WHS)|border=solid 1px #AAAAAA|text={{asterisk}}}} :{{legend|#cedff2|निळा - [[मानव आणि जीवसृष्टी कार्यक्रम#जीवसृष्टी राखीव क्षेत्रे|युनेस्को जीवसृष्टी राखीव क्षेत्रे]] (BR)|border=solid 1px #AAAAAA|text={{dagger}}}} :{{legend|#ddcef2|जांभळा - दोन्ही युनेस्को उपक्रमांमध्ये समाविष्ट असलेली उद्याने|border=solid 1px #AAAAAA|text={{double dagger}}}} {| class="wikitable sortable" |+अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने मधील राष्ट्रीय उद्यानांची यादी !scope="col" | नाव !scope="col" class="unsortable"| चित्र !scope="col" | स्थान !scope="col" |राष्ट्रीय उद्यान म्हणून स्थापना<ref>{{cite web|url=http://home.nps.gov/applications/budget2/documents/chronop.pdf |title=National Park System Areas Listed in Chronological Order of Date Authorized under DOI |date=June 27, 2005 |publisher=National Park Service |access-date=January 18, 2010 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311003821/http://home.nps.gov/applications/budget2/documents/chronop.pdf |archive-date=March 11, 2012 }}</ref> !scope="col" |क्षेत्रफळ (२०२३)<ref name="acreage report"/> !scope="col" |पर्यटक संख्या (२०२५)<ref name=":1" /> !scope="col" class="unsortable"|वर्णन |- !scope="row" | [[अकेडिया राष्ट्रीय उद्यान|अकेडिया]] |[[File:Bass Harbor Lighthouse b.jpg|200px|alt=एक पांढरा दीपगृह]] |[[मेन]] <br /><small>{{coord|44.35|-68.21|name=Acadia|type:landmark}}</small> |{{dts|February 26, 1919|nowrap=off}} |{{convert|49,071.40|acre|km2|1|sortable=on}} |४०,७९,३१८ |[[माउंट डेझर्ट बेट]] आणि इतर किनारी बेटांचा मोठा भाग व्यापणाऱ्या अकेडियामध्ये [[कॅडिलॅक पर्वत|अमेरिकेच्या अटलांटिक किनाऱ्यावरील सर्वोच्च पर्वत]], [[ग्रॅनाइट]]ची शिखरे, सागरी किनारपट्टी, वने आणि सरोवरे आहेत. येथे गोड्या पाण्याचे, खाडीचे, अरण्यांचे आणि ओहोटी-भरतीच्या क्षेत्रातील अधिवास आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/acad/index.htm|title=Acadia National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/acad/planyourvisit/placestogo.htm|title=Acadia National Park Places To Go|publisher=National Park Service|access-date=January 28, 2014}}</ref> |- !scope="row" | [[अमेरिकन सामोआचे राष्ट्रीय उद्यान|अमेरिकन सामोआ]] |[[File:Ofu_Beach_American_Samoa_US_National_Park_Service.jpg|200x200px|alt=पांढऱ्या वाळूचा समुद्रकिनारा आणि हिरवीगार शिखरे]] |[[अमेरिकन सामोआ]] <br /><small>{{coord|-14.25|-170.68|name=National Park of American Samoa|type:landmark}}</small> |{{dts|October 31, 1988|nowrap=off}} |{{convert|8,256.67|acre|km2|1|sortable=on}} |४३,२५८ |हे सर्वात दक्षिणेकडील राष्ट्रीय उद्यान दक्षिण प्रशांत महासागरातील सामोआच्या तीन बेटांवर पसरलेले आहे. हे उद्यान [[प्रवाळ भिंत|प्रवाळ भिंती]] (कोरल रीफ), वर्षावने, [[ज्वालामुखी]] पर्वत आणि पांढऱ्या वाळूच्या किनाऱ्यांचे संरक्षण करते. हे क्षेत्र [[सामोआ उडणारी वटवाघळे]], [[ब्राउन बूबी]] पक्षी, सागरी कासवे आणि ९०० प्रजातींच्या माशांचे घर आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/npsa/index.htm|title=National Park of American Samoa|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[आर्चेस राष्ट्रीय उद्यान|आर्चेस]] |[[File:Delicate Arch sunset.jpg|200x200px|alt=डेलिकेट आर्च, एक नैसर्गिक कमानीचे दृश्य]] |[[युटा]] <br /><small>{{coord|38.68|-109.57|name=Arches|type:landmark}}</small> |{{dts|November 12, 1971|nowrap=off}} |{{convert|76,678.98|acre|km2|1|sortable=on}} |१५,११,७४० |या उद्यानात २,००० पेक्षा जास्त [[नैसर्गिक कमान|नैसर्गिक वालुकाश्माच्या कमानी]] (सँडस्टोन आर्चेस) आहेत. उद्यानातील सर्वात प्रसिद्ध कमानींमध्ये [[डेलिकेट आर्च]], [[लँडस्केप आर्च]] आणि [[डबल आर्च (युटा)|डबल आर्च]] यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/arch/learn/nature/rockstars.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20151226055736/http://www.nps.gov/arch/learn/nature/rockstars.htm|url-status=dead|archive-date=December 26, 2015|title=Arches National Park - Arches Rock Stars|publisher=National Park Service|access-date=February 25, 2017}}</ref> लाखो वर्षांच्या क्षरणामुळे (धुप) वाळवंटी हवामानात या संरचना तयार झाल्या आहेत, जिथे कोरड्या जमिनीवर जीवनावश्यक [[जैविक मृदा आवरण]] आणि नैसर्गिक पाणी साठवणारे खड्डे आहेत. इतर भूगर्भीय रचनांमध्ये दगडांचे [[शिखर (भूविज्ञान)|शिखरे]], [[फिन (भूविज्ञान)|फिन्स]] आणि [[संतुलित खडक]] (बॅलन्सिंग रॉक) यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/arch/index.htm|title=Arches National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[बॅडलँड्स राष्ट्रीय उद्यान|बॅडलँड्स]] |[[File:MK00609 Badlands.jpg|200x200px]] |[[साउथ डकोटा]] <br /><small>{{coord|43.75|-102.50|name=Badlands|type:landmark}}</small> |{{dts|November 10, 1978|nowrap=off}} |{{convert|242,755.94|acre|km2|1|sortable=on}} |११,३९,३६१ |बॅडलँड्स हा नैऋत्य साउथ डकोटा मधील [[व्हाइट नदी (मिसूरी नदी)|व्हाइट नदीच्या]] खोऱ्यात स्थित [[ब्यूट|ब्यूट्स]], शिखरे, सुळके आणि [[मिश्र गवत तृणभूमी|मिश्र गवताळ प्रदेशांचा]] समूह आहे. यामध्ये उत्तर [[इओसीन]] आणि [[ऑलिगोसीन]] काळातील सस्तन प्राण्यांच्या जीवाश्मांचा सर्वात मोठा साठा आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/badl/learn/nature/fossils.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321105928/http://www.nps.gov/badl/learn/nature/fossils.htm|url-status=dead|archive-date=March 21, 2015|title=Badlands National Park - Fossils|publisher=National Park Service|access-date=February 25, 2017}}</ref> येथील वन्यजीवांमध्ये [[बायसन]], [[बिगहॉर्न मेंढा]], [[काळ्या पायांचे फिलाड]] (ब्लॅक-फूटेड फेरेट) आणि [[प्रेरी डॉग]] यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/badl/|title=Badlands National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[बिग बेंड राष्ट्रीय उद्यान|बिग बेंड]] {{dagger}} |[[File:On_the_Border_(39960085292).jpg|200x200px]] |[[टेक्सास]] <br /><small>{{coord|29.25|-103.25|name=Big Bend|type:landmark}}</small> |{{dts|June 12, 1944|nowrap=off}} |{{convert|801,163.21|acre|km2|1|sortable=on}} |५,६८,१०४ |अमेरिका-मेक्सिको सीमेवरील [[रिओ ग्रांदे]] नदीच्या [[बिग बेंड, टेक्सास|मोठ्या वळणावरून]] नाव दिलेले हे उद्यान [[चिहुआहुआन वाळवंट|चिहुआहुआन वाळवंटाचा]] मोठा आणि दुर्गम भाग व्यापते. कोरड्या [[चिसोस पर्वत]] रांगांमध्ये आणि नदीकाठच्या दऱ्यांमध्ये बॅककंट्री पर्यटन हे येथील मुख्य आकर्षण आहे. त्याच्या हद्दीत [[क्रिटेशस]] आणि [[तृतीयांश काळ|तृतीयांश युगातील]] विस्तृत जीवाश्म तसेच मूळ अमेरिकन लोकांच्या सांस्कृतिक कलाकृती अस्तित्वात आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/bibe/index.htm|title=Big Bend National Park|date=December 8, 2009|publisher=National Park Service}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/big-bend/ |title=Big Bend Biosphere Reserve and National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224215310/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/big-bend/ |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" | [[बिस्केन राष्ट्रीय उद्यान|बिस्केन]] |[[File:Biscayne underwater NPS1.jpg|200px]] |[[फ्लोरिडा]] <br /><small>{{coord|25.65|-80.08|name=Biscayne|type:landmark}}</small> |{{dts|June 28, 1980|nowrap=off}} |{{convert|172,971.11|acre|km2|1|sortable=on}} |४,८६,५६७ |[[बिस्केन खाडी|बिस्केन खाडीचा]] मध्य भाग असलेले, [[फ्लोरिडा कीज]] च्या उत्तर टोकावरील हे बहुतेक पाण्याखालील उद्यान चार परस्परसंबंधित सागरी परिसंस्थांचे रक्षण करते: [[कांदळवन]] (मँग्रोव्ह) अरण्य, खाडी, कीज आणि प्रवाल भित्ती. संकटग्रस्त प्राण्यांमध्ये [[वेस्ट इंडियन मॅनॅटी]], [[अमेरिकन सुसर]], विविध सागरी कासवे आणि [[पेरेग्रीन ससाणा]] यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/bisc/index.htm|title=Biscayne National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[ब्लॅक कॅन्यन ऑफ द गनिसन राष्ट्रीय उद्यान|ब्लॅक कॅन्यन ऑफ द गनिसन]] |[[File:Black canyon gunnison Colorado.jpg|200px]] |[[कॉलोराडो]] <br /><small>{{coord|38.57|-107.72|name=Black Canyon of the Gunnison|type:landmark}}</small> |{{dts|October 21, 1999|nowrap=off}} |{{convert|30,779.83|acre|km2|1|sortable=on}} |२,५०,०८६ |हे उद्यान [[गनिसन नदी|गनिसन नदीच्या]] एक चतुर्थांश भागाचे रक्षण करते, जी गडद [[प्रीकॅम्ब्रियन]] युगातील खडकांमधून सरळ घळीच्या भिंती कापते. या घळीत उत्तर अमेरिकेतील काही अत्यंत तीव्र कडे आणि सर्वात जुने खडक आहेत, आणि हे नदी राफ्टिंग आणि रॉक क्लाइंबिंगसाठी लोकप्रिय ठिकाण आहे. ही खोल, अरुंद घळ [[नाइस]] आणि [[शिस्ट]] खडकांनी झालेली आहे, जी सावलीत काळी दिसते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/blca/|title=Black Canyon of the Gunnison National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[ब्राइस कॅन्यन राष्ट्रीय उद्यान|ब्राइस कॅन्यन]] |[[File:Inspiration_Point_Bryce_Canyon_November_2018_panorama.jpg|200x200px|alt=इन्स्पिरेशन पॉइंटवरून दिसणारे पॅनोरमा दृश्य]] |[[युटा]] <br /><small>{{coord|37.57|-112.18|name=Bryce Canyon|type:landmark}}</small> |{{dts|February 25, 1928|nowrap=off}} |{{convert|35,835.08|acre|km2|1|sortable=on}} |१९,६७,३६७ |ब्राइस कॅन्यन ही दक्षिण युटाच्या [[पॉन्सागंट पठार|पॉन्सागंट पठारावरील]] एक भूगर्भीय [[अम्फीथिएटर|रंगशाळा]] आहे, ज्यामध्ये क्षरणामुळे तयार झालेले शेकडो उंच, रंगीबेरंगी [[हुडू (भूविज्ञान)|वालुकाश्माचे हुडू]] (दगडी मनोरे) आहेत. या भागात मूलतः मूळ अमेरिकन आणि नंतर [[मॉर्मन]] मानवी वस्ती झाली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/brca/|title=Bryce Canyon National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[कॅन्यनलँड्स राष्ट्रीय उद्यान|कॅन्यनलँड्स]] |[[File:Ekker Butte from Green River Overlook.jpg|200px]] |[[युटा]] <br /><small>{{coord|38.2|-109.93|name=Canyonlands|type:landmark}}</small> |{{dts|September 12, 1964|nowrap=off}} |{{convert|337,597.83|acre|km2|1|sortable=on}} |७,९६,०५७ |[[कॉलोराडो नदी]], [[ग्रीन नदी (कॉलोराडो नदी)|ग्रीन नदी]] आणि त्यांच्या [[उपनदी|उपनद्यांच्या]] एकत्रित कार्यामुळे हा भूभाग घळी, ब्यूट्स आणि मेसांच्या जाळ्यात घसरला आहे, जो उद्यानाला तीन विभागांमध्ये विभागतो. या उद्यानात हजारो खडकांचे सुळके आणि कमानी आहेत, तसेच [[प्राचीन पुएब्लो लोक|प्राचीन पुएब्लो लोकांच्या]] कलाकृती आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/cany/index.htm|title=Canyonlands National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[कॅपिटल रीफ राष्ट्रीय उद्यान|कॅपिटल रीफ]] |[[File:Capitol Reef National Park.jpg|200px|alt=कॅपिटल रीफ येथील कॅसिडी आर्च]] |[[युटा]] <br /><small>{{coord|38.20|-111.17|name=Capitol Reef|type:landmark}}</small> |{{dts|December 18, 1971|nowrap=off}} |{{convert|241,904.50|acre|km2|1|sortable=on}} |१३,८८,४७६ |उद्यानाची [[वॉटरपॉकेट फोल्ड]] ही एक {{convert|100|mi|km|adj=on}} [[मोनोक्लाइन]] रचना आहे जी पृथ्वीचे विविध भूगर्भीय थर प्रदर्शित करते. इतर नैसर्गिक वैशिष्ट्यांमध्ये एकशिळा खडक (मोनोलिथ), धूप झालेले ब्यूट्स आणि वालुकाश्माचे घुमट यांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये [[युनायटेड स्टेट्स कॅपिटल]] सारख्या आकाराच्या घुमटाचाही समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/care/index.htm|title=Capitol Reef National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cfecd2;"| [[कार्ल्सबॅड कॅव्हर्न्स राष्ट्रीय उद्यान|कार्ल्सबॅड कॅव्हर्न्स]] * |[[File:Carlsbad Interior Formations.jpg|200x200px]] |[[न्यू मेक्सिको]] <br /><small>{{coord|32.17|-104.44|name=Carlsbad Caverns|type:landmark}}</small> |{{dts|May 14, 1930|nowrap=off}} |{{convert|46,766.45|acre|km2|1|sortable=on}} |४,१०,७७८ |कार्ल्सबॅड कॅव्हर्न्समध्ये ११७ गुहा आहेत, ज्यापैकी सर्वात लांब गुहा {{convert|120|mi|km}} पेक्षा जास्त लांब आहे. 'बिग रूम' ही गुहा जवळजवळ {{convert|4000|ft|m}} लांब आहे, आणि या गुहा ४,००,००० पेक्षा जास्त [[मेक्सिकन फ्री-टेल वटवाघूळ|मेक्सिकन फ्री-टेल वटवाघळांचे]] आणि इतर सोळा प्रजातींचे घर आहेत. जमिनीवर [[चिहुआहुआन वाळवंट]] आणि [[रॅटलस्नेक स्प्रिंग्स ऐतिहासिक जिल्हा|रॅटलस्नेक स्प्रिंग्स]] आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/cave/index.htm|title=Carlsbad Caverns National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/721 |title=World Heritage List - Carlsbad Caverns National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224235812/https://whc.unesco.org/en/list/721 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[चॅनेल आयलंड्स राष्ट्रीय उद्यान|चॅनेल आयलंड्स]] {{dagger}} |[[File:Santa Cruz Island CA DSC 4323 ad.JPG|200px]] |[[कॅलिफोर्निया]] <br /><small>{{coord|34.01|-119.42|name=Channel Islands|type:landmark}}</small> |{{dts|March 5, 1980|nowrap=off}} |{{convert|249,561.00|acre|km2|1|sortable=on}} |२,२७,१८६ |[[कॅलिफोर्नियाची चॅनेल बेटे|चॅनेल बेटांपैकी]] आठपैकी पाच बेटे संरक्षित आहेत, उद्यानाचा अर्धा भाग पाण्याखाली आहे. बेटांवर एक अद्वितीय भूमध्य सागरी परिसंस्था आहे जिथे मूळतः [[चुमाश लोक|चुमाश लोकांनी]] वस्ती केली होती. ती जमीन आणि प्राण्यांच्या २,००० हून अधिक प्रजातींचे घर आहेत, त्यापैकी १४५ प्रजाती स्थानिक आहेत, ज्यामध्ये [[बेट कोल्हा|आयलंड फॉक्स]] चा समावेश आहे. फेरी सेवा मुख्य भूमीवरून बेटांवर वाहतूक देतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/chis/index.htm|title=Channel Islands National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/channel-islands/ |title=Channel Islands Biosphere Reserve |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224221017/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/channel-islands/ |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[कॉंगारी राष्ट्रीय उद्यान|कॉंगारी]] {{dagger}} |[[File:Baldcypress (Taxodium distichum) on Congaree National Park Low Boardwalk trail.jpg|200px|alt=ओढ्याकाठी सायप्रसची झाडे]] |[[साउथ कॅरोलिना]] <br /><small>{{coord|33.78|-80.78|name=Congaree|type:landmark}}</small> |{{dts|November 10, 2003|nowrap=off}} |{{convert|26,692.60|acre|km2|1|sortable=on}} |२,८७,८३३ |[[कॉंगारी नदी|कॉंगारी नदीवर]] असलेले हे उद्यान उत्तर अमेरिकेतील [[प्राचीन अरण्य|प्राचीन]] पूरमैदानी जंगलाचा सर्वात मोठा उर्वरित भाग आहे. यातील काही झाडे पूर्व युनायटेड स्टेट्समधील सर्वात उंच झाडे आहेत. 'बोर्डवॉक लूप' नावाचा उंच केलेला रस्ता पर्यटकांना दलदलीतून मार्ग दाखवतो.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/cong/index.htm|title=Congaree National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+38&mode=all |title=South Atlantic Coastal Plain Biosphere Reserve |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224221412/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B38&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" | [[क्रेटर लेक राष्ट्रीय उद्यान|क्रेटर लेक]] |[[File:Aerial Crater Lake (cropped).jpg|200x200px|alt=क्रेटर लेकचे आकाशीय दृश्य]] |[[ऑरेगन]] <br /><small>{{coord|42.94|-122.1|name=Crater Lake|type:landmark}}</small> |{{dts|May 22, 1902|nowrap=off}} |{{convert|183,224.05|acre|km2|1|sortable=on}} |६,३२,२४२ |[[क्रेटर लेक]] हे ७,७०० वर्षांपूर्वी कोसळलेल्या [[माउंट माझामा]] नावाच्या प्राचीन ज्वालामुखीच्या विवरात (कॅल्डेरा) वसलेले आहे. हे सरोवर अमेरिकेतील सर्वात खोल सरोवर आहे आणि ते त्याच्या गडद निळ्या रंगासाठी आणि [[पाण्याची पारदर्शकता|पाण्याच्या स्पष्टतेसाठी]] प्रसिद्ध आहे. [[विझार्ड बेट]] आणि [[फँटम शिप (बेट)|फँटम शिप]] या विवरातील अधिक अलीकडील ज्वालामुखी रचना आहेत. या सरोवराला कोणतेही आवक किंवा जावक मार्ग नसल्यामुळे ते फक्त पर्जन्यवृष्टीनेच भरते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/crla/index.htm|title=Crater Lake National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[कुयाहोगा व्हॅली राष्ट्रीय उद्यान|कुयाहोगा व्हॅली]] |[[File:Cuyahoga_Valley_National_Park_20.jpg|200x200px]] |[[ओहायो]] <br /><small>{{coord|41.24|-81.55|name=Cuyahoga Valley|type:landmark}}</small> |{{dts|October 11, 2000|nowrap=off}} |{{convert|32,571.89|acre|km2|1|sortable=on}} |३०,२५,३२५ |[[कुयाहोगा नदी|कुयाहोगा नदीकाठच्या]] या उद्यानात धबधबे, टेकड्या, पायवाटा आणि सुरुवातीच्या ग्रामीण जीवनावरील प्रदर्शने आहेत. ओहायो अँड ईरी कॅनॉल टोपाथ ट्रेल [[ओहायो अँड ईरी कालवा|ओहायो आणि ईरी कालव्याचे]] अनुसरण करते, जिथे खेचरांनी कालव्याच्या बोटी ओढल्या होत्या. उद्यानात अनेक ऐतिहासिक घरे, पूल आणि रचना आहेत,<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/cuva/index.htm|title=Cuyahoga Valley National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> तसेच प्रेक्षणीय रेल्वे प्रवासाची सोय आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/cuva/planyourvisit/train.htm|title=Cuyahoga Valley National Park Scenic Railroad|publisher=National Park Service|access-date=November 4, 2012}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[डेथ व्हॅली राष्ट्रीय उद्यान|डेथ व्हॅली]] {{dagger}} |[[File:Mesquite Flat Sand Dunes, Death Valley National Park.jpg|200x200px|alt=वाळूचे टेकडे आणि खडकाळ शिखरे]] |[[कॅलिफोर्निया]], [[नेव्हाडा]] <br /><small>{{coord|36.24|-116.82|name=Death Valley|type:landmark}}</small> |{{dts|October 31, 1994|nowrap=off}} |{{convert|3,408,395.63|acre|km2|1|sortable=on}} |१३,२०,१३४ |[[डेथ व्हॅली]] हे अमेरिकेतील सर्वात उष्ण, सर्वात कमी उंचीचे आणि कोरडे ठिकाण आहे, जिथे दिवसाचे तापमान १३०&nbsp;°F (५४&nbsp;°C) पेक्षा जास्त गेले आहे. हे उद्यान [[बॅडवॉटर बेसिन]] आणि उत्तर अमेरिकेतील सर्वात कमी उंचीवर असलेल्या त्याच्या प्रचंड मिठाच्या मैदानाचे संरक्षण करते, {{convert|-282|ft|m|abbr=on}}.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/deva/planyourvisit/must-see-highlights.htm |title=Must See Highlights: Badwater Basin |publisher=National Park Service |access-date=March 4, 2018}}</ref> ही भूगर्भीय [[द्राणी (भूविज्ञान)|द्राणी]] (ग्रॅबेन) अनेक दऱ्या, बॅडलँड्स, वाळूचे टेकडे, पर्वतरांगा, ऐतिहासिक खाणी, कारंजे आणि तेथे उगवणाऱ्या १,००० हून अधिक वनस्पतींच्या प्रजातींचे [[डेथ व्हॅली परिसरातील प्रेक्षणीय स्थळे|संरक्षण करते]].<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/deva/index.htm|title=Death Valley National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref name=dvjt/> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[डेनाली राष्ट्रीय उद्यान आणि अभयारण्य|डेनाली]] {{dagger}} |[[File:Wonder_Lake_and_Denali.jpg|200x200px|alt=वंडर लेकवरून दिसणारे डेनालीचे दृश्य]] |[[अलास्का]] <br /><small>{{coord|63.33|-150.50|name=Denali|type:landmark}}</small> |{{dts|February 26, 1917|nowrap=off}} |{{convert|4,740,911.16|acre|km2|1|sortable=on}} |५,४३,३०० |उत्तर अमेरिकेतील सर्वात उंच आणि प्रमुख पर्वत असलेल्या [[डेनाली]]भोवती केंद्रित असलेल्या या उद्यानाला वंडर लेककडे जाणाऱ्या एकाच रस्त्याद्वारे सेवा दिली जाते, ज्यातील बहुतेक भागात फक्त नियोजित सहल बसद्वारेच प्रवेश केला जाऊ शकतो. डेनाली आणि [[अलास्का पर्वतरांग|अलास्का पर्वतरांगेची]] इतर शिखरे लांब हिमनद्या आणि बोरिअल जंगलांनी व्यापलेली आहेत. येथील वन्यजीवांमध्ये [[ग्रिझली अस्वल]], [[डॉल मेंढा]], [[मुस]], [[कॅरिबू]] आणि [[अलास्का लांडगा|लांडगे]] यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/dena/|title=Denali National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/denali/ |title=Denali Biosphere Reserve and National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224223121/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/denali/ |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[ड्राय टोर्टुगास राष्ट्रीय उद्यान|ड्राय टोर्टुगास]] {{dagger}} |[[File:Fort-Jefferson Dry-Tortugas.jpg|200px|alt=फोर्ट जेफरसनचे आकाशीय दृश्य]] |[[फ्लोरिडा]] <br /><small>{{coord|24.63|-82.87|name=Dry Tortugas|type:landmark}}</small> |{{dts|October 26, 1992|nowrap=off}} |{{convert|64,701.22|acre|km2|1|sortable=on}} |८९,३५५ |फ्लोरिडा कीजच्या सर्वात पश्चिमेकडील टोकावर असलेली [[ड्राय टोर्टुगास]] ही बेटे [[फोर्ट जेफरसन (फ्लोरिडा)|फोर्ट जेफरसन]]चे ठिकाण आहेत, जे [[अमेरिकन नागरी युद्ध|नागरी युद्धाच्या]] काळातील एक किल्ला असून अमेरिकेतील सर्वात मोठी [[दगडकाम]] रचना आहे. या उद्यानात अस्पर्शित प्रवाल भित्ती आणि जहाजांचे अवशेष आहेत, आणि तेथे फक्त विमानाने किंवा बोटीनेच पोहोचता येते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/drto/index.htm|title=Dry Tortugas National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref name=evdt>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/everglades-dry-tortugas/ |title=Everglades & Dry Tortugas Biosphere Reserve |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224223308/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/everglades-dry-tortugas/ |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#ddcef2;"| [[एव्हरग्लेड्स राष्ट्रीय उद्यान|एव्हरग्लेड्स]] {{double dagger}} |[[File:Sunset over the River of Grass, NPSphoto, G.Gardner (9255157507).jpg|200x200px]] |[[फ्लोरिडा]] <br /><small>{{coord|25.32|-80.93|name=Everglades|type:landmark}}</small> |{{dts|May 30, 1934|nowrap=off}} |{{convert|1,508,938.57|acre|km2|1|sortable=on}} |७,७८,१९८ |[[एव्हरग्लेड्स]] हे अमेरिकेतील सर्वात मोठे उष्णकटिबंधीय अरण्य आहे. ही [[कांदळवन]] आणि उष्णकटिबंधीय वर्षावनांची परिसंस्था तसेच सागरी खाडी ३६ संरक्षित प्रजातींचे घर आहे, ज्यामध्ये [[फ्लोरिडा पॅंथर्स]], [[अमेरिकन सुसर]] आणि [[वेस्ट इंडियन मॅनॅटी]] यांचा समावेश आहे. काही भाग जलनिस्सारित करून विकसित केले गेले आहेत; पुनरुज्जीवन प्रकल्प येथील परिसंस्था पुनर्संचयित करण्याचे उद्दिष्ट ठेवतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/ever/index.htm|title=Everglades National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/76 |title=World Heritage List - Everglades National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224234515/https://whc.unesco.org/en/list/76 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> (BR)<ref name=evdt/> |- !scope="row" | [[गेट्स ऑफ द आर्क्टिक राष्ट्रीय उद्यान आणि अभयारण्य|गेट्स ऑफ द आर्क्टिक]] |[[File:Remote river in Gates of the Arctic (16524035298).jpg|200px|alt=वळणदार अलात्ना नदीचे दृश्य]] |[[अलास्का]] <br /><small>{{coord|67.78|-153.30|name=Gates of the Arctic|type:landmark}}</small> |{{dts|December 2, 1980|nowrap=off}} |{{convert|7,523,897.45|acre|km2|1|sortable=on}} |१४,९२३ |देशातील सर्वात उत्तरेकडील हे उद्यान अलास्काच्या [[ब्रूक्स पर्वतरांग|ब्रूक्स पर्वतरांगेतील]] शुद्ध अरण्याचे रक्षण करते आणि येथे कोणत्याही उद्यान सुविधा नाहीत. ही जमीन [[अलास्काचे मूळ रहिवासी|अलास्कातील मूळ रहिवाशांचे]] घर आहे जे ११,००० वर्षांपासून जमीन आणि [[पोर्क्युपाईन कॅरिबू|कॅरिबूवर]] अवलंबून आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/gaar/|title=Gates of the Arctic National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[गेटवे आर्च राष्ट्रीय उद्यान|गेटवे आर्च]] |[[File:St Louis night expblend.jpg|200px|alt=सेंट लुईस आणि गेटवे आर्चचे रात्रीचे दृश्य]] |[[मिसूरी]] <br /><small>{{coord|38.63|-90.19|name=Gateway Arch|type:landmark}}</small> |{{dts|February 22, 2018|nowrap=off}}<ref>{{cite web|url=https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/president-donald-j-trump-signs-s-1438-law/|title=President Donald J. Trump Signs S. 1438 into Law|date=February 22, 2018|access-date=November 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120202919/https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/president-donald-j-trump-signs-s-1438-law/|archive-date=January 20, 2021|via=[[NARA|National Archives]]|work=[[whitehouse.gov]]|url-status=live}}</ref> |{{convert|192.83|acre|km2|1|sortable=on}} |२२,०९,०२८ |गेटवे आर्च ही एक {{convert|630|ft|m|0|adj=on}} (उंच आणि रुंद) [[कॅटेनरी]] कमान आहे जी १९६० च्या दशकात [[थॉमस जेफरसन]] यांनी सुरू केलेल्या [[लुईस आणि क्लार्क मोहीम|लुईस आणि क्लार्क मोहिमेचे]] आणि त्यानंतरच्या देशाच्या [[अमेरिकेचा प्रादेशिक विस्तार|पश्चिमेकडील विस्ताराचे]] स्मरण करण्यासाठी उभारली गेली होती. कमानीच्या पश्चिमेस हरितमार्गाच्या (ग्रीनवे) पलीकडे असलेले जवळचे [[ओल्ड कोर्टहाऊस (सेंट लुईस)|ओल्ड कोर्टहाऊस]] हे गुलामगिरीबाबतच्या ऐतिहासिक [[ड्रेड स्कॉट वि. सँडफोर्ड|''ड्रेड स्कॉट'']] खटल्याचे मूळ ठिकाण होते. भुयारी संग्रहालय कमानीचे बांधकाम आणि देशाच्या पश्चिमेकडील विस्ताराचे वर्णन करते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/jeff/index.htm/index.htm|title=Gateway Arch National Park|publisher=National Park Service|access-date=February 23, 2018}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#ddcef2;"| [[ग्लेशियर राष्ट्रीय उद्यान (अमेरिका)|ग्लेशियर]] {{double dagger}} |[[File:Mountain_Goat_at_Hidden_Lake.jpg|200x200px|alt=हिडन लेक येथील पर्वतीय शेळी]] |[[माँटाना]] <br /><small>{{coord|48.80|-114.00|name=Glacier|type:landmark}}</small> |{{dts|May 11, 1910|nowrap=off}} |{{convert|1,013,126.39|acre|km2|1|sortable=on}} |३१,३६,५५७ |[[वॉटरटन-ग्लेशियर आंतरराष्ट्रीय शांतता उद्यान|वॉटरटन-ग्लेशियर आंतरराष्ट्रीय शांतता उद्यानाचा]] अमेरिकेचा अर्धा भाग असलेल्या या उद्यानात २६ वेगाने वितळणाऱ्या हिमनद्या आणि रॉकी पर्वताच्या शिखरांनी वेढलेली १३० नामनिर्देशित सरोवरे समाविष्ट आहेत. ऐतिहासिक हॉटेल्स आणि ऐतिहासिक [[गोइंग-टू-द-सन रोड]] पर्यटकांची सोय करतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/glac/index.htm|title=Glacier National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> ओव्हरथ्रस्टमुळे तयार झालेले येथील स्थानिक पर्वत ट्रायलोबाईट्स, मोलस्क, महाकाय फर्न्स आणि डायनासोरसह [[पॅलिओझोइक]] जीवाश्म उघडकीस आणतात. हे उद्यान [[ट्रिपल डिव्हाइड पीक (माँटाना)|ट्रिपल डिव्हाइड पीक]] चे घर देखील आहे, जे [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक]], [[प्रशांत महासागर|प्रशांत]], आणि [[आर्क्टिक महासागर|आर्क्टिक]] महासागरांच्या जलनिस्सारण खोऱ्यांमधील सीमा बनवते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/glac/learn/nature/fossils.htm|title=Glacier National Park - Fossils|publisher=National Park Service|access-date=February 25, 2017}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/354 |title=World Heritage List - Waterton Glacier International Peace Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224235829/https://whc.unesco.org/en/list/354 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/glacier/ |title=Glacier Biosphere Reserve and National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224224518/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/united-states-of-america/glacier/ |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#ddcef2;"| [[ग्लेशियर बे राष्ट्रीय उद्यान आणि अभयारण्य|ग्लेशियर बे]] {{double dagger}} |[[File:Glacier_Bay_National_Park,_July_28,_2012.jpg|200x200px]] |[[अलास्का]] <br /><small>{{coord|58.50|-137.00|name=Glacier Bay|type:landmark}}</small> |{{dts|December 2, 1980|nowrap=off}} |{{convert|3,223,383.43|acre|km2|1|sortable=on}} |७,४०,०४४ |ग्लेशियर बे मध्ये भरतीच्या हिमनद्या, पर्वत, फियोर्ड्स आणि समशीतोष्ण वर्षावने आहेत आणि हे ग्रिझली अस्वल, पर्वतीय शेळ्या, देवमासे, सील आणि गरुड यांच्या मोठ्या लोकसंख्येचे घर आहे. १७९४ मध्ये [[जॉर्ज व्हँकुव्हर]] यांनी शोधून काढले तेव्हा संपूर्ण खाडी बर्फाने व्यापलेली होती, परंतु तेव्हापासून हिमनद्या {{convert|65|mi|km}} पेक्षा जास्त मागे हटल्या आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/glba/index.htm|title=Glacier Bay National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref name=wsegb/> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+41&mode=all |title=Glacier Bay and Admiralty Island Biosphere Reserve |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224231453/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B41&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cfecd2;"| [[ग्रँड कॅन्यन राष्ट्रीय उद्यान|ग्रँड कॅन्यन]] * |[[File:Dawn on the S rim of the Grand Canyon (8645178272).jpg|200px]] |[[ॲरिझोना]] <br /><small>{{coord|36.06|-112.14|name=Grand Canyon|type:landmark}}</small> |{{dts|February 26, 1919|nowrap=off}} |{{convert|1,201,647.03|acre|km2|1|sortable=on}} |४४,३०,६५३ |प्रचंड [[कॉलोराडो नदी|कॉलोराडो नदीने]] कोरलेली [[ग्रँड कॅन्यन]] ही {{convert|277|mi|km}} लांब, १ मैल (१.६ किमी) पर्यंत खोल आणि {{convert|15|mi|km}} पर्यंत रुंद आहे. लाखो वर्षांच्या क्षरणामुळे एक भव्य तीन-स्तरीय घळ तयार झाली आहे, ज्यामुळे मेसा आणि घळीच्या भिंतींमध्ये [[कॉलोराडो पठार|कॉलोराडो पठाराचे]] रंगीबेरंगी थर उघडे पडले आहेत, जे उत्तर आणि दक्षिण कड्यांवरून घळीत उतरणाऱ्या पायवाटेवरून दिसतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/grca/|title=Grand Canyon National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/75 |title=World Heritage List - Grand Canyon National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224234633/https://whc.unesco.org/en/list/75 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;" | [[ग्रँड टिटॉन राष्ट्रीय उद्यान|ग्रँड टिटॉन]] {{dagger}} |[[File:Barns grand tetons.jpg|200x200px|alt="कॅथेड्रल ग्रुप" पर्वत]] |[[वायओमिंग]] <br /><small>{{coord|43.73|-110.80|name=Grand Teton|type:landmark}}</small> |{{dts|February 26, 1929|nowrap=off}} |{{convert|310,044.36|acre|km2|1|sortable=on}} |३८,००,६४८ |[[ग्रँड टिटॉन पर्वत|ग्रँड टिटॉन]] हा प्रेक्षणीय [[टिटॉन पर्वतरांग|टिटॉन पर्वतरांगेतील]] सर्वात उंच पर्वत आहे. उद्यानातील ऐतिहासिक [[जॅक्सन होल]] आणि परावर्तित पायथ्याशी असलेली सरोवरे [[स्थानिक प्रजाती|स्थानिक]] वन्यजीवांनी समृद्ध आहेत, ज्याच्या पार्श्वभूमीवर खालील सेज-ने व्यापलेल्या दरीतून अचानक वर येणारे खडकाळ पर्वत आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/grte/index.htm|title=Grand Teton National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref name=biores/> |- !scope="row" | [[ग्रेट बेसिन राष्ट्रीय उद्यान|ग्रेट बेसिन]] |[[File:Upper_Lehman_Creek.jpg|200x200px|alt=पडलेले झाड असलेला ओढा]] |[[नेव्हाडा]] <br /><small>{{coord|38.98|-114.30|name=Great Basin|type:landmark}}</small> |{{dts|October 27, 1986|nowrap=off}} |{{convert|77,180.00|acre|km2|1|sortable=on}} |१,६१,२१० |नेव्हाडातील दुसऱ्या क्रमांकाच्या सर्वात उंच पर्वत असलेल्या [[व्हीलर पीक (नेव्हाडा)|व्हीलर पीक]] च्या सभोवतालचे, [[ग्रेट बेसिन]] राष्ट्रीय उद्यान ५,००० वर्षे जुन्या [[ब्रिसलकोन पाइन]] वृक्षांचे, [[व्हीलर पीक हिमनदी|दगडी हिमनदीचे]] आणि चुनखडीच्या [[लेहमन गुहा|लेहमन गुहांचे]] संरक्षण करते. दुर्गम स्थानामुळे हे उद्यान देशातील काही अत्यंत गडद रात्रीच्या आकाशाचे घर आहे. येथील वन्यजीवांमध्ये [[टाउनसेंडचे मोठे कान असलेले वटवाघूळ]], [[प्रॉंगहॉर्न]] आणि [[बॉनेव्हिल कटथ्रोट ट्राउट]] माशांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/grba/index.htm|title=Great Basin National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[ग्रेट सँड ड्यून्स राष्ट्रीय उद्यान आणि अभयारण्य|ग्रेट सँड ड्यून्स]] |[[File:Sun_and_Shadow_Patterns_on_Dunes_(28471118064).jpg|200x200px|alt=वाळूच्या टेकड्यांवर सूर्यास्त छायाचित्रे]] |[[कॉलोराडो]] <br /><small>{{coord|37.73|-105.51|name=Great Sand Dunes|type:landmark}}</small> |{{dts|September 24, 2004|nowrap=off}} |{{convert|107,345.73|acre|km2|1|sortable=on}} |४,३२,४९८ |उत्तर अमेरिकेतील सर्वात उंच वाळूच्या टेकड्या, {{convert|750|ft|m}} पर्यंत उंच, [[सॅन लुईस दरी|सॅन लुईस दरीतील]] प्राचीन [[रिओ ग्रांदे]] नदीच्या साचण्याने तयार झाल्या आहेत. विविध गवताळ प्रदेश, झुडपे आणि पाणथळ प्रदेशांना लागून असलेल्या या उद्यानात अल्पाइन सरोवरे, सहा १३,००० फूट उंच पर्वत आणि प्राचीन जंगले देखील आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/grsa/index.htm|title=Great Sand Dunes National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#ddcef2;"| [[ग्रेट स्मोकी माउंटन्स राष्ट्रीय उद्यान|ग्रेट स्मोकी माउंटन्स]] {{double dagger}} |[[File:Foothills_Parkway,_November_2018--Joye_Ardyn_Durham_(31031302587).jpg|200x200px|alt=ग्रेट स्मोकी माउंटन्स येथे धुक्याची दृश्ये]] |[[नॉर्थ कॅरोलिना]], [[टेनेसी]] <br /><small>{{coord|35.68|-83.53|name=Great Smoky Mountains|type:landmark}}</small> |{{dts|June 15, 1934|nowrap=off}} |{{convert|522,426.88|acre|km2|1|sortable=on}} |१,१५,२७,९३९ |[[ॲपलेशियन पर्वत|ॲपलेशियन पर्वताचा]] भाग असलेले [[ग्रेट स्मोकी माउंटन्स]] विस्तृत उंचीच्या श्रेणीत पसरलेले आहेत, ज्यामुळे ते ४०० हून अधिक पाठीचा कणा असलेल्या प्राण्यांच्या (व्हर्टेब्रेट) प्रजाती, १०० वृक्षांच्या प्रजाती आणि ५,००० वनस्पतींच्या प्रजातींचे घर झाले आहे. पदभ्रमण (हायकिंग) हे या उद्यानाचे मुख्य आकर्षण आहे, ज्यामध्ये {{convert|800|mi|km}} पेक्षा जास्त लांबीचे मार्ग आहेत, ज्यामध्ये {{convert|70|mi|km}} लांबीच्या [[ॲपलेशियन ट्रेल]]चा समावेश आहे. इतर उपक्रमांमध्ये मासेमारी, घोडेस्वारी आणि जवळपास ८० ऐतिहासिक रचनांची सफर समाविष्ट आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/grsm/index.htm|title=Great Smoky Mountains National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/259 |title=World Heritage List - Great Smoky Mountains National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224235444/https://whc.unesco.org/en/list/259 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+44&mode=all |title=Southern Appalachian Biosphere Reserve |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224231827/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B44&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" | [[ग्वादालुपे माउंटन्स राष्ट्रीय उद्यान|ग्वादालुपे माउंटन्स]] |[[File:Guadalupe Peak from Hunter Peak.jpg|200x200px|alt=ग्वादालुपे राष्ट्रीय उद्यानातील एल कॅपिटन]] |[[टेक्सास]] <br /><small>{{coord|31.92|-104.87|name=Guadalupe Mountains|type:landmark}}</small> |{{dts|September 30, 1972|nowrap=off}} |{{convert|86,367.10|acre|km2|1|sortable=on}} |२,०६,४२३ |या उद्यानात टेक्सासमधील सर्वोच्च बिंदू असलेला [[ग्वादालुपे पीक]], तसेच [[मोठ्या दातांचे मॅपल]] वृक्षांनी भरलेली प्रेक्षणीय [[मॅकिट्रीक कॅन्यन]], कोरड्या [[चिहुआहुआन वाळवंट|चिहुआहुआन वाळवंटाचा]] एक कोपरा आणि [[पर्मियन युग|पर्मियन युगातील]] जीवाश्मीकृत प्रवाल भित्ती समाविष्ट आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/gumo/index.htm|title=Guadalupe Mountains National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[हलेआकला राष्ट्रीय उद्यान|हलेआकला]] {{dagger}} |[[File:Haleakala_National_Park_02.jpg|200x200px|alt=हलेआकला विवर]] |[[हवाई]] <br /><small>{{coord|20.72|-156.17|name=Haleakalā|type:landmark}}</small> |{{dts|July 1, 1961|nowrap=off}} |{{convert|33,488.98|acre|km2|1|sortable=on}} |८,५३,७११ |[[माउई]] वरील [[हलेआकला]] या ज्वालामुखीमध्ये अनेक [[सिंडर शंकू]] असलेले एक खूप मोठे विवर आहे, [[होसमर्स ग्रोव्ह|परदेशी झाडांचे एक अरण्य]], किपाहुलू विभागातील गोड्या पाण्यातील माशांचे प्रेक्षणीय तलाव आणि स्थानिक [[हवाईयन हंस]] पक्षी आहेत. हे उद्यान अमेरिकन राष्ट्रीय उद्यानांमध्ये सर्वात जास्त संख्येने नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेल्या प्रजातींचे रक्षण करते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/hale/index.htm|title=Haleakala National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref name=hawaii>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+32&mode=all |title=Hawaiian Islands Biosphere Reserve |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224230939/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B32&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#ddcef2;"| [[हवाई व्होल्केनोझ राष्ट्रीय उद्यान|हवाई व्होल्केनोझ]] {{double dagger}} |[[File:Sulfur_dioxide_emissions_from_the_Halemaumau_vent_04-08-1_1.jpg|200x200px|alt=हलेमाउमाउ मुखाशी गंधक]] |[[हवाई]] <br /><small>{{coord|19.38|-155.20|name=Hawaiʻi Volcanoes|type:landmark}}</small> |{{dts|August 1, 1916|nowrap=off}} |{{convert|344,812.18|acre|km2|1|sortable=on}} |१८,७७,८५४ |[[हवाई (बेट)|मोठ्या बेटावरील]] (बिग आयलंड) हे उद्यान [[किलाउएआ]] आणि [[मौना लोआ]] या जगातील दोन अत्यंत सक्रिय ज्वालामुखींचे रक्षण करते. विविध परिसंस्था समुद्राच्या पातळीवरील उष्णकटिबंधीय जंगलांपासून ते {{convert|13000|ft|m}} पेक्षा जास्त उंचीवरील ओसाड लावाच्या थरांपर्यंत पसरलेल्या आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/havo/|title=Hawaii Volcanoes National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/409 |title=World Heritage List - Hawaii Volcanoes National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224235652/https://whc.unesco.org/en/list/409 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=dead }}</ref> (BR)<ref name=hawaii/> |- !scope="row" | [[हॉट स्प्रिंग्स राष्ट्रीय उद्यान|हॉट स्प्रिंग्स]] |[[File:Steamy Entrance Springs on Cold Night in Hot Springs National Park.jpg|200px]] |[[आर्कान्सा]] <br /><small>{{coord|34.51|-93.05|name=Hot Springs|type:landmark}}</small> |{{dts|March 4, 1921|nowrap=off}}<!--THIS IS ESTABLISHMENT AS A PARK, NOT AS A RESERVE OR MONUMENT OR ANOTHER DESIGNATION--> |{{convert|5,554.15|acre|km2|1|sortable=on}} |२४,९४,६११ |हॉट स्प्रिंग्सची स्थापना मूळतः काँग्रेसने २० एप्रिल १८३२ रोजी फेडरल राखीव क्षेत्र म्हणून केली होती, ज्यामुळे ते नॅशनल पार्क सर्व्हिसद्वारे व्यवस्थापित सर्वात जुने क्षेत्र झाले. नैसर्गिक उष्ण पाण्याचे कारंजे [[उआचिटा पर्वत]] रांगेतून वाहतात, जे ऐतिहासिक वातावरणात विश्रांतीच्या संधी देतात. [[बाथहाउस रो]] १९ व्या शतकातील वास्तुकलेची उदाहरणे जतन करते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/hosp/index.htm|title=Hot Springs National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> हॉट स्प्रिंग्स हे शहरातील पहिले राष्ट्रीय उद्यान आहे आणि २०१८ पर्यंत हे सर्वात लहान राष्ट्रीय उद्यान होते.<ref name="WhiteHouse">{{cite web |url=https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/president-donald-j-trump-signs-s-1438-law/ |via=[[NARA|National Archives]] |work=[[whitehouse.gov]] |title=President Donald J. Trump Signs S. 1438 into Law }}</ref> |- !scope="row" | [[इंडियाना ड्यून्स राष्ट्रीय उद्यान|इंडियाना ड्यून्स]] |[[File:2010-11-26 3060x2040 portage indiana dunes.jpg|200px]] |[[इंडियाना]] <br /><small>{{coord|41.6533|-87.0524|name=Indiana Dunes|type:landmark}}</small> |{{dts|February 15, 2019|nowrap=off}} |{{convert|15,349.08|acre|km2|1|sortable=on}} |२६,२९,४९७ |पूर्वी राष्ट्रीय सरोवर किनारा म्हणून नियुक्त केलेले, [[मिशिगन सरोवर|मिशिगन सरोवराच्या]] दक्षिण किनाऱ्याच्या या {{convert|20|mi|km|abbr=|adj=on}} भागामध्ये वालुकामय किनारे आणि उंच वाळूचे टेकडे आहेत. उद्यानात गवताळ प्रदेश, पीठ बॉग्स आणि दलदलीच्या पाणथळ जागा समाविष्ट आहेत ज्या २,००० हून अधिक प्रजातींचे घर आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/indu/index.htm|title=Indiana Dunes National Park|publisher=National Park Service|access-date=February 16, 2019}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[आयल रॉयल राष्ट्रीय उद्यान|आयल रॉयल]] {{dagger}} |[[File:IsleRoyalePlane.jpg|200px]] |[[मिशिगन]] <br /><small>{{coord|48.10|-88.55|name=Isle Royale|type:landmark}}</small> |{{dts|April 3, 1940|nowrap=off}} |{{convert|571,790.30|acre|km2|1|sortable=on}} |२९,०९१ |[[सुपीरियर सरोवर|सुपीरियर सरोवरातील]] सर्वात मोठे बेट हे एकांत आणि अरण्याचे ठिकाण आहे. अनेक जहाजांचे अवशेष, जलमार्ग आणि पदभ्रमण मार्गांसह, या उद्यानात किनाऱ्याच्या {{convert|4.5|mi|km}} आत ४०० हून अधिक लहान बेटांचा देखील समावेश आहे. बेटावर केवळ २० सस्तन प्राण्यांच्या प्रजाती आहेत, तरीही येथील [[आयल रॉयलवरील लांडगे आणि मुस|लांडगे आणि मुस यांच्या लोकसंख्येमधील]] संबंध विशेषतः अद्वितीय आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/isro/index.htm|title=Isle Royale National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+33&mode=all |title=Isle Royale Biosphere Reserve and National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224231145/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B33&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[जॉशुआ ट्री राष्ट्रीय उद्यान|जॉशुआ ट्री]] {{dagger}} |[[File:Joshua Tree - Rock formation in Real Hidden Valley 1.jpg|200px|alt=जॉशुआ वृक्ष आणि खडकांची रचना]] |[[कॅलिफोर्निया]] <br /><small>{{coord|33.79|-115.90|name=Joshua Tree|type:landmark}}</small> |{{dts|October 31, 1994|nowrap=off}} |{{convert|795,155.85|acre|km2|1|sortable=on}} |२९,३२,६४४ |[[कॉलोराडो वाळवंट|कॉलोराडो]] आणि [[मोहावे वाळवंट|मोहावे वाळवंटाचा]] मोठा भाग आणि [[लिटल सॅन बर्नार्डिनो पर्वत]] रांग व्यापणारा हा वाळवंटी भूभाग [[जॉशुआ वृक्ष|जॉशुआ वृक्षांच्या]] मोठ्या संचाने व्यापलेला आहे. उंचीतील मोठे बदल पांढऱ्या वाळूचे टेकडे, कोरडी सरोवरे, खडकाळ पर्वत आणि [[मोंझोग्रॅनाइट]]च्या एकशिळा खडकांचे (मोनोलिथ) जाळे यासह विविध विषमता दर्शवतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/jotr/index.htm|title=Joshua Tree National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref name=dvjt/> |- !scope="row" | [[काटमाई राष्ट्रीय उद्यान आणि अभयारण्य|काटमाई]] |[[File:Grizzly_mama_bear_with_spring_cubs._Naknek_Lake,_Katmai_National_Park,_Alaska.jpg|200x200px|alt=नाकनेकमधील अस्वले]] |[[अलास्का]] <br /><small>{{coord|58.50|-155.00|name=Katmai|type:landmark}}</small> |{{dts|December 2, 1980|nowrap=off}} |{{convert|3,674,529.33|acre|km2|1|sortable=on}} |३४,४७९ |[[अलास्का द्वीपकल्प|अलास्का द्वीपकल्पावरील]] हे उद्यान १९१२ मधील [[नोव्हा रुप्ता]]च्या प्रस्फोटामुळे झालेली राख [[व्हॅली ऑफ टेन थाउजंड स्मोक्स]] आणि [[माउंट काटमाई]] या मिश्र-ज्वालामुखीचे रक्षण करते. अंडी घालण्यासाठी येणारे [[सॅल्मन]] मासे पकडण्यासाठी दरवर्षी २,००० हून अधिक [[ग्रिझली अस्वल|ग्रिझली अस्वले]] येथे येतात. इतर वन्यजीवांमध्ये [[कॅरिबू]], [[वायव्य अलास्का लांडगा|लांडगे]], [[मुस]] आणि [[वुल्व्हरिन]] यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/katm/index.htm|title=Katmai National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[केनाई फियोर्ड्स राष्ट्रीय उद्यान|केनाई फियोर्ड्स]] |[[File:KENAI FJORDS NATIONAL PARK, ALASKA -- NORTHWEST GLACIER.jpg|200x200px]] |[[अलास्का]] <br /><small>{{coord|59.92|-149.65|name=Kenai Fjords|type:landmark}}</small> |{{dts|December 2, 1980|nowrap=off}} |{{convert|669,650.05|acre|km2|1|sortable=on}} |४,२५,३६९ |[[केनाई द्वीपकल्प|केनाई द्वीपकल्पावरील]] [[सुअर्ड, अलास्का|सुअर्ड]] जवळ असलेले हे उद्यान [[हार्डिंग आइसफील्ड]] आणि त्यातून उगम पावणाऱ्या किमान ३८ हिमनद्या आणि [[फियोर्ड]]चे रक्षण करते. रस्त्याने लोकांसाठी प्रवेशयोग्य असलेले एकमेव क्षेत्र वेगाने आकुंचन पावणारी [[एक्झिट हिमनदी]] आहे. बोट आणि कयाक सहली सागरी हिमनद्या, देवमासे, सी लायन आणि सागरी पक्षी यांची दृश्ये देतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/kefj/index.htm|title=Kenai Fjords National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[किंग्स कॅन्यन राष्ट्रीय उद्यान|किंग्स कॅन्यन]] {{dagger}} |[[File:KingsCanyonNP.JPG|200x200px|alt=किंग्स कॅन्यनमधील कॉपर क्रीक ट्रेल]] |[[कॅलिफोर्निया]] <br /><small>{{coord|36.80|-118.55|name=Kings Canyon|type:landmark}}</small> |{{dts|March 4, 1940|nowrap=off}} |{{convert|461,901.20|acre|km2|1|sortable=on}} |७,७९,७९१ |अनेक [[महाकाय सिक्वोया]] वृक्षांच्या बागा आणि जगातील मोजलेले दुसरे सर्वात मोठे झाड [[जनरल ग्रँट (झाड)|जनरल ग्रँट ट्री]] चे घर असलेले हे उद्यान [[किंग्स नदी (कॅलिफोर्निया)|किंग्स नदीच्या]] भागाचे देखील वैशिष्ट्य दर्शवते, जी त्याच्या नावाच्या नाट्यमय ग्रॅनाइट घळीची शिल्पकार आहे, तसेच [[सॅन जोआक्विन नदी]] आणि बॉयडेन गुहा आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/seki/index.htm|title=Kings Canyon National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> किंग्स कॅन्यन नॅशनल पार्क १९४० मध्ये स्थापन झाले असले तरी, त्यात जनरल ग्रँट नॅशनल पार्क समाविष्ट झाले, ज्याची स्थापना १ ऑक्टोबर १८९० रोजी युनायटेड स्टेट्सचे चौथे राष्ट्रीय उद्यान म्हणून झाली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/seki/learn/historyculture/index.htm |title=Kings Canyon National Park|publisher=National Park Service|access-date=July 13, 2018}}</ref><ref name="2006 EIS">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=lDo3AQAAMAAJ&pg=PA35|page=35|title=Sequoia and Kings Canyon National Parks: Final General Management Plan and Comprehensive River Management Plan/Environmental Impact Statement|publisher=U.S. National Park Service|year=2006|access-date=July 13, 2018}}</ref><ref name="Dilsaver 4C">{{cite web|url=https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/dilsaver-tweed/chap4c.htm|title=Expansion of Sequoia and Creation of General Grant|publisher=U.S. National Park Service|work=Challenge of the Big Trees|author=Dilsaver, Lary M. |author2=Tweed, William C.|year=1990|access-date=July 13, 2018}}</ref> (BR)<ref name=sekc/> |- !scope="row" | [[कोबुक व्हॅली राष्ट्रीय उद्यान|कोबुक व्हॅली]] |[[File:Wetlands_along_the_Kobuk_River_(8029770162).jpg|200x200px]] |[[अलास्का]] <br /><small>{{coord|67.55|-159.28|name=Kobuk Valley|type:landmark}}</small> |{{dts|December 2, 1980|nowrap=off}} |{{convert|1,750,716.16|acre|km2|1|sortable=on}} |७,७८६ |कोबुक व्हॅली [[कोबुक नदी|कोबुक नदीच्या]] {{convert|61|mi|km}} क्षेत्राचे आणि वाळूच्या टेकड्यांच्या तीन भागांचे संरक्षण करते. हिमनद्यांनी झालेल्या ग्रेट कोबुक, लिटल कोबुक आणि हंट रिव्हर सँड ड्यून्स {{convert|100|ft|m}} उंच आणि {{convert|100|F|C}} पर्यंत पोहोचू शकतात, आणि त्या आर्क्टिकमधील सर्वात मोठ्या टेकड्या आहेत. वर्षातून दोनदा, पाच लाख कॅरिबू या टेकड्यांमधून आणि नदीच्या कड्यांमधून स्थलांतर करतात जे सुस्थितीत असलेले हिमयुगातील जीवाश्म उघड करतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/kova/index.htm|title=Kobuk Valley National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[लेक क्लार्क राष्ट्रीय उद्यान आणि अभयारण्य|लेक क्लार्क]] |[[File:Lake Clark National Park.jpg|200x200px]] |[[अलास्का]] <br /><small>{{coord|60.97|-153.42|name=Lake Clark|type:landmark}}</small> |{{dts|December 2, 1980|nowrap=off}} |{{convert|2,619,816.49|acre|km2|1|sortable=on}} |१९,७७८ |लेक क्लार्कच्या सभोवतालच्या भागात [[माउंट रिडाउट]] सह चार सक्रिय ज्वालामुखी तसेच मुबलक नद्या, हिमनद्या आणि धबधबे आहेत. समशीतोष्ण वर्षावने, टुंड्रा पठार आणि तीन पर्वतरांगा हा भूभाग पूर्ण करतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/lacl/index.htm|title=Lake Clark National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[लॅसेन व्होल्केनिक राष्ट्रीय उद्यान|लॅसेन व्होल्केनिक]] |[[File:Lassen Peak and Lake Helen.jpg|200x200px|alt=बर्फाच्छादित हेलन सरोवर]] |[[कॅलिफोर्निया]] <br /><small>{{coord|40.49|-121.51|name=Lassen Volcanic|type:landmark}}</small> |{{dts|August 9, 1916|nowrap=off}} |{{convert|106,589.02|acre|km2|1|sortable=on}} |५,०४,७७७ |[[लॅसेन पीक]], जगातील सर्वात मोठा [[लावा डूम]] ज्वालामुखी, या उद्यानात इतर तीन प्रकारच्या ज्वालामुखींशी जोडलेला आहे: [[शिल्ड ज्वालामुखी]], [[सिंडर शंकू]] आणि [[मिश्र ज्वालामुखी]]. जरी लॅसेन स्वतः १९१७ मध्ये शेवटचा उद्रेक झाला असला तरी, उर्वरित बहुतेक उद्यान सतत सक्रिय असते. [[फ्युमारोल]] (उष्ण बाष्प मुखे), उकळते तलाव आणि बुडबुडे येणारे चिखलाचे खड्डे यासह अनेक औष्णिक वैशिष्ट्ये शिखराच्या खालून वितळलेल्या खडकाद्वारे तापवली जातात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/lavo/index.htm|title=Lassen Volcanic National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#ddcef2;"| [[मॅमथ केव्ह राष्ट्रीय उद्यान|मॅमथ केव्ह]] {{double dagger}} |[[File:Mammoth Cave National Park 007.jpg|200px]] |[[केंटकी]] <br /><small>{{coord|37.18|-86.10|name=Mammoth Cave|type:landmark}}</small> |{{dts|July 1, 1941|nowrap=off}} |{{convert|72,472.87|acre|km2|1|sortable=on}} |६,६०,७३४ |{{convert|400|mi|km}} पेक्षा जास्त मार्गांचा शोध घेतलेली मॅमथ केव्ह ही जगातील सर्वात लांब ज्ञात गुहा प्रणाली आहे. भूगर्भातील वन्यजीवांमध्ये वटवाघळांच्या आठ प्रजाती, [[केंटकी गुहा कोळंबी]], [[उत्तर गुहा मासा]] आणि गुहेतील सॅलॅमँडर यांचा समावेश आहे. जमिनीवर, हे उद्यान [[ग्रीन नदी (केंटकी)|ग्रीन नदीवर]] मनोरंजन, ७० मैल लांबीचे पदभ्रमण मार्ग आणि मुबलक सिंकहोल्स आणि कारंजे प्रदान करते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/maca/|title=Mammoth Cave National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/150 |title=World Heritage List - Mammoth Cave National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224235220/https://whc.unesco.org/en/list/150 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+46&mode=all |title=Mammoth Cave Area Biosphere Reserve and National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224232043/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B46&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cfecd2;"| [[मेसा व्हर्दे राष्ट्रीय उद्यान|मेसा व्हर्दे]] * |[[File:Mesa_Verde_National_Park_Cliff_Palace_2006_09_12.jpg|200x200px|alt=मेसा व्हर्दे येथील क्लिफ पॅलेस]] |[[कॉलोराडो]] <br /><small>{{coord|37.18|-108.49|name=Mesa Verde|type:landmark}}</small> |{{dts|June 29, 1906|nowrap=off}} |{{convert|52,485.17|acre|km2|1|sortable=on}} |४,६३,१३० |हा भाग [[पूर्वज पुएब्लो लोक|पूर्वज पुएब्लो लोकांच्या]] ४,००० हून अधिक पुरातत्व स्थळांनी झालेला आहे, जे येथे आणि फोर कॉर्नर्स प्रदेशात इतरत्र कमीत कमी ७०० वर्षे राहले. १२ व्या आणि १३ व्या शतकात बांधलेल्या खडकावरील घरांमध्ये [[क्लिफ पॅलेस]] समाविष्ट आहे, ज्यामध्ये १५० खोल्या आणि २३ [[किव्हा]] आहेत, आणि त्याच्या अनेक मार्ग आणि भुयारांसह बॉल्कनी हाऊस आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/meve/index.htm|title=Mesa Verde National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/27 |title=World Heritage List - Mesa Verde National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224234002/https://whc.unesco.org/en/list/27 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> |- !scope="row" | [[माउंट रेनियर राष्ट्रीय उद्यान|माउंट रेनियर]] |[[File:Mount Rainier from above Myrtle Falls in August.JPG|200x200px]] |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] <br /><small>{{coord|46.85|-121.75|name=Mount Rainier|type:landmark}}</small> |{{dts|March 2, 1899|nowrap=off}} |{{convert|236,381.64|acre|km2|1|sortable=on}} |१६,३५,३४२ |[[माउंट रेनियर]], एक सक्रिय [[मिश्र ज्वालामुखी]], [[कॅस्केड पर्वतरांग|कॅस्केड्स]] मधील सर्वात [[भूरूपशास्त्र श्रेष्ठता|प्रमुख]] शिखर आहे आणि ते संलग्न युनायटेड स्टेट्समधील अनुक्रमे सर्वात लांब आणि सर्वात मोठ्या [[कार्बन हिमनदी]] आणि [[एमोन्स हिमनदी]]सह २६ नामनिर्देशित हिमनद्यांनी व्यापलेले आहे. हा पर्वत चढाईसाठी लोकप्रिय आहे, आणि उद्यानाचा निम्मे भाग सबअल्पाइन आणि अल्पाइन जंगले आणि मोसमी रानफुलांनी फुललेल्या कुरणांनी व्यापलेला आहे. दक्षिण उतारावरील [[पॅराडाईज, वॉशिंग्टन|पॅराडाईज]] हे पृथ्वीवरील सर्वात जास्त बर्फवृष्टी होणाऱ्या ठिकाणांपैकी एक आहे.<ref>{{cite web|title=Mount Rainier National Park – Frequently Asked Questions|url=https://www.nps.gov/mora/faqs.htm|access-date=February 28, 2017|publisher=National Park Service}}</ref> [[लॉंगमायर, वॉशिंग्टन|लॉंगमायर]] पर्यटक केंद्र हे [[वंडरलँड ट्रेल]]ची सुरुवात आहे, जे पर्वताला वेढा घालते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/mora/index.htm|title=Mount Rainier National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[न्यू रिव्हर गॉर्ज राष्ट्रीय उद्यान आणि अभयारण्य|न्यू रिव्हर गॉर्ज]] |[[File:New River Gorge Bridge.jpg|200x200px|alt=न्यू रिव्हर गॉर्ज पूल]] |[[वेस्ट व्हर्जिनिया]] <br /><small>{{coord|38.07|-81.08|name=New River Gorge|type:landmark}}</small> |{{dts|December 27, 2020|nowrap=off}} |{{convert|7,021|acre|km2|1|sortable=on}}<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/travel/2021/01/22/new-river-gorge-national-park/|title=New River Gorge: America's newest national park is one of West Virginia's hidden gems|newspaper=The Washington Post|access-date=August 10, 2022}}</ref> |१९,५८,४४० |[[न्यू नदी (कनाव्हा नदी)|न्यू रिव्हर]] गॉर्ज ही मिसिसिपी नदीच्या पूर्वेकडील सर्वात खोल नदीची घळ आहे. हे उद्यान प्रामुख्याने [[न्यू रिव्हर गॉर्ज पूल|न्यू रिव्हर गॉर्ज पुला]]भोवतीच्या खालच्या घळीच्या भागाला व्यापते, ज्यामध्ये देशातील काही सर्वोत्तम [[व्हाइटवॉटर राफ्टिंग]] समाविष्ट आहे. लहान नसलेले भाग [[थरमंड, वेस्ट व्हर्जिनिया|थरमंड]] चे भूत शहर, प्रेक्षणीय ग्रँडव्ह्यू व्ह्यू आणि [[सँडस्टोन, वेस्ट व्हर्जिनिया|सँडस्टोन फॉल्स]] दर्शवतात. पुनर्नियुक्त राष्ट्रीय नदीचे इतर {{cvt|65,165|acres|km2}} आता न्यू रिव्हरच्या {{cvt|53|miles|km}} भागात पसरलेले एक [[राष्ट्रीय अभयारण्य]] आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/neri/index.htm|title=New River Gorge National Park and Preserve|publisher=National Park Service|access-date=December 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|last=Averill|first=Graham|date=2020-12-22|title=West Virginia's New River Gorge Will Be Our 63rd National Park|url=https://www.outsideonline.com/2420006/our-newest-national-park-new-river-gorge|access-date=2020-12-28|website=Outside Online|language=en}}</ref> |- !scope="row" | [[नॉर्थ कॅस्केड्स राष्ट्रीय उद्यान|नॉर्थ कॅस्केड्स]] |[[File:Cascade_Pass.jpg|alt=कॅस्केड पास|200x200px]] |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] <br /><small>{{coord|48.70|-121.20|name=North Cascades|type:landmark}}</small> |{{dts|October 2, 1968|nowrap=off}} |{{convert|504,780.94|acre|km2|1|sortable=on}} |४६,९२५ |[[नॉर्थ कॅस्केड्स|नॉर्थ कॅस्केड्स पर्वतरांगेतील]] अत्यंत हिमनद्यांनी व्यापलेले पर्वत एक प्रभावी आणि गुंतागुंतीचा भूगर्भीय इतिहास दर्शवतात. नदीच्या दऱ्या आणि उंच शिखरांच्या दरम्यान ७५ सस्तन प्राणी आणि १,६०० संवहनी वनस्पतींच्या प्रजातींसह आठ विविध जीवन क्षेत्रे आहेत. [[स्टीफन माथर अरण्य|स्टीफन माथर अरण्यातील]] लोकप्रिय पदभ्रमण आणि चढाईच्या भागांमध्ये [[कॅस्केड पास]], [[माउंट शुकसान]], [[माउंट ट्रायम्फ]] आणि [[एल्डोराडो पीक]] समाविष्ट आहेत. [[राॉस लेक राष्ट्रीय मनोरंजन क्षेत्र|रॉस लेक]] आणि [[लेक चेलान राष्ट्रीय मनोरंजन क्षेत्र]] उद्यानाच्या दोन विभागांना जोडलेले आहेत आणि सर्व एकत्र व्यवस्थापित केले जातात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/noca/index.htm|title=North Cascades National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#ddcef2;"| [[ऑलिंपिक राष्ट्रीय उद्यान|ऑलिंपिक]] {{double dagger}} |[[File:Cedar Creek Abbey Island Ruby Beach.jpg|200x200px|alt=होह वर्षावनातील बिगलीफ मॅपल]] |[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] <br /><small>{{coord|47.97|-123.50|name=Olympic|type:landmark}}</small> |{{dts|June 29, 1938|nowrap=off}} |{{convert|922,649.41|acre|km2|1|sortable=on}} |३५,८४,१८७ |[[ऑलिंपिक द्वीपकल्प|ऑलिंपिक द्वीपकल्पावरील]] या उद्यानात प्रशांत किनाऱ्यापासून समशीतोष्ण वर्षावनांपर्यंत ते [[ऑलिंपिक पर्वत|ऑलिंपिक पर्वताच्या]] हिमनद्यांनी व्यापलेल्या अल्पाइन शिखरांपर्यंत विस्तृत परिसंस्था समाविष्ट आहेत, ज्यांपैकी सर्वात उंच [[माउंट ऑलिंपस (वॉशिंग्टन)|माउंट ऑलिंपस]] आहे. [[होह वर्षावन|होह]] आणि [[क्विनाउल्ट वर्षावन|क्विनाउल्ट वर्षावने]] सलग अमेरिकेतील सर्वात जास्त पर्जन्यमान असलेले भाग आहेत, जिथे होह येथे दरवर्षी सरासरी सुमारे {{convert|12|ft|m|abbr=on}} पाऊस पडतो.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/olym/planyourvisit/upload/weather.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080210073515/http://www.nps.gov/olym/planyourvisit/upload/weather.pdf|url-status=dead|archive-date=February 10, 2008|title=Olympic National Park-Weather and Climate|publisher=National Park Service|access-date=February 28, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/olym/index.htm|title=Olympic National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/151 |title=World Heritage List - Olympic National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224235319/https://whc.unesco.org/en/list/151 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+17&mode=all |title=Olympic Biosphere Reserve and National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224225023/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B17&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" | [[पेट्रिफाइड फॉरेस्ट राष्ट्रीय उद्यान|पेट्रिफाइड फॉरेस्ट]] |[[File:Jasper Forest at Petrified Forest NP in AZ 12.jpg|200x200px|alt=शंकूच्या आकाराच्या खडकांची रचना]] |[[ॲरिझोना]] <br /><small>{{coord|35.07|-109.78|name=Petrified Forest|type:landmark}}</small> |{{dts|December 9, 1962|nowrap=off}} |{{convert|221,390.21|acre|km2|1|sortable=on}} |३,१५,९५१ |[[चिनले निर्मिती]]च्या या भागामध्ये २२.५ कोटी वर्षे जुन्या [[अश्मीभूत लाकूड|अश्मीभूत लाकडाची]] मोठी एकाग्रता आहे. सभोवतालच्या [[पेंटेड वाळवंट, ॲरिझोना|पेंटेड वाळवंटात]] [[बेंटोनाइट]] नावाच्या लाल रंगाच्या ज्वालामुखीच्या खडकाचे धूप झालेले कडे आहेत. या उद्यानात डायनासोरचे जीवाश्म आणि ३५० हून अधिक मूळ अमेरिकन स्थळे देखील संरक्षित आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/pefo/index.htm|title=Petrified Forest National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[पिनॅकल राष्ट्रीय उद्यान|पिनॅकल्स]] |[[File:Pinnacles National Park.jpg|200px]] |[[कॅलिफोर्निया]] <br /><small>{{coord|36.48|-121.16|name=Pinnacles|type:landmark}}</small> | {{dts|January 10, 2013|nowrap=off}} |{{convert|26,685.73|acre|km2|1|sortable=on}} |३,४३,२०८ |[[निनाच ज्वालामुखी|एका नामशेष झालेल्या ज्वालामुखीच्या]] भागाच्या धूप झालेल्या अवशेषांवरून नाव दिलेले, उद्यानाचे [[अँडेसाइट]] आणि [[रायओलाइट]] चे प्रचंड काळे आणि सोनेरी एकशिळा खडक (मोनोलिथ) [[रॉक क्लाइंबिंग|रॉक क्लाइंबर्स]]साठी लोकप्रिय ठिकाण आहे. हायकिंग करणाऱ्यांना [[प्रशांत महासागर किनारी पर्वतरांग|कोस्ट रेंज]] अरण्यातून जाणाऱ्या मार्गांवर प्रवेश आहे. हे उद्यान अशा मोजक्या ठिकाणांपैकी एक आहे जिथे संकटात सापडलेला [[कॅलिफोर्निया कॉंडोर]] पक्षी जंगलात पाहिला जाऊ शकतो. पिनॅकल्स हे [[प्रेरी ससाणा|प्रेरी ससाण्यांची]] दाट लोकसंख्या आणि त्यांच्या टॅलस गुहांमध्ये राहणाऱ्या वटवाघळांच्या १३ हून अधिक प्रजातींना आधार देते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/pinn/index.htm|title=Pinnacles National Park|date=January 11, 2013|publisher=National Park Service|access-date=January 12, 2013}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cfecd2;"| [[रेडवुड राष्ट्रीय आणि राज्य उद्याने|रेडवुड]] * |[[File:Redwood National Park, fog in the forest.jpg|200px|alt=धुक्याने वेढलेली रेडवुडची बाग]] |[[कॅलिफोर्निया]] <br /><small>{{coord|41.30|-124.00|name=Redwood|type:landmark}}</small> |{{dts|October 2, 1968|nowrap=off}} |{{convert|138,999.37|acre|km2|1|sortable=on}} |१२,०२,४८० |हे उद्यान आणि सह-व्यवस्थापित राज्य उद्याने उर्वरित सर्व [[किनाऱ्यावरील रेडवुड|किनाऱ्यावरील रेडवुड]] वृक्षांपैकी जवळजवळ निम्म्या वृक्षांचे रक्षण करतात, जे पृथ्वीवरील [[सर्वात उंच वृक्षांची यादी|सर्वात उंच वृक्ष]] आहेत. या अत्यंत भूकंपीय दृष्ट्या सक्रिय क्षेत्रात तीन मोठ्या नदी प्रणाली आहेत, आणि {{convert|37|mi|km}} संरक्षित किनारपट्टी भरती-ओहोटीचे तलाव आणि [[सी-स्टॅक]] उघड करते. गवताळ प्रदेश, खाडी, किनारा, नदी आणि जंगल परिसंस्थांमध्ये प्राणी आणि वनस्पतींच्या विविध प्रजाती आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/redw/index.htm|title=Redwood National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/134 |title=World Heritage List - Redwood National and State Parks |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224235031/https://whc.unesco.org/en/list/134 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[रॉकी माउंटन राष्ट्रीय उद्यान|रॉकी माउंटन]] {{dagger}} |[[File:Bierstadt Lake, Rocky Mountain National Park, USA.jpg|200px|alt=बिअरश्टाट सरोवर आणि रॉकी पर्वत]] |[[कॉलोराडो]] <br /><small>{{coord|40.40|-105.58|name=Rocky Mountain|type:landmark}}</small> |{{dts|January 26, 1915|nowrap=off}} |{{convert|265,847.74|acre|km2|1|sortable=on}} |४१,७१,४३१ |उत्तर ते दक्षिण अशी [[अमेरिकेची खंडीय जलविभाजक रेखा|खंडीय जलविभाजक रेषेने]] दुभंगलेल्या [[रॉकी पर्वत|रॉकी पर्वताच्या]] या भागात १५० हून अधिक [[नदीकाठचे]] सरोवरांपासून ते पर्वतीय आणि सबअल्पाइन जंगलांपर्यंत ते झाड नसलेल्या अल्पाइन टुंड्रापर्यंत विविध परिसंस्था आहेत. एल्क, मुस, म्युल हरणे, बिगहॉर्न मेंढे, काळे अस्वल आणि कुगर यांसारखे वन्यजीव याच्या आग्नेय पर्वत आणि हिमनदीच्या दऱ्यांमध्ये राहतात. [[लॉंग्स पीक]], कॉलोराडोचा एक क्लासिक १४,००० फूट उंच पर्वत, आणि प्रेक्षणीय [[बिअर लेक (कॉलोराडो)|बिअर लेक]] ही लोकप्रिय ठिकाणे आहेत, तसेच ऐतिहासिक [[ट्रेल रिज रोड]] जो {{convert|12000|ft|m}} पेक्षा जास्त उंचीवर पोहोचतो.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/romo/index.htm|title=Rocky Mountain National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+19&mode=all |title=Rocky Mountain Biosphere Reserve and National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224225216/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B19&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" | [[सागुआरो राष्ट्रीय उद्यान|सागुआरो]] |[[File:Saguaronationalparl17102008.jpg|200px]] |[[ॲरिझोना]] <br /><small>{{coord|32.25|-110.50|name=Saguaro|type:landmark}}</small> |{{dts|October 14, 1994|nowrap=off}} |{{convert|92,876.75|acre|km2|1|sortable=on|abbr=}} |८,४७,७४९ |स्वतंत्र [[रिंकॉन पर्वत]] आणि [[टक्सॉन पर्वत]] विभागांमध्ये विभागलेले हे उद्यान कोरडे [[सोनोरन वाळवंट]] अजूनही सहा जैविक समुदायांमध्ये पसरलेल्या विविध जीवसृष्टीचे घर असल्याचा पुरावा आहे. नावाच्या [[सागुआरो|महाकाय सागुआरो]] [[निवडुंग|निवडुंगांच्या]] व्यतिरिक्त, येथे [[बॅरल निवडुंग]], [[चोया]], आणि [[प्रिकली पिअर]], तसेच [[लहान लांब नाकाचे वटवाघूळ]], [[ठिपके असलेला घुबड]] आणि [[जावेलीना]] आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/sagu/index.htm|title=Saguaro National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cedff2;"| [[सिक्वोया राष्ट्रीय उद्यान|सिक्वोया]] {{dagger}} |[[File:Sequoia National Park, photo by Reeve Bruner, 2016.jpg|200x200px|alt=महाकाय सिक्वोयाची बाग]] |[[कॅलिफोर्निया]] <br /><small>{{coord|36.43|-118.68|name=Sequoia|type:landmark}}</small> |{{dts|September 25, 1890|nowrap=off}} |{{convert|404,062.63|acre|km2|1|sortable=on}} |१३,७८,३३७ |हे उद्यान [[जायंट फॉरेस्ट]]चे रक्षण करते, ज्यामध्ये जगातील काही सर्वात मोठे झाडे आहेत, त्यापैकी [[जनरल शर्मन वृक्ष|जनरल शर्मन]] हे उद्यानातील सर्वात मोठे मोजलेले झाड आहे. इतर वैशिष्ट्यांमध्ये २४० हून अधिक गुहा, [[सियेरा नेव्हाडा (अमेरिका)|सियेरा नेव्हाडा]]चा एक लांब भाग समाविष्ट आहे ज्यामध्ये [[माउंट व्हिटनी|संलग्न युनायटेड स्टेट्समधील सर्वात उंच पर्वत]] आणि [[मोरो रॉक]], एक मोठा ग्रॅनाइट घुमट समाविष्ट आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/seki/index.htm|title=Sequoia National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (BR)<ref name=sekc/> |- !scope="row" | [[शेनेन्डुआ राष्ट्रीय उद्यान|शेनेन्डुआ]] |[[File: Early Fall at Dark Hollow Falls (22028259442).jpg|200px|alt=शरद ऋतूतील डार्क हॉलो फॉल्स]] |[[व्हर्जिनिया]] <br /><small>{{coord|38.53|-78.35|name=Shenandoah|type:landmark}}</small> |{{dts|December 26, 1935|nowrap=off}} |{{convert|200,445.92|acre|km2|1|sortable=on}} |१६,८२,१५२ |शेनेन्डुआचे [[ब्लू रिज पर्वत]] टणक लाकडाच्या जंगलांनी व्यापलेले आहेत जे विविध प्रकारच्या वन्यजीवांनी समृद्ध आहेत. [[स्कायलाइन ड्राईव्ह]] आणि [[ॲपलेशियन ट्रेल]] या अरुंद उद्यानाच्या संपूर्ण लांबीवरून धावतात, ज्यासोबत {{convert|500|mi|km}} पेक्षा जास्त लांबीचे पदभ्रमण मार्ग प्रेक्षणीय ठिकाणांवरून आणि [[शेनेन्डुआ नदी|शेनेन्डुआ नदीच्या]] धबधब्यांवरून जातात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/shen/index.htm|title=Shenandoah National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[थियोडोर रूझवेल्ट राष्ट्रीय उद्यान|थियोडोर रूझवेल्ट]] |[[File:View_of_Theodore_Roosevelt_National_Park.jpg|200x200px]] |[[नॉर्थ डकोटा]] <br /><small>{{coord|46.97|-103.45|name=Theodore Roosevelt|type:landmark}}</small> |{{dts|November 10, 1978|nowrap=off}} |{{convert|70,446.89|acre|km2|1|sortable=on}} |७,२९,८९३ |अध्यक्ष [[थियोडोर रूझवेल्ट]] यांना आकर्षित करणाऱ्या आणि प्रभावित करणाऱ्या या प्रदेशात उत्तर बॅडलँड्समधील तीन घटकांचे उद्यान आहे. रूझवेल्ट यांच्या [[थियोडोर रूझवेल्ट यांची माल्टीज क्रॉस केबिन|ऐतिहासिक केबिन]] व्यतिरिक्त, येथे अनेक प्रेक्षणीय ड्राईव्ह आणि बॅककंट्री पदभ्रमणाच्या संधी आहेत. वन्यजीवांमध्ये [[अमेरिकन बायसन]], [[प्रॉंगहॉर्न]], [[बिगहॉर्न मेंढा]] आणि रानटी [[घोडा|घोडे]] समाविष्ट आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/thro/index.htm|title=Theodore Roosevelt National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[व्हर्जिन आयलंड्स राष्ट्रीय उद्यान|व्हर्जिन आयलंड्स]] |[[File: St John Trunk Bay 1.jpg|200px]] |[[युनायटेड स्टेट्स व्हर्जिन आयलंड्स|यू.एस. व्हर्जिन आयलंड्स]] <br /><small>{{coord|18.33|-64.73|name=Virgin Islands|type:landmark}}</small> |{{dts|August 2, 1956|nowrap=off}} |{{convert|15,052.33|acre|km2|1|sortable=on}} |४,७१,०७४ |[[सेंट जॉन, युनायटेड स्टेट्स व्हर्जिन आयलंड्स|सेंट जॉन]] वरील हे बेट उद्यान कांदळवन जंगले, सागरी गवताची अंथरुणे आणि प्रवाल भित्तींनी वेढलेल्या प्राचीन किनाऱ्यांचे रक्षण करते. यामध्ये [[ताइनो लोक|ताइनो]] पुरातत्व स्थळे आणि [[क्रिस्टोफर कोलंबस|कोलंबस]] च्या काळातील साखरेच्या बागांचे अवशेष देखील आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/viis/index.htm|title=Virgin Islands National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[व्होयेजर्स राष्ट्रीय उद्यान|व्होयेजर्स]] |[[File:Voyageurs National Park.jpg|200px]] |[[मिनेसोटा]] <br /><small>{{coord|48.50|-92.88|name=Voyageurs|type:landmark}}</small> |{{dts|April 8, 1975|nowrap=off}} |{{convert|218,222.35|acre|km2|1|sortable=on}} |२,०६,३२६ |कॅनडा-अमेरिका सीमेजवळील चार सरोवरांचे रक्षण करणारे हे उद्यान कॅनोइंग, कयाकिंग आणि मासेमारीसाठी एक ठिकाण आहे. हे उद्यान [[ओजिब्वे]] मूळ अमेरिकन, [[कुरेर दे ब्वा|व्होयेजर्स]] नावाचे फ्रेंच फर व्यापारी आणि सोन्याच्या खाण कामगारांनी व्यापलेला इतिहास देखील जतन करते. हिमनद्यांनी झालेल्या या प्रदेशात उंच कडे, खडकांचे बगीचे, बेटे, खाड्या आणि अनेक ऐतिहासिक इमारती आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/voya/index.htm|title=Voyageurs National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |- !scope="row" | [[व्हाइट सँड्स राष्ट्रीय उद्यान|व्हाइट सँड्स]] | [[File:White Sands New Mexico USA.jpg|200px]] | [[न्यू मेक्सिको]] <br /><small>{{coord|32.78|-106.17|name=White Sands|type:landmark}}</small> | {{dts|December 20, 2019|nowrap=off}}<ref name=whsa>{{Cite web|url=https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/2500|title=H.R.2500 - 116th Congress (2019-2020): National Defense Authorization Act for Fiscal Year 2020|website=www.congress.gov|access-date=December 21, 2019|quote=Subtitle E--White Sands National Park and White Sands Missile Range, SEC. 2851...approximately 2,826 acres of land identified as "To NPS, lands inside current boundary" [plus] approximately 5,766 acres of land identified as "To NPS, new additions" [minus] approximately 3,737 acres of land identified as "To DOA".}}</ref> | {{convert|146,344.31|acre|km2|1|sortable=on}} | ६,५९,७४२ | पर्वतांनी वेढलेल्या [[तुलारोसा दरी|तुलारोसा दरीत]] स्थित, व्हाइट सँड्स हे जिप्सम स्फटिकांनी झालेल्या पांढऱ्या [[वाळू|वाळूच्या]] {{convert|275|mi2|km2|abbr=|adj=on}} क्षेत्रफळाच्या टेकड्यांच्या दक्षिणेकडील भागाचे झालेले आहे—जे जगातील सर्वात मोठे जिप्सम ड्यूनेफिल्ड आहे. हे उद्यान पूर्णपणे [[व्हाइट सँड्स मिसाइल रेंज]]च्या आत आहे आणि चाचण्या घेतल्या जातात तेव्हा ते बंद ठेवले जाते.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/whsa/index.htm|title=White Sands National Park|date=December 26, 2019|publisher=National Park Service|access-date=December 27, 2019}}</ref> |- !scope="row" | [[विंड केव्ह राष्ट्रीय उद्यान|विंड केव्ह]] |[[File:Skyway Lake, stalactites, Wind Cave.jpg|200px]] |[[साउथ डकोटा]] <br /><small>{{coord|43.57|-103.48|name=Wind Cave|type:landmark}}</small> |{{dts|January 9, 1903|nowrap=off}} |{{convert|33,970.84|acre|km2|1|sortable=on}} |६,०६,२५८ |विंड केव्ह तिच्या कॅल्साइट फिनच्या रचनांसाठी वैशिष्ट्यपूर्ण आहे ज्याला [[बॉक्सवर्क]] म्हणतात, ही एक अद्वितीय रचना इतरत्र क्वचितच आढळते आणि सुईसारख्या वाढीस [[फ्रॉस्टवर्क]] म्हणतात. ही जगातील सर्वात लांब गुहांपैकी एक आहे आणि हवेचा दाब बदलल्यामुळे वारा तयार करते. जमिनीवर [[विंड केव्ह बायसन कळप|बायसन]], [[काळ्या पायांचे फिलाड]] आणि [[प्रेरी डॉग]] यांसारखे प्राणी आणि [[पॉंडेरोसा पाइन]] ची जंगले आहेत जी [[उत्तर अमेरिकन कुगर|कुगर]] आणि [[एल्क]] यांचे घर आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/wica/index.htm|title=Wind Cave National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> ही गुहा [[लकोटा लोक|लकोटा लोकांसाठी]] [[निर्मितीची कथा#लकोटा|निर्मितीचे ठिकाण]] म्हणून सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/wica/learn/historyculture/wind-caves-early-days.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428234452/http://www.nps.gov/wica/learn/historyculture/wind-caves-early-days.htm|url-status=dead|archive-date=April 28, 2015|title=Wind Cave's Early Days|publisher=National Park Service|access-date=February 28, 2017}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cfecd2;"| [[रँगेल-सेंट एलियास राष्ट्रीय उद्यान आणि अभयारण्य|रँगेल-सेंट एलियास]] * |[[File:Guyot Hills, Icy Bay, and Mount St. Elias (21601563492).jpg|200x200px]] |[[अलास्का]] <br /><small>{{coord|61.00|-142.00|name=Wrangell – St. Elias|type:landmark}}</small> |{{dts|December 2, 1980|nowrap=off}} |{{convert|8,323,146.48|acre|km2|1|sortable=on}} |१,०८,८४० |प्रणालीतील सर्वात मोठे राष्ट्रीय उद्यान [[अलास्का पर्वतरांग|अलास्का]], [[चुगाच पर्वत]], [[रँगेल पर्वत]] आणि [[सेंट एलियास पर्वत]] रांगांच्या संगमाचे रक्षण करते, ज्यामध्ये खंडातील १८,००८ फूट उंच [[माउंट सेंट एलियास]] सह अनेक सर्वात उंच पर्वत आणि ज्वालामुखी समाविष्ट आहेत. उद्यानाचा एक चतुर्थांश भाग हिमनद्यांनी व्यापलेला आहे, ज्यामध्ये सागरी [[हब्बार्ड हिमनदी]], पायथ्याची [[मालास्पिना हिमनदी]] आणि दरीतील [[नाबेस्ना हिमनदी]] यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/wrst/index.htm|title=Wrangell – St. Elias National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref name=wsegb>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/72 |title=World Heritage List - Kluane / Wrangell-St. Elias / Glacier Bay / Tatshenshini-Alsek |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224234804/https://whc.unesco.org/en/list/72 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#ddcef2;"| [[यलोस्टोन राष्ट्रीय उद्यान|यलोस्टोन]] {{double dagger}} |[[File:Grand_Prismatic_Spring_2013.jpg|200x200px|alt=रंगीबेरंगी उष्ण पाण्याच्या कारंज्यातून वाफ निघताना]] |[[वायओमिंग]], [[माँटाना]], [[आयडाहो]] <br /><small>{{coord|44.60|-110.50|name=Yellowstone|type:landmark}}</small> |{{dts|March 1, 1872|nowrap=off}} |{{convert|2,219,790.71|acre|km2|1|sortable=on}} |४७,६२,९८८ |[[यलोस्टोन कॅल्डेरा]] वर स्थित, उद्यानात उकळत्या चिखलाचे खड्डे, [[ग्रँड प्रिमॅटिक स्प्रिंग]] सारखे स्पष्ट रंगीत उष्ण पाण्याचे झरे आणि नियमितपणे उद्रेक होणारे गीझर यासह [[यलोस्टोनचे भू-औष्णिक भाग|भू-औष्णिक क्षेत्रांचे]] विस्तृत जाळे आहे, ज्यापैकी सर्वात प्रसिद्ध [[ओल्ड फेथफुल]] आहे. [[यलोस्टोन नदी]] च्या पिवळ्या रंगाच्या [[यलोस्टोनचे ग्रँड कॅन्यन|ग्रँड कॅन्यन]] मध्ये अनेक उंच [[यलोस्टोन राष्ट्रीय उद्यानातील धबधबे|धबधबे]] आहेत, आणि चार पर्वतरांगा उद्यानातून जातात. [[लांडगा|टिंबर लांडगे]], [[ग्रिझली अस्वल]], [[अमेरिकन काळे अस्वल]], [[कॅनडा लिंकस]], [[अमेरिकन बायसन|बायसन]] आणि [[एल्क]] यासह ६० हून अधिक सस्तन प्राण्यांच्या प्रजाती या उद्यानाला देशातील सर्वोत्तम वन्यजीव पाहण्याच्या ठिकाणांपैकी एक बनवतात.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/yell/index.htm|title=Yellowstone National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/28 |title=World Heritage List - Yellowstone National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224234321/https://whc.unesco.org/en/list/28 |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> (BR)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA+26&mode=all |title=Yellowstone Biosphere Reserve and National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224230656/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=USA%2B26&mode=all |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live }}</ref> |- !scope="row" style="background-color:#cfecd2;"| [[योसेमिटी राष्ट्रीय उद्यान|योसेमिटी]] * |[[File:Half_Dome_from_Glacier_Point,_Yosemite_NP_-_Diliff.jpg|alt=ग्लेशियर पॉइंटवरून हाफ डोमचे दृश्य|200x200px]] |[[कॅलिफोर्निया]] <br /><small>{{coord|37.83|-119.50|name=Yosemite|type:landmark}}</small> |{{dts|October 1, 1890|nowrap=off}} |{{convert|761,747.50|acre|km2|1|sortable=on}} |```wikitext ४२,७८,४१३ |योसेमिटीमध्ये भूविज्ञान आणि हायड्रॉलॉजीच्या एका अद्वितीय छेदनबिंदूवर उभे खडकांचे कडे, अत्यंत उंच धबधबे आणि जुनी जंगले आहेत. [[हाफ डोम]] आणि [[एल कॅपिटन]] हे उद्यानाच्या मध्यवर्ती भागातून, म्हणजेच हिमनदीने कोरलेल्या [[योसेमिटी व्हॅली]] मधून वर येतात आणि त्याच्या उभ्या भिंतींवरून {{convert|2425|ft|m}} उंच असलेला उत्तर अमेरिकेतील सर्वात उंच धबधब्यांपैकी एक [[योसेमिटी धबधबा|योसेमिटी धबधबे]] खाली कोसळतो. तीन महाकाय सिक्वोया बागा, [[सियेरा नेव्हाडा (अमेरिका)|सियेरा नेव्हाडा]] च्या मध्यभागी असलेल्या प्राचीन अरण्यासह वनस्पती आणि प्राण्यांच्या विविध दुर्मिळ प्रजातींचे घर आहेत.<ref>{{cite web|url=[https://www.nps.gov/yose/index.htm](https://www.nps.gov/yose/index.htm)|title=Yosemite National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> (WHS)<ref>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/308](https://whc.unesco.org/en/list/308) |title=World Heritage List - Yosemite National Park |website=unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=February 24, 2017 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20170224235557/https://whc.unesco.org/en/list/308](https://web.archive.org/web/20170224235557/https://whc.unesco.org/en/list/308) |archive-date=February 24, 2017 |url-status=live}}</ref> |- !scope="row" | [[झायन राष्ट्रीय उद्यान|झायन]] |[[File:Zion angels landing view.jpg|200px]] |[[युटा]] <br /><small>{{coord|37.30|-113.05|name=Zion|type:landmark}}</small> |{{dts|November 19, 1919|nowrap=off}} |{{convert|147,242.66|acre|km2|1|sortable=on}} |४९,८४,५२५ |[[कॉलोराडो पठार]], [[ग्रेट बेसिन]], आणि [[मोहावे वाळवंट]] यांच्या संगमावर वसलेल्या या उद्यानात [[वर्जिन रिव्हर नॅरोज]] सह मेसा, खडकांचे गोपुर आणि घळी यांसारखी वालुकाश्माची वैशिष्ट्ये समाविष्ट आहेत. विविध वालुकाश्माच्या रचना आणि व्हर्जिन नदीच्या [[उपनदी|फाटे]] हे चार परिसंस्थांमध्ये विभागलेले अरण्य तयार करतात: [[वाळवंट]], [[नदीकाठचे]], [[काठ्यांचे अरण्य]], आणि [[सूचीपर्णी अरण्य]].<ref>{{cite web|url=[https://www.nps.gov/zion/index.htm](https://www.nps.gov/zion/index.htm)|title=Zion National Park|publisher=National Park Service|access-date=March 23, 2010}}</ref> |} ===राज्य किंवा प्रदेशानुसार उद्याने=== खालील तक्त्यामध्ये ३० राज्ये आणि दोन प्रदेशांचा समावेश आहे ज्यांमध्ये राष्ट्रीय उद्याने आहेत. अनन्य उद्याने म्हणजे पूर्णपणे एकाच राज्यात किंवा प्रदेशात असलेली उद्याने. सामायिक उद्याने म्हणजे एकाधिक राज्यांमध्ये असलेली उद्याने. प्रदेश ''तिरप्या अक्षरात'' दिले आहेत. {|class="wikitable sortable" |+राष्ट्रीय उद्याने असलेली राज्ये आणि प्रदेश |- !scope=col |राज्य !scope=col |एकूण उद्याने !scope=col |अनन्य उद्याने !scope=col |सामायिक उद्याने |- !scope=row|[[कॅलिफोर्निया]] | ९ || ८ || १ |- !scope=row|[[अलास्का]] | ८ || ८ || — |- !scope=row|[[युटा]] | ५ || ५ || — |- !scope=row|[[कॉलोराडो]] | ४ || ४ || — |- !scope=row|[[ॲरिझोना]] | ३ || ३ || — |- !scope=row|[[फ्लोरिडा]] | ३ || ३ || — |- !scope=row|[[वॉशिंग्टन (राज्य)|वॉशिंग्टन]] | ३ || ३ || — |- !scope=row|[[हवाई]] | २ || २ || — |- !scope=row|[[न्यू मेक्सिको]] | २ || २ || — |- !scope=row|[[साउथ डकोटा]] | २ || २ || — |- !scope=row|[[टेक्सास]] | २ || २ || — |- !scope=row|[[माँटाना]] | २ || १ || १ |- !scope=row|[[नेव्हाडा]] | २ || १ || १ |- !scope=row|[[वायओमिंग]] | २ || १ || १ |- !scope=row|''[[अमेरिकन सामोआ]]'' | १ || १ || — |- !scope=row|[[आर्कान्सा]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[इंडियाना]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[केंटकी]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[मेन]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[मिशिगन]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[मिनेसोटा]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[मिसूरी]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[नॉर्थ डकोटा]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[ओहायो]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[ऑरेगन]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[साउथ कॅरोलिना]] | १ || १ || — |- !scope=row|''[[युनायटेड स्टेट्स व्हर्जिन आयलंड्स|यू.एस. व्हर्जिन आयलंड्स]]'' | १ || १ || — |- !scope=row|[[व्हर्जिनिया]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[वेस्ट व्हर्जिनिया]] | १ || १ || — |- !scope=row|[[आयडाहो]] | १ || — || १ |- !scope=row|[[नॉर्थ कॅरोलिना]] | १ || — || १ |- !scope=row|[[टेनेसी]] | १ || — || १ |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अमेरिकेची राष्ट्रीय उद्याने|*]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} osyf4adg6v3epcq3v1g92z8ggiohmtr 0 384959 2718669 2717781 2026-10-10T21:49:29Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718669 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पोखरा रंगशाला''' ({{langx|ne|पोखरा रङ्गशाला}}) हे [[पोखरा]], गंडकी प्रदेश, [[नेपाळ]] येथील एक बहुउद्देशीय स्टेडियम आहे. या स्टेडियमची प्रेक्षक क्षमता १८,५०० आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.alcor-equipements.com/news/construction-16500-seats-grandstand-nepal|title=Alcor builds 16,500 seats grandstand in Nepal|website=www.alcor-equipements.com}}</ref> हे क्रीडांगण [[पोखरा]]च्या दक्षिणेस [[सती गंडकी नदी|सती नदीच्या]] पूर्व तीरावर असलेल्या [[रामबाजार]] येथे स्थित आहे.<ref>{{cite web |url=https://int.soccerway.com/venues/nepal/pokhara-rangasala/ |title=Pokhara Rangasala |publisher=Soccerway |access-date=2026-10-06 |url-status=live}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:Pokhararangasala .jpg|इवलेसे|200px|डावे|पुनर्निर्माणापूर्वीचे मैदान]] या क्रीडा संकुलात ४०० मीटरचा [[ॲथलेटिक्स]] ट्रॅक असलेले [[फुटबॉल]] स्टेडियम, एक ७-अ-साइड फुटबॉल मैदान,<ref>{{cite web |url=http://hamropalo.com/sports/seven-a-side-intl-football-mmc-pokhara-b-advance.html |title=Seven-A-Side Intl Football: MMC, Pokhara 'B' Advance |access-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312023049/http://hamropalo.com/sports/seven-a-side-intl-football-mmc-pokhara-b-advance.html |archive-date=2012-03-12 |url-status=usurped}}</ref> [[व्हॉलीबॉल]] कोर्ट, [[बास्केटबॉल]] कोर्ट, [[क्रिकेट]]चे मैदान, तसेच [[बॅडमिंटन]], [[टेबल टेनिस]], [[कराटे]], [[ज्युडो]], [[कुस्ती]], [[बॉक्सिंग]], [[मिक्स्ड मार्शल आर्ट्स]] आणि इतर इनडोअर खेळांसाठी इनडोअर हॉल समाविष्ट आहे. येथे [[कास्की जिल्हा|कास्की जिल्हा]] क्रीडा कार्यालय आणि [[ऑल नेपाळ फुटबॉल असोसिएशन|अखिल नेपाळ फुटबॉल असोसिएशन]] (ANFA) कास्कीच्या प्रशासकीय इमारती आहेत. [[दशरथ रंगशाला स्टेडियम|दशरथ रंगशाला स्टेडियमव्यतिरिक्त]] आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल सामन्यांचे आयोजन करणारे हे नेपाळमधील एकमेव क्रीडांगण आहे. या स्टेडियममध्ये [[नेपाळ राष्ट्रीय फुटबॉल संघ|नेपाळ राष्ट्रीय फुटबॉल संघाच्या]] अनेक आंतरराष्ट्रीय [[प्रदर्शनीय सामना|मैत्रीपूर्ण सामन्यांचे]] आयोजन करण्यात आले आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.sarasansar.com/event/nepal_pakistan/index.htm |title=sarasansar.com |publisher=Sarasansar |access-date=2026-10-06}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ekantipur.com/2011/03/19/top-story/nepal-beats-bhutan-2-1/331168.html |title=ekantipur.com : Nepal's No. 1 News Portal |publisher=eKantipur |access-date=2026-10-06}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=29379 |title=MYREPUBLICA.com - News in English from Nepal |publisher=MyRepublica |access-date=2026-10-06}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nepaltravelblogs.com/events/professional-wrestling-comes |title=Professional Wrestling comes to Pokhara |publisher=Nepal Travel Blogs |access-date=2026-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329222859/http://nepaltravelblogs.com/events/professional-wrestling-comes |archive-date=2019-03-29 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://wetlandnepal.org/nepal-news/pokhara/professional-wrestling-events-to-held-in-ktm-pokhara-nepalnewscom/ |title=Professional wrestling events to be held in Ktm, Pokhara |publisher=Nepalnews.com |access-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902071302/http://wetlandnepal.org/nepal-news/pokhara/professional-wrestling-events-to-held-in-ktm-pokhara-nepalnewscom/ |archive-date=2011-09-02 |url-status=dead}}</ref> == आयोजित स्पर्धा == '''आंतरराष्ट्रीय सामने:''' * [[२०१९ दक्षिण आशियाई खेळ]] '''फुटबॉल:''' * [[आहा! गोल्ड कप]] * [[२०१९ दक्षिण आशियाई खेळांमधील फुटबॉल - महिला स्पर्धा]] * [[मार्टियर्स मेमोअरियल ए-डिव्हिजन लीग]]<ref>{{cite web |title=ANFA {{!}} Manang Marsyangdi Club to play league matches in Pokhara |url=https://the-anfa.com/news-detail/1368 |access-date=2022-01-06 |website=the-anfa.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213155433/https://the-anfa.com/news-detail/1368 |archive-date=2021-12-13 |url-status=dead}}</ref> * [[नेपाळच्या २०२२ मधील राष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धा|नेपाळच्या ९ व्या राष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धा]] == हेसुद्धा पहा == * [[नेपाळमधील फुटबॉल]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{coord|28|12|16|N|83|59|30|E|region:NP-GA_type:landmark_source:kolossus-dewiki|display=title}} [[वर्ग:पोखरा|रंगशाला]] [[वर्ग:नेपाळमधील मैदाने]] td5b1ea8txlbz4jv8mwn5eove1slopd 0 384990 2718588 2718523 2026-10-10T14:42:26Z संतोष गोरे 135680 /* वितरण */ 2718588 wikitext text/x-wiki {{काम चालू}} {{हा लेख |"{{लेखनाव}}"|दृश्यम (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहिती संचिका}} '''दृश्यम: द कन्क्लूजन''' (अथवा '''दृश्यम ३''')<ref>{{cite web |first=Fenil |last=Seta |access-date=21 September 2026 |title=EXCLUSIVE: Abhishek Pathak explains why Drishyam 3 was retitled Drishyam The Conclusion; reveals, “Mohanlal called Ajay Devgn after trailer launch. He REALLY liked the trailer. We’ll screen the film for him soon…” |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-abhishek-pathak-explains-why-drishyam-3-was-retitled-drishyam-the-conclusion-reveals-mohanlal-called-ajay-devgn-after-trailer-launch-he-really-liked-the-trailer-well-s/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> हा २०२६ मधील एक भारतीय [[बॉलीवूड|हिंदी भाषिक]] गुन्हेगारी [[थरारपट]] आहे. या चित्रपटाचे सह-लेखन, निर्मिती आणि दिग्दर्शन अभिषेक पाठक यांनी केले आहे. पॅनोरमा स्टुडिओ आणि स्टार स्टुडिओ१८ द्वारे निर्मित हा चित्रपट ''[[दृश्यम २]]'' (२०२२) चा पुढील भाग, तर [[दृश्यम]] चित्रपट मालिकेचा तिसरा भाग आहे. या चित्रपटाचा अंत स्वतंत्र लिखित असून ती मूळ मल्याळम चित्रपटाच्या कथानकाशी जोडलेला नाही.<ref>{{Cite news |date=9 September 2026 |title=Ajay Devgn Says <i>Drishyam 3</i> Is 'Completely Different' From Mohanlal's Malayalam Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260910150231/https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-date=2026-09-10 |access-date=15 September 2026 |work=NDTV |language=en |url-status=live}}</ref> या चित्रपटात [[अजय देवगण]], [[तब्बू]], [[श्रिया सरन]], [[जयदीप अहलावत]], [[रजत कपूर]], [[प्रकाश राज]], [[इशिता दत्ता]] आणि मृणाल जाधव यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 December 2025 |title=Drishyam 3 announcement video drops; Ajay Devgn Returns as Vijay Salgaonkar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/drishyam-3-announcement-video-drops-ajay-devgn-returns-vijay-salgaonkar/ |access-date=22 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> चित्रपटाचे प्रमुख चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान प्रामुख्याने [[मुंबई]] आणि [[गोवा]] येथे पार पडले.<ref name="TOI">{{Cite web |date=23 November 2025 |title='Drishyam 3' to begin filming in December; Ajay Devgn, Tabu and Akshaye Khanna return for final chapter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-3-to-begin-filming-in-december-ajay-devgn-tabu-and-akshaye-khanna-return-for-final-chapter/articleshow/125516473.cms |access-date=21 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> हा चित्रपट २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[गांधी जयंती|गांधी जयंतीच्या]] मुहूर्तावर चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 May 2025 |title=Ajay Devgn's Drishyam 3 set to release on October 2, 2026 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ajay-devgns-drishyam-3-set-release-october-2-2026-deeds-inside/ |access-date=21 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक पुनरावलोकने (रिव्ह्यू) मिळाली आहेत.<ref>{{cite web |last=Maru |first=Vibha |date=3 October 2026 |title=Karan Johar reviews Drishyam 3, calls Ajay Devgn, Jaideep Ahlawat's performances 'outstanding': 'Mazedaar, lajawab' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-johar-reviews-drishyam-3-calls-ajay-devgn-jaideep-ahlawat-performances-outstanding-tabu-shriya-saran-rajat-kapoor-101791012535086-amp.html |website=hindustantimes.com |location=India |publisher=[[Hindustan Times]] |access-date=3 October 2026}}</ref> सध्या हा २०२६ मधील ५ वा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला आहे. == कलाकार == * विजय साळगावकरच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]] * माजी [[पोलीस महानिरीक्षक]] (आयजी) आणि सॅमची आई, मीरा देशमुखच्या भूमिकेत [[तब्बू]] * विजयची पत्नी आणि अंजू व अनूची आई, नंदिनी साळगावकरच्या भूमिकेत [[श्रिया सरन]] * गुन्हे शाखेचे एसपी राजवीर सिंग तोमर च्या भूमिकेत [[जयदीप अहलावत]] * मीराचे पती आणि सॅमचे वडील, महेश देशमुखच्या भूमिकेत [[रजत कपूर]] * सरकारी वकील इंद्रजित शेट्टीच्या भूमिकेत [[प्रकाश राज]] * विजय आणि नंदिनीची मोठी मुलगी, अंजू साळगावकरच्या भूमिकेत [[इशिता दत्ता]] * विजय आणि नंदिनीची लहान मुलगी, अनू साळगावकरच्या भूमिकेत [[मृणाल जाधव]] * [[पोलीस उपनिरीक्षक]] (एसआय) लक्ष्मिकांत गायतोंडेच्या भूमिकेत कमलेश सावंत * मुराद अलीच्या भूमिकेत [[सौरभ शुक्ला]] * ॲडव्होकेट गायत्री मोहनच्या भूमिकेत संवेदना सुवलका * एसआय शिव कुलकर्णीच्या भूमिकेत निशांत सिंग * असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (एएसआय) जेनी थॉमसच्या भूमिकेत [[नेहा जोशी]] * रघू नाईकच्या भूमिकेत अजित सिंग * सावियो डी'सुझाच्या भूमिकेत रामचंद्र सिंग * जेकब डी मेलोच्या भूमिकेत जयरूप जीवन * अनिल कामतच्या भूमिकेत अमीर सलीम खान * न्यायमूर्ती जोसेफ मॅथ्यूजच्या भूमिकेत आकाशदीप साबिर * सुहासच्या भूमिकेत अभिषेक गायकवाड * सायरसच्या भूमिकेत डोडो भुजवाला * पाओलो फर्नांडिसच्या भूमिकेत संजय दाधीच * निलेश शिंदेच्या भूमिकेत ललीत सावंत * फादर मोझेसच्या भूमिकेत अजोय चक्रवर्ती * पोलीस महासंचालक (डीजीपी) सिन्हा यांच्या भूमिकेत शिवराज वाळवेकर * प्रिन्सिपल नायरच्या भूमिकेत आरती देसाई * श्री. कामत यांच्या भूमिकेत जितेन लालवाणी * श्रीमती कामत यांच्या भूमिकेत लीना शर्मा * विनीत कामतच्या भूमिकेत मनिष त्यागी == निर्मिती == === प्रारंभ === मे २०२५ मध्ये, हे निश्चित झाले की मूळ [[दृश्यम]] चित्रपटाचा तिसरा भाग हिंदीमध्ये पुनर्निर्मित (रिमेक) केला जाईल.<ref>{{cite web |access-date=३० मे २०२५ |title=BREAKING: Panorama Studios CONFIRMS Drishyam 3 via Bombay Stock Exchange disclosure; Ajay Devgn, Abhishek Pathak reunite |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-panorama-studios-confirms-drishyam-3-via-bombay-stock-exchange-disclosure-ajay-devgn-abhishek-pathak-reunite |website=Bollywood Hungama|date=३० मे २०२५}}</ref> यापूर्वीच्या अहवालांनुसार असे सुचवण्यात आले होते की मूळ चित्रपट आणि त्याचा रिमेक एकाच वेळी चित्रित केले जातील आणि एकत्र प्रदर्शित केले जातील.<ref>{{cite web |access-date=१३ जून २०२६ |title=Ajay Devgn and Mohanlal to shoot Drishyam 3 simultaneously in Hindi and Malayalam and release it on the same date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ajay-devgn-and-mohanlal-to-shoot-drishyam-3-simultaneously-in-hindi-and-malayalam-and-release-it-on-the-same-date/articleshow/100972727.cms |website=The Times of India|date=१३ जून २०२६}}</ref> तथापि, [[जितू जोसेफ]] यांनी घोषित केले की मूळ चित्रपट आधी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |title='Drishyam 3' release: Jeethu Joseph clarifies timeline; No simultaneous release for Mohanlal and Ajay Devgn versions - Reports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/drishyam-3-release-jeethu-joseph-clarifies-timeline-no-simultaneous-release-for-mohanlal-and-ajay-devgn-versions-reports/articleshow/125627236.cms |website=The Times of India}}</ref> मे २०२६ मध्ये, जितू जोसेफ यांनी पुढे असे सांगितले की हिंदी चित्रपटाची कथा मूळ आवृत्तीपेक्षा वेगळी असेल.<ref>{{cite web |access-date=१२ मे २०२६ |title=How different will Ajay Devgn's Drishyam 3 be from Mohanlal's original? Producers reveal |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/difference-between-ajay-devgn-mohanlal-drishyam-3-malayalam-hindi-10684975/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१६ मे २०२६ |title=Hindi & Malayalam version of 'Drishyam 3' will have different narratives, say makers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hindi-amp-malayalam-version-of-drishyam-3-will-have-different-narratives-say-makers/article70986411.ece |website=The Hindu|date=१६ मे २०२६}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, निर्मात्यांनी चित्रपटाचे अधिकृत नाव ''दृश्यम: द कन्क्लुजन'' असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |access-date=२४ ऑगस्ट २०२६ |title=Ajay Devgn Announces Drishyam: The Conclusion As Drishyam 3 Title, Film To Release On THIS Date |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ajay-devgn-announces-drishyam-the-conclusion-as-drishyam-3-title-film-to-release-on-this-date-ws-l-10289732.html |website=News18|date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref> === कास्टिंग (कलाकारांची निवड) === ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[परेश रावल]] यांना चित्रपटात एक भूमिका ऑफर केल्याचे वृत्त समोर आले होते.<ref>{{Cite web |date=२५ ऑक्टोबर २०२५ |title=Paresh Rawal reveals he was offered a role in Ajay Devgn's Drishyam 3 but rejected it: 'Maza nahin aaya' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/paresh-rawal-reveals-he-was-offered-a-role-in-ajay-devgn-drishyam-3-but-rejected-it-101761358748919.html |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[अक्षय खन्ना]] हे सुरुवातीला मागील भागातील आपली भूमिका पुन्हा साकारणार होते, परंतु निर्मात्यांसोबतच्या सर्जनशील आणि आर्थिक मतभेदांमुळे त्यांनी नंतर या प्रकल्पातून माघार घेतली.<ref>{{cite web |access-date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=EXCLUSIVE: The REAL reason Akshaye Khanna exited Drishyam 3 – Rs. 21 crore fee demand and more |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-real-reason-akshaye-khanna-exited-drishyam-3-rs-21-crore-fee-demand/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२७ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 producer says Akshaye Khanna left film despite signing agreement: 'Dhurandhar success has gone to his head' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/drishyam-3-producer-kumar-mangat-pathak-says-akshaye-khanna-left-film-10-days-before-shoot-jaideep-ahlawat-dhurandhar-101766821147260.html |website=Hindustan Times|date=२७ डिसेंबर २०२५}}</ref> त्यानंतर त्यांच्या जागी [[जयदीप अहलावत]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=Jaideep Ahlawat to join Ajay Devgn & Co for 'Drishyam 3' in Goa, shooting to begin from January 8 |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/jaideep-ahlawat-to-join-ajay-devgn-co-for-drishyam-3-in-goa-shooting-to-begin-from-january-8-3845804 |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[प्रकाश राज]] यांनी या चित्रपटाच्या कलाकारांमध्ये प्रवेश केला.<ref>{{Cite web |date=१० फेब्रुवारी २०२६ |title=Prakash Raj confirms joining Drishyam 3 cast after Akshaye Khann's exit: 'Not replacing anyone' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prakash-raj-confirms-joining-drishyam-3-cast-after-akshaye-khanns-exit-10525131/ |access-date=१० मार्च २०२६ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === चित्रीकरण === मुख्य चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ मध्ये [[मुंबई]] येथे सुरू झाले.<ref name="TOI" /> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[गोवा]] येथे चित्रीकरण सुरू केले गेले.<ref>{{cite web |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 Update: Ajay Devgn and crew to shoot in Goa for a month-long schedule |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/drishyam-3-update-ajay-devgn-and-crew-to-shoot-in-goa-for-a-month-long-schedule-after-akshaye-khanna-exit-101767011496491.html |website=The Indian Express}}</ref> शेवटी जून २०२६ मध्ये या चित्रपटाचे चित्रीकरण पूर्ण झाले.<ref>{{cite web |access-date=२ जून २०२६ |title=Drishyam 3 Shoot Wrapped: Abhishek Pathak Confirms In A New Post |url=https://www.ndtv.com/entertainment/drishyam-3-shoot-wrapped-abhishek-pathak-confirms-film-enters-post-production-11579413 |website=NDTV|date=२ जून २०२६}}</ref> == प्रदर्शन == === चित्रपटगृहात === डिसेंबर २०२५ मध्ये, एका चित्रफितीद्वारे असे जाहीर करण्यात आले की हा चित्रपट [[गांधी जयंती]]चे औचित्य साधून २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Ajay Devgn's 'Drishyam 3' gets release date |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ajay-devgn-drishyam-3-release-date-tabu/article70425304.ece |website=The Hindu|date=२२ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{Cite web |date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 release date unveiled; Ajay Devgn gears up for last chapter as unexpected twist rocks Salgaonkars' lives |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/drishyam-3-release-date-unveiled-ajay-devgn-gears-up-for-last-chapter-10432758/ |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाचा अधिकृत ट्रेलर ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[पणजी]], गोवा येथील एका विशेष कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |title=Drishyam 3 trailer out: Ajay Devgn, Tabu return with Jaideep Ahlawat |url=https://www.business-standard.com/entertainment/drishyam-3-trailer-out-ajay-devgn-tabu-return-with-jaideep-ahlawat-nc-126090901111_1.html |website=Business Standard|date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === वितरण === [[पॅनोरमा स्टुडिओज]] आणि [[झी स्टुडिओज]] यांनी परदेशातील चित्रपटगृह वितरणाचे हक्क विकत घेतले.<ref>{{cite web |access-date=२१ सप्टेंबर २०२६ |title=Panorama Studios and Zee Studios take Ajay Devgn’s Drishyam: The Conclusion to global audiences |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/panorama-studios-and-zee-studios-take-ajay-devgns-drishyam-the-conclusion-to-global-audiences/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रसारमाध्यमे (होम मीडिया) === या चित्रपटाचे [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|डिजिटल स्ट्रीमिंग (ओटीटी)]] हक्क [[नेटफ्लिक्स]]ने विकत घेतले आहेत.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=Drishyam 3: The Conclusion OTT release details: When and where will the Ajay Devgn starrer crime thriller's final instalment stream after theatrical run |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/drishyam-3-the-conclusion-ott-release-details-when-and-where-will-the-ajay-devgn-starrer-crime-thrillers-final-instalment-stream-after-theatrical-run/amp_articleshow/134639871.cms |website=The Economic Times}}</ref> == प्रतिसाद == === चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) === ''दृश्यम द कन्क्लुजन'' ने जगभरात ३९३.८५ कोटी रुपयांची कमाई केली. याने भारतामध्ये ३०२.५१ कोटी रुपये आणि परदेशी बाजारात ९१.३४ कोटी रुपयांची कमाई केली.<ref name="BO"/> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ६२.०३ कोटी रुपयांची नेट कमाई केली.<ref name="BO"/> === समीक्षकांचा प्रतिसाद === पुनरावलोकन अ‍ॅग्रीगेटर संकेतस्थळ '[[रोटेन टोमॅटो]]' वर, १६ समीक्षकांच्या १००% समीक्षा सकारात्मक आहेत, ज्यांचे सरासरी रेटिंग ६.९/१० आहे.<ref>{{Cite web |title=Drishyam: The Conclusion |url=https://www.rottentomatoes.com/m/drishyam_the_conclusion |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |website=Rotten Tomatoes}}</ref> e4d0vzlhyfa0ub353pjihy20cmgxj86 2718589 2718588 2026-10-10T14:43:18Z संतोष गोरे 135680 /* चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) */ 2718589 wikitext text/x-wiki {{काम चालू}} {{हा लेख |"{{लेखनाव}}"|दृश्यम (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहिती संचिका}} '''दृश्यम: द कन्क्लूजन''' (अथवा '''दृश्यम ३''')<ref>{{cite web |first=Fenil |last=Seta |access-date=21 September 2026 |title=EXCLUSIVE: Abhishek Pathak explains why Drishyam 3 was retitled Drishyam The Conclusion; reveals, “Mohanlal called Ajay Devgn after trailer launch. He REALLY liked the trailer. We’ll screen the film for him soon…” |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-abhishek-pathak-explains-why-drishyam-3-was-retitled-drishyam-the-conclusion-reveals-mohanlal-called-ajay-devgn-after-trailer-launch-he-really-liked-the-trailer-well-s/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> हा २०२६ मधील एक भारतीय [[बॉलीवूड|हिंदी भाषिक]] गुन्हेगारी [[थरारपट]] आहे. या चित्रपटाचे सह-लेखन, निर्मिती आणि दिग्दर्शन अभिषेक पाठक यांनी केले आहे. पॅनोरमा स्टुडिओ आणि स्टार स्टुडिओ१८ द्वारे निर्मित हा चित्रपट ''[[दृश्यम २]]'' (२०२२) चा पुढील भाग, तर [[दृश्यम]] चित्रपट मालिकेचा तिसरा भाग आहे. या चित्रपटाचा अंत स्वतंत्र लिखित असून ती मूळ मल्याळम चित्रपटाच्या कथानकाशी जोडलेला नाही.<ref>{{Cite news |date=9 September 2026 |title=Ajay Devgn Says <i>Drishyam 3</i> Is 'Completely Different' From Mohanlal's Malayalam Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260910150231/https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-date=2026-09-10 |access-date=15 September 2026 |work=NDTV |language=en |url-status=live}}</ref> या चित्रपटात [[अजय देवगण]], [[तब्बू]], [[श्रिया सरन]], [[जयदीप अहलावत]], [[रजत कपूर]], [[प्रकाश राज]], [[इशिता दत्ता]] आणि मृणाल जाधव यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 December 2025 |title=Drishyam 3 announcement video drops; Ajay Devgn Returns as Vijay Salgaonkar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/drishyam-3-announcement-video-drops-ajay-devgn-returns-vijay-salgaonkar/ |access-date=22 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> चित्रपटाचे प्रमुख चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान प्रामुख्याने [[मुंबई]] आणि [[गोवा]] येथे पार पडले.<ref name="TOI">{{Cite web |date=23 November 2025 |title='Drishyam 3' to begin filming in December; Ajay Devgn, Tabu and Akshaye Khanna return for final chapter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-3-to-begin-filming-in-december-ajay-devgn-tabu-and-akshaye-khanna-return-for-final-chapter/articleshow/125516473.cms |access-date=21 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> हा चित्रपट २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[गांधी जयंती|गांधी जयंतीच्या]] मुहूर्तावर चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 May 2025 |title=Ajay Devgn's Drishyam 3 set to release on October 2, 2026 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ajay-devgns-drishyam-3-set-release-october-2-2026-deeds-inside/ |access-date=21 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक पुनरावलोकने (रिव्ह्यू) मिळाली आहेत.<ref>{{cite web |last=Maru |first=Vibha |date=3 October 2026 |title=Karan Johar reviews Drishyam 3, calls Ajay Devgn, Jaideep Ahlawat's performances 'outstanding': 'Mazedaar, lajawab' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-johar-reviews-drishyam-3-calls-ajay-devgn-jaideep-ahlawat-performances-outstanding-tabu-shriya-saran-rajat-kapoor-101791012535086-amp.html |website=hindustantimes.com |location=India |publisher=[[Hindustan Times]] |access-date=3 October 2026}}</ref> सध्या हा २०२६ मधील ५ वा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला आहे. == कलाकार == * विजय साळगावकरच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]] * माजी [[पोलीस महानिरीक्षक]] (आयजी) आणि सॅमची आई, मीरा देशमुखच्या भूमिकेत [[तब्बू]] * विजयची पत्नी आणि अंजू व अनूची आई, नंदिनी साळगावकरच्या भूमिकेत [[श्रिया सरन]] * गुन्हे शाखेचे एसपी राजवीर सिंग तोमर च्या भूमिकेत [[जयदीप अहलावत]] * मीराचे पती आणि सॅमचे वडील, महेश देशमुखच्या भूमिकेत [[रजत कपूर]] * सरकारी वकील इंद्रजित शेट्टीच्या भूमिकेत [[प्रकाश राज]] * विजय आणि नंदिनीची मोठी मुलगी, अंजू साळगावकरच्या भूमिकेत [[इशिता दत्ता]] * विजय आणि नंदिनीची लहान मुलगी, अनू साळगावकरच्या भूमिकेत [[मृणाल जाधव]] * [[पोलीस उपनिरीक्षक]] (एसआय) लक्ष्मिकांत गायतोंडेच्या भूमिकेत कमलेश सावंत * मुराद अलीच्या भूमिकेत [[सौरभ शुक्ला]] * ॲडव्होकेट गायत्री मोहनच्या भूमिकेत संवेदना सुवलका * एसआय शिव कुलकर्णीच्या भूमिकेत निशांत सिंग * असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (एएसआय) जेनी थॉमसच्या भूमिकेत [[नेहा जोशी]] * रघू नाईकच्या भूमिकेत अजित सिंग * सावियो डी'सुझाच्या भूमिकेत रामचंद्र सिंग * जेकब डी मेलोच्या भूमिकेत जयरूप जीवन * अनिल कामतच्या भूमिकेत अमीर सलीम खान * न्यायमूर्ती जोसेफ मॅथ्यूजच्या भूमिकेत आकाशदीप साबिर * सुहासच्या भूमिकेत अभिषेक गायकवाड * सायरसच्या भूमिकेत डोडो भुजवाला * पाओलो फर्नांडिसच्या भूमिकेत संजय दाधीच * निलेश शिंदेच्या भूमिकेत ललीत सावंत * फादर मोझेसच्या भूमिकेत अजोय चक्रवर्ती * पोलीस महासंचालक (डीजीपी) सिन्हा यांच्या भूमिकेत शिवराज वाळवेकर * प्रिन्सिपल नायरच्या भूमिकेत आरती देसाई * श्री. कामत यांच्या भूमिकेत जितेन लालवाणी * श्रीमती कामत यांच्या भूमिकेत लीना शर्मा * विनीत कामतच्या भूमिकेत मनिष त्यागी == निर्मिती == === प्रारंभ === मे २०२५ मध्ये, हे निश्चित झाले की मूळ [[दृश्यम]] चित्रपटाचा तिसरा भाग हिंदीमध्ये पुनर्निर्मित (रिमेक) केला जाईल.<ref>{{cite web |access-date=३० मे २०२५ |title=BREAKING: Panorama Studios CONFIRMS Drishyam 3 via Bombay Stock Exchange disclosure; Ajay Devgn, Abhishek Pathak reunite |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-panorama-studios-confirms-drishyam-3-via-bombay-stock-exchange-disclosure-ajay-devgn-abhishek-pathak-reunite |website=Bollywood Hungama|date=३० मे २०२५}}</ref> यापूर्वीच्या अहवालांनुसार असे सुचवण्यात आले होते की मूळ चित्रपट आणि त्याचा रिमेक एकाच वेळी चित्रित केले जातील आणि एकत्र प्रदर्शित केले जातील.<ref>{{cite web |access-date=१३ जून २०२६ |title=Ajay Devgn and Mohanlal to shoot Drishyam 3 simultaneously in Hindi and Malayalam and release it on the same date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ajay-devgn-and-mohanlal-to-shoot-drishyam-3-simultaneously-in-hindi-and-malayalam-and-release-it-on-the-same-date/articleshow/100972727.cms |website=The Times of India|date=१३ जून २०२६}}</ref> तथापि, [[जितू जोसेफ]] यांनी घोषित केले की मूळ चित्रपट आधी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |title='Drishyam 3' release: Jeethu Joseph clarifies timeline; No simultaneous release for Mohanlal and Ajay Devgn versions - Reports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/drishyam-3-release-jeethu-joseph-clarifies-timeline-no-simultaneous-release-for-mohanlal-and-ajay-devgn-versions-reports/articleshow/125627236.cms |website=The Times of India}}</ref> मे २०२६ मध्ये, जितू जोसेफ यांनी पुढे असे सांगितले की हिंदी चित्रपटाची कथा मूळ आवृत्तीपेक्षा वेगळी असेल.<ref>{{cite web |access-date=१२ मे २०२६ |title=How different will Ajay Devgn's Drishyam 3 be from Mohanlal's original? Producers reveal |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/difference-between-ajay-devgn-mohanlal-drishyam-3-malayalam-hindi-10684975/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१६ मे २०२६ |title=Hindi & Malayalam version of 'Drishyam 3' will have different narratives, say makers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hindi-amp-malayalam-version-of-drishyam-3-will-have-different-narratives-say-makers/article70986411.ece |website=The Hindu|date=१६ मे २०२६}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, निर्मात्यांनी चित्रपटाचे अधिकृत नाव ''दृश्यम: द कन्क्लुजन'' असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |access-date=२४ ऑगस्ट २०२६ |title=Ajay Devgn Announces Drishyam: The Conclusion As Drishyam 3 Title, Film To Release On THIS Date |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ajay-devgn-announces-drishyam-the-conclusion-as-drishyam-3-title-film-to-release-on-this-date-ws-l-10289732.html |website=News18|date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref> === कास्टिंग (कलाकारांची निवड) === ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[परेश रावल]] यांना चित्रपटात एक भूमिका ऑफर केल्याचे वृत्त समोर आले होते.<ref>{{Cite web |date=२५ ऑक्टोबर २०२५ |title=Paresh Rawal reveals he was offered a role in Ajay Devgn's Drishyam 3 but rejected it: 'Maza nahin aaya' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/paresh-rawal-reveals-he-was-offered-a-role-in-ajay-devgn-drishyam-3-but-rejected-it-101761358748919.html |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[अक्षय खन्ना]] हे सुरुवातीला मागील भागातील आपली भूमिका पुन्हा साकारणार होते, परंतु निर्मात्यांसोबतच्या सर्जनशील आणि आर्थिक मतभेदांमुळे त्यांनी नंतर या प्रकल्पातून माघार घेतली.<ref>{{cite web |access-date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=EXCLUSIVE: The REAL reason Akshaye Khanna exited Drishyam 3 – Rs. 21 crore fee demand and more |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-real-reason-akshaye-khanna-exited-drishyam-3-rs-21-crore-fee-demand/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२७ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 producer says Akshaye Khanna left film despite signing agreement: 'Dhurandhar success has gone to his head' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/drishyam-3-producer-kumar-mangat-pathak-says-akshaye-khanna-left-film-10-days-before-shoot-jaideep-ahlawat-dhurandhar-101766821147260.html |website=Hindustan Times|date=२७ डिसेंबर २०२५}}</ref> त्यानंतर त्यांच्या जागी [[जयदीप अहलावत]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=Jaideep Ahlawat to join Ajay Devgn & Co for 'Drishyam 3' in Goa, shooting to begin from January 8 |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/jaideep-ahlawat-to-join-ajay-devgn-co-for-drishyam-3-in-goa-shooting-to-begin-from-january-8-3845804 |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[प्रकाश राज]] यांनी या चित्रपटाच्या कलाकारांमध्ये प्रवेश केला.<ref>{{Cite web |date=१० फेब्रुवारी २०२६ |title=Prakash Raj confirms joining Drishyam 3 cast after Akshaye Khann's exit: 'Not replacing anyone' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prakash-raj-confirms-joining-drishyam-3-cast-after-akshaye-khanns-exit-10525131/ |access-date=१० मार्च २०२६ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === चित्रीकरण === मुख्य चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ मध्ये [[मुंबई]] येथे सुरू झाले.<ref name="TOI" /> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[गोवा]] येथे चित्रीकरण सुरू केले गेले.<ref>{{cite web |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 Update: Ajay Devgn and crew to shoot in Goa for a month-long schedule |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/drishyam-3-update-ajay-devgn-and-crew-to-shoot-in-goa-for-a-month-long-schedule-after-akshaye-khanna-exit-101767011496491.html |website=The Indian Express}}</ref> शेवटी जून २०२६ मध्ये या चित्रपटाचे चित्रीकरण पूर्ण झाले.<ref>{{cite web |access-date=२ जून २०२६ |title=Drishyam 3 Shoot Wrapped: Abhishek Pathak Confirms In A New Post |url=https://www.ndtv.com/entertainment/drishyam-3-shoot-wrapped-abhishek-pathak-confirms-film-enters-post-production-11579413 |website=NDTV|date=२ जून २०२६}}</ref> == प्रदर्शन == === चित्रपटगृहात === डिसेंबर २०२५ मध्ये, एका चित्रफितीद्वारे असे जाहीर करण्यात आले की हा चित्रपट [[गांधी जयंती]]चे औचित्य साधून २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Ajay Devgn's 'Drishyam 3' gets release date |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ajay-devgn-drishyam-3-release-date-tabu/article70425304.ece |website=The Hindu|date=२२ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{Cite web |date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 release date unveiled; Ajay Devgn gears up for last chapter as unexpected twist rocks Salgaonkars' lives |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/drishyam-3-release-date-unveiled-ajay-devgn-gears-up-for-last-chapter-10432758/ |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाचा अधिकृत ट्रेलर ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[पणजी]], गोवा येथील एका विशेष कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |title=Drishyam 3 trailer out: Ajay Devgn, Tabu return with Jaideep Ahlawat |url=https://www.business-standard.com/entertainment/drishyam-3-trailer-out-ajay-devgn-tabu-return-with-jaideep-ahlawat-nc-126090901111_1.html |website=Business Standard|date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === वितरण === [[पॅनोरमा स्टुडिओज]] आणि [[झी स्टुडिओज]] यांनी परदेशातील चित्रपटगृह वितरणाचे हक्क विकत घेतले.<ref>{{cite web |access-date=२१ सप्टेंबर २०२६ |title=Panorama Studios and Zee Studios take Ajay Devgn’s Drishyam: The Conclusion to global audiences |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/panorama-studios-and-zee-studios-take-ajay-devgns-drishyam-the-conclusion-to-global-audiences/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रसारमाध्यमे (होम मीडिया) === या चित्रपटाचे [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|डिजिटल स्ट्रीमिंग (ओटीटी)]] हक्क [[नेटफ्लिक्स]]ने विकत घेतले आहेत.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=Drishyam 3: The Conclusion OTT release details: When and where will the Ajay Devgn starrer crime thriller's final instalment stream after theatrical run |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/drishyam-3-the-conclusion-ott-release-details-when-and-where-will-the-ajay-devgn-starrer-crime-thrillers-final-instalment-stream-after-theatrical-run/amp_articleshow/134639871.cms |website=The Economic Times}}</ref> == प्रतिसाद == === चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) === या चित्रपटाने जगभरात ३९३.८५ कोटी रुपयांची कमाई केली. याने भारतामध्ये ३०२.५१ कोटी रुपये आणि परदेशी बाजारात ९१.३४ कोटी रुपयांची कमाई केली.<ref name="BO"/> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ६२.०३ कोटी रुपयांची नेट कमाई केली.<ref name="BO"/> === समीक्षकांचा प्रतिसाद === पुनरावलोकन अ‍ॅग्रीगेटर संकेतस्थळ '[[रोटेन टोमॅटो]]' वर, १६ समीक्षकांच्या १००% समीक्षा सकारात्मक आहेत, ज्यांचे सरासरी रेटिंग ६.९/१० आहे.<ref>{{Cite web |title=Drishyam: The Conclusion |url=https://www.rottentomatoes.com/m/drishyam_the_conclusion |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |website=Rotten Tomatoes}}</ref> 6756z130xnssttq9zdhw5ygyemuvt56 2718590 2718589 2026-10-10T14:58:28Z संतोष गोरे 135680 2718590 wikitext text/x-wiki {{काम चालू}} {{हा लेख |"{{लेखनाव}}"|दृश्यम (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहिती संचिका}} '''दृश्यम: द कन्क्लूजन''' (अथवा '''दृश्यम ३''')<ref>{{cite web |first=Fenil |last=Seta |access-date=21 September 2026 |title=EXCLUSIVE: Abhishek Pathak explains why Drishyam 3 was retitled Drishyam The Conclusion; reveals, “Mohanlal called Ajay Devgn after trailer launch. He REALLY liked the trailer. We’ll screen the film for him soon…” |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-abhishek-pathak-explains-why-drishyam-3-was-retitled-drishyam-the-conclusion-reveals-mohanlal-called-ajay-devgn-after-trailer-launch-he-really-liked-the-trailer-well-s/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> हा २०२६ मधील एक भारतीय [[बॉलीवूड|हिंदी भाषिक]] गुन्हेगारी [[थरारपट]] आहे. या चित्रपटाचे सह-लेखन, निर्मिती आणि दिग्दर्शन अभिषेक पाठक यांनी केले आहे. पॅनोरमा स्टुडिओ आणि स्टार स्टुडिओ१८ द्वारे निर्मित हा चित्रपट ''[[दृश्यम २]]'' (२०२२) चा पुढील भाग, तर [[दृश्यम]] चित्रपट मालिकेचा तिसरा भाग आहे. या चित्रपटाचा अंत स्वतंत्र लिखित असून ती मूळ मल्याळम चित्रपटाच्या कथानकाशी जोडलेला नाही.<ref>{{Cite news |date=9 September 2026 |title=Ajay Devgn Says <i>Drishyam 3</i> Is 'Completely Different' From Mohanlal's Malayalam Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260910150231/https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-date=2026-09-10 |access-date=15 September 2026 |work=NDTV |language=en |url-status=live}}</ref> या चित्रपटात [[अजय देवगण]], [[तब्बू]], [[श्रिया सरन]], [[जयदीप अहलावत]], [[रजत कपूर]], [[प्रकाश राज]], [[इशिता दत्ता]] आणि मृणाल जाधव यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 December 2025 |title=Drishyam 3 announcement video drops; Ajay Devgn Returns as Vijay Salgaonkar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/drishyam-3-announcement-video-drops-ajay-devgn-returns-vijay-salgaonkar/ |access-date=22 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> चित्रपटाचे प्रमुख चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान प्रामुख्याने [[मुंबई]] आणि [[गोवा]] येथे पार पडले.<ref name="TOI">{{Cite web |date=23 November 2025 |title='Drishyam 3' to begin filming in December; Ajay Devgn, Tabu and Akshaye Khanna return for final chapter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-3-to-begin-filming-in-december-ajay-devgn-tabu-and-akshaye-khanna-return-for-final-chapter/articleshow/125516473.cms |access-date=21 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> हा चित्रपट २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[गांधी जयंती|गांधी जयंतीच्या]] मुहूर्तावर चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 May 2025 |title=Ajay Devgn's Drishyam 3 set to release on October 2, 2026 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ajay-devgns-drishyam-3-set-release-october-2-2026-deeds-inside/ |access-date=21 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक पुनरावलोकने (रिव्ह्यू) मिळाली आहेत.<ref>{{cite web |last=Maru |first=Vibha |date=3 October 2026 |title=Karan Johar reviews Drishyam 3, calls Ajay Devgn, Jaideep Ahlawat's performances 'outstanding': 'Mazedaar, lajawab' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-johar-reviews-drishyam-3-calls-ajay-devgn-jaideep-ahlawat-performances-outstanding-tabu-shriya-saran-rajat-kapoor-101791012535086-amp.html |website=hindustantimes.com |location=India |publisher=[[Hindustan Times]] |access-date=3 October 2026}}</ref> सध्या हा २०२६ मधील ५ वा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला आहे. == कलाकार == * विजय साळगावकरच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]] * माजी [[पोलीस महानिरीक्षक]] (आयजी) आणि सॅमची आई, मीरा देशमुखच्या भूमिकेत [[तब्बू]] * विजयची पत्नी आणि अंजू व अनूची आई, नंदिनी साळगावकरच्या भूमिकेत [[श्रिया सरन]] * गुन्हे शाखेचे एसपी राजवीर सिंग तोमर च्या भूमिकेत [[जयदीप अहलावत]] * मीराचे पती आणि सॅमचे वडील, महेश देशमुखच्या भूमिकेत [[रजत कपूर]] * सरकारी वकील इंद्रजित शेट्टीच्या भूमिकेत [[प्रकाश राज]] * विजय आणि नंदिनीची मोठी मुलगी, अंजू साळगावकरच्या भूमिकेत [[इशिता दत्ता]] * विजय आणि नंदिनीची लहान मुलगी, अनू साळगावकरच्या भूमिकेत [[मृणाल जाधव]] * [[पोलीस उपनिरीक्षक]] (एसआय) लक्ष्मिकांत गायतोंडेच्या भूमिकेत कमलेश सावंत * मुराद अलीच्या भूमिकेत [[सौरभ शुक्ला]] * ॲडव्होकेट गायत्री मोहनच्या भूमिकेत संवेदना सुवलका * एसआय शिव कुलकर्णीच्या भूमिकेत निशांत सिंग * असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (एएसआय) जेनी थॉमसच्या भूमिकेत [[नेहा जोशी]] * रघू नाईकच्या भूमिकेत अजित सिंग * सावियो डी'सुझाच्या भूमिकेत रामचंद्र सिंग * जेकब डी मेलोच्या भूमिकेत जयरूप जीवन * अनिल कामतच्या भूमिकेत अमीर सलीम खान * न्यायमूर्ती जोसेफ मॅथ्यूजच्या भूमिकेत आकाशदीप साबिर * सुहासच्या भूमिकेत अभिषेक गायकवाड * सायरसच्या भूमिकेत डोडो भुजवाला * पाओलो फर्नांडिसच्या भूमिकेत संजय दाधीच * निलेश शिंदेच्या भूमिकेत ललीत सावंत * फादर मोझेसच्या भूमिकेत अजोय चक्रवर्ती * पोलीस महासंचालक (डीजीपी) सिन्हा यांच्या भूमिकेत शिवराज वाळवेकर * प्रिन्सिपल नायरच्या भूमिकेत आरती देसाई * श्री. कामत यांच्या भूमिकेत जितेन लालवाणी * श्रीमती कामत यांच्या भूमिकेत लीना शर्मा * विनीत कामतच्या भूमिकेत मनिष त्यागी == निर्मिती == === प्रारंभ === मे २०२५ मध्ये, हे निश्चित झाले की मूळ [[दृश्यम]] चित्रपटाचा तिसरा भाग हिंदीमध्ये पुनर्निर्मित (रिमेक) केला जाईल.<ref>{{cite web |access-date=३० मे २०२५ |title=BREAKING: Panorama Studios CONFIRMS Drishyam 3 via Bombay Stock Exchange disclosure; Ajay Devgn, Abhishek Pathak reunite |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-panorama-studios-confirms-drishyam-3-via-bombay-stock-exchange-disclosure-ajay-devgn-abhishek-pathak-reunite |website=Bollywood Hungama|date=३० मे २०२५}}</ref> यापूर्वीच्या अहवालांनुसार असे सुचवण्यात आले होते की मूळ चित्रपट आणि त्याचा रिमेक एकाच वेळी चित्रित केले जातील आणि एकत्र प्रदर्शित केले जातील.<ref>{{cite web |access-date=१३ जून २०२६ |title=Ajay Devgn and Mohanlal to shoot Drishyam 3 simultaneously in Hindi and Malayalam and release it on the same date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ajay-devgn-and-mohanlal-to-shoot-drishyam-3-simultaneously-in-hindi-and-malayalam-and-release-it-on-the-same-date/articleshow/100972727.cms |website=The Times of India|date=१३ जून २०२६}}</ref> तथापि, [[जितू जोसेफ]] यांनी घोषित केले की मूळ चित्रपट आधी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |title='Drishyam 3' release: Jeethu Joseph clarifies timeline; No simultaneous release for Mohanlal and Ajay Devgn versions - Reports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/drishyam-3-release-jeethu-joseph-clarifies-timeline-no-simultaneous-release-for-mohanlal-and-ajay-devgn-versions-reports/articleshow/125627236.cms |website=The Times of India}}</ref> मे २०२६ मध्ये, जितू जोसेफ यांनी पुढे असे सांगितले की हिंदी चित्रपटाची कथा मूळ आवृत्तीपेक्षा वेगळी असेल.<ref>{{cite web |access-date=१२ मे २०२६ |title=How different will Ajay Devgn's Drishyam 3 be from Mohanlal's original? Producers reveal |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/difference-between-ajay-devgn-mohanlal-drishyam-3-malayalam-hindi-10684975/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१६ मे २०२६ |title=Hindi & Malayalam version of 'Drishyam 3' will have different narratives, say makers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hindi-amp-malayalam-version-of-drishyam-3-will-have-different-narratives-say-makers/article70986411.ece |website=The Hindu|date=१६ मे २०२६}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, निर्मात्यांनी चित्रपटाचे अधिकृत नाव ''दृश्यम: द कन्क्लुजन'' असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |access-date=२४ ऑगस्ट २०२६ |title=Ajay Devgn Announces Drishyam: The Conclusion As Drishyam 3 Title, Film To Release On THIS Date |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ajay-devgn-announces-drishyam-the-conclusion-as-drishyam-3-title-film-to-release-on-this-date-ws-l-10289732.html |website=News18|date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref> === कास्टिंग (कलाकारांची निवड) === ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[परेश रावल]] यांना चित्रपटात एक भूमिका ऑफर केल्याचे वृत्त समोर आले होते.<ref>{{Cite web |date=२५ ऑक्टोबर २०२५ |title=Paresh Rawal reveals he was offered a role in Ajay Devgn's Drishyam 3 but rejected it: 'Maza nahin aaya' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/paresh-rawal-reveals-he-was-offered-a-role-in-ajay-devgn-drishyam-3-but-rejected-it-101761358748919.html |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[अक्षय खन्ना]] हे सुरुवातीला मागील भागातील आपली भूमिका पुन्हा साकारणार होते, परंतु निर्मात्यांसोबतच्या सर्जनशील आणि आर्थिक मतभेदांमुळे त्यांनी नंतर या प्रकल्पातून माघार घेतली.<ref>{{cite web |access-date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=EXCLUSIVE: The REAL reason Akshaye Khanna exited Drishyam 3 – Rs. 21 crore fee demand and more |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-real-reason-akshaye-khanna-exited-drishyam-3-rs-21-crore-fee-demand/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२७ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 producer says Akshaye Khanna left film despite signing agreement: 'Dhurandhar success has gone to his head' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/drishyam-3-producer-kumar-mangat-pathak-says-akshaye-khanna-left-film-10-days-before-shoot-jaideep-ahlawat-dhurandhar-101766821147260.html |website=Hindustan Times|date=२७ डिसेंबर २०२५}}</ref> त्यानंतर त्यांच्या जागी [[जयदीप अहलावत]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=Jaideep Ahlawat to join Ajay Devgn & Co for 'Drishyam 3' in Goa, shooting to begin from January 8 |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/jaideep-ahlawat-to-join-ajay-devgn-co-for-drishyam-3-in-goa-shooting-to-begin-from-january-8-3845804 |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[प्रकाश राज]] यांनी या चित्रपटाच्या कलाकारांमध्ये प्रवेश केला.<ref>{{Cite web |date=१० फेब्रुवारी २०२६ |title=Prakash Raj confirms joining Drishyam 3 cast after Akshaye Khann's exit: 'Not replacing anyone' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prakash-raj-confirms-joining-drishyam-3-cast-after-akshaye-khanns-exit-10525131/ |access-date=१० मार्च २०२६ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === चित्रीकरण === मुख्य चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ मध्ये [[मुंबई]] येथे सुरू झाले.<ref name="TOI" /> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[गोवा]] येथे चित्रीकरण सुरू केले गेले.<ref>{{cite web |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 Update: Ajay Devgn and crew to shoot in Goa for a month-long schedule |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/drishyam-3-update-ajay-devgn-and-crew-to-shoot-in-goa-for-a-month-long-schedule-after-akshaye-khanna-exit-101767011496491.html |website=The Indian Express}}</ref> शेवटी जून २०२६ मध्ये या चित्रपटाचे चित्रीकरण पूर्ण झाले.<ref>{{cite web |access-date=२ जून २०२६ |title=Drishyam 3 Shoot Wrapped: Abhishek Pathak Confirms In A New Post |url=https://www.ndtv.com/entertainment/drishyam-3-shoot-wrapped-abhishek-pathak-confirms-film-enters-post-production-11579413 |website=NDTV|date=२ जून २०२६}}</ref> == संगीत == {{Infobox album | name = दृश्यम: द कन्क्लूजन | type = ध्वनिफीत | artist = रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा | cover = | alt = | released = २८ सप्टेंबर २०२६<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Drishyam: The Conclusion (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/4OWLuM8E8AhOxPLuXUq8oe?si=ocSjxYUmRJSZDVIqXd9sBA&utm_source=copy-link |website=[[Spotify]]}}</ref> | recorded = २०२५-२६ | venue = | studio = एएमवी स्टुडिओ, [[मुंबई]]<br/>सउंडे मिक स्टुडिओज, [[दुबई]] | genre = चित्रपट संगीत | length = १४:५४ | label = [[ सोनी म्युझिक इंडिया]] | language = हिंदी | producer = रवी बसरूर, चेतन हंडत्तू, रोचक कोहली, कर्मा, | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|_ZwX2DNW7l8|Drishyam: The Conclusion - Jukebox}} }} }} चित्रपटाचे संगीत रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा यांनी दिले आहे, ज्याचे गीत [[मनोज मुंतशीर]], आमिल कीयान खान आणि कर्मा यांनी लिहिले आहेत..<ref>{{Cite news |date=10 September 2026 |title='Drishyam The Conclusion' director Abhishek Pathak explains why DSP was replaced by 'KGF' fame Ravi Basrur: 'I needed a composer who would have sufficient time' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-the-conclusion-director-abhishek-pathak-explains-why-dsp-was-replaced-by-kgf-fame-ravi-basrur-i-needed-a-composer-who-would-have-sufficient-time/articleshow/134016868.cms |access-date=10 September 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> या चित्रपटाचे संगीत अमर मोहिले यांनी दिले आहे. 'विंगनसा' हे पहिले एकल गाणे १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=17 September 2026 |title='Vingansa' song from 'Drishyam 3' out now |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/vingansa-song-from-drishyam-3-out-now16020260917182802/ |website=ANI News}}</ref> 'मुस्कुरा दो' हे दुसरे एकल गाणे २३ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=23 September 2026 |title='Muskura Do' from Drishyam: The Conclusion out: Lucky Ali adds warmth to Ajay Devgn’s story |url=https://mirchi.in/stories/music/drishyam-the-conclusion-song-muskura-do-lucky-ali-ajay-devgn/156208745/amp |website=mirchi.in}}</ref> 'गेम ओव्हर' (Game Over) नावाचे तिसरे एकल गाणे २८ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Rapper KARMA says 'Game Over' captures unpredictability of 'Drishyam The Conclusion' |url=https://ianslive.in/rapper-karma-says-game-over-captures-unpredictability-of-drishyam-the-conclusion--20260928203006 |website=[[IANS Live]]}}</ref> {{Track listing | headline = Track listing | extra_column = Singer(s) | title1 = Vingansa | music1 = [[Ravi Basrur]] | lyrics1 = [[Aamil Keeyan Khan]] | extra1 = [[Siddharth Basrur]] | length1 = 4:31 | title2 = Muskura Do | music2 = [[Rochak Kohli]] | lyrics2 = [[Manoj Muntashir]] | extra2 = [[Lucky Ali]] | length2 = 3:51 | title3 = Daastaan – The Drishyam Recap | music3 = Ravi Basrur | lyrics3 = Aamil Keeyan Khan | extra3 = [[Sunidhi Chauhan]] | length3 = 4:12 | title4 = Game Over | music4 = Karma | lyrics4 = Karma | extra4 = Karma | length4 = 2:20 | total_length = 14:54 }} == प्रदर्शन == === चित्रपटगृहात === डिसेंबर २०२५ मध्ये, एका चित्रफितीद्वारे असे जाहीर करण्यात आले की हा चित्रपट [[गांधी जयंती]]चे औचित्य साधून २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Ajay Devgn's 'Drishyam 3' gets release date |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ajay-devgn-drishyam-3-release-date-tabu/article70425304.ece |website=The Hindu|date=२२ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{Cite web |date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 release date unveiled; Ajay Devgn gears up for last chapter as unexpected twist rocks Salgaonkars' lives |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/drishyam-3-release-date-unveiled-ajay-devgn-gears-up-for-last-chapter-10432758/ |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाचा अधिकृत ट्रेलर ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[पणजी]], गोवा येथील एका विशेष कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |title=Drishyam 3 trailer out: Ajay Devgn, Tabu return with Jaideep Ahlawat |url=https://www.business-standard.com/entertainment/drishyam-3-trailer-out-ajay-devgn-tabu-return-with-jaideep-ahlawat-nc-126090901111_1.html |website=Business Standard|date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === वितरण === [[पॅनोरमा स्टुडिओज]] आणि [[झी स्टुडिओज]] यांनी परदेशातील चित्रपटगृह वितरणाचे हक्क विकत घेतले.<ref>{{cite web |access-date=२१ सप्टेंबर २०२६ |title=Panorama Studios and Zee Studios take Ajay Devgn’s Drishyam: The Conclusion to global audiences |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/panorama-studios-and-zee-studios-take-ajay-devgns-drishyam-the-conclusion-to-global-audiences/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रसारमाध्यमे (होम मीडिया) === या चित्रपटाचे [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|डिजिटल स्ट्रीमिंग (ओटीटी)]] हक्क [[नेटफ्लिक्स]]ने विकत घेतले आहेत.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=Drishyam 3: The Conclusion OTT release details: When and where will the Ajay Devgn starrer crime thriller's final instalment stream after theatrical run |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/drishyam-3-the-conclusion-ott-release-details-when-and-where-will-the-ajay-devgn-starrer-crime-thrillers-final-instalment-stream-after-theatrical-run/amp_articleshow/134639871.cms |website=The Economic Times}}</ref> == प्रतिसाद == === चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) === या चित्रपटाने जगभरात ३९३.८५ कोटी रुपयांची कमाई केली. याने भारतामध्ये ३०२.५१ कोटी रुपये आणि परदेशी बाजारात ९१.३४ कोटी रुपयांची कमाई केली.<ref name="BO"/> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ६२.०३ कोटी रुपयांची नेट कमाई केली.<ref name="BO"/> === समीक्षकांचा प्रतिसाद === पुनरावलोकन अ‍ॅग्रीगेटर संकेतस्थळ '[[रोटेन टोमॅटो]]' वर, १६ समीक्षकांच्या १००% समीक्षा सकारात्मक आहेत, ज्यांचे सरासरी रेटिंग ६.९/१० आहे.<ref>{{Cite web |title=Drishyam: The Conclusion |url=https://www.rottentomatoes.com/m/drishyam_the_conclusion |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |website=Rotten Tomatoes}}</ref> hoi6hk5zosxkfnunbwx00c5fgmgfsos 2718591 2718590 2026-10-10T15:00:34Z संतोष गोरे 135680 /* संगीत */ 2718591 wikitext text/x-wiki {{काम चालू}} {{हा लेख |"{{लेखनाव}}"|दृश्यम (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहिती संचिका}} '''दृश्यम: द कन्क्लूजन''' (अथवा '''दृश्यम ३''')<ref>{{cite web |first=Fenil |last=Seta |access-date=21 September 2026 |title=EXCLUSIVE: Abhishek Pathak explains why Drishyam 3 was retitled Drishyam The Conclusion; reveals, “Mohanlal called Ajay Devgn after trailer launch. He REALLY liked the trailer. We’ll screen the film for him soon…” |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-abhishek-pathak-explains-why-drishyam-3-was-retitled-drishyam-the-conclusion-reveals-mohanlal-called-ajay-devgn-after-trailer-launch-he-really-liked-the-trailer-well-s/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> हा २०२६ मधील एक भारतीय [[बॉलीवूड|हिंदी भाषिक]] गुन्हेगारी [[थरारपट]] आहे. या चित्रपटाचे सह-लेखन, निर्मिती आणि दिग्दर्शन अभिषेक पाठक यांनी केले आहे. पॅनोरमा स्टुडिओ आणि स्टार स्टुडिओ१८ द्वारे निर्मित हा चित्रपट ''[[दृश्यम २]]'' (२०२२) चा पुढील भाग, तर [[दृश्यम]] चित्रपट मालिकेचा तिसरा भाग आहे. या चित्रपटाचा अंत स्वतंत्र लिखित असून ती मूळ मल्याळम चित्रपटाच्या कथानकाशी जोडलेला नाही.<ref>{{Cite news |date=9 September 2026 |title=Ajay Devgn Says <i>Drishyam 3</i> Is 'Completely Different' From Mohanlal's Malayalam Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260910150231/https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-date=2026-09-10 |access-date=15 September 2026 |work=NDTV |language=en |url-status=live}}</ref> या चित्रपटात [[अजय देवगण]], [[तब्बू]], [[श्रिया सरन]], [[जयदीप अहलावत]], [[रजत कपूर]], [[प्रकाश राज]], [[इशिता दत्ता]] आणि मृणाल जाधव यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 December 2025 |title=Drishyam 3 announcement video drops; Ajay Devgn Returns as Vijay Salgaonkar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/drishyam-3-announcement-video-drops-ajay-devgn-returns-vijay-salgaonkar/ |access-date=22 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> चित्रपटाचे प्रमुख चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान प्रामुख्याने [[मुंबई]] आणि [[गोवा]] येथे पार पडले.<ref name="TOI">{{Cite web |date=23 November 2025 |title='Drishyam 3' to begin filming in December; Ajay Devgn, Tabu and Akshaye Khanna return for final chapter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-3-to-begin-filming-in-december-ajay-devgn-tabu-and-akshaye-khanna-return-for-final-chapter/articleshow/125516473.cms |access-date=21 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> हा चित्रपट २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[गांधी जयंती|गांधी जयंतीच्या]] मुहूर्तावर चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 May 2025 |title=Ajay Devgn's Drishyam 3 set to release on October 2, 2026 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ajay-devgns-drishyam-3-set-release-october-2-2026-deeds-inside/ |access-date=21 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक पुनरावलोकने (रिव्ह्यू) मिळाली आहेत.<ref>{{cite web |last=Maru |first=Vibha |date=3 October 2026 |title=Karan Johar reviews Drishyam 3, calls Ajay Devgn, Jaideep Ahlawat's performances 'outstanding': 'Mazedaar, lajawab' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-johar-reviews-drishyam-3-calls-ajay-devgn-jaideep-ahlawat-performances-outstanding-tabu-shriya-saran-rajat-kapoor-101791012535086-amp.html |website=hindustantimes.com |location=India |publisher=[[Hindustan Times]] |access-date=3 October 2026}}</ref> सध्या हा २०२६ मधील ५ वा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला आहे. == कलाकार == * विजय साळगावकरच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]] * माजी [[पोलीस महानिरीक्षक]] (आयजी) आणि सॅमची आई, मीरा देशमुखच्या भूमिकेत [[तब्बू]] * विजयची पत्नी आणि अंजू व अनूची आई, नंदिनी साळगावकरच्या भूमिकेत [[श्रिया सरन]] * गुन्हे शाखेचे एसपी राजवीर सिंग तोमर च्या भूमिकेत [[जयदीप अहलावत]] * मीराचे पती आणि सॅमचे वडील, महेश देशमुखच्या भूमिकेत [[रजत कपूर]] * सरकारी वकील इंद्रजित शेट्टीच्या भूमिकेत [[प्रकाश राज]] * विजय आणि नंदिनीची मोठी मुलगी, अंजू साळगावकरच्या भूमिकेत [[इशिता दत्ता]] * विजय आणि नंदिनीची लहान मुलगी, अनू साळगावकरच्या भूमिकेत [[मृणाल जाधव]] * [[पोलीस उपनिरीक्षक]] (एसआय) लक्ष्मिकांत गायतोंडेच्या भूमिकेत कमलेश सावंत * मुराद अलीच्या भूमिकेत [[सौरभ शुक्ला]] * ॲडव्होकेट गायत्री मोहनच्या भूमिकेत संवेदना सुवलका * एसआय शिव कुलकर्णीच्या भूमिकेत निशांत सिंग * असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (एएसआय) जेनी थॉमसच्या भूमिकेत [[नेहा जोशी]] * रघू नाईकच्या भूमिकेत अजित सिंग * सावियो डी'सुझाच्या भूमिकेत रामचंद्र सिंग * जेकब डी मेलोच्या भूमिकेत जयरूप जीवन * अनिल कामतच्या भूमिकेत अमीर सलीम खान * न्यायमूर्ती जोसेफ मॅथ्यूजच्या भूमिकेत आकाशदीप साबिर * सुहासच्या भूमिकेत अभिषेक गायकवाड * सायरसच्या भूमिकेत डोडो भुजवाला * पाओलो फर्नांडिसच्या भूमिकेत संजय दाधीच * निलेश शिंदेच्या भूमिकेत ललीत सावंत * फादर मोझेसच्या भूमिकेत अजोय चक्रवर्ती * पोलीस महासंचालक (डीजीपी) सिन्हा यांच्या भूमिकेत शिवराज वाळवेकर * प्रिन्सिपल नायरच्या भूमिकेत आरती देसाई * श्री. कामत यांच्या भूमिकेत जितेन लालवाणी * श्रीमती कामत यांच्या भूमिकेत लीना शर्मा * विनीत कामतच्या भूमिकेत मनिष त्यागी == निर्मिती == === प्रारंभ === मे २०२५ मध्ये, हे निश्चित झाले की मूळ [[दृश्यम]] चित्रपटाचा तिसरा भाग हिंदीमध्ये पुनर्निर्मित (रिमेक) केला जाईल.<ref>{{cite web |access-date=३० मे २०२५ |title=BREAKING: Panorama Studios CONFIRMS Drishyam 3 via Bombay Stock Exchange disclosure; Ajay Devgn, Abhishek Pathak reunite |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-panorama-studios-confirms-drishyam-3-via-bombay-stock-exchange-disclosure-ajay-devgn-abhishek-pathak-reunite |website=Bollywood Hungama|date=३० मे २०२५}}</ref> यापूर्वीच्या अहवालांनुसार असे सुचवण्यात आले होते की मूळ चित्रपट आणि त्याचा रिमेक एकाच वेळी चित्रित केले जातील आणि एकत्र प्रदर्शित केले जातील.<ref>{{cite web |access-date=१३ जून २०२६ |title=Ajay Devgn and Mohanlal to shoot Drishyam 3 simultaneously in Hindi and Malayalam and release it on the same date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ajay-devgn-and-mohanlal-to-shoot-drishyam-3-simultaneously-in-hindi-and-malayalam-and-release-it-on-the-same-date/articleshow/100972727.cms |website=The Times of India|date=१३ जून २०२६}}</ref> तथापि, [[जितू जोसेफ]] यांनी घोषित केले की मूळ चित्रपट आधी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |title='Drishyam 3' release: Jeethu Joseph clarifies timeline; No simultaneous release for Mohanlal and Ajay Devgn versions - Reports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/drishyam-3-release-jeethu-joseph-clarifies-timeline-no-simultaneous-release-for-mohanlal-and-ajay-devgn-versions-reports/articleshow/125627236.cms |website=The Times of India}}</ref> मे २०२६ मध्ये, जितू जोसेफ यांनी पुढे असे सांगितले की हिंदी चित्रपटाची कथा मूळ आवृत्तीपेक्षा वेगळी असेल.<ref>{{cite web |access-date=१२ मे २०२६ |title=How different will Ajay Devgn's Drishyam 3 be from Mohanlal's original? Producers reveal |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/difference-between-ajay-devgn-mohanlal-drishyam-3-malayalam-hindi-10684975/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१६ मे २०२६ |title=Hindi & Malayalam version of 'Drishyam 3' will have different narratives, say makers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hindi-amp-malayalam-version-of-drishyam-3-will-have-different-narratives-say-makers/article70986411.ece |website=The Hindu|date=१६ मे २०२६}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, निर्मात्यांनी चित्रपटाचे अधिकृत नाव ''दृश्यम: द कन्क्लुजन'' असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |access-date=२४ ऑगस्ट २०२६ |title=Ajay Devgn Announces Drishyam: The Conclusion As Drishyam 3 Title, Film To Release On THIS Date |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ajay-devgn-announces-drishyam-the-conclusion-as-drishyam-3-title-film-to-release-on-this-date-ws-l-10289732.html |website=News18|date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref> === कास्टिंग (कलाकारांची निवड) === ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[परेश रावल]] यांना चित्रपटात एक भूमिका ऑफर केल्याचे वृत्त समोर आले होते.<ref>{{Cite web |date=२५ ऑक्टोबर २०२५ |title=Paresh Rawal reveals he was offered a role in Ajay Devgn's Drishyam 3 but rejected it: 'Maza nahin aaya' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/paresh-rawal-reveals-he-was-offered-a-role-in-ajay-devgn-drishyam-3-but-rejected-it-101761358748919.html |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[अक्षय खन्ना]] हे सुरुवातीला मागील भागातील आपली भूमिका पुन्हा साकारणार होते, परंतु निर्मात्यांसोबतच्या सर्जनशील आणि आर्थिक मतभेदांमुळे त्यांनी नंतर या प्रकल्पातून माघार घेतली.<ref>{{cite web |access-date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=EXCLUSIVE: The REAL reason Akshaye Khanna exited Drishyam 3 – Rs. 21 crore fee demand and more |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-real-reason-akshaye-khanna-exited-drishyam-3-rs-21-crore-fee-demand/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२७ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 producer says Akshaye Khanna left film despite signing agreement: 'Dhurandhar success has gone to his head' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/drishyam-3-producer-kumar-mangat-pathak-says-akshaye-khanna-left-film-10-days-before-shoot-jaideep-ahlawat-dhurandhar-101766821147260.html |website=Hindustan Times|date=२७ डिसेंबर २०२५}}</ref> त्यानंतर त्यांच्या जागी [[जयदीप अहलावत]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=Jaideep Ahlawat to join Ajay Devgn & Co for 'Drishyam 3' in Goa, shooting to begin from January 8 |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/jaideep-ahlawat-to-join-ajay-devgn-co-for-drishyam-3-in-goa-shooting-to-begin-from-january-8-3845804 |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[प्रकाश राज]] यांनी या चित्रपटाच्या कलाकारांमध्ये प्रवेश केला.<ref>{{Cite web |date=१० फेब्रुवारी २०२६ |title=Prakash Raj confirms joining Drishyam 3 cast after Akshaye Khann's exit: 'Not replacing anyone' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prakash-raj-confirms-joining-drishyam-3-cast-after-akshaye-khanns-exit-10525131/ |access-date=१० मार्च २०२६ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === चित्रीकरण === मुख्य चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ मध्ये [[मुंबई]] येथे सुरू झाले.<ref name="TOI" /> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[गोवा]] येथे चित्रीकरण सुरू केले गेले.<ref>{{cite web |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 Update: Ajay Devgn and crew to shoot in Goa for a month-long schedule |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/drishyam-3-update-ajay-devgn-and-crew-to-shoot-in-goa-for-a-month-long-schedule-after-akshaye-khanna-exit-101767011496491.html |website=The Indian Express}}</ref> शेवटी जून २०२६ मध्ये या चित्रपटाचे चित्रीकरण पूर्ण झाले.<ref>{{cite web |access-date=२ जून २०२६ |title=Drishyam 3 Shoot Wrapped: Abhishek Pathak Confirms In A New Post |url=https://www.ndtv.com/entertainment/drishyam-3-shoot-wrapped-abhishek-pathak-confirms-film-enters-post-production-11579413 |website=NDTV|date=२ जून २०२६}}</ref> == संगीत == {{माहितीचौकट अल्बम | name = दृश्यम: द कन्क्लूजन | type = ध्वनिफीत | artist = रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा | cover = | alt = | released = २८ सप्टेंबर २०२६<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Drishyam: The Conclusion (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/4OWLuM8E8AhOxPLuXUq8oe?si=ocSjxYUmRJSZDVIqXd9sBA&utm_source=copy-link |website=[[Spotify]]}}</ref> | recorded = २०२५-२६ | venue = | studio = एएमवी स्टुडिओ, [[मुंबई]]<br/>सउंडे मिक स्टुडिओज, [[दुबई]] | genre = चित्रपट संगीत | length = १४:५४ | label = [[ सोनी म्युझिक इंडिया]] | language = हिंदी | producer = रवी बसरूर, चेतन हंडत्तू, रोचक कोहली, कर्मा, | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|_ZwX2DNW7l8|Drishyam: The Conclusion - Jukebox}} }} }} चित्रपटाचे संगीत रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा यांनी दिले आहे, ज्याचे गीत [[मनोज मुंतशीर]], आमिल कीयान खान आणि कर्मा यांनी लिहिले आहेत..<ref>{{Cite news |date=10 September 2026 |title='Drishyam The Conclusion' director Abhishek Pathak explains why DSP was replaced by 'KGF' fame Ravi Basrur: 'I needed a composer who would have sufficient time' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-the-conclusion-director-abhishek-pathak-explains-why-dsp-was-replaced-by-kgf-fame-ravi-basrur-i-needed-a-composer-who-would-have-sufficient-time/articleshow/134016868.cms |access-date=10 September 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> या चित्रपटाचे संगीत अमर मोहिले यांनी दिले आहे. 'विंगनसा' हे पहिले एकल गाणे १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=17 September 2026 |title='Vingansa' song from 'Drishyam 3' out now |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/vingansa-song-from-drishyam-3-out-now16020260917182802/ |website=ANI News}}</ref> 'मुस्कुरा दो' हे दुसरे एकल गाणे २३ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=23 September 2026 |title='Muskura Do' from Drishyam: The Conclusion out: Lucky Ali adds warmth to Ajay Devgn’s story |url=https://mirchi.in/stories/music/drishyam-the-conclusion-song-muskura-do-lucky-ali-ajay-devgn/156208745/amp |website=mirchi.in}}</ref> 'गेम ओव्हर' (Game Over) नावाचे तिसरे एकल गाणे २८ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Rapper KARMA says 'Game Over' captures unpredictability of 'Drishyam The Conclusion' |url=https://ianslive.in/rapper-karma-says-game-over-captures-unpredictability-of-drishyam-the-conclusion--20260928203006 |website=[[IANS Live]]}}</ref> {{Track listing | headline = Track listing | extra_column = Singer(s) | title1 = Vingansa | music1 = [[Ravi Basrur]] | lyrics1 = [[Aamil Keeyan Khan]] | extra1 = [[Siddharth Basrur]] | length1 = 4:31 | title2 = Muskura Do | music2 = [[Rochak Kohli]] | lyrics2 = [[Manoj Muntashir]] | extra2 = [[Lucky Ali]] | length2 = 3:51 | title3 = Daastaan – The Drishyam Recap | music3 = Ravi Basrur | lyrics3 = Aamil Keeyan Khan | extra3 = [[Sunidhi Chauhan]] | length3 = 4:12 | title4 = Game Over | music4 = Karma | lyrics4 = Karma | extra4 = Karma | length4 = 2:20 | total_length = 14:54 }} == प्रदर्शन == === चित्रपटगृहात === डिसेंबर २०२५ मध्ये, एका चित्रफितीद्वारे असे जाहीर करण्यात आले की हा चित्रपट [[गांधी जयंती]]चे औचित्य साधून २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Ajay Devgn's 'Drishyam 3' gets release date |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ajay-devgn-drishyam-3-release-date-tabu/article70425304.ece |website=The Hindu|date=२२ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{Cite web |date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 release date unveiled; Ajay Devgn gears up for last chapter as unexpected twist rocks Salgaonkars' lives |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/drishyam-3-release-date-unveiled-ajay-devgn-gears-up-for-last-chapter-10432758/ |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाचा अधिकृत ट्रेलर ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[पणजी]], गोवा येथील एका विशेष कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |title=Drishyam 3 trailer out: Ajay Devgn, Tabu return with Jaideep Ahlawat |url=https://www.business-standard.com/entertainment/drishyam-3-trailer-out-ajay-devgn-tabu-return-with-jaideep-ahlawat-nc-126090901111_1.html |website=Business Standard|date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === वितरण === [[पॅनोरमा स्टुडिओज]] आणि [[झी स्टुडिओज]] यांनी परदेशातील चित्रपटगृह वितरणाचे हक्क विकत घेतले.<ref>{{cite web |access-date=२१ सप्टेंबर २०२६ |title=Panorama Studios and Zee Studios take Ajay Devgn’s Drishyam: The Conclusion to global audiences |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/panorama-studios-and-zee-studios-take-ajay-devgns-drishyam-the-conclusion-to-global-audiences/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रसारमाध्यमे (होम मीडिया) === या चित्रपटाचे [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|डिजिटल स्ट्रीमिंग (ओटीटी)]] हक्क [[नेटफ्लिक्स]]ने विकत घेतले आहेत.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=Drishyam 3: The Conclusion OTT release details: When and where will the Ajay Devgn starrer crime thriller's final instalment stream after theatrical run |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/drishyam-3-the-conclusion-ott-release-details-when-and-where-will-the-ajay-devgn-starrer-crime-thrillers-final-instalment-stream-after-theatrical-run/amp_articleshow/134639871.cms |website=The Economic Times}}</ref> == प्रतिसाद == === चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) === या चित्रपटाने जगभरात ३९३.८५ कोटी रुपयांची कमाई केली. याने भारतामध्ये ३०२.५१ कोटी रुपये आणि परदेशी बाजारात ९१.३४ कोटी रुपयांची कमाई केली.<ref name="BO"/> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ६२.०३ कोटी रुपयांची नेट कमाई केली.<ref name="BO"/> === समीक्षकांचा प्रतिसाद === पुनरावलोकन अ‍ॅग्रीगेटर संकेतस्थळ '[[रोटेन टोमॅटो]]' वर, १६ समीक्षकांच्या १००% समीक्षा सकारात्मक आहेत, ज्यांचे सरासरी रेटिंग ६.९/१० आहे.<ref>{{Cite web |title=Drishyam: The Conclusion |url=https://www.rottentomatoes.com/m/drishyam_the_conclusion |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |website=Rotten Tomatoes}}</ref> qccsf6niaydt2h0xkr3ng1qiybw1v6k 2718593 2718591 2026-10-10T15:05:28Z संतोष गोरे 135680 2718593 wikitext text/x-wiki {{काम चालू}} {{हा लेख |"{{लेखनाव}}"|दृश्यम (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहिती संचिका}} '''दृश्यम: द कन्क्लूजन''' (अथवा '''दृश्यम ३''')<ref>{{cite web |first=Fenil |last=Seta |access-date=21 September 2026 |title=EXCLUSIVE: Abhishek Pathak explains why Drishyam 3 was retitled Drishyam The Conclusion; reveals, “Mohanlal called Ajay Devgn after trailer launch. He REALLY liked the trailer. We’ll screen the film for him soon…” |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-abhishek-pathak-explains-why-drishyam-3-was-retitled-drishyam-the-conclusion-reveals-mohanlal-called-ajay-devgn-after-trailer-launch-he-really-liked-the-trailer-well-s/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> हा २०२६ मधील एक भारतीय [[बॉलीवूड|हिंदी भाषिक]] गुन्हेगारी [[थरारपट]] आहे. या चित्रपटाचे सह-लेखन, निर्मिती आणि दिग्दर्शन अभिषेक पाठक यांनी केले आहे. पॅनोरमा स्टुडिओ आणि स्टार स्टुडिओ१८ द्वारे निर्मित हा चित्रपट ''[[दृश्यम २]]'' (२०२२) चा पुढील भाग, तर [[दृश्यम]] चित्रपट मालिकेचा तिसरा भाग आहे. या चित्रपटाचा अंत स्वतंत्र लिखित असून ती मूळ मल्याळम चित्रपटाच्या कथानकाशी जोडलेला नाही.<ref>{{Cite news |date=9 September 2026 |title=Ajay Devgn Says <i>Drishyam 3</i> Is 'Completely Different' From Mohanlal's Malayalam Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260910150231/https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-date=2026-09-10 |access-date=15 September 2026 |work=NDTV |language=en |url-status=live}}</ref> या चित्रपटात [[अजय देवगण]], [[तब्बू]], [[श्रिया सरन]], [[जयदीप अहलावत]], [[रजत कपूर]], [[प्रकाश राज]], [[इशिता दत्ता]] आणि मृणाल जाधव यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 December 2025 |title=Drishyam 3 announcement video drops; Ajay Devgn Returns as Vijay Salgaonkar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/drishyam-3-announcement-video-drops-ajay-devgn-returns-vijay-salgaonkar/ |access-date=22 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> चित्रपटाचे प्रमुख चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान प्रामुख्याने [[मुंबई]] आणि [[गोवा]] येथे पार पडले.<ref name="TOI">{{Cite web |date=23 November 2025 |title='Drishyam 3' to begin filming in December; Ajay Devgn, Tabu and Akshaye Khanna return for final chapter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-3-to-begin-filming-in-december-ajay-devgn-tabu-and-akshaye-khanna-return-for-final-chapter/articleshow/125516473.cms |access-date=21 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> हा चित्रपट २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[गांधी जयंती|गांधी जयंतीच्या]] मुहूर्तावर चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 May 2025 |title=Ajay Devgn's Drishyam 3 set to release on October 2, 2026 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ajay-devgns-drishyam-3-set-release-october-2-2026-deeds-inside/ |access-date=21 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक पुनरावलोकने (रिव्ह्यू) मिळाली आहेत.<ref>{{cite web |last=Maru |first=Vibha |date=3 October 2026 |title=Karan Johar reviews Drishyam 3, calls Ajay Devgn, Jaideep Ahlawat's performances 'outstanding': 'Mazedaar, lajawab' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-johar-reviews-drishyam-3-calls-ajay-devgn-jaideep-ahlawat-performances-outstanding-tabu-shriya-saran-rajat-kapoor-101791012535086-amp.html |website=hindustantimes.com |location=India |publisher=[[Hindustan Times]] |access-date=3 October 2026}}</ref> सध्या हा २०२६ मधील ५ वा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला आहे. == कलाकार == * विजय साळगावकरच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]] * माजी [[पोलीस महानिरीक्षक]] (आयजी) आणि सॅमची आई, मीरा देशमुखच्या भूमिकेत [[तब्बू]] * विजयची पत्नी आणि अंजू व अनूची आई, नंदिनी साळगावकरच्या भूमिकेत [[श्रिया सरन]] * गुन्हे शाखेचे एसपी राजवीर सिंग तोमर च्या भूमिकेत [[जयदीप अहलावत]] * मीराचे पती आणि सॅमचे वडील, महेश देशमुखच्या भूमिकेत [[रजत कपूर]] * सरकारी वकील इंद्रजित शेट्टीच्या भूमिकेत [[प्रकाश राज]] * विजय आणि नंदिनीची मोठी मुलगी, अंजू साळगावकरच्या भूमिकेत [[इशिता दत्ता]] * विजय आणि नंदिनीची लहान मुलगी, अनू साळगावकरच्या भूमिकेत [[मृणाल जाधव]] * [[पोलीस उपनिरीक्षक]] (एसआय) लक्ष्मिकांत गायतोंडेच्या भूमिकेत कमलेश सावंत * मुराद अलीच्या भूमिकेत [[सौरभ शुक्ला]] * ॲडव्होकेट गायत्री मोहनच्या भूमिकेत संवेदना सुवलका * एसआय शिव कुलकर्णीच्या भूमिकेत निशांत सिंग * असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (एएसआय) जेनी थॉमसच्या भूमिकेत [[नेहा जोशी]] * रघू नाईकच्या भूमिकेत अजित सिंग * सावियो डी'सुझाच्या भूमिकेत रामचंद्र सिंग * जेकब डी मेलोच्या भूमिकेत जयरूप जीवन * अनिल कामतच्या भूमिकेत अमीर सलीम खान * न्यायमूर्ती जोसेफ मॅथ्यूजच्या भूमिकेत आकाशदीप साबिर * सुहासच्या भूमिकेत अभिषेक गायकवाड * सायरसच्या भूमिकेत डोडो भुजवाला * पाओलो फर्नांडिसच्या भूमिकेत संजय दाधीच * निलेश शिंदेच्या भूमिकेत ललीत सावंत * फादर मोझेसच्या भूमिकेत अजोय चक्रवर्ती * पोलीस महासंचालक (डीजीपी) सिन्हा यांच्या भूमिकेत शिवराज वाळवेकर * प्रिन्सिपल नायरच्या भूमिकेत आरती देसाई * श्री. कामत यांच्या भूमिकेत जितेन लालवाणी * श्रीमती कामत यांच्या भूमिकेत लीना शर्मा * विनीत कामतच्या भूमिकेत मनिष त्यागी == निर्मिती == === प्रारंभ === मे २०२५ मध्ये, हे निश्चित झाले की मूळ [[दृश्यम]] चित्रपटाचा तिसरा भाग हिंदीमध्ये पुनर्निर्मित (रिमेक) केला जाईल.<ref>{{cite web |access-date=३० मे २०२५ |title=BREAKING: Panorama Studios CONFIRMS Drishyam 3 via Bombay Stock Exchange disclosure; Ajay Devgn, Abhishek Pathak reunite |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-panorama-studios-confirms-drishyam-3-via-bombay-stock-exchange-disclosure-ajay-devgn-abhishek-pathak-reunite |website=Bollywood Hungama|date=३० मे २०२५}}</ref> यापूर्वीच्या अहवालांनुसार असे सुचवण्यात आले होते की मूळ चित्रपट आणि त्याचा रिमेक एकाच वेळी चित्रित केले जातील आणि एकत्र प्रदर्शित केले जातील.<ref>{{cite web |access-date=१३ जून २०२६ |title=Ajay Devgn and Mohanlal to shoot Drishyam 3 simultaneously in Hindi and Malayalam and release it on the same date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ajay-devgn-and-mohanlal-to-shoot-drishyam-3-simultaneously-in-hindi-and-malayalam-and-release-it-on-the-same-date/articleshow/100972727.cms |website=The Times of India|date=१३ जून २०२६}}</ref> तथापि, [[जितू जोसेफ]] यांनी घोषित केले की मूळ चित्रपट आधी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |title='Drishyam 3' release: Jeethu Joseph clarifies timeline; No simultaneous release for Mohanlal and Ajay Devgn versions - Reports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/drishyam-3-release-jeethu-joseph-clarifies-timeline-no-simultaneous-release-for-mohanlal-and-ajay-devgn-versions-reports/articleshow/125627236.cms |website=The Times of India}}</ref> मे २०२६ मध्ये, जितू जोसेफ यांनी पुढे असे सांगितले की हिंदी चित्रपटाची कथा मूळ आवृत्तीपेक्षा वेगळी असेल.<ref>{{cite web |access-date=१२ मे २०२६ |title=How different will Ajay Devgn's Drishyam 3 be from Mohanlal's original? Producers reveal |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/difference-between-ajay-devgn-mohanlal-drishyam-3-malayalam-hindi-10684975/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१६ मे २०२६ |title=Hindi & Malayalam version of 'Drishyam 3' will have different narratives, say makers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hindi-amp-malayalam-version-of-drishyam-3-will-have-different-narratives-say-makers/article70986411.ece |website=The Hindu|date=१६ मे २०२६}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, निर्मात्यांनी चित्रपटाचे अधिकृत नाव ''दृश्यम: द कन्क्लुजन'' असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |access-date=२४ ऑगस्ट २०२६ |title=Ajay Devgn Announces Drishyam: The Conclusion As Drishyam 3 Title, Film To Release On THIS Date |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ajay-devgn-announces-drishyam-the-conclusion-as-drishyam-3-title-film-to-release-on-this-date-ws-l-10289732.html |website=News18|date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref> === कास्टिंग (कलाकारांची निवड) === ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[परेश रावल]] यांना चित्रपटात एक भूमिका ऑफर केल्याचे वृत्त समोर आले होते.<ref>{{Cite web |date=२५ ऑक्टोबर २०२५ |title=Paresh Rawal reveals he was offered a role in Ajay Devgn's Drishyam 3 but rejected it: 'Maza nahin aaya' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/paresh-rawal-reveals-he-was-offered-a-role-in-ajay-devgn-drishyam-3-but-rejected-it-101761358748919.html |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[अक्षय खन्ना]] हे सुरुवातीला मागील भागातील आपली भूमिका पुन्हा साकारणार होते, परंतु निर्मात्यांसोबतच्या सर्जनशील आणि आर्थिक मतभेदांमुळे त्यांनी नंतर या प्रकल्पातून माघार घेतली.<ref>{{cite web |access-date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=EXCLUSIVE: The REAL reason Akshaye Khanna exited Drishyam 3 – Rs. 21 crore fee demand and more |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-real-reason-akshaye-khanna-exited-drishyam-3-rs-21-crore-fee-demand/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२७ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 producer says Akshaye Khanna left film despite signing agreement: 'Dhurandhar success has gone to his head' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/drishyam-3-producer-kumar-mangat-pathak-says-akshaye-khanna-left-film-10-days-before-shoot-jaideep-ahlawat-dhurandhar-101766821147260.html |website=Hindustan Times|date=२७ डिसेंबर २०२५}}</ref> त्यानंतर त्यांच्या जागी [[जयदीप अहलावत]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=Jaideep Ahlawat to join Ajay Devgn & Co for 'Drishyam 3' in Goa, shooting to begin from January 8 |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/jaideep-ahlawat-to-join-ajay-devgn-co-for-drishyam-3-in-goa-shooting-to-begin-from-january-8-3845804 |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[प्रकाश राज]] यांनी या चित्रपटाच्या कलाकारांमध्ये प्रवेश केला.<ref>{{Cite web |date=१० फेब्रुवारी २०२६ |title=Prakash Raj confirms joining Drishyam 3 cast after Akshaye Khann's exit: 'Not replacing anyone' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prakash-raj-confirms-joining-drishyam-3-cast-after-akshaye-khanns-exit-10525131/ |access-date=१० मार्च २०२६ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === चित्रीकरण === मुख्य चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ मध्ये [[मुंबई]] येथे सुरू झाले.<ref name="TOI" /> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[गोवा]] येथे चित्रीकरण सुरू केले गेले.<ref>{{cite web |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 Update: Ajay Devgn and crew to shoot in Goa for a month-long schedule |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/drishyam-3-update-ajay-devgn-and-crew-to-shoot-in-goa-for-a-month-long-schedule-after-akshaye-khanna-exit-101767011496491.html |website=The Indian Express}}</ref> शेवटी जून २०२६ मध्ये या चित्रपटाचे चित्रीकरण पूर्ण झाले.<ref>{{cite web |access-date=२ जून २०२६ |title=Drishyam 3 Shoot Wrapped: Abhishek Pathak Confirms In A New Post |url=https://www.ndtv.com/entertainment/drishyam-3-shoot-wrapped-abhishek-pathak-confirms-film-enters-post-production-11579413 |website=NDTV|date=२ जून २०२६}}</ref> == संगीत == {{माहितीचौकट अल्बम | name = दृश्यम: द कन्क्लूजन | type = ध्वनिफीत | artist = रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा | cover = | alt = | released = २८ सप्टेंबर २०२६<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Drishyam: The Conclusion (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/4OWLuM8E8AhOxPLuXUq8oe?si=ocSjxYUmRJSZDVIqXd9sBA&utm_source=copy-link |website=[[Spotify]]}}</ref> | recorded = २०२५-२६ | venue = | studio = एएमवी स्टुडिओ, [[मुंबई]]<br/>सउंडे मिक स्टुडिओज, [[दुबई]] | genre = चित्रपट संगीत | length = १४:५४ | label = [[ सोनी म्युझिक इंडिया]] | language = हिंदी | producer = रवी बसरूर, चेतन हंडत्तू, रोचक कोहली, कर्मा, | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|_ZwX2DNW7l8|Drishyam: The Conclusion - Jukebox}} }} }} चित्रपटाचे संगीत रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा यांनी दिले आहे, ज्याचे गीत [[मनोज मुंतशीर]], आमिल कीयान खान आणि कर्मा यांनी लिहिले आहेत..<ref>{{Cite news |date=10 September 2026 |title='Drishyam The Conclusion' director Abhishek Pathak explains why DSP was replaced by 'KGF' fame Ravi Basrur: 'I needed a composer who would have sufficient time' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-the-conclusion-director-abhishek-pathak-explains-why-dsp-was-replaced-by-kgf-fame-ravi-basrur-i-needed-a-composer-who-would-have-sufficient-time/articleshow/134016868.cms |access-date=10 September 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> या चित्रपटाचे संगीत अमर मोहिले यांनी दिले आहे. 'विंगनसा' हे पहिले एकल गाणे १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=17 September 2026 |title='Vingansa' song from 'Drishyam 3' out now |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/vingansa-song-from-drishyam-3-out-now16020260917182802/ |website=ANI News}}</ref> 'मुस्कुरा दो' हे दुसरे एकल गाणे २३ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=23 September 2026 |title='Muskura Do' from Drishyam: The Conclusion out: Lucky Ali adds warmth to Ajay Devgn’s story |url=https://mirchi.in/stories/music/drishyam-the-conclusion-song-muskura-do-lucky-ali-ajay-devgn/156208745/amp |website=mirchi.in}}</ref> 'गेम ओव्हर' (Game Over) नावाचे तिसरे एकल गाणे २८ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Rapper KARMA says 'Game Over' captures unpredictability of 'Drishyam The Conclusion' |url=https://ianslive.in/rapper-karma-says-game-over-captures-unpredictability-of-drishyam-the-conclusion--20260928203006 |website=[[IANS Live]]}}</ref> {{Track listing | headline = Track listing | extra_column = Singer(s) | title1 = Vingansa | music1 = [[Ravi Basrur]] | lyrics1 = [[Aamil Keeyan Khan]] | extra1 = [[Siddharth Basrur]] | length1 = 4:31 | title2 = Muskura Do | music2 = [[Rochak Kohli]] | lyrics2 = [[Manoj Muntashir]] | extra2 = [[Lucky Ali]] | length2 = 3:51 | title3 = Daastaan – The Drishyam Recap | music3 = Ravi Basrur | lyrics3 = Aamil Keeyan Khan | extra3 = [[Sunidhi Chauhan]] | length3 = 4:12 | title4 = Game Over | music4 = Karma | lyrics4 = Karma | extra4 = Karma | length4 = 2:20 | total_length = 14:54 }} == प्रदर्शन == === चित्रपटगृहात === डिसेंबर २०२५ मध्ये, एका चित्रफितीद्वारे असे जाहीर करण्यात आले की हा चित्रपट [[गांधी जयंती]]चे औचित्य साधून २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Ajay Devgn's 'Drishyam 3' gets release date |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ajay-devgn-drishyam-3-release-date-tabu/article70425304.ece |website=The Hindu|date=२२ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{Cite web |date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 release date unveiled; Ajay Devgn gears up for last chapter as unexpected twist rocks Salgaonkars' lives |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/drishyam-3-release-date-unveiled-ajay-devgn-gears-up-for-last-chapter-10432758/ |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाचा अधिकृत ट्रेलर ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[पणजी]], गोवा येथील एका विशेष कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |title=Drishyam 3 trailer out: Ajay Devgn, Tabu return with Jaideep Ahlawat |url=https://www.business-standard.com/entertainment/drishyam-3-trailer-out-ajay-devgn-tabu-return-with-jaideep-ahlawat-nc-126090901111_1.html |website=Business Standard|date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === वितरण === [[पॅनोरमा स्टुडिओज]] आणि [[झी स्टुडिओज]] यांनी परदेशातील चित्रपटगृह वितरणाचे हक्क विकत घेतले.<ref>{{cite web |access-date=२१ सप्टेंबर २०२६ |title=Panorama Studios and Zee Studios take Ajay Devgn’s Drishyam: The Conclusion to global audiences |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/panorama-studios-and-zee-studios-take-ajay-devgns-drishyam-the-conclusion-to-global-audiences/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रसारमाध्यमे (होम मीडिया) === या चित्रपटाचे [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|डिजिटल स्ट्रीमिंग (ओटीटी)]] हक्क [[नेटफ्लिक्स]]ने विकत घेतले आहेत.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=Drishyam 3: The Conclusion OTT release details: When and where will the Ajay Devgn starrer crime thriller's final instalment stream after theatrical run |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/drishyam-3-the-conclusion-ott-release-details-when-and-where-will-the-ajay-devgn-starrer-crime-thrillers-final-instalment-stream-after-theatrical-run/amp_articleshow/134639871.cms |website=The Economic Times}}</ref> == प्रतिसाद == === चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) === या चित्रपटाने जगभरात ३९३.८५ कोटी रुपयांची कमाई केली. याने भारतामध्ये ३०२.५१ कोटी रुपये आणि परदेशी बाजारात ९१.३४ कोटी रुपयांची कमाई केली.<ref name="BO"/> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ६२.०३ कोटी रुपयांची नेट कमाई केली.<ref name="BO"/> === समीक्षकांचा प्रतिसाद === पुनरावलोकन अ‍ॅग्रीगेटर संकेतस्थळ '[[रोटेन टोमॅटो]]' वर, १६ समीक्षकांच्या १००% समीक्षा सकारात्मक आहेत, ज्यांचे सरासरी रेटिंग ६.९/१० आहे.<ref>{{Cite web |title=Drishyam: The Conclusion |url=https://www.rottentomatoes.com/m/drishyam_the_conclusion |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |website=Rotten Tomatoes}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} axnckyisgrd9uam5vr54qe3a1ui2plb 2718633 2718593 2026-10-10T17:39:44Z संतोष गोरे 135680 /* चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) */ 2718633 wikitext text/x-wiki {{काम चालू}} {{हा लेख |"{{लेखनाव}}"|दृश्यम (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहिती संचिका}} '''दृश्यम: द कन्क्लूजन''' (अथवा '''दृश्यम ३''')<ref>{{cite web |first=Fenil |last=Seta |access-date=21 September 2026 |title=EXCLUSIVE: Abhishek Pathak explains why Drishyam 3 was retitled Drishyam The Conclusion; reveals, “Mohanlal called Ajay Devgn after trailer launch. He REALLY liked the trailer. We’ll screen the film for him soon…” |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-abhishek-pathak-explains-why-drishyam-3-was-retitled-drishyam-the-conclusion-reveals-mohanlal-called-ajay-devgn-after-trailer-launch-he-really-liked-the-trailer-well-s/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> हा २०२६ मधील एक भारतीय [[बॉलीवूड|हिंदी भाषिक]] गुन्हेगारी [[थरारपट]] आहे. या चित्रपटाचे सह-लेखन, निर्मिती आणि दिग्दर्शन अभिषेक पाठक यांनी केले आहे. पॅनोरमा स्टुडिओ आणि स्टार स्टुडिओ१८ द्वारे निर्मित हा चित्रपट ''[[दृश्यम २]]'' (२०२२) चा पुढील भाग, तर [[दृश्यम]] चित्रपट मालिकेचा तिसरा भाग आहे. या चित्रपटाचा अंत स्वतंत्र लिखित असून ती मूळ मल्याळम चित्रपटाच्या कथानकाशी जोडलेला नाही.<ref>{{Cite news |date=9 September 2026 |title=Ajay Devgn Says <i>Drishyam 3</i> Is 'Completely Different' From Mohanlal's Malayalam Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260910150231/https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-date=2026-09-10 |access-date=15 September 2026 |work=NDTV |language=en |url-status=live}}</ref> या चित्रपटात [[अजय देवगण]], [[तब्बू]], [[श्रिया सरन]], [[जयदीप अहलावत]], [[रजत कपूर]], [[प्रकाश राज]], [[इशिता दत्ता]] आणि मृणाल जाधव यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 December 2025 |title=Drishyam 3 announcement video drops; Ajay Devgn Returns as Vijay Salgaonkar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/drishyam-3-announcement-video-drops-ajay-devgn-returns-vijay-salgaonkar/ |access-date=22 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> चित्रपटाचे प्रमुख चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान प्रामुख्याने [[मुंबई]] आणि [[गोवा]] येथे पार पडले.<ref name="TOI">{{Cite web |date=23 November 2025 |title='Drishyam 3' to begin filming in December; Ajay Devgn, Tabu and Akshaye Khanna return for final chapter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-3-to-begin-filming-in-december-ajay-devgn-tabu-and-akshaye-khanna-return-for-final-chapter/articleshow/125516473.cms |access-date=21 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> हा चित्रपट २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[गांधी जयंती|गांधी जयंतीच्या]] मुहूर्तावर चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 May 2025 |title=Ajay Devgn's Drishyam 3 set to release on October 2, 2026 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ajay-devgns-drishyam-3-set-release-october-2-2026-deeds-inside/ |access-date=21 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक पुनरावलोकने (रिव्ह्यू) मिळाली आहेत.<ref>{{cite web |last=Maru |first=Vibha |date=3 October 2026 |title=Karan Johar reviews Drishyam 3, calls Ajay Devgn, Jaideep Ahlawat's performances 'outstanding': 'Mazedaar, lajawab' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-johar-reviews-drishyam-3-calls-ajay-devgn-jaideep-ahlawat-performances-outstanding-tabu-shriya-saran-rajat-kapoor-101791012535086-amp.html |website=hindustantimes.com |location=India |publisher=[[Hindustan Times]] |access-date=3 October 2026}}</ref> सध्या हा २०२६ मधील ५ वा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला आहे. == कलाकार == * विजय साळगावकरच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]] * माजी [[पोलीस महानिरीक्षक]] (आयजी) आणि सॅमची आई, मीरा देशमुखच्या भूमिकेत [[तब्बू]] * विजयची पत्नी आणि अंजू व अनूची आई, नंदिनी साळगावकरच्या भूमिकेत [[श्रिया सरन]] * गुन्हे शाखेचे एसपी राजवीर सिंग तोमर च्या भूमिकेत [[जयदीप अहलावत]] * मीराचे पती आणि सॅमचे वडील, महेश देशमुखच्या भूमिकेत [[रजत कपूर]] * सरकारी वकील इंद्रजित शेट्टीच्या भूमिकेत [[प्रकाश राज]] * विजय आणि नंदिनीची मोठी मुलगी, अंजू साळगावकरच्या भूमिकेत [[इशिता दत्ता]] * विजय आणि नंदिनीची लहान मुलगी, अनू साळगावकरच्या भूमिकेत [[मृणाल जाधव]] * [[पोलीस उपनिरीक्षक]] (एसआय) लक्ष्मिकांत गायतोंडेच्या भूमिकेत कमलेश सावंत * मुराद अलीच्या भूमिकेत [[सौरभ शुक्ला]] * ॲडव्होकेट गायत्री मोहनच्या भूमिकेत संवेदना सुवलका * एसआय शिव कुलकर्णीच्या भूमिकेत निशांत सिंग * असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (एएसआय) जेनी थॉमसच्या भूमिकेत [[नेहा जोशी]] * रघू नाईकच्या भूमिकेत अजित सिंग * सावियो डी'सुझाच्या भूमिकेत रामचंद्र सिंग * जेकब डी मेलोच्या भूमिकेत जयरूप जीवन * अनिल कामतच्या भूमिकेत अमीर सलीम खान * न्यायमूर्ती जोसेफ मॅथ्यूजच्या भूमिकेत आकाशदीप साबिर * सुहासच्या भूमिकेत अभिषेक गायकवाड * सायरसच्या भूमिकेत डोडो भुजवाला * पाओलो फर्नांडिसच्या भूमिकेत संजय दाधीच * निलेश शिंदेच्या भूमिकेत ललीत सावंत * फादर मोझेसच्या भूमिकेत अजोय चक्रवर्ती * पोलीस महासंचालक (डीजीपी) सिन्हा यांच्या भूमिकेत शिवराज वाळवेकर * प्रिन्सिपल नायरच्या भूमिकेत आरती देसाई * श्री. कामत यांच्या भूमिकेत जितेन लालवाणी * श्रीमती कामत यांच्या भूमिकेत लीना शर्मा * विनीत कामतच्या भूमिकेत मनिष त्यागी == निर्मिती == === प्रारंभ === मे २०२५ मध्ये, हे निश्चित झाले की मूळ [[दृश्यम]] चित्रपटाचा तिसरा भाग हिंदीमध्ये पुनर्निर्मित (रिमेक) केला जाईल.<ref>{{cite web |access-date=३० मे २०२५ |title=BREAKING: Panorama Studios CONFIRMS Drishyam 3 via Bombay Stock Exchange disclosure; Ajay Devgn, Abhishek Pathak reunite |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-panorama-studios-confirms-drishyam-3-via-bombay-stock-exchange-disclosure-ajay-devgn-abhishek-pathak-reunite |website=Bollywood Hungama|date=३० मे २०२५}}</ref> यापूर्वीच्या अहवालांनुसार असे सुचवण्यात आले होते की मूळ चित्रपट आणि त्याचा रिमेक एकाच वेळी चित्रित केले जातील आणि एकत्र प्रदर्शित केले जातील.<ref>{{cite web |access-date=१३ जून २०२६ |title=Ajay Devgn and Mohanlal to shoot Drishyam 3 simultaneously in Hindi and Malayalam and release it on the same date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ajay-devgn-and-mohanlal-to-shoot-drishyam-3-simultaneously-in-hindi-and-malayalam-and-release-it-on-the-same-date/articleshow/100972727.cms |website=The Times of India|date=१३ जून २०२६}}</ref> तथापि, [[जितू जोसेफ]] यांनी घोषित केले की मूळ चित्रपट आधी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |title='Drishyam 3' release: Jeethu Joseph clarifies timeline; No simultaneous release for Mohanlal and Ajay Devgn versions - Reports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/drishyam-3-release-jeethu-joseph-clarifies-timeline-no-simultaneous-release-for-mohanlal-and-ajay-devgn-versions-reports/articleshow/125627236.cms |website=The Times of India}}</ref> मे २०२६ मध्ये, जितू जोसेफ यांनी पुढे असे सांगितले की हिंदी चित्रपटाची कथा मूळ आवृत्तीपेक्षा वेगळी असेल.<ref>{{cite web |access-date=१२ मे २०२६ |title=How different will Ajay Devgn's Drishyam 3 be from Mohanlal's original? Producers reveal |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/difference-between-ajay-devgn-mohanlal-drishyam-3-malayalam-hindi-10684975/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१६ मे २०२६ |title=Hindi & Malayalam version of 'Drishyam 3' will have different narratives, say makers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hindi-amp-malayalam-version-of-drishyam-3-will-have-different-narratives-say-makers/article70986411.ece |website=The Hindu|date=१६ मे २०२६}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, निर्मात्यांनी चित्रपटाचे अधिकृत नाव ''दृश्यम: द कन्क्लुजन'' असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |access-date=२४ ऑगस्ट २०२६ |title=Ajay Devgn Announces Drishyam: The Conclusion As Drishyam 3 Title, Film To Release On THIS Date |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ajay-devgn-announces-drishyam-the-conclusion-as-drishyam-3-title-film-to-release-on-this-date-ws-l-10289732.html |website=News18|date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref> === कास्टिंग (कलाकारांची निवड) === ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[परेश रावल]] यांना चित्रपटात एक भूमिका ऑफर केल्याचे वृत्त समोर आले होते.<ref>{{Cite web |date=२५ ऑक्टोबर २०२५ |title=Paresh Rawal reveals he was offered a role in Ajay Devgn's Drishyam 3 but rejected it: 'Maza nahin aaya' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/paresh-rawal-reveals-he-was-offered-a-role-in-ajay-devgn-drishyam-3-but-rejected-it-101761358748919.html |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[अक्षय खन्ना]] हे सुरुवातीला मागील भागातील आपली भूमिका पुन्हा साकारणार होते, परंतु निर्मात्यांसोबतच्या सर्जनशील आणि आर्थिक मतभेदांमुळे त्यांनी नंतर या प्रकल्पातून माघार घेतली.<ref>{{cite web |access-date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=EXCLUSIVE: The REAL reason Akshaye Khanna exited Drishyam 3 – Rs. 21 crore fee demand and more |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-real-reason-akshaye-khanna-exited-drishyam-3-rs-21-crore-fee-demand/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२७ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 producer says Akshaye Khanna left film despite signing agreement: 'Dhurandhar success has gone to his head' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/drishyam-3-producer-kumar-mangat-pathak-says-akshaye-khanna-left-film-10-days-before-shoot-jaideep-ahlawat-dhurandhar-101766821147260.html |website=Hindustan Times|date=२७ डिसेंबर २०२५}}</ref> त्यानंतर त्यांच्या जागी [[जयदीप अहलावत]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=Jaideep Ahlawat to join Ajay Devgn & Co for 'Drishyam 3' in Goa, shooting to begin from January 8 |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/jaideep-ahlawat-to-join-ajay-devgn-co-for-drishyam-3-in-goa-shooting-to-begin-from-january-8-3845804 |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[प्रकाश राज]] यांनी या चित्रपटाच्या कलाकारांमध्ये प्रवेश केला.<ref>{{Cite web |date=१० फेब्रुवारी २०२६ |title=Prakash Raj confirms joining Drishyam 3 cast after Akshaye Khann's exit: 'Not replacing anyone' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prakash-raj-confirms-joining-drishyam-3-cast-after-akshaye-khanns-exit-10525131/ |access-date=१० मार्च २०२६ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === चित्रीकरण === मुख्य चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ मध्ये [[मुंबई]] येथे सुरू झाले.<ref name="TOI" /> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[गोवा]] येथे चित्रीकरण सुरू केले गेले.<ref>{{cite web |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 Update: Ajay Devgn and crew to shoot in Goa for a month-long schedule |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/drishyam-3-update-ajay-devgn-and-crew-to-shoot-in-goa-for-a-month-long-schedule-after-akshaye-khanna-exit-101767011496491.html |website=The Indian Express}}</ref> शेवटी जून २०२६ मध्ये या चित्रपटाचे चित्रीकरण पूर्ण झाले.<ref>{{cite web |access-date=२ जून २०२६ |title=Drishyam 3 Shoot Wrapped: Abhishek Pathak Confirms In A New Post |url=https://www.ndtv.com/entertainment/drishyam-3-shoot-wrapped-abhishek-pathak-confirms-film-enters-post-production-11579413 |website=NDTV|date=२ जून २०२६}}</ref> == संगीत == {{माहितीचौकट अल्बम | name = दृश्यम: द कन्क्लूजन | type = ध्वनिफीत | artist = रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा | cover = | alt = | released = २८ सप्टेंबर २०२६<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Drishyam: The Conclusion (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/4OWLuM8E8AhOxPLuXUq8oe?si=ocSjxYUmRJSZDVIqXd9sBA&utm_source=copy-link |website=[[Spotify]]}}</ref> | recorded = २०२५-२६ | venue = | studio = एएमवी स्टुडिओ, [[मुंबई]]<br/>सउंडे मिक स्टुडिओज, [[दुबई]] | genre = चित्रपट संगीत | length = १४:५४ | label = [[ सोनी म्युझिक इंडिया]] | language = हिंदी | producer = रवी बसरूर, चेतन हंडत्तू, रोचक कोहली, कर्मा, | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|_ZwX2DNW7l8|Drishyam: The Conclusion - Jukebox}} }} }} चित्रपटाचे संगीत रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा यांनी दिले आहे, ज्याचे गीत [[मनोज मुंतशीर]], आमिल कीयान खान आणि कर्मा यांनी लिहिले आहेत..<ref>{{Cite news |date=10 September 2026 |title='Drishyam The Conclusion' director Abhishek Pathak explains why DSP was replaced by 'KGF' fame Ravi Basrur: 'I needed a composer who would have sufficient time' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-the-conclusion-director-abhishek-pathak-explains-why-dsp-was-replaced-by-kgf-fame-ravi-basrur-i-needed-a-composer-who-would-have-sufficient-time/articleshow/134016868.cms |access-date=10 September 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> या चित्रपटाचे संगीत अमर मोहिले यांनी दिले आहे. 'विंगनसा' हे पहिले एकल गाणे १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=17 September 2026 |title='Vingansa' song from 'Drishyam 3' out now |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/vingansa-song-from-drishyam-3-out-now16020260917182802/ |website=ANI News}}</ref> 'मुस्कुरा दो' हे दुसरे एकल गाणे २३ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=23 September 2026 |title='Muskura Do' from Drishyam: The Conclusion out: Lucky Ali adds warmth to Ajay Devgn’s story |url=https://mirchi.in/stories/music/drishyam-the-conclusion-song-muskura-do-lucky-ali-ajay-devgn/156208745/amp |website=mirchi.in}}</ref> 'गेम ओव्हर' (Game Over) नावाचे तिसरे एकल गाणे २८ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Rapper KARMA says 'Game Over' captures unpredictability of 'Drishyam The Conclusion' |url=https://ianslive.in/rapper-karma-says-game-over-captures-unpredictability-of-drishyam-the-conclusion--20260928203006 |website=[[IANS Live]]}}</ref> {{Track listing | headline = Track listing | extra_column = Singer(s) | title1 = Vingansa | music1 = [[Ravi Basrur]] | lyrics1 = [[Aamil Keeyan Khan]] | extra1 = [[Siddharth Basrur]] | length1 = 4:31 | title2 = Muskura Do | music2 = [[Rochak Kohli]] | lyrics2 = [[Manoj Muntashir]] | extra2 = [[Lucky Ali]] | length2 = 3:51 | title3 = Daastaan – The Drishyam Recap | music3 = Ravi Basrur | lyrics3 = Aamil Keeyan Khan | extra3 = [[Sunidhi Chauhan]] | length3 = 4:12 | title4 = Game Over | music4 = Karma | lyrics4 = Karma | extra4 = Karma | length4 = 2:20 | total_length = 14:54 }} == प्रदर्शन == === चित्रपटगृहात === डिसेंबर २०२५ मध्ये, एका चित्रफितीद्वारे असे जाहीर करण्यात आले की हा चित्रपट [[गांधी जयंती]]चे औचित्य साधून २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Ajay Devgn's 'Drishyam 3' gets release date |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ajay-devgn-drishyam-3-release-date-tabu/article70425304.ece |website=The Hindu|date=२२ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{Cite web |date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 release date unveiled; Ajay Devgn gears up for last chapter as unexpected twist rocks Salgaonkars' lives |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/drishyam-3-release-date-unveiled-ajay-devgn-gears-up-for-last-chapter-10432758/ |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाचा अधिकृत ट्रेलर ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[पणजी]], गोवा येथील एका विशेष कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |title=Drishyam 3 trailer out: Ajay Devgn, Tabu return with Jaideep Ahlawat |url=https://www.business-standard.com/entertainment/drishyam-3-trailer-out-ajay-devgn-tabu-return-with-jaideep-ahlawat-nc-126090901111_1.html |website=Business Standard|date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === वितरण === [[पॅनोरमा स्टुडिओज]] आणि [[झी स्टुडिओज]] यांनी परदेशातील चित्रपटगृह वितरणाचे हक्क विकत घेतले.<ref>{{cite web |access-date=२१ सप्टेंबर २०२६ |title=Panorama Studios and Zee Studios take Ajay Devgn’s Drishyam: The Conclusion to global audiences |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/panorama-studios-and-zee-studios-take-ajay-devgns-drishyam-the-conclusion-to-global-audiences/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रसारमाध्यमे (होम मीडिया) === या चित्रपटाचे [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|डिजिटल स्ट्रीमिंग (ओटीटी)]] हक्क [[नेटफ्लिक्स]]ने विकत घेतले आहेत.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=Drishyam 3: The Conclusion OTT release details: When and where will the Ajay Devgn starrer crime thriller's final instalment stream after theatrical run |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/drishyam-3-the-conclusion-ott-release-details-when-and-where-will-the-ajay-devgn-starrer-crime-thrillers-final-instalment-stream-after-theatrical-run/amp_articleshow/134639871.cms |website=The Economic Times}}</ref> == प्रतिसाद == === चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) === या चित्रपटाने जगभरात ३९३.८५ कोटी रुपयांची कमाई केली. याने भारतामध्ये ३०२.५१ कोटी रुपये आणि परदेशी बाजारात ९१.३४ कोटी रुपयांची कमाई केली.<ref name="BO">{{cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/drishyam-the-conclusion/box-office/ |title=Drishyam: The Conclusion Box Office |website=Bollywood Hungama |access-date=6 October 2026}}</ref> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ६२.०३ कोटी रुपयांची नेट कमाई केली.<ref name="BO"/> === समीक्षकांचा प्रतिसाद === पुनरावलोकन अ‍ॅग्रीगेटर संकेतस्थळ '[[रोटेन टोमॅटो]]' वर, १६ समीक्षकांच्या १००% समीक्षा सकारात्मक आहेत, ज्यांचे सरासरी रेटिंग ६.९/१० आहे.<ref>{{Cite web |title=Drishyam: The Conclusion |url=https://www.rottentomatoes.com/m/drishyam_the_conclusion |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |website=Rotten Tomatoes}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} 1dlc4zjsu84nyfsvkzca6ytfotmsx1n 2718634 2718633 2026-10-10T17:40:17Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2718634 wikitext text/x-wiki {{काम चालू}} {{हा लेख |"{{लेखनाव}}"|दृश्यम (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहिती संचिका}} '''दृश्यम: द कन्क्लूजन''' (अथवा '''दृश्यम ३''')<ref>{{cite web |first=Fenil |last=Seta |access-date=21 September 2026 |title=EXCLUSIVE: Abhishek Pathak explains why Drishyam 3 was retitled Drishyam The Conclusion; reveals, “Mohanlal called Ajay Devgn after trailer launch. He REALLY liked the trailer. We’ll screen the film for him soon…” |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-abhishek-pathak-explains-why-drishyam-3-was-retitled-drishyam-the-conclusion-reveals-mohanlal-called-ajay-devgn-after-trailer-launch-he-really-liked-the-trailer-well-s/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> हा २०२६ मधील एक भारतीय [[बॉलीवूड|हिंदी भाषिक]] गुन्हेगारी [[थरारपट]] आहे. या चित्रपटाचे सह-लेखन, निर्मिती आणि दिग्दर्शन अभिषेक पाठक यांनी केले आहे. पॅनोरमा स्टुडिओ आणि स्टार स्टुडिओ१८ द्वारे निर्मित हा चित्रपट ''[[दृश्यम २]]'' (२०२२) चा पुढील भाग, तर [[दृश्यम]] चित्रपट मालिकेचा तिसरा भाग आहे. या चित्रपटाचा अंत स्वतंत्र लिखित असून ती मूळ मल्याळम चित्रपटाच्या कथानकाशी जोडलेला नाही.<ref>{{Cite news |date=9 September 2026 |title=Ajay Devgn Says <i>Drishyam 3</i> Is 'Completely Different' From Mohanlal's Malayalam Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260910150231/https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-date=2026-09-10 |access-date=15 September 2026 |work=NDTV |language=en |url-status=live}}</ref> या चित्रपटात [[अजय देवगण]], [[तब्बू]], [[श्रिया सरन]], [[जयदीप अहलावत]], [[रजत कपूर]], [[प्रकाश राज]], [[इशिता दत्ता]] आणि मृणाल जाधव यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 December 2025 |title=Drishyam 3 announcement video drops; Ajay Devgn Returns as Vijay Salgaonkar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/drishyam-3-announcement-video-drops-ajay-devgn-returns-vijay-salgaonkar/ |access-date=22 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> चित्रपटाचे प्रमुख चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान प्रामुख्याने [[मुंबई]] आणि [[गोवा]] येथे पार पडले.<ref name="TOI">{{Cite web |date=23 November 2025 |title='Drishyam 3' to begin filming in December; Ajay Devgn, Tabu and Akshaye Khanna return for final chapter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-3-to-begin-filming-in-december-ajay-devgn-tabu-and-akshaye-khanna-return-for-final-chapter/articleshow/125516473.cms |access-date=21 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> हा चित्रपट २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[गांधी जयंती|गांधी जयंतीच्या]] मुहूर्तावर चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 May 2025 |title=Ajay Devgn's Drishyam 3 set to release on October 2, 2026 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ajay-devgns-drishyam-3-set-release-october-2-2026-deeds-inside/ |access-date=21 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक पुनरावलोकने (रिव्ह्यू) मिळाली आहेत.<ref>{{cite web |last=Maru |first=Vibha |date=3 October 2026 |title=Karan Johar reviews Drishyam 3, calls Ajay Devgn, Jaideep Ahlawat's performances 'outstanding': 'Mazedaar, lajawab' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-johar-reviews-drishyam-3-calls-ajay-devgn-jaideep-ahlawat-performances-outstanding-tabu-shriya-saran-rajat-kapoor-101791012535086-amp.html |website=hindustantimes.com |location=India |publisher=[[Hindustan Times]] |access-date=3 October 2026}}</ref> सध्या हा २०२६ मधील ५ वा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला आहे. == कलाकार == * विजय साळगावकरच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]] * माजी [[पोलीस महानिरीक्षक]] (आयजी) आणि सॅमची आई, मीरा देशमुखच्या भूमिकेत [[तब्बू]] * विजयची पत्नी आणि अंजू व अनूची आई, नंदिनी साळगावकरच्या भूमिकेत [[श्रिया सरन]] * गुन्हे शाखेचे एसपी राजवीर सिंग तोमर च्या भूमिकेत [[जयदीप अहलावत]] * मीराचे पती आणि सॅमचे वडील, महेश देशमुखच्या भूमिकेत [[रजत कपूर]] * सरकारी वकील इंद्रजित शेट्टीच्या भूमिकेत [[प्रकाश राज]] * विजय आणि नंदिनीची मोठी मुलगी, अंजू साळगावकरच्या भूमिकेत [[इशिता दत्ता]] * विजय आणि नंदिनीची लहान मुलगी, अनू साळगावकरच्या भूमिकेत [[मृणाल जाधव]] * [[पोलीस उपनिरीक्षक]] (एसआय) लक्ष्मिकांत गायतोंडेच्या भूमिकेत कमलेश सावंत * मुराद अलीच्या भूमिकेत [[सौरभ शुक्ला]] * ॲडव्होकेट गायत्री मोहनच्या भूमिकेत संवेदना सुवलका * एसआय शिव कुलकर्णीच्या भूमिकेत निशांत सिंग * असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (एएसआय) जेनी थॉमसच्या भूमिकेत [[नेहा जोशी]] * रघू नाईकच्या भूमिकेत अजित सिंग * सावियो डी'सुझाच्या भूमिकेत रामचंद्र सिंग * जेकब डी मेलोच्या भूमिकेत जयरूप जीवन * अनिल कामतच्या भूमिकेत अमीर सलीम खान * न्यायमूर्ती जोसेफ मॅथ्यूजच्या भूमिकेत आकाशदीप साबिर * सुहासच्या भूमिकेत अभिषेक गायकवाड * सायरसच्या भूमिकेत डोडो भुजवाला * पाओलो फर्नांडिसच्या भूमिकेत संजय दाधीच * निलेश शिंदेच्या भूमिकेत ललीत सावंत * फादर मोझेसच्या भूमिकेत अजोय चक्रवर्ती * पोलीस महासंचालक (डीजीपी) सिन्हा यांच्या भूमिकेत शिवराज वाळवेकर * प्रिन्सिपल नायरच्या भूमिकेत आरती देसाई * श्री. कामत यांच्या भूमिकेत जितेन लालवाणी * श्रीमती कामत यांच्या भूमिकेत लीना शर्मा * विनीत कामतच्या भूमिकेत मनिष त्यागी == निर्मिती == === प्रारंभ === मे २०२५ मध्ये, हे निश्चित झाले की मूळ [[दृश्यम]] चित्रपटाचा तिसरा भाग हिंदीमध्ये पुनर्निर्मित (रिमेक) केला जाईल.<ref>{{cite web |access-date=३० मे २०२५ |title=BREAKING: Panorama Studios CONFIRMS Drishyam 3 via Bombay Stock Exchange disclosure; Ajay Devgn, Abhishek Pathak reunite |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-panorama-studios-confirms-drishyam-3-via-bombay-stock-exchange-disclosure-ajay-devgn-abhishek-pathak-reunite |website=Bollywood Hungama|date=३० मे २०२५}}</ref> यापूर्वीच्या अहवालांनुसार असे सुचवण्यात आले होते की मूळ चित्रपट आणि त्याचा रिमेक एकाच वेळी चित्रित केले जातील आणि एकत्र प्रदर्शित केले जातील.<ref>{{cite web |access-date=१३ जून २०२६ |title=Ajay Devgn and Mohanlal to shoot Drishyam 3 simultaneously in Hindi and Malayalam and release it on the same date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ajay-devgn-and-mohanlal-to-shoot-drishyam-3-simultaneously-in-hindi-and-malayalam-and-release-it-on-the-same-date/articleshow/100972727.cms |website=The Times of India|date=१३ जून २०२६}}</ref> तथापि, [[जितू जोसेफ]] यांनी घोषित केले की मूळ चित्रपट आधी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |title='Drishyam 3' release: Jeethu Joseph clarifies timeline; No simultaneous release for Mohanlal and Ajay Devgn versions - Reports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/drishyam-3-release-jeethu-joseph-clarifies-timeline-no-simultaneous-release-for-mohanlal-and-ajay-devgn-versions-reports/articleshow/125627236.cms |website=The Times of India}}</ref> मे २०२६ मध्ये, जितू जोसेफ यांनी पुढे असे सांगितले की हिंदी चित्रपटाची कथा मूळ आवृत्तीपेक्षा वेगळी असेल.<ref>{{cite web |access-date=१२ मे २०२६ |title=How different will Ajay Devgn's Drishyam 3 be from Mohanlal's original? Producers reveal |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/difference-between-ajay-devgn-mohanlal-drishyam-3-malayalam-hindi-10684975/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१६ मे २०२६ |title=Hindi & Malayalam version of 'Drishyam 3' will have different narratives, say makers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hindi-amp-malayalam-version-of-drishyam-3-will-have-different-narratives-say-makers/article70986411.ece |website=The Hindu|date=१६ मे २०२६}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, निर्मात्यांनी चित्रपटाचे अधिकृत नाव ''दृश्यम: द कन्क्लुजन'' असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |access-date=२४ ऑगस्ट २०२६ |title=Ajay Devgn Announces Drishyam: The Conclusion As Drishyam 3 Title, Film To Release On THIS Date |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ajay-devgn-announces-drishyam-the-conclusion-as-drishyam-3-title-film-to-release-on-this-date-ws-l-10289732.html |website=News18|date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref> === कास्टिंग (कलाकारांची निवड) === ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[परेश रावल]] यांना चित्रपटात एक भूमिका ऑफर केल्याचे वृत्त समोर आले होते.<ref>{{Cite web |date=२५ ऑक्टोबर २०२५ |title=Paresh Rawal reveals he was offered a role in Ajay Devgn's Drishyam 3 but rejected it: 'Maza nahin aaya' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/paresh-rawal-reveals-he-was-offered-a-role-in-ajay-devgn-drishyam-3-but-rejected-it-101761358748919.html |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[अक्षय खन्ना]] हे सुरुवातीला मागील भागातील आपली भूमिका पुन्हा साकारणार होते, परंतु निर्मात्यांसोबतच्या सर्जनशील आणि आर्थिक मतभेदांमुळे त्यांनी नंतर या प्रकल्पातून माघार घेतली.<ref>{{cite web |access-date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=EXCLUSIVE: The REAL reason Akshaye Khanna exited Drishyam 3 – Rs. 21 crore fee demand and more |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-real-reason-akshaye-khanna-exited-drishyam-3-rs-21-crore-fee-demand/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२७ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 producer says Akshaye Khanna left film despite signing agreement: 'Dhurandhar success has gone to his head' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/drishyam-3-producer-kumar-mangat-pathak-says-akshaye-khanna-left-film-10-days-before-shoot-jaideep-ahlawat-dhurandhar-101766821147260.html |website=Hindustan Times|date=२७ डिसेंबर २०२५}}</ref> त्यानंतर त्यांच्या जागी [[जयदीप अहलावत]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=Jaideep Ahlawat to join Ajay Devgn & Co for 'Drishyam 3' in Goa, shooting to begin from January 8 |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/jaideep-ahlawat-to-join-ajay-devgn-co-for-drishyam-3-in-goa-shooting-to-begin-from-january-8-3845804 |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[प्रकाश राज]] यांनी या चित्रपटाच्या कलाकारांमध्ये प्रवेश केला.<ref>{{Cite web |date=१० फेब्रुवारी २०२६ |title=Prakash Raj confirms joining Drishyam 3 cast after Akshaye Khann's exit: 'Not replacing anyone' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prakash-raj-confirms-joining-drishyam-3-cast-after-akshaye-khanns-exit-10525131/ |access-date=१० मार्च २०२६ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === चित्रीकरण === मुख्य चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ मध्ये [[मुंबई]] येथे सुरू झाले.<ref name="TOI" /> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[गोवा]] येथे चित्रीकरण सुरू केले गेले.<ref>{{cite web |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 Update: Ajay Devgn and crew to shoot in Goa for a month-long schedule |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/drishyam-3-update-ajay-devgn-and-crew-to-shoot-in-goa-for-a-month-long-schedule-after-akshaye-khanna-exit-101767011496491.html |website=The Indian Express}}</ref> शेवटी जून २०२६ मध्ये या चित्रपटाचे चित्रीकरण पूर्ण झाले.<ref>{{cite web |access-date=२ जून २०२६ |title=Drishyam 3 Shoot Wrapped: Abhishek Pathak Confirms In A New Post |url=https://www.ndtv.com/entertainment/drishyam-3-shoot-wrapped-abhishek-pathak-confirms-film-enters-post-production-11579413 |website=NDTV|date=२ जून २०२६}}</ref> == संगीत == {{माहितीचौकट अल्बम | name = दृश्यम: द कन्क्लूजन | type = ध्वनिफीत | artist = रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा | cover = | alt = | released = २८ सप्टेंबर २०२६<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Drishyam: The Conclusion (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/4OWLuM8E8AhOxPLuXUq8oe?si=ocSjxYUmRJSZDVIqXd9sBA&utm_source=copy-link |website=[[Spotify]]}}</ref> | recorded = २०२५-२६ | venue = | studio = एएमवी स्टुडिओ, [[मुंबई]]<br/>सउंडे मिक स्टुडिओज, [[दुबई]] | genre = चित्रपट संगीत | length = १४:५४ | label = [[ सोनी म्युझिक इंडिया]] | language = हिंदी | producer = रवी बसरूर, चेतन हंडत्तू, रोचक कोहली, कर्मा, | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|_ZwX2DNW7l8|Drishyam: The Conclusion - Jukebox}} }} }} चित्रपटाचे संगीत रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा यांनी दिले आहे, ज्याचे गीत [[मनोज मुंतशीर]], आमिल कीयान खान आणि कर्मा यांनी लिहिले आहेत..<ref>{{Cite news |date=10 September 2026 |title='Drishyam The Conclusion' director Abhishek Pathak explains why DSP was replaced by 'KGF' fame Ravi Basrur: 'I needed a composer who would have sufficient time' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-the-conclusion-director-abhishek-pathak-explains-why-dsp-was-replaced-by-kgf-fame-ravi-basrur-i-needed-a-composer-who-would-have-sufficient-time/articleshow/134016868.cms |access-date=10 September 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> या चित्रपटाचे संगीत अमर मोहिले यांनी दिले आहे. 'विंगनसा' हे पहिले एकल गाणे १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=17 September 2026 |title='Vingansa' song from 'Drishyam 3' out now |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/vingansa-song-from-drishyam-3-out-now16020260917182802/ |website=ANI News}}</ref> 'मुस्कुरा दो' हे दुसरे एकल गाणे २३ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=23 September 2026 |title='Muskura Do' from Drishyam: The Conclusion out: Lucky Ali adds warmth to Ajay Devgn’s story |url=https://mirchi.in/stories/music/drishyam-the-conclusion-song-muskura-do-lucky-ali-ajay-devgn/156208745/amp |website=mirchi.in}}</ref> 'गेम ओव्हर' (Game Over) नावाचे तिसरे एकल गाणे २८ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Rapper KARMA says 'Game Over' captures unpredictability of 'Drishyam The Conclusion' |url=https://ianslive.in/rapper-karma-says-game-over-captures-unpredictability-of-drishyam-the-conclusion--20260928203006 |website=[[IANS Live]]}}</ref> {{Track listing | headline = Track listing | extra_column = Singer(s) | title1 = Vingansa | music1 = [[Ravi Basrur]] | lyrics1 = [[Aamil Keeyan Khan]] | extra1 = [[Siddharth Basrur]] | length1 = 4:31 | title2 = Muskura Do | music2 = [[Rochak Kohli]] | lyrics2 = [[Manoj Muntashir]] | extra2 = [[Lucky Ali]] | length2 = 3:51 | title3 = Daastaan – The Drishyam Recap | music3 = Ravi Basrur | lyrics3 = Aamil Keeyan Khan | extra3 = [[Sunidhi Chauhan]] | length3 = 4:12 | title4 = Game Over | music4 = Karma | lyrics4 = Karma | extra4 = Karma | length4 = 2:20 | total_length = 14:54 }} == प्रदर्शन == === चित्रपटगृहात === डिसेंबर २०२५ मध्ये, एका चित्रफितीद्वारे असे जाहीर करण्यात आले की हा चित्रपट [[गांधी जयंती]]चे औचित्य साधून २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Ajay Devgn's 'Drishyam 3' gets release date |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ajay-devgn-drishyam-3-release-date-tabu/article70425304.ece |website=The Hindu|date=२२ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{Cite web |date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 release date unveiled; Ajay Devgn gears up for last chapter as unexpected twist rocks Salgaonkars' lives |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/drishyam-3-release-date-unveiled-ajay-devgn-gears-up-for-last-chapter-10432758/ |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाचा अधिकृत ट्रेलर ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[पणजी]], गोवा येथील एका विशेष कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |title=Drishyam 3 trailer out: Ajay Devgn, Tabu return with Jaideep Ahlawat |url=https://www.business-standard.com/entertainment/drishyam-3-trailer-out-ajay-devgn-tabu-return-with-jaideep-ahlawat-nc-126090901111_1.html |website=Business Standard|date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === वितरण === [[पॅनोरमा स्टुडिओज]] आणि [[झी स्टुडिओज]] यांनी परदेशातील चित्रपटगृह वितरणाचे हक्क विकत घेतले.<ref>{{cite web |access-date=२१ सप्टेंबर २०२६ |title=Panorama Studios and Zee Studios take Ajay Devgn’s Drishyam: The Conclusion to global audiences |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/panorama-studios-and-zee-studios-take-ajay-devgns-drishyam-the-conclusion-to-global-audiences/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रसारमाध्यमे (होम मीडिया) === या चित्रपटाचे [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|डिजिटल स्ट्रीमिंग (ओटीटी)]] हक्क [[नेटफ्लिक्स]]ने विकत घेतले आहेत.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=Drishyam 3: The Conclusion OTT release details: When and where will the Ajay Devgn starrer crime thriller's final instalment stream after theatrical run |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/drishyam-3-the-conclusion-ott-release-details-when-and-where-will-the-ajay-devgn-starrer-crime-thrillers-final-instalment-stream-after-theatrical-run/amp_articleshow/134639871.cms |website=The Economic Times}}</ref> == प्रतिसाद == === चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) === या चित्रपटाने जगभरात ३९३.८५ कोटी रुपयांची कमाई केली. याने भारतामध्ये ३०२.५१ कोटी रुपये आणि परदेशी बाजारात ९१.३४ कोटी रुपयांची कमाई केली.<ref name="BO">{{cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/drishyam-the-conclusion/box-office/ |title=Drishyam: The Conclusion Box Office |website=Bollywood Hungama |access-date=6 October 2026}}</ref> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ६२.०३ कोटी रुपयांची नेट कमाई केली.<ref name="BO"/> === समीक्षकांचा प्रतिसाद === पुनरावलोकन अ‍ॅग्रीगेटर संकेतस्थळ '[[रोटेन टोमॅटो]]' वर, १६ समीक्षकांच्या १००% समीक्षा सकारात्मक आहेत, ज्यांचे सरासरी रेटिंग ६.९/१० आहे.<ref>{{Cite web |title=Drishyam: The Conclusion |url=https://www.rottentomatoes.com/m/drishyam_the_conclusion |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |website=Rotten Tomatoes}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट]] nnhreucrd67xiba4qy4uulvrhwy800z 2718636 2718634 2026-10-10T17:42:44Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:हिंदी भाषेमधील चित्रपट]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2718636 wikitext text/x-wiki {{काम चालू}} {{हा लेख |"{{लेखनाव}}"|दृश्यम (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहिती संचिका}} '''दृश्यम: द कन्क्लूजन''' (अथवा '''दृश्यम ३''')<ref>{{cite web |first=Fenil |last=Seta |access-date=21 September 2026 |title=EXCLUSIVE: Abhishek Pathak explains why Drishyam 3 was retitled Drishyam The Conclusion; reveals, “Mohanlal called Ajay Devgn after trailer launch. He REALLY liked the trailer. We’ll screen the film for him soon…” |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-abhishek-pathak-explains-why-drishyam-3-was-retitled-drishyam-the-conclusion-reveals-mohanlal-called-ajay-devgn-after-trailer-launch-he-really-liked-the-trailer-well-s/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> हा २०२६ मधील एक भारतीय [[बॉलीवूड|हिंदी भाषिक]] गुन्हेगारी [[थरारपट]] आहे. या चित्रपटाचे सह-लेखन, निर्मिती आणि दिग्दर्शन अभिषेक पाठक यांनी केले आहे. पॅनोरमा स्टुडिओ आणि स्टार स्टुडिओ१८ द्वारे निर्मित हा चित्रपट ''[[दृश्यम २]]'' (२०२२) चा पुढील भाग, तर [[दृश्यम]] चित्रपट मालिकेचा तिसरा भाग आहे. या चित्रपटाचा अंत स्वतंत्र लिखित असून ती मूळ मल्याळम चित्रपटाच्या कथानकाशी जोडलेला नाही.<ref>{{Cite news |date=9 September 2026 |title=Ajay Devgn Says <i>Drishyam 3</i> Is 'Completely Different' From Mohanlal's Malayalam Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260910150231/https://www.ndtv.com/entertainment/ajay-devgn-says-drishyam-3-is-completely-different-from-mohanlals-malayalam-film-12024541 |archive-date=2026-09-10 |access-date=15 September 2026 |work=NDTV |language=en |url-status=live}}</ref> या चित्रपटात [[अजय देवगण]], [[तब्बू]], [[श्रिया सरन]], [[जयदीप अहलावत]], [[रजत कपूर]], [[प्रकाश राज]], [[इशिता दत्ता]] आणि मृणाल जाधव यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 December 2025 |title=Drishyam 3 announcement video drops; Ajay Devgn Returns as Vijay Salgaonkar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/drishyam-3-announcement-video-drops-ajay-devgn-returns-vijay-salgaonkar/ |access-date=22 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> चित्रपटाचे प्रमुख चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान प्रामुख्याने [[मुंबई]] आणि [[गोवा]] येथे पार पडले.<ref name="TOI">{{Cite web |date=23 November 2025 |title='Drishyam 3' to begin filming in December; Ajay Devgn, Tabu and Akshaye Khanna return for final chapter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-3-to-begin-filming-in-december-ajay-devgn-tabu-and-akshaye-khanna-return-for-final-chapter/articleshow/125516473.cms |access-date=21 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> हा चित्रपट २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[गांधी जयंती|गांधी जयंतीच्या]] मुहूर्तावर चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 May 2025 |title=Ajay Devgn's Drishyam 3 set to release on October 2, 2026 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ajay-devgns-drishyam-3-set-release-october-2-2026-deeds-inside/ |access-date=21 December 2025 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक पुनरावलोकने (रिव्ह्यू) मिळाली आहेत.<ref>{{cite web |last=Maru |first=Vibha |date=3 October 2026 |title=Karan Johar reviews Drishyam 3, calls Ajay Devgn, Jaideep Ahlawat's performances 'outstanding': 'Mazedaar, lajawab' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/karan-johar-reviews-drishyam-3-calls-ajay-devgn-jaideep-ahlawat-performances-outstanding-tabu-shriya-saran-rajat-kapoor-101791012535086-amp.html |website=hindustantimes.com |location=India |publisher=[[Hindustan Times]] |access-date=3 October 2026}}</ref> सध्या हा २०२६ मधील ५ वा सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट ठरला आहे. == कलाकार == * विजय साळगावकरच्या भूमिकेत [[अजय देवगण]] * माजी [[पोलीस महानिरीक्षक]] (आयजी) आणि सॅमची आई, मीरा देशमुखच्या भूमिकेत [[तब्बू]] * विजयची पत्नी आणि अंजू व अनूची आई, नंदिनी साळगावकरच्या भूमिकेत [[श्रिया सरन]] * गुन्हे शाखेचे एसपी राजवीर सिंग तोमर च्या भूमिकेत [[जयदीप अहलावत]] * मीराचे पती आणि सॅमचे वडील, महेश देशमुखच्या भूमिकेत [[रजत कपूर]] * सरकारी वकील इंद्रजित शेट्टीच्या भूमिकेत [[प्रकाश राज]] * विजय आणि नंदिनीची मोठी मुलगी, अंजू साळगावकरच्या भूमिकेत [[इशिता दत्ता]] * विजय आणि नंदिनीची लहान मुलगी, अनू साळगावकरच्या भूमिकेत [[मृणाल जाधव]] * [[पोलीस उपनिरीक्षक]] (एसआय) लक्ष्मिकांत गायतोंडेच्या भूमिकेत कमलेश सावंत * मुराद अलीच्या भूमिकेत [[सौरभ शुक्ला]] * ॲडव्होकेट गायत्री मोहनच्या भूमिकेत संवेदना सुवलका * एसआय शिव कुलकर्णीच्या भूमिकेत निशांत सिंग * असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (एएसआय) जेनी थॉमसच्या भूमिकेत [[नेहा जोशी]] * रघू नाईकच्या भूमिकेत अजित सिंग * सावियो डी'सुझाच्या भूमिकेत रामचंद्र सिंग * जेकब डी मेलोच्या भूमिकेत जयरूप जीवन * अनिल कामतच्या भूमिकेत अमीर सलीम खान * न्यायमूर्ती जोसेफ मॅथ्यूजच्या भूमिकेत आकाशदीप साबिर * सुहासच्या भूमिकेत अभिषेक गायकवाड * सायरसच्या भूमिकेत डोडो भुजवाला * पाओलो फर्नांडिसच्या भूमिकेत संजय दाधीच * निलेश शिंदेच्या भूमिकेत ललीत सावंत * फादर मोझेसच्या भूमिकेत अजोय चक्रवर्ती * पोलीस महासंचालक (डीजीपी) सिन्हा यांच्या भूमिकेत शिवराज वाळवेकर * प्रिन्सिपल नायरच्या भूमिकेत आरती देसाई * श्री. कामत यांच्या भूमिकेत जितेन लालवाणी * श्रीमती कामत यांच्या भूमिकेत लीना शर्मा * विनीत कामतच्या भूमिकेत मनिष त्यागी == निर्मिती == === प्रारंभ === मे २०२५ मध्ये, हे निश्चित झाले की मूळ [[दृश्यम]] चित्रपटाचा तिसरा भाग हिंदीमध्ये पुनर्निर्मित (रिमेक) केला जाईल.<ref>{{cite web |access-date=३० मे २०२५ |title=BREAKING: Panorama Studios CONFIRMS Drishyam 3 via Bombay Stock Exchange disclosure; Ajay Devgn, Abhishek Pathak reunite |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-panorama-studios-confirms-drishyam-3-via-bombay-stock-exchange-disclosure-ajay-devgn-abhishek-pathak-reunite |website=Bollywood Hungama|date=३० मे २०२५}}</ref> यापूर्वीच्या अहवालांनुसार असे सुचवण्यात आले होते की मूळ चित्रपट आणि त्याचा रिमेक एकाच वेळी चित्रित केले जातील आणि एकत्र प्रदर्शित केले जातील.<ref>{{cite web |access-date=१३ जून २०२६ |title=Ajay Devgn and Mohanlal to shoot Drishyam 3 simultaneously in Hindi and Malayalam and release it on the same date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ajay-devgn-and-mohanlal-to-shoot-drishyam-3-simultaneously-in-hindi-and-malayalam-and-release-it-on-the-same-date/articleshow/100972727.cms |website=The Times of India|date=१३ जून २०२६}}</ref> तथापि, [[जितू जोसेफ]] यांनी घोषित केले की मूळ चित्रपट आधी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |title='Drishyam 3' release: Jeethu Joseph clarifies timeline; No simultaneous release for Mohanlal and Ajay Devgn versions - Reports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/drishyam-3-release-jeethu-joseph-clarifies-timeline-no-simultaneous-release-for-mohanlal-and-ajay-devgn-versions-reports/articleshow/125627236.cms |website=The Times of India}}</ref> मे २०२६ मध्ये, जितू जोसेफ यांनी पुढे असे सांगितले की हिंदी चित्रपटाची कथा मूळ आवृत्तीपेक्षा वेगळी असेल.<ref>{{cite web |access-date=१२ मे २०२६ |title=How different will Ajay Devgn's Drishyam 3 be from Mohanlal's original? Producers reveal |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/difference-between-ajay-devgn-mohanlal-drishyam-3-malayalam-hindi-10684975/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web |access-date=१६ मे २०२६ |title=Hindi & Malayalam version of 'Drishyam 3' will have different narratives, say makers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hindi-amp-malayalam-version-of-drishyam-3-will-have-different-narratives-say-makers/article70986411.ece |website=The Hindu|date=१६ मे २०२६}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, निर्मात्यांनी चित्रपटाचे अधिकृत नाव ''दृश्यम: द कन्क्लुजन'' असल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web |access-date=२४ ऑगस्ट २०२६ |title=Ajay Devgn Announces Drishyam: The Conclusion As Drishyam 3 Title, Film To Release On THIS Date |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ajay-devgn-announces-drishyam-the-conclusion-as-drishyam-3-title-film-to-release-on-this-date-ws-l-10289732.html |website=News18|date=२४ ऑगस्ट २०२६}}</ref> === कास्टिंग (कलाकारांची निवड) === ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[परेश रावल]] यांना चित्रपटात एक भूमिका ऑफर केल्याचे वृत्त समोर आले होते.<ref>{{Cite web |date=२५ ऑक्टोबर २०२५ |title=Paresh Rawal reveals he was offered a role in Ajay Devgn's Drishyam 3 but rejected it: 'Maza nahin aaya' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/paresh-rawal-reveals-he-was-offered-a-role-in-ajay-devgn-drishyam-3-but-rejected-it-101761358748919.html |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[अक्षय खन्ना]] हे सुरुवातीला मागील भागातील आपली भूमिका पुन्हा साकारणार होते, परंतु निर्मात्यांसोबतच्या सर्जनशील आणि आर्थिक मतभेदांमुळे त्यांनी नंतर या प्रकल्पातून माघार घेतली.<ref>{{cite web |access-date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=EXCLUSIVE: The REAL reason Akshaye Khanna exited Drishyam 3 – Rs. 21 crore fee demand and more |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-real-reason-akshaye-khanna-exited-drishyam-3-rs-21-crore-fee-demand/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web |access-date=२७ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 producer says Akshaye Khanna left film despite signing agreement: 'Dhurandhar success has gone to his head' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/drishyam-3-producer-kumar-mangat-pathak-says-akshaye-khanna-left-film-10-days-before-shoot-jaideep-ahlawat-dhurandhar-101766821147260.html |website=Hindustan Times|date=२७ डिसेंबर २०२५}}</ref> त्यानंतर त्यांच्या जागी [[जयदीप अहलावत]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |date=२६ डिसेंबर २०२५ |title=Jaideep Ahlawat to join Ajay Devgn & Co for 'Drishyam 3' in Goa, shooting to begin from January 8 |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/jaideep-ahlawat-to-join-ajay-devgn-co-for-drishyam-3-in-goa-shooting-to-begin-from-january-8-3845804 |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[प्रकाश राज]] यांनी या चित्रपटाच्या कलाकारांमध्ये प्रवेश केला.<ref>{{Cite web |date=१० फेब्रुवारी २०२६ |title=Prakash Raj confirms joining Drishyam 3 cast after Akshaye Khann's exit: 'Not replacing anyone' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prakash-raj-confirms-joining-drishyam-3-cast-after-akshaye-khanns-exit-10525131/ |access-date=१० मार्च २०२६ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === चित्रीकरण === मुख्य चित्रीकरण डिसेंबर २०२५ मध्ये [[मुंबई]] येथे सुरू झाले.<ref name="TOI" /> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[गोवा]] येथे चित्रीकरण सुरू केले गेले.<ref>{{cite web |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 Update: Ajay Devgn and crew to shoot in Goa for a month-long schedule |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/drishyam-3-update-ajay-devgn-and-crew-to-shoot-in-goa-for-a-month-long-schedule-after-akshaye-khanna-exit-101767011496491.html |website=The Indian Express}}</ref> शेवटी जून २०२६ मध्ये या चित्रपटाचे चित्रीकरण पूर्ण झाले.<ref>{{cite web |access-date=२ जून २०२६ |title=Drishyam 3 Shoot Wrapped: Abhishek Pathak Confirms In A New Post |url=https://www.ndtv.com/entertainment/drishyam-3-shoot-wrapped-abhishek-pathak-confirms-film-enters-post-production-11579413 |website=NDTV|date=२ जून २०२६}}</ref> == संगीत == {{माहितीचौकट अल्बम | name = दृश्यम: द कन्क्लूजन | type = ध्वनिफीत | artist = रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा | cover = | alt = | released = २८ सप्टेंबर २०२६<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Drishyam: The Conclusion (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/4OWLuM8E8AhOxPLuXUq8oe?si=ocSjxYUmRJSZDVIqXd9sBA&utm_source=copy-link |website=[[Spotify]]}}</ref> | recorded = २०२५-२६ | venue = | studio = एएमवी स्टुडिओ, [[मुंबई]]<br/>सउंडे मिक स्टुडिओज, [[दुबई]] | genre = चित्रपट संगीत | length = १४:५४ | label = [[ सोनी म्युझिक इंडिया]] | language = हिंदी | producer = रवी बसरूर, चेतन हंडत्तू, रोचक कोहली, कर्मा, | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|_ZwX2DNW7l8|Drishyam: The Conclusion - Jukebox}} }} }} चित्रपटाचे संगीत रवी बसरूर, रोचक कोहली आणि कर्मा यांनी दिले आहे, ज्याचे गीत [[मनोज मुंतशीर]], आमिल कीयान खान आणि कर्मा यांनी लिहिले आहेत..<ref>{{Cite news |date=10 September 2026 |title='Drishyam The Conclusion' director Abhishek Pathak explains why DSP was replaced by 'KGF' fame Ravi Basrur: 'I needed a composer who would have sufficient time' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/drishyam-the-conclusion-director-abhishek-pathak-explains-why-dsp-was-replaced-by-kgf-fame-ravi-basrur-i-needed-a-composer-who-would-have-sufficient-time/articleshow/134016868.cms |access-date=10 September 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> या चित्रपटाचे संगीत अमर मोहिले यांनी दिले आहे. 'विंगनसा' हे पहिले एकल गाणे १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=17 September 2026 |title='Vingansa' song from 'Drishyam 3' out now |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/vingansa-song-from-drishyam-3-out-now16020260917182802/ |website=ANI News}}</ref> 'मुस्कुरा दो' हे दुसरे एकल गाणे २३ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=23 September 2026 |title='Muskura Do' from Drishyam: The Conclusion out: Lucky Ali adds warmth to Ajay Devgn’s story |url=https://mirchi.in/stories/music/drishyam-the-conclusion-song-muskura-do-lucky-ali-ajay-devgn/156208745/amp |website=mirchi.in}}</ref> 'गेम ओव्हर' (Game Over) नावाचे तिसरे एकल गाणे २८ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रदर्शित झाले.<ref>{{cite web |access-date=28 September 2026 |title=Rapper KARMA says 'Game Over' captures unpredictability of 'Drishyam The Conclusion' |url=https://ianslive.in/rapper-karma-says-game-over-captures-unpredictability-of-drishyam-the-conclusion--20260928203006 |website=[[IANS Live]]}}</ref> {{Track listing | headline = Track listing | extra_column = Singer(s) | title1 = Vingansa | music1 = [[Ravi Basrur]] | lyrics1 = [[Aamil Keeyan Khan]] | extra1 = [[Siddharth Basrur]] | length1 = 4:31 | title2 = Muskura Do | music2 = [[Rochak Kohli]] | lyrics2 = [[Manoj Muntashir]] | extra2 = [[Lucky Ali]] | length2 = 3:51 | title3 = Daastaan – The Drishyam Recap | music3 = Ravi Basrur | lyrics3 = Aamil Keeyan Khan | extra3 = [[Sunidhi Chauhan]] | length3 = 4:12 | title4 = Game Over | music4 = Karma | lyrics4 = Karma | extra4 = Karma | length4 = 2:20 | total_length = 14:54 }} == प्रदर्शन == === चित्रपटगृहात === डिसेंबर २०२५ मध्ये, एका चित्रफितीद्वारे असे जाहीर करण्यात आले की हा चित्रपट [[गांधी जयंती]]चे औचित्य साधून २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रदर्शित होईल.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Ajay Devgn's 'Drishyam 3' gets release date |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ajay-devgn-drishyam-3-release-date-tabu/article70425304.ece |website=The Hindu|date=२२ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{Cite web |date=२२ डिसेंबर २०२५ |title=Drishyam 3 release date unveiled; Ajay Devgn gears up for last chapter as unexpected twist rocks Salgaonkars' lives |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/drishyam-3-release-date-unveiled-ajay-devgn-gears-up-for-last-chapter-10432758/ |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> या चित्रपटाचा अधिकृत ट्रेलर ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी [[पणजी]], गोवा येथील एका विशेष कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=९ सप्टेंबर २०२६ |title=Drishyam 3 trailer out: Ajay Devgn, Tabu return with Jaideep Ahlawat |url=https://www.business-standard.com/entertainment/drishyam-3-trailer-out-ajay-devgn-tabu-return-with-jaideep-ahlawat-nc-126090901111_1.html |website=Business Standard|date=९ सप्टेंबर २०२६}}</ref> === वितरण === [[पॅनोरमा स्टुडिओज]] आणि [[झी स्टुडिओज]] यांनी परदेशातील चित्रपटगृह वितरणाचे हक्क विकत घेतले.<ref>{{cite web |access-date=२१ सप्टेंबर २०२६ |title=Panorama Studios and Zee Studios take Ajay Devgn’s Drishyam: The Conclusion to global audiences |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/panorama-studios-and-zee-studios-take-ajay-devgns-drishyam-the-conclusion-to-global-audiences/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === प्रसारमाध्यमे (होम मीडिया) === या चित्रपटाचे [[ओव्हर-द-टॉप मीडिया सर्व्हिस|डिजिटल स्ट्रीमिंग (ओटीटी)]] हक्क [[नेटफ्लिक्स]]ने विकत घेतले आहेत.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=Drishyam 3: The Conclusion OTT release details: When and where will the Ajay Devgn starrer crime thriller's final instalment stream after theatrical run |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/drishyam-3-the-conclusion-ott-release-details-when-and-where-will-the-ajay-devgn-starrer-crime-thrillers-final-instalment-stream-after-theatrical-run/amp_articleshow/134639871.cms |website=The Economic Times}}</ref> == प्रतिसाद == === चित्रपट गल्ला (बॉक्स ऑफिस) === या चित्रपटाने जगभरात ३९३.८५ कोटी रुपयांची कमाई केली. याने भारतामध्ये ३०२.५१ कोटी रुपये आणि परदेशी बाजारात ९१.३४ कोटी रुपयांची कमाई केली.<ref name="BO">{{cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/drishyam-the-conclusion/box-office/ |title=Drishyam: The Conclusion Box Office |website=Bollywood Hungama |access-date=6 October 2026}}</ref> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी या चित्रपटाने देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर ६२.०३ कोटी रुपयांची नेट कमाई केली.<ref name="BO"/> === समीक्षकांचा प्रतिसाद === पुनरावलोकन अ‍ॅग्रीगेटर संकेतस्थळ '[[रोटेन टोमॅटो]]' वर, १६ समीक्षकांच्या १००% समीक्षा सकारात्मक आहेत, ज्यांचे सरासरी रेटिंग ६.९/१० आहे.<ref>{{Cite web |title=Drishyam: The Conclusion |url=https://www.rottentomatoes.com/m/drishyam_the_conclusion |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |website=Rotten Tomatoes}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील हिंदी चित्रपट]] 424v7sxwd15k7z0fnyfxc2n0o1oko53 0 385001 2718780 2717577 2026-10-11T05:59:26Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2718780 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट वीर बल्लाळ दुसरा | पदवी = चक्रवर्ती | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[२२ जुलै]] [[इ.स. ११७३]] - [[इ.स. १२२०]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = [[इ.स. ११७३]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[हळेबीडु]] | पूर्ण_नाव = दुसरा वीर बल्लाळ | इतर_पदव्या = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[पहिला नरसिंह]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[दुसरा वीर नरसिंह]] | वडील = | आई = | पत्नी = चोलमहादेवी<br>केतलादेवी | धर्म = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा वीर नरसिंह]]<br>सोमलादेवी | राजवंश = [[होयसळ साम्राज्य|होयसळ राजवंश]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''वीर बल्लाळ दुसरा''' (राज्यकाळ २२ जुलै ११७३ – १२२०) हा होयसळ साम्राज्याचा सर्वात उल्लेखनीय राजा होता. [[देवगिरीचे यादव]], दक्षिणेकडील कलचुरी, मदुराईचे पांड्य आणि क्षीण होत चाललेल्या पश्चिम चालुक्य साम्राज्याविरुद्धचे त्याचे यश, तसेच तंजावरच्या क्षीण होत चाललेल्या चोळांवरील त्याच्या वर्चस्वामुळे होयसळ त्यांच्या सत्तेच्या शिखरावर पोहोचले. इतिहासकार चौरसियांचा दावा आहे की १२ व्या शतकाच्या अखेरीस, बल्लाळ दुसऱ्याच्या विजयांमुळे होयसळ हे दख्खनचे सर्वात शक्तिशाली घराणे झाले होते. इतिहासकार डेरेट यांच्या मते, बल्लाळ दुसरा हा "होयसळ राजांमध्ये सर्वात उत्कृष्ट" होता, आणि इतिहासकार विल्यम कोएल्हो यांनी बल्लाळ दुसऱ्याची तुलना राजा [[विष्णुवर्धन (होयसळ सम्राट)]]शी करताना लिहिले आहे, "त्याने आपल्या आजोबांशी कीर्तीत स्पर्धा केली". त्याच्या दरबारात मध्ययुगीन कन्नड भाषेतील काही सर्वात उल्लेखनीय कवी होते, ज्यात जैन कवी जन्न आणि नेमीचंद्र, आणि ब्राह्मण कवी रुद्रभट्ट यांचा समावेश होता. इतिहासकार चोप्रा इत्यादींच्या मते, त्याच्या राजवटीत, होयसळ राज्य एका स्वतंत्र साम्राज्यात एकवटले आणि "होयसळ साम्राज्यवाद" नावाच्या युगाची सुरुवात झाली. त्याच्या स्थापत्य वारशामध्ये अनेक सुशोभित मंदिरे, केदारेश्वर मंदिर, वीर नारायण मंदिर आणि अमृतेश्वर मंदिराचा समावेश आहे. त्याला युद्धात आणि प्रशासकीय बाबींमध्ये त्याचा मुलगा, राजकुमार [[दुसरा वीर नरसिंह]] आणि राज्याभिषेक झालेली राणी उमादेवी यांनी समर्थपणे साथ दिली. त्याची दुसरी राणी चोळमहादेवी ही चोळ राजकन्या होती. त्याची मुलगी सोमलादेवी हिचा विवाह चोळ सम्राट [[तिसरा कुलोत्तुंग]] याच्याशी झाला होता. [[File:Profile of Amrutesvara temple at Amruthapura in Chikkamagaluru district.JPG|upright|thumb|200px|अमृतपुरा येथील अमृतेश्वर मंदिर]] [[File:Profile of Veeranarayana Temple in Belavadi.jpg|thumb|upright|200px|बेलावाडीतील वीरनारायण मंदिर, इ.स. १२००]] [[File:Profile of Kedareshwara Temple in Halebidu1.jpg|thumb|upright|200px|हळेबिडू येथील केदारेश्वराचे मंदिर, इ.स. १२००]] [[File:Nageshvara (near) and Chennakeshava (far) temples at Mosale.JPG|thumb|upright|200px|मोसळे येथील नागेश्वर (जवळचे) आणि चेन्नकेशव (दूर) मंदिरे, इ.स. १२००]] [[File:Old Kannada inscription (1196 AD) in the Amrutesvara temple at Amruthapura.JPG|thumb|right|upright|अमृतपुरा येथील अमृतेश्वर मंदिरातील वीर बल्लाळ द्वितीय यांच्या राजवटीतील जुना कन्नड शिलालेख (इ.स. सुमारे ११९६).]] [[File:Old Kannada inscription dated Shaka 1116 (c.1193 AD) of Hoysala empire King Veera Ballala II.JPG|thumb|upright|कर्नाटकातील बगाली येथील होयसला साम्राज्याचा राजा वीरा बल्लाळ दुसरा यांचा जुना कन्नड शिलालेख (इ.स. ११९३)]] ==शेजारील राज्यांविरुद्ध युद्धे== २२ जुलै ११७३ रोजी बल्लाळ द्वितीय होयसळ सिंहासनावर आरूढ होण्यापूर्वी, त्याने चेंगलव आणि कोंगलव यांसारख्या काही मलनद सरदारांच्या मदतीने त्याचे दुर्बळ वडील [[पहिला नरसिंह]] यांच्याविरुद्ध यशस्वी बंड केले होते. नंतर त्याने हे सुनिश्चित केले की तेच सरदार त्याच्याविरुद्ध बंड करू शकणार नाहीत. १२ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात, दुर्बळ होत असलेले चालुक्य सिंहासन हे मुख्य मांडलिक, यादव, होयसळ आणि कलचुरी यांच्यातील वादाचे कारण झाले. सुमारे ११६८ च्या सुमारास, कलचुरी राजा बिज्जल द्वितीय याने चालुक्यांची राजधानी [[बसवकल्याण]] (तेव्हा कल्याणी, आधुनिक कर्नाटक राज्यातील बिदर जिल्ह्यात) ताब्यात घेतली होती. इतिहासकार कामथ यांच्या मते, सुमारे ११७१ मध्ये, महत्त्वाकांक्षी बल्ललने उच्छंगी घराण्यातील पांड्य राजा कवदेवाविरुद्ध पहिला विजय मिळवला. यानंतर सुमारे ११७८ मध्ये हंगलचे विलीनीकरण झाले. परंतु सुमारे ११७९ मध्ये बेलवोला-३०० वर आक्रमण करण्याचा त्याचा प्रयत्न कलचुरी सेनापती संकामाकडून पराभूत झाला, ज्याने हंगल ताब्यात घेतले. चोप्रा इत्यादींच्या मते, सुमारे ११७९ मध्ये, होयसळ प्रदेशावर झालेल्या कलचुरी आक्रमणामुळे बल्लाळ द्वितीयसोबत युद्धविराम झाला, ज्यात बल्लाळ नाममात्र अधीनता स्वीकारण्यास आणि चालुक्यांविरुद्धच्या त्यांच्या योजनांमध्ये कलचुरींना मदत करण्यास सहमत झाला. तथापि, सुमारे ११८३ पर्यंत, बिज्जल द्वितीयच्या पुत्रांच्या अकार्यक्षम शासनामुळे कलचुरींचा स्वतःचाच गंभीर ऱ्हास होत होता. शेवटचा चालुक्य वंशज, सोमेश्वर चतुर्थ, कलचुरी सेनापती ब्रह्माच्या मदतीने आपली राजधानी बसवकल्याणवर पुन्हा नियंत्रण मिळवले होते.       कृष्णा - तुंगभद्रा दोआब प्रदेशातील भूभागांसाठी खरा वाद आता यादव राजा भिल्लम पंचम आणि होयसळ सम्राट बल्लल द्वितीय यांच्यात होता. सुमारे ११८९ पर्यंत, [[बसवकल्याण]] भिल्लम पंचमच्या ताब्यात गेले होते, तरीही त्याला रत्त, बनवासीचे [[कदंब]] आणि [[शिलाहार]] यांसारख्या चालुक्य मांडलिकांकडून मान्यता मिळवता आली नाही. या अनिश्चिततेचा फायदा घेऊन, बल्लल द्वितीयने हद्दपार केलेल्या चालुक्य राजा सोमेश्वर सहावाविरुद्ध बनवासीवर अनेक मोहिमा काढल्या आणि सुमारे ११९० पर्यंत त्याला पराभूत केले. सुमारे ११९१ मध्ये, होयसळ सम्राटाने सोरातूर आणि लक्कुंडी (आधुनिक गदग जिल्ह्यात) येथील निर्णायक लढायांमध्ये यादव भिल्लम पंचमवर वरचढपणा मिळवला, जिथे त्याने आपले मिळवलेले प्रदेश मजबूत करण्यासाठी बराच वेळ घालवला असे दिसते. अशाप्रकारे, बल्लल द्वितीय होयसळ साम्राज्याच्या उत्तरेकडील सीमा मलप्रभा नदी आणि कृष्णा नद्यांपर्यंत पुढे ढकलण्यास सक्षम झाला. सुमारे ११९२ पर्यंत, बल्लल द्वितीयने स्वतःला संपूर्ण आधुनिक कर्नाटक प्रदेशाचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक केला होता. त्याच्या सुमारे ११९६ च्या एका नोंदीनुसार, त्याने बनवासी, हंगल, हलाशी, नोलंबावडी ( नोलंबा घराणे ), बागलकोट आणि गुलबर्गा (येलबुर्गी) यासह अनेक लहान राजघराण्यांवर विजय मिळवला होता, जे दर्शवते की त्याचे समृद्ध तुंगभद्रा-कृष्णा नदी प्रदेशावर पूर्ण नियंत्रण होते. सुमारे १२१२ नंतर, त्याने तुंगभद्रा नदीच्या उत्तरेकडील हे सर्व प्रदेश यादव राजा [[दुसरा सिंघणदेव यादव]]कडे गमावले. ==चोलांसोबतचे संबंध== सुमारे १२१६ च्या सुमारास, मारवर्मन सुंदर पांड्याने मदुराईच्या सिंहासनावर आरोहण केले. चोळ सम्राट [[तिसरा कुलोत्तुंग]] याने त्याचा मोठा भाऊ जटावर्मन कुलशेखर याचा केलेल्या अपमानाचा बदला घेण्यासाठी, त्याने चोळ प्रदेशावर आक्रमण केले आणि कुलोथुंगाला हद्दपार केले. कुलोथुंग तिसऱ्याने होयसळांची मदत मागितली. बल्लाळ दुसऱ्याने तात्काळ राजकुमार [[दुसरा वीर नरसिंह]] च्या नेतृत्वाखाली आपले सैन्य पाठवले, ज्याने पांड्यांना मागे हटवण्यात आणि चोळ राज्याची पुनर्स्थापना करण्यात यश मिळवले. या विजयामुळे, बल्लळ द्वितीयने केवळ चोळराज्यप्रतिष्ठाचार्य ("चोळ साम्राज्याचे संस्थापक"), होयसळ चक्रवर्ती ("होयसळ सम्राट") आणि दक्षिण चक्रवर्ती ("दक्षिणेचा सम्राट") यांसारख्या शाही पदव्याच धारण केल्या नाहीत, तर त्याने श्रीरंगम (मध्य तमिळनाडू) जवळील सुपीक कावेरी मैदानी प्रदेशाचा काही भाग थेट आपल्या नियंत्रणाखाली आणला. तेलगू चोड आणि त्यांचे अधिपती, काकतीय राजवंश यांच्याशी वैर पुढे चालू ठेवण्यासाठी कांचीमध्ये होयसळ सैन्य ठेवण्यात आले होते. इतिहासकार जॉन की यांच्या शब्दांत, "अल्पावधीसाठी का होईना, होयसळ हे कन्नड भाषिक दख्खनच्या बहुतेक भागांमध्ये सर्वश्रेष्ठ होते आणि पूर्व घाटाच्या दक्षिणेकडील सुपीक प्रदेशात मध्यस्थ म्हणून भूमिका बजावू शकत होते". ==कला आणि वास्तुकलेचे आश्रयदाते== वीर बल्लल द्वितीय हा कन्नड साहित्याचा एक महान आश्रयदाता होता. १३ व्या शतकातील सर्वात प्रभावशाली कन्नड कवींपैकी एक असलेल्या जन्नने त्याच्या दरबारात हजेरी लावली आणि त्याला 'कविचक्रवर्ती' ("कवींमधील सम्राट") या उपाधीने सन्मानित करण्यात आले. त्याचे सर्वात उल्लेखनीय लेखन आणि महान कृती, यशोदरा चरित्र (इ.स. १२०९ च्या सुमारास) जैन तत्त्वांशी संबंधित आहे. नेमीचंद्र हा बल्लल द्वितीय आणि खोलापूरचा शिलाहार राजा लक्ष्मण या दोघांचाही राजकवी होता. त्याने कन्नडमधील सर्वात जुनी उपलब्ध प्रणय कथा 'लीलावती प्रबंध' (इ.स. ११७० च्या सुमारास) आणि बल्लल द्वितीयच्या मंत्र्याच्या सांगण्यावरून 'नेमिनाथपुराण' नावाचे एक अपूर्ण जैन महाकाव्य लिहिले. रुद्रभट्ट, १२ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील एक उल्लेखनीय ब्राह्मण लेखक, राजा आणि त्याच्या एका मंत्र्याने आश्रय दिला होता. त्यांनी सुमारे ११८० मध्ये जगन्नाथ विजय रचले, जे कन्नड भाषेतील सर्वात जुने उपलब्ध वैष्णव महाकाव्य आहे. बल्लाळ द्वितीयच्या राजवटीत पश्चिम चालुक्यांनी प्रथम लोकप्रिय केलेल्या वेसर वास्तुकलेच्या शैलीनुसार मंदिर बांधकामाचा प्रसार झाला. त्याच्या राजवटीत बांधलेल्या काही प्रसिद्ध मंदिरांमध्ये हळेबिडू येथील केदारेश्वर मंदिर, बेलावडी येथील वीर नारायण मंदिर, अमृतपुरा येथील अमृतेश्वर मंदिर आणि मोसळे येथील चेन्नकेशव आणि नागेश्वर मंदिरांचा जुळा समूह यांचा समावेश आहे. बल्लाळ ने ११७४ मध्ये जैन भिक्षूंना अन्न पुरवण्यासाठी मेरुहल्ली गाव आणि इतर जमीन दान केली. त्याच हेतूने त्याने वजरानंदी-सिद्धांतदेवांना दोन गावे भेट दिली. इ.स. ११९२ चा नान्जेदेवरागुड्डा शिलालेख हासन जिल्ह्यातील सोमपूर येथील अभिनव शांतीदेव मंदिरात जैन भिक्षूंसाठी होयसाळ शासक आणि प्रजेने दिलेल्या देणग्यांचे वर्णन करतो. [[वर्ग:होयसळ सम्राट|वीर बल्लाळ ०२]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} 8vhtqkpvk8txnna30vfv2j4q3ff9mez 0 385005 2718771 2717982 2026-10-11T05:58:09Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनली → झाली using [[Project:AWB|AWB]] 2718771 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृती | label1 = प्रदेश | data1 = [[कोकण]] | label2 = देश | data2 = [[भारत]] | label3 = राज्य | data3 = [[महाराष्ट्र]] | label4 = प्रमुख अन्नघटक | data4 = [[भात]], [[नाचणी]], कडधान्ये, [[नारळ]], [[कोकम]], [[आंबा]], फणस, काजू आणि मासे | label5 = खाद्यप्रकार | data5 = प्रादेशिक खाद्यसंस्कृती }} [[File:Malvani Thali from Konkan region of Maharashtra.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक मालवणी थाळी]] '''कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृती''' ही या प्रदेशाची भौगोलिक रचना, हवामान, शेती, समुद्राशी असलेले संबंध, स्थानिक जैवविविधता आणि सामाजिक-सांस्कृतिक परंपरा यांच्याशी निगडित आहे. अरबी समुद्रालगतच्या कोकण प्रदेशात ताजे मासे, भात, नारळ, कोकम तसेच स्थानिक फळे, भाज्या आणि विविध कृषी उत्पादने यांचा आहारात वापर आढळतो. महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीनुसार, कोकणातील खाद्यपरंपरेत समुद्रातून मिळणारे मासे तसेच नारळ आणि कोकम यांना विशेष स्थान आहे. <ref name="MTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, [https://maharashtratourism.gov.in/mr/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D/ “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”], महाराष्ट्र शासन.</ref> कोकणातील खाद्यसंस्कृती ही एकसंध आणि सर्व भागांत सारखी आढळणारी परंपरा नसून तिच्यात स्थानिक भौगोलिक आणि सामाजिक परिस्थितीनुसार विविधता दिसून येते. दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी आणि वेंगुर्ला या दोन ठिकाणांवर आधारित श्वेता घोष यांच्या अभ्यासात खाद्यपद्धती, कौटुंबिक स्मृती, स्थलांतर आणि स्थानिक ओळख यांचा परस्परसंबंध मांडला आहे. त्यामुळे पारंपरिक कोकणी खाद्यसंस्कृतीचा अभ्यास करताना स्थानिक आणि प्रादेशिक भिन्नतांचाही विचार करणे आवश्यक ठरते. <ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> या खाद्यसंस्कृतीची घडण स्थानिक उपलब्ध संसाधनांशी संबंधित आहे. भात, नाचणी आणि इतर तृणधान्ये, कडधान्ये, भाज्या, नारळ, कोकम, आंबा, फणस यांसारखी कृषी उत्पादने तसेच समुद्री अन्न हे तिचे महत्त्वाचे घटक आहेत. दक्षिण कोकणावरील अभ्यासात भात, नाचणी, मासे, नारळ, आंबा आणि स्थानिक फळे यांचा दैनंदिन जीवनातील व खाद्यस्मृतीतील संबंधही नोंदवला आहे. <ref name="GhoshKonkan"/> कोकणातील पारंपरिक आहारामध्ये केवळ तयार पदार्थांनाच महत्त्व नसून अन्न तयार करण्याच्या पद्धती, वाळवण, साठवण, ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या पदार्थांचा वापर आणि सण-समारंभांशी संबंधित खाद्यपरंपराही महत्त्वाच्या आहेत. अशा परंपरांमधून स्थानिक पर्यावरणाशी जुळवून घेतलेले अन्नज्ञान आणि घरगुती पाककौशल्य पिढ्यान्‌पिढ्या पुढे गेले आहे. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरांच्या अभ्यासात अन्न, स्मृती, कुटुंब आणि स्थलांतर यांच्यातील संबंध विशेषत्वाने दिसून येतो. <ref name="GhoshKonkan"/> आधुनिक काळात कोकणातील खाद्यसंस्कृतीमध्येही बदल झाले आहेत. स्थलांतर, बाजारपेठेचा विस्तार, बदलती जीवनशैली आणि खाद्यपदार्थांच्या उपलब्धतेतील बदल यांचा पारंपरिक आहारावर परिणाम झाला आहे. त्याच वेळी कोकणी आणि मालवणी खाद्यसंस्कृतीला पर्यटन, माध्यमे आणि खाद्यपर्यटनामुळे नव्याने सार्वजनिक ओळख मिळत आहे. त्यामुळे कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीचा अभ्यास हा केवळ जुन्या पदार्थांचा परिचय नसून बदलत्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक प्रक्रियेचा अभ्यासही ठरतो. <ref name="GhoshKonkan"/> == कोकणातील खाद्यसंस्कृतीची भौगोलिक आणि सामाजिक पार्श्वभूमी == कोकण हा अरबी समुद्र आणि सह्याद्री पर्वतरांग यांच्यामधील भौगोलिक प्रदेश आहे. महाराष्ट्रातील कोकणाचा भूभाग समुद्रकिनारा, डोंगरउतार, दऱ्या, पठारे, नद्या आणि उच्च पर्जन्यमान अशा विविध भौगोलिक घटकांनी बनलेला आहे. या भौगोलिक परिस्थितीचा येथील शेती, स्थानिक उत्पादनांची उपलब्धता आणि आहारपद्धतीवर परिणाम झाला आहे. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासानुसार, या प्रदेशाची भौगोलिक रचना आणि हवामान यांमुळे येथे भातशेती तसेच विविध बागायती पिकांची पारंपरिक पद्धती विकसित झाली.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === कोकणातील भौगोलिक परिस्थिती आणि आहार === कोकणाच्या पश्चिमेला अरबी समुद्र आणि पूर्वेला सह्याद्रीची रांग असल्यामुळे या प्रदेशाला किनारी आणि डोंगराळ अशा दोन्ही भौगोलिक वैशिष्ट्यांचा प्रभाव लाभतो. उच्च पर्जन्यमान, लाल व जांभ्या प्रकारची माती, डोंगरउतार आणि किनारी प्रदेश यांमुळे स्थानिक कृषी उत्पादनांमध्ये विविधता निर्माण झाली आहे. भात हे कोकणातील प्रमुख पीक असून नाचणी, कुळीथ, तूर आणि वाल यांसारखी पिकेही घेतली जातात. नारळ, सुपारी, आंबा, फणस, काजू आणि कोकम यांसारख्या पिकांचेही कोकणातील कृषी व्यवस्थेत महत्त्व आहे.<ref name="GSDAKonkan">Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra, [https://gsda.maharashtra.gov.in/en-kokan/ “Konkan”], महाराष्ट्र शासन.</ref> स्थानिक पिकांची उपलब्धता आणि ऋतूनुसार मिळणारे नैसर्गिक अन्नस्रोत यांचा पारंपरिक आहाराशी संबंध दिसून येतो. दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी आणि वेंगुर्ला या भागांवरील खाद्यसंस्कृतीच्या अभ्यासात भात, नाचणी, नारळ, आंबा, विविध स्थानिक फळे आणि समुद्री अन्न यांचा स्थानिक जीवनपद्धतीशी संबंध नोंदवला आहे. त्यामुळे कोकणातील पारंपरिक आहार हा स्थानिक पर्यावरणातून उपलब्ध होणाऱ्या अन्नस्रोतांशी जोडलेला असल्याचे दिसते.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === कृषी, समुद्र आणि खाद्यसंस्कृती === कोकणातील खाद्यसंस्कृतीच्या निर्मितीत शेती आणि समुद्र या दोन्ही नैसर्गिक संसाधनांची भूमिका आहे. भातशेती आणि बागायती पिकांबरोबरच समुद्र, खाड्या आणि नदीमुखांमधून मिळणारे मासे, शिंपले, कालवे आणि इतर जलजीव हे किनारी भागातील आहाराचे स्रोत राहिले आहेत. महाराष्ट्र शासनाच्या माहितीनुसार, कोकणात भात हे प्रमुख पीक असून या प्रदेशातील प्रमुख खाद्यपद्धतीमध्ये मासे आणि भात यांचा उल्लेख केला आहे.<ref name="GSDAKonkan"/> समुद्राशी असलेल्या संबंधामुळे कोकणातील काही भागांमध्ये ताज्या माशांबरोबर सुकामासा तयार करून साठवण्याची परंपराही विकसित झाली. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या नोंदींमध्ये मासे आणि भात हा पारंपरिक आहाराचा महत्त्वाचा भाग असल्याचे तसेच समुद्रातील प्रतिकूल ऋतूंमध्ये वापरासाठी सुकामासा तयार केला जात असल्याचे दिसून येते.<ref name="GhoshKonkan"/> शेती आणि समुद्र यांच्याशी संबंधित अन्नस्रोतांव्यतिरिक्त नारळ, कोकम, काजू, आंबा आणि फणस यांसारख्या स्थानिक पिकांनीही कोकणातील खाद्यपरंपरेला विशिष्ट स्वरूप दिले. कोकणातील कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात या पिकांचा पारंपरिक कृषी व्यवस्थेतील सहभाग नोंदवला आहे.<ref name="Singh2014"/> === कोकणातील प्रादेशिक खाद्यवैविध्य === ‘कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृती’ ही सर्व भागांत समान असलेली एकसंध परंपरा मानता येत नाही. कोकणातील वेगवेगळ्या भागांमध्ये भौगोलिक परिस्थिती, स्थानिक पिके, समुद्राशी असलेले संबंध, समुदायांची जीवनपद्धती, धार्मिक-सामाजिक प्रथा आणि ऐतिहासिक देवाणघेवाण यांनुसार खाद्यपद्धतींमध्ये फरक आढळतो. दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी आणि वेंगुर्ला या भागांवर आधारित अभ्यासातही स्थानिक खाद्यपद्धती, कुटुंबीय स्मृती, स्थलांतर आणि प्रादेशिक ओळख यांचे परस्परसंबंध अधोरेखित केले आहेत.<ref name="GhoshKonkan"/> या प्रादेशिक वैविध्यामुळे एखादा पदार्थ किंवा खाद्यपद्धती संपूर्ण कोकणाची सार्वत्रिक परंपरा म्हणून मांडण्यापेक्षा तिचा भौगोलिक संदर्भ स्पष्ट करणे आवश्यक ठरते. उदाहरणार्थ, किनारी भागातील मासे आणि सुकामासा यांचे महत्त्व, डोंगराळ किंवा ग्रामीण भागातील तृणधान्ये व कडधान्यांचा वापर आणि विशिष्ट जिल्ह्यांतील स्थानिक फळे किंवा भाज्यांचा उपयोग यांत भिन्नता आढळू शकते. त्यामुळे कोकणातील खाद्यसंस्कृतीचा अभ्यास हा स्थानिक संसाधने आणि प्रादेशिक सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भ यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेऊन करणे अधिक योग्य ठरते.<ref name="Singh2014"/> == पारंपरिक आहारातील प्रमुख घटक == कोकणातील पारंपरिक आहाराची रचना स्थानिक हवामान, माती, पर्जन्यमान, शेतीपद्धती आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्तीशी संबंधित आहे. भात, नाचणी व इतर तृणधान्ये, कडधान्ये, भाज्या, नारळ, कोकम, काजू, आंबा आणि फणस यांसारखी कृषी उत्पादने या आहारातील महत्त्वाचे घटक आहेत. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात या पिकांचा पारंपरिक कृषी व्यवस्थेशी असलेला संबंध नोंदवला आहे.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === भात === भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्य आणि पारंपरिक आहारातील महत्त्वाचे पीक आहे. कोकणातील भौगोलिक परिस्थिती, भरपूर पर्जन्यमान आणि भातशेतीस पोषक असलेल्या स्थानिक कृषी पद्धतींमुळे भाताला या प्रदेशाच्या अन्नव्यवस्थेत विशेष स्थान मिळाले आहे. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात भाताच्या विविध स्थानिक जाती आणि त्यांच्या लागवडीची परंपरा नोंदवली आहे.<ref name="Singh2014"/> भाताचा वापर केवळ शिजवलेल्या भातापुरता मर्यादित नसून त्यापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. तांदळाच्या पिठाचा वापर भाकरी, घावणे, आंबोळी, विविध प्रकारचे वडे आणि इतर पदार्थ तयार करण्यासाठी केला जातो. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात भात आणि भातावर आधारित पदार्थांना स्थानिक खाद्यस्मृती आणि दैनंदिन आहारात महत्त्व असल्याचे आढळते.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === नाचणी आणि इतर तृणधान्ये === नाचणी हे कोकणातील पारंपरिक तृणधान्यांपैकी एक आहे. कोकणाच्या कृषी व्यवस्थेवरील अभ्यासात नाचणीचा स्थानिक पिकांमध्ये समावेश केला असून, विशेषतः भाताबरोबर विविध तृणधान्यांची लागवड पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा भाग असल्याचे नोंदवले आहे.<ref name="Singh2014"/> नाचणीचा वापर भाकरी, पीठ आणि इतर पारंपरिक खाद्यपदार्थांसाठी केला जातो. ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात तृणधान्ये, भात, कडधान्ये आणि स्थानिक भाज्या हे आहारातील महत्त्वाचे घटक असल्याचे आढळते. तथापि, नाचणीच्या वापराचे प्रमाण प्रदेश, कुटुंब आणि ऋतूनुसार बदलू शकते.<ref name="KonkanDiet">“What shapes adolescents’ diet and physical activity habits in rural Konkan, India? Adolescents’ and caregivers’ perspectives.” ''Public Health Nutrition''.</ref> === कडधान्ये === कडधान्ये कोकणातील पारंपरिक कृषी आणि आहारव्यवस्थेचा एक भाग आहेत. कुळीथ, तूर, वाल आणि इतर कडधान्यांचा स्थानिक कृषी जैवविविधतेमध्ये समावेश आढळतो. कोकण प्रदेशातील पारंपरिक पिकांच्या अभ्यासात कडधान्यांच्या विविध प्रकारांची नोंद करण्यात आली आहे.<ref name="Singh2014"/> कडधान्यांचा वापर आमटी, उसळ, डाळी आणि इतर घरगुती पदार्थांमध्ये केला जातो. स्थानिक पिकांवर आधारित अशा खाद्यपद्धतींमध्ये उपलब्ध धान्ये आणि कडधान्यांचा परस्परपूरक वापर आढळतो. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरांवरील अभ्यासात कडधान्ये आणि स्थानिक पिकांशी संबंधित खाद्यस्मृतींचाही उल्लेख आढळतो.<ref name="GhoshKonkan"/> === भाज्या आणि पालेभाज्या === कोकणातील पारंपरिक आहारात लागवडीतील भाज्यांबरोबरच ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या पालेभाज्या आणि रानभाज्यांनाही स्थान आहे. विशेषतः पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या काही स्थानिक रानभाज्यांचा ग्रामीण भागातील आहारात वापर केला जातो. चिपळूण तालुक्यातील ओवळी आणि कुडप या गावांमध्ये केलेल्या अभ्यासात पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या वन्य खाद्य भाज्यांच्या वापराची नोंद करण्यात आली आहे.<ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> रानभाज्यांचा वापर स्थानिक वनस्पतीज्ञानाशी संबंधित आहे. रत्‍नागिरी आणि पालघर जिल्ह्यांतील पारंपरिक वनस्पतीज्ञानाच्या अभ्यासात स्थानिक समुदायांकडून विविध वनस्पतींच्या उपयोगांची नोंद करण्यात आली आहे. अशा ज्ञानाचा काही भाग खाद्यवापराशीही संबंधित आहे.<ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> === नारळ === नारळ हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती पीक असून त्याचा वापर खाद्यसंस्कृतीत विविध प्रकारे केला जातो. नारळाचा गर, दूध आणि खोबरे यांचा विविध पदार्थांमध्ये वापर केला जातो. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात नारळाचा या प्रदेशातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेतील महत्त्वाचा घटक म्हणून उल्लेख आहे.<ref name="Singh2014"/> नारळाच्या वापरामुळे कोकणातील अनेक पदार्थांना विशिष्ट चव आणि स्वरूप प्राप्त होते. महाराष्ट्राच्या खाद्यसंस्कृतीविषयीच्या अधिकृत माहितीतही कोकणातील खाद्यपरंपरेत नारळाला महत्त्वाचे स्थान असल्याचे नमूद केले आहे.<ref name="MTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, [https://maharashtratourism.gov.in/mr/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D/ “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”], महाराष्ट्र शासन.</ref> === कोकम === कोकम हे कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण फळपीक असून ''Garcinia indica'' या वनस्पतीचे फळ म्हणून त्याचा उल्लेख केला जातो. कोकमाचा वापर आंबटपणा आणण्यासाठी, तसेच विविध पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि पेयांमध्ये केला जातो. कोकणातील कोकमाच्या लागवड, पारंपरिक उपयोग आणि मूल्यवर्धित उत्पादनांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात कोकमाला या प्रदेशाच्या खाद्य आणि कृषी परंपरेशी जोडले आहे.<ref name="Rane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> कोकमाच्या सालीपासून आमसूल तयार केले जाते. त्याचा वापर आंबटपणा आणण्यासाठी विविध पदार्थांमध्ये केला जातो. कोकमापासून सरबत आणि इतर मूल्यवर्धित उत्पादनेही तयार केली जातात. भारतीय मसाला पिकांवरील ICAR–Indian Institute of Spices Researchच्या माहितीत कोकमाचे पारंपरिक खाद्यवापर आणि त्यापासून तयार होणाऱ्या उत्पादनांचा उल्लेख आहे.<ref name="IISRKokum">ICAR–Indian Institute of Spices Research, [https://spices.res.in/products/spices/kokum.html “Kokum, Garcinia indica Choisy”], Indian Council of Agricultural Research.</ref> === काजू === काजू हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती पीक असून विसाव्या शतकात त्याची लागवड या प्रदेशातील कृषी अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग झाली. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात काजूचा स्थानिक बागायती पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.<ref name="Singh2014"/> काजूच्या बोंडाचा आणि बियांचा विविध प्रकारे उपयोग केला जातो. काजूबीपासून मिळणाऱ्या गराचा खाद्यपदार्थ म्हणून वापर होतो, तर काजूबोंडापासूनही काही स्थानिक प्रक्रिया उत्पादने तयार केली जातात. काजूच्या लागवडीमुळे स्थानिक कृषी उत्पादन, प्रक्रिया आणि बाजारपेठ यांच्यातील संबंध वाढले आहेत.<ref name="Singh2014"/> === आंबा, फणस आणि इतर फळे === आंबा आणि फणस ही कोकणातील प्रमुख फळपिकांपैकी आहेत. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात आंबा आणि फणस यांचा पारंपरिक बागायती व्यवस्थेतील महत्त्वाच्या पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे. कोकणातील स्थानिक आहारामध्ये या फळांचा ताजा वापर करण्याबरोबरच त्यांच्यापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार करण्याची पद्धतही आढळते.<ref name="Singh2014"/> फणसापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. त्यामध्ये पिकलेल्या फणसाचा थेट आहारातील वापर तसेच फणसाच्या गरापासून तयार केले जाणारे पदार्थ यांचा समावेश होतो. कोकणातील पारंपरिक फणसाच्या खाद्यपदार्थांवर केलेल्या अभ्यासात ‘सांदण’ हा फणसापासून तयार होणारा पारंपरिक पदार्थ म्हणून नोंदवला असून त्याच्या पाककृती आणि घटकांमध्ये स्थानिक पातळीवर विविधता आढळते.<ref name="Gokhale2017">Gokhale, Mahesh Vijay. “Preparation and Ingredient Diversity in ‘Sandan’: A Traditional Jackfruit Sweet Dish of Konkan Region of Maharashtra.” ''World Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences'', 6(12), 2017.</ref> आंबा, फणस आणि इतर हंगामी फळांचा वापर ऋतूनुसार बदलतो. ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात आंबा आणि फणसाच्या हंगामाचा स्थानिक आहारावर होणारा परिणाम तसेच ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या विविध खाद्यपदार्थांचा वापर नोंदवला आहे.<ref name="KonkanDiet"/> == पारंपरिक आहारातील प्रमुख घटक == कोकणातील पारंपरिक आहाराची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, पर्जन्यमान, शेती, बागायती पिके, समुद्र आणि स्थानिक जैवविविधता यांच्याशी संबंधित आहे. भात, नाचणी आणि इतर तृणधान्ये, कडधान्ये, भाज्या, नारळ, कोकम, काजू, आंबा आणि फणस यांसारखी पिके कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा भाग आहेत. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात या पिकांच्या लागवडीबरोबरच स्थानिक अन्नव्यवस्थेशी त्यांचा संबंध नोंदवला आहे.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === भात === भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्यांपैकी एक आहे. कोकणातील पर्जन्यमान, भौगोलिक परिस्थिती आणि पारंपरिक कृषी पद्धती यांमुळे भातशेतीला या प्रदेशात महत्त्व प्राप्त झाले आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात भाताच्या विविध स्थानिक जाती आणि त्यांच्या लागवडीची परंपरा नोंदवण्यात आली आहे.<ref name="Singh2014"/> भाताचा वापर शिजवलेल्या भाताबरोबरच तांदळाचे पीठ किंवा तांदूळ वापरून तयार होणाऱ्या विविध पारंपरिक पदार्थांमध्ये केला जातो. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासात भात आणि भातावर आधारित पदार्थांचा स्थानिक खाद्यजीवनाशी संबंध नोंदवला आहे.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === नाचणी आणि इतर तृणधान्ये === नाचणी हे कोकणातील पारंपरिक तृणधान्यांपैकी एक आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात नाचणीचा स्थानिक पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे. भाताबरोबर नाचणी आणि इतर तृणधान्यांची लागवड ही कोकणातील पारंपरिक कृषी विविधतेचा भाग असल्याचे या अभ्यासातून दिसून येते.<ref name="Singh2014"/> ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात भात, तृणधान्ये, कडधान्ये आणि स्थानिक भाज्या हे आहारातील घटक असल्याचे नोंदवण्यात आले आहे. मात्र या घटकांचा वापर सर्व भागांत किंवा सर्व कुटुंबांत समान प्रमाणात होतो असे मानता येत नाही.<ref name="KonkanDiet">“What shapes adolescents’ diet and physical activity habits in rural Konkan, India? Adolescents’ and caregivers’ perspectives.” ''Public Health Nutrition''.</ref> === कडधान्ये === कडधान्ये कोकणातील पारंपरिक कृषी आणि आहारव्यवस्थेतील महत्त्वाचा घटक आहेत. कुळीथ, तूर, वाल आणि इतर कडधान्यांचा कोकणातील पारंपरिक कृषी जैवविविधतेमध्ये समावेश आढळतो.<ref name="Singh2014"/> कडधान्यांचा वापर विविध घरगुती खाद्यपदार्थांमध्ये केला जातो. ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात कडधान्ये ही स्थानिक आहारातील अन्नघटकांपैकी असल्याचे नोंदवले आहे.<ref name="KonkanDiet"/> === भाज्या आणि पालेभाज्या === कोकणातील पारंपरिक आहारात लागवडीतील भाज्यांबरोबरच ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या पालेभाज्या आणि रानभाज्यांनाही स्थान आहे. विशेषतः पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या काही वन्य खाद्य वनस्पतींचा ग्रामीण भागातील आहारात वापर केला जातो. चिपळूण तालुक्यातील ओवळी आणि कुडप या गावांमध्ये केलेल्या अभ्यासात पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या वन्य खाद्य भाज्यांच्या वापराची नोंद करण्यात आली आहे.<ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> रत्‍नागिरी आणि पालघर जिल्ह्यांतील पारंपरिक वनस्पतीज्ञानाच्या अभ्यासात स्थानिक समुदायांकडून विविध वनस्पतींच्या उपयोगांची नोंद करण्यात आली आहे. या पारंपरिक वनस्पतीज्ञानाचा काही भाग खाद्यवापराशी संबंधित आहे.<ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> === नारळ === नारळ हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती पीक आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात नारळाचा पारंपरिक कृषी व्यवस्थेतील महत्त्वाचा घटक म्हणून उल्लेख करण्यात आला आहे.<ref name="Singh2014"/> नारळाचा गर, खोबरे आणि नारळाचे दूध यांचा विविध खाद्यपदार्थांमध्ये वापर केला जातो. महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीतही कोकणातील खाद्यपरंपरेत नारळाला महत्त्वाचे स्थान असल्याचे नमूद केले आहे.<ref name="MTourismFood"/> === कोकम === कोकम हे कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण फळपीक आहे. ''Garcinia indica'' या वनस्पतीचे फळ असलेल्या कोकमाचा पारंपरिक खाद्यपदार्थ, पेये आणि प्रक्रिया केलेल्या उत्पादनांमध्ये उपयोग केला जातो. कोकणातील कोकमाच्या लागवड आणि उपयोगांवरील अभ्यासात त्याचा स्थानिक खाद्यसंस्कृतीशी तसेच कृषी अर्थव्यवस्थेशी संबंध स्पष्ट केला आहे.<ref name="Rane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> कोकमाच्या सालीपासून आमसूल तयार केले जाते. त्याचा वापर विविध खाद्यपदार्थांमध्ये आंबटपणा आणण्यासाठी केला जातो. कोकमापासून सरबत आणि इतर प्रक्रिया केलेली उत्पादनेही तयार होतात. ICAR–Indian Institute of Spices Researchने कोकमाच्या विविध उपयोगांची नोंद केली आहे.<ref name="IISRKokum">ICAR–Indian Institute of Spices Research, [https://spices.res.in/products/spices/kokum.html “Kokum, Garcinia indica Choisy”], Indian Council of Agricultural Research.</ref> === काजू === काजू हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती पीक आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात काजूचा स्थानिक बागायती पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.<ref name="Singh2014"/> काजूच्या बियांचा गर खाद्यपदार्थ म्हणून वापरला जातो. काजूची लागवड आणि त्यावर आधारित प्रक्रिया यांचा कोकणातील कृषी उत्पादन आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेशी संबंध आहे.<ref name="Singh2014"/> === आंबा, फणस आणि इतर फळे === आंबा आणि फणस ही कोकणातील प्रमुख फळपिकांपैकी आहेत. कोकणातील कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात आंबा आणि फणस यांचा पारंपरिक बागायती व्यवस्थेतील महत्त्वाच्या पिकांमध्ये समावेश केला आहे.<ref name="Singh2014"/> फणसाचा ताजा वापर करण्याबरोबरच त्यापासून विविध पारंपरिक खाद्यपदार्थ तयार केले जातात. कोकणातील फणसाच्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांवरील अभ्यासात ‘सांदण’ हा फणसावर आधारित पारंपरिक पदार्थ म्हणून नोंदवला असून त्याच्या घटकांमध्ये आणि तयार करण्याच्या पद्धतीत स्थानिक विविधता आढळते.<ref name="Gokhale2017">Gokhale, Mahesh Vijay. “Preparation and Ingredient Diversity in ‘Sandan’: A Traditional Jackfruit Sweet Dish of Konkan Region of Maharashtra.” ''World Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences'', 6(12), 2017.</ref> ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात आंबा आणि फणसाच्या हंगामाचा स्थानिक आहारावर परिणाम होत असल्याचे तसेच ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या फळांचा आहारात समावेश होत असल्याचे नोंदवले आहे.<ref name="KonkanDiet"/> == कोकणातील पारंपरिक मत्स्याहार == कोकणातील खाद्यसंस्कृतीमध्ये समुद्र, खाड्या, नदीमुखे आणि किनारी जलस्रोतांमधून मिळणाऱ्या जलजीवांना महत्त्वाचे स्थान आहे. किनारी भागातील पारंपरिक आहारात विविध प्रकारचे मासे, सुकामासा, शिंपले, कालवे आणि इतर जलजीव यांचा वापर आढळतो. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासात मासे आणि भात यांचा स्थानिक आहाराशी असलेला संबंध तसेच मासेमारीशी जोडलेल्या खाद्यपरंपरांचा उल्लेख आढळतो.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === ताजे मासे === कोकणातील किनारी भागांमध्ये ताजे मासे हे पारंपरिक आहारातील महत्त्वाचे अन्नस्रोत आहेत. समुद्र, खाड्या आणि नदीमुखांमधून मिळणाऱ्या विविध माशांचा स्थानिक पातळीवर आहारासाठी उपयोग केला जातो. महाराष्ट्र शासनाच्या माहितीत कोकणातील खाद्यपद्धतीमध्ये मासे आणि भात यांचा विशेष संबंध नमूद केला आहे.<ref name="GSDAKonkan">Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra, [https://gsda.maharashtra.gov.in/en-kokan/ “Konkan”], महाराष्ट्र शासन.</ref> माशांच्या उपलब्धतेनुसार आणि स्थानिक पद्धतीनुसार त्यांच्या पाककृतींमध्येही विविधता आढळते. दक्षिण कोकणातील खाद्यसंस्कृतीच्या नोंदींमध्ये ताज्या माशांचा दैनंदिन आहारातील वापर आणि त्यांच्याशी संबंधित स्थानिक खाद्यस्मृतींचा उल्लेख आढळतो.<ref name="GhoshKonkan"/> मासेमारी ही केवळ अन्नपुरवठ्याशी संबंधित नसून किनारी समाजांच्या उपजीविकेशीही जोडलेली आहे. त्यामुळे ताज्या माशांचा आहारातील वापर हा स्थानिक मत्स्यव्यवसाय आणि किनारी जीवनपद्धतीशी संबंधित आहे.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === सुकामासे === ताज्या माशांबरोबरच मासे वाळवून साठवण्याची परंपरा कोकणातील किनारी भागांत आढळते. मासे वाळवण्यामुळे त्यांचे दीर्घकाळ जतन करता येते आणि ताजे मासे उपलब्ध नसलेल्या काळात त्यांचा उपयोग करता येतो. महाराष्ट्र किनाऱ्यावरील सुकवलेल्या किंवा प्रक्रिया केलेल्या माशांच्या गुणवत्तेवरील अभ्यासात कोकण किनाऱ्यावरील विविध ठिकाणी पारंपरिक पद्धतीने मासे वाळवून जतन करण्याची पद्धत नोंदवण्यात आली आहे.<ref name="Joseph1988">Joseph, K. George; Muraleedharan, V.; Unnikrishnan Nair, T. S.; Kalaimani, N. “Quality of Cured Fish from the Maharashtra Coast.” ''Fishery Technology'', 25(2), 1988.</ref> दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेमध्ये सुकामासा हा स्थानिक खाद्यपद्धतीचा भाग असल्याचेही नोंदवले आहे. मासे वाळवण्याची पद्धत ही स्थानिक हवामान, उपलब्ध मासळी आणि पारंपरिक अन्नसाठवण तंत्राशी संबंधित आहे.<ref name="GhoshKonkan"/> मासे वाळवणे ही केवळ अन्न टिकवण्याची प्रक्रिया नसून किनारी भागातील पारंपरिक अन्नज्ञानाचा एक भाग आहे. मासे प्रक्रिया आणि साठवणुकीशी संबंधित पारंपरिक पद्धतींमध्ये स्थानिक अनुभव आणि उपलब्ध नैसर्गिक परिस्थितीचा उपयोग केला जातो.<ref name="Joseph1988"/> === शिंपले, कालवे आणि इतर जलजीव === कोकणातील काही किनारी भागांमध्ये मास्यांबरोबर शिंपले, कालवे आणि इतर खाद्य जलजीव यांचाही आहारासाठी उपयोग केला जातो. विशेषतः खाड्या, नदीमुखे आणि किनारी उथळ जलक्षेत्रे ही अशा जलजीवांच्या संकलनाची ठिकाणे आहेत. दक्षिण कोकण किनाऱ्यावरील बिव्हाल्व्ह मत्स्यसंपत्तीच्या व्यवस्थापनावरील अभ्यासात स्थानिक समुदायांकडून शिंपले आणि कालवे यांसारख्या जलजीवांचे संकलन व व्यवस्थापन करण्याचे पारंपरिक ज्ञान नोंदवले आहे.<ref name="Gangan2013">Gangan, S. S.; Metar, S. Y.; Nirmale, V. H.; Chogale, N. D.; Balange, A. K.; Bhalekar, M. S.; Pai, R. “Indigenous Knowledge in the Management of Bivalve Fishery of South Konkan Coast of Maharashtra, India.” ''Indian Journal of Traditional Knowledge'', 12(1), 2013, pp. 72–79.</ref> रत्‍नागिरीतील भाट्ये नदीमुखावरील अभ्यासात खाद्य बिव्हाल्व्हच्या पारंपरिक संकलनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पद्धती आणि साधनांची नोंद करण्यात आली आहे. या अभ्यासातून खाडी व नदीमुखाशी संबंधित स्थानिक मत्स्यसंकलनाचे ज्ञान आणि त्याचा खाद्यवापराशी असलेला संबंध स्पष्ट होतो.<ref name="Lagade2018">Lagade, Vishwajeet; Muley, E. V. “Traditional Fishing Methods and Gears Utilized in Edible Bivalve Fishery at Bhatye Estuary, Ratnagiri, M.S.” ''Indian Journal of Geo-Marine Sciences'', 47(8), 2018, pp. 1672–1678.</ref> दक्षिण कोकणातील बिव्हाल्व्ह मत्स्यव्यवस्थापनाच्या अभ्यासात स्थानिक महिलांचा आणि समुदायांच्या पारंपरिक ज्ञानाचा सहभागही नोंदवला आहे. भरती-ओहोटी, ऋतू, जलजीवांची उपलब्धता आणि संकलनाच्या पद्धती यांचे ज्ञान स्थानिक खाद्यसंसाधनांच्या वापराशी जोडलेले आहे.<ref name="Gangan2013"/> == पारंपरिक भाकरी आणि भाताचे पदार्थ == कोकणातील पारंपरिक आहारात भात आणि तृणधान्यांपासून तयार होणाऱ्या भाकरी तसेच तांदूळ किंवा तांदळाच्या पिठावर आधारित पदार्थांना स्थान आहे. या पदार्थांचा वापर स्थानिक उपलब्ध धान्ये, ऋतू आणि कुटुंबाच्या खाद्यपरंपरेनुसार बदलतो. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात भात, नाचणी आणि वरीसह विविध धान्यांची नोंद करण्यात आली आहे.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === तांदळाची भाकरी === तांदळाची भाकरी ही तांदळाच्या पिठापासून तयार केली जाणारी भाकरी असून महाराष्ट्रातील विविध भागांत तिच्या स्थानिक प्रकारांचा आहारात वापर आढळतो. कोकणातील भातकेंद्रित कृषी व्यवस्थेमुळे तांदळापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार करण्याची परंपरा विकसित झाली आहे. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासात भात आणि तांदळावर आधारित पदार्थांचा स्थानिक खाद्यजीवनाशी संबंध नोंदवला आहे.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> तांदळाच्या पिठाची भाकरी तयार करताना पीठ आणि पाण्याचे मिश्रण करून मळलेले पीठ तयार केले जाते आणि ते थापून किंवा लाटून भाजले जाते. मात्र तिच्या तयारीच्या पद्धतीत स्थानिक घरगुती परंपरेनुसार फरक आढळू शकतो. === नाचणीची भाकरी === नाचणी ही कोकणातील पारंपरिक तृणधान्यांपैकी एक असून तिची लागवड स्थानिक कृषी व्यवस्थेचा भाग आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात नाचणीचा पारंपरिक पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.<ref name="Singh2014"/> नाचणीच्या पिठापासून भाकरी तयार केली जाते. ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात तृणधान्ये आणि स्थानिक धान्यांचा आहारातील वापर नोंदवला आहे. नाचणीच्या भाकरीचा वापर मात्र संपूर्ण कोकणात समान प्रमाणात होतो असे मानता येत नाही; तो स्थानिक खाद्यपरंपरा आणि उपलब्धतेनुसार बदलू शकतो.<ref name="KonkanDiet">“What shapes adolescents’ diet and physical activity habits in rural Konkan, India? Adolescents’ and caregivers’ perspectives.” ''Public Health Nutrition''.</ref> === वरीची भाकरी === वरी हे पारंपरिक तृणधान्य असून महाराष्ट्रातील काही धार्मिक आणि सांस्कृतिक आहारपरंपरांमध्ये त्याचा वापर केला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील सांस्कृतिक चालीरीती आणि पारंपरिक बियाण्यांवरील नोंदीमध्ये विशिष्ट धार्मिक-सांस्कृतिक प्रथांच्या संदर्भात वरीच्या भाकरीचा उल्लेख आढळतो.<ref name="ESakalRatnagiri">eSakal. “रत्नागिरीतील सांस्कृतिक चालीरीती आणि आदिम बियाणी.” 2025.</ref> वरीची भाकरी हा उल्लेख **रत्‍नागिरीतील विशिष्ट सांस्कृतिक संदर्भापुरता** पाहणे अधिक योग्य आहे. उपलब्ध पुराव्यावरून ती संपूर्ण कोकणातील सर्व समाजांची किंवा सर्व भागांची सार्वत्रिक पारंपरिक भाकरी आहे असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="ESakalRatnagiri"/> === भाताचे विविध पदार्थ === भात हा कोकणातील प्रमुख अन्नघटक असल्यामुळे तांदळापासून विविध प्रकारचे पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. आंबोळी, घावणे, विविध प्रकारचे वडे, उकडीचे पदार्थ आणि इतर तांदळावर आधारित पदार्थ हे स्थानिक खाद्यपरंपरेतील उदाहरणे आहेत. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात भात आणि त्यावर आधारित पदार्थांचा स्थानिक खाद्यस्मृतीशी संबंध नोंदवला आहे.<ref name="GhoshKonkan"/> तांदळापासून तयार होणाऱ्या पदार्थांमध्ये स्थानिक पातळीवर घटक, आंबवण्याची पद्धत, आकार आणि पाककृती यांत फरक आढळू शकतो. महाराष्ट्रातील पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि खाद्यपरंपरांच्या अभ्यासात तांदूळ हा विविध पदार्थांच्या निर्मितीतील महत्त्वाचा स्थानिक अन्नघटक म्हणून दिसून येतो.<ref name="Annapure2020">Annapure, Uday S.; Ghanate, Aarti S.; Halde, Prabodh Shirish. “Ethnic Fermented Foods and Beverages of Maharashtra.” In: ''Ethnic Fermented Foods and Beverages of India: Science History and Culture'', 2020, pp. 305–348.</ref> तांदळावर आधारित पदार्थांचे प्रकार आणि त्यांचा वापर प्रदेश, ऋतू, सण आणि कुटुंबाच्या परंपरेनुसार बदलू शकतो. त्यामुळे या पदार्थांकडे केवळ अन्न म्हणून न पाहता स्थानिक कृषी उत्पादन, पाकपद्धती आणि सामाजिक-सांस्कृतिक परंपरांशी जोडलेल्या खाद्यप्रथांच्या रूपात पाहता येते.<ref name="GhoshKonkan"/> == कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थ == कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थांची रचना स्थानिक पिके, उपलब्ध अन्नस्रोत, ऋतू, स्थानिक पाकपद्धती आणि सामाजिक-सांस्कृतिक परंपरांशी संबंधित आहे. भात आणि तांदळाचे पदार्थ, नारळ, कोकम, विविध कडधान्ये, फळे आणि स्थानिक उपलब्ध घटक यांपासून विविध खाद्यपदार्थ तयार केले जातात. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात स्थानिक पदार्थांचा संबंध कुटुंबीय स्मृती, स्थानिक उपलब्धता आणि बदलत्या जीवनपद्धतीशी जोडलेला आढळतो.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === आंबोळी === आंबोळी हा तांदूळ किंवा तांदळाच्या पिठावर आधारित पारंपरिक पदार्थ असून कोकणातील विविध भागांत त्याच्या स्थानिक प्रकारांचा उल्लेख आढळतो. आंबोळी तयार करण्यासाठी तांदूळ किंवा तांदळाचे पीठ वापरले जाते आणि काही प्रकारांमध्ये मिश्रण आंबवून त्यापासून पदार्थ तयार केला जातो. महाराष्ट्रातील पारंपरिक आंबवलेल्या खाद्यपदार्थांच्या अभ्यासात आंबोळीचा उल्लेख महाराष्ट्रातील पारंपरिक आंबवलेल्या पदार्थांपैकी एक म्हणून करण्यात आला आहे.<ref name="Annapure2020">Annapure, Uday S.; Ghanate, Aarti S.; Halde, Prabodh Shirish. “Ethnic Fermented Foods and Beverages of Maharashtra.” In: ''Ethnic Fermented Foods and Beverages of India: Science History and Culture'', 2020, pp. 305–348.</ref> आंबोळीच्या प्रकारांमध्ये स्थानिक पातळीवर घटक आणि तयार करण्याच्या पद्धतीत फरक आढळतो. कोकणातील आंबोळीविषयीच्या नोंदींमध्ये रत्‍नागिरी, रायगड आणि सिंधुदुर्ग परिसरात तिच्या विविध प्रकारांचा उल्लेख केला आहे. काही ठिकाणी आंबोळीचा संबंध विशिष्ट सण किंवा स्थानिक खाद्यपरंपरांशी जोडला जातो.<ref name="MaharashtraTimesKonkan">महाराष्ट्र टाइम्स. “कोकणातील स्वादिष्ट खाद्यपदार्थ.”</ref> === तांदळाचे वडे === तांदळाचे वडे हा तांदूळ किंवा तांदळाच्या पिठापासून तयार केला जाणारा पारंपरिक पदार्थ आहे. कोकणातील काही भागांत तांदळाचे वडे घरगुती खाद्यपदार्थ तसेच धार्मिक किंवा सामाजिक प्रसंगांशी संबंधित खाद्यपरंपरेचा भाग असल्याचे आढळते. सिंधुदुर्गातील आंगणेवाडी यात्रेशी संबंधित नोंदींमध्ये पारंपरिक तांदळाच्या वड्यांचा उल्लेख आढळतो.<ref name="AnganewadiVade">नवराष्ट्र. “आंगणेवाडी यात्रेतील पारंपरिक तांदळाचे वडे.”</ref> तांदळाचे वडे तयार करण्याची पद्धत आणि त्यामध्ये वापरले जाणारे घटक स्थानिक घरगुती परंपरेनुसार बदलू शकतात. त्यामुळे तांदळाच्या वड्यांचे एकच प्रमाणित स्वरूप संपूर्ण कोकणासाठी निश्चित करता येत नाही. === घावणे === घावणे हा तांदळाच्या पिठापासून तयार केला जाणारा पारंपरिक पदार्थ असून कोकणातील खाद्यपरंपरेत त्याचा उल्लेख आढळतो. तांदळाच्या पिठाचे पातळ मिश्रण तयार करून ते तव्यावर पसरवून शिजवण्याची पद्धत काही स्थानिक प्रकारांमध्ये वापरली जाते. कोकणातील पारंपरिक पदार्थांच्या नोंदींमध्ये घावण्याचा समावेश केला आहे.<ref name="MaharashtraTimesKonkan"/> दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात भात आणि तांदळावर आधारित पदार्थांचा स्थानिक खाद्यजीवनाशी संबंध नोंदवला आहे. घावणे, आंबोळी यांसारख्या पदार्थांचे स्वरूप आणि वापर स्थानिक कुटुंबीय परंपरा आणि प्रदेशानुसार बदलू शकतो.<ref name="GhoshKonkan"/> === सोलकढी === सोलकढी हा कोकम आणि नारळाच्या दुधावर आधारित पारंपरिक पेय/पदार्थ असून कोकण आणि महाराष्ट्राच्या किनारी खाद्यपरंपरेशी त्याचा संबंध आहे. कोकमाचा वापर पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि पेयांमध्ये केला जातो; नारळ हा देखील कोकणातील खाद्यसंस्कृतीतील महत्त्वाचा घटक आहे.<ref name="Rane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> सोलकढीच्या तयार करण्याच्या पद्धतीत स्थानिक फरक आढळतात. कोकम आणि नारळ यांसारख्या स्थानिक घटकांचा एकत्रित वापर ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. कोकणातील खाद्यसंस्कृतीविषयीच्या महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीतही कोकम आणि नारळावर आधारित खाद्यपरंपरांचा उल्लेख केला आहे.<ref name="MTourismFood"/> === उकडीचे पदार्थ === उकडणे किंवा वाफवणे ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक पाकपद्धतींपैकी एक आहे. कोकणातील भातप्रधान आहारामुळे तांदूळ किंवा तांदळाच्या पिठापासून तयार केलेल्या काही पदार्थांमध्ये उकडण्याची किंवा वाफवण्याची पद्धत वापरली जाते. महाराष्ट्रातील पारंपरिक खाद्यपदार्थांच्या अभ्यासात उकडलेल्या आणि आंबवलेल्या पदार्थांच्या विविध प्रकारांची नोंद आढळते.<ref name="Annapure2020"/> उकडीच्या पदार्थांचे स्वरूप आणि वापर स्थानिक परंपरा, ऋतू आणि सणांनुसार बदलू शकते. त्यामुळे ‘उकडीचे पदार्थ’ हा एकच विशिष्ट पदार्थ नसून उकडणे किंवा वाफवणे या पाकपद्धतीने तयार होणाऱ्या विविध पारंपरिक पदार्थांचा व्यापक प्रकार म्हणून पाहता येतो. === फणसाचे पदार्थ === फणस हे कोकणातील महत्त्वाचे फळपीक असून त्याचा ताजा वापर करण्याबरोबरच त्यापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. कोकणातील फणसाच्या खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासात फणसापासून तयार होणाऱ्या पदार्थांमध्ये स्थानिक घटक आणि पाकपद्धतीनुसार विविधता असल्याचे नोंदवले आहे.<ref name="Gokhale2017">Gokhale, Mahesh Vijay. “Preparation and Ingredient Diversity in ‘Sandan’: A Traditional Jackfruit Sweet Dish of Konkan Region of Maharashtra.” ''World Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences'', 6(12), 2017.</ref> ‘सांदण’ हा फणसापासून तयार होणारा पारंपरिक गोड पदार्थ असून कोकणातील विविध भागांमध्ये त्याच्या तयार करण्याच्या पद्धतीत आणि वापरल्या जाणाऱ्या घटकांमध्ये फरक आढळतो. या संदर्भातील अभ्यासात सिंधुदुर्ग, रत्‍नागिरी, रायगड आणि कोकणातील इतर भागांतील पाकपरंपरांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Gokhale2017"/> फणसाच्या गराचा वापर इतर पारंपरिक पदार्थांमध्येही केला जातो. फणसाचे उत्पादन हंगामी असल्यामुळे त्याचा ताजा वापर तसेच त्यावर प्रक्रिया करून अधिक काळ उपयोग करण्याच्या पद्धती कोकणातील अन्नपरंपरेशी संबंधित आहेत.<ref name="FoodIndustryVishwakosh">महाराष्ट्र विश्वकोश निर्मिती मंडळ. “खाद्यपदार्थ उद्योग.” ''मराठी विश्वकोश''.</ref> == पारंपरिक स्वयंपाकपद्धती आणि खाद्यतंत्र == === दळणे, कांडणे आणि भाजणे === कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीमध्ये धान्य, कडधान्ये, मसाले आणि काही वनस्पतीजन्य पदार्थांवर घरगुती पातळीवर प्रक्रिया करण्याच्या पद्धतींना महत्त्व होते. भातासाठी धान्याची कांडणी, तसेच विविध धान्ये आणि कडधान्ये दळून त्यांचे पीठ तयार करणे, ही अन्नप्रक्रियेची महत्त्वाची कामे होती. अशा प्रक्रियांमुळे स्थानिक पिकांचा दैनंदिन आहारात विविध प्रकारे उपयोग करता येत असे. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> धान्ये, कडधान्ये किंवा काही मसाले भाजून घेण्याची पद्धतही पारंपरिक स्वयंपाकात वापरली जात असे. भाजण्यामुळे पदार्थांच्या चवीत आणि सुगंधात बदल होतो आणि त्यानंतर त्यांचा विविध पाककृतींमध्ये उपयोग करता येतो. महाराष्ट्राच्या पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत धान्ये, कडधान्ये आणि मसाल्यांच्या अशा प्राथमिक प्रक्रियांना घरगुती अन्ननिर्मितीशी जोडलेले स्थान आहे. <ref name="MaharashtraTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”, महाराष्ट्र शासन.</ref> === उकडणे, वाफवणे आणि तळणे === कोकणातील पारंपरिक पाककृतींमध्ये उकडणे, वाफवणे आणि तळणे या स्वयंपाकपद्धतींचा वापर आढळतो. तांदूळ, नाचणी आणि इतर स्थानिक धान्यांपासून तयार केलेले पदार्थ उकडून किंवा वाफवून करण्याची परंपरा विविध भागांत आढळते. उकडीचे पदार्थ आणि वाफवलेले पदार्थ हे या पाकपरंपरेतील महत्त्वाचे प्रकार मानले जातात. <ref name="Annapure2020"/> तळण्याच्या पद्धतीत तांदूळ, कडधान्ये, भाज्या किंवा इतर स्थानिक घटकांपासून तयार केलेल्या मिश्रणाचा वापर केला जातो. कोकणातील तांदळाचे वडे यांसारख्या पदार्थांमध्ये तळण्याची पद्धत दिसून येते. विविध सण, उत्सव आणि स्थानिक खाद्यपरंपरांमध्ये अशा तळलेल्या पदार्थांना स्थान मिळाले आहे. <ref name="RiceVadaLoksatta">लोकसत्ता, “तांदळाचे वडे”, पाककृती विभाग.</ref> उकडणे आणि वाफवणे या पद्धतींमध्ये पदार्थातील घटकांचे स्वरूप आणि ओलावा टिकवून ठेवण्यास मदत होते, तर तळण्यामुळे पदार्थाची रचना आणि चव वेगळी होते. त्यामुळे एकाच स्थानिक धान्यापासून किंवा कच्च्या पदार्थापासून स्वयंपाकाच्या पद्धतीनुसार विविध खाद्यपदार्थ तयार करण्याची शक्यता पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत निर्माण झाली. <ref name="MaharashtraTourismFood"/> === मसाले आणि पारंपरिक चवपद्धती === कोकणातील पारंपरिक स्वयंपाकात नारळ, कोकम आणि विविध मसाल्यांचा वापर महत्त्वाचा आहे. विशेषतः नारळाचा उपयोग पदार्थांना चव आणि पोत देण्यासाठी केला जातो, तर कोकमाचा उपयोग आंबटपणा आणण्यासाठी तसेच विविध पेय व खाद्यपदार्थांमध्ये केला जातो. कोकम हे कोकणाशी विशेषतः संबंधित असलेले स्थानिक उत्पादन असून त्याचा खाद्यपदार्थांमध्ये पारंपरिक वापर आढळतो. <ref name="KokumRane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> नारळ आणि कोकम यांच्यासह स्थानिक मसाले, वनस्पतीजन्य घटक आणि उपलब्ध कृषीउत्पादनांचा वापर करून पदार्थांची चव ठरवली जात असे. त्यामुळे कोकणातील खाद्यपरंपरेत स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, उपलब्ध कच्चा माल आणि पारंपरिक पाककौशल्य यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. <ref name="MaharashtraTourismFood"/> कोकणातील खाद्यपदार्थांमध्ये आंबट, तिखट, खारट आणि नारळाच्या स्निग्धतेचा समतोल साधणाऱ्या चवपद्धती आढळतात. सोलकढीसारख्या पदार्थांमध्ये कोकम आणि नारळाचा वापर या चवपरंपरेचे उदाहरण मानता येते. कोकमाच्या वापरामुळे खाद्यपदार्थांना विशिष्ट आंबट चव मिळते आणि नारळामुळे त्याला वेगळी चव व पोत प्राप्त होतो. <ref name="ICARKokum">ICAR–Indian Institute of Spices Research, “Kokum, Garcinia indica Choisy.”</ref> पारंपरिक चवपद्धती ही केवळ मसाल्यांच्या वापरापुरती मर्यादित नसून स्थानिक उपलब्धता, ऋतू, अन्नपदार्थाचा प्रकार आणि घरगुती पाकपरंपरा यांच्याशी जोडलेली होती. त्यामुळे कोकणातील विविध भागांमध्ये समान कच्च्या पदार्थांचा वापर होत असला तरी त्यापासून तयार होणाऱ्या पदार्थांच्या चवीत आणि कृतीत प्रादेशिक फरक दिसून येतो. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> == वाळवण आणि अन्नसाठवण परंपरा == कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीमध्ये वर्षभर उपलब्ध नसणाऱ्या अन्नघटकांचा पुढील काळासाठी उपयोग करता यावा यासाठी वाळवण, लोणची, मुरंबे आणि इतर साठवण पद्धती विकसित झाल्या. विशेषतः मासे, भाज्या, फळे आणि काही मसालेदार पदार्थांचे ऋतूनुसार प्रक्रिया करून जतन करणे ही घरगुती खाद्यपरंपरेचा एक भाग होती. <ref name="MaharashtraTimesWalan">महाराष्ट्र टाइम्स, “वाळवणः अडीनडीची साठवण”, 2014.</ref> === मासे वाळवणे === कोकण किनारपट्टीवर मत्स्यव्यवसायाला असलेल्या महत्त्वामुळे माशांच्या साठवणीसाठी वाळवण्याची पद्धत पारंपरिकरीत्या वापरली जात असे. ताज्या माशांची उपलब्धता कमी असलेल्या काळात उपयोग करता यावा म्हणून मासे स्वच्छ करून त्यांच्यावर मीठ लावून वाळवण्याची पद्धत आढळते. महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवरील माशांच्या प्रक्रियेत खारवणे आणि वाळवणे या पद्धतींचा वापर होत असल्याचे मत्स्यविषयक अभ्यासांत नोंदविले आहे. <ref name="Joseph1988"/> दक्षिण कोकणातील काही भागांत शिंपले, कालवे आणि इतर खाद्य जलजीवांच्या वापराशी संबंधित पारंपरिक ज्ञानही आढळते. अशा जलजीवांची उपलब्धता, संकलन आणि अन्नासाठी प्रक्रिया यांचा स्थानिक मत्स्यपरंपरेशी संबंध आहे. <ref name="Gangan2013"/> === भाज्या वाळवणे === पावसाळ्यात किंवा विशिष्ट ऋतूंमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या भाज्या व इतर वनस्पतीजन्य खाद्यघटकांचे वाळवण करून त्यांचा नंतर उपयोग करण्याची पद्धत कोकणातील ग्रामीण खाद्यपरंपरेत आढळते. विशेषतः पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या काही रानभाज्यांचा स्थानिक आहारात उपयोग केला जातो; त्यांचे संकलन आणि घरगुती प्रक्रिया ही स्थानिक अन्नज्ञानाचा भाग आहे. <ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> भाज्या किंवा वनस्पतीजन्य पदार्थांचे वाळवण करून त्यातील पाण्याचे प्रमाण कमी केले जाते आणि त्यांचा काही काळ साठवणुकीसाठी उपयोग करता येतो. पारंपरिक वाळवण पद्धतींमध्ये उन्हाचा आणि हवेशीर वातावरणाचा वापर महत्त्वाचा होता. <ref name="MaharashtraTimesWalan"/> === फळांचे वाळवण === कोकणात आंबा, फणस आणि इतर फळांचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन होत असल्यामुळे त्यांच्या विविध प्रकारे प्रक्रियेला खाद्यसंस्कृतीत स्थान मिळाले आहे. फळे ताजी खाण्याबरोबरच त्यांच्यापासून वाळवण, साठवणयोग्य पदार्थ आणि इतर प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ तयार केले जातात. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> फणसाच्या गरापासून आणि इतर भागांपासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार करण्याची पद्धत कोकणात आढळते. फणसाच्या प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांमध्ये वाळवण आणि दीर्घकाळ उपयोग करण्याच्या पद्धतींचाही समावेश होतो. कोकणातील फणसापासून तयार होणाऱ्या पारंपरिक पदार्थांच्या अभ्यासात या अन्नप्रक्रियेचे स्वरूप नोंदविले आहे. <ref name="Gokhale2017">Gokhale, Mahesh Vijay. “Preparation and Ingredient Diversity in ‘Sandan’: A Traditional Jackfruit Sweet Dish of Konkan Region of Maharashtra.” ''World Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences'', 6(12), 2017.</ref> आंब्यापासूनही विविध टिकाऊ पदार्थ तयार करण्याची परंपरा महाराष्ट्राच्या खाद्यसंस्कृतीचा भाग आहे. अशा प्रक्रियांमुळे हंगामी फळांचा वापर हंगाम संपल्यानंतरही करता येतो. <ref name="MaharashtraTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”, महाराष्ट्र शासन.</ref> === लोणची आणि मुरंबे === लोणची आणि मुरंबे हे हंगामी फळे व भाज्यांचे दीर्घकाळ जतन करण्याच्या पारंपरिक पद्धतींपैकी आहेत. आंबा यांसारख्या हंगामी फळांपासून लोणची तयार करण्याची परंपरा महाराष्ट्रातील घरगुती खाद्यसंस्कृतीत रूढ आहे. या पदार्थांमध्ये मीठ, तेल, मसाले, साखर किंवा इतर संरक्षक स्वरूपाच्या पारंपरिक घटकांचा वापर केला जातो. <ref name="Koranne2019">Koranne-Khandekar, Saee. ''Pangat, a Feast: Food and Lore from Marathi Kitchens''. Hachette India, 2019.</ref> कोकणातील घरगुती खाद्यपरंपरेत लोणची आणि इतर टिकाऊ पदार्थ तयार करण्याच्या पद्धती ऋतू, उपलब्ध कच्चा माल आणि कुटुंबाच्या पाकपरंपरेनुसार बदलू शकतात. त्यामुळे या पदार्थांना केवळ चवीपुरते नव्हे, तर हंगामी अन्नसाठवणीच्या पद्धती म्हणूनही पाहता येते. <ref name="MaharashtraTimesWalan"/> === पारंपरिक अन्नसाठवण तंत्रे === पारंपरिक अन्नसाठवणीमध्ये वाळवणे, खारवणे, लोणची घालणे, साखरेच्या पाकात पदार्थ टिकवणे आणि योग्य प्रकारे बंदिस्त करून ठेवणे अशा विविध पद्धतींचा वापर केला जात असे. या पद्धतींचा मुख्य उद्देश हंगामी अन्नपदार्थ अधिक काळ वापरता यावेत आणि अन्नाची नासाडी कमी व्हावी हा होता. <ref name="AgrowonFoodWastage">Agrowon, “छोट्या उपायांद्वारे टाळता येईल अन्न नासाडी”, 2020.</ref> वाळवणाच्या प्रक्रियेत सूर्यप्रकाश, हवा आणि कमी आर्द्रता यांचा उपयोग करून अन्नातील ओलावा कमी केला जातो. पारंपरिक पद्धतींमध्ये पदार्थ पूर्णपणे वाळल्यानंतर ते कोरड्या आणि तुलनेने सुरक्षित ठिकाणी ठेवण्याची पद्धत वापरली जात असे. <ref name="AgrowonDrying">Agrowon, “हवारहित स्थितीमध्ये वाळवणाचे तंत्र”.</ref> अशा साठवण पद्धतींमुळे कोकणातील स्थानिक कृषी व मत्स्य उत्पादनांचा हंगामाबाहेरही उपयोग करणे शक्य होत असे. त्यामुळे वाळवण आणि अन्नसाठवण ही केवळ घरगुती पाककृतींची प्रक्रिया नसून स्थानिक उपलब्धता, ऋतूचक्र आणि ग्रामीण जीवनपद्धतीशी संबंधित पारंपरिक अन्नज्ञानाचा भाग होती. <ref name="Singh2014"/> == ऋतूनुसार कोकणातील आहार == कोकणातील पारंपरिक आहारावर ऋतू, पर्जन्यमान, स्थानिक शेती, समुद्रातील उपलब्धता आणि हंगामी फळे-भाज्या यांचा प्रभाव दिसून येतो. वर्षातील वेगवेगळ्या ऋतूंमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या अन्नघटकांनुसार घरगुती आहारात बदल होत असत. त्यामुळे कोकणातील खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक पर्यावरण आणि ऋतूचक्राशी जोडलेली परंपरा मानता येते. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === पावसाळ्यातील आहार === कोकणात पावसाळ्याच्या काळात भाजीपाला आणि विविध वनस्पतीजन्य खाद्यघटकांची उपलब्धता वाढते. रानभाज्यांचा वापर हा या ऋतूतील स्थानिक आहाराचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण तालुक्यातील ओवळी आणि कुडप या गावांमध्ये केलेल्या अभ्यासात पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या विविध रानभाज्यांचा स्थानिक लोक अन्न म्हणून वापर करतात, असे नोंदविण्यात आले आहे. <ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> पावसाळ्यातील आर्द्र वातावरण आणि स्थानिक पातळीवरील उपलब्धता लक्षात घेऊन अन्नपदार्थांच्या निवडीमध्ये स्थानिक भाज्या, कडधान्ये आणि धान्यांचा वापर केला जात असे. काही पारंपरिक पदार्थांमध्ये तांदूळ, नाचणी आणि इतर स्थानिक धान्यांचा उपयोग केला जातो. <ref name="MaharashtraTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”, महाराष्ट्र शासन.</ref> पावसाळ्यातील खाद्यपरंपरेत स्थानिक वनस्पतींच्या ज्ञानालाही महत्त्व होते. कोणती रानभाजी खाण्यायोग्य आहे, तिची योग्य प्रक्रिया कशी करावी आणि ती कोणत्या प्रकारे शिजवावी याचे ज्ञान स्थानिक समुदायांमध्ये पिढ्यान्‌पिढ्या प्रचलित राहिले आहे. रत्‍नागिरी आणि महाराष्ट्रातील इतर भागांवरील एथ्नोबॉटनिकल अभ्यासांत अशा स्थानिक वनस्पतीज्ञानाची नोंद आढळते. <ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> === हिवाळ्यातील आहार === हिवाळ्यातील आहारात उपलब्ध हंगामी भाज्या, कडधान्ये, धान्ये आणि साठवून ठेवलेले काही पदार्थ यांचा वापर केला जात असे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेमध्ये भाताबरोबर नाचणी, कडधान्ये, भाज्या आणि विविध फळपिकांचा समावेश असल्यामुळे ऋतूनुसार स्थानिक अन्नघटकांचा वापर करण्याची विविधता दिसून येते. <ref name="Singh2014"/> हिवाळ्यातील सण, धार्मिक प्रसंग आणि कौटुंबिक समारंभ यांनुसारही खाद्यपदार्थांची निवड बदलत असे. महाराष्ट्राच्या पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत ऋतू, सण आणि कृषीपरंपरा यांचा परस्परसंबंध आढळतो. त्यामुळे हिवाळ्यातील आहार हा केवळ ऋतूतील उपलब्धतेवर नव्हे, तर सामाजिक आणि सांस्कृतिक प्रसंगांवरही आधारित असतो. <ref name="SeasonFestivalFood">eSakal, “महाराष्ट्रीय खाद्यसंस्कृतीतील ऋतू, सण आणि कृषीपरंपरेचा संबंध”, 2026.</ref> या काळात आधीच्या हंगामात वाळवून किंवा अन्य पद्धतीने साठवून ठेवलेल्या काही खाद्यपदार्थांचाही उपयोग केला जाऊ शकतो. वाळवण ही हंगामी अन्नघटकांचा पुढील काळात उपयोग करण्यासाठी वापरली जाणारी पारंपरिक प्रक्रिया आहे. <ref name="MaharashtraTimesWalan">महाराष्ट्र टाइम्स, “वाळवणः अडीनडीची साठवण”, 2014.</ref> === उन्हाळ्यातील आहार === उन्हाळ्यात कोकणातील आहारावर हंगामी फळांची उपलब्धता विशेषतः प्रभाव टाकते. आंबा, फणस, काजू आणि इतर स्थानिक फळपिके या प्रदेशाच्या कृषी आणि खाद्यपरंपरेशी संबंधित आहेत. त्यांपैकी काही फळे ताजी खाल्ली जातात, तर काहींची विविध प्रकारे प्रक्रिया करून त्यांचा पुढील काळात उपयोग केला जातो. <ref name="Singh2014"/> कोकम हे कोकणातील महत्त्वाचे पारंपरिक उत्पादन असून त्याचा उपयोग विविध खाद्यपदार्थ आणि पेयांमध्ये केला जातो. कोकमाच्या उत्पादनाला आणि प्रक्रियेला कोकणातील कृषी व खाद्यपरंपरेत विशेष स्थान आहे. <ref name="KokumRane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> उन्हाळ्यातील आहारासाठी मागील हंगामात तयार करून ठेवलेली लोणची, वाळवणे आणि इतर साठवणयोग्य पदार्थ उपयोगी ठरतात. हंगामी फळे आणि भाज्यांवर प्रक्रिया करून त्यांचे अधिक काळ जतन करणे ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक अन्नसाठवण पद्धतींपैकी एक आहे. <ref name="Koranne2019">Koranne-Khandekar, Saee. ''Pangat, a Feast: Food and Lore from Marathi Kitchens''. Hachette India, 2019.</ref> कोकणातील उन्हाळी खाद्यपरंपरेत आंबा, फणस, कोकम यांसारख्या हंगामी उत्पादनांचा वापर आणि त्यांची प्रक्रिया यामुळे ऋतू आणि स्थानिक कृषीउत्पादन यांचा संबंध स्पष्ट होतो. त्यामुळे ऋतूनुसार आहारातील बदल हे कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे. <ref name="MaharashtraTourismFood"/> == सण, उत्सव आणि खाद्यपरंपरा == कोकणातील सण आणि उत्सवांमध्ये खाद्यपदार्थांना धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. सणांच्या निमित्ताने विशिष्ट पदार्थ तयार करण्याची, नातेवाईक व शेजाऱ्यांना भोजन देण्याची आणि पारंपरिक पाककृती पुढील पिढीकडे पोहोचवण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते. त्यामुळे कोकणातील खाद्यसंस्कृती ही केवळ दैनंदिन आहारापुरती मर्यादित न राहता सण, धार्मिक विधी आणि सामाजिक संबंधांशी जोडलेली आहे. <ref name="HadapJoglekar2008">Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. “A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography.” ''Bulletin of the Deccan College Research Institute'', 68/69, 2008–2009, pp. 215–229.</ref> सणानुसार तयार होणारे पदार्थ स्थानिक कृषीउत्पादन, ऋतू आणि उपलब्ध कच्च्या मालाशी संबंधित असतात. भात, नारळ, कडधान्ये, फळे आणि विविध स्थानिक वनस्पतीजन्य पदार्थ यांचा वापर पारंपरिक पाककृतींमध्ये केला जातो. महाराष्ट्रातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात ऋतू, सण आणि कृषीपरंपरा यांच्यातील संबंध अधोरेखित करण्यात आला आहे. <ref name="SeasonFestivalFood">eSakal, “महाराष्ट्रीय खाद्यसंस्कृतीतील ऋतू, सण आणि कृषीपरंपरेचा संबंध”, 2026.</ref> सणांच्या प्रसंगी काही पदार्थांना विशिष्ट सांस्कृतिक किंवा धार्मिक संदर्भ प्राप्त होतो. अशा पदार्थांच्या कृती, साहित्य आणि तयार करण्याच्या पद्धती घराघरांतून पुढील पिढीकडे पोहोचतात. त्यामुळे सणांच्या खाद्यपरंपरा या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा एक भाग मानता येतात. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> कोकणातील काही यात्रांमध्ये स्थानिक पारंपरिक पदार्थांना विशेष स्थान असल्याचेही दिसून येते. सिंधुदुर्गातील आंगणेवाडी येथील भराडी देवीच्या यात्रेशी संबंधित तांदळाच्या वड्यांचा उल्लेख स्थानिक खाद्यपरंपरेच्या संदर्भात केला जातो. यावरून धार्मिक उत्सव आणि स्थानिक खाद्यपदार्थ यांचे परस्परसंबंध दिसून येतात. <ref name="AnganewadiRiceVada">Navarashtra, “400-year-old secret: The goddess Bharadi who is celebrating her birthday is at the Anganwadi Jatra in Sindhudurg.”</ref> श्रीकृष्ण जन्माष्टमीसारख्या सणांच्या निमित्तानेही कोकणातील काही पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. आंबोळी आणि काळ्या वाटाण्याची उसळ यांसारख्या पदार्थांचा कोकणातील जन्माष्टमीच्या खाद्यपरंपरेशी संबंध असल्याचे वृत्तांत नमूद करतात. <ref name="AmboliJanmashtami">लोकसत्ता, “कोकणातील आंबोळी आणि काळ्या वाटाण्याची उसळ”, 2024.</ref> सण-उत्सवांच्या निमित्ताने तयार होणाऱ्या खाद्यपदार्थांमध्ये स्थानिक धान्ये, कडधान्ये, नारळ, फळे आणि मसाले यांचा वापर होत असल्याने त्या पदार्थांमधून स्थानिक कृषी जैवविविधतेचेही प्रतिबिंब दिसते. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात या प्रदेशातील विविध पिके आणि स्थानिक अन्नस्रोतांची नोंद करण्यात आली आहे. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> अशा खाद्यपरंपरांमुळे सण हे केवळ धार्मिक किंवा सामाजिक कार्यक्रम न राहता कुटुंबातील पाकज्ञान, स्थानिक अन्नस्मृती आणि सामुदायिक सहभाग टिकवून ठेवण्याचे माध्यम ठरतात. पारंपरिक पदार्थांची निर्मिती, सामूहिक भोजन आणि पाहुणचार यांमधून कोकणातील सामाजिक जीवनातील परस्परसंबंध अधिक दृढ होत आले आहेत. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> == विवाह आणि इतर सामाजिक समारंभातील खाद्यपरंपरा == कोकणातील विवाह, धार्मिक विधी, कौटुंबिक समारंभ आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये भोजनाला सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. अशा प्रसंगी नातेवाईक, आप्तेष्ट आणि गावातील परिचित यांना एकत्र भोजन देण्याची परंपरा सामाजिक संबंध दृढ करण्याशी जोडलेली आहे. महाराष्ट्राच्या पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत भोजन, पाहुणचार आणि सामुदायिक सहभाग यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. <ref name="Koranne2019">Koranne-Khandekar, Saee. ''Pangat, a Feast: Food and Lore from Marathi Kitchens''. Hachette India, 2019.</ref> विवाहसमारंभातील खाद्यपदार्थांची निवड स्थानिक उपलब्धता, ऋतू, कुटुंबाची परंपरा आणि प्रदेशानुसार बदलत असते. कोकणातील आहारात भात, कडधान्ये, नारळ, भाज्या, फळे आणि स्थानिक मसाल्यांचा वापर असल्यामुळे या घटकांपासून तयार होणाऱ्या पदार्थांना सामाजिक समारंभांच्या भोजनातही स्थान मिळते. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासातून या प्रदेशातील विविध स्थानिक पिके आणि अन्नघटकांची नोंद आढळते. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> विवाह आणि इतर मोठ्या समारंभांमध्ये सामूहिक भोजनाची पद्धत विशेष महत्त्वाची राहिली आहे. पारंपरिक पंगतीमध्ये अनेक व्यक्तींना एकत्र भोजन वाढले जाते. भोजन वाढण्याची पद्धत, पदार्थांची क्रमवारी आणि पाहुण्यांचे आदरातिथ्य यांना सामाजिक संकेतांचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. मराठी खाद्यसंस्कृतीवरील अभ्यासांमध्ये पंगत ही भोजनपद्धती सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरांशी संबंधित असल्याचे दिसून येते. <ref name="Koranne2019"/> कोकणातील काही धार्मिक यात्रा आणि उत्सवांमध्ये विशिष्ट पारंपरिक पदार्थांचा सामुदायिक वापर आढळतो. उदाहरणार्थ, सिंधुदुर्गातील आंगणेवाडी यात्रेशी संबंधित तांदळाच्या वड्यांचा उल्लेख स्थानिक खाद्यपरंपरेच्या संदर्भात केला जातो. अशा उदाहरणांत धार्मिक कार्यक्रम, सामुदायिक सहभाग आणि स्थानिक खाद्यपदार्थ यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. <ref name="AnganewadiRiceVada">Navarashtra, “400-year-old secret: The goddess Bharadi who is celebrating her birthday is at the Anganwadi Jatra in Sindhudurg.”</ref> सामाजिक समारंभांतील खाद्यपरंपरा केवळ भोजनापुरत्या मर्यादित नसून पदार्थ तयार करण्याचे सामूहिक श्रम, धान्य व इतर साहित्याची पूर्वतयारी, स्वयंपाक आणि पाहुणचार यांचा त्यात समावेश असतो. अशा प्रक्रियांमध्ये घरातील आणि समुदायातील अनुभवी व्यक्तींचे पारंपरिक खाद्यज्ञान पुढील पिढीपर्यंत पोहोचत राहते. कोकणातील खाद्यसंस्कृती आणि स्थलांतर यांचा अभ्यास करणाऱ्या लेखनात खाद्यपदार्थ हे कौटुंबिक स्मृती आणि सांस्कृतिक ओळख जपण्याचे माध्यम ठरू शकतात, असे दिसते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> आधुनिक काळात विवाहसमारंभातील भोजनपद्धतींमध्ये बदल झाले असले तरी स्थानिक पारंपरिक पदार्थांचा समावेश अनेक ठिकाणी कायम आहे. पारंपरिक पदार्थांचे व्यापारीकरण, सामुदायिक कार्यक्रम आणि सांस्कृतिक पर्यटन यांमुळे काही स्थानिक खाद्यपदार्थांना नव्याने बाजारपेठ मिळत आहे. दक्षिण कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक विकासाच्या अभ्यासात खाद्यपरंपरेचा सांस्कृतिक वारशाशी असलेला संबंध अधोरेखित केला आहे. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> == महिलांची भूमिका आणि पारंपरिक खाद्यज्ञान == कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीच्या जतनात महिलांची भूमिका महत्त्वाची राहिली आहे. धान्य, कडधान्ये, भाज्या, फळे, मासे आणि इतर स्थानिक अन्नघटकांची निवड, त्यांची घरगुती प्रक्रिया, स्वयंपाक, वाळवण आणि साठवण यांसंबंधीचे ज्ञान दैनंदिन कौटुंबिक जीवनातून पुढे नेले जात असे. खाद्यपदार्थांशी संबंधित हे ज्ञान स्थानिक पर्यावरण, ऋतू आणि उपलब्ध संसाधनांशी जोडलेले होते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> === खाद्यज्ञानाचे पिढ्यान्‌पिढ्यांचे संक्रमण === पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संक्रमण प्रामुख्याने प्रत्यक्ष कृती, निरीक्षण आणि कौटुंबिक सहभागातून होत असे. कोणते धान्य किंवा कडधान्य कोणत्या पदार्थासाठी वापरायचे, रानभाज्यांची ओळख कशी करायची, पदार्थांची पूर्वतयारी कशी करायची आणि वाळवण किंवा साठवण कोणत्या पद्धतीने करायची, यांसारखे ज्ञान अनुभवातून आत्मसात केले जात असे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील स्थानिक वनस्पतींच्या वापराबाबतच्या अभ्यासांत स्थानिक समुदायांमध्ये वनस्पतींच्या उपयोगाचे पारंपरिक ज्ञान नोंदविले आहे. <ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> खाद्यज्ञान हे केवळ पाककृतींच्या स्वरूपात नसून स्थानिक अन्नस्रोतांची ओळख, त्यांची ऋतूनुसार उपलब्धता, योग्य प्रक्रिया आणि उपयोग यांचा एकत्रित अनुभव होता. रत्‍नागिरी आणि पालघर जिल्ह्यांतील एथ्नोबॉटनिकल अभ्यासात स्थानिक समुदायांच्या वनस्पतीविषयक पारंपरिक ज्ञानाची नोंद करण्यात आली आहे. <ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> आधुनिक जीवनशैली, स्थलांतर आणि बदलत्या अन्ननिवडींमुळे पारंपरिक खाद्यज्ञानाच्या संक्रमणाच्या पद्धतींमध्ये बदल झाले आहेत. दक्षिण कोकणातील स्थलांतर, खाद्यपदार्थ आणि सांस्कृतिक ओळख यांचा अभ्यास करताना खाद्यपरंपरा या कौटुंबिक स्मृती आणि सांस्कृतिक ओळखीशी जोडलेल्या असल्याचे दिसून येते. <ref name="GhoshCuisine"/> === घरगुती अन्नप्रक्रियेत महिलांची भूमिका === घरगुती अन्नप्रक्रियेमध्ये धान्याची कांडणी, दळण, पीठ तयार करणे, भाज्या आणि फळांची प्रक्रिया, वाळवण, लोणची तयार करणे, मासे खारवणे किंवा वाळवणे आणि विविध पदार्थांची पूर्वतयारी अशा अनेक कामांचा समावेश होता. या प्रक्रियांमुळे स्थानिक अन्नघटकांचा अधिक काळ उपयोग करणे शक्य होत असे. महाराष्ट्रातील पारंपरिक वाळवण पद्धतींबाबतच्या लेखनात घरगुती पातळीवरील अन्नसाठवणीचे महत्त्व स्पष्ट होते. <ref name="MaharashtraTimesWalan">महाराष्ट्र टाइम्स, “वाळवणः अडीनडीची साठवण”, 2014.</ref> पारंपरिक अन्नप्रक्रियेत महिलांचा सहभाग केवळ स्वयंपाक करण्यापुरता मर्यादित नव्हता. कच्च्या पदार्थांची निवड, स्वच्छता, प्रक्रिया, साठवण आणि योग्य वेळी त्यांचा वापर यामध्येही त्यांचे अनुभवाधारित ज्ञान उपयोगी पडत असे. स्थानिक रानभाज्या आणि इतर वनस्पतीजन्य अन्नघटकांच्या वापराबाबतच्या अभ्यासांत अशा स्थानिक अन्नज्ञानाचे महत्त्व दिसून येते. <ref name="Borate2020"/> काही पारंपरिक पदार्थांच्या निर्मितीत सामूहिक घरगुती श्रमांची आवश्यकता असल्याने अन्नप्रक्रिया ही कौटुंबिक आणि सामाजिक सहभागाची प्रक्रिया देखील होती. धान्य, फळे, भाज्या आणि इतर स्थानिक उत्पादनांवर प्रक्रिया करून त्यांचे विविध खाद्यपदार्थांमध्ये रूपांतर करण्यामुळे घरगुती अन्नव्यवस्थेत स्थानिक संसाधनांचा अधिक व्यापक उपयोग होत असे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासातून या प्रदेशातील विविध स्थानिक पिके आणि अन्नस्रोतांचे महत्त्व स्पष्ट होते. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> महिलांच्या या अनुभवाधारित योगदानामुळे पारंपरिक खाद्यपदार्थांच्या कृती, प्रक्रिया आणि साठवण पद्धती घरगुती पातळीवर टिकून राहण्यास मदत झाली. त्यामुळे कोकणातील खाद्यसंस्कृतीच्या अभ्यासात महिलांचे पारंपरिक खाद्यज्ञान हे स्वतंत्र सांस्कृतिक घटक म्हणून विचारात घेणे महत्त्वाचे ठरते. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> == खाद्यसंस्कृती आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था == कोकणातील खाद्यसंस्कृतीचा संबंध स्थानिक शेती, मत्स्यव्यवसाय, फळबागा, वनस्पतीजन्य अन्नस्रोत आणि ग्रामीण बाजारपेठांशी आहे. भात, नाचणी, कडधान्ये, नारळ, आंबा, फणस, काजू आणि कोकम यांसारख्या स्थानिक उत्पादनांचा वापर दैनंदिन आहाराबरोबरच विविध प्रक्रिया केलेल्या खाद्यपदार्थांच्या निर्मितीत केला जातो. त्यामुळे स्थानिक कृषी उत्पादन आणि खाद्यपरंपरा यांच्यात परस्परावलंबी संबंध निर्माण झाला आहे. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === शेती आणि खाद्यपदार्थ === कोकणातील पारंपरिक आहाराची रचना स्थानिक कृषी उत्पादनाशी निकटपणे संबंधित आहे. भात हे या प्रदेशातील प्रमुख अन्नधान्य असून त्यासोबत नाचणी, कडधान्ये, भाज्या, नारळ, फळे आणि इतर स्थानिक पिकांचा आहारात उपयोग केला जातो. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात या प्रदेशातील विविध पिके आणि स्थानिक अन्नस्रोतांचे महत्त्व नोंदविले आहे. <ref name="Singh2014"/> आंबा, काजू, फणस आणि कोकम यांसारखी पिके कोकणाच्या कृषी अर्थव्यवस्थेशी तसेच खाद्यसंस्कृतीशी संबंधित आहेत. या उत्पादनांचा ताज्या स्वरूपात वापर करण्याबरोबरच त्यांच्यावर प्रक्रिया करून विविध खाद्यपदार्थ आणि साठवणयोग्य पदार्थ तयार केले जातात. कोकमाच्या उत्पादन आणि उपयोगाबाबतच्या अभ्यासात त्याचे कोकणातील कृषी आणि खाद्यपरंपरेतील महत्त्व अधोरेखित केले आहे. <ref name="KokumRane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> स्थानिक कृषी उत्पादनांचे पीठ, वाळवण, लोणची, मुरंबे, पेये किंवा इतर प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांमध्ये रूपांतर केल्यामुळे उत्पादनाला अतिरिक्त उपयोगमूल्य प्राप्त होते. अशा अन्नप्रक्रियेमुळे हंगामी उत्पादनांचा वापर अधिक काळ करता येतो आणि स्थानिक खाद्यपरंपरेतील पदार्थांचे विविधीकरण होते. <ref name="MaharashtraTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”, महाराष्ट्र शासन.</ref> === मत्स्यव्यवसाय आणि खाद्यसंस्कृती === कोकणातील विस्तीर्ण समुद्रकिनारा, खाड्या आणि नद्या यांमुळे मत्स्यव्यवसायाला स्थानिक अर्थव्यवस्थेत महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ताजे मासे तसेच खारवलेले आणि वाळवलेले मासे हे किनारी भागातील खाद्यपरंपरेचे घटक आहेत. महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवरील माशांच्या प्रक्रियेवरील अभ्यासात खारवणे आणि वाळवणे यांसारख्या पारंपरिक प्रक्रियांचा उल्लेख आढळतो. <ref name="Joseph1988"/> दक्षिण कोकणातील खाड्या आणि किनारी परिसंस्थांमध्ये शिंपले, कालवे आणि इतर खाद्य द्विकपाटी जलजीवांच्या संकलनाशी संबंधित स्थानिक ज्ञान आढळते. रत्‍नागिरीच्या दक्षिण कोकण किनाऱ्यावरील अभ्यासात अशा जलजीवांच्या मत्स्यव्यवस्थापनाशी संबंधित स्थानिक ज्ञानाची नोंद करण्यात आली आहे. <ref name="Gangan2013"/> मत्स्यव्यवसायामुळे मिळणाऱ्या उत्पादनाचा वापर स्थानिक उपभोगाबरोबरच बाजारपेठेत विक्रीसाठीही केला जातो. मासे वाळवणे, खारवणे किंवा इतर प्रकारे प्रक्रिया करणे यामुळे मत्स्यउत्पादनाचा वापर ताज्या माशांच्या उपलब्धतेपुरता मर्यादित राहत नाही. त्यामुळे मत्स्यव्यवसाय आणि पारंपरिक खाद्यप्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध निर्माण होतो. <ref name="Lagade2018">Lagade, Vishwajeet; Muley, E. V. “Traditional Fishing Methods and Gears Utilized in Edible Bivalve Fishery at Bhatye Estuary, Ratnagiri, M.S.” ''Indian Journal of Geo-Marine Sciences'', 47(8), 2018, pp. 1672–1678.</ref> === स्थानिक बाजारपेठ आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ === स्थानिक बाजारपेठांमध्ये ताजी कृषी उत्पादने, फळे, भाज्या, मासे आणि प्रक्रिया केलेले पारंपरिक खाद्यपदार्थ यांची देवाणघेवाण होते. कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थांना स्थानिक मागणीबरोबरच शहरांमध्ये राहणाऱ्या कोकणातील लोकांकडूनही मागणी निर्माण होत असल्याचे खाद्यसंस्कृती आणि स्थलांतराच्या संदर्भातील अभ्यासातून दिसते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे विक्रीयोग्य स्वरूपात रूपांतर झाल्यामुळे घरगुती पाककृतींना स्थानिक बाजारपेठेशी जोडले जाण्याची संधी मिळते. वाळवण, लोणची, फळांवरील प्रक्रिया, पारंपरिक स्नॅक्स आणि इतर स्थानिक पदार्थ यांचा अशा अन्नउद्योगात उपयोग होऊ शकतो. महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ उद्योगावरील मराठी विश्वकोशातील नोंद अन्नप्रक्रिया आणि उद्योग यांच्यातील संबंध स्पष्ट करते. <ref name="MarathiVishwakoshFoodIndustry">मराठी विश्वकोश, “खाद्यपदार्थ उद्योग”.</ref> कोकणातील पारंपरिक पदार्थांना सांस्कृतिक आणि पर्यटनाच्या संदर्भातही बाजारपेठ मिळत आहे. दक्षिण कोकणातील सांस्कृतिक पर्यटन आणि अमूर्त वारशावरील अभ्यासात प्रादेशिक खाद्यपरंपरा ही स्थानिक सांस्कृतिक वारशाचा एक घटक म्हणून विचारात घेतली आहे. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> === महिला बचत गट आणि खाद्यउद्योग === महिला बचत गटांच्या माध्यमातून पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे उत्पादन आणि विक्री करण्याला ग्रामीण भागात नवीन आर्थिक संधी मिळू शकतात. वाळवण, लोणची, मसाले, पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि इतर प्रक्रिया केलेल्या अन्नपदार्थांचे सामूहिक उत्पादन करून त्यांची विक्री स्थानिक बाजारपेठा, प्रदर्शन आणि महोत्सवांमध्ये केली जाते. <ref name="KokanSaras2026">लोकसत्ता, “कोकण सरस महोत्सव — कोकणातील महिला बचत गट आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ”, 2026.</ref> कोकण सरससारख्या उपक्रमांमध्ये महिला बचत गटांनी तयार केलेल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांना आणि स्थानिक उत्पादनांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जातो. अशा उपक्रमांमुळे पारंपरिक पाककृतींचे व्यावसायिक स्वरूपात सादरीकरण होण्याबरोबरच ग्रामीण महिलांच्या उत्पादनांना ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळते. <ref name="KokanSaras2026"/> पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे व्यापारीकरण करताना स्थानिक पाकज्ञान, उपलब्ध कच्चा माल आणि ग्राहकांची मागणी यांचा समन्वय साधला जातो. त्यामुळे महिला बचत गट हे केवळ उत्पादन-विक्रीचे माध्यम न राहता स्थानिक खाद्यपरंपरेचे संवर्धन आणि तिच्या आर्थिक उपयोगाचे एक माध्यम ठरू शकतात. <ref name="KadamSoshte2025"/> == पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीतील बदल == कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीवर स्थलांतर, बदलती जीवनशैली, शहरीकरण, बाजारपेठेचा विस्तार आणि आधुनिक अन्नपदार्थांची वाढती उपलब्धता यांचा परिणाम झाला आहे. पूर्वी स्थानिक शेती, मत्स्यव्यवसाय, ऋतू आणि घरगुती अन्नप्रक्रिया यांवर मोठ्या प्रमाणात आधारित असलेला आहार बदलत्या सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थितीनुसार अधिक विविध झाला आहे. दक्षिण कोकणातील खाद्यसंस्कृती आणि स्थलांतराच्या अभ्यासातून खाद्यपदार्थांचा सांस्कृतिक स्मृती आणि ओळखीशी असलेला संबंधही स्पष्ट होतो. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> === स्थलांतर आणि खाद्यसंस्कृती === कोकणातून मुंबईसह महाराष्ट्रातील आणि देशातील विविध शहरी भागांकडे झालेल्या स्थलांतरामुळे खाद्यसंस्कृतीचा प्रसार स्थानिक भौगोलिक परिसराच्या पलीकडे झाला. स्थलांतरित समुदायांनी आपल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांच्या कृती, चवी आणि स्वयंपाकपद्धती नवीन ठिकाणी नेल्या. त्यामुळे खाद्यपदार्थ हे स्थलांतरितांच्या सांस्कृतिक स्मृती आणि ओळखीशी जोडलेले माध्यम बनले. दक्षिण कोकणातील स्थलांतर आणि खाद्यसंस्कृतीवरील अभ्यासात या संबंधाची नोंद आढळते. <ref name="GhoshCuisine"/> स्थलांतरामुळे पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीमध्ये परस्परसंवादही वाढला. कोकणातील पदार्थ शहरी बाजारपेठेत उपलब्ध होऊ लागले, तर स्थलांतरित कुटुंबांच्या आहारात नवीन प्रदेशातील पदार्थांचा समावेश झाला. त्यामुळे पारंपरिक आणि आधुनिक खाद्यपद्धतींचे मिश्र स्वरूप काही कुटुंबांच्या आहारात निर्माण झाले. <ref name="GhoshCuisine"/> शहरी भागात राहणाऱ्या कोकणी समुदायांसाठी पारंपरिक खाद्यपदार्थ हे सांस्कृतिक सातत्य राखण्याचे एक साधन ठरू शकतात. पारंपरिक पदार्थांच्या कृती घरगुती पातळीवर तयार करणे, सण-समारंभांच्या वेळी त्यांचा वापर करणे आणि नातेवाईकांमध्ये त्यांची देवाणघेवाण करणे यामुळे खाद्यपरंपरा मूळ प्रदेशाबाहेरही टिकून राहते. <ref name="GhoshCuisine"/> === बदलती जीवनशैली आणि आहार === शहरीकरण, रोजगाराच्या बदलत्या पद्धती, वेळेची कमतरता आणि बाजारपेठेत सहज उपलब्ध होणारे प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ यांमुळे पारंपरिक घरगुती अन्ननिर्मितीच्या पद्धतींमध्ये बदल झाले आहेत. धान्य दळणे, कांडणे, वाळवण करणे किंवा इतर अन्नप्रक्रिया घरच्या घरी करण्याऐवजी तयार किंवा अर्धप्रक्रिया केलेल्या वस्तू वापरण्याचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. <ref name="KonkanAdolescents">“What shapes adolescents’ diet and physical activity habits in rural Konkan, India? Adolescents’ and caregivers’ perspectives.” ''Public Health Nutrition''.</ref> ग्रामीण कोकणातील किशोरवयीन मुलांच्या आहारविषयक सवयींवरील अभ्यासात कुटुंब, उपलब्धता, सामाजिक वातावरण आणि बदलती जीवनशैली यांचा आहाराच्या निवडींवर प्रभाव पडत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे पारंपरिक अन्नपद्धती आणि बदलत्या आहारनिवडी यांचा संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थिती विचारात घेणे आवश्यक ठरते. <ref name="KonkanAdolescents"/> बदलत्या जीवनशैलीमुळे पारंपरिक पदार्थ पूर्णपणे नाहीसे झाले आहेत असे म्हणता येत नाही. काही पदार्थ दैनंदिन आहारातून कमी झाले असले तरी ते सण, कौटुंबिक समारंभ, स्थानिक उत्सव किंवा विशेष प्रसंगी तयार केले जातात. त्यामुळे काही पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे स्वरूप दैनंदिन आहाराऐवजी सांस्कृतिक आणि प्रसंगाधारित खाद्यपरंपरेचे झाले आहे. <ref name="GhoshCuisine"/> === आधुनिक खाद्यपदार्थांचा प्रभाव === आधुनिक बाजारपेठेमुळे पॅकेज्ड आणि प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ, तयार खाद्यपदार्थ आणि जलद तयार होणारे पदार्थ ग्रामीण तसेच शहरी भागांत अधिक सहज उपलब्ध झाले आहेत. त्यामुळे पारंपरिक घरगुती पदार्थांबरोबरच आधुनिक खाद्यपदार्थांचाही आहारात समावेश झाला आहे. ग्रामीण कोकणातील आहारविषयक अभ्यासात किशोरवयीन मुलांच्या आहाराच्या सवयींवर बदलत्या सामाजिक आणि अन्नपर्यावरणाचा प्रभाव नोंदविला आहे. <ref name="KonkanAdolescents"/> आधुनिक खाद्यपदार्थांच्या वाढत्या उपलब्धतेमुळे स्थानिक धान्ये, पारंपरिक पाककृती आणि घरगुती अन्नप्रक्रिया यांच्यासमोर नवीन पर्याय निर्माण झाले आहेत. तथापि, स्थानिक उत्पादनांवर आधारित पदार्थांचे महत्त्व पूर्णपणे संपलेले नाही. भात, नाचणी, नारळ, कोकम, आंबा, फणस आणि इतर स्थानिक उत्पादनांपासून तयार होणारे पदार्थ अजूनही कोकणाच्या खाद्यपरंपरेचा भाग आहेत. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> आधुनिक काळात पारंपरिक खाद्यपदार्थांना नव्या बाजारपेठा आणि पर्यटनाच्या माध्यमातूनही प्रसाराची संधी मिळत आहे. पारंपरिक पदार्थांचे व्यावसायिक उत्पादन, खाद्यपर्यटन आणि सांस्कृतिक महोत्सव यांमुळे काही स्थानिक पदार्थांना नव्याने ग्राहकवर्ग मिळत आहे. दक्षिण कोकणातील सांस्कृतिक पर्यटन आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशावरील अभ्यासात खाद्यपरंपरेचा प्रादेशिक सांस्कृतिक वारशाशी संबंध अधोरेखित केला आहे. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> त्यामुळे आधुनिक खाद्यपदार्थांचा प्रभाव हा पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीच्या केवळ ऱ्हासाचा विषय नसून बदल, अनुकूलन आणि पुनर्वापराची प्रक्रियाही आहे. काही पारंपरिक पदार्थांचे दैनंदिन जीवनातील स्थान कमी झाले असले तरी ते सण, पर्यटन, बाजारपेठ आणि सांस्कृतिक ओळख यांमधून नव्या स्वरूपात टिकून राहू शकतात. <ref name="GhoshCuisine"/> == आधुनिक काळातील कोकणातील खाद्यसंस्कृती == आधुनिक काळात कोकणातील खाद्यसंस्कृतीवर शहरीकरण, स्थलांतर, बाजारपेठेचा विस्तार, पर्यटन आणि बदलती जीवनशैली यांचा प्रभाव पडला आहे. त्याच वेळी स्थानिक कृषी उत्पादनांवर आधारित पारंपरिक पदार्थांना नव्या बाजारपेठा आणि सांस्कृतिक संदर्भही प्राप्त झाले आहेत. त्यामुळे आधुनिक कोकणातील खाद्यसंस्कृतीमध्ये पारंपरिकता आणि आधुनिकता यांचे सहअस्तित्व दिसून येते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> === पारंपरिक पदार्थांचे व्यापारीकरण === कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थ घरगुती वापरापुरते मर्यादित न राहता स्थानिक बाजारपेठेत विक्रीसाठी उपलब्ध होऊ लागले आहेत. वाळवण, लोणची, मसाले, पारंपरिक स्नॅक्स, फळांपासून तयार केलेले पदार्थ आणि इतर प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ यांचे लघुउद्योग किंवा सामूहिक उत्पादन केले जाते. अन्नपदार्थांवरील प्रक्रिया आणि त्यांचे बाजारपेठीय रूपांतर हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी जोडलेले आहे. <ref name="MarathiVishwakoshFoodIndustry">मराठी विश्वकोश, “खाद्यपदार्थ उद्योग”.</ref> महिला बचत गटांच्या माध्यमातून पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे उत्पादन आणि विक्री करण्याला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. कोकण सरससारख्या उपक्रमांमध्ये कोकणातील महिला बचत गटांनी तयार केलेले पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि स्थानिक उत्पादने बाजारपेठेत सादर केली जातात. <ref name="KokanSaras2026">लोकसत्ता, “कोकण सरस महोत्सव — कोकणातील महिला बचत गट आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ”, 2026.</ref> व्यापारीकरणामुळे पारंपरिक पदार्थांचे प्रमाणित उत्पादन, पॅकिंग, साठवण आणि विक्री यांना महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्यामुळे घरगुती पाककृतींना व्यापक ग्राहकवर्ग मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे; मात्र व्यावसायिक उत्पादनाच्या प्रक्रियेत मूळ कृती, स्थानिक साहित्य आणि पारंपरिक पद्धती यांमध्ये बदल होऊ शकतात. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> === खाद्यपर्यटन === कोकणातील समुद्रकिनारे, ग्रामीण परिसर, स्थानिक कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय आणि प्रादेशिक खाद्यपदार्थ यांमुळे खाद्यपर्यटनाला संधी निर्माण झाली आहे. पर्यटकांसाठी स्थानिक खाद्यपदार्थ हा केवळ भोजनाचा भाग न राहता प्रदेशाची संस्कृती आणि स्थानिक जीवनपद्धती अनुभवण्याचे माध्यम ठरू शकतो. महाराष्ट्रातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृती आणि खाद्यपर्यटनावरील अभ्यासात पारंपरिक पाककृतींचे सांस्कृतिक वारसा आणि पर्यटनाशी असलेले संबंध अधोरेखित केले आहेत. <ref name="CulinaryTourismMaharashtra">Sanjukta Sattar, “Culinary Tourism and Conservation of Traditional Cuisines in Maharashtra, India.” In ''Living Heritage and Sustainable Tourism Management'', Springer, 2026, pp. 149–168.</ref> स्थानिक खाद्यपदार्थांचा पर्यटनाशी संबंध जोडल्यामुळे ग्रामीण उत्पादक, छोटे खाद्यव्यवसाय, महिला बचत गट आणि स्थानिक बाजारपेठ यांना आर्थिक संधी मिळू शकतात. पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे प्रदर्शन, स्थानिक खाद्यउत्सव आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम हे अशा खाद्यपर्यटनाचे विविध प्रकार ठरू शकतात. <ref name="KadamSoshte2025"/> खाद्यपर्यटनाच्या माध्यमातून पर्यटकांना स्थानिक पदार्थांसोबत त्यामागील कृषी, मत्स्यव्यवसाय, अन्नप्रक्रिया आणि सांस्कृतिक परंपरांची माहिती मिळू शकते. त्यामुळे खाद्यसंस्कृतीचे पर्यटनाशी जोडले जाणे हे स्थानिक सांस्कृतिक वारशाच्या प्रसाराचे एक माध्यम ठरू शकते. <ref name="CulinaryTourismMaharashtra"/> === पारंपरिक पदार्थांचे पुनरुज्जीवन === बदलत्या आहारपद्धतींच्या पार्श्वभूमीवर पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे दस्तऐवजीकरण, बाजारपेठीय सादरीकरण, खाद्यउत्सव आणि सांस्कृतिक पर्यटन यांच्या माध्यमातून काही पदार्थांना नव्याने महत्त्व प्राप्त होत आहे. स्थानिक धान्ये, फळे, वनस्पतीजन्य खाद्यघटक आणि पारंपरिक पाककृती यांचा पुनर्वापर केल्यामुळे स्थानिक खाद्यपरंपरेचे ज्ञान पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचण्यास मदत होऊ शकते. <ref name="KadamSoshte2025"/> पारंपरिक पदार्थांचे पुनरुज्जीवन हे केवळ जुन्या पाककृती पुन्हा तयार करण्यापुरते मर्यादित नसून त्यांच्याशी संबंधित स्थानिक अन्नघटक, प्रक्रिया, पाककौशल्य आणि सांस्कृतिक संदर्भ जतन करण्याशी संबंधित आहे. कोकणातील खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासांमध्ये खाद्यपदार्थांचा सांस्कृतिक स्मृती, स्थलांतर आणि प्रादेशिक ओळख यांच्याशी असलेला संबंध दिसून येतो. <ref name="GhoshCuisine"/> स्थानिक खाद्यपदार्थांना बाजारपेठ, पर्यटन आणि सामुदायिक उपक्रमांमधून नवीन व्यासपीठ मिळाल्यास पारंपरिक खाद्यज्ञानाला आर्थिक मूल्यही प्राप्त होऊ शकते. महिला बचत गट आणि स्थानिक उत्पादकांच्या माध्यमातून पारंपरिक पदार्थांचे उत्पादन व विक्री करण्याचे उपक्रम याचे उदाहरण आहेत. <ref name="KokanSaras2026"/> अशा प्रक्रियेत पारंपरिकतेचे जतन आणि आधुनिक ग्राहकांच्या गरजा यांच्यात संतुलन राखणे महत्त्वाचे ठरते. स्थानिक साहित्य, पारंपरिक कृती आणि प्रादेशिक वैशिष्ट्ये शक्य तितकी जपून आधुनिक पॅकेजिंग, स्वच्छता, साठवण आणि बाजारपेठीय पद्धतींचा स्वीकार केल्यास पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीला आधुनिक काळातही टिकून राहण्याची संधी मिळू शकते. <ref name="CulinaryTourismMaharashtra"/> == पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संवर्धन == कोकणातील पारंपरिक खाद्यज्ञानामध्ये स्थानिक धान्ये, कडधान्ये, भाज्या, रानभाज्या, फळे, मासे आणि इतर अन्नस्रोतांची ओळख, त्यांची ऋतूनुसार उपलब्धता, प्रक्रिया, स्वयंपाक, वाळवण आणि साठवण यांचा समावेश होतो. हे ज्ञान स्थानिक पर्यावरण आणि कृषी जैवविविधतेशी संबंधित असल्यामुळे त्याचे संवर्धन हे खाद्यपरंपरेबरोबरच स्थानिक जैवसांस्कृतिक वारशाच्या जतनाशीही संबंधित आहे. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संवर्धन करण्यासाठी त्याचे दस्तऐवजीकरण महत्त्वाचे ठरते. स्थानिक पदार्थांची नावे, त्यामध्ये वापरले जाणारे घटक, तयार करण्याच्या पद्धती, ऋतुनुसार उपलब्धता आणि त्यांच्याशी संबंधित सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भ यांची नोंद केल्यास हे ज्ञान पुढील पिढ्यांसाठी उपलब्ध राहू शकते. रत्‍नागिरी आणि पालघर जिल्ह्यांतील एथ्नोबॉटनिकल अभ्यासांमध्ये स्थानिक समुदायांच्या वनस्पतीविषयक पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण करण्यात आले आहे. <ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या रानभाज्या आणि इतर वनस्पतीजन्य अन्नघटकांच्या वापराबाबतचे स्थानिक ज्ञानही जतन करणे आवश्यक आहे. चिपळूण तालुक्यातील ओवळी आणि कुडप गावांवरील अभ्यासात पावसाळी रानभाज्यांचा स्थानिक अन्न म्हणून वापर नोंदविण्यात आला आहे. अशा स्थानिक अभ्यासांमधून विशिष्ट प्रदेशातील पारंपरिक अन्नज्ञानाचे स्वरूप समजण्यास मदत होते. <ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> पारंपरिक पाककृतींचे जतन केवळ लिखित नोंदीद्वारे न होता प्रत्यक्ष कृती आणि पिढ्यान्‌पिढ्यांच्या सहभागातूनही होऊ शकते. घरगुती स्वयंपाक, सण-समारंभ, सामुदायिक भोजन आणि स्थानिक खाद्यउत्सव यांमध्ये पारंपरिक पदार्थ तयार करण्याची संधी उपलब्ध झाल्यास पाककौशल्य आणि खाद्यज्ञानाचे संक्रमण सुरू राहते. खाद्यपरंपरा, स्थलांतर आणि सांस्कृतिक ओळख यांचा अभ्यास करताना खाद्यपदार्थ कौटुंबिक स्मृती आणि सांस्कृतिक सातत्याशी संबंधित असल्याचे दिसून येते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> स्थानिक खाद्यपदार्थांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे हेही संवर्धनाचे एक माध्यम ठरू शकते. महिला बचत गट आणि स्थानिक उत्पादक पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे उत्पादन व विक्री करीत असल्यास पारंपरिक पाककृतींना आर्थिक उपयोगमूल्य प्राप्त होते आणि त्यांचे उत्पादन पुढे चालू ठेवण्यास प्रोत्साहन मिळू शकते. कोकणातील महिला बचत गट आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थांवरील वृत्तांत अशा उपक्रमांचे उदाहरण देतो. <ref name="KokanSaras2026">लोकसत्ता, “कोकण सरस महोत्सव — कोकणातील महिला बचत गट आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ”, 2026.</ref> खाद्यपर्यटन आणि सांस्कृतिक पर्यटनाच्या माध्यमातूनही पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीचे संवर्धन करता येऊ शकते. स्थानिक पदार्थ, त्यांची निर्मितीपद्धती आणि त्यांच्याशी संबंधित सांस्कृतिक संदर्भ पर्यटकांसमोर मांडल्यास खाद्यपरंपरेला सांस्कृतिक तसेच आर्थिक महत्त्व प्राप्त होऊ शकते. दक्षिण कोकणातील सांस्कृतिक पर्यटन आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या अभ्यासात खाद्यपरंपरेचा प्रादेशिक वारशाशी संबंध अधोरेखित केला आहे. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संवर्धन करताना त्याचे व्यापारीकरण आणि आधुनिक रूपांतर यांच्यात संतुलन राखणे आवश्यक आहे. पारंपरिक पदार्थांचे मूळ स्थानिक घटक, पाककृती, प्रक्रिया आणि सांस्कृतिक संदर्भ जपून आधुनिक स्वच्छता, पॅकेजिंग, साठवण आणि बाजारपेठीय पद्धतींचा स्वीकार केल्यास या खाद्यपरंपरांना बदलत्या काळातही टिकवून ठेवण्याची शक्यता वाढते. <ref name="CulinaryTourismMaharashtra">Sanjukta Sattar, “Culinary Tourism and Conservation of Traditional Cuisines in Maharashtra, India.” In ''Living Heritage and Sustainable Tourism Management'', Springer, 2026, pp. 149–168.</ref> कोकणातील पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संवर्धन म्हणजे केवळ जुन्या पाककृती जतन करणे नव्हे; तर स्थानिक अन्नस्रोत, कृषी जैवविविधता, अन्नप्रक्रिया, पाककौशल्य, सामाजिक परंपरा आणि त्यामागील लोकज्ञान यांचे सातत्य राखणे होय. त्यामुळे या ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण, पिढ्यांमधील हस्तांतरण, स्थानिक उत्पादकांना बाजारपेठ, शैक्षणिक अभ्यास आणि सांस्कृतिक पर्यटन यांचा समन्वय हा त्याच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो. <ref name="Singh2014"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Malvani Thali from Konkan region of Maharashtra.jpg|कोकणातील मालवणी थाळी File:Ghavan.jpg|घावण File:Sardine fish curry prawn rice bhakri.jpg|मासे, कोळंबी, भात आणि भाकरी File:Chicken Sukka with Rice Bhakri.png|चिकन सुक्का आणि तांदळाची भाकरी File:Fish curry rice thali (29339637221).jpg|मासळीची आमटी, भात आणि इतर पदार्थ File:चूल आणि वैल (महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातील पारंपरिक स्वयंपाकाचे साधन).jpg|महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातील पारंपरिक चूल आणि वैल File:Nachni Jowar Bhakri NMM Soc Thane Maharashtra 01.jpg|नाचणी आणि ज्वारीची भाकरी File:Ambya sasam.jpg|आंब्याचे सासम </gallery> == हेही पाहा == * [[कोकण]] * [[कोकम]] * [[फणस]] * [[नारळ]] == बाह्य दुवे == * [https://maharashtratourism.gov.in/mr/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D/ महाराष्ट्र पर्यटन विभाग — महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती] * [https://gsda.maharashtra.gov.in/en-kokan/ भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा — कोकण] * [https://spices.res.in/products/spices/kokum.html ICAR–भारतीय मसाला संशोधन संस्था — कोकम] * [https://epubs.icar.org.in/index.php/IndHort/article/view/166983 ICAR — ''Kokum: The Purple Pulse of the Konkan''] * [https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/2329 ''Ethnobotany Research and Applications'' — Ratnagiri and Palghar] * [https://sahapedia.org/carving-memories-migration-cuisine-and-identity-south-konkan Sahapedia — ''Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan''] {{कोकण लोकजीवन}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कोकण]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} o8sa4fck4krly3t0r71rwbdzr5xuhix 2718784 2718771 2026-10-11T05:59:44Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2718784 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृती | label1 = प्रदेश | data1 = [[कोकण]] | label2 = देश | data2 = [[भारत]] | label3 = राज्य | data3 = [[महाराष्ट्र]] | label4 = प्रमुख अन्नघटक | data4 = [[भात]], [[नाचणी]], कडधान्ये, [[नारळ]], [[कोकम]], [[आंबा]], फणस, काजू आणि मासे | label5 = खाद्यप्रकार | data5 = प्रादेशिक खाद्यसंस्कृती }} [[File:Malvani Thali from Konkan region of Maharashtra.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक मालवणी थाळी]] '''कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृती''' ही या प्रदेशाची भौगोलिक रचना, हवामान, शेती, समुद्राशी असलेले संबंध, स्थानिक जैवविविधता आणि सामाजिक-सांस्कृतिक परंपरा यांच्याशी निगडित आहे. अरबी समुद्रालगतच्या कोकण प्रदेशात ताजे मासे, भात, नारळ, कोकम तसेच स्थानिक फळे, भाज्या आणि विविध कृषी उत्पादने यांचा आहारात वापर आढळतो. महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीनुसार, कोकणातील खाद्यपरंपरेत समुद्रातून मिळणारे मासे तसेच नारळ आणि कोकम यांना विशेष स्थान आहे. <ref name="MTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, [https://maharashtratourism.gov.in/mr/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D/ “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”], महाराष्ट्र शासन.</ref> कोकणातील खाद्यसंस्कृती ही एकसंध आणि सर्व भागांत सारखी आढळणारी परंपरा नसून तिच्यात स्थानिक भौगोलिक आणि सामाजिक परिस्थितीनुसार विविधता दिसून येते. दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी आणि वेंगुर्ला या दोन ठिकाणांवर आधारित श्वेता घोष यांच्या अभ्यासात खाद्यपद्धती, कौटुंबिक स्मृती, स्थलांतर आणि स्थानिक ओळख यांचा परस्परसंबंध मांडला आहे. त्यामुळे पारंपरिक कोकणी खाद्यसंस्कृतीचा अभ्यास करताना स्थानिक आणि प्रादेशिक भिन्नतांचाही विचार करणे आवश्यक ठरते. <ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> या खाद्यसंस्कृतीची घडण स्थानिक उपलब्ध संसाधनांशी संबंधित आहे. भात, नाचणी आणि इतर तृणधान्ये, कडधान्ये, भाज्या, नारळ, कोकम, आंबा, फणस यांसारखी कृषी उत्पादने तसेच समुद्री अन्न हे तिचे महत्त्वाचे घटक आहेत. दक्षिण कोकणावरील अभ्यासात भात, नाचणी, मासे, नारळ, आंबा आणि स्थानिक फळे यांचा दैनंदिन जीवनातील व खाद्यस्मृतीतील संबंधही नोंदवला आहे. <ref name="GhoshKonkan"/> कोकणातील पारंपरिक आहारामध्ये केवळ तयार पदार्थांनाच महत्त्व नसून अन्न तयार करण्याच्या पद्धती, वाळवण, साठवण, ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या पदार्थांचा वापर आणि सण-समारंभांशी संबंधित खाद्यपरंपराही महत्त्वाच्या आहेत. अशा परंपरांमधून स्थानिक पर्यावरणाशी जुळवून घेतलेले अन्नज्ञान आणि घरगुती पाककौशल्य पिढ्यान्‌पिढ्या पुढे गेले आहे. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरांच्या अभ्यासात अन्न, स्मृती, कुटुंब आणि स्थलांतर यांच्यातील संबंध विशेषत्वाने दिसून येतो. <ref name="GhoshKonkan"/> आधुनिक काळात कोकणातील खाद्यसंस्कृतीमध्येही बदल झाले आहेत. स्थलांतर, बाजारपेठेचा विस्तार, बदलती जीवनशैली आणि खाद्यपदार्थांच्या उपलब्धतेतील बदल यांचा पारंपरिक आहारावर परिणाम झाला आहे. त्याच वेळी कोकणी आणि मालवणी खाद्यसंस्कृतीला पर्यटन, माध्यमे आणि खाद्यपर्यटनामुळे नव्याने सार्वजनिक ओळख मिळत आहे. त्यामुळे कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीचा अभ्यास हा केवळ जुन्या पदार्थांचा परिचय नसून बदलत्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक प्रक्रियेचा अभ्यासही ठरतो. <ref name="GhoshKonkan"/> == कोकणातील खाद्यसंस्कृतीची भौगोलिक आणि सामाजिक पार्श्वभूमी == कोकण हा अरबी समुद्र आणि सह्याद्री पर्वतरांग यांच्यामधील भौगोलिक प्रदेश आहे. महाराष्ट्रातील कोकणाचा भूभाग समुद्रकिनारा, डोंगरउतार, दऱ्या, पठारे, नद्या आणि उच्च पर्जन्यमान अशा विविध भौगोलिक घटकांनी झालेला आहे. या भौगोलिक परिस्थितीचा येथील शेती, स्थानिक उत्पादनांची उपलब्धता आणि आहारपद्धतीवर परिणाम झाला आहे. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासानुसार, या प्रदेशाची भौगोलिक रचना आणि हवामान यांमुळे येथे भातशेती तसेच विविध बागायती पिकांची पारंपरिक पद्धती विकसित झाली.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === कोकणातील भौगोलिक परिस्थिती आणि आहार === कोकणाच्या पश्चिमेला अरबी समुद्र आणि पूर्वेला सह्याद्रीची रांग असल्यामुळे या प्रदेशाला किनारी आणि डोंगराळ अशा दोन्ही भौगोलिक वैशिष्ट्यांचा प्रभाव लाभतो. उच्च पर्जन्यमान, लाल व जांभ्या प्रकारची माती, डोंगरउतार आणि किनारी प्रदेश यांमुळे स्थानिक कृषी उत्पादनांमध्ये विविधता निर्माण झाली आहे. भात हे कोकणातील प्रमुख पीक असून नाचणी, कुळीथ, तूर आणि वाल यांसारखी पिकेही घेतली जातात. नारळ, सुपारी, आंबा, फणस, काजू आणि कोकम यांसारख्या पिकांचेही कोकणातील कृषी व्यवस्थेत महत्त्व आहे.<ref name="GSDAKonkan">Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra, [https://gsda.maharashtra.gov.in/en-kokan/ “Konkan”], महाराष्ट्र शासन.</ref> स्थानिक पिकांची उपलब्धता आणि ऋतूनुसार मिळणारे नैसर्गिक अन्नस्रोत यांचा पारंपरिक आहाराशी संबंध दिसून येतो. दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी आणि वेंगुर्ला या भागांवरील खाद्यसंस्कृतीच्या अभ्यासात भात, नाचणी, नारळ, आंबा, विविध स्थानिक फळे आणि समुद्री अन्न यांचा स्थानिक जीवनपद्धतीशी संबंध नोंदवला आहे. त्यामुळे कोकणातील पारंपरिक आहार हा स्थानिक पर्यावरणातून उपलब्ध होणाऱ्या अन्नस्रोतांशी जोडलेला असल्याचे दिसते.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === कृषी, समुद्र आणि खाद्यसंस्कृती === कोकणातील खाद्यसंस्कृतीच्या निर्मितीत शेती आणि समुद्र या दोन्ही नैसर्गिक संसाधनांची भूमिका आहे. भातशेती आणि बागायती पिकांबरोबरच समुद्र, खाड्या आणि नदीमुखांमधून मिळणारे मासे, शिंपले, कालवे आणि इतर जलजीव हे किनारी भागातील आहाराचे स्रोत राहिले आहेत. महाराष्ट्र शासनाच्या माहितीनुसार, कोकणात भात हे प्रमुख पीक असून या प्रदेशातील प्रमुख खाद्यपद्धतीमध्ये मासे आणि भात यांचा उल्लेख केला आहे.<ref name="GSDAKonkan"/> समुद्राशी असलेल्या संबंधामुळे कोकणातील काही भागांमध्ये ताज्या माशांबरोबर सुकामासा तयार करून साठवण्याची परंपराही विकसित झाली. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या नोंदींमध्ये मासे आणि भात हा पारंपरिक आहाराचा महत्त्वाचा भाग असल्याचे तसेच समुद्रातील प्रतिकूल ऋतूंमध्ये वापरासाठी सुकामासा तयार केला जात असल्याचे दिसून येते.<ref name="GhoshKonkan"/> शेती आणि समुद्र यांच्याशी संबंधित अन्नस्रोतांव्यतिरिक्त नारळ, कोकम, काजू, आंबा आणि फणस यांसारख्या स्थानिक पिकांनीही कोकणातील खाद्यपरंपरेला विशिष्ट स्वरूप दिले. कोकणातील कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात या पिकांचा पारंपरिक कृषी व्यवस्थेतील सहभाग नोंदवला आहे.<ref name="Singh2014"/> === कोकणातील प्रादेशिक खाद्यवैविध्य === ‘कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृती’ ही सर्व भागांत समान असलेली एकसंध परंपरा मानता येत नाही. कोकणातील वेगवेगळ्या भागांमध्ये भौगोलिक परिस्थिती, स्थानिक पिके, समुद्राशी असलेले संबंध, समुदायांची जीवनपद्धती, धार्मिक-सामाजिक प्रथा आणि ऐतिहासिक देवाणघेवाण यांनुसार खाद्यपद्धतींमध्ये फरक आढळतो. दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी आणि वेंगुर्ला या भागांवर आधारित अभ्यासातही स्थानिक खाद्यपद्धती, कुटुंबीय स्मृती, स्थलांतर आणि प्रादेशिक ओळख यांचे परस्परसंबंध अधोरेखित केले आहेत.<ref name="GhoshKonkan"/> या प्रादेशिक वैविध्यामुळे एखादा पदार्थ किंवा खाद्यपद्धती संपूर्ण कोकणाची सार्वत्रिक परंपरा म्हणून मांडण्यापेक्षा तिचा भौगोलिक संदर्भ स्पष्ट करणे आवश्यक ठरते. उदाहरणार्थ, किनारी भागातील मासे आणि सुकामासा यांचे महत्त्व, डोंगराळ किंवा ग्रामीण भागातील तृणधान्ये व कडधान्यांचा वापर आणि विशिष्ट जिल्ह्यांतील स्थानिक फळे किंवा भाज्यांचा उपयोग यांत भिन्नता आढळू शकते. त्यामुळे कोकणातील खाद्यसंस्कृतीचा अभ्यास हा स्थानिक संसाधने आणि प्रादेशिक सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भ यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेऊन करणे अधिक योग्य ठरते.<ref name="Singh2014"/> == पारंपरिक आहारातील प्रमुख घटक == कोकणातील पारंपरिक आहाराची रचना स्थानिक हवामान, माती, पर्जन्यमान, शेतीपद्धती आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्तीशी संबंधित आहे. भात, नाचणी व इतर तृणधान्ये, कडधान्ये, भाज्या, नारळ, कोकम, काजू, आंबा आणि फणस यांसारखी कृषी उत्पादने या आहारातील महत्त्वाचे घटक आहेत. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात या पिकांचा पारंपरिक कृषी व्यवस्थेशी असलेला संबंध नोंदवला आहे.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === भात === भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्य आणि पारंपरिक आहारातील महत्त्वाचे पीक आहे. कोकणातील भौगोलिक परिस्थिती, भरपूर पर्जन्यमान आणि भातशेतीस पोषक असलेल्या स्थानिक कृषी पद्धतींमुळे भाताला या प्रदेशाच्या अन्नव्यवस्थेत विशेष स्थान मिळाले आहे. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात भाताच्या विविध स्थानिक जाती आणि त्यांच्या लागवडीची परंपरा नोंदवली आहे.<ref name="Singh2014"/> भाताचा वापर केवळ शिजवलेल्या भातापुरता मर्यादित नसून त्यापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. तांदळाच्या पिठाचा वापर भाकरी, घावणे, आंबोळी, विविध प्रकारचे वडे आणि इतर पदार्थ तयार करण्यासाठी केला जातो. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात भात आणि भातावर आधारित पदार्थांना स्थानिक खाद्यस्मृती आणि दैनंदिन आहारात महत्त्व असल्याचे आढळते.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === नाचणी आणि इतर तृणधान्ये === नाचणी हे कोकणातील पारंपरिक तृणधान्यांपैकी एक आहे. कोकणाच्या कृषी व्यवस्थेवरील अभ्यासात नाचणीचा स्थानिक पिकांमध्ये समावेश केला असून, विशेषतः भाताबरोबर विविध तृणधान्यांची लागवड पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा भाग असल्याचे नोंदवले आहे.<ref name="Singh2014"/> नाचणीचा वापर भाकरी, पीठ आणि इतर पारंपरिक खाद्यपदार्थांसाठी केला जातो. ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात तृणधान्ये, भात, कडधान्ये आणि स्थानिक भाज्या हे आहारातील महत्त्वाचे घटक असल्याचे आढळते. तथापि, नाचणीच्या वापराचे प्रमाण प्रदेश, कुटुंब आणि ऋतूनुसार बदलू शकते.<ref name="KonkanDiet">“What shapes adolescents’ diet and physical activity habits in rural Konkan, India? Adolescents’ and caregivers’ perspectives.” ''Public Health Nutrition''.</ref> === कडधान्ये === कडधान्ये कोकणातील पारंपरिक कृषी आणि आहारव्यवस्थेचा एक भाग आहेत. कुळीथ, तूर, वाल आणि इतर कडधान्यांचा स्थानिक कृषी जैवविविधतेमध्ये समावेश आढळतो. कोकण प्रदेशातील पारंपरिक पिकांच्या अभ्यासात कडधान्यांच्या विविध प्रकारांची नोंद करण्यात आली आहे.<ref name="Singh2014"/> कडधान्यांचा वापर आमटी, उसळ, डाळी आणि इतर घरगुती पदार्थांमध्ये केला जातो. स्थानिक पिकांवर आधारित अशा खाद्यपद्धतींमध्ये उपलब्ध धान्ये आणि कडधान्यांचा परस्परपूरक वापर आढळतो. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरांवरील अभ्यासात कडधान्ये आणि स्थानिक पिकांशी संबंधित खाद्यस्मृतींचाही उल्लेख आढळतो.<ref name="GhoshKonkan"/> === भाज्या आणि पालेभाज्या === कोकणातील पारंपरिक आहारात लागवडीतील भाज्यांबरोबरच ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या पालेभाज्या आणि रानभाज्यांनाही स्थान आहे. विशेषतः पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या काही स्थानिक रानभाज्यांचा ग्रामीण भागातील आहारात वापर केला जातो. चिपळूण तालुक्यातील ओवळी आणि कुडप या गावांमध्ये केलेल्या अभ्यासात पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या वन्य खाद्य भाज्यांच्या वापराची नोंद करण्यात आली आहे.<ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> रानभाज्यांचा वापर स्थानिक वनस्पतीज्ञानाशी संबंधित आहे. रत्‍नागिरी आणि पालघर जिल्ह्यांतील पारंपरिक वनस्पतीज्ञानाच्या अभ्यासात स्थानिक समुदायांकडून विविध वनस्पतींच्या उपयोगांची नोंद करण्यात आली आहे. अशा ज्ञानाचा काही भाग खाद्यवापराशीही संबंधित आहे.<ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> === नारळ === नारळ हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती पीक असून त्याचा वापर खाद्यसंस्कृतीत विविध प्रकारे केला जातो. नारळाचा गर, दूध आणि खोबरे यांचा विविध पदार्थांमध्ये वापर केला जातो. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात नारळाचा या प्रदेशातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेतील महत्त्वाचा घटक म्हणून उल्लेख आहे.<ref name="Singh2014"/> नारळाच्या वापरामुळे कोकणातील अनेक पदार्थांना विशिष्ट चव आणि स्वरूप प्राप्त होते. महाराष्ट्राच्या खाद्यसंस्कृतीविषयीच्या अधिकृत माहितीतही कोकणातील खाद्यपरंपरेत नारळाला महत्त्वाचे स्थान असल्याचे नमूद केले आहे.<ref name="MTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, [https://maharashtratourism.gov.in/mr/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D/ “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”], महाराष्ट्र शासन.</ref> === कोकम === कोकम हे कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण फळपीक असून ''Garcinia indica'' या वनस्पतीचे फळ म्हणून त्याचा उल्लेख केला जातो. कोकमाचा वापर आंबटपणा आणण्यासाठी, तसेच विविध पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि पेयांमध्ये केला जातो. कोकणातील कोकमाच्या लागवड, पारंपरिक उपयोग आणि मूल्यवर्धित उत्पादनांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात कोकमाला या प्रदेशाच्या खाद्य आणि कृषी परंपरेशी जोडले आहे.<ref name="Rane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> कोकमाच्या सालीपासून आमसूल तयार केले जाते. त्याचा वापर आंबटपणा आणण्यासाठी विविध पदार्थांमध्ये केला जातो. कोकमापासून सरबत आणि इतर मूल्यवर्धित उत्पादनेही तयार केली जातात. भारतीय मसाला पिकांवरील ICAR–Indian Institute of Spices Researchच्या माहितीत कोकमाचे पारंपरिक खाद्यवापर आणि त्यापासून तयार होणाऱ्या उत्पादनांचा उल्लेख आहे.<ref name="IISRKokum">ICAR–Indian Institute of Spices Research, [https://spices.res.in/products/spices/kokum.html “Kokum, Garcinia indica Choisy”], Indian Council of Agricultural Research.</ref> === काजू === काजू हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती पीक असून विसाव्या शतकात त्याची लागवड या प्रदेशातील कृषी अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग झाली. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात काजूचा स्थानिक बागायती पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.<ref name="Singh2014"/> काजूच्या बोंडाचा आणि बियांचा विविध प्रकारे उपयोग केला जातो. काजूबीपासून मिळणाऱ्या गराचा खाद्यपदार्थ म्हणून वापर होतो, तर काजूबोंडापासूनही काही स्थानिक प्रक्रिया उत्पादने तयार केली जातात. काजूच्या लागवडीमुळे स्थानिक कृषी उत्पादन, प्रक्रिया आणि बाजारपेठ यांच्यातील संबंध वाढले आहेत.<ref name="Singh2014"/> === आंबा, फणस आणि इतर फळे === आंबा आणि फणस ही कोकणातील प्रमुख फळपिकांपैकी आहेत. कोकणाच्या कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात आंबा आणि फणस यांचा पारंपरिक बागायती व्यवस्थेतील महत्त्वाच्या पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे. कोकणातील स्थानिक आहारामध्ये या फळांचा ताजा वापर करण्याबरोबरच त्यांच्यापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार करण्याची पद्धतही आढळते.<ref name="Singh2014"/> फणसापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. त्यामध्ये पिकलेल्या फणसाचा थेट आहारातील वापर तसेच फणसाच्या गरापासून तयार केले जाणारे पदार्थ यांचा समावेश होतो. कोकणातील पारंपरिक फणसाच्या खाद्यपदार्थांवर केलेल्या अभ्यासात ‘सांदण’ हा फणसापासून तयार होणारा पारंपरिक पदार्थ म्हणून नोंदवला असून त्याच्या पाककृती आणि घटकांमध्ये स्थानिक पातळीवर विविधता आढळते.<ref name="Gokhale2017">Gokhale, Mahesh Vijay. “Preparation and Ingredient Diversity in ‘Sandan’: A Traditional Jackfruit Sweet Dish of Konkan Region of Maharashtra.” ''World Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences'', 6(12), 2017.</ref> आंबा, फणस आणि इतर हंगामी फळांचा वापर ऋतूनुसार बदलतो. ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात आंबा आणि फणसाच्या हंगामाचा स्थानिक आहारावर होणारा परिणाम तसेच ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या विविध खाद्यपदार्थांचा वापर नोंदवला आहे.<ref name="KonkanDiet"/> == पारंपरिक आहारातील प्रमुख घटक == कोकणातील पारंपरिक आहाराची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, पर्जन्यमान, शेती, बागायती पिके, समुद्र आणि स्थानिक जैवविविधता यांच्याशी संबंधित आहे. भात, नाचणी आणि इतर तृणधान्ये, कडधान्ये, भाज्या, नारळ, कोकम, काजू, आंबा आणि फणस यांसारखी पिके कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा भाग आहेत. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात या पिकांच्या लागवडीबरोबरच स्थानिक अन्नव्यवस्थेशी त्यांचा संबंध नोंदवला आहे.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === भात === भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्यांपैकी एक आहे. कोकणातील पर्जन्यमान, भौगोलिक परिस्थिती आणि पारंपरिक कृषी पद्धती यांमुळे भातशेतीला या प्रदेशात महत्त्व प्राप्त झाले आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात भाताच्या विविध स्थानिक जाती आणि त्यांच्या लागवडीची परंपरा नोंदवण्यात आली आहे.<ref name="Singh2014"/> भाताचा वापर शिजवलेल्या भाताबरोबरच तांदळाचे पीठ किंवा तांदूळ वापरून तयार होणाऱ्या विविध पारंपरिक पदार्थांमध्ये केला जातो. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासात भात आणि भातावर आधारित पदार्थांचा स्थानिक खाद्यजीवनाशी संबंध नोंदवला आहे.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === नाचणी आणि इतर तृणधान्ये === नाचणी हे कोकणातील पारंपरिक तृणधान्यांपैकी एक आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात नाचणीचा स्थानिक पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे. भाताबरोबर नाचणी आणि इतर तृणधान्यांची लागवड ही कोकणातील पारंपरिक कृषी विविधतेचा भाग असल्याचे या अभ्यासातून दिसून येते.<ref name="Singh2014"/> ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात भात, तृणधान्ये, कडधान्ये आणि स्थानिक भाज्या हे आहारातील घटक असल्याचे नोंदवण्यात आले आहे. मात्र या घटकांचा वापर सर्व भागांत किंवा सर्व कुटुंबांत समान प्रमाणात होतो असे मानता येत नाही.<ref name="KonkanDiet">“What shapes adolescents’ diet and physical activity habits in rural Konkan, India? Adolescents’ and caregivers’ perspectives.” ''Public Health Nutrition''.</ref> === कडधान्ये === कडधान्ये कोकणातील पारंपरिक कृषी आणि आहारव्यवस्थेतील महत्त्वाचा घटक आहेत. कुळीथ, तूर, वाल आणि इतर कडधान्यांचा कोकणातील पारंपरिक कृषी जैवविविधतेमध्ये समावेश आढळतो.<ref name="Singh2014"/> कडधान्यांचा वापर विविध घरगुती खाद्यपदार्थांमध्ये केला जातो. ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात कडधान्ये ही स्थानिक आहारातील अन्नघटकांपैकी असल्याचे नोंदवले आहे.<ref name="KonkanDiet"/> === भाज्या आणि पालेभाज्या === कोकणातील पारंपरिक आहारात लागवडीतील भाज्यांबरोबरच ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या पालेभाज्या आणि रानभाज्यांनाही स्थान आहे. विशेषतः पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या काही वन्य खाद्य वनस्पतींचा ग्रामीण भागातील आहारात वापर केला जातो. चिपळूण तालुक्यातील ओवळी आणि कुडप या गावांमध्ये केलेल्या अभ्यासात पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या वन्य खाद्य भाज्यांच्या वापराची नोंद करण्यात आली आहे.<ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> रत्‍नागिरी आणि पालघर जिल्ह्यांतील पारंपरिक वनस्पतीज्ञानाच्या अभ्यासात स्थानिक समुदायांकडून विविध वनस्पतींच्या उपयोगांची नोंद करण्यात आली आहे. या पारंपरिक वनस्पतीज्ञानाचा काही भाग खाद्यवापराशी संबंधित आहे.<ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> === नारळ === नारळ हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती पीक आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात नारळाचा पारंपरिक कृषी व्यवस्थेतील महत्त्वाचा घटक म्हणून उल्लेख करण्यात आला आहे.<ref name="Singh2014"/> नारळाचा गर, खोबरे आणि नारळाचे दूध यांचा विविध खाद्यपदार्थांमध्ये वापर केला जातो. महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीतही कोकणातील खाद्यपरंपरेत नारळाला महत्त्वाचे स्थान असल्याचे नमूद केले आहे.<ref name="MTourismFood"/> === कोकम === कोकम हे कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण फळपीक आहे. ''Garcinia indica'' या वनस्पतीचे फळ असलेल्या कोकमाचा पारंपरिक खाद्यपदार्थ, पेये आणि प्रक्रिया केलेल्या उत्पादनांमध्ये उपयोग केला जातो. कोकणातील कोकमाच्या लागवड आणि उपयोगांवरील अभ्यासात त्याचा स्थानिक खाद्यसंस्कृतीशी तसेच कृषी अर्थव्यवस्थेशी संबंध स्पष्ट केला आहे.<ref name="Rane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> कोकमाच्या सालीपासून आमसूल तयार केले जाते. त्याचा वापर विविध खाद्यपदार्थांमध्ये आंबटपणा आणण्यासाठी केला जातो. कोकमापासून सरबत आणि इतर प्रक्रिया केलेली उत्पादनेही तयार होतात. ICAR–Indian Institute of Spices Researchने कोकमाच्या विविध उपयोगांची नोंद केली आहे.<ref name="IISRKokum">ICAR–Indian Institute of Spices Research, [https://spices.res.in/products/spices/kokum.html “Kokum, Garcinia indica Choisy”], Indian Council of Agricultural Research.</ref> === काजू === काजू हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती पीक आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात काजूचा स्थानिक बागायती पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.<ref name="Singh2014"/> काजूच्या बियांचा गर खाद्यपदार्थ म्हणून वापरला जातो. काजूची लागवड आणि त्यावर आधारित प्रक्रिया यांचा कोकणातील कृषी उत्पादन आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेशी संबंध आहे.<ref name="Singh2014"/> === आंबा, फणस आणि इतर फळे === आंबा आणि फणस ही कोकणातील प्रमुख फळपिकांपैकी आहेत. कोकणातील कृषी जैवविविधतेवरील अभ्यासात आंबा आणि फणस यांचा पारंपरिक बागायती व्यवस्थेतील महत्त्वाच्या पिकांमध्ये समावेश केला आहे.<ref name="Singh2014"/> फणसाचा ताजा वापर करण्याबरोबरच त्यापासून विविध पारंपरिक खाद्यपदार्थ तयार केले जातात. कोकणातील फणसाच्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांवरील अभ्यासात ‘सांदण’ हा फणसावर आधारित पारंपरिक पदार्थ म्हणून नोंदवला असून त्याच्या घटकांमध्ये आणि तयार करण्याच्या पद्धतीत स्थानिक विविधता आढळते.<ref name="Gokhale2017">Gokhale, Mahesh Vijay. “Preparation and Ingredient Diversity in ‘Sandan’: A Traditional Jackfruit Sweet Dish of Konkan Region of Maharashtra.” ''World Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences'', 6(12), 2017.</ref> ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात आंबा आणि फणसाच्या हंगामाचा स्थानिक आहारावर परिणाम होत असल्याचे तसेच ऋतूनुसार उपलब्ध होणाऱ्या फळांचा आहारात समावेश होत असल्याचे नोंदवले आहे.<ref name="KonkanDiet"/> == कोकणातील पारंपरिक मत्स्याहार == कोकणातील खाद्यसंस्कृतीमध्ये समुद्र, खाड्या, नदीमुखे आणि किनारी जलस्रोतांमधून मिळणाऱ्या जलजीवांना महत्त्वाचे स्थान आहे. किनारी भागातील पारंपरिक आहारात विविध प्रकारचे मासे, सुकामासा, शिंपले, कालवे आणि इतर जलजीव यांचा वापर आढळतो. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासात मासे आणि भात यांचा स्थानिक आहाराशी असलेला संबंध तसेच मासेमारीशी जोडलेल्या खाद्यपरंपरांचा उल्लेख आढळतो.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === ताजे मासे === कोकणातील किनारी भागांमध्ये ताजे मासे हे पारंपरिक आहारातील महत्त्वाचे अन्नस्रोत आहेत. समुद्र, खाड्या आणि नदीमुखांमधून मिळणाऱ्या विविध माशांचा स्थानिक पातळीवर आहारासाठी उपयोग केला जातो. महाराष्ट्र शासनाच्या माहितीत कोकणातील खाद्यपद्धतीमध्ये मासे आणि भात यांचा विशेष संबंध नमूद केला आहे.<ref name="GSDAKonkan">Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra, [https://gsda.maharashtra.gov.in/en-kokan/ “Konkan”], महाराष्ट्र शासन.</ref> माशांच्या उपलब्धतेनुसार आणि स्थानिक पद्धतीनुसार त्यांच्या पाककृतींमध्येही विविधता आढळते. दक्षिण कोकणातील खाद्यसंस्कृतीच्या नोंदींमध्ये ताज्या माशांचा दैनंदिन आहारातील वापर आणि त्यांच्याशी संबंधित स्थानिक खाद्यस्मृतींचा उल्लेख आढळतो.<ref name="GhoshKonkan"/> मासेमारी ही केवळ अन्नपुरवठ्याशी संबंधित नसून किनारी समाजांच्या उपजीविकेशीही जोडलेली आहे. त्यामुळे ताज्या माशांचा आहारातील वापर हा स्थानिक मत्स्यव्यवसाय आणि किनारी जीवनपद्धतीशी संबंधित आहे.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === सुकामासे === ताज्या माशांबरोबरच मासे वाळवून साठवण्याची परंपरा कोकणातील किनारी भागांत आढळते. मासे वाळवण्यामुळे त्यांचे दीर्घकाळ जतन करता येते आणि ताजे मासे उपलब्ध नसलेल्या काळात त्यांचा उपयोग करता येतो. महाराष्ट्र किनाऱ्यावरील सुकवलेल्या किंवा प्रक्रिया केलेल्या माशांच्या गुणवत्तेवरील अभ्यासात कोकण किनाऱ्यावरील विविध ठिकाणी पारंपरिक पद्धतीने मासे वाळवून जतन करण्याची पद्धत नोंदवण्यात आली आहे.<ref name="Joseph1988">Joseph, K. George; Muraleedharan, V.; Unnikrishnan Nair, T. S.; Kalaimani, N. “Quality of Cured Fish from the Maharashtra Coast.” ''Fishery Technology'', 25(2), 1988.</ref> दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेमध्ये सुकामासा हा स्थानिक खाद्यपद्धतीचा भाग असल्याचेही नोंदवले आहे. मासे वाळवण्याची पद्धत ही स्थानिक हवामान, उपलब्ध मासळी आणि पारंपरिक अन्नसाठवण तंत्राशी संबंधित आहे.<ref name="GhoshKonkan"/> मासे वाळवणे ही केवळ अन्न टिकवण्याची प्रक्रिया नसून किनारी भागातील पारंपरिक अन्नज्ञानाचा एक भाग आहे. मासे प्रक्रिया आणि साठवणुकीशी संबंधित पारंपरिक पद्धतींमध्ये स्थानिक अनुभव आणि उपलब्ध नैसर्गिक परिस्थितीचा उपयोग केला जातो.<ref name="Joseph1988"/> === शिंपले, कालवे आणि इतर जलजीव === कोकणातील काही किनारी भागांमध्ये मास्यांबरोबर शिंपले, कालवे आणि इतर खाद्य जलजीव यांचाही आहारासाठी उपयोग केला जातो. विशेषतः खाड्या, नदीमुखे आणि किनारी उथळ जलक्षेत्रे ही अशा जलजीवांच्या संकलनाची ठिकाणे आहेत. दक्षिण कोकण किनाऱ्यावरील बिव्हाल्व्ह मत्स्यसंपत्तीच्या व्यवस्थापनावरील अभ्यासात स्थानिक समुदायांकडून शिंपले आणि कालवे यांसारख्या जलजीवांचे संकलन व व्यवस्थापन करण्याचे पारंपरिक ज्ञान नोंदवले आहे.<ref name="Gangan2013">Gangan, S. S.; Metar, S. Y.; Nirmale, V. H.; Chogale, N. D.; Balange, A. K.; Bhalekar, M. S.; Pai, R. “Indigenous Knowledge in the Management of Bivalve Fishery of South Konkan Coast of Maharashtra, India.” ''Indian Journal of Traditional Knowledge'', 12(1), 2013, pp. 72–79.</ref> रत्‍नागिरीतील भाट्ये नदीमुखावरील अभ्यासात खाद्य बिव्हाल्व्हच्या पारंपरिक संकलनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पद्धती आणि साधनांची नोंद करण्यात आली आहे. या अभ्यासातून खाडी व नदीमुखाशी संबंधित स्थानिक मत्स्यसंकलनाचे ज्ञान आणि त्याचा खाद्यवापराशी असलेला संबंध स्पष्ट होतो.<ref name="Lagade2018">Lagade, Vishwajeet; Muley, E. V. “Traditional Fishing Methods and Gears Utilized in Edible Bivalve Fishery at Bhatye Estuary, Ratnagiri, M.S.” ''Indian Journal of Geo-Marine Sciences'', 47(8), 2018, pp. 1672–1678.</ref> दक्षिण कोकणातील बिव्हाल्व्ह मत्स्यव्यवस्थापनाच्या अभ्यासात स्थानिक महिलांचा आणि समुदायांच्या पारंपरिक ज्ञानाचा सहभागही नोंदवला आहे. भरती-ओहोटी, ऋतू, जलजीवांची उपलब्धता आणि संकलनाच्या पद्धती यांचे ज्ञान स्थानिक खाद्यसंसाधनांच्या वापराशी जोडलेले आहे.<ref name="Gangan2013"/> == पारंपरिक भाकरी आणि भाताचे पदार्थ == कोकणातील पारंपरिक आहारात भात आणि तृणधान्यांपासून तयार होणाऱ्या भाकरी तसेच तांदूळ किंवा तांदळाच्या पिठावर आधारित पदार्थांना स्थान आहे. या पदार्थांचा वापर स्थानिक उपलब्ध धान्ये, ऋतू आणि कुटुंबाच्या खाद्यपरंपरेनुसार बदलतो. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात भात, नाचणी आणि वरीसह विविध धान्यांची नोंद करण्यात आली आहे.<ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === तांदळाची भाकरी === तांदळाची भाकरी ही तांदळाच्या पिठापासून तयार केली जाणारी भाकरी असून महाराष्ट्रातील विविध भागांत तिच्या स्थानिक प्रकारांचा आहारात वापर आढळतो. कोकणातील भातकेंद्रित कृषी व्यवस्थेमुळे तांदळापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार करण्याची परंपरा विकसित झाली आहे. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासात भात आणि तांदळावर आधारित पदार्थांचा स्थानिक खाद्यजीवनाशी संबंध नोंदवला आहे.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> तांदळाच्या पिठाची भाकरी तयार करताना पीठ आणि पाण्याचे मिश्रण करून मळलेले पीठ तयार केले जाते आणि ते थापून किंवा लाटून भाजले जाते. मात्र तिच्या तयारीच्या पद्धतीत स्थानिक घरगुती परंपरेनुसार फरक आढळू शकतो. === नाचणीची भाकरी === नाचणी ही कोकणातील पारंपरिक तृणधान्यांपैकी एक असून तिची लागवड स्थानिक कृषी व्यवस्थेचा भाग आहे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात नाचणीचा पारंपरिक पिकांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.<ref name="Singh2014"/> नाचणीच्या पिठापासून भाकरी तयार केली जाते. ग्रामीण कोकणातील आहारावरील अभ्यासात तृणधान्ये आणि स्थानिक धान्यांचा आहारातील वापर नोंदवला आहे. नाचणीच्या भाकरीचा वापर मात्र संपूर्ण कोकणात समान प्रमाणात होतो असे मानता येत नाही; तो स्थानिक खाद्यपरंपरा आणि उपलब्धतेनुसार बदलू शकतो.<ref name="KonkanDiet">“What shapes adolescents’ diet and physical activity habits in rural Konkan, India? Adolescents’ and caregivers’ perspectives.” ''Public Health Nutrition''.</ref> === वरीची भाकरी === वरी हे पारंपरिक तृणधान्य असून महाराष्ट्रातील काही धार्मिक आणि सांस्कृतिक आहारपरंपरांमध्ये त्याचा वापर केला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील सांस्कृतिक चालीरीती आणि पारंपरिक बियाण्यांवरील नोंदीमध्ये विशिष्ट धार्मिक-सांस्कृतिक प्रथांच्या संदर्भात वरीच्या भाकरीचा उल्लेख आढळतो.<ref name="ESakalRatnagiri">eSakal. “रत्नागिरीतील सांस्कृतिक चालीरीती आणि आदिम बियाणी.” 2025.</ref> वरीची भाकरी हा उल्लेख **रत्‍नागिरीतील विशिष्ट सांस्कृतिक संदर्भापुरता** पाहणे अधिक योग्य आहे. उपलब्ध पुराव्यावरून ती संपूर्ण कोकणातील सर्व समाजांची किंवा सर्व भागांची सार्वत्रिक पारंपरिक भाकरी आहे असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="ESakalRatnagiri"/> === भाताचे विविध पदार्थ === भात हा कोकणातील प्रमुख अन्नघटक असल्यामुळे तांदळापासून विविध प्रकारचे पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. आंबोळी, घावणे, विविध प्रकारचे वडे, उकडीचे पदार्थ आणि इतर तांदळावर आधारित पदार्थ हे स्थानिक खाद्यपरंपरेतील उदाहरणे आहेत. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात भात आणि त्यावर आधारित पदार्थांचा स्थानिक खाद्यस्मृतीशी संबंध नोंदवला आहे.<ref name="GhoshKonkan"/> तांदळापासून तयार होणाऱ्या पदार्थांमध्ये स्थानिक पातळीवर घटक, आंबवण्याची पद्धत, आकार आणि पाककृती यांत फरक आढळू शकतो. महाराष्ट्रातील पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि खाद्यपरंपरांच्या अभ्यासात तांदूळ हा विविध पदार्थांच्या निर्मितीतील महत्त्वाचा स्थानिक अन्नघटक म्हणून दिसून येतो.<ref name="Annapure2020">Annapure, Uday S.; Ghanate, Aarti S.; Halde, Prabodh Shirish. “Ethnic Fermented Foods and Beverages of Maharashtra.” In: ''Ethnic Fermented Foods and Beverages of India: Science History and Culture'', 2020, pp. 305–348.</ref> तांदळावर आधारित पदार्थांचे प्रकार आणि त्यांचा वापर प्रदेश, ऋतू, सण आणि कुटुंबाच्या परंपरेनुसार बदलू शकतो. त्यामुळे या पदार्थांकडे केवळ अन्न म्हणून न पाहता स्थानिक कृषी उत्पादन, पाकपद्धती आणि सामाजिक-सांस्कृतिक परंपरांशी जोडलेल्या खाद्यप्रथांच्या रूपात पाहता येते.<ref name="GhoshKonkan"/> == कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थ == कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थांची रचना स्थानिक पिके, उपलब्ध अन्नस्रोत, ऋतू, स्थानिक पाकपद्धती आणि सामाजिक-सांस्कृतिक परंपरांशी संबंधित आहे. भात आणि तांदळाचे पदार्थ, नारळ, कोकम, विविध कडधान्ये, फळे आणि स्थानिक उपलब्ध घटक यांपासून विविध खाद्यपदार्थ तयार केले जातात. दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात स्थानिक पदार्थांचा संबंध कुटुंबीय स्मृती, स्थानिक उपलब्धता आणि बदलत्या जीवनपद्धतीशी जोडलेला आढळतो.<ref name="GhoshKonkan">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” Sahapedia.</ref> === आंबोळी === आंबोळी हा तांदूळ किंवा तांदळाच्या पिठावर आधारित पारंपरिक पदार्थ असून कोकणातील विविध भागांत त्याच्या स्थानिक प्रकारांचा उल्लेख आढळतो. आंबोळी तयार करण्यासाठी तांदूळ किंवा तांदळाचे पीठ वापरले जाते आणि काही प्रकारांमध्ये मिश्रण आंबवून त्यापासून पदार्थ तयार केला जातो. महाराष्ट्रातील पारंपरिक आंबवलेल्या खाद्यपदार्थांच्या अभ्यासात आंबोळीचा उल्लेख महाराष्ट्रातील पारंपरिक आंबवलेल्या पदार्थांपैकी एक म्हणून करण्यात आला आहे.<ref name="Annapure2020">Annapure, Uday S.; Ghanate, Aarti S.; Halde, Prabodh Shirish. “Ethnic Fermented Foods and Beverages of Maharashtra.” In: ''Ethnic Fermented Foods and Beverages of India: Science History and Culture'', 2020, pp. 305–348.</ref> आंबोळीच्या प्रकारांमध्ये स्थानिक पातळीवर घटक आणि तयार करण्याच्या पद्धतीत फरक आढळतो. कोकणातील आंबोळीविषयीच्या नोंदींमध्ये रत्‍नागिरी, रायगड आणि सिंधुदुर्ग परिसरात तिच्या विविध प्रकारांचा उल्लेख केला आहे. काही ठिकाणी आंबोळीचा संबंध विशिष्ट सण किंवा स्थानिक खाद्यपरंपरांशी जोडला जातो.<ref name="MaharashtraTimesKonkan">महाराष्ट्र टाइम्स. “कोकणातील स्वादिष्ट खाद्यपदार्थ.”</ref> === तांदळाचे वडे === तांदळाचे वडे हा तांदूळ किंवा तांदळाच्या पिठापासून तयार केला जाणारा पारंपरिक पदार्थ आहे. कोकणातील काही भागांत तांदळाचे वडे घरगुती खाद्यपदार्थ तसेच धार्मिक किंवा सामाजिक प्रसंगांशी संबंधित खाद्यपरंपरेचा भाग असल्याचे आढळते. सिंधुदुर्गातील आंगणेवाडी यात्रेशी संबंधित नोंदींमध्ये पारंपरिक तांदळाच्या वड्यांचा उल्लेख आढळतो.<ref name="AnganewadiVade">नवराष्ट्र. “आंगणेवाडी यात्रेतील पारंपरिक तांदळाचे वडे.”</ref> तांदळाचे वडे तयार करण्याची पद्धत आणि त्यामध्ये वापरले जाणारे घटक स्थानिक घरगुती परंपरेनुसार बदलू शकतात. त्यामुळे तांदळाच्या वड्यांचे एकच प्रमाणित स्वरूप संपूर्ण कोकणासाठी निश्चित करता येत नाही. === घावणे === घावणे हा तांदळाच्या पिठापासून तयार केला जाणारा पारंपरिक पदार्थ असून कोकणातील खाद्यपरंपरेत त्याचा उल्लेख आढळतो. तांदळाच्या पिठाचे पातळ मिश्रण तयार करून ते तव्यावर पसरवून शिजवण्याची पद्धत काही स्थानिक प्रकारांमध्ये वापरली जाते. कोकणातील पारंपरिक पदार्थांच्या नोंदींमध्ये घावण्याचा समावेश केला आहे.<ref name="MaharashtraTimesKonkan"/> दक्षिण कोकणातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात भात आणि तांदळावर आधारित पदार्थांचा स्थानिक खाद्यजीवनाशी संबंध नोंदवला आहे. घावणे, आंबोळी यांसारख्या पदार्थांचे स्वरूप आणि वापर स्थानिक कुटुंबीय परंपरा आणि प्रदेशानुसार बदलू शकतो.<ref name="GhoshKonkan"/> === सोलकढी === सोलकढी हा कोकम आणि नारळाच्या दुधावर आधारित पारंपरिक पेय/पदार्थ असून कोकण आणि महाराष्ट्राच्या किनारी खाद्यपरंपरेशी त्याचा संबंध आहे. कोकमाचा वापर पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि पेयांमध्ये केला जातो; नारळ हा देखील कोकणातील खाद्यसंस्कृतीतील महत्त्वाचा घटक आहे.<ref name="Rane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> सोलकढीच्या तयार करण्याच्या पद्धतीत स्थानिक फरक आढळतात. कोकम आणि नारळ यांसारख्या स्थानिक घटकांचा एकत्रित वापर ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. कोकणातील खाद्यसंस्कृतीविषयीच्या महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीतही कोकम आणि नारळावर आधारित खाद्यपरंपरांचा उल्लेख केला आहे.<ref name="MTourismFood"/> === उकडीचे पदार्थ === उकडणे किंवा वाफवणे ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक पाकपद्धतींपैकी एक आहे. कोकणातील भातप्रधान आहारामुळे तांदूळ किंवा तांदळाच्या पिठापासून तयार केलेल्या काही पदार्थांमध्ये उकडण्याची किंवा वाफवण्याची पद्धत वापरली जाते. महाराष्ट्रातील पारंपरिक खाद्यपदार्थांच्या अभ्यासात उकडलेल्या आणि आंबवलेल्या पदार्थांच्या विविध प्रकारांची नोंद आढळते.<ref name="Annapure2020"/> उकडीच्या पदार्थांचे स्वरूप आणि वापर स्थानिक परंपरा, ऋतू आणि सणांनुसार बदलू शकते. त्यामुळे ‘उकडीचे पदार्थ’ हा एकच विशिष्ट पदार्थ नसून उकडणे किंवा वाफवणे या पाकपद्धतीने तयार होणाऱ्या विविध पारंपरिक पदार्थांचा व्यापक प्रकार म्हणून पाहता येतो. === फणसाचे पदार्थ === फणस हे कोकणातील महत्त्वाचे फळपीक असून त्याचा ताजा वापर करण्याबरोबरच त्यापासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. कोकणातील फणसाच्या खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासात फणसापासून तयार होणाऱ्या पदार्थांमध्ये स्थानिक घटक आणि पाकपद्धतीनुसार विविधता असल्याचे नोंदवले आहे.<ref name="Gokhale2017">Gokhale, Mahesh Vijay. “Preparation and Ingredient Diversity in ‘Sandan’: A Traditional Jackfruit Sweet Dish of Konkan Region of Maharashtra.” ''World Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences'', 6(12), 2017.</ref> ‘सांदण’ हा फणसापासून तयार होणारा पारंपरिक गोड पदार्थ असून कोकणातील विविध भागांमध्ये त्याच्या तयार करण्याच्या पद्धतीत आणि वापरल्या जाणाऱ्या घटकांमध्ये फरक आढळतो. या संदर्भातील अभ्यासात सिंधुदुर्ग, रत्‍नागिरी, रायगड आणि कोकणातील इतर भागांतील पाकपरंपरांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Gokhale2017"/> फणसाच्या गराचा वापर इतर पारंपरिक पदार्थांमध्येही केला जातो. फणसाचे उत्पादन हंगामी असल्यामुळे त्याचा ताजा वापर तसेच त्यावर प्रक्रिया करून अधिक काळ उपयोग करण्याच्या पद्धती कोकणातील अन्नपरंपरेशी संबंधित आहेत.<ref name="FoodIndustryVishwakosh">महाराष्ट्र विश्वकोश निर्मिती मंडळ. “खाद्यपदार्थ उद्योग.” ''मराठी विश्वकोश''.</ref> == पारंपरिक स्वयंपाकपद्धती आणि खाद्यतंत्र == === दळणे, कांडणे आणि भाजणे === कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीमध्ये धान्य, कडधान्ये, मसाले आणि काही वनस्पतीजन्य पदार्थांवर घरगुती पातळीवर प्रक्रिया करण्याच्या पद्धतींना महत्त्व होते. भातासाठी धान्याची कांडणी, तसेच विविध धान्ये आणि कडधान्ये दळून त्यांचे पीठ तयार करणे, ही अन्नप्रक्रियेची महत्त्वाची कामे होती. अशा प्रक्रियांमुळे स्थानिक पिकांचा दैनंदिन आहारात विविध प्रकारे उपयोग करता येत असे. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> धान्ये, कडधान्ये किंवा काही मसाले भाजून घेण्याची पद्धतही पारंपरिक स्वयंपाकात वापरली जात असे. भाजण्यामुळे पदार्थांच्या चवीत आणि सुगंधात बदल होतो आणि त्यानंतर त्यांचा विविध पाककृतींमध्ये उपयोग करता येतो. महाराष्ट्राच्या पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत धान्ये, कडधान्ये आणि मसाल्यांच्या अशा प्राथमिक प्रक्रियांना घरगुती अन्ननिर्मितीशी जोडलेले स्थान आहे. <ref name="MaharashtraTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”, महाराष्ट्र शासन.</ref> === उकडणे, वाफवणे आणि तळणे === कोकणातील पारंपरिक पाककृतींमध्ये उकडणे, वाफवणे आणि तळणे या स्वयंपाकपद्धतींचा वापर आढळतो. तांदूळ, नाचणी आणि इतर स्थानिक धान्यांपासून तयार केलेले पदार्थ उकडून किंवा वाफवून करण्याची परंपरा विविध भागांत आढळते. उकडीचे पदार्थ आणि वाफवलेले पदार्थ हे या पाकपरंपरेतील महत्त्वाचे प्रकार मानले जातात. <ref name="Annapure2020"/> तळण्याच्या पद्धतीत तांदूळ, कडधान्ये, भाज्या किंवा इतर स्थानिक घटकांपासून तयार केलेल्या मिश्रणाचा वापर केला जातो. कोकणातील तांदळाचे वडे यांसारख्या पदार्थांमध्ये तळण्याची पद्धत दिसून येते. विविध सण, उत्सव आणि स्थानिक खाद्यपरंपरांमध्ये अशा तळलेल्या पदार्थांना स्थान मिळाले आहे. <ref name="RiceVadaLoksatta">लोकसत्ता, “तांदळाचे वडे”, पाककृती विभाग.</ref> उकडणे आणि वाफवणे या पद्धतींमध्ये पदार्थातील घटकांचे स्वरूप आणि ओलावा टिकवून ठेवण्यास मदत होते, तर तळण्यामुळे पदार्थाची रचना आणि चव वेगळी होते. त्यामुळे एकाच स्थानिक धान्यापासून किंवा कच्च्या पदार्थापासून स्वयंपाकाच्या पद्धतीनुसार विविध खाद्यपदार्थ तयार करण्याची शक्यता पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत निर्माण झाली. <ref name="MaharashtraTourismFood"/> === मसाले आणि पारंपरिक चवपद्धती === कोकणातील पारंपरिक स्वयंपाकात नारळ, कोकम आणि विविध मसाल्यांचा वापर महत्त्वाचा आहे. विशेषतः नारळाचा उपयोग पदार्थांना चव आणि पोत देण्यासाठी केला जातो, तर कोकमाचा उपयोग आंबटपणा आणण्यासाठी तसेच विविध पेय व खाद्यपदार्थांमध्ये केला जातो. कोकम हे कोकणाशी विशेषतः संबंधित असलेले स्थानिक उत्पादन असून त्याचा खाद्यपदार्थांमध्ये पारंपरिक वापर आढळतो. <ref name="KokumRane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> नारळ आणि कोकम यांच्यासह स्थानिक मसाले, वनस्पतीजन्य घटक आणि उपलब्ध कृषीउत्पादनांचा वापर करून पदार्थांची चव ठरवली जात असे. त्यामुळे कोकणातील खाद्यपरंपरेत स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, उपलब्ध कच्चा माल आणि पारंपरिक पाककौशल्य यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. <ref name="MaharashtraTourismFood"/> कोकणातील खाद्यपदार्थांमध्ये आंबट, तिखट, खारट आणि नारळाच्या स्निग्धतेचा समतोल साधणाऱ्या चवपद्धती आढळतात. सोलकढीसारख्या पदार्थांमध्ये कोकम आणि नारळाचा वापर या चवपरंपरेचे उदाहरण मानता येते. कोकमाच्या वापरामुळे खाद्यपदार्थांना विशिष्ट आंबट चव मिळते आणि नारळामुळे त्याला वेगळी चव व पोत प्राप्त होतो. <ref name="ICARKokum">ICAR–Indian Institute of Spices Research, “Kokum, Garcinia indica Choisy.”</ref> पारंपरिक चवपद्धती ही केवळ मसाल्यांच्या वापरापुरती मर्यादित नसून स्थानिक उपलब्धता, ऋतू, अन्नपदार्थाचा प्रकार आणि घरगुती पाकपरंपरा यांच्याशी जोडलेली होती. त्यामुळे कोकणातील विविध भागांमध्ये समान कच्च्या पदार्थांचा वापर होत असला तरी त्यापासून तयार होणाऱ्या पदार्थांच्या चवीत आणि कृतीत प्रादेशिक फरक दिसून येतो. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> == वाळवण आणि अन्नसाठवण परंपरा == कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीमध्ये वर्षभर उपलब्ध नसणाऱ्या अन्नघटकांचा पुढील काळासाठी उपयोग करता यावा यासाठी वाळवण, लोणची, मुरंबे आणि इतर साठवण पद्धती विकसित झाल्या. विशेषतः मासे, भाज्या, फळे आणि काही मसालेदार पदार्थांचे ऋतूनुसार प्रक्रिया करून जतन करणे ही घरगुती खाद्यपरंपरेचा एक भाग होती. <ref name="MaharashtraTimesWalan">महाराष्ट्र टाइम्स, “वाळवणः अडीनडीची साठवण”, 2014.</ref> === मासे वाळवणे === कोकण किनारपट्टीवर मत्स्यव्यवसायाला असलेल्या महत्त्वामुळे माशांच्या साठवणीसाठी वाळवण्याची पद्धत पारंपरिकरीत्या वापरली जात असे. ताज्या माशांची उपलब्धता कमी असलेल्या काळात उपयोग करता यावा म्हणून मासे स्वच्छ करून त्यांच्यावर मीठ लावून वाळवण्याची पद्धत आढळते. महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवरील माशांच्या प्रक्रियेत खारवणे आणि वाळवणे या पद्धतींचा वापर होत असल्याचे मत्स्यविषयक अभ्यासांत नोंदविले आहे. <ref name="Joseph1988"/> दक्षिण कोकणातील काही भागांत शिंपले, कालवे आणि इतर खाद्य जलजीवांच्या वापराशी संबंधित पारंपरिक ज्ञानही आढळते. अशा जलजीवांची उपलब्धता, संकलन आणि अन्नासाठी प्रक्रिया यांचा स्थानिक मत्स्यपरंपरेशी संबंध आहे. <ref name="Gangan2013"/> === भाज्या वाळवणे === पावसाळ्यात किंवा विशिष्ट ऋतूंमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या भाज्या व इतर वनस्पतीजन्य खाद्यघटकांचे वाळवण करून त्यांचा नंतर उपयोग करण्याची पद्धत कोकणातील ग्रामीण खाद्यपरंपरेत आढळते. विशेषतः पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या काही रानभाज्यांचा स्थानिक आहारात उपयोग केला जातो; त्यांचे संकलन आणि घरगुती प्रक्रिया ही स्थानिक अन्नज्ञानाचा भाग आहे. <ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> भाज्या किंवा वनस्पतीजन्य पदार्थांचे वाळवण करून त्यातील पाण्याचे प्रमाण कमी केले जाते आणि त्यांचा काही काळ साठवणुकीसाठी उपयोग करता येतो. पारंपरिक वाळवण पद्धतींमध्ये उन्हाचा आणि हवेशीर वातावरणाचा वापर महत्त्वाचा होता. <ref name="MaharashtraTimesWalan"/> === फळांचे वाळवण === कोकणात आंबा, फणस आणि इतर फळांचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन होत असल्यामुळे त्यांच्या विविध प्रकारे प्रक्रियेला खाद्यसंस्कृतीत स्थान मिळाले आहे. फळे ताजी खाण्याबरोबरच त्यांच्यापासून वाळवण, साठवणयोग्य पदार्थ आणि इतर प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ तयार केले जातात. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> फणसाच्या गरापासून आणि इतर भागांपासून विविध पारंपरिक पदार्थ तयार करण्याची पद्धत कोकणात आढळते. फणसाच्या प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांमध्ये वाळवण आणि दीर्घकाळ उपयोग करण्याच्या पद्धतींचाही समावेश होतो. कोकणातील फणसापासून तयार होणाऱ्या पारंपरिक पदार्थांच्या अभ्यासात या अन्नप्रक्रियेचे स्वरूप नोंदविले आहे. <ref name="Gokhale2017">Gokhale, Mahesh Vijay. “Preparation and Ingredient Diversity in ‘Sandan’: A Traditional Jackfruit Sweet Dish of Konkan Region of Maharashtra.” ''World Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences'', 6(12), 2017.</ref> आंब्यापासूनही विविध टिकाऊ पदार्थ तयार करण्याची परंपरा महाराष्ट्राच्या खाद्यसंस्कृतीचा भाग आहे. अशा प्रक्रियांमुळे हंगामी फळांचा वापर हंगाम संपल्यानंतरही करता येतो. <ref name="MaharashtraTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”, महाराष्ट्र शासन.</ref> === लोणची आणि मुरंबे === लोणची आणि मुरंबे हे हंगामी फळे व भाज्यांचे दीर्घकाळ जतन करण्याच्या पारंपरिक पद्धतींपैकी आहेत. आंबा यांसारख्या हंगामी फळांपासून लोणची तयार करण्याची परंपरा महाराष्ट्रातील घरगुती खाद्यसंस्कृतीत रूढ आहे. या पदार्थांमध्ये मीठ, तेल, मसाले, साखर किंवा इतर संरक्षक स्वरूपाच्या पारंपरिक घटकांचा वापर केला जातो. <ref name="Koranne2019">Koranne-Khandekar, Saee. ''Pangat, a Feast: Food and Lore from Marathi Kitchens''. Hachette India, 2019.</ref> कोकणातील घरगुती खाद्यपरंपरेत लोणची आणि इतर टिकाऊ पदार्थ तयार करण्याच्या पद्धती ऋतू, उपलब्ध कच्चा माल आणि कुटुंबाच्या पाकपरंपरेनुसार बदलू शकतात. त्यामुळे या पदार्थांना केवळ चवीपुरते नव्हे, तर हंगामी अन्नसाठवणीच्या पद्धती म्हणूनही पाहता येते. <ref name="MaharashtraTimesWalan"/> === पारंपरिक अन्नसाठवण तंत्रे === पारंपरिक अन्नसाठवणीमध्ये वाळवणे, खारवणे, लोणची घालणे, साखरेच्या पाकात पदार्थ टिकवणे आणि योग्य प्रकारे बंदिस्त करून ठेवणे अशा विविध पद्धतींचा वापर केला जात असे. या पद्धतींचा मुख्य उद्देश हंगामी अन्नपदार्थ अधिक काळ वापरता यावेत आणि अन्नाची नासाडी कमी व्हावी हा होता. <ref name="AgrowonFoodWastage">Agrowon, “छोट्या उपायांद्वारे टाळता येईल अन्न नासाडी”, 2020.</ref> वाळवणाच्या प्रक्रियेत सूर्यप्रकाश, हवा आणि कमी आर्द्रता यांचा उपयोग करून अन्नातील ओलावा कमी केला जातो. पारंपरिक पद्धतींमध्ये पदार्थ पूर्णपणे वाळल्यानंतर ते कोरड्या आणि तुलनेने सुरक्षित ठिकाणी ठेवण्याची पद्धत वापरली जात असे. <ref name="AgrowonDrying">Agrowon, “हवारहित स्थितीमध्ये वाळवणाचे तंत्र”.</ref> अशा साठवण पद्धतींमुळे कोकणातील स्थानिक कृषी व मत्स्य उत्पादनांचा हंगामाबाहेरही उपयोग करणे शक्य होत असे. त्यामुळे वाळवण आणि अन्नसाठवण ही केवळ घरगुती पाककृतींची प्रक्रिया नसून स्थानिक उपलब्धता, ऋतूचक्र आणि ग्रामीण जीवनपद्धतीशी संबंधित पारंपरिक अन्नज्ञानाचा भाग होती. <ref name="Singh2014"/> == ऋतूनुसार कोकणातील आहार == कोकणातील पारंपरिक आहारावर ऋतू, पर्जन्यमान, स्थानिक शेती, समुद्रातील उपलब्धता आणि हंगामी फळे-भाज्या यांचा प्रभाव दिसून येतो. वर्षातील वेगवेगळ्या ऋतूंमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या अन्नघटकांनुसार घरगुती आहारात बदल होत असत. त्यामुळे कोकणातील खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक पर्यावरण आणि ऋतूचक्राशी जोडलेली परंपरा मानता येते. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === पावसाळ्यातील आहार === कोकणात पावसाळ्याच्या काळात भाजीपाला आणि विविध वनस्पतीजन्य खाद्यघटकांची उपलब्धता वाढते. रानभाज्यांचा वापर हा या ऋतूतील स्थानिक आहाराचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण तालुक्यातील ओवळी आणि कुडप या गावांमध्ये केलेल्या अभ्यासात पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या विविध रानभाज्यांचा स्थानिक लोक अन्न म्हणून वापर करतात, असे नोंदविण्यात आले आहे. <ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> पावसाळ्यातील आर्द्र वातावरण आणि स्थानिक पातळीवरील उपलब्धता लक्षात घेऊन अन्नपदार्थांच्या निवडीमध्ये स्थानिक भाज्या, कडधान्ये आणि धान्यांचा वापर केला जात असे. काही पारंपरिक पदार्थांमध्ये तांदूळ, नाचणी आणि इतर स्थानिक धान्यांचा उपयोग केला जातो. <ref name="MaharashtraTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”, महाराष्ट्र शासन.</ref> पावसाळ्यातील खाद्यपरंपरेत स्थानिक वनस्पतींच्या ज्ञानालाही महत्त्व होते. कोणती रानभाजी खाण्यायोग्य आहे, तिची योग्य प्रक्रिया कशी करावी आणि ती कोणत्या प्रकारे शिजवावी याचे ज्ञान स्थानिक समुदायांमध्ये पिढ्यान्‌पिढ्या प्रचलित राहिले आहे. रत्‍नागिरी आणि महाराष्ट्रातील इतर भागांवरील एथ्नोबॉटनिकल अभ्यासांत अशा स्थानिक वनस्पतीज्ञानाची नोंद आढळते. <ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> === हिवाळ्यातील आहार === हिवाळ्यातील आहारात उपलब्ध हंगामी भाज्या, कडधान्ये, धान्ये आणि साठवून ठेवलेले काही पदार्थ यांचा वापर केला जात असे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेमध्ये भाताबरोबर नाचणी, कडधान्ये, भाज्या आणि विविध फळपिकांचा समावेश असल्यामुळे ऋतूनुसार स्थानिक अन्नघटकांचा वापर करण्याची विविधता दिसून येते. <ref name="Singh2014"/> हिवाळ्यातील सण, धार्मिक प्रसंग आणि कौटुंबिक समारंभ यांनुसारही खाद्यपदार्थांची निवड बदलत असे. महाराष्ट्राच्या पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत ऋतू, सण आणि कृषीपरंपरा यांचा परस्परसंबंध आढळतो. त्यामुळे हिवाळ्यातील आहार हा केवळ ऋतूतील उपलब्धतेवर नव्हे, तर सामाजिक आणि सांस्कृतिक प्रसंगांवरही आधारित असतो. <ref name="SeasonFestivalFood">eSakal, “महाराष्ट्रीय खाद्यसंस्कृतीतील ऋतू, सण आणि कृषीपरंपरेचा संबंध”, 2026.</ref> या काळात आधीच्या हंगामात वाळवून किंवा अन्य पद्धतीने साठवून ठेवलेल्या काही खाद्यपदार्थांचाही उपयोग केला जाऊ शकतो. वाळवण ही हंगामी अन्नघटकांचा पुढील काळात उपयोग करण्यासाठी वापरली जाणारी पारंपरिक प्रक्रिया आहे. <ref name="MaharashtraTimesWalan">महाराष्ट्र टाइम्स, “वाळवणः अडीनडीची साठवण”, 2014.</ref> === उन्हाळ्यातील आहार === उन्हाळ्यात कोकणातील आहारावर हंगामी फळांची उपलब्धता विशेषतः प्रभाव टाकते. आंबा, फणस, काजू आणि इतर स्थानिक फळपिके या प्रदेशाच्या कृषी आणि खाद्यपरंपरेशी संबंधित आहेत. त्यांपैकी काही फळे ताजी खाल्ली जातात, तर काहींची विविध प्रकारे प्रक्रिया करून त्यांचा पुढील काळात उपयोग केला जातो. <ref name="Singh2014"/> कोकम हे कोकणातील महत्त्वाचे पारंपरिक उत्पादन असून त्याचा उपयोग विविध खाद्यपदार्थ आणि पेयांमध्ये केला जातो. कोकमाच्या उत्पादनाला आणि प्रक्रियेला कोकणातील कृषी व खाद्यपरंपरेत विशेष स्थान आहे. <ref name="KokumRane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> उन्हाळ्यातील आहारासाठी मागील हंगामात तयार करून ठेवलेली लोणची, वाळवणे आणि इतर साठवणयोग्य पदार्थ उपयोगी ठरतात. हंगामी फळे आणि भाज्यांवर प्रक्रिया करून त्यांचे अधिक काळ जतन करणे ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक अन्नसाठवण पद्धतींपैकी एक आहे. <ref name="Koranne2019">Koranne-Khandekar, Saee. ''Pangat, a Feast: Food and Lore from Marathi Kitchens''. Hachette India, 2019.</ref> कोकणातील उन्हाळी खाद्यपरंपरेत आंबा, फणस, कोकम यांसारख्या हंगामी उत्पादनांचा वापर आणि त्यांची प्रक्रिया यामुळे ऋतू आणि स्थानिक कृषीउत्पादन यांचा संबंध स्पष्ट होतो. त्यामुळे ऋतूनुसार आहारातील बदल हे कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे. <ref name="MaharashtraTourismFood"/> == सण, उत्सव आणि खाद्यपरंपरा == कोकणातील सण आणि उत्सवांमध्ये खाद्यपदार्थांना धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. सणांच्या निमित्ताने विशिष्ट पदार्थ तयार करण्याची, नातेवाईक व शेजाऱ्यांना भोजन देण्याची आणि पारंपरिक पाककृती पुढील पिढीकडे पोहोचवण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते. त्यामुळे कोकणातील खाद्यसंस्कृती ही केवळ दैनंदिन आहारापुरती मर्यादित न राहता सण, धार्मिक विधी आणि सामाजिक संबंधांशी जोडलेली आहे. <ref name="HadapJoglekar2008">Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. “A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography.” ''Bulletin of the Deccan College Research Institute'', 68/69, 2008–2009, pp. 215–229.</ref> सणानुसार तयार होणारे पदार्थ स्थानिक कृषीउत्पादन, ऋतू आणि उपलब्ध कच्च्या मालाशी संबंधित असतात. भात, नारळ, कडधान्ये, फळे आणि विविध स्थानिक वनस्पतीजन्य पदार्थ यांचा वापर पारंपरिक पाककृतींमध्ये केला जातो. महाराष्ट्रातील खाद्यपरंपरेच्या अभ्यासात ऋतू, सण आणि कृषीपरंपरा यांच्यातील संबंध अधोरेखित करण्यात आला आहे. <ref name="SeasonFestivalFood">eSakal, “महाराष्ट्रीय खाद्यसंस्कृतीतील ऋतू, सण आणि कृषीपरंपरेचा संबंध”, 2026.</ref> सणांच्या प्रसंगी काही पदार्थांना विशिष्ट सांस्कृतिक किंवा धार्मिक संदर्भ प्राप्त होतो. अशा पदार्थांच्या कृती, साहित्य आणि तयार करण्याच्या पद्धती घराघरांतून पुढील पिढीकडे पोहोचतात. त्यामुळे सणांच्या खाद्यपरंपरा या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा एक भाग मानता येतात. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> कोकणातील काही यात्रांमध्ये स्थानिक पारंपरिक पदार्थांना विशेष स्थान असल्याचेही दिसून येते. सिंधुदुर्गातील आंगणेवाडी येथील भराडी देवीच्या यात्रेशी संबंधित तांदळाच्या वड्यांचा उल्लेख स्थानिक खाद्यपरंपरेच्या संदर्भात केला जातो. यावरून धार्मिक उत्सव आणि स्थानिक खाद्यपदार्थ यांचे परस्परसंबंध दिसून येतात. <ref name="AnganewadiRiceVada">Navarashtra, “400-year-old secret: The goddess Bharadi who is celebrating her birthday is at the Anganwadi Jatra in Sindhudurg.”</ref> श्रीकृष्ण जन्माष्टमीसारख्या सणांच्या निमित्तानेही कोकणातील काही पारंपरिक पदार्थ तयार केले जातात. आंबोळी आणि काळ्या वाटाण्याची उसळ यांसारख्या पदार्थांचा कोकणातील जन्माष्टमीच्या खाद्यपरंपरेशी संबंध असल्याचे वृत्तांत नमूद करतात. <ref name="AmboliJanmashtami">लोकसत्ता, “कोकणातील आंबोळी आणि काळ्या वाटाण्याची उसळ”, 2024.</ref> सण-उत्सवांच्या निमित्ताने तयार होणाऱ्या खाद्यपदार्थांमध्ये स्थानिक धान्ये, कडधान्ये, नारळ, फळे आणि मसाले यांचा वापर होत असल्याने त्या पदार्थांमधून स्थानिक कृषी जैवविविधतेचेही प्रतिबिंब दिसते. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात या प्रदेशातील विविध पिके आणि स्थानिक अन्नस्रोतांची नोंद करण्यात आली आहे. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> अशा खाद्यपरंपरांमुळे सण हे केवळ धार्मिक किंवा सामाजिक कार्यक्रम न राहता कुटुंबातील पाकज्ञान, स्थानिक अन्नस्मृती आणि सामुदायिक सहभाग टिकवून ठेवण्याचे माध्यम ठरतात. पारंपरिक पदार्थांची निर्मिती, सामूहिक भोजन आणि पाहुणचार यांमधून कोकणातील सामाजिक जीवनातील परस्परसंबंध अधिक दृढ होत आले आहेत. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> == विवाह आणि इतर सामाजिक समारंभातील खाद्यपरंपरा == कोकणातील विवाह, धार्मिक विधी, कौटुंबिक समारंभ आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये भोजनाला सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. अशा प्रसंगी नातेवाईक, आप्तेष्ट आणि गावातील परिचित यांना एकत्र भोजन देण्याची परंपरा सामाजिक संबंध दृढ करण्याशी जोडलेली आहे. महाराष्ट्राच्या पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत भोजन, पाहुणचार आणि सामुदायिक सहभाग यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. <ref name="Koranne2019">Koranne-Khandekar, Saee. ''Pangat, a Feast: Food and Lore from Marathi Kitchens''. Hachette India, 2019.</ref> विवाहसमारंभातील खाद्यपदार्थांची निवड स्थानिक उपलब्धता, ऋतू, कुटुंबाची परंपरा आणि प्रदेशानुसार बदलत असते. कोकणातील आहारात भात, कडधान्ये, नारळ, भाज्या, फळे आणि स्थानिक मसाल्यांचा वापर असल्यामुळे या घटकांपासून तयार होणाऱ्या पदार्थांना सामाजिक समारंभांच्या भोजनातही स्थान मिळते. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासातून या प्रदेशातील विविध स्थानिक पिके आणि अन्नघटकांची नोंद आढळते. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> विवाह आणि इतर मोठ्या समारंभांमध्ये सामूहिक भोजनाची पद्धत विशेष महत्त्वाची राहिली आहे. पारंपरिक पंगतीमध्ये अनेक व्यक्तींना एकत्र भोजन वाढले जाते. भोजन वाढण्याची पद्धत, पदार्थांची क्रमवारी आणि पाहुण्यांचे आदरातिथ्य यांना सामाजिक संकेतांचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. मराठी खाद्यसंस्कृतीवरील अभ्यासांमध्ये पंगत ही भोजनपद्धती सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरांशी संबंधित असल्याचे दिसून येते. <ref name="Koranne2019"/> कोकणातील काही धार्मिक यात्रा आणि उत्सवांमध्ये विशिष्ट पारंपरिक पदार्थांचा सामुदायिक वापर आढळतो. उदाहरणार्थ, सिंधुदुर्गातील आंगणेवाडी यात्रेशी संबंधित तांदळाच्या वड्यांचा उल्लेख स्थानिक खाद्यपरंपरेच्या संदर्भात केला जातो. अशा उदाहरणांत धार्मिक कार्यक्रम, सामुदायिक सहभाग आणि स्थानिक खाद्यपदार्थ यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. <ref name="AnganewadiRiceVada">Navarashtra, “400-year-old secret: The goddess Bharadi who is celebrating her birthday is at the Anganwadi Jatra in Sindhudurg.”</ref> सामाजिक समारंभांतील खाद्यपरंपरा केवळ भोजनापुरत्या मर्यादित नसून पदार्थ तयार करण्याचे सामूहिक श्रम, धान्य व इतर साहित्याची पूर्वतयारी, स्वयंपाक आणि पाहुणचार यांचा त्यात समावेश असतो. अशा प्रक्रियांमध्ये घरातील आणि समुदायातील अनुभवी व्यक्तींचे पारंपरिक खाद्यज्ञान पुढील पिढीपर्यंत पोहोचत राहते. कोकणातील खाद्यसंस्कृती आणि स्थलांतर यांचा अभ्यास करणाऱ्या लेखनात खाद्यपदार्थ हे कौटुंबिक स्मृती आणि सांस्कृतिक ओळख जपण्याचे माध्यम ठरू शकतात, असे दिसते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> आधुनिक काळात विवाहसमारंभातील भोजनपद्धतींमध्ये बदल झाले असले तरी स्थानिक पारंपरिक पदार्थांचा समावेश अनेक ठिकाणी कायम आहे. पारंपरिक पदार्थांचे व्यापारीकरण, सामुदायिक कार्यक्रम आणि सांस्कृतिक पर्यटन यांमुळे काही स्थानिक खाद्यपदार्थांना नव्याने बाजारपेठ मिळत आहे. दक्षिण कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक विकासाच्या अभ्यासात खाद्यपरंपरेचा सांस्कृतिक वारशाशी असलेला संबंध अधोरेखित केला आहे. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> == महिलांची भूमिका आणि पारंपरिक खाद्यज्ञान == कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीच्या जतनात महिलांची भूमिका महत्त्वाची राहिली आहे. धान्य, कडधान्ये, भाज्या, फळे, मासे आणि इतर स्थानिक अन्नघटकांची निवड, त्यांची घरगुती प्रक्रिया, स्वयंपाक, वाळवण आणि साठवण यांसंबंधीचे ज्ञान दैनंदिन कौटुंबिक जीवनातून पुढे नेले जात असे. खाद्यपदार्थांशी संबंधित हे ज्ञान स्थानिक पर्यावरण, ऋतू आणि उपलब्ध संसाधनांशी जोडलेले होते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> === खाद्यज्ञानाचे पिढ्यान्‌पिढ्यांचे संक्रमण === पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संक्रमण प्रामुख्याने प्रत्यक्ष कृती, निरीक्षण आणि कौटुंबिक सहभागातून होत असे. कोणते धान्य किंवा कडधान्य कोणत्या पदार्थासाठी वापरायचे, रानभाज्यांची ओळख कशी करायची, पदार्थांची पूर्वतयारी कशी करायची आणि वाळवण किंवा साठवण कोणत्या पद्धतीने करायची, यांसारखे ज्ञान अनुभवातून आत्मसात केले जात असे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील स्थानिक वनस्पतींच्या वापराबाबतच्या अभ्यासांत स्थानिक समुदायांमध्ये वनस्पतींच्या उपयोगाचे पारंपरिक ज्ञान नोंदविले आहे. <ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> खाद्यज्ञान हे केवळ पाककृतींच्या स्वरूपात नसून स्थानिक अन्नस्रोतांची ओळख, त्यांची ऋतूनुसार उपलब्धता, योग्य प्रक्रिया आणि उपयोग यांचा एकत्रित अनुभव होता. रत्‍नागिरी आणि पालघर जिल्ह्यांतील एथ्नोबॉटनिकल अभ्यासात स्थानिक समुदायांच्या वनस्पतीविषयक पारंपरिक ज्ञानाची नोंद करण्यात आली आहे. <ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> आधुनिक जीवनशैली, स्थलांतर आणि बदलत्या अन्ननिवडींमुळे पारंपरिक खाद्यज्ञानाच्या संक्रमणाच्या पद्धतींमध्ये बदल झाले आहेत. दक्षिण कोकणातील स्थलांतर, खाद्यपदार्थ आणि सांस्कृतिक ओळख यांचा अभ्यास करताना खाद्यपरंपरा या कौटुंबिक स्मृती आणि सांस्कृतिक ओळखीशी जोडलेल्या असल्याचे दिसून येते. <ref name="GhoshCuisine"/> === घरगुती अन्नप्रक्रियेत महिलांची भूमिका === घरगुती अन्नप्रक्रियेमध्ये धान्याची कांडणी, दळण, पीठ तयार करणे, भाज्या आणि फळांची प्रक्रिया, वाळवण, लोणची तयार करणे, मासे खारवणे किंवा वाळवणे आणि विविध पदार्थांची पूर्वतयारी अशा अनेक कामांचा समावेश होता. या प्रक्रियांमुळे स्थानिक अन्नघटकांचा अधिक काळ उपयोग करणे शक्य होत असे. महाराष्ट्रातील पारंपरिक वाळवण पद्धतींबाबतच्या लेखनात घरगुती पातळीवरील अन्नसाठवणीचे महत्त्व स्पष्ट होते. <ref name="MaharashtraTimesWalan">महाराष्ट्र टाइम्स, “वाळवणः अडीनडीची साठवण”, 2014.</ref> पारंपरिक अन्नप्रक्रियेत महिलांचा सहभाग केवळ स्वयंपाक करण्यापुरता मर्यादित नव्हता. कच्च्या पदार्थांची निवड, स्वच्छता, प्रक्रिया, साठवण आणि योग्य वेळी त्यांचा वापर यामध्येही त्यांचे अनुभवाधारित ज्ञान उपयोगी पडत असे. स्थानिक रानभाज्या आणि इतर वनस्पतीजन्य अन्नघटकांच्या वापराबाबतच्या अभ्यासांत अशा स्थानिक अन्नज्ञानाचे महत्त्व दिसून येते. <ref name="Borate2020"/> काही पारंपरिक पदार्थांच्या निर्मितीत सामूहिक घरगुती श्रमांची आवश्यकता असल्याने अन्नप्रक्रिया ही कौटुंबिक आणि सामाजिक सहभागाची प्रक्रिया देखील होती. धान्य, फळे, भाज्या आणि इतर स्थानिक उत्पादनांवर प्रक्रिया करून त्यांचे विविध खाद्यपदार्थांमध्ये रूपांतर करण्यामुळे घरगुती अन्नव्यवस्थेत स्थानिक संसाधनांचा अधिक व्यापक उपयोग होत असे. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासातून या प्रदेशातील विविध स्थानिक पिके आणि अन्नस्रोतांचे महत्त्व स्पष्ट होते. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> महिलांच्या या अनुभवाधारित योगदानामुळे पारंपरिक खाद्यपदार्थांच्या कृती, प्रक्रिया आणि साठवण पद्धती घरगुती पातळीवर टिकून राहण्यास मदत झाली. त्यामुळे कोकणातील खाद्यसंस्कृतीच्या अभ्यासात महिलांचे पारंपरिक खाद्यज्ञान हे स्वतंत्र सांस्कृतिक घटक म्हणून विचारात घेणे महत्त्वाचे ठरते. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> == खाद्यसंस्कृती आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था == कोकणातील खाद्यसंस्कृतीचा संबंध स्थानिक शेती, मत्स्यव्यवसाय, फळबागा, वनस्पतीजन्य अन्नस्रोत आणि ग्रामीण बाजारपेठांशी आहे. भात, नाचणी, कडधान्ये, नारळ, आंबा, फणस, काजू आणि कोकम यांसारख्या स्थानिक उत्पादनांचा वापर दैनंदिन आहाराबरोबरच विविध प्रक्रिया केलेल्या खाद्यपदार्थांच्या निर्मितीत केला जातो. त्यामुळे स्थानिक कृषी उत्पादन आणि खाद्यपरंपरा यांच्यात परस्परावलंबी संबंध निर्माण झाला आहे. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> === शेती आणि खाद्यपदार्थ === कोकणातील पारंपरिक आहाराची रचना स्थानिक कृषी उत्पादनाशी निकटपणे संबंधित आहे. भात हे या प्रदेशातील प्रमुख अन्नधान्य असून त्यासोबत नाचणी, कडधान्ये, भाज्या, नारळ, फळे आणि इतर स्थानिक पिकांचा आहारात उपयोग केला जातो. कोकणातील कृषी जैवविविधतेच्या अभ्यासात या प्रदेशातील विविध पिके आणि स्थानिक अन्नस्रोतांचे महत्त्व नोंदविले आहे. <ref name="Singh2014"/> आंबा, काजू, फणस आणि कोकम यांसारखी पिके कोकणाच्या कृषी अर्थव्यवस्थेशी तसेच खाद्यसंस्कृतीशी संबंधित आहेत. या उत्पादनांचा ताज्या स्वरूपात वापर करण्याबरोबरच त्यांच्यावर प्रक्रिया करून विविध खाद्यपदार्थ आणि साठवणयोग्य पदार्थ तयार केले जातात. कोकमाच्या उत्पादन आणि उपयोगाबाबतच्या अभ्यासात त्याचे कोकणातील कृषी आणि खाद्यपरंपरेतील महत्त्व अधोरेखित केले आहे. <ref name="KokumRane2025">Rane, Prabhanjan; Prakash, Jai; Korgaonkar, Gopal; Ranjan, Pragya; Srivastava, Vartika. “Kokum: The Purple Pulse of the Konkan.” ''Indian Horticulture'', 70(5), 2025, pp. 23–26.</ref> स्थानिक कृषी उत्पादनांचे पीठ, वाळवण, लोणची, मुरंबे, पेये किंवा इतर प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांमध्ये रूपांतर केल्यामुळे उत्पादनाला अतिरिक्त उपयोगमूल्य प्राप्त होते. अशा अन्नप्रक्रियेमुळे हंगामी उत्पादनांचा वापर अधिक काळ करता येतो आणि स्थानिक खाद्यपरंपरेतील पदार्थांचे विविधीकरण होते. <ref name="MaharashtraTourismFood">महाराष्ट्र पर्यटन विभाग, “महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती”, महाराष्ट्र शासन.</ref> === मत्स्यव्यवसाय आणि खाद्यसंस्कृती === कोकणातील विस्तीर्ण समुद्रकिनारा, खाड्या आणि नद्या यांमुळे मत्स्यव्यवसायाला स्थानिक अर्थव्यवस्थेत महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ताजे मासे तसेच खारवलेले आणि वाळवलेले मासे हे किनारी भागातील खाद्यपरंपरेचे घटक आहेत. महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवरील माशांच्या प्रक्रियेवरील अभ्यासात खारवणे आणि वाळवणे यांसारख्या पारंपरिक प्रक्रियांचा उल्लेख आढळतो. <ref name="Joseph1988"/> दक्षिण कोकणातील खाड्या आणि किनारी परिसंस्थांमध्ये शिंपले, कालवे आणि इतर खाद्य द्विकपाटी जलजीवांच्या संकलनाशी संबंधित स्थानिक ज्ञान आढळते. रत्‍नागिरीच्या दक्षिण कोकण किनाऱ्यावरील अभ्यासात अशा जलजीवांच्या मत्स्यव्यवस्थापनाशी संबंधित स्थानिक ज्ञानाची नोंद करण्यात आली आहे. <ref name="Gangan2013"/> मत्स्यव्यवसायामुळे मिळणाऱ्या उत्पादनाचा वापर स्थानिक उपभोगाबरोबरच बाजारपेठेत विक्रीसाठीही केला जातो. मासे वाळवणे, खारवणे किंवा इतर प्रकारे प्रक्रिया करणे यामुळे मत्स्यउत्पादनाचा वापर ताज्या माशांच्या उपलब्धतेपुरता मर्यादित राहत नाही. त्यामुळे मत्स्यव्यवसाय आणि पारंपरिक खाद्यप्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध निर्माण होतो. <ref name="Lagade2018">Lagade, Vishwajeet; Muley, E. V. “Traditional Fishing Methods and Gears Utilized in Edible Bivalve Fishery at Bhatye Estuary, Ratnagiri, M.S.” ''Indian Journal of Geo-Marine Sciences'', 47(8), 2018, pp. 1672–1678.</ref> === स्थानिक बाजारपेठ आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ === स्थानिक बाजारपेठांमध्ये ताजी कृषी उत्पादने, फळे, भाज्या, मासे आणि प्रक्रिया केलेले पारंपरिक खाद्यपदार्थ यांची देवाणघेवाण होते. कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थांना स्थानिक मागणीबरोबरच शहरांमध्ये राहणाऱ्या कोकणातील लोकांकडूनही मागणी निर्माण होत असल्याचे खाद्यसंस्कृती आणि स्थलांतराच्या संदर्भातील अभ्यासातून दिसते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे विक्रीयोग्य स्वरूपात रूपांतर झाल्यामुळे घरगुती पाककृतींना स्थानिक बाजारपेठेशी जोडले जाण्याची संधी मिळते. वाळवण, लोणची, फळांवरील प्रक्रिया, पारंपरिक स्नॅक्स आणि इतर स्थानिक पदार्थ यांचा अशा अन्नउद्योगात उपयोग होऊ शकतो. महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ उद्योगावरील मराठी विश्वकोशातील नोंद अन्नप्रक्रिया आणि उद्योग यांच्यातील संबंध स्पष्ट करते. <ref name="MarathiVishwakoshFoodIndustry">मराठी विश्वकोश, “खाद्यपदार्थ उद्योग”.</ref> कोकणातील पारंपरिक पदार्थांना सांस्कृतिक आणि पर्यटनाच्या संदर्भातही बाजारपेठ मिळत आहे. दक्षिण कोकणातील सांस्कृतिक पर्यटन आणि अमूर्त वारशावरील अभ्यासात प्रादेशिक खाद्यपरंपरा ही स्थानिक सांस्कृतिक वारशाचा एक घटक म्हणून विचारात घेतली आहे. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> === महिला बचत गट आणि खाद्यउद्योग === महिला बचत गटांच्या माध्यमातून पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे उत्पादन आणि विक्री करण्याला ग्रामीण भागात नवीन आर्थिक संधी मिळू शकतात. वाळवण, लोणची, मसाले, पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि इतर प्रक्रिया केलेल्या अन्नपदार्थांचे सामूहिक उत्पादन करून त्यांची विक्री स्थानिक बाजारपेठा, प्रदर्शन आणि महोत्सवांमध्ये केली जाते. <ref name="KokanSaras2026">लोकसत्ता, “कोकण सरस महोत्सव — कोकणातील महिला बचत गट आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ”, 2026.</ref> कोकण सरससारख्या उपक्रमांमध्ये महिला बचत गटांनी तयार केलेल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांना आणि स्थानिक उत्पादनांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जातो. अशा उपक्रमांमुळे पारंपरिक पाककृतींचे व्यावसायिक स्वरूपात सादरीकरण होण्याबरोबरच ग्रामीण महिलांच्या उत्पादनांना ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळते. <ref name="KokanSaras2026"/> पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे व्यापारीकरण करताना स्थानिक पाकज्ञान, उपलब्ध कच्चा माल आणि ग्राहकांची मागणी यांचा समन्वय साधला जातो. त्यामुळे महिला बचत गट हे केवळ उत्पादन-विक्रीचे माध्यम न राहता स्थानिक खाद्यपरंपरेचे संवर्धन आणि तिच्या आर्थिक उपयोगाचे एक माध्यम ठरू शकतात. <ref name="KadamSoshte2025"/> == पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीतील बदल == कोकणातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीवर स्थलांतर, बदलती जीवनशैली, शहरीकरण, बाजारपेठेचा विस्तार आणि आधुनिक अन्नपदार्थांची वाढती उपलब्धता यांचा परिणाम झाला आहे. पूर्वी स्थानिक शेती, मत्स्यव्यवसाय, ऋतू आणि घरगुती अन्नप्रक्रिया यांवर मोठ्या प्रमाणात आधारित असलेला आहार बदलत्या सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थितीनुसार अधिक विविध झाला आहे. दक्षिण कोकणातील खाद्यसंस्कृती आणि स्थलांतराच्या अभ्यासातून खाद्यपदार्थांचा सांस्कृतिक स्मृती आणि ओळखीशी असलेला संबंधही स्पष्ट होतो. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> === स्थलांतर आणि खाद्यसंस्कृती === कोकणातून मुंबईसह महाराष्ट्रातील आणि देशातील विविध शहरी भागांकडे झालेल्या स्थलांतरामुळे खाद्यसंस्कृतीचा प्रसार स्थानिक भौगोलिक परिसराच्या पलीकडे झाला. स्थलांतरित समुदायांनी आपल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांच्या कृती, चवी आणि स्वयंपाकपद्धती नवीन ठिकाणी नेल्या. त्यामुळे खाद्यपदार्थ हे स्थलांतरितांच्या सांस्कृतिक स्मृती आणि ओळखीशी जोडलेले माध्यम झाले. दक्षिण कोकणातील स्थलांतर आणि खाद्यसंस्कृतीवरील अभ्यासात या संबंधाची नोंद आढळते. <ref name="GhoshCuisine"/> स्थलांतरामुळे पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीमध्ये परस्परसंवादही वाढला. कोकणातील पदार्थ शहरी बाजारपेठेत उपलब्ध होऊ लागले, तर स्थलांतरित कुटुंबांच्या आहारात नवीन प्रदेशातील पदार्थांचा समावेश झाला. त्यामुळे पारंपरिक आणि आधुनिक खाद्यपद्धतींचे मिश्र स्वरूप काही कुटुंबांच्या आहारात निर्माण झाले. <ref name="GhoshCuisine"/> शहरी भागात राहणाऱ्या कोकणी समुदायांसाठी पारंपरिक खाद्यपदार्थ हे सांस्कृतिक सातत्य राखण्याचे एक साधन ठरू शकतात. पारंपरिक पदार्थांच्या कृती घरगुती पातळीवर तयार करणे, सण-समारंभांच्या वेळी त्यांचा वापर करणे आणि नातेवाईकांमध्ये त्यांची देवाणघेवाण करणे यामुळे खाद्यपरंपरा मूळ प्रदेशाबाहेरही टिकून राहते. <ref name="GhoshCuisine"/> === बदलती जीवनशैली आणि आहार === शहरीकरण, रोजगाराच्या बदलत्या पद्धती, वेळेची कमतरता आणि बाजारपेठेत सहज उपलब्ध होणारे प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ यांमुळे पारंपरिक घरगुती अन्ननिर्मितीच्या पद्धतींमध्ये बदल झाले आहेत. धान्य दळणे, कांडणे, वाळवण करणे किंवा इतर अन्नप्रक्रिया घरच्या घरी करण्याऐवजी तयार किंवा अर्धप्रक्रिया केलेल्या वस्तू वापरण्याचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. <ref name="KonkanAdolescents">“What shapes adolescents’ diet and physical activity habits in rural Konkan, India? Adolescents’ and caregivers’ perspectives.” ''Public Health Nutrition''.</ref> ग्रामीण कोकणातील किशोरवयीन मुलांच्या आहारविषयक सवयींवरील अभ्यासात कुटुंब, उपलब्धता, सामाजिक वातावरण आणि बदलती जीवनशैली यांचा आहाराच्या निवडींवर प्रभाव पडत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे पारंपरिक अन्नपद्धती आणि बदलत्या आहारनिवडी यांचा संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थिती विचारात घेणे आवश्यक ठरते. <ref name="KonkanAdolescents"/> बदलत्या जीवनशैलीमुळे पारंपरिक पदार्थ पूर्णपणे नाहीसे झाले आहेत असे म्हणता येत नाही. काही पदार्थ दैनंदिन आहारातून कमी झाले असले तरी ते सण, कौटुंबिक समारंभ, स्थानिक उत्सव किंवा विशेष प्रसंगी तयार केले जातात. त्यामुळे काही पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे स्वरूप दैनंदिन आहाराऐवजी सांस्कृतिक आणि प्रसंगाधारित खाद्यपरंपरेचे झाले आहे. <ref name="GhoshCuisine"/> === आधुनिक खाद्यपदार्थांचा प्रभाव === आधुनिक बाजारपेठेमुळे पॅकेज्ड आणि प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ, तयार खाद्यपदार्थ आणि जलद तयार होणारे पदार्थ ग्रामीण तसेच शहरी भागांत अधिक सहज उपलब्ध झाले आहेत. त्यामुळे पारंपरिक घरगुती पदार्थांबरोबरच आधुनिक खाद्यपदार्थांचाही आहारात समावेश झाला आहे. ग्रामीण कोकणातील आहारविषयक अभ्यासात किशोरवयीन मुलांच्या आहाराच्या सवयींवर बदलत्या सामाजिक आणि अन्नपर्यावरणाचा प्रभाव नोंदविला आहे. <ref name="KonkanAdolescents"/> आधुनिक खाद्यपदार्थांच्या वाढत्या उपलब्धतेमुळे स्थानिक धान्ये, पारंपरिक पाककृती आणि घरगुती अन्नप्रक्रिया यांच्यासमोर नवीन पर्याय निर्माण झाले आहेत. तथापि, स्थानिक उत्पादनांवर आधारित पदार्थांचे महत्त्व पूर्णपणे संपलेले नाही. भात, नाचणी, नारळ, कोकम, आंबा, फणस आणि इतर स्थानिक उत्पादनांपासून तयार होणारे पदार्थ अजूनही कोकणाच्या खाद्यपरंपरेचा भाग आहेत. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> आधुनिक काळात पारंपरिक खाद्यपदार्थांना नव्या बाजारपेठा आणि पर्यटनाच्या माध्यमातूनही प्रसाराची संधी मिळत आहे. पारंपरिक पदार्थांचे व्यावसायिक उत्पादन, खाद्यपर्यटन आणि सांस्कृतिक महोत्सव यांमुळे काही स्थानिक पदार्थांना नव्याने ग्राहकवर्ग मिळत आहे. दक्षिण कोकणातील सांस्कृतिक पर्यटन आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशावरील अभ्यासात खाद्यपरंपरेचा प्रादेशिक सांस्कृतिक वारशाशी संबंध अधोरेखित केला आहे. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> त्यामुळे आधुनिक खाद्यपदार्थांचा प्रभाव हा पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीच्या केवळ ऱ्हासाचा विषय नसून बदल, अनुकूलन आणि पुनर्वापराची प्रक्रियाही आहे. काही पारंपरिक पदार्थांचे दैनंदिन जीवनातील स्थान कमी झाले असले तरी ते सण, पर्यटन, बाजारपेठ आणि सांस्कृतिक ओळख यांमधून नव्या स्वरूपात टिकून राहू शकतात. <ref name="GhoshCuisine"/> == आधुनिक काळातील कोकणातील खाद्यसंस्कृती == आधुनिक काळात कोकणातील खाद्यसंस्कृतीवर शहरीकरण, स्थलांतर, बाजारपेठेचा विस्तार, पर्यटन आणि बदलती जीवनशैली यांचा प्रभाव पडला आहे. त्याच वेळी स्थानिक कृषी उत्पादनांवर आधारित पारंपरिक पदार्थांना नव्या बाजारपेठा आणि सांस्कृतिक संदर्भही प्राप्त झाले आहेत. त्यामुळे आधुनिक कोकणातील खाद्यसंस्कृतीमध्ये पारंपरिकता आणि आधुनिकता यांचे सहअस्तित्व दिसून येते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> === पारंपरिक पदार्थांचे व्यापारीकरण === कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थ घरगुती वापरापुरते मर्यादित न राहता स्थानिक बाजारपेठेत विक्रीसाठी उपलब्ध होऊ लागले आहेत. वाळवण, लोणची, मसाले, पारंपरिक स्नॅक्स, फळांपासून तयार केलेले पदार्थ आणि इतर प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ यांचे लघुउद्योग किंवा सामूहिक उत्पादन केले जाते. अन्नपदार्थांवरील प्रक्रिया आणि त्यांचे बाजारपेठीय रूपांतर हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी जोडलेले आहे. <ref name="MarathiVishwakoshFoodIndustry">मराठी विश्वकोश, “खाद्यपदार्थ उद्योग”.</ref> महिला बचत गटांच्या माध्यमातून पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे उत्पादन आणि विक्री करण्याला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. कोकण सरससारख्या उपक्रमांमध्ये कोकणातील महिला बचत गटांनी तयार केलेले पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि स्थानिक उत्पादने बाजारपेठेत सादर केली जातात. <ref name="KokanSaras2026">लोकसत्ता, “कोकण सरस महोत्सव — कोकणातील महिला बचत गट आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ”, 2026.</ref> व्यापारीकरणामुळे पारंपरिक पदार्थांचे प्रमाणित उत्पादन, पॅकिंग, साठवण आणि विक्री यांना महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्यामुळे घरगुती पाककृतींना व्यापक ग्राहकवर्ग मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे; मात्र व्यावसायिक उत्पादनाच्या प्रक्रियेत मूळ कृती, स्थानिक साहित्य आणि पारंपरिक पद्धती यांमध्ये बदल होऊ शकतात. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> === खाद्यपर्यटन === कोकणातील समुद्रकिनारे, ग्रामीण परिसर, स्थानिक कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय आणि प्रादेशिक खाद्यपदार्थ यांमुळे खाद्यपर्यटनाला संधी निर्माण झाली आहे. पर्यटकांसाठी स्थानिक खाद्यपदार्थ हा केवळ भोजनाचा भाग न राहता प्रदेशाची संस्कृती आणि स्थानिक जीवनपद्धती अनुभवण्याचे माध्यम ठरू शकतो. महाराष्ट्रातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृती आणि खाद्यपर्यटनावरील अभ्यासात पारंपरिक पाककृतींचे सांस्कृतिक वारसा आणि पर्यटनाशी असलेले संबंध अधोरेखित केले आहेत. <ref name="CulinaryTourismMaharashtra">Sanjukta Sattar, “Culinary Tourism and Conservation of Traditional Cuisines in Maharashtra, India.” In ''Living Heritage and Sustainable Tourism Management'', Springer, 2026, pp. 149–168.</ref> स्थानिक खाद्यपदार्थांचा पर्यटनाशी संबंध जोडल्यामुळे ग्रामीण उत्पादक, छोटे खाद्यव्यवसाय, महिला बचत गट आणि स्थानिक बाजारपेठ यांना आर्थिक संधी मिळू शकतात. पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे प्रदर्शन, स्थानिक खाद्यउत्सव आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम हे अशा खाद्यपर्यटनाचे विविध प्रकार ठरू शकतात. <ref name="KadamSoshte2025"/> खाद्यपर्यटनाच्या माध्यमातून पर्यटकांना स्थानिक पदार्थांसोबत त्यामागील कृषी, मत्स्यव्यवसाय, अन्नप्रक्रिया आणि सांस्कृतिक परंपरांची माहिती मिळू शकते. त्यामुळे खाद्यसंस्कृतीचे पर्यटनाशी जोडले जाणे हे स्थानिक सांस्कृतिक वारशाच्या प्रसाराचे एक माध्यम ठरू शकते. <ref name="CulinaryTourismMaharashtra"/> === पारंपरिक पदार्थांचे पुनरुज्जीवन === बदलत्या आहारपद्धतींच्या पार्श्वभूमीवर पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे दस्तऐवजीकरण, बाजारपेठीय सादरीकरण, खाद्यउत्सव आणि सांस्कृतिक पर्यटन यांच्या माध्यमातून काही पदार्थांना नव्याने महत्त्व प्राप्त होत आहे. स्थानिक धान्ये, फळे, वनस्पतीजन्य खाद्यघटक आणि पारंपरिक पाककृती यांचा पुनर्वापर केल्यामुळे स्थानिक खाद्यपरंपरेचे ज्ञान पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचण्यास मदत होऊ शकते. <ref name="KadamSoshte2025"/> पारंपरिक पदार्थांचे पुनरुज्जीवन हे केवळ जुन्या पाककृती पुन्हा तयार करण्यापुरते मर्यादित नसून त्यांच्याशी संबंधित स्थानिक अन्नघटक, प्रक्रिया, पाककौशल्य आणि सांस्कृतिक संदर्भ जतन करण्याशी संबंधित आहे. कोकणातील खाद्यपरंपरेवरील अभ्यासांमध्ये खाद्यपदार्थांचा सांस्कृतिक स्मृती, स्थलांतर आणि प्रादेशिक ओळख यांच्याशी असलेला संबंध दिसून येतो. <ref name="GhoshCuisine"/> स्थानिक खाद्यपदार्थांना बाजारपेठ, पर्यटन आणि सामुदायिक उपक्रमांमधून नवीन व्यासपीठ मिळाल्यास पारंपरिक खाद्यज्ञानाला आर्थिक मूल्यही प्राप्त होऊ शकते. महिला बचत गट आणि स्थानिक उत्पादकांच्या माध्यमातून पारंपरिक पदार्थांचे उत्पादन व विक्री करण्याचे उपक्रम याचे उदाहरण आहेत. <ref name="KokanSaras2026"/> अशा प्रक्रियेत पारंपरिकतेचे जतन आणि आधुनिक ग्राहकांच्या गरजा यांच्यात संतुलन राखणे महत्त्वाचे ठरते. स्थानिक साहित्य, पारंपरिक कृती आणि प्रादेशिक वैशिष्ट्ये शक्य तितकी जपून आधुनिक पॅकेजिंग, स्वच्छता, साठवण आणि बाजारपेठीय पद्धतींचा स्वीकार केल्यास पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीला आधुनिक काळातही टिकून राहण्याची संधी मिळू शकते. <ref name="CulinaryTourismMaharashtra"/> == पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संवर्धन == कोकणातील पारंपरिक खाद्यज्ञानामध्ये स्थानिक धान्ये, कडधान्ये, भाज्या, रानभाज्या, फळे, मासे आणि इतर अन्नस्रोतांची ओळख, त्यांची ऋतूनुसार उपलब्धता, प्रक्रिया, स्वयंपाक, वाळवण आणि साठवण यांचा समावेश होतो. हे ज्ञान स्थानिक पर्यावरण आणि कृषी जैवविविधतेशी संबंधित असल्यामुळे त्याचे संवर्धन हे खाद्यपरंपरेबरोबरच स्थानिक जैवसांस्कृतिक वारशाच्या जतनाशीही संबंधित आहे. <ref name="Singh2014">Singh, Anurudh K. “Probable Agricultural Biodiversity Heritage Sites in India: XX. The Konkan Region.” ''Asian Agri-History'', 18(3), 2014, pp. 257–282.</ref> पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संवर्धन करण्यासाठी त्याचे दस्तऐवजीकरण महत्त्वाचे ठरते. स्थानिक पदार्थांची नावे, त्यामध्ये वापरले जाणारे घटक, तयार करण्याच्या पद्धती, ऋतुनुसार उपलब्धता आणि त्यांच्याशी संबंधित सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भ यांची नोंद केल्यास हे ज्ञान पुढील पिढ्यांसाठी उपलब्ध राहू शकते. रत्‍नागिरी आणि पालघर जिल्ह्यांतील एथ्नोबॉटनिकल अभ्यासांमध्ये स्थानिक समुदायांच्या वनस्पतीविषयक पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण करण्यात आले आहे. <ref name="Roy2020">Roy, Anirban; Janbandhu, Supriya. “An Ethnobotanical Analysis on Flora-Medicine Continuum among the Tribal Inhabitants of Ratnagiri and Palghar District, Maharashtra, India.” ''Ethnobotany Research and Applications'', 20, 2020, pp. 1–23.</ref> पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या रानभाज्या आणि इतर वनस्पतीजन्य अन्नघटकांच्या वापराबाबतचे स्थानिक ज्ञानही जतन करणे आवश्यक आहे. चिपळूण तालुक्यातील ओवळी आणि कुडप गावांवरील अभ्यासात पावसाळी रानभाज्यांचा स्थानिक अन्न म्हणून वापर नोंदविण्यात आला आहे. अशा स्थानिक अभ्यासांमधून विशिष्ट प्रदेशातील पारंपरिक अन्नज्ञानाचे स्वरूप समजण्यास मदत होते. <ref name="Borate2020">Borate, Pallavi P.; Rao, Meena S.; Disale, S. D. “Use of Wild Edible Monsoon Vegetables as a Food by Ovali and Kudap Villagers in Chiplun Tehsil of Ratnagiri District, Maharashtra.” 2020.</ref> पारंपरिक पाककृतींचे जतन केवळ लिखित नोंदीद्वारे न होता प्रत्यक्ष कृती आणि पिढ्यान्‌पिढ्यांच्या सहभागातूनही होऊ शकते. घरगुती स्वयंपाक, सण-समारंभ, सामुदायिक भोजन आणि स्थानिक खाद्यउत्सव यांमध्ये पारंपरिक पदार्थ तयार करण्याची संधी उपलब्ध झाल्यास पाककौशल्य आणि खाद्यज्ञानाचे संक्रमण सुरू राहते. खाद्यपरंपरा, स्थलांतर आणि सांस्कृतिक ओळख यांचा अभ्यास करताना खाद्यपदार्थ कौटुंबिक स्मृती आणि सांस्कृतिक सातत्याशी संबंधित असल्याचे दिसून येते. <ref name="GhoshCuisine">Ghosh, Shweta. “Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan (Maharashtra, India).” ''Sahapedia''.</ref> स्थानिक खाद्यपदार्थांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे हेही संवर्धनाचे एक माध्यम ठरू शकते. महिला बचत गट आणि स्थानिक उत्पादक पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे उत्पादन व विक्री करीत असल्यास पारंपरिक पाककृतींना आर्थिक उपयोगमूल्य प्राप्त होते आणि त्यांचे उत्पादन पुढे चालू ठेवण्यास प्रोत्साहन मिळू शकते. कोकणातील महिला बचत गट आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थांवरील वृत्तांत अशा उपक्रमांचे उदाहरण देतो. <ref name="KokanSaras2026">लोकसत्ता, “कोकण सरस महोत्सव — कोकणातील महिला बचत गट आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ”, 2026.</ref> खाद्यपर्यटन आणि सांस्कृतिक पर्यटनाच्या माध्यमातूनही पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीचे संवर्धन करता येऊ शकते. स्थानिक पदार्थ, त्यांची निर्मितीपद्धती आणि त्यांच्याशी संबंधित सांस्कृतिक संदर्भ पर्यटकांसमोर मांडल्यास खाद्यपरंपरेला सांस्कृतिक तसेच आर्थिक महत्त्व प्राप्त होऊ शकते. दक्षिण कोकणातील सांस्कृतिक पर्यटन आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या अभ्यासात खाद्यपरंपरेचा प्रादेशिक वारशाशी संबंध अधोरेखित केला आहे. <ref name="KadamSoshte2025">Kadam, Poonam Milind; Soshte, Raj Ankush. “Cultural Tourism, Intangible Heritage, and Regional Development in the South Kokan Region of Maharashtra.” 2025.</ref> पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संवर्धन करताना त्याचे व्यापारीकरण आणि आधुनिक रूपांतर यांच्यात संतुलन राखणे आवश्यक आहे. पारंपरिक पदार्थांचे मूळ स्थानिक घटक, पाककृती, प्रक्रिया आणि सांस्कृतिक संदर्भ जपून आधुनिक स्वच्छता, पॅकेजिंग, साठवण आणि बाजारपेठीय पद्धतींचा स्वीकार केल्यास या खाद्यपरंपरांना बदलत्या काळातही टिकवून ठेवण्याची शक्यता वाढते. <ref name="CulinaryTourismMaharashtra">Sanjukta Sattar, “Culinary Tourism and Conservation of Traditional Cuisines in Maharashtra, India.” In ''Living Heritage and Sustainable Tourism Management'', Springer, 2026, pp. 149–168.</ref> कोकणातील पारंपरिक खाद्यज्ञानाचे संवर्धन म्हणजे केवळ जुन्या पाककृती जतन करणे नव्हे; तर स्थानिक अन्नस्रोत, कृषी जैवविविधता, अन्नप्रक्रिया, पाककौशल्य, सामाजिक परंपरा आणि त्यामागील लोकज्ञान यांचे सातत्य राखणे होय. त्यामुळे या ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण, पिढ्यांमधील हस्तांतरण, स्थानिक उत्पादकांना बाजारपेठ, शैक्षणिक अभ्यास आणि सांस्कृतिक पर्यटन यांचा समन्वय हा त्याच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो. <ref name="Singh2014"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Malvani Thali from Konkan region of Maharashtra.jpg|कोकणातील मालवणी थाळी File:Ghavan.jpg|घावण File:Sardine fish curry prawn rice bhakri.jpg|मासे, कोळंबी, भात आणि भाकरी File:Chicken Sukka with Rice Bhakri.png|चिकन सुक्का आणि तांदळाची भाकरी File:Fish curry rice thali (29339637221).jpg|मासळीची आमटी, भात आणि इतर पदार्थ File:चूल आणि वैल (महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातील पारंपरिक स्वयंपाकाचे साधन).jpg|महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातील पारंपरिक चूल आणि वैल File:Nachni Jowar Bhakri NMM Soc Thane Maharashtra 01.jpg|नाचणी आणि ज्वारीची भाकरी File:Ambya sasam.jpg|आंब्याचे सासम </gallery> == हेही पाहा == * [[कोकण]] * [[कोकम]] * [[फणस]] * [[नारळ]] == बाह्य दुवे == * [https://maharashtratourism.gov.in/mr/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D/ महाराष्ट्र पर्यटन विभाग — महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती] * [https://gsda.maharashtra.gov.in/en-kokan/ भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा — कोकण] * [https://spices.res.in/products/spices/kokum.html ICAR–भारतीय मसाला संशोधन संस्था — कोकम] * [https://epubs.icar.org.in/index.php/IndHort/article/view/166983 ICAR — ''Kokum: The Purple Pulse of the Konkan''] * [https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/2329 ''Ethnobotany Research and Applications'' — Ratnagiri and Palghar] * [https://sahapedia.org/carving-memories-migration-cuisine-and-identity-south-konkan Sahapedia — ''Carving Memories: Migration, Cuisine and Identity in South Konkan''] {{कोकण लोकजीवन}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कोकण]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} p15dny8qsgtgjdir43v38tnriaz5nnw 0 385065 2718709 2717861 2026-10-11T01:50:17Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718709 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[भारतीय संसद|भारताची संसद]] ही [[द्विसदनी कायदेमंडळ|द्विसदनीय]] आहे आणि कोणतेही विधेयक मंजूर करण्यासाठी दोन्ही सभागृहांची संमती आवश्यक असते. मात्र, [[भारताचे संविधान|भारताच्या संविधानाच्या]] निर्मात्यांनी [[राज्यसभा]] आणि [[लोकसभा]] यांच्यात कोंडी निर्माण होण्याची परिस्थिती अपेक्षित केली होती. त्यामुळे, कोंडी फोडण्यासाठी संविधानात दोन्ही सभागृहांच्या '''संयुक्त अधिवेशनाची''' तरतूद आहे. संसदेचे संयुक्त अधिवेशन [[भारताचे राष्ट्रपती|भारताच्या राष्ट्रपतींद्वारे]] (अनुच्छेद १०८) बोलावले जाते आणि त्याचे अध्यक्षपद [[लोकसभेचा अध्यक्ष|लोकसभेचे अध्यक्ष]] किंवा त्यांच्या अनुपस्थितीत [[लोकसभेचे उपाध्यक्ष]] किंवा त्यांच्या अनुपस्थितीत [[राज्यसभेचे उपसभापती|राज्यसभेचे उपाध्यक्ष]] भूषवतात. (राज्यसभेचे अध्यक्ष, जे [[भारताचे उपराष्ट्रपती]] आहेत, ते संयुक्त अधिवेशनाचे अध्यक्षपद भूषवत नाहीत.) वरीलपैकी कोणताही अधिकारी अनुपस्थित असल्यास, संसदेचा कोणताही अन्य सदस्य दोन्ही सभागृहांच्या सहमतीने अध्यक्षस्थान भूषवू शकतो. सध्या, [[संसद भवन (नवी दिल्ली)|लोकसभा सभागृहाचा]] उपयोग संसदेच्या दोन्ही सभागृहांची संयुक्त अधिवेशने घेण्यासाठी केला जातो, तसेच प्रत्येक [[लोकसभा|सार्वत्रिक निवडणुकीनंतरच्या]] पहिल्या सत्राच्या सुरुवातीला राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणासाठीही याचा वापर केला जातो. == घटनात्मक तरतुदी == घटनेच्या कलम १०८ नुसार, खालील परिस्थितीत संसदेचे संयुक्त अधिवेशन बोलावले जाऊ शकते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-4March2016.pdf|title=The Constitution of India|website=Lawmin.nic.in|format=PDF|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416084719/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-4March2016.pdf|archive-date=2016-04-16|access-date=2016-12-03}}</ref> जर एखादे विधेयक एका सभागृहाने मंजूर करून दुसऱ्या सभागृहात सादर केल्यानंतर— * (अ) दुसऱ्या सभागृहाने विधेयक फेटाळले; किंवा * (ब) विधेयकात करावयाच्या दुरुस्त्यांबाबत दोन्ही सभागृहांमध्ये अंतिम एकमत झाले नाही; किंवा * (क) दुसऱ्या सभागृहाने विधेयक स्वीकारल्याच्या तारखेपासून सहा महिन्यांपेक्षा जास्त काळ लोटला तरी ते विधेयक मंजूर झाले नसल्यास, सभेच्या विसर्जनामुळे विधेयक कालबाह्य झाले नसल्यास, राष्ट्रपती, सभागृह कार्यरत असल्यास संदेशाद्वारे किंवा कार्यरत नसल्यास सार्वजनिक अधिसूचनेद्वारे, विधेयकावर विचारविनिमय आणि मतदान करण्याच्या उद्देशाने त्यांना संयुक्त बैठकीसाठी बोलावण्याचा आपला इरादा कळवू शकतात. तथापि, सहा महिन्यांच्या गणना कालावधीत, जेव्हा सभागृह सलग चार दिवसांपेक्षा जास्त काळ तहकूब किंवा स्थगित केले जाते, ते दिवस विचारात घेतले जात नाही. वरील अटींची पूर्तता झाल्यास, [[भारताचे राष्ट्रपती]] हे संसदेच्या दोन्ही सभागृहांचे संयुक्त अधिवेशन बोलावू शकतात. == संयुक्त बैठकांना अपवाद == दोन प्रकारची विधेयके संयुक्त बैठकीकडे पाठवता येत नाहीत. === पैशांचे विधेयक === घटनेनुसार, पैशांच्या संबंधीत विधेयकांना केवळ [[लोकसभा|लोकसभेचीच]] मंजुरी आवश्यक असते. [[राज्यसभा]] लोकसभेला शिफारसी करू शकते, ज्या स्वीकारणे लोकसभेसाठी बंधनकारक नाही. जरी राज्यसभेने १४ दिवसांच्या आत अर्थ विधेयक मंजूर केले नाही, तरीही उपरोक्त कालावधी संपल्यानंतर ते संसदेच्या दोन्ही सभागृहांनी मंजूर केले आहे असे मानले जाते. त्यामुळे, अर्थ विधेयकाच्या बाबतीत संयुक्त अधिवेशन बोलावण्याची आवश्यकता कधीही उद्भवू शकत नाही. === घटनात्मक दुरुस्त्या === घटनेच्या कलम ३६८ नुसार संसदेच्या दोन्ही सभागृहांना दोन-तृतीयांश बहुमताने (विशेष बहुमत) घटनेत दुरुस्ती करता येते. दोन्ही सभागृहांमध्ये मतभेद झाल्यास, लोकसभा विसर्जित होण्यापूर्वी एकमत झाले नाही तर दुरुस्ती आपोआप रद्द होते. == संयुक्त अधिवेशनाकडे पाठवलेली विधेयके == भारतीय संसदेचे संयुक्त अधिवेशन आतापर्यंत केवळ तीन विधेयकांसाठी बोलावण्यात आले आहे; जे आहेत: # [[भारतातील हुंडा प्रथा|''हुंडा प्रतिबंधक विधेयक, १९६१'']] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.cyberabadpolice.gov.in/information/PDF/acts-laws/act-dowry.pdf|title=Dowry Prohibition Act, 1962|website=Cyberabadpolice.gov.in}}</ref> # ''बँकिंग सेवा आयोग (रद्द) विधेयक, १९७८'' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://theindianlawyer.in/statutesnbareacts/acts/b10.html|title=THE BANKING SERVICE COMMISSION (REPEAL) ACT, 1979.|website=theindianlawyer.in}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''[[दहशतवाद प्रतिबंध कायदा, २००२|दहशतवाद प्रतिबंध विधेयक, २००२]]'' == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतातील कायदे]] [[वर्ग:भारतीय संसद]] gj9dlxpey26zfzt4hoa29pq8d6qlmr4 0 385077 2718778 2717913 2026-10-11T05:59:19Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718778 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{भारताचे संविधान}}'''[[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाची]] बारावी घटनादुरुस्ती''', जी अधिकृतपणे '''संविधान (बारावी घटनादुरुस्ती) अधिनियम, १९६२''' म्हणून ओळखली जाते, हिने संविधानाच्या पहिल्या अनुसूचीमध्ये दुरुस्ती करून [[गोवा]], [[दमण आणि दीव]] यांना भारताचे आठवे [[केंद्रशासित प्रदेश]] म्हणून समाविष्ट केले. भारताने डिसेंबर १९६१ मध्ये [[पोर्तुगाल|पोर्तुगालकडून]] गोवा, दमण आणि दीवचा ताबा मिळवला होता. या दुरुस्तीने राष्ट्रपतींना "प्रदेशाची शांतता, प्रगती आणि सुशासनासाठी नियम बनवण्यास" सक्षम करण्यासाठी या प्रदेशांचा समावेश करण्यासाठी संविधानाच्या अनुच्छेद २४० च्या खंड (१) मध्ये देखील दुरुस्ती केली गेली. २० डिसेंबर १९६१ रोजी अधिकृत पोर्तुगीज शरणागतीच्या औपचारिक समारंभाच्या दुसऱ्या दिवशी, गव्हर्नर जनरल मॅन्युएल अँटोनियो वासालो ई सिल्वा यांनी [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|गोव्यातील पोर्तुगीजांच्या ४५१ वर्षांच्या राजवटीला]] पूर्णत्वास आणून आत्मसमर्पणाच्या करारावर स्वाक्षरी केली. ही १२ वी दुरुस्ती पूर्वलक्षीपणे अंमलात आली. नंतर ३० मे १९८७ रोजी, केंद्रशासित प्रदेशाचे विभाजन झाले आणि [[गोवा]] भारताचे पंचविसावे राज्य झाले, तर [[दमण आणि दीव]] हे केंद्रशासित प्रदेश कायम राहिला. हे विधेयक १२ मार्च १९६२ रोजी लोकसभेत मांडले व १४ मार्चला ह्यावर चर्चा होऊन ते मंजूर करण्यात आले. २० मार्च १९६२ रोजी [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] ते मंजूर करण्यात आले. या विधेयकाला तत्कालीन राष्ट्रपती [[राजेंद्र प्रसाद]] यांची २७ मार्च १९६२ रोजी संमती मिळाली आणि २८ मार्च १९६२ रोजी ''[[भारतीय राजपत्र|द गॅझेट ऑफ इंडिया]]'' मध्ये अधिसूचित करण्यात आले. ते २० डिसेंबर १९६१ पासून पूर्वलक्षी प्रभावाने अंमलात आले.<ref name="Constitution Amendment in India">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=4yp0yhzdKWIC|title=Constitution Amendment in India|date=1 January 1995|publisher=Northern Book Centre|isbn=9788172110659|editor-last=R.C. Bhardwaj|edition=Sixth|location=New Delhi|pages=29–30;171;294|access-date=1 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/amendment.htm|title=The Constitution (Amendment) Acts|publisher=Constitution.org|accessdate=2013-12-01}} {{PD-notice}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:दमण आणि दीव]] [[वर्ग:नेहरुकाळातील प्रशासन]] [[वर्ग:भारतीय संविधानातील घटनादुरुस्त्या]] [[वर्ग:१९६२ मधील भारत]] [[वर्ग:गोव्याचा इतिहास]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} rd5vmitoo5wvl80mbd122n9f96gvi8e 0 385088 2718580 2718072 2026-10-10T13:33:54Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2718580 wikitext text/x-wiki ही '''झिम्बाब्वे महिला एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी''' आहे. [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] (वनडे) हा वनडे दर्जा असलेल्या दोन प्रतिनिधी संघांदरम्यान खेळला जाणारा आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] सामना आहे. वनडे सामना [[कसोटी सामना|कसोटी सामन्यांपेक्षा]] वेगळा असतो, कारण प्रत्येक संघासाठी [[षटक (क्रिकेट)|षटकांची]] संख्या मर्यादित असते आणि प्रत्येक संघाला केवळ एक डाव मिळतो. एप्रिल २०२१ मध्ये [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने]] (आयसीसी) झिम्बाब्वे महिला संघाला वनडे दर्जा दिला.<ref>{{cite web|url=https://www.cricketworld.com/ireland-womens-squad-for-tour-of-zimbabwe-announced/73258.htm |title=Ireland Women's squad for tour of Zimbabwe announced |trans-title=झिम्बाब्वे दौऱ्यासाठी आयर्लंड महिला संघाचे पथक जाहीर |work=क्रिकेट वर्ल्ड |access-date=२३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/zimbabwe-head-coach-adam-chifo-excited-ahead-of-teams-maiden-odi |title=Zimbabwe head coach Adam Chifo excited ahead of team's maiden ODI |trans-title=संघाच्या पहिल्या वनडे सामन्यापूर्वी झिम्बाब्वेचे मुख्य प्रशिक्षक ॲडम चिफो उत्साहित |work=वुमेन्स क्रिकझोन |access-date=४ ऑक्टोबर २०२१}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> झिम्बाब्वे महिला संघाने ५ ऑक्टोबर २०२१ रोजी आयर्लंडविरुद्धच्या चार सामन्यांच्या मालिकेदरम्यान आपला पहिला वनडे सामना खेळला.<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/zimbabwe-head-coach-adam-chifo-excited-ahead-of-teams-maiden-odi |title=Zimbabwe head coach Adam Chifo excited ahead of team's maiden ODI |trans-title=संघाच्या पहिल्या वनडे सामन्यापूर्वी झिम्बाब्वेचे मुख्य प्रशिक्षक ॲडम चिफो उत्साहित |work=वुमेन्स क्रिकझोन |access-date=४ ऑक्टोबर २०२१}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ही यादी प्रत्येक खेळाडूला तिची पहिली वनडे कॅप मिळालेल्या क्रमाने मांडली आहे. एकाच सामन्यात एकापेक्षा अधिक खेळाडूंना त्यांची पहिली वनडे कॅप मिळाली असल्यास, त्यांच्या आडनावांनुसार वर्णक्रमाने त्यांची नावे दिली आहेत. ==संकेत== {| |- | valign="top" style="width:26%" | '''सामान्य''' * {{dagger}}&nbsp;– [[यष्टिरक्षक]] * '''पहिला'''&nbsp;– पदार्पणाचे वर्ष * '''शेवटचा'''&nbsp;– सर्वात अलीकडील सामन्याचे वर्ष * '''सामने'''&nbsp;– खेळलेल्या सामन्यांची संख्या | valign="top" style="width:25%" | '''[[फलंदाजी]]''' * '''धावा'''&nbsp;– कारकीर्दीत केलेल्या [[धाव (क्रिकेट)|धावा]] * '''सर्वोच्च'''&nbsp;– सर्वोच्च धावसंख्या * '''सरासरी'''&nbsp;– बाद होण्यामागे केलेल्या धावांची [[सरासरी धावा|सरासरी]] * '''५०'''&nbsp;– अर्धशतकांची संख्या * '''१००'''&nbsp;– केलेली [[शतक (क्रिकेट)|शतके]] * '''*'''&nbsp;– फलंदाज [[नाबाद]] राहिला | valign="top" style="width:25%" | '''[[गोलंदाजी]]''' * '''चेंडू'''&nbsp;– कारकीर्दीत टाकलेले [[क्रिकेट चेंडू|चेंडू]] * '''बळी'''&nbsp;– कारकीर्दीत घेतलेले [[बळी]] * '''सर्वोत्तम'''&nbsp;– एका डावातील सर्वोत्तम गोलंदाजी * '''सरासरी'''&nbsp;– प्रति बळी दिलेल्या धावांची [[गोलंदाजी सरासरी|सरासरी]] | valign="top" style="width:24%" | '''[[क्षेत्ररक्षण]]''' * '''झेल'''&nbsp;– घेतलेले [[झेलबाद|झेल]] * '''यष्टीचीत'''&nbsp;– केलेले [[यष्टिचीत]] |} ==खेळाडू== ''आकडेवारी ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत अचूक आहे.''<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/caps.html?country=9;class=9 |title=Zimbabwe – ODI Caps |trans-title=झिम्बाब्वे – वनडे कॅप्स |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ एप्रिल २०२३}}</ref><ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting.html?class=9;id=4203;type=team |title=Zimbabwe women – ODI Batting Averages |trans-title=झिम्बाब्वे महिला – वनडे फलंदाजी सरासरी |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ एप्रिल २०२३}}</ref><ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/bowling.html?class=9;id=4203;type=team |title=Zimbabwe women – ODI Bowling Averages |trans-title=झिम्बाब्वे महिला – वनडे गोलंदाजी सरासरी |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ एप्रिल २०२३}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" width="100%" |+ झिम्बाब्वे महिला वनडे क्रिकेट खेळाडू |- ! scope="col" rowspan=2 | कॅप ! scope="col" rowspan=2 | नाव ! scope="col" rowspan=2 | पहिला ! scope="col" rowspan=2 | शेवटचा ! scope="col" rowspan=2 | सामने ! scope="col" colspan=5 class="unsortable"| [[फलंदाजी]] ! scope="col" colspan=5 class="unsortable"| [[गोलंदाजी]] ! scope="col" colspan=2 class="unsortable"| [[क्षेत्ररक्षण]] ! scope="col" rowspan=2 | संदर्भ |- align="center" ! scope="col" |[[धाव (क्रिकेट)|धावा]] ! scope="col" data-sort-type/"number" | सर्वोच्च ! scope="col" |[[सरासरी धावा|सरासरी]] ! scope="col"|५० ! scope="col" |[[शतक (क्रिकेट)|१००]] ! scope="col" |[[क्रिकेट चेंडू|चेंडू]] ! scope="col" data-sort-type/"number"|[[बळी]] ! scope="col" | सर्वोत्तम ! scope="col" |[[गोलंदाजी सरासरी|सरासरी]] ! scope="col"|५ बळी ! scope="col" |[[झेलबाद|झेल]] ! scope="col" |[[यष्टिचीत|यष्टीचीत]] |- align="center" | १ ! scope="row"! scope="row"|{{sortname|चिएद्झा|हुरुरू}}{{dagger}} | २०२१ | २०२६ | २३ | {{sort|0230|२३०}} | {{sort|0460|४६}} | {{nts|12.77}} | ० | ० | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | ९ | ४ |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1094714.html |title=Chiedza Dhururu |trans-title=चिएद्झा हुरुरू |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | २ ! scope="row"! scope="row"|{{sortname|प्रेशियस|मरान्गे}} | २०२१ | २०२६ | १४ | {{sort|0148|१४८}} | {{sort|0290|२९}} | {{nts|12.33}} | ० | ० | {{sort|0660|६६०}} | {{sort|014|१४}} | {{sort|3061|३/३९}} | {{nts|33.92}} | ० | १ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/317139.html |title=Precious Marange |trans-title=प्रेशियस मरान्गे |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | ३ ! scope="row"! scope="row"|{{sortname|एस्थर|म्बोफाना}} | २०२१ | २०२१ | ८ | {{sort|0036|३६}} | {{sort|0140|१४}} | {{nts|9.00}} | ० | ० | {{sort|0309|३०९}} | {{sort|006|६}} | {{sort|1088|१/१२}} | {{nts|48.83}} | ० | ० | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ireland/content/player/638263.html |title=Esther Mbofana |trans-title=एस्थर म्बोफाना |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | ४ ! scope="row"! scope="row"|{{sortname|पेल्लागिया|मुजाजी}} | २०२१ | २०२४ | ७ | {{sort|0086|८६}} | {{sort|0260|२६}} | {{nts|12.28}} | ० | ० | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | ० | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ireland/content/player/272026.html |title=Pellagia Mujaji |trans-title=पेल्लागिया मुजाजी |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | ५ ! scope="row"|{{sortname|मोदेस्तर|मुपाचिक्वा}}{{dagger}} | २०२१ | २०२६ | ३३ | {{sort|0798|७९८}} | {{sort|0860|८६}} | {{nts|24.93}} | ५ | ० | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | २८ | २ |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/538591.html |title=Modester Mupachikwa |trans-title=मोदेस्तर मुपाचिक्वा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | ६ ! scope="row"|{{sortname|मेरी-ॲन|मुसोंडा}}{{double-dagger}} | २०२१ | २०२४ | १६ | {{sort|0336|३३६}} | {{sort|1035|१०३*}} | {{nts|22.40}} | १ | १ | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | ४ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/501348.html |title=Mary-Anne Musonda |trans-title=मेरी-ॲन मुसोंडा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | ७ ! scope="row"|{{sortname|ॲशली|न्दिराया}} | २०२१ | २०२४ | १८ | {{sort|0430|४३०}} | {{sort|0825|८२*}} | {{nts|26.87}} | १ | ० | {{sort|0025|२५}} | {{sort|001|१}} | {{sort|1097|१/३}} | {{nts|16.00}} | ० | ३ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/490956.html |title=Ashley Ndiraya |trans-title=ॲशली न्दिराया |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | ८ ! scope="row"|{{sortname|जोसेफिन|कोमो}}{{double-dagger}} | २०२१ | २०२६ | २१ | {{sort|0601|६०१}} | {{sort|0760|७६}} | {{nts|42.92}} | ६ | ० | {{sort|0811|८११}} | {{sort|026|२६}} | {{sort|3082|३/१८}} | {{nts|20.03}} | ० | ४ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/638256.html |title=Josephine Nkomo |trans-title=जोसेफिन कोमो |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | ९ ! scope="row"|{{sortname|लॉरिन|फिरी}} | २०२१ | २०२५ | १४ | {{sort|0188|१८८}} | {{sort|0690|६९}} | {{nts|23.50}} | १ | ० | {{sort|0360|३६०}} | {{sort|007|७}} | {{sort|1086|१/१४}} | {{nts|43.14}} | ० | ४ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1135025.html |title=Loryn Phiri |trans-title=लॉरिन फिरी |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | १० ! scope="row"|{{sortname|नॉमवेलो|सिबंदा}} | २०२१ | २०२६ | २७ | {{sort|0178|१७८}} | {{sort|0355|३५*}} | {{nts|12.71}} | ० | ० | {{sort|1115|१११५}} | {{sort|020|२०}} | {{sort|3059|३/४१}} | {{nts|44.65}} | ० | ७ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1080012.html |title=Nomvelo Sibanda |trans-title=नॉमवेलो सिबंदा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | ११ ! scope="row"|{{sortname|लॉरीन|त्शुमा}} | २०२१ | २०२६ | २४ | {{sort|0292|२९२}} | {{sort|1370|१३७}} | {{nts|13.27}} | ० | १ | {{sort|0834|८३४}} | {{sort|022|२२}} | {{sort|4065|४/३५}} | {{nts|28.63}} | ० | ४ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/538593.html |title=Loreen Tshuma |trans-title=लॉरीन त्शुमा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=५ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | १२ ! scope="row"|{{sortname|तसमीन|ग्रेंजर}} | २०२१ | २०२१ | ३ | {{sort|0038|३८}} | {{sort|0200|२०}} | {{nts|12.66}} | ० | ० | {{sort|0096|९६}} | {{sort|002|२}} | {{sort|2047|२/५३}} | {{nts|56.00}} | ० | ० | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/638251.html |title=Tasmeen Granger |trans-title=तसमीन ग्रेंजर |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=९ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | १३ ! scope="row"|{{sortname|न्याशा|ग्वानझुरा}} | २०२१ | २०२६ | १६ | {{sort|0195|१९५}} | {{sort|0355|३५*}} | {{nts|15.00}} | ० | ० | {{sort|0224|२२४}} | {{sort|009|९}} | {{sort|4067|४/३३}} | {{nts|17.44}} | ० | ३ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/922491.html |title=Nyasha Gwanzura |trans-title=न्याशा ग्वानझुरा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=९ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | १४ ! scope="row"|{{sortname|ऑड्रे|मझ्विशाया}} | २०२१ | २०२६ | १८ | {{sort|0074|७४}} | {{sort|0265|२६*}} | {{nts|9.25}} | ० | ० | {{sort|0672|६७२}} | {{sort|013|१३}} | {{sort|3072|३/२८}} | {{nts|39.92}} | ० | ३ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/538592.html |title=Audrey Mazvishaya |trans-title=ऑड्रे मझ्विशाया |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=९ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- align="center" | १५ ! scope="row"|{{sortname|क्रिस्टाबेल|चॅटॉन्झवा}} | २०२१ | २०२६ | ११ | {{sort|0063|६३}} | {{sort|0180|१८}} | {{nts|7.00}} | ० | ० | {{sort|0286|२८६}} | {{sort|010|१०}} | {{sort|2079|२/२१}} | {{nts|26.80}} | ० | १ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/317146.html |title=Christable Chatonzwa |trans-title=क्रिस्टाबेल चॅटॉन्झवा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१० नोव्हेंबर २०२१}}</ref> |- align="center" | १६ ! scope="row"|{{sortname|फ्रांसिस्का|चिपारे}} | २०२१ | २०२६ | १२ | {{sort|0037|३७}} | {{sort|0130|१३}} | {{nts|4.62}} | ० | ० | {{sort|0434|४३४}} | {{sort|009|९}} | {{sort|3085|३/१५}} | {{nts|37.11}} | ० | १ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119417.html |title=Francisca Chipare |trans-title=फ्रांसिस्का चिपारे |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१० नोव्हेंबर २०२१}}</ref> |- align="center" | १७ ! scope="row"|{{sortname|शार्नी|मायर्स}} | २०२१ | २०२६ | १५ | {{sort|0199|१९९}} | {{sort|0390|३९}} | {{nts|14.21}} | ० | ० | {{sort|0109|१०९}} | {{sort|001|१}} | {{sort|1054|१/४६}} | {{nts|88.00}} | ० | ४ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/317144.html |title=Sharne Mayers |trans-title=शार्नी मायर्स |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२१}}</ref> |- align="center" | १८ ! scope="row"|[[चिपो मुगेरी|चिपो मुगेरी-तिरिपानो]]{{double-dagger}} | २०२३ | २०२६ | २४ | {{sort|0676|६७६}} | {{sort|0715|७१*}} | {{nts|30.72}} | ५ | ० | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | ६ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/317148.html |title=Chipo Mugeri-Tiripano |trans-title=चिपो मुगेरी-तिरिपानो |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१९ एप्रिल २०२३}}</ref> |- align="center" | १९ ! scope="row"|{{sortname|केलीस|एनधलोवू}} | २०२३ | २०२६ | २५ | {{sort|0526|५२६}} | {{sort|0610|६१}} | {{nts|22.86}} | ४ | ० | {{sort|0618|६१८}} | {{sort|019|१९}} | {{sort|5078|५/२२}} | {{nts|19.36}} | १ | ८ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1250707.html |title=Kelis Ndhlovu |trans-title=केलीस एनधलोवू |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१९ एप्रिल २०२३}}</ref> |- align="center" | २० ! scope="row"|{{sortname|कुडझाई|चिगोरा}} | २०२४ | २०२६ | ७ | {{sort|0016|१६}} | {{sort|0060|६}} | {{nts|4.00}} | ० | ० | {{sort|0263|२६३}} | {{sort|006|६}} | {{sort|2080|२/२०}} | {{nts|45.33}} | ० | ० | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1302575.html |title=Kudzai Chigora |trans-title=कुडझाई चिगोरा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ जानेवारी २०२४}}</ref> |- align="center" | २१ ! scope="row"|{{sortname|मिशेल|मावुंगा}} | २०२४ | २०२६ | ८ | {{sort|0034|३४}} | {{sort|0130|१३}} | {{nts|5.66}} | ० | ० | {{sort|0283|२८३}} | {{sort|004|४}} | {{sort|3064|३/३६}} | {{nts|74.50}} | ० | २ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1273947.html |title=Michelle Mavunga |trans-title=मिशेल मावुंगा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ जानेवारी २०२४}}</ref> |- align="center" | २२ ! scope="row"|[[लिंडोकुहले माभेरो]] | २०२४ | २०२६ | १४ | {{sort|0034|३४}} | {{sort|0200|२०}} | {{nts|6.80}} | ० | ० | {{sort|0600|६००}} | {{sort|010|१०}} | {{sort|3079|३/२१}} | {{nts|42.90}} | ० | ४ | ० |<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1302733.html |title=Lindokuhle Mabhero |trans-title=लिंडोकुहले माभेरो |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ जानेवारी २०२४}}</ref> |- align="center" | २३ ! scope="row"|[[बिलव्हड बिझा]] | २०२४ | २०२६ | १८ | {{sort|0457|४५७}} | {{sort|0730|७३}} | {{nts|26.88}} | ३ | ० | {{sort|0504|५०४}} | {{sort|007|७}} | {{sort|3078|३/२२}} | {{nts|63.28}} | ० | ४ | ० |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/beloved-biza-1302686 |title=Beloved Biza |trans-title=बिलव्हड बिझा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> |- align="center" | २४ ! scope="row"|[[रुन्यारारो पासिपानोड्या]] | २०२४ | २०२६ | ११ | {{sort|0111|१११}} | {{sort|0335|३३*}} | {{nts|18.50}} | ० | ० | {{sort|0036|३६}} | {{sort|001|१}} | {{sort|1089|१/११}} | {{nts|40.00}} | ० | १ | ० |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/runyararo-pasipanodya-1435594 |title=Runyararo Pasipanodya |trans-title=रुन्यारारो पासिपानोड्या |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> |- align="center" | २५ ! scope="row"|[[ओलिंडर चारे]] | २०२४ | २०२६ | ८ | {{sort|0011|११}} | {{sort|0045|४*}} | {{nts|2.75}} | ० | ० | {{sort|0306|३०६}} | {{sort|005|५}} | {{sort|2059|२/४१}} | {{nts|47.60}} | ० | २ | ० |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/olinder-chare-1302697 |title=Olinder Chare |trans-title=ओलिंडर चारे |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> |- align="center" | २६ ! scope="row"|[[अडेल झिमुनु]] | २०२४ | २०२६ | १४ | {{sort|0104|१०४}} | {{sort|0230|२३}} | {{nts|11.55}} | ० | ० | {{sort|0481|४८१}} | {{sort|010|१०}} | {{sort|2078|२/२२}} | {{nts|47.70}} | ० | २ | ० |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/adel-zimunu-1302696 |title=Adel Zimunu |trans-title=अडेल झिमुनु |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> |- align="center" | २७ ! scope="row"|{{sortname|तेंडाई|मकुशा}} | २०२४ | २०२६ | १३ | {{sort|0027|२७}} | {{sort|0120|१२}} | {{nts|5.40}} | ० | ० | {{sort|0491|४९१}} | {{sort|009|९}} | {{sort|2088|२/१२}} | {{nts|45.77}} | ० | ३ | ० |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/tendai-makusha-1446941 |title=Tendai Makusha |trans-title=तेंडाई मकुशा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२४}}</ref> |- align="center" | २८ ! scope="row"|[[मेलिंडा कान्चिंगवे]] | २०२६ | २०२६ | १ | {{sort|0010|१०}} | {{sort|0100|१०}} | {{nts|10.00}} | ० | ० | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | ० | ० |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/melinda-kanchingwe-1446942 |title=Melinda Kanchingwe |trans-title=मेलिंडा कान्चिंगवे |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ मे २०२६}}</ref> |- align="center" | २९ ! scope="row"|{{sortname|क्रिस्टीना|मुतासा}} | २०२६ | २०२६ | ३ | {{sort|0003|३}} | {{sort|0020|२}} | {{nts|1.00}} | ० | ० | {{sort|0036|३६}} | {{sort|001|१}} | {{sort|1081|१/१९}} | {{nts|57.00}} | ० | २ | ० |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/christine-mutasa-1306917 |title=Christine Mutasa |trans-title=क्रिस्टीना मुतासा |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ मे २०२६}}</ref> |- align="center" | ३० ! scope="row"|[[केली न्दिराया]] | २०२६ | २०२६ | ३ | {{sort|0019|१९}} | {{sort|0110|११}} | {{nts|6.33}} | ० | ० | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | ० | ० |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kelly-ndiraya-1302715 |title=Kelly Ndiraya |trans-title=केली न्दिराया |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ मे २०२६}}</ref> |- align="center" | ३१ ! scope="row"|[[विंबाई मुतुंगविंडु]]{{dagger}} | २०२६ | २०२६ | २ | {{sort|0002|२}} | {{sort|0020|२}} | {{nts|1.00}} | ० | ० | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | {{sort dash}} | १ | १ |<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/vimbai-mutungwindu-1303068 |title=Vimbai Mutungwindu |trans-title=विंबाई मुतुंगविंडु |website=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ मे २०२६}}</ref> |} ==हेही पहा== * [[झिम्बाब्वे महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय खेळाडूंची यादी]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{झिम्बाब्वे महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}} {{आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:झिम्बाब्वेमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:देशानुसार महिला क्रिकेट खेळाडू]] qbc22mv5atimthixsk2kri6pdltyv30 0 385095 2718755 2718085 2026-10-11T04:50:54Z ~2026-41910-22 185743 2718755 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = न्कोबानी मोकोएना | country = दक्षिण आफ्रिका | full_name = न्कोबानी मोकोएना | birth_date = {{Birth date and age|2006|5|5|df=yes}} | birth_place = [[डर्बन]], [[क्वाझुलू-नताल]], [[दक्षिण आफ्रिका]] | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने मध्यम-जलद | role = गोलंदाज | international = true | oneT20I = true | T20Idebutdate = १५ मार्च | T20Idebutyear = २०२६ | T20Idebutagainst = न्यूझीलंड | T20Icap = ११८ | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | T20Ishirt = | odidebutdate = ११ सप्टेंबर | odidebutyear = २०२६ | odidebutagainst = नामिबिया | odicap = १६९ | lastodidate = १३ सप्टेंबर | lastodiyear = २०२६ | lastodiagainst = नामिबिया | club1 = [[डॉल्फिन क्रिकेट संघ|डॉल्फिन्स]] | year1 = २०२५-वर्तमान | club2 = पार्ल रॉयल्स | year2 = २०२५/२६ | source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/nqobani-mokoena-1414819 क्रिकइन्फो | date = १५ मार्च | year = २०२६ }} '''न्कोबानी मोकोएना''' (जन्म ५ मे २००६) हा दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू असून तो [[डॉल्फिन क्रिकेट संघ|डॉल्फिन्स]] आणि पार्ल रॉयल्सकडून जलदगती गोलंदाज म्हणून खेळतो.<ref name="Citizen2024">{{cite news |author=नॉर्थग्लेन न्यूज रिपोर्टर |title=Northwood School learner relishes role with Dolphins |trans-title=नॉर्थवुड स्कूलचा विद्यार्थी डॉल्फिन्समधील भूमिकेचा आनंद घेत आहे |url=https://www.citizen.co.za/north-glen-news/news-headlines/local-news/2024/10/01/northwood-school-learners-relishes-role-with-dolphins/ |work=नॉर्थग्लेन न्यूज |publisher=द सिटिझन |date=१ ऑक्टोबर २०२४ |access-date=१५ मार्च २०२६}}</ref> त्याने [[दक्षिण आफ्रिका १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका १९ वर्षांखालील संघाचे]] प्रतिनिधित्व केले आणि २०२६ मध्ये त्याला प्रथमच [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेच्या]] [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] संघात स्थान मिळाले.<ref name="IndianExpress2026">{{cite news |last=गोमेश |first=एस. |title=From apartheid-era township to top of the tree: Nqobani Mokoena's story |trans-title=वर्णभेदकालीन टाउनशिपपासून शिखरापर्यंत: न्कोबानी मोकोएनाची कहाणी |url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2026/Jan/11/from-apartheid-era-township-to-top-of-the-tree-nqobani-mokoenas-story |work=द न्यू इंडियन एक्सप्रेस |date=११ जानेवारी २०२६ |access-date=१५ मार्च २०२६}}</ref><ref name="SABC2026">{{cite news |title=Nqobani Mokoena gets Proteas call up after breakthrough SA20 campaign |trans-title=उल्लेखनीय एसए२० हंगामानंतर न्कोबानी मोकोएनाला प्रोटियाज संघात संधी |url=https://www.sabcsport.com/cricket/news/nqobani-mokoena-gets-proteas-call-up-after-breakthrough-sa20-campaign |work=एसएबीसी स्पोर्ट |date=२० फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ मार्च २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:मोकोएना, न्कोबानी}} [[वर्ग:इ.स. २००६ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] aeuwpys1oy3f659mo9qr5h29wjf947n 0 385096 2718756 2718088 2026-10-11T04:51:06Z ~2026-41910-22 185743 2718756 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = सॅम हार्पर | image = 260329 D4 Sam Harper 01.jpg | caption = मार्च २०२६ मध्ये व्हिक्टोरियाकडून प्रथम श्रेणी क्रिकेट खेळताना हार्पर | country = | full_name = सॅम्युएल ब्रायन हार्पर | birth_date = {{birth date and age|1996|12|10|df=yes}} | birth_place = [[वॉन्टिर्ना]], व्हिक्टोरिया, ऑस्ट्रेलिया | death_date = | death_place = | batting = उजव्या हाताने | bowling = | role = [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक-फलंदाज]] | club1 = [[व्हिक्टोरिया बुशरेंजर्स|व्हिक्टोरिया]] | year1 = {{nowrap|२०१५/१६-वर्तमान}} | club2 = [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया XI]] | year2 = {{nowrap|२०१६/१७}} | club3 = [[मेलबर्न स्टार्स]] | year3 = २०१६/१७ | club4 = [[मेलबर्न रेनेगेड्स]] | year4 = २०१८/१९-२०२२/२३ | club5 = [[मेलबर्न स्टार्स]] | year5 = २०२३/२४-वर्तमान | club6 = [[गॅल गॅलन्ट्स]] | year6 = २०२६-वर्तमान | columns = 3 | hidedeliveries = true | column1 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्रथम श्रेणी]] | matches1 = ६९ | runs1 = २,९३० | bat avg1 = २८.१७ | 100s/50s1 = ६/१० | top score1 = १५१ | catches/stumpings1 = २५६/११ | column2 = [[लिस्ट-अ सामने|लिस्ट-अ]] | matches2 = ४९ | runs2 = १,२१० | bat avg2 = २६.८८ | 100s/50s2 = ०/१० | top score2 = ९६ | catches/stumpings2 = ५७/८ | column3 = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]] | matches3 = ११४ | runs3 = २,४३७ | bat avg3 = २४.१२ | 100s/50s3 = १/१५ | top score3 = ११०[[नाबाद|*]] | catches/stumpings3 = ७१/१३ | date = ३ ऑक्टोबर | year = २०२६ | source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/sam-harper-772361 क्रिकइन्फो }} '''सॅम्युएल ब्रायन हार्पर''' (जन्म १० डिसेंबर १९९६) हा ऑस्ट्रेलियन [[क्रिकेट]] खेळाडू आहे.<ref name="Bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/772361.html |title=Sam Harper |trans-title=सॅम हार्पर |access-date=५ फेब्रुवारी २०१६ |work=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> त्याने ३ फेब्रुवारी २०१६ रोजी [[२०१५–१६ शेफील्ड शील्ड|२०१५-१६ शेफील्ड शील्ड]] स्पर्धेत [[व्हिक्टोरिया बुशरेंजर्स|व्हिक्टोरिया]] संघाकडून [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये]] पदार्पण केले.<ref name="FC">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895943.html |title=Sheffield Shield, 16th Match: Victoria v Tasmania at Melbourne, Feb 3–5, 2016 |trans-title=शेफील्ड शील्ड, १६ वा सामना: व्हिक्टोरिया विरुद्ध तस्मानिया, मेलबर्न, ३-५ फेब्रुवारी २०१६ |access-date=५ फेब्रुवारी २०१६ |work=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> त्याने २६ डिसेंबर २०१६ रोजी २०१६-१७ बिग बॅश लीगमध्ये [[मेलबर्न स्टार्स]]कडून [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी-२०]] (टी२०) क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref name="T20">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1023591.html |title=Big Bash League, 6th Match: Hobart Hurricanes v Melbourne Stars at Hobart, Dec 26, 2016 |trans-title=बिग बॅश लीग, सहावा सामना: होबार्ट हरिकेन्स विरुद्ध मेलबर्न स्टार्स, होबार्ट, २६ डिसेंबर २०१६ |access-date=२६ डिसेंबर २०१६ |work=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> २०२२ मध्ये हार्पर [[डीकिन विद्यापीठ]] येथे आरोग्य आणि शारीरिक शिक्षण या विषयातील पदवीचे शिक्षण घेत होता.<ref>{{cite web |title=Elite Athlete Program Profiles |trans-title=एलिट खेळाडू कार्यक्रम परिचय |url=https://www.deakin.edu.au/students/get-involved/elite-athlete-program-profiles |publisher=डीकिन विद्यापीठ |access-date=१३ मार्च २०२२}}</ref> जुलै २०२३ मध्ये, खेळाडूंच्या अदलाबदलीनंतर हार्पर २०२३/२४ हंगामासाठी पुन्हा [[मेलबर्न स्टार्स]]मध्ये सामील होणार असल्याची घोषणा करण्यात आली, तर [[ॲडम झाम्पा]] [[मेलबर्न रेनेगेड्स]]मध्ये सामील झाला. ऑक्टोबर २०२६ मध्ये हार्परला प्रथमच आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघात स्थान मिळाले. ऑस्ट्रेलियाच्या [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६-२७|दक्षिण आफ्रिका दौऱ्यात]] नियमित यष्टीरक्षक [[ॲलेक्स कॅरे]]चा पर्याय म्हणून त्याचा संघात समावेश करण्यात आला.<ref>{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/story/sa-vs-aus-nic-maddinson-and-sam-harper-added-to-australia-s-test-squad-in-south-africa-1556765|title=Maddinson, Harper added to Australia's Test squad in South Africa|trans-title=दक्षिण आफ्रिकेतील ऑस्ट्रेलियाच्या कसोटी संघात मॅडिन्सन आणि हार्परचा समावेश|publisher=[[क्रिकइन्फो]]|date=१ ऑक्टोबर २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * {{Cricinfo|id=772361}} {{कॉमन्स वर्ग}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Harper, Sam}} [[वर्ग:इ.स. १९९६ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू]] gtddmc6nfu95zge8rnsk3a3vqf79w41 0 385166 2718776 2718354 2026-10-11T05:59:12Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718776 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{भारताचे संविधान}} '''[[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाची]] चौदावी घटनादुरुस्ती''', जी अधिकृतपणे '''संविधान (चौदावी घटनादुरुस्ती) अधिनियम, १९६२''' म्हणून ओळखली जाते, हिने पाँडिचेरीला (आता [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]]) भारताचे नववे [[केंद्रशासित प्रदेश]] म्हणून समाविष्ट केले. तसेच [[हिमाचल प्रदेश]], [[मणिपूर]], [[त्रिपुरा]], [[गोवा]], [[दमण आणि दीव]] आणि पुडुचेरी या केंद्रशासित प्रदेशांसाठी कायद्याद्वारे विधिमंडळे आणि मंत्रिमंडळे तयार करण्याचा अधिकार केंद्र [[भारतीय संसद|संसदेला]] दिला. भारत आणि [[फ्रान्स]] यांनी [[Treaty of Cession|हस्तांतरण कराराला]] मान्यता दिल्यानंतर, १६ ऑगस्ट १९६२ रोजी [[पाँडिचेरी]], [[करैकल]], [[माहे]] आणि [[यानम]] हे फ्रेंच वसाहती भारतीय संघराज्याचे प्रदेश झाले. १४ वी घटनादुरुस्ती २८ डिसेंबर १९६२ रोजी अंमलात आली.''संविधान (चौदावी दुरुस्ती) विधेयक, १९६२'' (विधेयक क्रमांक ८६, १९६२) हे ३० ऑगस्ट १९६२ रोजी [[लोकसभा|लोकसभेत]] सादर करण्यात आले. तत्कालीन गृहमंत्री [[लाल बहादूर शास्त्री]] यांनी हे विधेयक सादर केले होते आणि त्याद्वारे संविधानाच्या कलम ८१ आणि २४०, तसेच पहिल्या आणि चौथ्या अनुसूचीमध्ये दुरुस्ती करण्याचा प्रस्ताव होता. त्यासोबतच संविधानात नवीन कलम २३९अ समाविष्ट करण्याचा प्रयत्नही करण्यात आला.<ref name="Constitution Amendment in India">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=4yp0yhzdKWIC|title=Constitution Amendment in India|date=1 January 1995|publisher=Northern Book Centre|isbn=9788172110659|editor-last=R.C. Bhardwaj|edition=Sixth|location=New Delhi|pages=32–33;171–172;299–301|access-date=3 December 2013}}</ref> या विधेयकाला तत्कालीन राष्ट्रपती [[सर्वेपल्ली राधाकृष्णन|सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] यांची २८ डिसेंबर १९६२ रोजी संमती मिळाली आणि ते त्याच दिवशी अंमलात आले.<ref name="Constitution Amendment in India" /> २९ डिसेंबर १९६२ रोजी ''[[भारतीय राजपत्र|<nowiki/>'द गॅझेट ऑफ इंडिया'मध्ये]]'' याची अधिसूचना प्रसिद्ध झाली.<ref name="Lok Sabha Secretariat">{{cite web|url=http://164.100.47.134/intranet/CAI/2.pdf|title=Constitution Amendment in India|work=Lok Sabha Secretariat|page=87|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013122/http://164.100.47.134/intranet/CAI/2.pdf|archive-date=3 December 2013|access-date=2 December 2013}} {{PD-notice}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:नेहरुकाळातील प्रशासन]] [[वर्ग:भारतीय संविधानातील घटनादुरुस्त्या]] [[वर्ग:१९६२ मधील भारत]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} nnt8bm5e0cegauo6hn44jj1w1mj8z29 0 385168 2718773 2718430 2026-10-11T05:59:02Z सांगकाम्या 6385 clean up, replaced: बनले → झाले using [[Project:AWB|AWB]] 2718773 wikitext text/x-wiki '''इमाम बुर्हान भाई पठाण''' तथा '''इमामभाई पठाण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[अहमदनगर जिल्हा|अहमदनगर जिल्ह्यातील]] [[संगमनेर तालुका|संगमनेर तालुक्यातील]] [[मेंढवण]] गावचे माजी [[सरपंच]] आणि सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. [[भारत|भारतातील]] लोकसहभागातून झालेल्या पाणलोट क्षेत्राच्या विकासाचे प्रणेते मानल्या जाणाऱ्या फादर [[हर्मन बाकर]] (''बाकर बाबा'') यांच्यासोबत त्यांनी [[जलसंधारण|जलसंधारणाच्या]] क्षेत्रात कार्य केले.<ref name="indiacsr">{{cite news |title=Father Hermann Bacher - The Baba who brought happiness to 4.3 million people |url=https://indiacsr.in/father-hermann-bacher-the-baba-who-brought-happiness-to-4-3-million-people/ |work=India CSR |date=2021-10-26 |access-date=2026-10-09}}</ref> == कार्य == १९८० च्या दशकात पडलेल्या भीषण [[दुष्काळ|दुष्काळाच्या]] काळात पठाण यांनी मेंढवण गावाचे सरपंच असताना पुढाकार घेऊन गावात जलसंधारण आणि मृद्-संधारणाची कामे सुरू केली.<ref name="indiacsr"/> फादर हर्मन बाकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली मेंढवण हे गाव भारतातील पहिल्या 'इंडो-जर्मन पाणलोट विकास कार्यक्रमाचे' (Indo-German Watershed Development Programme - IGWDP) आदर्श मॉडेल झाले.<ref name="wotr">{{cite web |title=Father Hermann Bacher: The Man Who Gave India Its First People-Led Fight Against Drought |url=https://wotr.org/father-hermann-bacher-the-man-who-gave-india-its-first-people-led-fight-against-drought/ |publisher=Watershed Organisation Trust (WOTR) |access-date=2026-10-09}}</ref> लोकसहभाग आणि [[श्रमदान|श्रमदानाच्या]] माध्यमातून मेंढवण गावात बंधारे निर्माण करणे, [[वृक्षारोपण|झाडे लावणे]] व पाणी अडवून ते जमिनीत जिरवणे यांसारखे उपक्रम राबवून गावाला जलसमृद्ध आणि दुष्काळमुक्त बनवण्यात त्यांनी मोलाचा वाटा उचलला.<ref name="indiacsr"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:पठाण, इमाम बुर्हान भाई}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जलसंधारण]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] {{मराठी चित्रपटसृष्टी}} hce3rzzg0w4ralnifb0u1zl9wbya8a9 0 385199 2718596 2718561 2026-10-10T15:16:23Z अभय नातू 206 removed [[Category:तिरंदाजी]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2718596 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट खेळाडू | मथळापट्टी_रंग = | नाव = कुमकुम अनिल मोहोड | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | जन्मनाव = | पूर्णनाव = कुमकुम अनिल मोहोड | टोपणनाव = | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | निवासस्थान = | जन्म_दिनांक = २००९. | जन्म_स्थान =अमरावती. गोसावी गल्ली विदर्भ महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | उंची = | वजन = | संकेतस्थळ = | देश = [[भारत]] | खेळ = तिरंदाजी | खेळांतर्गत_प्रकार = | महाविद्यालयीन_संघ = | क्लब = | संघ = | व्यावसायिक_पदार्पण = | प्रशिक्षक = प्रफुल्ल डांगे,गिरीश कुकडे. | निवृत्ती = | प्रशिक्षित = | जागतिक = आशियाई सुवर्णपदक. | प्रादेशिक = | राष्ट्रीय = | ऑलिंपिक = | पॅरालिंपिक = | सर्वोच्च_मानांकन = | वैयक्तिक_उत्कृष्ट = | पदकसाचे = | पदके_दाखवा = }} '''कुमकुम अनिल मोहोड''' ही एक भारतीय [[तिरंदाज]] आहे. तिने [[आशियाई क्रीडा स्पर्धा|आशियाई क्रीडा स्पर्धेत]] तिरंदाजीतील रिकर्व्ह प्रकारात [[सुवर्णपदक]] मिळवले आहे.ती [[जेन झी]] वर्गातील आहे. ==पदके== तिने आशियाई क्रीडा स्पर्धेत दोन सुवर्णपदके आणि एक रौप्यपदक मिळवले आहे. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:भारतीय तिरंदाज]] jxod59xfytifyu71gl064qtysn31szv 2718598 2718596 2026-10-10T15:17:33Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2718598 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट खेळाडू | मथळापट्टी_रंग = | नाव = कुमकुम अनिल मोहोड | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | जन्मनाव = | पूर्णनाव = कुमकुम अनिल मोहोड | टोपणनाव = | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | निवासस्थान = | जन्म_दिनांक = २००९. | जन्म_स्थान =अमरावती. गोसावी गल्ली विदर्भ महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | उंची = | वजन = | संकेतस्थळ = | देश = [[भारत]] | खेळ = तिरंदाजी | खेळांतर्गत_प्रकार = | महाविद्यालयीन_संघ = | क्लब = | संघ = | व्यावसायिक_पदार्पण = | प्रशिक्षक = प्रफुल्ल डांगे,गिरीश कुकडे. | निवृत्ती = | प्रशिक्षित = | जागतिक = आशियाई सुवर्णपदक. | प्रादेशिक = | राष्ट्रीय = | ऑलिंपिक = | पॅरालिंपिक = | सर्वोच्च_मानांकन = | वैयक्तिक_उत्कृष्ट = | पदकसाचे = | पदके_दाखवा = yes }} '''कुमकुम अनिल मोहोड''' ही एक भारतीय [[तिरंदाज]] आहे. तिने [[आशियाई क्रीडा स्पर्धा|आशियाई क्रीडा स्पर्धेत]] तिरंदाजीतील रिकर्व्ह प्रकारात [[सुवर्णपदक]] मिळवले आहे. ==पदके== तिने आशियाई क्रीडा स्पर्धेत दोन सुवर्णपदके आणि एक रौप्यपदक मिळवले आहे. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:मोहोड, कुमकुम अनिल}} [[वर्ग:भारतीय तिरंदाज]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] h73lcyxgrsw46i1idfe9iq2tploayc7 10 385202 2718592 2026-10-10T15:03:41Z संतोष गोरे 135680 [[साचा:माहितीचौकट अल्बम]] कडे पुनर्निर्देशित 2718592 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[साचा:माहितीचौकट अल्बम]] 45z67blr96ssx5ny0qfaf81uo0xxsq3 0 385203 2718612 2026-10-10T15:41:40Z नरेश सावे 88037 नवीन पान: '''रोशनकुमारी''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाल... 2718612 wikitext text/x-wiki '''रोशनकुमारी''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे वयाच्या ८२ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:कलाकार]] [[वर्ग:कथक]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार विजेते]] kztlkd7w6r1oc7nw50918o4ywf8dv0y 2718616 2718612 2026-10-10T15:44:14Z नरेश सावे 88037 /* संदर्भ */ 2718616 wikitext text/x-wiki '''रोशनकुमारी''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे वयाच्या ८२ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:कलाकार]] [[वर्ग:कथक]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] iquy2nziu7ur9kktpni6vtb5d2f8q94 2718655 2718616 2026-10-10T18:28:15Z अभय नातू 206 /* संदर्भ */ 2718655 wikitext text/x-wiki '''रोशनकुमारी''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे वयाच्या ८२ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] qbeqyr9955ld7lpno2yfpay828j52et 2718656 2718655 2026-10-10T18:28:43Z अभय नातू 206 removed [[Category:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2718656 wikitext text/x-wiki '''रोशनकुमारी''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे वयाच्या ८२ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] pz4cum9b0abgavytbnm4yad12c58ieg 2718657 2718656 2026-10-10T18:29:20Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[रोशनकुमारी]] वरुन [[रोशन कुमारी]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2718656 wikitext text/x-wiki '''रोशनकुमारी''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे वयाच्या ८२ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] pz4cum9b0abgavytbnm4yad12c58ieg 2718659 2718657 2026-10-10T18:29:47Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2718659 wikitext text/x-wiki '''रोशन कुमारी फकीर मोहम्मद''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे वयाच्या ८२ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 30z3i71t2wkpp8ukclntyk1vksvwc3w 2718831 2718659 2026-10-11T06:40:45Z नरेश सावे 88037 /* */ 2718831 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = रोशन कुमारी | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[अंबाला]], [[हरियाणा]]. | मृत्यू_दिनांक = ५ ऑक्टोबर २०२६. | मृत्यू_स्थान = [[वांद्रे]], [[मुंबई]]. | मृत्यू_कारण =वृद्धत्व. | धर्म = [[मुसलमान]] | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]] | मूळ_गाव = [[अंबाला]]. | देश = [[भारत]] | भाषा = | आई = [[जोहराबाई अंबालेवाली]] | वडील =[[फकीर मोहम्मद]] | जोडीदार = अविवाहित. | अपत्ये = | नातेवाईक = | शिक्षण = | प्रशिक्षण संस्था = | गुरू = [[के.एस. मोरे]] <br > [[ सुंदर प्रसाद]] <br > [[ गुलाम हुसेन खान]] <br > [[हनुमान प्रसाद ]] | संगीत प्रकार = [[शास्त्रीय]], [[कथक]] | घराणे = जयपूर. | कार्य = | पेशा = नृत्यांगना | कार्य संस्था = नृत्य कला केंद्र, वांद्रे. | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार =नृत्य शिरोमणी, संगीत नाटक अकादमी, पद्मश्री, विश्व उन्नयन संसद(१९८९), महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०), मानपत्र कथक केंद्र जयपूर, | संकीर्ण = | तळटिप = | स्वाक्षरी = | संकेतस्थळ = }} '''रोशन कुमारी फकीर मोहम्मद''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे वयाच्या ८२ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] rpumvxb07mxbghsw40veo204zfc4vs0 2718871 2718831 2026-10-11T07:17:28Z नरेश सावे 88037 /* कारकीर्द */ 2718871 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = रोशन कुमारी | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[अंबाला]], [[हरियाणा]]. | मृत्यू_दिनांक = ५ ऑक्टोबर २०२६. | मृत्यू_स्थान = [[वांद्रे]], [[मुंबई]]. | मृत्यू_कारण =वृद्धत्व. | धर्म = [[मुसलमान]] | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]] | मूळ_गाव = [[अंबाला]]. | देश = [[भारत]] | भाषा = | आई = [[जोहराबाई अंबालेवाली]] | वडील =[[फकीर मोहम्मद]] | जोडीदार = अविवाहित. | अपत्ये = | नातेवाईक = | शिक्षण = | प्रशिक्षण संस्था = | गुरू = [[के.एस. मोरे]] <br > [[ सुंदर प्रसाद]] <br > [[ गुलाम हुसेन खान]] <br > [[हनुमान प्रसाद ]] | संगीत प्रकार = [[शास्त्रीय]], [[कथक]] | घराणे = जयपूर. | कार्य = | पेशा = नृत्यांगना | कार्य संस्था = नृत्य कला केंद्र, वांद्रे. | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार =नृत्य शिरोमणी, संगीत नाटक अकादमी, पद्मश्री, विश्व उन्नयन संसद(१९८९), महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०), मानपत्र कथक केंद्र जयपूर, | संकीर्ण = | तळटिप = | स्वाक्षरी = | संकेतस्थळ = }} '''रोशन कुमारी फकीर मोहम्मद''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== त्या जयपूर घराण्याच्या अग्रगण्य प्रवर्तक होत्या. रोशन कुमारी यांनी खालील चित्रपटात काम केले होते:- #[[परिणीता]]. #[[मिर्झा गालिब]]. #[[बसंत बहार]]. #[[गोपी]]. #[[लेकिन]]. #[[चैताली]]. #[[सरदारी बेगम]]. त्या आपल्या शिस्तीबद्दल प्रसिद्ध होत्या.नृत्य सादर करताना त्या प्रत्येक पायात दीड किलो वजनाच्या घुंगरू घालत असत.त्यांच्या खाली दिलेल्या नृत्यांगना शिष्य होत्या :- #[[अदिती भागवत]]. #[[नंदिता पुरी धनोआ]]. #[[मुक्ता जोशी]]. [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे वयाच्या ८२ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] kyu06newwkto6bhmllccpgba1zpvui6 2718876 2718871 2026-10-11T07:22:19Z नरेश सावे 88037 /* मृत्यू */ 2718876 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = रोशन कुमारी | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[अंबाला]], [[हरियाणा]]. | मृत्यू_दिनांक = ५ ऑक्टोबर २०२६. | मृत्यू_स्थान = [[वांद्रे]], [[मुंबई]]. | मृत्यू_कारण =वृद्धत्व. | धर्म = [[मुसलमान]] | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]] | मूळ_गाव = [[अंबाला]]. | देश = [[भारत]] | भाषा = | आई = [[जोहराबाई अंबालेवाली]] | वडील =[[फकीर मोहम्मद]] | जोडीदार = अविवाहित. | अपत्ये = | नातेवाईक = | शिक्षण = | प्रशिक्षण संस्था = | गुरू = [[के.एस. मोरे]] <br > [[ सुंदर प्रसाद]] <br > [[ गुलाम हुसेन खान]] <br > [[हनुमान प्रसाद ]] | संगीत प्रकार = [[शास्त्रीय]], [[कथक]] | घराणे = जयपूर. | कार्य = | पेशा = नृत्यांगना | कार्य संस्था = नृत्य कला केंद्र, वांद्रे. | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार =नृत्य शिरोमणी, संगीत नाटक अकादमी, पद्मश्री, विश्व उन्नयन संसद(१९८९), महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०), मानपत्र कथक केंद्र जयपूर, | संकीर्ण = | तळटिप = | स्वाक्षरी = | संकेतस्थळ = }} '''रोशन कुमारी फकीर मोहम्मद''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== त्या जयपूर घराण्याच्या अग्रगण्य प्रवर्तक होत्या. रोशन कुमारी यांनी खालील चित्रपटात काम केले होते:- #[[परिणीता]]. #[[मिर्झा गालिब]]. #[[बसंत बहार]]. #[[गोपी]]. #[[लेकिन]]. #[[चैताली]]. #[[सरदारी बेगम]]. त्या आपल्या शिस्तीबद्दल प्रसिद्ध होत्या.नृत्य सादर करताना त्या प्रत्येक पायात दीड किलो वजनाच्या घुंगरू घालत असत.त्यांच्या खाली दिलेल्या नृत्यांगना शिष्य होत्या :- #[[अदिती भागवत]]. #[[नंदिता पुरी धनोआ]]. #[[मुक्ता जोशी]]. [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे मुंबई येथील वयाच्या ८२ व्या वर्षी वृध्दापकाळामुळे निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] ak50m7pr0tiewf2amna01tq0i4o6vrx 2718877 2718876 2026-10-11T07:22:20Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट १|अधिक माहिती]]) 2718877 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = रोशन कुमारी | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[अंबाला]], [[हरियाणा]]. | मृत्यू_दिनांक = ५ ऑक्टोबर २०२६. | मृत्यू_स्थान = [[वांद्रे]], [[मुंबई]]. | मृत्यू_कारण =वृद्धत्व. | धर्म = [[मुसलमान]] | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]] | मूळ_गाव = [[अंबाला]]. | देश = [[भारत]] | भाषा = | आई = [[जोहराबाई अंबालेवाली]] | वडील =[[फकीर मोहम्मद]] | जोडीदार = अविवाहित. | अपत्ये = | नातेवाईक = | शिक्षण = | प्रशिक्षण संस्था = | गुरू = [[के.एस. मोरे]] <br > [[ सुंदर प्रसाद]] <br > [[ गुलाम हुसेन खान]] <br > [[हनुमान प्रसाद ]] | संगीत प्रकार = [[शास्त्रीय]], [[कथक]] | घराणे = जयपूर. | कार्य = | पेशा = नृत्यांगना | कार्य संस्था = नृत्य कला केंद्र, वांद्रे. | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार =नृत्य शिरोमणी, संगीत नाटक अकादमी, पद्मश्री, विश्व उन्नयन संसद(१९८९), महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०), मानपत्र कथक केंद्र जयपूर, | संकीर्ण = | तळटिप = | स्वाक्षरी = | संकेतस्थळ = }} '''रोशन कुमारी फकीर मोहम्मद''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== त्या जयपूर घराण्याच्या अग्रगण्य प्रवर्तक होत्या. रोशन कुमारी यांनी खालील चित्रपटात काम केले होते:- #[[परिणीता]]. #[[मिर्झा गालिब]]. #[[बसंत बहार]]. #[[गोपी]]. #[[लेकिन]]. #[[चैताली]]. #[[सरदारी बेगम]]. त्या आपल्या शिस्तीबद्दल प्रसिद्ध होत्या.नृत्य सादर करताना त्या प्रत्येक पायात दीड किलो वजनाच्या घुंगरू घालत असत.त्यांच्या खाली दिलेल्या नृत्यांगना शिष्य होत्या :- #[[अदिती भागवत]]. #[[नंदिता पुरी धनोआ]]. #[[मुक्ता जोशी]]. [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे मुंबई येथील वयाच्या ८२ व्या वर्षी वृद्धापकाळामुळे निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 7mhlh9lafdhniugym47uyqs3ffvx2g8 2718879 2718877 2026-10-11T07:24:26Z नरेश सावे 88037 /* मृत्यू */ 2718879 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = रोशन कुमारी | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[अंबाला]], [[हरियाणा]]. | मृत्यू_दिनांक = ५ ऑक्टोबर २०२६. | मृत्यू_स्थान = [[वांद्रे]], [[मुंबई]]. | मृत्यू_कारण =वृद्धत्व. | धर्म = [[मुसलमान]] | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]] | मूळ_गाव = [[अंबाला]]. | देश = [[भारत]] | भाषा = | आई = [[जोहराबाई अंबालेवाली]] | वडील =[[फकीर मोहम्मद]] | जोडीदार = अविवाहित. | अपत्ये = | नातेवाईक = | शिक्षण = | प्रशिक्षण संस्था = | गुरू = [[के.एस. मोरे]] <br > [[ सुंदर प्रसाद]] <br > [[ गुलाम हुसेन खान]] <br > [[हनुमान प्रसाद ]] | संगीत प्रकार = [[शास्त्रीय]], [[कथक]] | घराणे = जयपूर. | कार्य = | पेशा = नृत्यांगना | कार्य संस्था = नृत्य कला केंद्र, वांद्रे. | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार =नृत्य शिरोमणी, संगीत नाटक अकादमी, पद्मश्री, विश्व उन्नयन संसद(१९८९), महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०), मानपत्र कथक केंद्र जयपूर, | संकीर्ण = | तळटिप = | स्वाक्षरी = | संकेतस्थळ = }} '''रोशन कुमारी फकीर मोहम्मद''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== त्या जयपूर घराण्याच्या अग्रगण्य प्रवर्तक होत्या. रोशन कुमारी यांनी खालील चित्रपटात काम केले होते:- #[[परिणीता]]. #[[मिर्झा गालिब]]. #[[बसंत बहार]]. #[[गोपी]]. #[[लेकिन]]. #[[चैताली]]. #[[सरदारी बेगम]]. त्या आपल्या शिस्तीबद्दल प्रसिद्ध होत्या.नृत्य सादर करताना त्या प्रत्येक पायात दीड किलो वजनाच्या घुंगरू घालत असत.त्यांच्या खाली दिलेल्या नृत्यांगना शिष्य होत्या :- #[[अदिती भागवत]]. #[[नंदिता पुरी धनोआ]]. #[[मुक्ता जोशी]]. [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. ==मृत्यू== त्यांचे मुंबई,वांद्रे येथील होली फमिली हॉस्पिटलमध्ये वयाच्या ८२ व्या वर्षी वृद्धापकाळामुळे निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] rrqd2tp5ma6my4ntllc4kzl992iirc0 2718881 2718879 2026-10-11T07:32:34Z नरेश सावे 88037 /* पुरस्कार */ 2718881 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = रोशन कुमारी | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[अंबाला]], [[हरियाणा]]. | मृत्यू_दिनांक = ५ ऑक्टोबर २०२६. | मृत्यू_स्थान = [[वांद्रे]], [[मुंबई]]. | मृत्यू_कारण =वृद्धत्व. | धर्म = [[मुसलमान]] | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]] | मूळ_गाव = [[अंबाला]]. | देश = [[भारत]] | भाषा = | आई = [[जोहराबाई अंबालेवाली]] | वडील =[[फकीर मोहम्मद]] | जोडीदार = अविवाहित. | अपत्ये = | नातेवाईक = | शिक्षण = | प्रशिक्षण संस्था = | गुरू = [[के.एस. मोरे]] <br > [[ सुंदर प्रसाद]] <br > [[ गुलाम हुसेन खान]] <br > [[हनुमान प्रसाद ]] | संगीत प्रकार = [[शास्त्रीय]], [[कथक]] | घराणे = जयपूर. | कार्य = | पेशा = नृत्यांगना | कार्य संस्था = नृत्य कला केंद्र, वांद्रे. | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार =नृत्य शिरोमणी, संगीत नाटक अकादमी, पद्मश्री, विश्व उन्नयन संसद(१९८९), महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०), मानपत्र कथक केंद्र जयपूर, | संकीर्ण = | तळटिप = | स्वाक्षरी = | संकेतस्थळ = }} '''रोशन कुमारी फकीर मोहम्मद''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== त्या जयपूर घराण्याच्या अग्रगण्य प्रवर्तक होत्या. रोशन कुमारी यांनी खालील चित्रपटात काम केले होते:- #[[परिणीता]]. #[[मिर्झा गालिब]]. #[[बसंत बहार]]. #[[गोपी]]. #[[लेकिन]]. #[[चैताली]]. #[[सरदारी बेगम]]. त्या आपल्या शिस्तीबद्दल प्रसिद्ध होत्या.नृत्य सादर करताना त्या प्रत्येक पायात दीड किलो वजनाच्या घुंगरू घालत असत.त्यांच्या खाली दिलेल्या नृत्यांगना शिष्य होत्या :- #[[अदिती भागवत]]. #[[नंदिता पुरी धनोआ]]. #[[मुक्ता जोशी]]. [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. #[[नृत्य शिरोमणी]]. #[[पश्चिम बंगाल, विश्व उन्नयन संसद]](१९८९), महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०), मानपत्र कथक केंद्र जयपूर, ==मृत्यू== त्यांचे मुंबई,वांद्रे येथील होली फमिली हॉस्पिटलमध्ये वयाच्या ८२ व्या वर्षी वृद्धापकाळामुळे निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] nfeupb2udo0bokbuo8bkwqibfu7deh4 2718884 2718881 2026-10-11T07:34:27Z नरेश सावे 88037 /* पुरस्कार */ 2718884 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट गायक | नाव = रोशन कुमारी | चित्र = | चित्रशीर्षक = | उपाख्य = | टोपणनावे = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[अंबाला]], [[हरियाणा]]. | मृत्यू_दिनांक = ५ ऑक्टोबर २०२६. | मृत्यू_स्थान = [[वांद्रे]], [[मुंबई]]. | मृत्यू_कारण =वृद्धत्व. | धर्म = [[मुसलमान]] | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]] | मूळ_गाव = [[अंबाला]]. | देश = [[भारत]] | भाषा = | आई = [[जोहराबाई अंबालेवाली]] | वडील =[[फकीर मोहम्मद]] | जोडीदार = अविवाहित. | अपत्ये = | नातेवाईक = | शिक्षण = | प्रशिक्षण संस्था = | गुरू = [[के.एस. मोरे]] <br > [[ सुंदर प्रसाद]] <br > [[ गुलाम हुसेन खान]] <br > [[हनुमान प्रसाद ]] | संगीत प्रकार = [[शास्त्रीय]], [[कथक]] | घराणे = जयपूर. | कार्य = | पेशा = नृत्यांगना | कार्य संस्था = नृत्य कला केंद्र, वांद्रे. | विशेष कार्य = | कार्यकाळ = | विशेष उपाधी = | गौरव = | पुरस्कार =नृत्य शिरोमणी, संगीत नाटक अकादमी, पद्मश्री, विश्व उन्नयन संसद(१९८९), महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०), मानपत्र कथक केंद्र जयपूर, | संकीर्ण = | तळटिप = | स्वाक्षरी = | संकेतस्थळ = }} '''रोशन कुमारी फकीर मोहम्मद''' या एक [[कथक]] कलाकार होत्या. ==कारकीर्द== त्या जयपूर घराण्याच्या अग्रगण्य प्रवर्तक होत्या. रोशन कुमारी यांनी खालील चित्रपटात काम केले होते:- #[[परिणीता]]. #[[मिर्झा गालिब]]. #[[बसंत बहार]]. #[[गोपी]]. #[[लेकिन]]. #[[चैताली]]. #[[सरदारी बेगम]]. त्या आपल्या शिस्तीबद्दल प्रसिद्ध होत्या.नृत्य सादर करताना त्या प्रत्येक पायात दीड किलो वजनाच्या घुंगरू घालत असत.त्यांच्या खाली दिलेल्या नृत्यांगना शिष्य होत्या :- #[[अदिती भागवत]]. #[[नंदिता पुरी धनोआ]]. #[[मुक्ता जोशी]]. [[सत्यजित रे]] यांच्या [[जलसागर]] या चित्रपटात केलेली त्यांची कामगिरी सर्वोत्कृष्ट होती. ==पुरस्कार== त्यांना खालील पुरस्कार मिळाले होते. #[[पद्मश्री]]. #[[संगीत नाटक अकादमी]]. #[[नृत्य शिरोमणी]]. #[[पश्चिम बंगाल, विश्व उन्नयन संसद]](१९८९). #[[ महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार(१९९०)]]. #[[ मानपत्र कथक केंद्र जयपूर]]. ==मृत्यू== त्यांचे मुंबई,वांद्रे येथील होली फमिली हॉस्पिटलमध्ये वयाच्या ८२ व्या वर्षी वृद्धापकाळामुळे निधन झाले.<ref>टाईम्स ऑफ इंडिया, गुरुवार,८ ऑक्टोबर २०२६</ref> == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कथक नर्तक]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] i8oy8g40yijngzbqyqvh33zw2cnbec5 3 385204 2718617 2026-10-10T15:49:24Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2718617 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Jadhavsatya}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:१९, १० ऑक्टोबर २०२६ (IST) alewxcy7ut1bw1tznj6exirbrgphvec 3 385205 2718626 2026-10-10T16:52:27Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2718626 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Mahadev maruti jadhav}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:२२, १० ऑक्टोबर २०२६ (IST) bwnuyljulodv9pi0yo6pqpnx097c9jz 0 385206 2718628 2026-10-10T16:59:14Z Koolkrazy 1591 नवीन पान: {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आह... 2718628 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतीहासीक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[जुन १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- |} === वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल === == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] ndmet5c8emqa8cclls8s4xnoofrphaa 2718629 2718628 2026-10-10T16:59:16Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]) 2718629 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[जुन १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- |} === वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल === == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] swonlcco4964f04gnq7vns2mg3gxztz 2718635 2718629 2026-10-10T17:42:31Z Koolkrazy 1591 /* संघ आणि चालक */ 2718635 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२२०२१११६४८१३/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२५१८३२०६/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२६११२४२७/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४०७१८१०१३०३/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=०३६२-४३३१|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४०<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenएफ.१ |postid=DTzeD-ICARm |दिनांक=२२ जानेवारी २०२६ |title=तुम्हाला भेटण्यासाठी आम्ही उत्सुक आहोत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२३०२०४०१३३१४/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[जुन १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- |} === वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल === == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] efnb9b4hiaak1eu4n4myz1gdf79tvjd 2718637 2718635 2026-10-10T17:47:42Z Koolkrazy 1591 /* सराव चालक */ 2718637 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२२०२१११६४८१३/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२५१८३२०६/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२६११२४२७/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४०७१८१०१३०३/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=०३६२-४३३१|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४०<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenएफ.१ |postid=DTzeD-ICARm |दिनांक=२२ जानेवारी २०२६ |title=तुम्हाला भेटण्यासाठी आम्ही उत्सुक आहोत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२३०२०४०१३३१४/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- ![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६१ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|११, १३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | style="text-align:center" nowrap|३४ |nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|३, ८, १० |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६ |nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]] | style="text-align:center" nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.<ref>{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}</ref>}} १३ |- ![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]] | style="text-align:center"|९७ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|२५ |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]] | style="text-align:center"|७, ११, १३ |- ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|३८ |{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|५० |{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center"|८, ११ |- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६७ |nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|७२ |nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|९० |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|८ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|३६ |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|७, १३ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists" /> |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळपत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[जुन १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केला. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिक्रुत रेस नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारिख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]] |- |} === वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल === == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] e9xpmc5yrkqwdinhrizjae1prjostbm 2718639 2718637 2026-10-10T18:05:16Z Koolkrazy 1591 /* हंगामाचे वेळपत्रक */ 2718639 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२२०२१११६४८१३/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२५१८३२०६/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२६११२४२७/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४०७१८१०१३०३/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=०३६२-४३३१|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४०<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenएफ.१ |postid=DTzeD-ICARm |दिनांक=२२ जानेवारी २०२६ |title=तुम्हाला भेटण्यासाठी आम्ही उत्सुक आहोत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२३०२०४०१३३१४/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- ![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६१ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|११, १३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | style="text-align:center" nowrap|३४ |nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|३, ८, १० |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६ |nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]] | style="text-align:center" nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.<ref>{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}</ref>}} १३ |- ![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]] | style="text-align:center"|९७ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|२५ |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]] | style="text-align:center"|७, ११, १३ |- ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|३८ |{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|५० |{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center"|८, ११ |- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६७ |nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|७२ |nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|९० |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|८ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|३६ |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|७, १३ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists" /> |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळापत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळापत्रक [[जून १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केले. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिकृत शर्यतीचे नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारीख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिक]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|जी.एम.टी.]] |- !१ | |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |८ मार्च | | |- !२ | |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[शांघाय]] |१५ मार्च | | |- !३ | |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]] |[[सुझुका]] |२९ मार्च | | |- !४ | |[[मायामी ग्रांप्री]] |nowrap|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] |[[मायामी]] |३ मे | | |- !५ | |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]] |[[माँत्रियाल]] |२४ मे | | |- !६ | |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] |[[मोनॅको]] |७ जून | | |- !७ | |nowrap|[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] |[[मॉन्टमेलो]] |१४ जून | | |- !८ | |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] |[[स्पीलबर्ग, स्टायरिया|स्पीलबर्ग]] |२८ जून | | |- !९ | |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] |[[सिल्वेरस्टोन]] |५ जुलै | | |- !१० | |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] |[[बेल्जियम]] |१९ जुलै | | |- !११ | |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] |[[मोग्योरोद]] |२६ जुलै | | |- !१२ | |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] |[[झॉन्डवुर्ट]] |२३ ऑगस्ट | | |- !१३ | |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] |[[मोंझा]] |६ सप्टेंबर | | |- !१४ | |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो दे माद्रिंग]] |[[माद्रिद]] |१३ सप्टेंबर | | |- !१५ | |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] |[[बाकु]] |{{nowrap|२६ सप्टेंबर{{refn|group=टीप|शनिवारी होणारी शर्यत.|name=Saturday race}}{{refn|group=टीप|[[अझरबैजान ग्रांप्री]] सुरुवातीला २७ सप्टेंबर रोजी नियोजित होती; परंतु आयोजक आणि संबंधित सरकारी भागधारकांच्या विनंतीनंतर [[Remembrance Day (अझरबैजान)|स्मृतिदिनाशी]] जुळवून घेण्यासाठी ती एक दिवस आधी, म्हणजे २६ सप्टेंबर रोजी हलवण्यात आली.<ref name="२०२६ calendar"/><ref name="test"/>}}}} | | |- !१६ | |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[सेपांग]] |४ ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|[[बहरैन ग्रांप्री]] सुरुवातीला १२ एप्रिल रोजी [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे नियोजित होती; परंतु [[२०२६ Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर ती पुढे ढकलण्यात आली आणि [[मलेशिया]]तील [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली.<ref name=BahMalV१/><ref name=BahMalV२/>}} | | |- !१७ | |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] |[[सिंगापूर]] |११ ऑक्टोबर | | |- !१८ | |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] |[[ऑस्टिन]] |२५ ऑक्टोबर | | |- !१९ | |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] |[[मेक्सिको शहर]] |१ नोव्हेंबर | | |- !२० | |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] |[[साओ पाउलो]] |८ नोव्हेंबर | | |- !२१ | |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] |[[नेवाडा]] |nowrap|२१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|name=Saturday race}} | | |- !२२ | |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[लोसेल]] |२९ नोव्हेंबर | | |- !२३ | |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] |[[अबु धाबी]] |६ डिसेंबर | | |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२६ calendar"/> |} === वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल === == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] 5e67m8hgp040xeuva5x48oeudt9ljye 2718640 2718639 2026-10-10T18:06:31Z Koolkrazy 1591 /* हंगामाचे वेळापत्रक */ 2718640 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२२०२१११६४८१३/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२५१८३२०६/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२६११२४२७/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४०७१८१०१३०३/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=०३६२-४३३१|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४०<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenएफ.१ |postid=DTzeD-ICARm |दिनांक=२२ जानेवारी २०२६ |title=तुम्हाला भेटण्यासाठी आम्ही उत्सुक आहोत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२३०२०४०१३३१४/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- ![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६१ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|११, १३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | style="text-align:center" nowrap|३४ |nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|३, ८, १० |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६ |nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]] | style="text-align:center" nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.<ref>{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}</ref>}} १३ |- ![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]] | style="text-align:center"|९७ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|२५ |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]] | style="text-align:center"|७, ११, १३ |- ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|३८ |{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|५० |{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center"|८, ११ |- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६७ |nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|७२ |nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|९० |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|८ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|३६ |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|७, १३ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists" /> |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळापत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळापत्रक [[जून १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केले. {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिकृत शर्यतीचे नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारीख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|जी.एम.टी.]] |- !१ | |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |८ मार्च | | |- !२ | |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[शांघाय]] |१५ मार्च | | |- !३ | |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]] |[[सुझुका]] |२९ मार्च | | |- !४ | |[[मायामी ग्रांप्री]] |nowrap|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] |[[मायामी]] |३ मे | | |- !५ | |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]] |[[माँत्रियाल]] |२४ मे | | |- !६ | |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] |[[मोनॅको]] |७ जून | | |- !७ | |nowrap|[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] |[[मॉन्टमेलो]] |१४ जून | | |- !८ | |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] |[[स्पीलबर्ग, स्टायरिया|स्पीलबर्ग]] |२८ जून | | |- !९ | |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] |[[सिल्वेरस्टोन]] |५ जुलै | | |- !१० | |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] |[[बेल्जियम]] |१९ जुलै | | |- !११ | |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] |[[मोग्योरोद]] |२६ जुलै | | |- !१२ | |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] |[[झॉन्डवुर्ट]] |२३ ऑगस्ट | | |- !१३ | |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] |[[मोंझा]] |६ सप्टेंबर | | |- !१४ | |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो दे माद्रिंग]] |[[माद्रिद]] |१३ सप्टेंबर | | |- !१५ | |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] |[[बाकु]] |{{nowrap|२६ सप्टेंबर{{refn|group=टीप|शनिवारी होणारी शर्यत.|name=Saturday race}}{{refn|group=टीप|[[अझरबैजान ग्रांप्री]] सुरुवातीला २७ सप्टेंबर रोजी नियोजित होती; परंतु आयोजक आणि संबंधित सरकारी भागधारकांच्या विनंतीनंतर [[Remembrance Day (अझरबैजान)|स्मृतिदिनाशी]] जुळवून घेण्यासाठी ती एक दिवस आधी, म्हणजे २६ सप्टेंबर रोजी हलवण्यात आली.<ref name="२०२६ calendar"/><ref name="test"/>}}}} | | |- !१६ | |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[सेपांग]] |४ ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|[[बहरैन ग्रांप्री]] सुरुवातीला १२ एप्रिल रोजी [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे नियोजित होती; परंतु [[२०२६ Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर ती पुढे ढकलण्यात आली आणि [[मलेशिया]]तील [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली.<ref name=BahMalV१/><ref name=BahMalV२/>}} | | |- !१७ | |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] |[[सिंगापूर]] |११ ऑक्टोबर | | |- !१८ | |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] |[[ऑस्टिन]] |२५ ऑक्टोबर | | |- !१९ | |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] |[[मेक्सिको शहर]] |१ नोव्हेंबर | | |- !२० | |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] |[[साओ पाउलो]] |८ नोव्हेंबर | | |- !२१ | |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] |[[नेवाडा]] |nowrap|२१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|name=Saturday race}} | | |- !२२ | |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[लोसेल]] |२९ नोव्हेंबर | | |- !२३ | |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] |[[अबु धाबी]] |६ डिसेंबर | | |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२६ calendar"/> |} === वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल === == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] frpnwp5r7adf6gtgw0nvc5qglcgydsp 2718641 2718640 2026-10-10T18:14:34Z Koolkrazy 1591 /* हंगामाचे वेळापत्रक */ 2718641 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२२०२१११६४८१३/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२५१८३२०६/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२६११२४२७/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४०७१८१०१३०३/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=०३६२-४३३१|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४०<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenएफ.१ |postid=DTzeD-ICARm |दिनांक=२२ जानेवारी २०२६ |title=तुम्हाला भेटण्यासाठी आम्ही उत्सुक आहोत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२३०२०४०१३३१४/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- ![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६१ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|११, १३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | style="text-align:center" nowrap|३४ |nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|३, ८, १० |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६ |nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]] | style="text-align:center" nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.<ref>{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}</ref>}} १३ |- ![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]] | style="text-align:center"|९७ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|२५ |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]] | style="text-align:center"|७, ११, १३ |- ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|३८ |{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|५० |{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center"|८, ११ |- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६७ |nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|७२ |nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|९० |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|८ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|३६ |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|७, १३ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists" /> |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळापत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळापत्रक [[जून १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केले. २०२६ च्या वेळापत्रकात सुरुवातीला मागील २ हंगामांप्रमाणेच २४ ग्रांप्रींचा समावेश होता.<ref name="२०२६ calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|title=फॉर्म्युला वनने २०२६ हंगामाचे वेळापत्रक जाहीर केले|work=Formula 1|date=10 June 2025|access-date=10 June 2025|archive-date=10 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610055338/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|url-status=live}}</ref> [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] इराण युद्धा चा उद्रेक झाल्यानंतर रद्द करण्यात आली, त्यामुळे निश्चित झालेल्या ग्रांप्रींची संख्या २३ झाली. [[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी ग्रांप्री]], [[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी ग्रांप्री]], [[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन ग्रांप्री]], [[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश ग्रांप्री]], [[२०२६ डच ग्रांप्री|डच ग्रांप्री]] आणि [[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर ग्रांप्री]] मध्ये स्प्रिंट शर्यत खेळवण्यात येणार आहे.<ref name="sprint">{{Cite news |title=फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ने २०२६ चे स्प्रिंट वेळापत्रक जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |access-date=16 September 2025 |work=Formula 1}}</ref> {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिकृत शर्यतीचे नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारीख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|जी.एम.टी.]] |- !१ | |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |८ मार्च | | |- !२ | |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[शांघाय]] |१५ मार्च | | |- !३ | |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]] |[[सुझुका]] |२९ मार्च | | |- !४ | |[[मायामी ग्रांप्री]] |nowrap|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] |[[मायामी]] |३ मे | | |- !५ | |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]] |[[माँत्रियाल]] |२४ मे | | |- !६ | |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] |[[मोनॅको]] |७ जून | | |- !७ | |nowrap|[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] |[[मॉन्टमेलो]] |१४ जून | | |- !८ | |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] |[[स्पीलबर्ग, स्टायरिया|स्पीलबर्ग]] |२८ जून | | |- !९ | |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] |[[सिल्वेरस्टोन]] |५ जुलै | | |- !१० | |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] |[[बेल्जियम]] |१९ जुलै | | |- !११ | |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] |[[मोग्योरोद]] |२६ जुलै | | |- !१२ | |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] |[[झॉन्डवुर्ट]] |२३ ऑगस्ट | | |- !१३ | |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] |[[मोंझा]] |६ सप्टेंबर | | |- !१४ | |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो दे माद्रिंग]] |[[माद्रिद]] |१३ सप्टेंबर | | |- !१५ | |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] |[[बाकु]] |{{nowrap|२६ सप्टेंबर{{refn|group=टीप|शनिवारी होणारी शर्यत.|name=Saturday race}}{{refn|group=टीप|[[अझरबैजान ग्रांप्री]] सुरुवातीला २७ सप्टेंबर रोजी नियोजित होती; परंतु आयोजक आणि संबंधित सरकारी भागधारकांच्या विनंतीनंतर [[Remembrance Day (अझरबैजान)|स्मृतिदिनाशी]] जुळवून घेण्यासाठी ती एक दिवस आधी, म्हणजे २६ सप्टेंबर रोजी हलवण्यात आली.<ref name="२०२६ calendar"/><ref name="test"/>}}}} | | |- !१६ | |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[सेपांग]] |४ ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|[[बहरैन ग्रांप्री]] सुरुवातीला १२ एप्रिल रोजी [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे नियोजित होती; परंतु [[२०२६ Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर ती पुढे ढकलण्यात आली आणि [[मलेशिया]]तील [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली.<ref name=BahMalV१/><ref name=BahMalV२/>}} | | |- !१७ | |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] |[[सिंगापूर]] |११ ऑक्टोबर | | |- !१८ | |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] |[[ऑस्टिन]] |२५ ऑक्टोबर | | |- !१९ | |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] |[[मेक्सिको शहर]] |१ नोव्हेंबर | | |- !२० | |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] |[[साओ पाउलो]] |८ नोव्हेंबर | | |- !२१ | |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] |[[नेवाडा]] |nowrap|२१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|name=Saturday race}} | | |- !२२ | |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[लोसेल]] |२९ नोव्हेंबर | | |- !२३ | |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] |[[अबु धाबी]] |६ डिसेंबर | | |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२६ calendar"/> |} === वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल === == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] l16vny1msinln80d6dinjf9ogzue617 2718642 2718641 2026-10-10T18:16:44Z Koolkrazy 1591 /* वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल */ 2718642 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२२०२१११६४८१३/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२५१८३२०६/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२६११२४२७/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४०७१८१०१३०३/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=०३६२-४३३१|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४०<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenएफ.१ |postid=DTzeD-ICARm |दिनांक=२२ जानेवारी २०२६ |title=तुम्हाला भेटण्यासाठी आम्ही उत्सुक आहोत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२३०२०४०१३३१४/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- ![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६१ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|११, १३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | style="text-align:center" nowrap|३४ |nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|३, ८, १० |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६ |nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]] | style="text-align:center" nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.<ref>{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}</ref>}} १३ |- ![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]] | style="text-align:center"|९७ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|२५ |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]] | style="text-align:center"|७, ११, १३ |- ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|३८ |{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|५० |{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center"|८, ११ |- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६७ |nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|७२ |nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|९० |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|८ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|३६ |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|७, १३ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists" /> |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळापत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळापत्रक [[जून १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केले. २०२६ च्या वेळापत्रकात सुरुवातीला मागील २ हंगामांप्रमाणेच २४ ग्रांप्रींचा समावेश होता.<ref name="२०२६ calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|title=फॉर्म्युला वनने २०२६ हंगामाचे वेळापत्रक जाहीर केले|work=Formula 1|date=10 June 2025|access-date=10 June 2025|archive-date=10 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610055338/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|url-status=live}}</ref> [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] इराण युद्धा चा उद्रेक झाल्यानंतर रद्द करण्यात आली, त्यामुळे निश्चित झालेल्या ग्रांप्रींची संख्या २३ झाली. [[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी ग्रांप्री]], [[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी ग्रांप्री]], [[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन ग्रांप्री]], [[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश ग्रांप्री]], [[२०२६ डच ग्रांप्री|डच ग्रांप्री]] आणि [[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर ग्रांप्री]] मध्ये स्प्रिंट शर्यत खेळवण्यात येणार आहे.<ref name="sprint">{{Cite news |title=फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ने २०२६ चे स्प्रिंट वेळापत्रक जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |access-date=16 September 2025 |work=Formula 1}}</ref> {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिकृत शर्यतीचे नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारीख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|जी.एम.टी.]] |- !१ | |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |८ मार्च | | |- !२ | |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[शांघाय]] |१५ मार्च | | |- !३ | |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]] |[[सुझुका]] |२९ मार्च | | |- !४ | |[[मायामी ग्रांप्री]] |nowrap|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] |[[मायामी]] |३ मे | | |- !५ | |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]] |[[माँत्रियाल]] |२४ मे | | |- !६ | |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] |[[मोनॅको]] |७ जून | | |- !७ | |nowrap|[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] |[[मॉन्टमेलो]] |१४ जून | | |- !८ | |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] |[[स्पीलबर्ग, स्टायरिया|स्पीलबर्ग]] |२८ जून | | |- !९ | |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] |[[सिल्वेरस्टोन]] |५ जुलै | | |- !१० | |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] |[[बेल्जियम]] |१९ जुलै | | |- !११ | |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] |[[मोग्योरोद]] |२६ जुलै | | |- !१२ | |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] |[[झॉन्डवुर्ट]] |२३ ऑगस्ट | | |- !१३ | |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] |[[मोंझा]] |६ सप्टेंबर | | |- !१४ | |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो दे माद्रिंग]] |[[माद्रिद]] |१३ सप्टेंबर | | |- !१५ | |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] |[[बाकु]] |{{nowrap|२६ सप्टेंबर{{refn|group=टीप|शनिवारी होणारी शर्यत.|name=Saturday race}}{{refn|group=टीप|[[अझरबैजान ग्रांप्री]] सुरुवातीला २७ सप्टेंबर रोजी नियोजित होती; परंतु आयोजक आणि संबंधित सरकारी भागधारकांच्या विनंतीनंतर [[Remembrance Day (अझरबैजान)|स्मृतिदिनाशी]] जुळवून घेण्यासाठी ती एक दिवस आधी, म्हणजे २६ सप्टेंबर रोजी हलवण्यात आली.<ref name="२०२६ calendar"/><ref name="test"/>}}}} | | |- !१६ | |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[सेपांग]] |४ ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|[[बहरैन ग्रांप्री]] सुरुवातीला १२ एप्रिल रोजी [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे नियोजित होती; परंतु [[२०२६ Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर ती पुढे ढकलण्यात आली आणि [[मलेशिया]]तील [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली.<ref name=BahMalV१/><ref name=BahMalV२/>}} | | |- !१७ | |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] |[[सिंगापूर]] |११ ऑक्टोबर | | |- !१८ | |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] |[[ऑस्टिन]] |२५ ऑक्टोबर | | |- !१९ | |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] |[[मेक्सिको शहर]] |१ नोव्हेंबर | | |- !२० | |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] |[[साओ पाउलो]] |८ नोव्हेंबर | | |- !२१ | |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] |[[नेवाडा]] |nowrap|२१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|name=Saturday race}} | | |- !२२ | |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[लोसेल]] |२९ नोव्हेंबर | | |- !२३ | |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] |[[अबु धाबी]] |६ डिसेंबर | | |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२६ calendar"/> |} === वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल === [[2026 Bahrain Grand Prix|बहरैन]] आणि [[2026 Saudi Arabian Grand Prix|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्रींचा [[World Motor Sport Council|जागतिक मोटर स्पोर्ट परिषद]]ेने प्रकाशित केलेल्या मूळ वेळापत्रकात समावेश होता आणि त्या २०२६ हंगामासाठी निश्चित करण्यात आल्या होत्या; परंतु [[2026 Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर त्या पुढे ढकलण्यात आल्या. युद्ध सुरू झाल्यानंतर सुरक्षेबाबत निर्माण झालेल्या चिंतांचा विचार करण्यात आला आणि परिस्थिती जसजशी विकसित होत गेली, तसतसे एफ.आय.ए.ने तिच्यावर लक्ष ठेवले.<ref>{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/feature/1090711/1/revealed-middle-east-f1-races-wont-be-replaced-if-they-are-cancelled-heres-why |title=मध्यपूर्वेतील एफ.१ शर्यती रद्द झाल्यास त्यांच्या जागी दुसऱ्या शर्यती घेतल्या जाणार नाहीत, यामागील कारण उघड|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}</ref> अखेरीस, दोन्ही शर्यती एप्रिलमध्ये त्यांच्या मूळ नियोजित तारखांना होणार नसल्याचे जाहीर करण्यात आले.<ref name=autosport20260314>{{cite web |last1=Cleeren |first1=Filip |title=इराण संघर्ष सुरू असताना बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या एफ.१ शर्यती अधिकृतपणे रद्द|url=https://www.autosport.com/f1/news/bahrain-and-saudi-arabian-f1-races-officially-called-off-as-iran-conflict-rages/10805328/ |website=Autosport |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=2026-03-14 |title=इराण युद्धाच्या परिणामांमुळे एफ.१ ने बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द केल्या|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |access-date=2026-03-15 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=14 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260314223508/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |url-status=live }}</ref><ref name=f1bahsau>{{cite web |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री एप्रिलमध्ये होणार नाहीत|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |website=Formula One |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026 |archive-date=15 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315063310/https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |url-status=live }}</ref> या ग्रांप्री हंगामाच्या सुरुवातीलाच होणार असल्याने, अल्पावधीत त्यांच्या जागी पर्यायी शर्यती आयोजित करणे शक्य नव्हते.<ref>{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/news/1091231/1/exclusive-f1-bahrain-saudi-arabian-gp-cancellations-set-be-confirmed-weekend |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द होण्याची घोषणा या आठवड्याच्या अखेरीस निश्चित होण्याची शक्यता|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}</ref> सौदी अरेबियन ग्रांप्री पुन्हा वेळापत्रकात समाविष्ट करण्यात आली नाही; मात्र बहरैन ग्रांप्रीचे वेळापत्रक बदलून ती [[Malaysia|मलेशिया]]तील [[Sepang International Circuit|सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली. त्यामुळे ती मूळ नियोजित स्थळ असलेल्या [[Bahrain International Circuit|बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे आयोजित करण्यात आली नाही. स्थळ बदलले असले तरी या स्पर्धेचे मूळ नाव कायम ठेवण्यात आले, कारण बहरैन सरकार हा तिचा प्रमुख आर्थिक प्रायोजक राहिला.<ref>{{Cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=26 July 2026 |title=बहरैन ग्रांप्रीचे यजमानपद भूषवण्यासाठी मलेशिया ऑक्टोबरमध्ये एफ.१ मध्ये पुनरागमन करणार|url=https://www.reuters.com/sports/formula1/malaysias-sepang-circuit-host-bahrain-f1-replacement-race-2026-07-26/ |access-date=26 July 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{cite web |title=सेपांग येथे होणाऱ्या एफ.१ शर्यतीतून मिळणारे सर्व उत्पन्न बहरैनला मिळणार|url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2026/07/28/bahrain-to-receive-all-proceeds-from-f1-race-in-sepang |website=Free Malaysia Today |access-date=29 July 2026 |language=en |date=28 July 2026}}</ref> त्यामुळे ही स्पर्धा [[Malaysian Grand Prix|मलेशियन ग्रांप्री]] म्हणून आयोजित करण्यात आली नाही.<ref name=BahMalV1>{{cite web |title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|url=https://corp.formula1.com/formula-1-and-fia-confirm-that-malaysia-will-join-the-2026-calendar-as-host-venue-for-the-bahrain-grand-prix/ |website=corp.formula1.com |access-date=26 July 2026 |date=26 July 2026}}</ref><ref name=BahMalV2>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-confirm-malaysia-will-join-2026-calendar-as-host-venue-for-bahrain-grand-prix.6lL7vjFEM2VVynRHvg1TCf|title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|website=Formula1.com|date=26 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] 4trdca6b2ft1f4vhwtwxgs65viqycwv 2718644 2718642 2026-10-10T18:18:58Z Koolkrazy 1591 /* वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल */ 2718644 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२२०२१११६४८१३/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२५१८३२०६/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२६११२४२७/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४०७१८१०१३०३/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=०३६२-४३३१|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४०<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenएफ.१ |postid=DTzeD-ICARm |दिनांक=२२ जानेवारी २०२६ |title=तुम्हाला भेटण्यासाठी आम्ही उत्सुक आहोत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२३०२०४०१३३१४/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- ![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६१ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|११, १३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | style="text-align:center" nowrap|३४ |nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|३, ८, १० |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६ |nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]] | style="text-align:center" nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.<ref>{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}</ref>}} १३ |- ![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]] | style="text-align:center"|९७ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|२५ |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]] | style="text-align:center"|७, ११, १३ |- ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|३८ |{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|५० |{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center"|८, ११ |- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६७ |nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|७२ |nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|९० |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|८ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|३६ |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|७, १३ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists" /> |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळापत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळापत्रक [[जून १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केले. २०२६ च्या वेळापत्रकात सुरुवातीला मागील २ हंगामांप्रमाणेच २४ ग्रांप्रींचा समावेश होता.<ref name="२०२६ calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|title=फॉर्म्युला वनने २०२६ हंगामाचे वेळापत्रक जाहीर केले|work=Formula 1|date=10 June 2025|access-date=10 June 2025|archive-date=10 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610055338/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|url-status=live}}</ref> [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] इराण युद्धा चा उद्रेक झाल्यानंतर रद्द करण्यात आली, त्यामुळे निश्चित झालेल्या ग्रांप्रींची संख्या २३ झाली. [[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी ग्रांप्री]], [[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी ग्रांप्री]], [[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन ग्रांप्री]], [[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश ग्रांप्री]], [[२०२६ डच ग्रांप्री|डच ग्रांप्री]] आणि [[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर ग्रांप्री]] मध्ये स्प्रिंट शर्यत खेळवण्यात येणार आहे.<ref name="sprint">{{Cite news |title=फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ने २०२६ चे स्प्रिंट वेळापत्रक जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |access-date=16 September 2025 |work=Formula 1}}</ref> {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिकृत शर्यतीचे नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारीख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|जी.एम.टी.]] |- !१ | |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |८ मार्च | | |- !२ | |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[शांघाय]] |१५ मार्च | | |- !३ | |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]] |[[सुझुका]] |२९ मार्च | | |- !४ | |[[मायामी ग्रांप्री]] |nowrap|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] |[[मायामी]] |३ मे | | |- !५ | |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]] |[[माँत्रियाल]] |२४ मे | | |- !६ | |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] |[[मोनॅको]] |७ जून | | |- !७ | |nowrap|[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] |[[मॉन्टमेलो]] |१४ जून | | |- !८ | |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] |[[स्पीलबर्ग, स्टायरिया|स्पीलबर्ग]] |२८ जून | | |- !९ | |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] |[[सिल्वेरस्टोन]] |५ जुलै | | |- !१० | |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] |[[बेल्जियम]] |१९ जुलै | | |- !११ | |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] |[[मोग्योरोद]] |२६ जुलै | | |- !१२ | |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] |[[झॉन्डवुर्ट]] |२३ ऑगस्ट | | |- !१३ | |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] |[[मोंझा]] |६ सप्टेंबर | | |- !१४ | |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो दे माद्रिंग]] |[[माद्रिद]] |१३ सप्टेंबर | | |- !१५ | |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] |[[बाकु]] |{{nowrap|२६ सप्टेंबर{{refn|group=टीप|शनिवारी होणारी शर्यत.|name=Saturday race}}{{refn|group=टीप|[[अझरबैजान ग्रांप्री]] सुरुवातीला २७ सप्टेंबर रोजी नियोजित होती; परंतु आयोजक आणि संबंधित सरकारी भागधारकांच्या विनंतीनंतर [[Remembrance Day (अझरबैजान)|स्मृतिदिनाशी]] जुळवून घेण्यासाठी ती एक दिवस आधी, म्हणजे २६ सप्टेंबर रोजी हलवण्यात आली.<ref name="२०२६ calendar"/><ref name="test"/>}}}} | | |- !१६ | |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[सेपांग]] |४ ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|[[बहरैन ग्रांप्री]] सुरुवातीला १२ एप्रिल रोजी [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे नियोजित होती; परंतु [[२०२६ Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर ती पुढे ढकलण्यात आली आणि [[मलेशिया]]तील [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली.<ref name=BahMalV१/><ref name=BahMalV२/>}} | | |- !१७ | |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] |[[सिंगापूर]] |११ ऑक्टोबर | | |- !१८ | |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] |[[ऑस्टिन]] |२५ ऑक्टोबर | | |- !१९ | |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] |[[मेक्सिको शहर]] |१ नोव्हेंबर | | |- !२० | |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] |[[साओ पाउलो]] |८ नोव्हेंबर | | |- !२१ | |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] |[[नेवाडा]] |nowrap|२१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|name=Saturday race}} | | |- !२२ | |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[लोसेल]] |२९ नोव्हेंबर | | |- !२३ | |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] |[[अबु धाबी]] |६ डिसेंबर | | |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२६ calendar"/> |} === वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल === [[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[२०२६ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्रींचा एफ.आय.एने प्रकाशित केलेल्या मूळ वेळापत्रकात समावेश होता आणि त्या २०२६ हंगामासाठी निश्चित करण्यात आल्या होत्या; परंतु इराण युद्धाचा उद्रेक झाल्यानंतर त्या पुढे ढकलण्यात आल्या. युद्ध सुरू झाल्यानंतर सुरक्षेबाबत निर्माण झालेल्या चिंतांचा विचार करण्यात आला आणि परिस्थिती जसजशी विकसित होत गेली, तसतसे एफ.आय.ए.ने तिच्यावर लक्ष ठेवले.<ref>{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/feature/1090711/1/revealed-middle-east-f1-races-wont-be-replaced-if-they-are-cancelled-heres-why |title=मध्यपूर्वेतील एफ.१ शर्यती रद्द झाल्यास त्यांच्या जागी दुसऱ्या शर्यती घेतल्या जाणार नाहीत, यामागील कारण उघड|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}</ref> अखेरीस, दोन्ही शर्यती एप्रिलमध्ये त्यांच्या मूळ नियोजित तारखांना होणार नसल्याचे जाहीर करण्यात आले.<ref name=autosport20260314>{{cite web |last1=Cleeren |first1=Filip |title=इराण संघर्ष सुरू असताना बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या एफ.१ शर्यती अधिकृतपणे रद्द|url=https://www.autosport.com/f1/news/bahrain-and-saudi-arabian-f1-races-officially-called-off-as-iran-conflict-rages/10805328/ |website=Autosport |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=2026-03-14 |title=इराण युद्धाच्या परिणामांमुळे एफ.१ ने बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द केल्या|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |access-date=2026-03-15 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=14 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260314223508/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |url-status=live }}</ref><ref name=f1bahsau>{{cite web |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री एप्रिलमध्ये होणार नाहीत|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |website=Formula One |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026 |archive-date=15 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315063310/https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |url-status=live }}</ref> या ग्रांप्री हंगामाच्या सुरुवातीलाच होणार असल्याने, अल्पावधीत त्यांच्या जागी पर्यायी शर्यती आयोजित करणे शक्य नव्हते.<ref>{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/news/1091231/1/exclusive-f1-bahrain-saudi-arabian-gp-cancellations-set-be-confirmed-weekend |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द होण्याची घोषणा या आठवड्याच्या अखेरीस निश्चित होण्याची शक्यता|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}</ref> सौदी अरेबियन ग्रांप्री पुन्हा वेळापत्रकात समाविष्ट करण्यात आली नाही; मात्र बहरैन ग्रांप्रीचे वेळापत्रक बदलून ती [[Malaysia|मलेशिया]]तील [[Sepang International Circuit|सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली. त्यामुळे ती मूळ नियोजित स्थळ असलेल्या [[Bahrain International Circuit|बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे आयोजित करण्यात आली नाही. स्थळ बदलले असले तरी या स्पर्धेचे मूळ नाव कायम ठेवण्यात आले, कारण बहरैन सरकार हा तिचा प्रमुख आर्थिक प्रायोजक राहिला.<ref>{{Cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=26 July 2026 |title=बहरैन ग्रांप्रीचे यजमानपद भूषवण्यासाठी मलेशिया ऑक्टोबरमध्ये एफ.१ मध्ये पुनरागमन करणार|url=https://www.reuters.com/sports/formula1/malaysias-sepang-circuit-host-bahrain-f1-replacement-race-2026-07-26/ |access-date=26 July 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{cite web |title=सेपांग येथे होणाऱ्या एफ.१ शर्यतीतून मिळणारे सर्व उत्पन्न बहरैनला मिळणार|url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2026/07/28/bahrain-to-receive-all-proceeds-from-f1-race-in-sepang |website=Free Malaysia Today |access-date=29 July 2026 |language=en |date=28 July 2026}}</ref> त्यामुळे ही स्पर्धा [[Malaysian Grand Prix|मलेशियन ग्रांप्री]] म्हणून आयोजित करण्यात आली नाही.<ref name=BahMalV1>{{cite web |title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|url=https://corp.formula1.com/formula-1-and-fia-confirm-that-malaysia-will-join-the-2026-calendar-as-host-venue-for-the-bahrain-grand-prix/ |website=corp.formula1.com |access-date=26 July 2026 |date=26 July 2026}}</ref><ref name=BahMalV2>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-confirm-malaysia-will-join-2026-calendar-as-host-venue-for-bahrain-grand-prix.6lL7vjFEM2VVynRHvg1TCf|title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|website=Formula1.com|date=26 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] 44ymjpvm1zvwae72timeubb2ao4zk2z 2718645 2718644 2026-10-10T18:19:31Z Koolkrazy 1591 2718645 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२२०२१११६४८१३/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.१/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२५१८३२०६/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४११२६११२४२७/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२४०७१८१०१३०३/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/२०२४/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=०३६२-४३३१|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४०<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenएफ.१ |postid=DTzeD-ICARm |दिनांक=२२ जानेवारी २०२६ |title=तुम्हाला भेटण्यासाठी आम्ही उत्सुक आहोत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/२०२३०२०४०१३३१४/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- ![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६१ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|११, १३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | style="text-align:center" nowrap|३४ |nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|३, ८, १० |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६ |nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]] | style="text-align:center" nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.<ref>{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}</ref>}} १३ |- ![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]] | style="text-align:center"|९७ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|२५ |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]] | style="text-align:center"|७, ११, १३ |- ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|३८ |{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|५० |{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center"|८, ११ |- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६७ |nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|७२ |nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|९० |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|८ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|३६ |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|७, १३ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists" /> |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळापत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळापत्रक [[जून १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केले. २०२६ च्या वेळापत्रकात सुरुवातीला मागील २ हंगामांप्रमाणेच २४ ग्रांप्रींचा समावेश होता.<ref name="२०२६ calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|title=फॉर्म्युला वनने २०२६ हंगामाचे वेळापत्रक जाहीर केले|work=Formula 1|date=10 June 2025|access-date=10 June 2025|archive-date=10 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610055338/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|url-status=live}}</ref> [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] इराण युद्धा चा उद्रेक झाल्यानंतर रद्द करण्यात आली, त्यामुळे निश्चित झालेल्या ग्रांप्रींची संख्या २३ झाली. [[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी ग्रांप्री]], [[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी ग्रांप्री]], [[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन ग्रांप्री]], [[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश ग्रांप्री]], [[२०२६ डच ग्रांप्री|डच ग्रांप्री]] आणि [[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर ग्रांप्री]] मध्ये स्प्रिंट शर्यत खेळवण्यात येणार आहे.<ref name="sprint">{{Cite news |title=फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ने २०२६ चे स्प्रिंट वेळापत्रक जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |access-date=16 September 2025 |work=Formula 1}}</ref> {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिकृत शर्यतीचे नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारीख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|जी.एम.टी.]] |- !१ | |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |८ मार्च | | |- !२ | |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[शांघाय]] |१५ मार्च | | |- !३ | |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]] |[[सुझुका]] |२९ मार्च | | |- !४ | |[[मायामी ग्रांप्री]] |nowrap|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] |[[मायामी]] |३ मे | | |- !५ | |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]] |[[माँत्रियाल]] |२४ मे | | |- !६ | |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] |[[मोनॅको]] |७ जून | | |- !७ | |nowrap|[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] |[[मॉन्टमेलो]] |१४ जून | | |- !८ | |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] |[[स्पीलबर्ग, स्टायरिया|स्पीलबर्ग]] |२८ जून | | |- !९ | |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] |[[सिल्वेरस्टोन]] |५ जुलै | | |- !१० | |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] |[[बेल्जियम]] |१९ जुलै | | |- !११ | |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] |[[मोग्योरोद]] |२६ जुलै | | |- !१२ | |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] |[[झॉन्डवुर्ट]] |२३ ऑगस्ट | | |- !१३ | |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] |[[मोंझा]] |६ सप्टेंबर | | |- !१४ | |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो दे माद्रिंग]] |[[माद्रिद]] |१३ सप्टेंबर | | |- !१५ | |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] |[[बाकु]] |{{nowrap|२६ सप्टेंबर{{refn|group=टीप|शनिवारी होणारी शर्यत.|name=Saturday race}}{{refn|group=टीप|[[अझरबैजान ग्रांप्री]] सुरुवातीला २७ सप्टेंबर रोजी नियोजित होती; परंतु आयोजक आणि संबंधित सरकारी भागधारकांच्या विनंतीनंतर [[Remembrance Day (अझरबैजान)|स्मृतिदिनाशी]] जुळवून घेण्यासाठी ती एक दिवस आधी, म्हणजे २६ सप्टेंबर रोजी हलवण्यात आली.<ref name="२०२६ calendar"/><ref name="test"/>}}}} | | |- !१६ | |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[सेपांग]] |४ ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|[[बहरैन ग्रांप्री]] सुरुवातीला १२ एप्रिल रोजी [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे नियोजित होती; परंतु [[२०२६ Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर ती पुढे ढकलण्यात आली आणि [[मलेशिया]]तील [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली.<ref name=BahMalV1/><ref name=BahMalV2/>}} | | |- !१७ | |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] |[[सिंगापूर]] |११ ऑक्टोबर | | |- !१८ | |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] |[[ऑस्टिन]] |२५ ऑक्टोबर | | |- !१९ | |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] |[[मेक्सिको शहर]] |१ नोव्हेंबर | | |- !२० | |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] |[[साओ पाउलो]] |८ नोव्हेंबर | | |- !२१ | |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] |[[नेवाडा]] |nowrap|२१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|name=Saturday race}} | | |- !२२ | |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[लोसेल]] |२९ नोव्हेंबर | | |- !२३ | |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] |[[अबु धाबी]] |६ डिसेंबर | | |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२६ calendar"/> |} === वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल === [[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[२०२६ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्रींचा एफ.आय.एने प्रकाशित केलेल्या मूळ वेळापत्रकात समावेश होता आणि त्या २०२६ हंगामासाठी निश्चित करण्यात आल्या होत्या; परंतु इराण युद्धाचा उद्रेक झाल्यानंतर त्या पुढे ढकलण्यात आल्या. युद्ध सुरू झाल्यानंतर सुरक्षेबाबत निर्माण झालेल्या चिंतांचा विचार करण्यात आला आणि परिस्थिती जसजशी विकसित होत गेली, तसतसे एफ.आय.ए.ने तिच्यावर लक्ष ठेवले.<ref>{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/feature/1090711/1/revealed-middle-east-f1-races-wont-be-replaced-if-they-are-cancelled-heres-why |title=मध्यपूर्वेतील एफ.१ शर्यती रद्द झाल्यास त्यांच्या जागी दुसऱ्या शर्यती घेतल्या जाणार नाहीत, यामागील कारण उघड|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}</ref> अखेरीस, दोन्ही शर्यती एप्रिलमध्ये त्यांच्या मूळ नियोजित तारखांना होणार नसल्याचे जाहीर करण्यात आले.<ref name=autosport20260314>{{cite web |last1=Cleeren |first1=Filip |title=इराण संघर्ष सुरू असताना बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या एफ.१ शर्यती अधिकृतपणे रद्द|url=https://www.autosport.com/f1/news/bahrain-and-saudi-arabian-f1-races-officially-called-off-as-iran-conflict-rages/10805328/ |website=Autosport |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=2026-03-14 |title=इराण युद्धाच्या परिणामांमुळे एफ.१ ने बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द केल्या|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |access-date=2026-03-15 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=14 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260314223508/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |url-status=live }}</ref><ref name=f1bahsau>{{cite web |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री एप्रिलमध्ये होणार नाहीत|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |website=Formula One |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026 |archive-date=15 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315063310/https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |url-status=live }}</ref> या ग्रांप्री हंगामाच्या सुरुवातीलाच होणार असल्याने, अल्पावधीत त्यांच्या जागी पर्यायी शर्यती आयोजित करणे शक्य नव्हते.<ref>{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/news/1091231/1/exclusive-f1-bahrain-saudi-arabian-gp-cancellations-set-be-confirmed-weekend |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द होण्याची घोषणा या आठवड्याच्या अखेरीस निश्चित होण्याची शक्यता|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}</ref> सौदी अरेबियन ग्रांप्री पुन्हा वेळापत्रकात समाविष्ट करण्यात आली नाही; मात्र बहरैन ग्रांप्रीचे वेळापत्रक बदलून ती [[Malaysia|मलेशिया]]तील [[Sepang International Circuit|सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली. त्यामुळे ती मूळ नियोजित स्थळ असलेल्या [[Bahrain International Circuit|बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे आयोजित करण्यात आली नाही. स्थळ बदलले असले तरी या स्पर्धेचे मूळ नाव कायम ठेवण्यात आले, कारण बहरैन सरकार हा तिचा प्रमुख आर्थिक प्रायोजक राहिला.<ref>{{Cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=26 July 2026 |title=बहरैन ग्रांप्रीचे यजमानपद भूषवण्यासाठी मलेशिया ऑक्टोबरमध्ये एफ.१ मध्ये पुनरागमन करणार|url=https://www.reuters.com/sports/formula1/malaysias-sepang-circuit-host-bahrain-f1-replacement-race-2026-07-26/ |access-date=26 July 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{cite web |title=सेपांग येथे होणाऱ्या एफ.१ शर्यतीतून मिळणारे सर्व उत्पन्न बहरैनला मिळणार|url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2026/07/28/bahrain-to-receive-all-proceeds-from-f1-race-in-sepang |website=Free Malaysia Today |access-date=29 July 2026 |language=en |date=28 July 2026}}</ref> त्यामुळे ही स्पर्धा [[Malaysian Grand Prix|मलेशियन ग्रांप्री]] म्हणून आयोजित करण्यात आली नाही.<ref name=BahMalV1>{{cite web |title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|url=https://corp.formula1.com/formula-1-and-fia-confirm-that-malaysia-will-join-the-2026-calendar-as-host-venue-for-the-bahrain-grand-prix/ |website=corp.formula1.com |access-date=26 July 2026 |date=26 July 2026}}</ref><ref name=BahMalV2>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-confirm-malaysia-will-join-2026-calendar-as-host-venue-for-bahrain-grand-prix.6lL7vjFEM2VVynRHvg1TCf|title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|website=Formula1.com|date=26 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] hmb9toeckf5aouhd0rgeej2innf6kde 2718654 2718645 2026-10-10T18:27:43Z Koolkrazy 1591 /* संघ आणि चालक */ 2718654 wikitext text/x-wiki {{एफ१ हंगाम | मागील_हंगाम = २०२५ | सद्य_हंगाम = २०२६ | पुढील_हंगाम = २०२७ }} '''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. ==संघ आणि चालक== २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- !संघ !कारनिर्माता !चेसिस !इंजिन† !चालक क्र. !चालक !शर्यत क्र. |- | {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ<ref>{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-f1/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211164813/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-f1/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | आल्पाइन ऐ.५२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}</ref> | {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="RenaultShutdown">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}</ref><ref name="Alpineमर्सिडीज-बेंझ">{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}</ref>}} | align="center"|१०<br/>४३ |{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]<br/>{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}} | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}</ref> ! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}</ref> | होंडा आर.ए.६२६एच.<ref name="AstonहोंडाSky">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}</ref> | style="text-align:center" |१४<br/>१८ |{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]<br/>{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ<ref>{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}</ref><ref>{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}</ref> | align="center"|२३<br/>५५ |{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}<br/>{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ<ref name="ऑडीExpands" /><ref>{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}</ref> ! [[ऑडी]] | ऑडी आर.२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> | ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड<ref name="ऑडीExpands">{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}</ref> | align="center"|५<br/>२७ |{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}<br/>{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ<ref name="कॅडिलॅक">{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125183206/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅक GM">{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/2024/nov/1125-f1.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126112429/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref name="कॅडिलॅकApproved">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}</ref> ! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}</ref> |फेरारी ०६७/६<ref name="कॅडिलॅक-फेरारी">{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}</ref> | align="center"|११<br/>७७ |{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]<br/>{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]<ref>{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718901303/https://www.hp.com/us-en/newsroom/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=१८ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}</ref> ! [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | फेरारी एफ.-२६<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | फेरारी ०६७/६<ref name="TheRaceUntil२०२६">{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}</ref> | align="center"|१६<br/>४४ |{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ<ref name="Race HAAS TOYOTA">{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}</ref> ! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] |हास व्हि.एफ.२६<ref name="Race HAAS TOYOTA" /> | फेरारी ०६७/६<ref>{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}</ref> | align="center"|३१<br/>८७ |{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=0362-4331|}}</ref> ! scope="row" nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] |मॅकलारेन एम.सी.एल.४० | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}</ref> | align="center"|१<br/>८१ |{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]<br/>{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}</ref> ! [[मर्सिडीज-बेंझ]] | मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७<ref>{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}</ref> | मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७<ref name="TheRaceUntil२०२६"/> | align="center"|१२<br/>६३ |{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-१७ |- |{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}<ref>{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}</ref> ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] |{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३<ref>{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}</ref>}} | {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull">{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204013314/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}</ref><ref name="एफ.१ Mekies Engine">{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}</ref>}} | align="center"|३०<br/>२२<br/>४१ |{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]<br/>{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]<br/>{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]] | align="center" nowrap|१-११, १५-१७<br/>१२-१४<br/>१-१७ |- |{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग<ref>{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}</ref> !{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}} |रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२<ref name="Hadjar"/> | रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१<ref name="FordBull" /><ref name="एफ.१ Mekies Engine" /> | align="center"|३<br/>६<br/>३० |{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}<br/>{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]<br/>{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]] | align="center" nowrap|१-१७<br/>१-११, १५-१७<br/>१२-१४ |- class="sortbottom" | colspan="7" style="background-color:#EAECF0;text-align:center" |'''संदर्भ:'''<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}</ref><ref name="entry lists">अधिकृत प्रवेश याद्या: *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}} *{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} *{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref> |} === सराव चालक === {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}} !scope="col"|कारनिर्माता !scope="col"|क्र. !scope="col"|चालक !फेऱ्या |- ![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६१ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|११, १३ |- !nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]] | style="text-align:center" nowrap|३४ |nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]] | style="text-align:center" nowrap|३, ८, १० |- !nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center" nowrap|४६ |nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]] | style="text-align:center" nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.<ref>{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}</ref>}} १३ |- ![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]] | style="text-align:center"|९७ |nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|२५ |{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]] | style="text-align:center"|७, ११, १३ |- ![[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|३८ |{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]] | style="text-align:center"|७-८ |- ![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]] | style="text-align:center"|५० |{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]] | style="text-align:center"|८, ११ |- ![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|६७ |nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[मर्सिडीज-बेंझ]] | style="text-align:center"|७२ |nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]] | style="text-align:center"|७, ११ |- ![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|९० |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|८ |- !nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]] | style="text-align:center"|३६ |{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]] | style="text-align:center"|७, १३ |- class="sortbottom" | colspan="4" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''संदर्भ:'''<ref name="entry lists" /> |} === संघातील बदल === === चालक बदल === === हंगामातील बदल === ==हंगामाचे वेळापत्रक== [[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळापत्रक [[जून १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केले. २०२६ च्या वेळापत्रकात सुरुवातीला मागील २ हंगामांप्रमाणेच २४ ग्रांप्रींचा समावेश होता.<ref name="२०२६ calendar">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|title=फॉर्म्युला वनने २०२६ हंगामाचे वेळापत्रक जाहीर केले|work=Formula 1|date=10 June 2025|access-date=10 June 2025|archive-date=10 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610055338/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|url-status=live}}</ref> [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] इराण युद्धा चा उद्रेक झाल्यानंतर रद्द करण्यात आली, त्यामुळे निश्चित झालेल्या ग्रांप्रींची संख्या २३ झाली. [[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी ग्रांप्री]], [[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी ग्रांप्री]], [[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन ग्रांप्री]], [[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश ग्रांप्री]], [[२०२६ डच ग्रांप्री|डच ग्रांप्री]] आणि [[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर ग्रांप्री]] मध्ये स्प्रिंट शर्यत खेळवण्यात येणार आहे.<ref name="sprint">{{Cite news |title=फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ने २०२६ चे स्प्रिंट वेळापत्रक जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |access-date=16 September 2025 |work=Formula 1}}</ref> {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| फेरी !rowspan="2"| अधिकृत शर्यतीचे नाव !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]] !rowspan="2"| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]] !rowspan="2"| शहर !rowspan="2"| तारीख !colspan="2"| वेळ |- ! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]] ! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|जी.एम.टी.]] |- !१ | |[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] | [[मेलबर्न]] |८ मार्च | | |- !२ | |[[चिनी ग्रांप्री]] |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[शांघाय]] |१५ मार्च | | |- !३ | |[[जपानी ग्रांप्री]] |{{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]] |[[सुझुका]] |२९ मार्च | | |- !४ | |[[मायामी ग्रांप्री]] |nowrap|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] |[[मायामी]] |३ मे | | |- !५ | |[[कॅनेडियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]] |[[माँत्रियाल]] |२४ मे | | |- !६ | |[[मोनॅको ग्रांप्री]] |{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]] |[[मोनॅको]] |७ जून | | |- !७ | |nowrap|[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] |[[मॉन्टमेलो]] |१४ जून | | |- !८ | |[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]] |[[स्पीलबर्ग, स्टायरिया|स्पीलबर्ग]] |२८ जून | | |- !९ | |[[ब्रिटिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] |[[सिल्वेरस्टोन]] |५ जुलै | | |- !१० | |[[बेल्जियम ग्रांप्री]] |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] |[[बेल्जियम]] |१९ जुलै | | |- !११ | |[[हंगेरियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]] |[[मोग्योरोद]] |२६ जुलै | | |- !१२ | |[[डच ग्रांप्री]] |{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] |[[झॉन्डवुर्ट]] |२३ ऑगस्ट | | |- !१३ | |[[इटालियन ग्रांप्री]] |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]] |[[मोंझा]] |६ सप्टेंबर | | |- !१४ | |[[स्पॅनिश ग्रांप्री]] |{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो दे माद्रिंग]] |[[माद्रिद]] |१३ सप्टेंबर | | |- !१५ | |[[अझरबैजान ग्रांप्री]] |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]] |[[बाकु]] |{{nowrap|२६ सप्टेंबर{{refn|group=टीप|शनिवारी होणारी शर्यत.|name=Saturday race}}{{refn|group=टीप|[[अझरबैजान ग्रांप्री]] सुरुवातीला २७ सप्टेंबर रोजी नियोजित होती; परंतु आयोजक आणि संबंधित सरकारी भागधारकांच्या विनंतीनंतर [[Remembrance Day (अझरबैजान)|स्मृतिदिनाशी]] जुळवून घेण्यासाठी ती एक दिवस आधी, म्हणजे २६ सप्टेंबर रोजी हलवण्यात आली.<ref name="२०२६ calendar"/><ref name="test"/>}}}} | | |- !१६ | |[[बहरैन ग्रांप्री]] |{{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[सेपांग]] |४ ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|[[बहरैन ग्रांप्री]] सुरुवातीला १२ एप्रिल रोजी [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे नियोजित होती; परंतु [[२०२६ Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर ती पुढे ढकलण्यात आली आणि [[मलेशिया]]तील [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली.<ref name=BahMalV1/><ref name=BahMalV2/>}} | | |- !१७ | |[[सिंगापूर ग्रांप्री]] |{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] |[[सिंगापूर]] |११ ऑक्टोबर | | |- !१८ | |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] |[[ऑस्टिन]] |२५ ऑक्टोबर | | |- !१९ | |[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] |[[मेक्सिको शहर]] |१ नोव्हेंबर | | |- !२० | |[[साओ पावलो ग्रांप्री]] |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]] |[[साओ पाउलो]] |८ नोव्हेंबर | | |- !२१ | |[[लास व्हेगस ग्रांप्री]] |{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] |[[नेवाडा]] |nowrap|२१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|name=Saturday race}} | | |- !२२ | |[[कतार ग्रांप्री]] |{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] |[[लोसेल]] |२९ नोव्हेंबर | | |- !२३ | |[[अबु धाबी ग्रांप्री]] |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]] |[[अबु धाबी]] |६ डिसेंबर | | |- ! colspan="8" |संदर्भ:<ref name="२०२६ calendar"/> |} === वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल === [[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[२०२६ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्रींचा एफ.आय.एने प्रकाशित केलेल्या मूळ वेळापत्रकात समावेश होता आणि त्या २०२६ हंगामासाठी निश्चित करण्यात आल्या होत्या; परंतु इराण युद्धाचा उद्रेक झाल्यानंतर त्या पुढे ढकलण्यात आल्या. युद्ध सुरू झाल्यानंतर सुरक्षेबाबत निर्माण झालेल्या चिंतांचा विचार करण्यात आला आणि परिस्थिती जसजशी विकसित होत गेली, तसतसे एफ.आय.ए.ने तिच्यावर लक्ष ठेवले.<ref>{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/feature/1090711/1/revealed-middle-east-f1-races-wont-be-replaced-if-they-are-cancelled-heres-why |title=मध्यपूर्वेतील एफ.१ शर्यती रद्द झाल्यास त्यांच्या जागी दुसऱ्या शर्यती घेतल्या जाणार नाहीत, यामागील कारण उघड|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}</ref> अखेरीस, दोन्ही शर्यती एप्रिलमध्ये त्यांच्या मूळ नियोजित तारखांना होणार नसल्याचे जाहीर करण्यात आले.<ref name=autosport20260314>{{cite web |last1=Cleeren |first1=Filip |title=इराण संघर्ष सुरू असताना बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या एफ.१ शर्यती अधिकृतपणे रद्द|url=https://www.autosport.com/f1/news/bahrain-and-saudi-arabian-f1-races-officially-called-off-as-iran-conflict-rages/10805328/ |website=Autosport |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=2026-03-14 |title=इराण युद्धाच्या परिणामांमुळे एफ.१ ने बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द केल्या|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |access-date=2026-03-15 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=14 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260314223508/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |url-status=live }}</ref><ref name=f1bahsau>{{cite web |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री एप्रिलमध्ये होणार नाहीत|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |website=Formula One |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026 |archive-date=15 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315063310/https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |url-status=live }}</ref> या ग्रांप्री हंगामाच्या सुरुवातीलाच होणार असल्याने, अल्पावधीत त्यांच्या जागी पर्यायी शर्यती आयोजित करणे शक्य नव्हते.<ref>{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/news/1091231/1/exclusive-f1-bahrain-saudi-arabian-gp-cancellations-set-be-confirmed-weekend |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द होण्याची घोषणा या आठवड्याच्या अखेरीस निश्चित होण्याची शक्यता|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}</ref> सौदी अरेबियन ग्रांप्री पुन्हा वेळापत्रकात समाविष्ट करण्यात आली नाही; मात्र बहरैन ग्रांप्रीचे वेळापत्रक बदलून ती [[Malaysia|मलेशिया]]तील [[Sepang International Circuit|सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली. त्यामुळे ती मूळ नियोजित स्थळ असलेल्या [[Bahrain International Circuit|बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे आयोजित करण्यात आली नाही. स्थळ बदलले असले तरी या स्पर्धेचे मूळ नाव कायम ठेवण्यात आले, कारण बहरैन सरकार हा तिचा प्रमुख आर्थिक प्रायोजक राहिला.<ref>{{Cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=26 July 2026 |title=बहरैन ग्रांप्रीचे यजमानपद भूषवण्यासाठी मलेशिया ऑक्टोबरमध्ये एफ.१ मध्ये पुनरागमन करणार|url=https://www.reuters.com/sports/formula1/malaysias-sepang-circuit-host-bahrain-f1-replacement-race-2026-07-26/ |access-date=26 July 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{cite web |title=सेपांग येथे होणाऱ्या एफ.१ शर्यतीतून मिळणारे सर्व उत्पन्न बहरैनला मिळणार|url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2026/07/28/bahrain-to-receive-all-proceeds-from-f1-race-in-sepang |website=Free Malaysia Today |access-date=29 July 2026 |language=en |date=28 July 2026}}</ref> त्यामुळे ही स्पर्धा [[Malaysian Grand Prix|मलेशियन ग्रांप्री]] म्हणून आयोजित करण्यात आली नाही.<ref name=BahMalV1>{{cite web |title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|url=https://corp.formula1.com/formula-1-and-fia-confirm-that-malaysia-will-join-the-2026-calendar-as-host-venue-for-the-bahrain-grand-prix/ |website=corp.formula1.com |access-date=26 July 2026 |date=26 July 2026}}</ref><ref name=BahMalV2>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-confirm-malaysia-will-join-2026-calendar-as-host-venue-for-bahrain-grand-prix.6lL7vjFEM2VVynRHvg1TCf|title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|website=Formula1.com|date=26 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> == हंगामाचा सारांश == ===पूर्वहंगाम चाचणी=== === सुरुवातीच्या फेऱ्या === === मधल्या फेऱ्या === === अंतिम फेऱ्या === === हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण === ==हंगामाचे निकाल== ===ग्रांप्री=== {| class="wikitable" |- ! शर्यत क्र. ! ग्रांप्री ! पोल पोझिशन ! जलद फेरी ! विजेता चालक ! विजेता कारनिर्माता ! माहिती |- |} ===गुण प्रणाली=== मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.<ref name="points regs">{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}</ref> {|class="wikitable" !निकालातील स्थान |style="background-color:#ffffbf" align="center"|'''१ला''' |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|'''२रा''' |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|'''३रा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''४था''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''५वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''६वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''७वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''८वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''९वा''' |style="background-color:#dfffdf" align="center"|'''१०वा''' |- !गुण |style="background-color:#ffffbf" align="center"|२५ |style="background-color:#dfdfdf" align="center"|१८ |style="background-color:#ffdf9f" align="center"|१५ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१० |style="background-color:#dfffdf" align="center"|८ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|६ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|४ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|२ |style="background-color:#dfffdf" align="center"|१ |- !स्प्रिन्ट | align="center"| ८ | align="center"| ७ | align="center"| ६ | align="center"| ५ | align="center"| ४ | align="center"| ३ | align="center"| २ | align="center"| १ | align="center"| - | align="center"| - |} ===चालक=== {| |- | {|class="wikitable" style="font-size: 85%" !valign="middle"| स्थान !valign="middle"| चालक !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. ===कारनिर्माते=== {| |- | {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !style="vertical-align:middle"|स्थान !style="vertical-align:middle;background"| कारनिर्माता !valign="middle"| चालक<br />क्र. |} |valign="top"| {{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}} |} † चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले. == हे सुद्धा पाहा == # [[फॉर्म्युला वन]] # [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]] # [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]] # [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]] == संदर्भ == {{reflist}} ==तळटीप== {{reflist|group=टीप}} == बाह्य दुवे == # [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}} {{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}} [[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]] 36to53i8b7ov26og1q5ewurqc3dpj6o 10 385207 2718630 2026-10-10T17:01:44Z Koolkrazy 1591 नवीन पान: {{Navbox | bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle; | titlestyle = background:#ccccff; | abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold; | liststyle = background:transparent; text-align:left/ce... 2718630 wikitext text/x-wiki {{Navbox | bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle; | titlestyle = background:#ccccff; | abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold; | liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; | oddstyle = background:transparent; | evenstyle = background:#f7f7f7; | state = {{{state|expanded}}} | name = २०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम | title = {{align|left|[[२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम|« {{small|मागील हंगाम}}]]}} [[२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम]] {{align|right|[[२०२७ फॉर्म्युला वन हंगाम|{{small|पुढील हंगाम}} »]]}} | group1= चालक अजिंक्यपद. | list1 = | group2= कारनिर्माते अजिंक्यपद. | list2 = | group3 = २०२६च्या शर्यती | list3 = | group4= [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|२०२६चे सर्किट]] | list4 = |group5 = [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|२०२६च्या ग्रांप्री]] |list5 = }}<noinclude> [[वर्ग:फॉर्म्युला वन मार्गक्रमण साचे]] </noinclude> hgd7n2snkf74dckjhoan7ciqjpl3sln 0 385208 2718648 2026-10-10T18:22:05Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[एलेफंट धबधबा]] वरुन [[एलिफंट धबधबा]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2718648 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एलिफंट धबधबा]] jgbzegtyl8jqtk76tjs1tkpvqkpyrnh 1 385209 2718650 2026-10-10T18:22:05Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[चर्चा:एलेफंट धबधबा]] वरुन [[चर्चा:एलिफंट धबधबा]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2718650 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:एलिफंट धबधबा]] qembgd6fn7ujyqoeymwrp8fze3mouiw 0 385210 2718651 2026-10-10T18:22:42Z अभय नातू 206 स्थानिक नाव 2718651 wikitext text/x-wiki एलिफंट धबधबा 6ktaxnxgydmke9ruueepqtsargw6y9r 2718653 2718651 2026-10-10T18:23:32Z अभय नातू 206 पुनर्निर्देशन 2718653 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एलिफंट धबधबा]] jgbzegtyl8jqtk76tjs1tkpvqkpyrnh 0 385211 2718658 2026-10-10T18:29:20Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[रोशनकुमारी]] वरुन [[रोशन कुमारी]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2718658 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रोशन कुमारी]] 1d1qqok8mvo08pnht97g2aybxrq6yox 0 385212 2718660 2026-10-10T18:30:07Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2718660 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रोशन कुमारी]] 1d1qqok8mvo08pnht97g2aybxrq6yox 3 385213 2718663 2026-10-10T20:24:57Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2718663 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=नरेंद्र माणिकराव कुर्डुकर}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०१:५४, ११ ऑक्टोबर २०२६ (IST) 2eh73uwjdc3t5romv01k9daypibiypx 3 385214 2718666 2026-10-10T21:07:14Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2718666 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Surekhabai murlidhar patil}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०२:३७, ११ ऑक्टोबर २०२६ (IST) 5675kxmrogkudv77pc42m0h92kora8e 0 385215 2718674 2026-10-10T22:23:15Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718674 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[फ्रांसचा बारावा लुई]] flb8u2cil8cm0t9zd2mk8wch8mzerby 0 385216 2718681 2026-10-10T22:51:21Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718681 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[क्लेरमाँट डेपैझा]] ls0wvzpz77qgz8b928rvmnd06wrsaxy 0 385217 2718683 2026-10-10T22:53:17Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718683 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पहिला सेलीम]] t6o3tkc9igyzreezfd1zuxl2jyqqsn1 0 385218 2718686 2026-10-10T22:58:33Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718686 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ॲनापोलिस (मेरीलँड)]] r5h6y7powt6ob80mfhgr6k7vx77stfd 0 385219 2718692 2026-10-10T23:08:48Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718692 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एलीनॉर रूझवेल्ट]] l6apk7eh91yi458j18ou2ap34n4bel8 0 385220 2718695 2026-10-10T23:15:39Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718695 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कैलाश सत्यार्थी]] a928rwb1ov0x4ygo5iycfb2i08es9ge 0 385221 2718697 2026-10-10T23:32:53Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718697 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सोंग राजवंश]] 5smbu2d93gsanur9094mnvmch4jvf87 0 385222 2718704 2026-10-11T01:15:56Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718704 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एशियाना एरलाइन्स]] b0kl6c50ti8h9ydhdmyczrxoev59egu 0 385223 2718705 2026-10-11T01:16:16Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718705 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एरोफ्लोत]] 229dkt0ns2lhrjcnuar1ublwn70559e 0 385224 2718730 2026-10-11T03:16:40Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718730 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दहीहंडी]] tlpa6k8r8yxd2xalk92ahq0xt23v1bp 0 385225 2718736 2026-10-11T03:36:54Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718736 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[असंका गुरूसिन्हा]] ouvn8ihgg0tugexuntl4wzxfvjxqx0p 2718737 2718736 2026-10-11T03:36:55Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — गुरूचा उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गुरूचा उकार|अधिक माहिती]]) 2718737 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[असंका गुरुसिन्हा]] k8k6grngq2v88q02o8o9uv1706de8ii 0 385226 2718738 2026-10-11T03:40:31Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2718738 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एम. अरुणाचलम]] a2nqsgcpp5pw6hl5vuumcof08832kxb 0 385227 2718742 2026-10-11T03:49:26Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718742 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक]] na3v6ikvujspe5ieto0r9aewvbdehmq 0 385228 2718745 2026-10-11T04:01:31Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2718745 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[म.श्री. माटे]] 40kj17iveo3xwh4wt5xogxhkodyk6zu 0 385229 2718749 2026-10-11T04:19:51Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2718749 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नरी काँट्रॅक्टर]] c68i39dgj934ii9edytsz8v6y824pt6 0 385230 2718750 2026-10-11T04:23:44Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718750 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[शॉन ॲबॉट]] 5lv401zji6r3qfwetnhi26i9pvmeeg1 0 385231 2718764 2026-10-11T05:54:13Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[हरक्यूल पायरो]] वरुन [[एर्क्यूल प्वारो]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2718764 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एर्क्यूल प्वारो]] qa6ovnbmmf80cbl16vqsvml489t5or9 0 385232 2718807 2026-10-11T06:11:48Z ExclusiveEditor 130953 ExclusiveEditor ने लेख [[शिन-ई अ‍ॅनिमेशन]] वरुन [[शिन-एई अ‍ॅनिमेशन]] ला हलविला: Misspelled title 2718807 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[शिन-एई अ‍ॅनिमेशन]] oipj1i22h4820fwo4mwet0svgt8tle0 0 385233 2718816 2026-10-11T06:18:50Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718816 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पाब्लो पिकासो]] iwfdy738hk34dog5krqip00sesjw7s0 0 385234 2718819 2026-10-11T06:22:18Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718819 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अर्व्हाइन (कॅलिफोर्निया)]] 0clgail0807iii6r6qd1lartln3a764 0 385235 2718820 2026-10-11T06:23:33Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718820 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[फ्रिमाँट (कॅलिफोर्निया)]] 94ogefcyidr8n6xueng6vj5mqh2jkep 0 385236 2718824 2026-10-11T06:28:56Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718824 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जॅक्सनव्हिल (फ्लोरिडा)]] 3g537jqwquho12d5ct0uvmjt5mql6js 0 385237 2718827 2026-10-11T06:32:28Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718827 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[हैफा]] 9xnetd0ir1lffmxfapes9kso1irm5ii 3 385238 2718830 2026-10-11T06:39:52Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2718830 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Rosey -senpai}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १२:०९, ११ ऑक्टोबर २०२६ (IST) 8jy2grkbog1orx2iy8rb1y2fpy1447c 0 385239 2718836 2026-10-11T06:50:12Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718836 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[क्वेट्टा]] bm0eqxqrw97a7lhjb4cl1jzvlmtxg0m 0 385240 2718839 2026-10-11T06:57:13Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718839 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[इल-दा-फ्रान्स]] 9v8lor9yh6bh7u2qej6ei2jn52e4h8t 0 385241 2718840 2026-10-11T06:57:51Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718840 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पेई दा ला लोआर]] h7vg9h7ag9ioai816i02hm8xivrsojq 0 385242 2718841 2026-10-11T06:58:25Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718841 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[प्रोव्हाँस-आल्प-कोत देझ्युर]] cq61h40nq3chjv6ajp93nuwvuyebf3o 0 385243 2718842 2026-10-11T07:00:25Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718842 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रोन-आल्प]] cvb81y69izf8vnvhzl9tkaza5erf6es 0 385244 2718844 2026-10-11T07:02:56Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718844 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बूर्गान्य-फ्रांश-कोंते]] m6he2umpav1kaesrdtr1ssrn01qgnbx 0 385245 2718845 2026-10-11T07:03:18Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718845 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ऑत-दा-फ्रान्स]] ex8a85nbel57x2f7fs6vfcdc8wang7k 0 385246 2718846 2026-10-11T07:03:58Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718846 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[साँत्र-व्हाल दा लोआर]] tqxlzi6j2w8c7dfj1brv4xom3ph90v9 0 385247 2718847 2026-10-11T07:04:26Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718847 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नॉर्मंदी (प्रशासकीय प्रदेश)]] n5v4t1oq6f6mgjnq0c93scknoy2pk3w 0 385248 2718848 2026-10-11T07:04:44Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718848 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ग्रांद एस्त]] qmwzchkjg7nbjvkx1gwcvvxs1kn3o7q 0 385249 2718849 2026-10-11T07:05:05Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718849 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नुव्हेल-अ‍ॅकितेन]] 5mv2mfsdskd03t43y3mmzqfrxjp7bw5 0 385250 2718852 2026-10-11T07:06:28Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718852 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[व्हॉक्ल्युझ]] pods9fqqkt85ite3gvimdvvjpempaet 0 385251 2718853 2026-10-11T07:07:38Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718853 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आल्प-मरितीम]] rd6f1joyjiq1ga4zfxbhon51wyuo8oi 0 385252 2718854 2026-10-11T07:08:01Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718854 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पुय-दे-दोम]] ajphknvs1o09adlacetzfab2qpus1nm 0 385253 2718855 2026-10-11T07:09:39Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718855 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[इझेर]] qjug2hyyviulmdnbohp8q37li0pstn8 0 385254 2718856 2026-10-11T07:10:00Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718856 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मेन-एत-लावार]] 20s19opnv4p7kw2qa0suxm7uleaq4f0 0 385255 2718857 2026-10-11T07:10:22Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718857 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नोर]] srqfvxsagd4zlrc0e1bcbxunvdntjoo 0 385256 2718858 2026-10-11T07:10:53Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718858 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एंद्र-ए-लावार]] 4eee62epof42pkst19re5tstadc1s8w 0 385257 2718859 2026-10-11T07:11:12Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718859 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोत-द'ओर]] bfcwie6zykmw1kx8red7yzcrgi7tab6 0 385258 2718860 2026-10-11T07:11:40Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718860 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[लावार-अतलांतिक]] 4drph4g71591larno77mik8vg0ftsi8 0 385259 2718861 2026-10-11T07:12:07Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718861 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[म्युर्ते-ए-मोझेल]] ljafskeioa4dmm9riru5eguaqwespmw 0 385260 2718862 2026-10-11T07:12:39Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718862 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[व्हियेन]] h75v3dfdgzr9ii7g8iozpz1sejwaat1 0 385261 2718863 2026-10-11T07:13:08Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718863 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मोझेल]] iqpjogglucamuqceycxc52jhkujjl2a 0 385262 2718864 2026-10-11T07:13:32Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718864 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एरॉ]] 0zqfc4vhxwhgqmv7nrr5uorgeivdoke 0 385263 2718865 2026-10-11T07:13:50Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718865 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मार्न]] c7wzbk84a6at4cfuflab2gi42zndijc 0 385264 2718866 2026-10-11T07:14:05Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718866 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सीन-मरितीम]] 0eozgq9x4bl439nsnq0ajx0q4fbrg4e 0 385265 2718867 2026-10-11T07:14:23Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718867 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[इल-ए-व्हिलेन]] 30t4tqjovgliz6qwhxawbo0dsy4omy0 0 385266 2718868 2026-10-11T07:14:44Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718868 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ऑत-व्हियेन]] 9qf3j6o2od2hscflupaa521cbgzfr3t 0 385267 2718869 2026-10-11T07:15:13Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718869 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[इव्हलिन]] bi7dyjt0svz6lususx5b3z2ez7oj9rt 0 385268 2718874 2026-10-11T07:21:49Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2718874 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कांपिनास]] ozrlhxjbxz84m4zxid8bvl80376t53n 3 385269 2718883 2026-10-11T07:33:59Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2718883 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Ganeshpande99}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १३:०३, ११ ऑक्टोबर २०२६ (IST) 2zmxp7b9rj0de8ecxgw2zeznfmax9dv 3 385270 2718892 2026-10-11T08:48:15Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2718892 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Amey Malaye}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:१८, ११ ऑक्टोबर २०२६ (IST) 4v2oxpq0cdx80w6o5a8zkdfbtl7k3vp 3 385271 2718897 2026-10-11T11:35:21Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2718897 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Atish shinde}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:०५, ११ ऑक्टोबर २०२६ (IST) bzz456jdn64fwkcdsq6fw3r37q4epzi